Гомель

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедыя</sitename>
    <dbname>bewiki</dbname>
    <base>https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікіпедыю</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Размовы пра партал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Гомель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1802</id>
    <revision>
      <id>5141516</id>
      <parentid>5140552</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94409" sha1="2ime8emiycc5ai0yp81s1eqvbwpzocj" xml:space="preserve">{{значэнні|Гомель (значэнні)}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Горад
 |беларуская назва        = Гомель
 |вобласць                = Гомельская
 |першае згадванне        = 1142
 |ранейшыя імёны          = Гомій
 |статус з                = 1562
 |нацыянальны склад       =
* [[беларусы]] — 83,42 %
* [[рускія]] — 10,85 %
* [[украінцы]] — 3,11 %
* іншыя — 2,62 %&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot;/&gt;
 |канфесійны склад        = праваслаўныя і інш.
 |этнахаронім             = гамяльчане, гамяльчанін, гамяльчанка
 |плошча=139
 |клімат=умерана-кантынентальны
 |тэлефонны код=+375 232
 |паштовыя індэксы=246ххх, 247ххх
 |дата заснавання=1142
 |унутранае дзяленне=Цэнтральны, Савецкі, Чыгуначны і Навабеліцкі раёны
 |раён=Гомельскі
 |вышыня цэнтра НП=135
 |шчыльнасць=3606
 |кіраўнік=[[Руслан Віктаравіч Пархамовіч]]
 |від кіраўніка=
 |сайт=https://gomel.gov.by/
}}

'''Го́мель'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Homieĺ}}) — горад абласнога падпарадкавання на паўднёвым усходзе [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] і [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]]. За 301 км ад [[Мінск]]а, 609 км ад [[Гродна]], 222 км ад [[Кіеў|Кіева]]. Размешчаны недалёка ад мяжы з [[Украіна]]й. Другі паводле колькасці насельніцтва горад краіны.

== Назва ==
[[Файл:Гомель.Ручэй Гамяюк..JPG|thumb|left|Сажалка на ручаі [[Гамяюк]], [[Гомельскі палацава-паркавы ансамбль]]]]

=== Эвалюцыя форм ===
Найбольш старажытнай версіяй назвы лічыцца «Гомій», хаця ў абедзвюх першых вядомых летапісных згадках Гомеля яго назва не падавалася ў пачатковай форме: «около Гомия» (1142 г.), «в Гомью», «до Гомьа» (1158 г.). Іншых пісьмовых згадак Гомеля невядома аж да канца XIV ст., калі ён патрапіў у так званы «Спіс гарадоў рускіх» акурат як «Гомій» («Гомий»). Канцом XV ст. датуюцца дакументы, што фіксуюць форму «Гомей» (або «Гомеи»)&lt;ref&gt;Языком документов [падборка гістарычных крыніц па гісторыі Гомеля] // Макушников, О. А. Гомель с древнейших времён до конца XVIII в. Историко-краеведческий очерк / О. А. Макушников. — Гомель : РУП «Центр научно-технической и деловой информации», 2002. — С. 181—184.&lt;/ref&gt;, якая ў XVI ст. робіцца асноўнай&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Темушев, В. Н. Гомельская земля в конце XV — первой половине XVI в. : территориальные трансформации в пограничном регионе / В. Н. Темушев. — Москва : Квадрига, 2009. — С. 7.&lt;/ref&gt;.

Пачатак выкарыстання формы «Гомель» прасачыць праблематычна з прычыны спецыфікі публікацыі некаторых гістарычных крыніц. Апублікаваная ў так званым «Зборніку Муханава» (1858 г.) грамата вялікага князя літоўскага [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра Ягелончыка]] 1499 г. утрымлівае менавіта форму «Гомель», што фоне іншых дакументальных сведчанняў той эпохі выглядае анахранізмам і можа тлумачыцца «мадэрнізацыяй» з боку публікатара&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Языком документов [падборка гістарычных крыніц па гісторыі Гомеля] // Макушников, О. А. Гомель с древнейших времён до конца XVIII в. Историко-краеведческий очерк / О. А. Макушников. — Гомель : РУП «Центр научно-технической и деловой информации», 2002. — С. 184—185.&lt;/ref&gt;. «Рэестр рэвізіі гаспадарскай Гомельскай воласці» 1560 г. (публікацыі 1853 і 1886 гг.), не ўтрымліваючы пачатковай формы назвы, паслядоўны ва ўжыванні вытворных формаў кшталту «Гомельскій», якія нібыта выводзяцца ад назвы «Гомель»&lt;ref&gt;Акты, относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. — Санкт-Петербург : В тип. Э. Праца, 1853. — Т. 5. — С. 37—67.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Акты, издаваемые Комиссиею, высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне : Акты Главного литовского трибунала. — Вильна : Тип. А. Г. Сыркина, 1886. — Т. 13 — С. 343—377.&lt;/ref&gt;. Аднак гісторыя гэтага дакумента настолькі спецыфічная, што немагчыма адназначна сцвярджаць, ці ўжываліся такія ж формы ў страчаным арыгінале — нам вядомы актуалізаваны ў 1752 г. «экстракт» (вынятак), які быў зроблены ў 1640 г. з транслітэрацыяй арыгінальнага [[Кірыліца|кірылічнага]] [[Старабеларуская мова|старабеларускага]] тэксту ў [[Лацінка|лацінку]], тады як публікатары XIX ст. зрабілі зваротную транслітарацыю ў кірыліцу&lt;ref&gt;Темушев, В. Н. Гомельская земля в конце XV — первой половине XVI в. : территориальные трансформации в пограничном регионе / В. Н. Темушев. — Москва : Квадрига, 2009. — С. 15—18.&lt;/ref&gt;. Нельга выключаць, што на нейкім этапе згаданых відазмяненняў маглі адбыцца скажэнні пачатковага дакумента. Паказальна, што ў прывілеі вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] аб наданні Гомелю [[Герб Гомеля|герба]] (той жа 1560 г.) выкарыстоўвалася вытворная форма «Гомеиского» («мещане места Гомеиского»)&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika = Lithuanian Metrica = Литовская Метрика. Kn. 37 (1552—1561) / Parengė D. Baronus. — Vilnius : Lietuvos istorijos instituto leidykla, 2011. — С. 341.&lt;/ref&gt;.

У гістарычных крыніцах зафіксаваныя іншыя версіі назвы: Гомь, Гом’е, Гом’і&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Виноградов, Л. Гомель. Его прошлое и настоящее. 1142—1900 гг. / Л. Виноградов [Репринт. изд.]. — Гомель: КИПУП «Сож», 2005. — С. 6.&lt;/ref&gt;. На многіх еўрапейскіх картах XVII — пачатку XX стст. назва горада перадавалася [[Лацінскі алфавіт|лацініцай]] як ''Homel''. Краязнавец [[Леў Аляксеевіч Вінаградаў|Л. А. Вінаградаў]] (1900 г.) меркаваў, што менавіта пад уплывам лацінкавага напісання паступова і пашырылася форма «Гомель» кірыліцай&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Пры адсутнасці грунтоўных даследаванняў на гэты конт падобнае меркаванне ўспрымаецца і сёння як праўдападобнае&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Між тым этнограф [[Зінаіда Фёдараўна Радчанка|З. Ф. Радчанка]] (1888 г.) сцвярджала, што форма «Гомей» бытавала сярод насельніцтва Гомельскага павета нават у канцы XIX ст.&lt;ref&gt;Радченко, Зинаида Федоровна. Гомельские народные песни (белорусские и малорусские) : с приложением 83 местных пословиц / записаны в Дятловиц. волости Гомел. уезда Могилев. губ. Зинаидой Радченко; [предисл. ред. : Ф. Истомин]. — СПб. : Тип. В. Безобразова и К°, 1888. — С. III.&lt;/ref&gt;

=== Паходжанне ===
На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], найбольш імаверна, што назва Гомеля пайшла ад славянскага тэрміна ''гоміла (гомала)'' «магіла, узгорак», што пацвярджае тапаграфічны аналіз мясцовасці&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 76.&lt;/ref&gt;.

На думку Я. Паспелава, у аснове назвы бачаць старажытнаславянскае ''гом'' «узгорак, пагорак»&lt;ref&gt;Е. М. Поспелов. Географические названия мира. Топонимический словарь. Москва, 2002. С. 120.&lt;/ref&gt;.

На думку У. Ніканава, назва горада можа мець сувязь са славянскай асновай, якая адлюстраваная ў славенскім ''hom'', верхнелужыцкім ''homila'' «узгорак»&lt;ref&gt;В. А. Никонов. Краткий топонимический словарь. Москва, 1966. С. 106.&lt;/ref&gt;.

На думку [[:pl:Stanisław Rospond (językoznawca)|С. Роспанада]], назва Гомій паходзіць ад рускага ''гом'', ''гомь'' «шум, гучны смех»&lt;ref&gt;С. Роспонд. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. Москва, 1972. С. 73.&lt;/ref&gt;.

На думку [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Рапановіча]], назва Гомель можа паходзіць ад уласнага імя чалавека ''Гом'' (Гомьj &gt; Гомль &gt; Гомель). Аднак магчымае паходжанне яе і ад старога геаграфічнага тэрміна ''гамэл'' — участак цвёрдай, сухой зямлі. Так у [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворках]] Пасожжа існуе слова ''гамэлак'' — камяк цвёрдай зямлі на раллі&lt;ref&gt;Я. Н. Рапановіч. Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці. Мінск, 1986. С. 5.&lt;/ref&gt;.

На думку [[:uk:Лучик Василь Вікторович|В. Лучыка]], аналагамі назвы Гомель з’яўляюцца украінскія назвы ''Гомільша'' (''Гомольша'') (прыток Северскага Данца), ''Гомільша'' (сяло ў Харкаўскай вобласці), ''Комоле'' (урочышча на Сумшчыне), ''Гомоля'', ''Гомул'' (горы на Івана-Франкоўшчыне). Гэтыя назвы ён звязвае з праславянскім ''*komolъ'' «бязрогі, тупы, зрэзаны», усходнеславянскім ''komeljь'' «тоўсты канец калоды, пацурбалак», праславяскім ''*gomola'' «камлыга, камяк» і да т. п.&lt;ref&gt;В. В. Лучик. Етимологічний словник топонімів України. Київ, 2014. С. 160.&lt;/ref&gt;.

Магчыма, назва паходзіць ад ручая [[Гамяюк]]. Корань «гом» інтэрпрэтуецца як праславянскі са значэннем «узвышша на ярам, нізінай», а суфікс «-юк» як «сцёрты» або старажытны інтэрнацыянальны геаграфічны тэрмін са значэннем «вада», «рака»&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;Гомель: Энцикл. справ. / редкол.: И. П. Шамякин [и др.]. — Минск: БелСЭ, 1990. — С. 191.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Рогалев, А. Ф. Топонимический словарь Гомеля и Гомельского района [Текст] / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2012. — С. 65.&lt;/ref&gt;.

У 1649 годзе засведчаны варыянт назвы ручая «Гаме́йка», ''Homéjka'' («''od Homejki», «w Homejku»''&lt;ref&gt;1649, липня 10. — Під Гомелем. — Конфесати чотирьох полонених повстанців, в тому числі і фрагмент конфесати військового писаря // Мицик, Ю. Albaruthenica / о. Юрій Мицик. — Київ : Інститут української археографії та джерелознавства ім. М. С. Гру­шевського НАН України, 2009. — С. 176.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Документы об освободительной войне украинского народа. 1648—1654 гг. / Ин-т истории Акад. наук УССР. Архивное упр. при Совете Министров УССР. — Киев : Наукова думка, 1965. — С. 520.&lt;/ref&gt;).

Згодна з народна-этымалагічнай версіяй, назва Гомеля ўзнікла, калі плытагоны выкрыквалі «Го! Мель!», бо на Сажы было намыта шмат пяску&lt;ref&gt;Легенды і паданні. Мінск, 1983. № 356. С. 269.&lt;/ref&gt;.

== Герб ==
[[Файл:Gomel gerb 1560-1855-1997.jpg|thumb|[[герб Гомеля|Гербы Гомеля]]]]
{{Main|Герб Гомеля}}
21 сакавіка 1560 г. вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Аўгуст]] надаў гораду ''«печать местьскую з гербом Крыжа»''.

Сучасны герб зацверджаны рашэннем Гомельскага гарвыканкама ад 16 ліпеня 1997 г., уяўляе сабой [[французскі шчыт]], з выявай на блакітным полі залатой рысі.

== Гісторыя ==

=== Старажытнасць ===
Дакладная дата заснавання Гомеля невядома. Горад узнік у канцы І тыс. н.э. на землях [[радзімічы|радзімічаў]], у сутоках ракі [[Сож]] і ручая Гомій (Гамяюк). [[Дзядзінец]] старажытнага Гомеля размяшчаўся на мысе паміж правым берагам ракі і левым берагам ручая. Археалагічнымі раскопкамі і даследаваннямі, праведзенымі ў 1926 І. Юшчанкам, у 1975 [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|М. Ткачовым]], у 1986—1992 [[Алег Анатольевіч Макушнікаў|А. Макушнікавым]], выяўлены матэрыялы эпохі [[неаліт]]у і [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавага веку]], [[Мілаградская культура|мілаградскай]], [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай]], [[Калочынская культура|калочынскай]] культур, рэчы X—XIII ст. Самыя старажытныя гарадскія ўмацаванні датуюцца IX—XI ст. Першапачаткова частку мысавай тэрасы плошчай каля 1 га ахоўваў глыбокі роў. У XI—XII ст. дзядзінец з боку Сажа ўмацаваны абарончым земляным валам і драўляным частаколам. Надвальныя драўляныя канструкцыі ў [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] згарэлі. У [[XII стагоддзе|XII ст.]] плошча дзядзінца каля 1,4 га, на ім вялося каменнае будаўніцтва. З поўначы і захаду да дзядзінца прымыкаў умацаваны ровам [[вакольны горад]], які размяшчаўся паміж ярамі Гаміюк і [[Кіеўскі спуск (Гомель)|Кіеўскі спуск]]; у [[X стагоддзе|X ст.]] яго плошча 3—8 га, у XI—XIII ст. больш за 12 га. За вакольным горадам развіваліся пасады. У XII—XIII ст. агульная плошча горада не менш за 40 га. Насельніцтва жыло ў наземных і заглыбленых у зямлю пабудовах зрубнай і слупавой канструкцыі, займалася рамёствамі, гандлем, промысламі, земляробствам, жывёлагадоўляй. Верагодна, з [[XII стагоддзе|XII ст.]] развіваліся апрацоўка [[бурштын]]у, паліванай керамікі.

Першая пісьмовая згадка пра Гомель датуюцца 1142 г., калі ён уваходзіў у [[Чарнігаўскае княства]]. У 1157 быў далучаны да [[Смаленскае княства|Смаленскага княства]], з 1161 зноў уладанне чарнігаўскіх Ольгавічаў.

Напэўна ў 1239—1240 гадах Гомель быў разбураны і спалены [[Мангола-татарскае нашэсце|мангола-татарскімі заваёўнікамі]]. Пры археалагічных раскопках устаноўлена, што ўсе драўляныя пабудовы ў вакольным горадзе і на дзядзінцы загінулі ў вялікім пажары, у тым ліку майстэрня па вырабе зброі. У памяшканнях знойдзены схаваныя каштоўныя рэчы, за якімі іх уласнікі ўжо ніколі не вярнуліся. Наяўнасць у слаях абарончага вала крэпасці тыповых манголата-тарскіх стрэл-зрэзняў пераконвае, што горад быў узяты мангола-татарамі штурмам пасля адчайнага супраціўлення яго абаронцаў і зруйнаваны дашчэнту&lt;ref name=&quot;Makušnikaŭ&quot;/&gt;.

=== У Вялікім Княстве Літоўскім ===
Каля 1335 года Гомель увайшоў у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У канцы 14 ст. згадваецца сярод кіеўскіх гарадоў у «[[Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Спісе гарадоў рускіх далёкіх і блізкіх]]»{{Няма АК}}. У 14—18 ст. існаваў [[Гомельскі замак]]. У 1446 годзе быў нададзены вялікім князем [[Казімір Ягелончык|Казімірам Ягелончыкам]] уцекачам з [[Вялікае Княства Маскоўскае|Масквы]] Васілю Яраславічу Бароўскаму, потым князю Івану Мажайскаму{{Няма АК}}. У 1500 годзе сын апошняга — Сімяон зноў вярнуўся ў Маскву, што стала падставай для актыўных ваенных дзеянняў паміж дзяржавамі. Заняты маскоўскімі войскамі, вызвалены войскамі ВКЛ 17 ліпеня 1535, цэнтр Гомельскага староства{{Няма АК}}. Пасля заключэння міру (1537) Гомель застаўся ў ВКЛ, у горадзе пабудаваны новы моцны дубовы замак, абнесены драўлянай сцяной і ровам з пад’ёмнымі мастамі.{{Няма АК}} 21 сакавіка 1562 года атрымаў [[магдэбургскае права]] і пячатку з выявай крыжа{{Няма АК}}. Рэканструкцыя тагачаснага герба Гомеля ўяўляе сабой у чырвоным полі сярэбраны кавалерскі крыж. {{няма АК 2|Колер поля і крыжа на самай справе невядомыя, магчыма, поле было блакітным, а крыж — залатым|18|06|2025}}. На італьянскай карце Азіі, надрукаванай (1565) Дж. Гастыльды горад называецца ''Homia'', на карце Еўропы галандца П. Планцыя (Амстэрдам, 1594) — ''Homei''{{Няма АК}}. З 1565 у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. Гомель — {{няма АК 2|старажытны цэнтр праваслаўя|18|06|2025}}, найстаражытнейшая вядомая па пісьмовых крыніцах праваслаўная царква (15 ст.) асвечана ў імя [[Мікола Цудатворац|Міколы Цудатворца]]{{Няма АК}}.

Падчас паўстання [[Севярын Налівайка|С. Налівайкі]] (1595) Гомель быў захоплены паўстанцамі і спалены{{Няма АК}}. Падчас войнаў 1648—1667 гадоў моцна пацярпеў, некалькі разоў пераходзіў з рук у рукі{{Няма АК}}. У [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]] 1700—1721 у Гомелі размяшчаліся расійскія войскі пад камандаваннем А. Д. Меншыкава (1706), пасля перамогі ў [[бітва пры Лясной|бітве пры Лясной]] (1708) яны праходзілі праз горад{{Няма АК}} і {{няма АК 2|разбурылі яго|18|06|2025}}. У першай чвэрці 18 ст. у горадзе быў пабудаваны першы касцёл{{Няма АК}}.

=== У Расійскай імперыі ===
[[Файл:Gomel - Sovetskaya St - post office - former savoy.JPG|thumb|200px|left|Будынак Гомельскага філіяла РУП «Белпошта». Былы даходны дом купца Лейбы Маянца. Помнік архітэктуры. Вуліца Савецкая 8.]]
[[Файл:Гомельскі палацава-паркавы комплекс. Помнік.JPG|thumb|230px|right|Помнік М. П. Румянцаву]]
[[Файл:Gomel - National Bank.JPG|thumb|200px|left|Будынак Галоўнага ўпраўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь па Гомельскай вобласці. Былы Руска-Азіяцкі банк камерцыйнага крэдыту. Будынак 1910—1912 гг. пабудовы, помнік архітэктуры. Арх. Оскар Р. Мунц. Выкананы ў стылі неакласіцызму. Вуліца Савецкая 9.]]
У склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] Гомель увайшоў пры [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе]], і быў канфіскаваны ў імператарскую казну. У 1775 годзе [[Кацярына II|імператрыца Кацярына II]] падарыла Гомель і Гомельскае староства ў вечнае спадчыннае валоданне вядомаму рускаму палкаводцу П. А. Румянцаву-Задунайскаму «для забавы». У 1779 годзе староства ўключала 82 вёскі з 12 665 дварамі. Румянцаў, не жадаючы прысутнасці ў сваім [[горад]]зе павятовых чыноўнікаў, дамогся ператварэння Гомеля ў прыватнаўласніцкае мястэчка пры ўмове пабудовы ім новага горада, дзе б размясціўся павятовы цэнтр. У 1796 годзе была створана [[Беларуская губерня]]. Горад стаў павятовым горадам Рагачоўскай правінцыі. Затым (1802) губерню падзялілі на дзве — [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую]]. Значная частка [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] і Гомель былі ўключаныя ў Магілёўскую губерню. Пры ўтварэнні ў складзе Магілёўскай губерні паветаў, Гомель увайшоў у Беліцкі павет; яго адміністрацыя часова размясцілася ў [[Старая Беліца (Гомельскі раён)|мястэчку Беліца]], што ў 20 км на паўночны захад ад Гомеля (цяпер вёска Старая Беліца Гомельскага раёна). Будаўніцтва Румянцавым новага павятовага цэнтра — [[Навабеліцкі раён|Новай Беліцы]] — ажыццяўлялася ў 1777—1786 гадах на левым беразе [[Сож|ракі Сож]] у 3 вярстах ад Гомеля. У 1805—1826 гадах у вёсцы Студзёная Вада (цяпер у межах горада) дзейнічаў [[Студзенаводскі шклозавод|шклозавод]]&lt;ref name=&quot;БЭ15&quot;&gt;{{крыніцы/БелЭн|15|||219}}&lt;/ref&gt;. У 1852 годзе новы ўладальнік Гомеля князь [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|І. Ф. Паскевіч]] перавёў павятовы цэнтр у Гомель з перайменаваннем павета ў Гомельскі, абвясціўшы Новую Беліцу заштатным горадам, а затым (1854) яна была далучаная да Гомеля ў якасці прадмесця (цяпер — [[Навабеліцкі раён|Навабеліцкі раён Гомеля]]). На аснове герба Новай Беліцы (1781) быў распрацаваны [[Герб Гомеля|герб Гомеля (1856)]].

Перыяд знаходжання Гомеля ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] адзначыўся бурным ростам насельніцтва, гарадской інфраструктуры, прамысловага патэнцыялу. П. А. Румянцаў замест драўлянага замка Чартарыйскіх у 1785—1793 гадах пабудаваў каменны палац, які затым неаднаразова дабудоўваўся наступнымі ўладальнікамі Гомеля. У 1809—1819 гадах па праекце архітэктара [[Джон Кларк (архітэктар)|Джона Кларка]] (жыў і працаваў у Гомелі ў 1800—1826 гадах) быў узведзены [[Петрапаўлаўскі сабор (Гомель)|Петрапаўлаўскі сабор]]. 8 лістапада 1819 года ў Гомелі адкрылася першая ў Расіі [[ланкастэрская школа]]. Яна была пабудаваная на цэнтральнай вуліцы Гомеля па праекце таго ж [[Джон Кларк (архітэктар)|Джона Кларка]]. Гэта быў цэлы комплекс будынкаў (галоўны корпус і чатыры флігелі, лазні, гумно, стайні) з зямельнымі ўгоддзямі, узорнай фермай і майстэрнямі. Гэта была першая навучальная ўстанова такога тыпу ў Расійскай імперыі.

У горадзе сталі праводзіцца два штогадовыя [[кірмаш]]ы — студзеньскі (Васільеўскі) і вераснёвы (Узвіжанскі), у [[1840-я|1840-х гадах]] да іх дадаўся гадавы (Траецкі). У снежні 1796 года пасля смерці [[Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі|П. А. Румянцава-Задунайскага]] ўладальнікам Гомеля стаў яго сын [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|М. П. Румянцаў]]. Пры ім у Гомелі адкрыліся першая гімназія (1797), Гасціны двор, шкляны, кафляны, спіртавы заводы, ткацкая і прадзільная фабрыкі, пабудаваны пастаянны драўляны мост праз Сож. У 1822 годзе было скончана будаўніцтва [[касцёл]]а. Пры М. П. Румянцаве таксама адбылося ўмацаванне стараверскай абшчыны, пабудавана сінагога, аптэка і багадзельня. У 1793 годзе на беразе Сожа была пабудаваная [[Ільінская царква (Гомель)|Ільінская царква]], якая ўяўляе сабой 3 пастаўленыя адзін на другі зрубы. У цяперашні час прызнаная помнікам [[Драўлянае дойлідства|драўлянага дойлідства]].

Пасля смерці М. П. Румянцава (1827) уладальнікам горада стаў яго брат [[Сяргей Пятровіч Румянцаў|С. П. Румянцаў]]. Пры ім былі пабудаваныя Траецкая царква і будынак духоўнага вучылішча. З прычыны безграшоўя С. П. Румянцаў заклаў Гомель у дзяржаўную казну Расійскай імперыі (1827) за 401,1 тыс. рублеў, а ў 1834 годзе, не маючы магчымасці пагасіць доўг, прадаў маёнтак казне. Палацавую частку горада набыў у яго князь І. Ф. Паскевіч-Эрыванскі, якому [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] падарыў (1838) астатнюю частку горада.

Пры І. Ф. Паскевічу былі адкрытыя шкляная мануфактура, цукравы завод (1832), свечачны завод (1840), крупадзёрка (1853), некалькі лінна-вяровачных і лесапільных прадпрыемстваў, царкоўна-прыходскае аднакласнае вучылішча (у Новай Беліцы, 1835) народнае вучылішча (1841). У сярэдзіне XIX стагоддзя на тры гомельскія кірмашы штогод прывозілася тавару больш чым на 1 млн рублёў (39 % прывозу і 38 % рэалізацыі ўсіх тавараў Магілёўскай губерні). Гомельскі маёнтак І. Ф. Паскевіча складаўся з 8 эканомій з 209 662 дзесяцінамі зямлі. Выгаднае транспартна-геаграфічнае становішча спрыяла развіццю транспартнай сістэмы і далейшаму росту Гомеля як прамысловага цэнтра. У 1850 годзе праз Гомель прайшла [[шасейная дарога Санкт-Пецярбург — Адэса]] і першая ў Расіі [[тэлеграфная лінія Санкт-Пецярбург — Севастопаль]], у 1873 — [[Лібава-Роменская чыгунка]], у 1888 — [[Палескія чыгункі|Палеская чыгунка]]. На 1854 год у горадзе пражывала 10,1 тыс. насельніцтва і налічвалася 1219 будынкаў. Горад моцна пацярпеў ад пажару 1856 года, калі згарэла 540 дамоў. У сярэдзіне XIX стагоддзя склалася планіровачная схема горада, якая захавалася да нашага часу, з кампазіцыйным цэнтрам — палацам, паркам і цэнтральнай Саборнай плошчай з двух’ярусным гасціным дваром, гандлёвымі радамі, каталіцкім касцёлам, [[Ратуша, Гомель|ратушай]]. Дзве просталінейныя вуліцы Румянцаўская (у цяперашні час Савецкая) і Замкавая (цяпер праспект Леніна) стваралі двухпрамянёвую планіровачную сістэму. Праз Сож дзейнічаў 175-сажнёвы мост на плытах. На левым беразе знаходзілася насыпная плаціна з 9 драўлянымі мастамі (разбурана вясновай паводкай 1845 года). 25 верасня 1852 года Гомель атрымаў статус [[горад]]а, ён стаў цэнтрам павета Магілёўскай губерні. У 1854 годзе да яго быў далучаны горад Новая Беліца з 1646 жыхарамі (3 цагляныя, 302 драўляныя дамы, 2 драўляныя царквы, 2 габрэйскія малітоўныя школы, царкоўна-прыходская школа, крупяны завод, запалкавы завод, 4 ветраныя млыны). У 1857 годзе праз раку быў пабудаваны арачны мост.

І. Ф. Паскевіч заснаваў вакол палаца парк, які стаў унікальным прыродным аб’ектам (цяпер Гомельскі палацава-паркавы ансамбль), тэатр.

Пасля смерці І. Ф. Паскевіча ў 1856 годзе маёнтак перайшоў да яго сына [[Фёдар Іванавіч Паскевіч|Ф. І. Паскевіча]]. Пры ім былі заснаваныя 3 чугуналіцейныя прадпрыемствы, 2 цагляныя заводы, запалкавая фабрыка «Везувій», вуліцы пачалі асвятляцца газам (1873) і брукавацца (з 1879). Жонкай Фёдара Іванавіча Паскевіча Ірынай Іванаўнай у Гомелі быў заснаваны прытулак для малалетніх дзяўчынак, грамадства дапамогі навучэнцам (1878), пабудаваны будынак Гомельскага прытулку, мужчынская класічная гімназія, вочная лякарня. Княгіня спрыяла пабудове водаправода, утрымлівала іншыя ўстановы адукацыі і аховы здароўя. У 1912 годзе выдавалася газета «[[Отклики (1912)|Отклики]]».

У 1913 годзе Гомель быў буйным прамысловым цэнтрам і налічваў 104,5 тысячы чалавек насельніцтва. Найбуйнейшымі прадпрыемствамі з’яўляліся механічныя майстэрні Лібава-Роменскай чыгункі і запалкавая фабрыка «Везувій». Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў Гомелі створана 8 шпіталяў і тылавая гаспадарка [[Варшаўская ваенная акруга|Варшаўскай ваеннай акругі]], Гомельскі перасыльны пункт, франтавыя майстэрні. Працавалі эвакуіраваныя з іншых гарадоў прадпрыемствы.

&lt;gallery caption=&quot;Віды дарэвалюцыйнага Гомеля&quot; widths=&quot;180&quot;&gt;
Sozh 19 century.jpg|Бераг ракі Сож, прыстань
Homel Rumyantsev st 1890s.jpg|Выгляд на вуліцу Румянцэўскую
GOMEL Zamkovayastreet vokzal.jpg|Замкавая вуліца і Вакзал
GOMEL men gimnaziya.jpg|Мужчынская гімназія
GomelSyn1.jpg|Вялікая сінагога, 1910
&lt;/gallery&gt;

=== У савецкі перыяд ===
[[Файл:Гомель. Высотка..jpg|thumb|злева|Вежа са шпілем, увенчаным зоркай у лаўровым вянку. Помнік архітэктуры. 1954 год пабудовы. Вуліца Савецкая 41]]
[[Файл:Мемориальная плита коммунарам-чекистам.jpg|thumb|230px|Мемарыяльная пліта на магіле камунарам-чэкістам у скверы імя Ф. Э. Дзяржынскага]]
Падчас [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] асноўнымі падзеямі сталі [[акупацыя]] Гомеля германскімі войскамі ([[1 сакавіка]] [[1918|1918 г.]]), установа Гомельскай дырэкторыі ([[17 снежня]] [[1918|1918 г.]]) і ўвод у Гомель войскаў [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]], уваходжанне горада ў склад Украінскай дзяржавы і адкрыццё ўкраінскага тэатра, адступленне [[Немцы|немцаў]] і захоп горада войскамі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] ([[14 студзеня]] [[1919|1919 г.]]). Найбуйнейшым у Гомелі выступам супраць бальшавікоў стала [[Стракапытаўскае паўстанне]]: паўстанцы захапілі стратэгічныя аб’екты і расстралялі членаў савецкага кіраўніцтва горада, але самі былі разбіты Чырвонай арміяй&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;.

У 1919 годзе Гомель стаў цэнтрам створанай [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні РСФСР]]. Пасля заканчэння ваенных дзеянняў пачалося аднаўленне прамысловасці і транспарту. У ліпені [[1920|1920 года]] пачалі працу суднарамонтныя майстэрні (з [[1935|1935 г.]] суднарамонтны завод). У [[1921|1921 годзе]] ўступіла ў строй фабрыка «Палесдрук» (створана на базе некалькіх дробных паліграфічных майстэрняў). У [[1920-я|1922-1924]] створана фабрыка «Труд», хлебакамбінат. [[29 красавіка]] [[1923|1923 года]] пачала работу 1-я чарга гарадской электрастанцыі. [[4 лістапада]] [[1928|1928 года]] адкрыты рух на чыгуначнай лініі Навабеліца — Прылукі. У 1928 годзе пачалося будаўніцтва [[Гомсельмаш|завода «Гомсельмаш»]], у [[1929|1929 годзе]] — мясакамбіната, у [[1930|1930 годзе]] — тлушчавага камбінату, у [[1930-я|1929-1932 гадах]] пабудаваны дрэваапрацоўчы камбінат. У 1933 годзе заснаваны рачны порт.

[[Файл:10 рублей Гомеля БНР 1918 реверс.jpg|thumb|right|230px|[[Боны гомельскага гарадскога самакіравання|10 рублёў Гомельскага гарадскога самакіравання]], 1918]]
У 1926 годзе на Гомельшчыне працавала камісія Палітбюро ЦК ВКП(б), якая прызнала беларускі характар насельніцтва губерні, хаця і адзначала нізкі ўзровень яго самасазнання і адмоўныя адносіны да беларусізацыі. Згодна з прынятым раней рашэннем аб далучэнні да БССР раёнаў з пераважна беларускім насельніцтвам 18.11.1926 Палітбюро ЦК ВКП(б) пастанавіла далучыць Гомельскі і рэчыцкі паветы Гомельскай губерні ў склад БССР&lt;ref name=&quot;EHB-2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Белорусская ССР: Краткая энциклопедия&quot;/&gt;. 1 — 2.12.1926 гэту прапанову адобрыў аб’яднаны пленум Гомельскага губкама і гаркама ВКП(б)&lt;ref name=&quot;Белорусская ССР: Краткая энциклопедия&quot;/&gt;.

У перыяд [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|індустрыялізацыі]] створана фабрыка «[[Камінтэрн (прадпрыемства)|Камінтэрн]]», паравоз-вагонарамонтны завод, завод «[[Гомсельмаш]]», іншыя прадпрыемствы. Да [[1940|1940 года]] ў горадзе налічвалася 264 прамысловых прадпрыемствы, па аб’ёме прадукцыі Гомель займаў 3-е месца ў БССР пасля [[Мінск]]а і [[Віцебск]]а, яго ўдзельная вага складала 16,6 % прамысловасці БССР. Функцыянавалі настаўніцкі і лесатэхнічны інстытуты, 2 НДІ.

Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] горад быў акупаваны Нямеччынай [[19 жніўня]] [[1941|1941 года]] . Разгарнулася партызанскі і падпольны рух. Горад быў вызвалены [[26 лістапада]] [[1943|1943 года]] войскамі Беларускага фронту пад камандаваннем [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі|К. Ракасоўскага]] ў выніку Гомельска-Рэчыцкай аперацыі. Горад быў разбураны больш чым на 80 %, знішчаны амаль усе прамысловыя вытворчасці.

Не паспелі эвакуіравацца [[яўрэі]] Гомеля, якія складалі да вайны 29,38 % ад агульнай колькасці жыхароў&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;, практычна цалкам былі знішчаны ў [[Гомельскае гета|Гомельскім гета]].

Пасля вайны пачалося імклівае аднаўленне горада. Да 1950 года аднавілі сваю працу амаль усе прадпрыемствы даваеннага часу&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;.

7 кастрычніка 1957 года ў склад горада ўключаны вёскі [[Прудок (Гомель)|Прудок]] [[Пакалюбіцкі сельсавет|Пакалюбіцкага сельсавета]], вёска [[Якубаўка (Гомель)|Якубаўка]] і пасёлак [[Чапаева (Гомель)|імя Чапаева]] [[Улукаўскі сельсавет|Улукаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Гомеля вёсак Прудок, Якубаўка і пасёлка імя Чапаева, Гомельскага раёна ад 7 кастрычніка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 10.&lt;/ref&gt;, 25 чэрвеня 1960 года — вёска [[Ляшчынец]] [[Давыдаўскі сельсавет (Гомельскі раён)|Давыдаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 25 чэрвеня 1960 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Гомеля вёскі Ляшчынец Гомельскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.&lt;/ref&gt;, 25 чэрвеня 1963 года — вёска [[Паўлава (Гомель)|Паўлава]] Давыдаўскага сельсавета, пасёлкі [[Масцішча (Гомель)|Масцішча]] і [[Хутар (Гомельскі раён)|Хутар]] [[Сеўрукоўскі сельсавет|Сеўрукоўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 25 чэрвеня 1963 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Гомеля населеных пунктаў Паўлава Давыдаўскага сельсавета, Масцішча і Хутар Сеўрукоўскага сельсавета Гомельскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 21 (1021).&lt;/ref&gt;, 19 мая 1965 года — вёска [[Ніжні Брылёў]] [[Красненскі сельсавет (Гомельскі раён)|Красненскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 19 мая 1965 г. Аб уключэнні &lt;nowiki&gt;населенага&lt;/nowiki&gt; пункта Ніжні Брылёў Красненскага сельсавета Гомельскага раёна ў мяжу горада Гомеля // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 19 (1099).&lt;/ref&gt;, 29 красавіка 1968 года — пасёлак [[Сонечны (Гомель)|Сонечны]] і вёска [[Падгорная (Гомель)|Падгорная]] Давыдаўскага сельсавета&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 29 красавіка 1968 г. Аб уключэнні ў мяжу горада Гомеля пасёлка Сонечны і вёскі Падгорная Давыдаўскага сельсавета Гомельскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 13 (1207).&lt;/ref&gt;, 6 красавіка 1972 года — пасёлак [[Чырвоны Кастрычнік (жылы раён)|Чырвоны Кастрычнік]] Пакалюбіцкага сельсавета&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 6 красавіка 1972 г. Аб уключэнні ў састаў горада Гомеля пасёлка Красны Акцябр Пакалюбіцкага сельсавета Гомельскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 11 (1349).&lt;/ref&gt;, 1 жніўня 1974 года — вёска [[Валатава (вёска)|Валатава]] Пакалюбіцкага сельсавета&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 389—VIII ад 1 жніўня 1974 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Гомеля вёскі Валатова Пакалюбіцкага сельсавета Гомельскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 23 (1433).&lt;/ref&gt;, 23 лютага 1983 года — пасёлак [[Спадарожнік Міру]], вёска [[Старая Мільча]] і большая частка вёскі [[Новая Мільча (Гомель)|Новая Мільча]] Красненскага сельсавета&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 23 лютага 1983 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Гомеля пасёлка Спадарожнік Міру, вёскі Старая Мільча і часткі вёскі Новая Мільча Красненскага сельсавета Гомельскага раёна Гомельскай вобласці // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 6 (1740).&lt;/ref&gt;, 12 мая 1983 года — пасёлак [[Будзёнаўскі (Гомель)|Будзёнаўскі]] Пакалюбіцкага сельсавета&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 12 мая 1983 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Гомеля пасёлка Будзёнаўскі Пакалюбіцкага сельсавета Гомельскага раёна Гомельскай вобласці // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 14 (1748).&lt;/ref&gt;

У 1970 годзе Гомель узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Вялікую шкоду гораду нанесла [[Чарнобыльская катастрофа|аварыя на Чарнобыльскай АЭС]] у [[1986|1986 годзе]]. Гомель апынуўся ў зоне [[Радыеактыўнасць|радыеактыўнага заражэння]]. Экалагічную сітуацыю пагоршыў глыбокі эканамічны крызіс, які пачаўся ў канцы [[1980-я|1980-х гадоў]]. Гэта паслужыла прычынай рэзкага зніжэння ўзроўню жыцця і дэпапуляцыі на працягу [[1990-я|1990-х гадоў]]. У [[1991|1991 годзе]] Гомель стаў часткай якая абвясціла незалежнасць Беларусі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;.

=== У Рэспубліцы Беларусь ===
[[Файл:Gomel. House in a new area.jpg|thumb|250px|Дом у новым мікрараёне Гомеля]]
У першую палову 1990-х гадоў Гомель, як і ўся Беларусь, быў ахоплены вострым эканамічным крызісам, смяротнасць стала перавышаць нараджальнасць, аб’емы эканамічнага вытворчасці рэзка знізіліся. З 1996 года пачалося паступовае адраджэнне. Пабудаваны новыя аб’екты (Прыгарадны чыгуначны вакзал, Лядовы палац, тры вяслярных базы, рэканструяваны Цэнтральны стадыен, палац гульнявых відаў спорту, Палац водных відаў спорту і інш.), рэканструяваны асноўныя славутасці, адкрываюцца новыя тралейбусныя лініі, устаноўлены помнікі [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|М. П. Румянцаву]], [[Кірыла Тураўскі|Кірыле Тураўскаму]], [[Янка Купала|Янку Купалу]], пабудаваныя новыя жылыя мікрараёны.

У цяперашні час Гомель па колькасці [[насельніцтва]] (530,7 тысячы чалавек), плошчы тэрыторыі (135,4 км²) і прамысловай вытворчасці з’яўляецца другім горадам [[Беларусь|Беларусі]] пасля сталіцы. У горадзе налічваецца 795 вуліц, працягласцю 478,4 км, 26 транспартных пуцеправодаў і мастоў. Неад’емнай часткай аблічча сучаснага горада стаў пешаходны мост праз раку Сож даўжыней 243 м, які злучыў адміністрацыйны цэнтр горада і выдатную левабярэжную зону адпачынку гамяльчан. Горад па праву лічыцца адным з самых зяленых у рэспубліцы. Дрэвы, хмызнякі і кветкі займаюць больш за 660 га.

{|class=&quot;graytable&quot;
|+Будынкі савецкага перыяду&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;subcaption&quot;&gt;&lt;/span&gt;
|шырыня=&quot;29 %&quot;|[[Файл:Гомель. Улица Ленина..JPG|250px]]
|шырыня=&quot;29 %&quot;|[[Файл:Гомель. Здание советской эпохи..JPG|250px]]
|шырыня=&quot;29 %&quot;|[[Файл:Гомель. Сталинка..JPG|250px]]
|}

== Насельніцтва ==
Пасля далучэння Гомеля да Расійскай імперыі і стварэння рысы аселасці, Гомель паступова становіцца адным з цэнтраў рассялення яўрэйскага насельніцтва Расіі. Паводле перапісу 1897 гады ў Гомелі пражывала каля 25 %. У 1903 годзе ў Гомелі адбыўся яўрэйскі пагром. У 1926 годзе яўрэі складалі каля 35 % насельніцтвы Гомелю. Масавая эміграцыя яўрэяў з Гомеля прыйшлася на канец 1980 — пачатак 1990 гадоў, у выніку чаго яўрэйскае насельніцтва горада ў 1999 годзе ў параўнанні з 1979 годам скарацілася ў 6,5 разоў, дасягнуўшы адзнакі 4029 чалавек.

Колькасць працаўнікоў, занятых у народнай гаспадарцы, складае каля 192 тыс. чалавек, у тым ліку ў прамысловасці — каля 69 тыс. чалавек. Нацыянальны склад: беларусы — 76,7 % ад агульнай колькасці, рускія — 16,9 %, украінцы — 5,1 %. У агульнай колькасці насельніцтва 55 % складаюць жанчыны і 45 % — мужчыны.

&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0.5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;
&lt;center&gt;&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:470000 till:550000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:470000 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:470000 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:2009 from:470000 till:477079
  bar:2010 from:470000 till:484466
  bar:2011 from:470000 till:491790
  bar:2012 from:470000 till:498075
  bar:2013 from:470000 till:505362
  bar:2014 from:470000 till:512314
  bar:2015 from:470000 till:516976
  bar:2016 from:470000 till:521452
  bar:2018 from:470000 till:535693
  bar:2023 from:470000 till:501802
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:
&lt;/timeline&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

* '''XXI стагоддзе''': 2009 год — 477&amp;nbsp;079 чал.; 2009 год — 482&amp;nbsp;652 чал. (перапіс)&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot;/&gt;; 2010 год — 484&amp;nbsp;466 чал.; 2011 год — 491&amp;nbsp;790 чал.; 2012 год — 498&amp;nbsp;075 чал.; 2013 год — 505&amp;nbsp;362 чал.; 2014 год — 512&amp;nbsp;314 чал.; 2015 год — 516&amp;nbsp;976 чал.&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot;/&gt;; 2016 год — 521&amp;nbsp;452 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;; 2017 год — 535&amp;nbsp;229 чал.&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;/&gt;, 2023 год — 501&amp;nbsp;802 чал.
У зборніку Demographia World Urban Areas за 2023 год, сярод 1000 найбуйнейшых агламерацый свету Гомельская агламерацыя 758-я па колькасці насельніцтва.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Руская|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=&quot;World urban areas&quot; (PDF)}}&lt;/ref&gt;

== Эканоміка ==
[[Файл:RailwayStationGomel-2.jpg|thumb|[[Гомель (станцыя)|Чыгуначны вакзал]]]]
Буйны прамысловы цэнтр Беларусі. Прадпрыемствы машынабудавання і металаапрацоўкі ([[радыёзавод]], завод станочных вузлоў, [[СтанкаГомель|станкабудаўнічы імя Кірава («СтанкаГомель»)]], Гомсельмаш, пускавых рухавікоў, [[Гомельскі ліцейны завод]] «Цэнтраліт»), хімічнай ([[Гомельскі хімічны завод|хімічны завод]]), лясной, электратэхнічнай ([[Ратон (прадпрыемства)|ААТ «Ратон»]]), цэлюлозна-папяровай, лёгкай («[[Камінтэрн (прадпрыемства)|Камінтэрн]]»), харчовай прамысловасці ([[Спартак (кандытарская фабрыка)|кандытарская фабрыка «Спартак»]], «Малочныя прадукты», Гомельскі мясакамбінат), будаўнічых матэрыялаў («Гомельбудматэрыялы»), [[Гомельскі лікёра-гарэлачны завод]]. Гомель — перспектыўны цэнтр турызму Беларусі міжнароднага значэння. Гасцініцы: «Гомель», «Верас», «Дынама», «У палёт», «Кастрычніцкая», «Сож», «Турыст», гасцінічны комплекс «Уют», Гомельскага дзяржаўнага цырка, «Навучальна-метадычны цэнтр прафсаюзаў» («Надзея»).

== Транспарт ==
[[Файл:Аўтобус МАЗ-215.169.jpg|міні|Аўтобус МАЗ-215 на вуліцы Гомеля]]
[[Файл:Тралейбус 321Д.jpg|міні|Тралейбус БКМ-321D на вуліцы Гомеля]]
Вузел чыгунак і аўтадарог. Чыгуначны вузел з напрамкамі на [[Жлобін]], [[Калінкавічы]], [[Бабруйск]], [[Чарнігаў]]. Порт на рацэ [[Сож]]. Недалёка ад горада размешчаны [[Аэрапорт Гомель]] (пагранічны пункт пропуску).

Грамадскі транспарт у Гомелі прадстаўлены [[гомельскі тралейбус|тралейбусамі]], аўтобусамі, маршрутнымі таксі.

[[Гомельскі тралейбус|Тралейбусны рух у Гомелі]] адкрыты [[20 мая]] [[1962]] года і налічвае 29 маршрутаў. Працягласць вулічнай сеткі з транспартнымі лініямі складае каля 74 км, а агульная працягласць тралейбусных шляхоў — 475 км. Рухомы састаў прадстаўлены машынамі [[АКСМ-201]], [[АКСМ-321]], [[АКСМ-213]].
Лік аўтобусных маршрутаў больш за 70 агульнай працягласцю каля 670 кіламетраў, для шэрага маршрутаў існуюць экспрэс-варыянты. Рухомы састаў — у асноўным аўтобусы [[МАЗ-105]], [[МАЗ-107]], [[МАЗ-103]], меней прадстаўлены [[МАЗ-203]],[[МАЗ-206]], з 2014 года актыўна закупляюцца аўтобусы асабліва вялікай умяшчальнасці, нізкападлогавыя [[МАЗ-215]]. На экспрэс-маршрутах выкарыстоўваюцца аўтобусы Радзіміч-А092. Дзейнічае 24 лініі маршрутных таксі, на лініях працуюць пераважна мікрааўтобусы [[Ford Transit]], Газэль, Mercedes-Benz, Peugeot.

Некалькі разоў планавалася пабудаваць [[Гомельскi трамвай|трамвайную сістэму ў Гомелі]].

== Культура ==
 
Дзейнічаюць 4 творчыя саюзы, 3 тэатры ([[Гомельскі абласны драматычны тэатр|Абласны драмтэатр]], [[Гомельскі дзяржаўны тэатр лялек|тэатр лялек]], [[Гомельскі гарадскі маладзёжны тэатр|маладзёжны тэатр]]), 3 [[Кінатэатры Гомеля|кінатэатры]], філармонія, [[Гомельскі дзяржаўны цырк|цырк]], 3 выставачныя залы, шэраг іншых музеяў, помнік архітэктуры XVIII—XIX стст. [[Гомельскі палацава-паркавы ансамбль|палацава-паркавы ансамбль Румянцавых-Паскевічаў]], [[Музейна-мастацкі цэнтр Гомеля|Музейна-мастацкі цэнтр]], [[Гомельскі абласны музей ваеннай славы]], каледж мастацтваў, мастацкая галерэя, мастацкае вучылішча, [[Гомельскія гарадскія аркестры|гарадскія сімфанічны і духавы аркестры]], 7 дзіцячых музычных школ і школ мастацтваў, адна харэаграфічная і адна мастацкая школы, шэраг цэнтраў і палацаў культуры, бібліятэк (у тым ліку самая вялікая ў Гомельскай вобласці [[Гомельская абласная ўніверсальная бібліятэка імя У. І. Леніна]]). Штогод праводзіцца каля 20 фестываляў, у тым ліку міжнародныя: фестываль харэаграфічнага мастацтва «Сожскі карагод», тэатральны фестываль «Славянскія тэатральныя сустрэчы», маладзёжныя музычныя — «Арт-сесія», «Рэнесанс гітары», фестываль рок-музыкі «Go-Fest», адкрытыя міжнародныя турніры па спартыўных танцах. Арганізуюцца дзясяткі выставак.

У горадзе існуюць клубы [[Гістарычная рэканструкцыя|гістарычнай рэканструкцыі]] эпохі Высокага [[Сярэдневякоўе|Сярэдневякоўя]], Позняга [[Сярэдневякоўе|Сярэдневякоўя]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Дзейнасць клубаў падтрымліваецца інтэрнэт-форумам «Гомельскі Гістарычны Форум. Метады прыкладнай гісторыі»&lt;ref name=&quot;«Гомельскі Гістарычны Форум»&quot;/&gt;.

'''Гомельскія клубы гістарычнай рэканструкцыі эпохі Сярэдневякоўя (у парадку ўзнікнення)&lt;ref name=&quot;«Гомельскі Гістарычны Форум. Клубы»&quot;/&gt;'''
* «Сцяг Алега Святаславіча». Год заснавання — 1998. Кірунак дзейнасці — [[Русь|Паўднёва-Рускія княствы]] ў 12—13 стагоддзях. У цяперашні час існуюць у выглядзе кампаніі сяброў. Працягваюць займацца гістарычнай рэканструкцыяй і бяруць удзел у фестывалях.
* «Старая Вежа». Год заснавання — 2001. Кірунак дзейнасці — матэрыяльная культура і духоўныя каштоўнасці [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] канца 13 — пачатку 16 стагоддзяў. Праводзіць жнівеньскія рыцарскія пешыя турніры. У 2008 годзе — чацвёрты. Мае статус «закрытага» (толькі для ўдзельнікаў) рэгіянальнага мерапрыемства&lt;ref name=&quot;«фест»&quot;/&gt;.
* «Грыдні Мсціслава Глебавіча». Дата заснавання — 21 лютага 2004. Кірунак дзейнасці — гарадская культура Паўднёва-Рускіх княстваў у 13 стагоддзі («ад Калкі да Нашэсця»)&lt;ref name=&quot;«Грыдни»&quot;/&gt;.
* Клуб старадаўняга танца «Турдыён». Дата заснавання — 17 верасня 2006. Кірунак дзейнасці — вывучэнне еўрапейскіх танцаў эпохі [[Сярэдневякоўе|Сярэдневякоўя]], [[Адраджэнне|Адраджэння]] і інш. аж да 17 стагоддзя (контрдансы).
* «Morgenstern» (Ранішняя Зорка). Год заснавання — 2007. Кірунак дзейнасці — матэрыяльная культура [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] 14-15 стагоддзяў.
* «Залатая рысь». Год заснавання — 2007. Кірунак дзейнасці — матэрыяльная культура [[Гісторыя Польшчы|Польскага Каралеўства]] 14—16 стагоддзяў.
Рэканструкцыя эпохі [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў Гомелі прадстаўлена падраздзяленнем «Пошук» ваенна-патрыятычнага клуба «Гонар» і прыватнымі асобамі.

== Клімат ==
{{Клімат горада
|Горад_род=Гомеля
|Становішча = left
|Крыніца=[http://pogoda.ru.net/climate/33041.htm Надвор'е і клімат]
| Сту_сяр=-4.2	| Сту_сяр_апад=36
| Лют_сяр=-3.5	| Лют_сяр_апад=35
| Сак_сяр=1.3	| Сак_сяр_апад=36
| Кра_сяр=9.0	| Кра_сяр_апад=35
| Май_сяр=15.0	| Май_сяр_апад=64
| Чэр_сяр=18.6	| Чэр_сяр_апад=73
| Ліп_сяр=20.4	| Ліп_сяр_апад=100
| Жні_сяр=19.3	| Жні_сяр_апад=56
| Вер_сяр=13.7	| Вер_сяр_апад=52
| Кас_сяр=7.4	| Кас_сяр_апад=58
| Ліс_сяр=1.6	| Ліс_сяр_апад=45
| Сне_сяр=-2.7	| Сне_сяр_апад=42
| Год_сяр=8.0	| Год_сяр_апад=632
| Сту_сяр_мін=-6.9	| Сту_сяр_макс=-2.0
| Лют_сяр_мін=-7.1	| Лют_сяр_макс=-1.2
| Сак_сяр_мін=-2.8	| Сак_сяр_макс=4.6
| Кра_сяр_мін=4.1	| Кра_сяр_макс=13.2
| Май_сяр_мін=9.6	| Май_сяр_макс=20.2
| Чэр_сяр_мін=12.9	| Чэр_сяр_макс=23.2
| Ліп_сяр_мін=14.8	| Ліп_сяр_макс=25.2
| Жні_сяр_мін=13.6	| Жні_сяр_макс=24.3
| Вер_сяр_мін=8.7	| Вер_сяр_макс=18.1
| Кас_сяр_мін=3.7	| Кас_сяр_макс=11.3
| Ліс_сяр_мін=-1.4	| Ліс_сяр_макс=3.6
| Сне_сяр_мін=-5.6	| Сне_сяр_макс=-1.0
| Год_сяр_мін=3.6	| Год_сяр_макс=11.6
| Сту_а_макс=9.6	| Сту_а_мін=-35.0
| Лют_а_макс=15.8	| Лют_а_мін=-35.1
| Сак_а_макс=21.5	| Сак_а_мін=-33.7
| Кра_а_макс=29.3	| Кра_а_мін=-13.6
| Май_а_макс=32.5	| Май_а_мін=-2.5
| Чэр_а_макс=36.2	| Чэр_а_мін=-0.2
| Ліп_а_макс=37.9	| Ліп_а_мін=6.0
| Жні_а_макс=38.9	| Жні_а_мін=1.2
| Вер_а_макс=34.9	| Вер_а_мін=-3.6
| Кас_а_макс=27.5	| Кас_а_мін=-12.0
| Ліс_а_макс=18.0	| Ліс_а_мін=-21.7
| Сне_а_макс=11.6	| Сне_а_мін=-30.8
| Год_а_макс=38.9	| Год_а_мін=-35.1
|}}

Найвялікшая месячная колькасць ападкаў — 236 мм (ліпень 2000 г), найменшая месячная колькасць ападкаў — 0,8 мм (кастрычнік 2021 г).

== Адміністрацыйны падзел ==
[[Файл:Раёны і насельніцтва Гомеля (Беларусь).png|thumb|right|300px|Раёны Гомеля і іх насельніцтва.]]
Горад падзяляецца на 4 раёны:

* [[Навабеліцкі раён]]
* [[Савецкі раён (Гомель)|Савецкі раён]]
* [[Цэнтральны раён (Гомель)|Цэнтральны раён]]
* [[Чыгуначны раён (Гомель)|Чыгуначны раён]]

Па меры разрастання горада Гомеля, у яго склад былі ўключаны некаторыя населеныя пункты:

* 2007 — вёскі [[Давыдаўка (Гомельскі раён)|Давыдаўка]] і [[Хутар (Гомельскі раён)|Хутар]].
* 2010 — пасёлак [[Красны Маяк]] увайшоў у гарадскую мяжу горада Гомеля, і адпаведна быў выключаны са складу [[Улукаўскі сельсавет|Улукоўскага сельсавета]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.
* 2016 — рабочы пасёлак [[Касцюкоўка]].

== Славутасці ==
[[Файл:Belarus-Homel-Palace of Pashkevichs-10.jpg|thumb|right|Палац Румянцавых і Паскевічаў]]
[[Файл:Gomel-park-truba.JPG|thumb|left|180px|[[Вежа агляду]]]]
За больш чым восем стагоддзяў гісторыі славутасцей у Гомелі захавалася досыць шмат. Асноўная іх частка адносіцца да канца XVIII—XIX стагоддзяў. Усе яны сканцэнтраваны ў цэнтральнай частцы горада. Асноўныя славутасці:

* [[Гомельскі палацава-паркавы ансамбль]]&lt;ref name=&quot;Гомельскі палацава-паркавы ансамбль&quot;/&gt;, закладзены пры графе Румянцаве-Задунайскім (першым гаспадары горада пасля падзелу Рэчы Паспалітай);
* [[Палац Румянцавых — Паскевічаў]];
* [[Капліца-пахавальня Паскевічаў]];
* [[Петрапаўлаўскі сабор (Гомель)|Петрапаўлаўскі сабор]], адноўлены ў канцы [[1980-я|1980-х]]. У гады Савецкай улады ў саборы быў [[планетарый]];
* 35-метровая [[вежа агляду]] (труба былога цукровага завода князя Паскевіча);
* [[Паляўнічы домік (Гомель)|Паляўнічы домік]] (летняя рэзідэнцыя Паскевічаў);
* [[Зімовы сад (Гомель)|Зімовы сад]];
* [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Гомель)|Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі]]
* [[Ільінская царква (Гомель)|Ільінская царква]];
* [[Свята-Мікольскі мужчынскі манастыр (Гомель)|Мікольская царква]];
* [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Гомель)|Свята-Аляксандра-Неўская царква]];
* [[Свята-Мікалаеўская царква (Гомель)|Свята-Мікалаеўская царква]];
* [[Царква Іверскай іконы Маці Божай (Гомель)|Царква Іверскай іконы Маці Божай]];
* [[Свята-Міхайлаўская царква (Гомель)|Свята-Міхайлаўская царква]]
* [[Свята-Панцеляймонаўская царква (Гомель)|Свята-Панцеляймонаўская царква]]
* [[Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага (Гомель)|Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага]]
* Будынак гомельскага «рускага тракціра»
* Будынак Гомельскага духоўнага вучылішча
* Будынак Гомельскай ланкастарскай школы
* Будынак аднаго з карпусоў бальніцы хуткай медыцынскай дапамогі
* Будынак былой [[Гарадская дума|Гарадской думы]];
* Будынак былой [[Будынак Аляксандраўскай гімназіі (Гомель)|Аляксандраўскай гімназіі]] (арх. [[С. Д. Шабунеўскі]]);
* Будынак былой гасцініцы «[[Савой]]» (арх. С. Д. Шабунеўскі)
* [[Мемарыял «Вечны агонь» (Гомель)|Мемарыял «Вечны агонь»]]
* [[Мемарыял «Алея Герояў» (Гомель)|Мемарыяльны комплекс і Алея Герояў]]
* [[Мемарыял «Курган Славы» (Гомель)|Курган Славы]]
* і многія іншыя.

Для агляду горада папулярны кола агляду і [[вежа агляду]], размешчаныя ў парку ў некалькіх сотнях метраў ад палацавага комплексу і якія зараз знаходзіцца на рамонце (дадзеныя на 10/05/10). Паколькі [[рэльеф]] Гомеля адносна раўнінны, вышыні будынкаў цалкам хапае для агляду горада.

З новых&amp;nbsp;— будынак стацыянарнага [[Гомельскі дзяржаўны цырк|цырка]], пабудаванага ў [[1972]] годзе, мае форму [[Лятаючая талерка|лятаючай талеркі]], адзін з самых скандальных у той час будынкаў краіны, які не ўпісваецца ў стандартныя праекты [[сацыялістычны рэалізм|сацрэалізму]]; брацкая магіла савецкіх воінаў з Вечным агнём і статуяй салдата на [[Плошча Працы, Гомель|плошчы Працы]] і іншыя [[Помнікі Гомеля|помнікі]].

== Старшыні гарвыканкама ==
* 1956 — снежань 1957 — [[Міхаіл Андрэевіч Кліменка]];
…
* да лістапада 2012 — [[Віктар Піліпец]];
* з 19 лістапада 2012 — [[Пётр Аляксеевіч Кірычэнка]];
* з 12 снежня 2022 — [[Уладзімір Аляксандравіч Прывалаў]]&lt;ref name=&quot;belta-2022&quot;&gt;[https://blr.belta.by/president/view/kadravy-dzen-u-lukashenki-novyja-kirauniki-u-raenah-i-inshyja-naznachenni-122560-2022/ Кадравы дзень у Лукашэнкі. Новыя кіраўнікі ў раёнах і іншыя назначэнні] // [[БелТА]]. 12 снежня 2022&lt;/ref&gt;.
* з 12 мая 2026 — [[Руслан Віктаравіч Пархамовіч]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://times.by/news/lukashenko-naznachil-novogo-mera-gomelya|title=Назначен новый мэр Гомеля}}&lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Гомеля|Ганаровыя грамадзяне Гомеля}}
Сярод знакамітых людзей, чый жыццёвы шлях пачынаўся ў Гомелі, можна назваць такіх выдатных дзеячаў, як [[Андрэй Андрэевіч Грамыка]] (Міністр замежных спраў СССР) і [[Павел Восіпавіч Сухі]] (савецкі авіяканструктар), якім у Гомелі ўсталяваныя бронзавыя бюсты (як двойчы героям сацыялістычнай працы), [[Іван Данілавіч Чарняхоўскі|І. Д. Чарняхоўскі]]. Адна з вуліц горада названа ў гонар братоў Герояў Савецкага Саюза [[Пётр Ільіч Лізюкоў|Пятра]] і [[Аляксандр Ільіч Лізюкоў|Аляксандра]] і камандзіра партызанскага атрада [[Яўген Ільіч Лізюкоў|Яўгена]] Лізюковых, якія нарадзіліся ў Гомелі.

У Гомелі нарадзіўся вядомы савецкі матэматык [[Леў Генрыкавіч Шнірэльман]] і географ А. Г. Ісачэнка. У 1888 годзе ў Гомелі нарадзіўся выдатны савецкі геолаг, геахімік і мінералог, акадэмік АН УЗССР [[Аляксандр Сяргеевіч Уклонскі]]. У 1920-я гады ў Гомелі таксама жыў і працаваў выдатны псіхолаг [[Леў Сямёнавіч Выгоцкі]].

З сучасных знакамітасцей, якія нарадзіліся ў Гомелі, — папулярны рэп-спявакт [[Серёга]]. У 1981 годзе ў Гомелі нарадзіліся сучасныя беларускія пісьменніцы [[Аксана Бязлепкіна]] і [[Югася Каляда]]. Да Чарнобыльскай аварыі ў 1986 годзе ў Гомелі пражывалі бацькі тэнісісткі [[Марыя Шарапава|Марыі Шарапавай]].

У 1986 годзе ў Гомельскім цырку падчас выступлення трагічна загінула цыркавая артыстка Ірына Асмус, вядомая ўсёй краіне па ролі Ірыскі ў «Абвгдэйцы» (16 сакавіка 1986 гады).
Іншы вядомы чалавек, які памёр у Гомелі, — акцёр [[Уладзіслаў Вацлававіч Дваржэцкі]], вядомы па ролях Ільіна з фільма «Зямля Саннікава» і прынца Дакара ў «Капітане Нэма».

== Гарады-пабрацімы ==
Спіс [[Параднёныя гарады|гарадоў-пабрацімаў]] Гомеля&lt;ref name=&quot;gorod&quot;/&gt;:

* {{Сцяг Шатландыі|20px}} &lt;s&gt;[[Абердын]]&lt;/s&gt; ({{lang-en|Aberdeen}}), [[Шатландыя]]
* {{Сцяг Францыі|20px}} [[Клермон-Феран]] ({{lang-fr|Clermont-Ferrand}}), [[Францыя]]
* {{Сцяг Латвіі|20px}} [[Ліепая]] ({{lang-lv|Liepāja}}), [[Латвія]]
* {{Сцяг Польшчы|20px}} &lt;s&gt;[[Радам]]&lt;/s&gt; ({{lang-pl|Radom}}), [[Польшча]]
* {{Сцяг Канады|20px}} [[Грэйтэр-Садберы|Садберы]] ({{lang-en|Sudbury}}), [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]], [[Канада]]
* {{Сцяг Украіны|20px}} [[Сакы|Сакі]] ({{lang-uk|Саки}}, {{lang-crh|Saq, Сакъ}}), [[Украіна]], [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]]
* {{Сцяг Украіны|20px}} [[Чарнігаў]] ({{lang-uk|Чернігів}}), [[Украіна]]
* {{Сцяг Чэхіі|20px}} [[Чэске-Будзеёвіцы]] ({{lang-cs|České Budějovice}}), [[Чэхія]]
* {{Сцяг Расіі|20px}} [[Бранск]], [[Расія]]

== Гл. таксама ==
* [[Gods Tower]]
* [[Гомельская забастоўка чыгуначнікаў 1918 – 1919]]
* [[Гомельская арганізацыя анархістаў-камуністаў]]
* [[Гомельская настаўніцкая семінарыя]]
* [[Гомельская сацыял-дэмакратычная група]]
* [[Спіс вуліц Гомеля]]
* [[Гомельскі абласны клінічны шпіталь інвалідаў Вялікай Айчыннай вайны]]
* [[Энергія Гомель]]
* [[Атава (Гомель)|Атава (Газета)]]

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;gki&quot;&gt;[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20111103030623/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/publications/national_structure_gomel.rar Перепись населения Республики Беларусь 2009 года. Национальный состав населения Гомельской области.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Makušnikaŭ&quot;&gt;Макушников О. В поисках древнего Гомия. — Гомель, 1994. С. 54.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632 с.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;EHB-2&quot;&gt;''Сяргей Хоміч.'' Узбуйненне БССР // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] / Рэдкал.: Г. п. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 6. Кн. 1: Пузыны—Усая. — С. 566-567. — 592 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0241-8.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Белорусская ССР: Краткая энциклопедия&quot;&gt;''Н. И. Каминский.'' Укрупнение БССР // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. Т. 1. История. Общественный и государственный строй. Законодательство и право. Административно-территориальное деление. Населенные пункты. Международные связи / Ред. кол.: П. У. Бровка и др. Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1979. - С. 705. - 768 с. - 50 000 экз.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632 с.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;«Гомельскі Гістарычны Форум»&quot;&gt;[http://forum.historicus.info/index.php Гомельскі Гістарычны Форум. Метады прыкладнай гісторыі.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110201024455/http://forum.historicus.info/index.php |date=1 лютага 2011 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;«Гомельскі Гістарычны Форум. Клубы»&quot;&gt;[http://forum.historicus.info/viewforum.php?f=8 Гомельскі Гістарычны Форум. Клубы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120118230000/http://forum.historicus.info/viewforum.php?f=8 |date=18 студзеня 2012 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;«фест»&quot;&gt;[http://naviny.by/rubrics/culture/2008/08/01/ic_news_117_294837/ Рыцарский фест «Старая вежа» открылся под Гомелем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090408120656/http://naviny.by/rubrics/culture/2008/08/01/ic_news_117_294837/ |date=8 красавіка 2009 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;«Грыдни»&quot;&gt;[http://gridni.org/be/ «Грыдні Мсціслава Глебавіча» — гомельскі клуб гістарычнага мадэлявання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101230185000/http://gridni.org/be/ |date=30 снежня 2010 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[http://www.pravo.by/webnpa/text.asp?RN=P31000123 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 1 сакавіка 2010 г. № 123]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Гомельскі палацава-паркавы ансамбль&quot;&gt;[http://www.palacegomel.by/ Государственное историко-культурное учреждение «Гомельский дворцово-парковый ансамбль»]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;gorod&quot;&gt;[http://www.gorod.gomel.by/page.aspx?module=text&amp;page_id=35&amp;section_id=45 Города-побратимы Гомеля]&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі|Гомель}}
* {{Крыніцы/БелЭн|5|Гомель||331—334}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Homieĺ|Гомель}}

* [https://locator.by/gomel Карта Гомеля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170704181756/http://locator.by/gomel |date=4 ліпеня 2017 }}
{{OSM relation|163244|Гомель}}
* [http://vseogomele.net/ Неафіцыйны сайт горада Гомеля — «Усё аб Гомелі»]
* [http://www.radzima.org/be/gorad/gomely.html Здымкі на Radzima.org]
* [http://vseogomele.net/history/?category=history&amp;material=1 Гісторыя горадаГомеля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100316113253/http://vseogomele.net/history/?category=history&amp;material=1 |date=16 сакавіка 2010 }}
* [http://vseogomele.net/history/?category=war&amp;material=1 Гомель у ваенны перыяд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100315124117/http://vseogomele.net/history/?category=war&amp;material=1 |date=15 сакавіка 2010 }}
* [http://gomeltrans.net/ Грамадскі транспарт у Гомелі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080216001107/http://gomeltrans.net/foto/ |date=16 лютага 2008 }}
* [http://gomeltrans.net/foto/gomel.shtml Фотаздымкі Гомеля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080228004034/http://gomeltrans.net/foto/gomel.shtml |date=28 лютага 2008 }}
* [http://gomeltrans.net/gomel/history/ Падрабязная Гісторыя Гомеля] {{Ref-ru}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080604090237/http://gomeltrans.net/gomel/history/ |date=4 чэрвеня 2008 }}
* [http://gomelcity.net/info/hist.html Кароткія звесткі пра Гомель] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130508143703/http://gomelcity.net/info/hist.html |date=8 мая 2013 }}

{{Гарадскія раёны Гомеля}}
{{Гістарычныя раёны Гомеля}}
{{Гомельскі раён}}
{{Гомельская вобласць}}
{{Культурная сталіца Беларусі}}
{{Культурная сталіца СНД}}
{{Населеныя пункты на Іпуці}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Гомель| ]]
[[Катэгорыя:Гарады абласнога падпарадкавання Беларусі]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты на Іпуці]]</text>
      <sha1>2ime8emiycc5ai0yp81s1eqvbwpzocj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>В’енцьян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3129</id>
    <revision>
      <id>5141353</id>
      <parentid>5010648</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T21:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28931-98</username>
        <id>168106</id>
      </contributor>
      <origin>5141353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4271" sha1="mp1v6gcz418fyf1cgbje3r6v0dsrpxx" xml:space="preserve">{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = В'енцьян
|арыгінальная назва    = ວຽງຈັນ
|падначаленне          = 
|краіна                = Лаос
|герб                  = Vientiane Emblem.png
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
|lat =
|long =
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 102|lon_min = 36|lon_sec = 
 |CoordAddon           = type:city(200000)_region:LA
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = 
|від раёна             = 
|раён                  = 
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 1560
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 3,920
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 783,000
|год перапісу          = 2013
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = +7
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = Vientiane
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
'''В'енцья́н''' ({{lang-fr|vjɛ̃ˈtjan}}; {{lang-lo|ວຽງຈັນ}}, ''Віанг Чан'', {{lang-lo|ʋíəŋ tɕàn|}}; {{lang-th|เวียงจันทน์}}, ''Віанг Чан'', {{lang-th|wiəŋ tɕan}}, ({{lang-km|វៀងច័ន្ទ}}, ''Віенг Чан'') — горад у [[Лаос]]е, [[сталіца]] і буйнейшы горад краіны.

== Гісторыя ==

Кароль Сетхатхірат заснаваў В'енцьян як сталіцу дзяржавы Лан Санг у [[1560]] годзе. Пасля падзення Лан Санг у [[1707]] годзе В'енцьян стаў цэнтрам незалежнага каралеўства В'енцьян, якое ў [[1779]] годзе было занята сіямскім генералам Пхрая Чакры і стала васалам [[Сіям]]а.

Пасля няўдалага мяцяжу караля Анувонга горад быў разбураны сіямскай арміяй. У [[1893]] годзе горад перайшоў ва французскае ўладанне і з [[1899]] года стаў сталіцай французскага пратэктарату Лаос.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Гарады-пабрацімы ==
{{Wikidata/SisterCities}}

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4|В’енцья́н||91}}
* {{ВСЭ3|Вьентья́н, Вьентян|5|576}}
* {{крыніцы/БСГН|Вьентья́н|157}}
* {{крыніцы/ГНМ (2002)|Вьентья́н|108}}
* {{крыніцы/ЭГС|Вьентья́н|159}}

{{Сталіцы Азіі}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Гарады Лаоса]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1560 годзе]]</text>
      <sha1>mp1v6gcz418fyf1cgbje3r6v0dsrpxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сялец (Брагінскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17184</id>
    <revision>
      <id>5141422</id>
      <parentid>5095509</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30202" sha1="nz0tevw7ik63ige0nyoftawimgstg2i" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        = Сялец
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 49|lat_sec = 43
 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 20|lon_sec = 
 |CoordAddon              = type:city_region:BY-HO
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Гомельская 
 |раён                    = Брагінскі 
 |сельсавет               = Малейкаўскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 1574 год
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 261
 |год перапісу            = 2004
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = 2344
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
|OpenStreetMap         = 243043120
}}
{{значэнні|Спасылка=Сялец}}
'''Сяле́ц'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sialiec}}, {{lang-ru|Селец}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскага сельсавета]].

== Геаграфія ==

За 9 км на паўночны ўсход ад [[Брагін]]а, 35 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 122 км ад [[Гомель|Гомеля]].

Рака [[Брагінка]], на ўсходзе сетка меліярацыйных каналаў.

== Транспартная сетка ==
Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]], якая злучае Брагін з дарогай [[Лоеў]] — [[Рэчыца]].

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на ўсходзе далучаецца просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

== Гісторыя ==

=== Старажытнасць ===
Выяўленае археолагамі гарадзішча (за 3 км на поўнач ад вёскі, ва ўрочышчы Бярозавік, у пойме ракі [[Брагінка]]) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў.

=== Карона Каралеўства Польскага ===
У пісьмовых крыніцах паселішча ці не ўпершыню згаданае ў 1574 годзе пры раздзеле Брагінскага маёнтку паміж князямі-братамі Аляксандрам Аляксандравічам і Міхаілам Аляксандравічам Вішнявецкімі. Тады «''Село Селце з людми отчизными, куничниками, з даню грошовою и медовою, з лесы, дубровами, чертежами, полями, сеножатми и з гоны бобровыми и ловы зверинными''» дасталося князю Аляксандру&lt;ref&gt;[http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. — Мінск, 2000. С. 188] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf |date=5 чэрвеня 2020 }}&lt;/ref&gt;. На 1581 год, калі маёнткам валодала яго ўдава княгіня Аляксандра (з роду Капустаў) Вішнявецкая, у Сяльцы налічвалася 22 дымы [[асадныя сяляне|асадных сялян]] (×6 — прыблізна 132 чалавекі), з якіх выбіралася па 15 грошаў, і 8 [[агароднікі|агароднікаў]] (каля 48 чалавек), з якіх, у залежнасці ад акалічнасцяў, — па 4 альбо па 6 грошаў падатку&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 38&lt;/ref&gt;. 29 чэрвеня 1609 года спадчыннікі часткі Брагінскіх добраў князя Аляксандра{{efn-ua|Аб'яднаў абедзве паловы ў сваіх руках князь [[Іерамія Вішнявецкі|Іерамія Міхал Вішнявецкі]] толькі ў 1641 г.&lt;ref&gt;Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007. S. 145, 171&lt;/ref&gt;}} яго сын [[Адам Аляксандравіч Вішнявецкі|князь Адам]] і княгіня Аляксандра з Хадкевічаў Вішнявецкія фундавалі ў Сяльцы царкву Святога Спаса і мужчынскі манастыр, якому надалі сяло «''[[Зашчоб’е|Защовъбъе]]… зо всими доходами и пожытками''». Заснаваны таксама манастыр жаночы з царквой Дабравешчання Найсвяцейшай Багародзіцы, на ўтрыманне якога адпісана трэцяя частка прыбыткаў мужчынскага манастыра.

З тэксту ліста ўдавы Крысціны, княгіні Вішнявецкай, Мікалаевай Малінскай, датаванага 24 днём лютага 1632 года, вынікае, што абодва манастыры «''на тот час суть спустошалые''». І «''ку лепшому чынечи розмноженю хвалы Бжои''» княгіня аддала іх ігуменні Кіеўскага Узнясенскага Пячорскага манастыра Алімпіядзе з дому Рагозаў Сілічавай, яе дачцэ Марыне «''и иншим законницом при них мешкаючым и напотом будучым''», а таксама пацвердзіла бацькоўскае наданне на&lt;ref&gt;Собрание древних грамот и актов городов Минской губернии, православных монастырей, церквей и по разным предметам. — Минск, 1848. С. 68—71, 166—168&lt;/ref&gt;: {{пачатак цытаты}}''Село Защовбе с поддаными и зо всякими ихъ повинностями и послушенством, пожитками и приналежностями… А меновите теж и въ Селцу подданых трох з их кгрунтами, и з деревом бортным, ово зо всякими здавна приналежностями и звычаиными пожитками. Зособна теж до самого манастыра поля робочые и неробочые, сеножати, млынъ и з его вымелками на реце Щовби, также на тои реце волное рыб ловене на язах и иншими посудками, водле старых прыналежностеи звычаев и уживаня до тых манастыровъ належачих. Ничого на себе и на потомки свое тых добръ не имуючы и не зоставуючы…''{{канец цытаты}}
 
16 жніўня 1673 года кароль [[Міхал Вішнявецкі|Міхал Карыбут Вішнявецкі]] пацвердзіў даўні фундуш манастырам у Сяльцы, што быў у складзе Брагінскага графства, як запісана ў загалоўку граматы, альбо Брагінскага ключа — як у самым тэксце&lt;ref&gt;Князі Вишневецькі. — Київ, 2016 (2017). С. 213&lt;/ref&gt;. Згодна з люстрацыяй падымнага падатку [[Оўруч|Оўруцкага]] павета [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] ад 25 студзеня 1683 года, 3 дымы ў вёсцы Сялец трымаў пан Ясінскі, а з 6 дымоў (у другі пабор — з 3-х) вёскі Зашчоб’е (wsi Zaszczeblów) «''czerniczek Brahińskich''{{efn-ua|Маюцца на ўвазе сялецкія; пра манастыры ў Брагіне звестак няма.}}''» выплачваліся 3 злотыя &lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. T. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 489, 490, 507&lt;/ref&gt;.

28 чэрвеня 1687 года Сялец названы ў справе Оўруцкага [[гродскі суд|гродскага суда]] сярод паселішчаў часткі Брагінскага маёнтка ваяводзіча бэлзскага, каралеўскага палкоўніка Яна Канецпольскага, зруйнаваных працяглым (ад лістапада 1686 года да самых [[сёмуха|świątek zielonych]]) пастоем рэестравых казакоў запарожскага палкоўніка Паўла Апостала Шчуроўскага. У 20 яго дварах (каля 120 жыхароў) казакі, у адрозненне ад іншых месцаў, самі не стаялі, размясцілі толькі трох коней на пакорм. Але вяскоўцаў прымусілі справіць ажно 7 вазоў, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазніцай з двума {{падказка|гарцамі|гарц або гарнец — 2,8237 л}} дзёгцю; з іх выбралі здору, гарэлкі, за порах, 20 пар хустаў палатна на ўладкаванне паходных шатроў агулам на 969 злотых, {{падказка|легуміны|салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываннем збітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} 44 вядры, аўса 67 вёдраў, 21 кабана (wieprzow), 58 падсвінкаў, 143 кур, 9 баранаў; палкоўніку Шчуроўскаму і сотніку Русановічу далі адпаведна 24 і 6 злотых, [[каляднае|каляды]] — 30 злотых&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 152&lt;/ref&gt;.

Пасля смерці ў 1719 годзе апошняга спадчыннага ўладальніка пана серадзкага ваяводы Яна Канецпольскага і шматгадовага знаходжання (яшчэ і пры жыцці нябожчыка) у заставе ў паноў Сілічаў&lt;ref&gt;Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 284&lt;/ref&gt;, прыкладна з 1733 года Сялец стаў уласнасцю князя [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхала Сервацыя]] са старэйшай галіны роду [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]], які менавіта ў тым годзе ці не ўпершыню падпісаўся «графам на Брагіне»&lt;ref&gt;Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485&lt;/ref&gt;. Лістом ад 14 чэрвеня 1742 года ваявода віленскі, вялікі гетман ВКЛ князь Міхал Сервацы і княгіня Тэкля з Радзівілаў Вішнявецкія пацвердзілі фундуш Сялецкаму манастыру. Гэтым разам — айцам базыльянам&lt;ref&gt;НГАБ у Мінску. Ф. 694. Воп. 5. Спр. 140. А. 129—132&lt;/ref&gt;.

Паводле звестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Сялец быў сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (з ліку шляхты) належала да [[Астрагляды|Астраглядавіцкай]] парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі&lt;ref&gt;Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148&lt;/ref&gt;. У 1754 годзе з 32 двароў (каля 192 жыхароў) вёскі Сялец Брагінскага маёнтка «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачваліся 5 злотых, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 20 злотых. З 5 двароў (≈30 чалавек) у Сяльцы айцоў базыльянаў адпаведна — 22 з паловай грошы і 3 злотых&lt;ref&gt;Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192&lt;/ref&gt;. У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбеты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам Францішкам Антоніем Ракіцкім.

Паводле перапісаў яўрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў у вёсцы Сялец (Sielce) пражывалі адпаведна 6, 3 і 3 чалавекі (głowy), плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Брагінскага кагала&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391, 710&lt;/ref&gt;. Пэўна, на змяншэнне колькасці яўрэяў не магла не паўплываць [[Каліеўшчына]] 1768 года, што была апошнім і наймацнейшым уздымам гайдамацкага руху ва Украіне.

=== Расійская імперыя ===
[[File:Фальварак і вёска Гарадзішча на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|thumb|250px|left|Сялец на схематычным плане Рэчыцкага павета 1800 г.]]
У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Сялец апынуўся ў межах Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]&lt;ref&gt;Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182&lt;/ref&gt;.[[File:Святар Праабражэнскай царквы ў Сяльцы а. Андрэй Пяцельчыц.jpg|thumb|150px|Сялецкі святар а. Андрэй Пяцельчыц.]]

[[File:Сялец на карце Ф. Ф. Шуберта 1826-40 гг.jpg|thumb|250px|left|Сялец на карце Ф. Ф. Шуберта 1826-1840 гг.]]У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 138 жыхароў Сяльца абодвух полаў належалі да прыходу Праабражэнскай царквы&lt;ref&gt;Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 720&lt;/ref&gt;.

У парэформенны перыяд Сялец належаў да Брагінскай воласці. У спісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Мінскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Праабражэнскай царквы ў Сяльцы названыя настаяцель а. Андрэй Пяцельчыц, в. а. штатнага псаломшчыка Раман Тучкевіч і звышштатны Аляксандр Мігай. У складзе прыходу, акрамя Сяльца, — вёскі Гарадзішча, Малейкі, Катловіца, Зарэчча, Сцяжарнае, Цюцькі, Крыўча, Пераносы, Юркавічы, Углы, Каманоў, Міхнаўка, Рудня Жураўлёвая, Лубенікі&lt;ref&gt;Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 457&lt;/ref&gt;. На 1879 год прыход складалі 1196 мужчынскага і 1119 жаночага полу верных&lt;ref&gt;Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 30&lt;/ref&gt;. У 1886 годзе паселішча налічвала 33 двары, 195 жыхароў, дзейнічалі царква і капліца&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 111&lt;/ref&gt;. 31 мая 1890 года, на запрашэнне а. Андрэя Пяцельчыца, прыходскую школу ў Сяльцы наведаў інспектар з Мінска протаіерэй Павел Афонскі, які застаўся задаволены ведамі вучняў&lt;ref&gt;Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1891. № 2. С. 78—80&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу 1897 года ў Сяльцы было 44 двары з 283 жыхарамі, існавалі царкоўна-прыходская школа, царква, капліца, вятрак. На 1909 год — 57 двароў, 340 жыхароў&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 179&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===
9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), [[Германская імперыя|Германія]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Сялец і Брагін, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губернатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павел Скарападскі]] прызначыў былога ўладальніка [[Тэльман (Брагінскі раён)|маёнтку Гарадзішча]], галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 мая тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85&lt;/ref&gt;.

1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Брагінская воласць увайшла ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква далучыла яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі да [[РСФСР]].

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Сялецкі сельсавет (Брагінскі раён)|Сялецкага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акругі. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Новы беларус», працавалі 2 [[вятрак]]і, конная крупадрабілка, 2 гамарні, воўначасальня. З 20 лютага 1938 года — у складзе [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] з цэнтрам у Мазыры.

Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 66 мясцовых жыхароў. У памяць пра загінулых у 1965 годзе ў скверы ўсталявана скульптура салдата.

З 8 студзеня 1954 года Сялец адміністрацыйна належыць да Гомельскай вобласці. У 1959 годзе вёска з’яўлялася цэнтрам [[калгас]]а імя Э. Тэльмана. Працавалі клуб, пачатковая школа, бібліятэка, дзіцячы сад.

25 сакавіка 2011 года да вёскі далучана вёска [[Гарадзішча (Брагінскі раён)|Гарадзішча]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pravo.by/pdf/2011-56/2011_56_9_40865.pdf |title=Решение Брагинского районного Совета депутатов от 25.03.2011 г. № 46 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Малейковского сельсовета |access-date=21 красавіка 2024 |archive-date=21 красавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421145331/https://pravo.by/pdf/2011-56/2011_56_9_40865.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1850 год — 41 двор.
* 1885 год — 195 жыхароў.
* 1897 год — 44 двары, 283 жыхара (паводле перапісу).
* 1908 год — 57 двароў, 340 жыхароў.
* 1959 год — 661 жыхар (паводле перапісу).
* 2004 год — 101 гаспадарка, 261 жыхар.
* 2006 год — 100 гаспадарак, 238 чалавек, з якіх 58 ва ўзросце да 16 гадоў, 109 — у працаздольным і 71 — старэйшым за працаздольны.
* 2009 год — 218 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.
* 2019 год — 172 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=21 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Вядомыя выхадцы ==
* [[А. І. Шаўчэнка]] — камісар партызанскай брыгады імя К. Я. Варашылава, якая дзейнічала на Вілейшчыне падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].
* [[У. П. Чапега]] — беларускі перакладчык.

== Заўвагі ==
{{Notelist-ua}}

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|1-1}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Малейкаўскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Малейкаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]]</text>
      <sha1>nz0tevw7ik63ige0nyoftawimgstg2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супрасль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18038</id>
    <revision>
      <id>5141358</id>
      <parentid>5082980</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T22:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6369" sha1="3reerxipwqf9jggjva6eklj1b6j3637" xml:space="preserve">{{НП-Польшча
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Супрасль
|арыгінальная назва    = Supraśl
|ваяводства            = Падляскае
|павет                 = Беластоцкі
|гміна                 = Супрасль (гміна)
|гміна_назва           = Супрасль
}}

'''Су́прасль'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/search?q=site:niva.bialystok.pl%20%D0%A1%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D1%8C&amp;aic=0&amp;sclient=gws-wiz-serp|title=niva.bialystok.pl Супрасль|website=www.google.com|access-date=2026-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;atlas2&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 96.&lt;/ref&gt; ({{lang-pl|Supraśl}}) — горад у [[Польшча|Польшчы]], у Беластоцкім павеце [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]], на ўсход ад горада [[Беласток]].

Горад размешчаны над ракой [[Супрасль (рака)|Супрасль]], на тэрыторыі [[Кнышынская пушча|Кнышынскай пушчы]].

== Гісторыя ==
Заснаванне Супрасля звязана з перанясеннем у 1500 [[Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр|Супрасльскага Дабравешчанскага манастыра]], размешчанага паблізу [[Грудак (Беластоцкі павет)|Грудка]] ўніз па рацэ. У пачатку XVI стагоддзя пабудавана Супрасльская царква-крэпасць, якая затым была аздоблена адмысловымі фрэскамі і іканастасам. На працягу XVII—XVIII стагоддзяў Супрасль стала значным культурна-навуковым асяродкам, тут знаходзілася багатая бібліятэка, друкарня. Вядомы імёны супрацоўнікаў тыпаграфіі другой паловы XVIII стагоддзя: друкары Антон Чарняўскі, Крэстомскі, Адам Генрых Подзебраньскі, мастак і прафесар жывапісу [[Антоній Грушэцкі]], гісер Аляксей Завадскі&lt;ref&gt;[http://belchrist.narod.ru/pages/1_kanf_hist/16-18/Suprasl.htm Супрасльская типография]&lt;/ref&gt;.

У пачатку XIX стагоддзя манастыр заняпаў, выдатная бібліятэка была вывезена з Супраслі, большай часткай — у [[Вільня|Вільню]]. Тады ж быў страчаны найкаштоўнейшы яе скарб: старэйшы напісаны кірыліцай рукапіс XI стагоддзя.

У сярэдзіне XIX стагоддзя Супрасль стала буйным цэнтрам тэкстыльнай прамысловасці, але тэкстыльныя прадпрыемствы былі ліквідаваны ў пачатку XX стагоддзя з-за аддаленасці горада ад чыгуначных шляхоў. Архітэктурныя помнікі Супраслі былі моцна разбураны фашысцкімі акупантамі ў 1944, пасля вайны — часткова адбудаваныя. З 1980-х гадоў аднавіў дзейнасць [[Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр]], у 1996 годзе польскі ўрад замацаваў увесь манастырскі комплекс за праваслаўнай царквою, зараз тут завяршаюцца рэстаўрацыйныя работы.

== Гаспадарчае развіццё ==
Размяшчэнне горада ў маляўнічай лясістай мясцовасці спрыяе развіццю розных галін гаспадарчай дзейнасці. У Супраслі знаходзіцца дырэкцыя ландшафтнага парку Кнышынскай пушчы. Горад з’яўляецца цэнтрам дрэваапрацоўчай прамысловасці. Тут развіваецца рэкрэацыйная сфера, з 2001 года Супрасль атрымала статус курорта. Праз горад праходзяць турыстычныя маршруты, з 2006 года дзейнічае Музей ікон. У Супраслі працуе Вышэйшая школа фізічнага выхавання і турызму.

== Славутасці ==
[[Файл:Cerkiew Zwiastowania NMP w Supraślu 03.jpg|міні|Дабравешчанская царква|злева]]
* [[Свята-Дабравешчанская царква (Супрасль)|Дабравешчанская царква-крэпасць]] (пачатак XVI стагоддзя, адбудавана ў 1999 годзе)
* Палац архімандрытаў (XVII стагоддзе, адбудаваны)
* Царква Іаана Багаслова (XIX стагоддзе, адбудавана ў 1958 годзе)

== Беларусы ў Супраслі ==
Супрасль з’яўляецца адным з цэнтраў беларускай культуры ў Польшчы. Наяўнасць тут важнага асяродка праваслаўя з’яўляецца чыннікам, які спрыяе захаванню нацыянальнай свядомасці мясцовых беларусаў.

== Вядомыя асобы ==
* [[Вера Маслоўская]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Су́прасль||273}}

== Спасылкі ==
* [http://www.suprasl.com.pl/ Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}}

{{Беластоцкі павет}}
{{Падляскае ваяводства}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Супрасль| ]]
[[Катэгорыя:Хадкевічы]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1500 годзе]]</text>
      <sha1>3reerxipwqf9jggjva6eklj1b6j3637</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алесь Аркуш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26102</id>
    <revision>
      <id>5141171</id>
      <parentid>5125366</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Творчасць */</comment>
      <origin>5141171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13562" sha1="tlp4uyf4lr8f2p6gxtntb8xptd6t2le" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Аркуш (значэнні)}}
{{цёзкі2|Козік}}
{{пісьменнік}}

'''Алесь Аркуш''', сапраўднае прозвішча '''Козік''' (нар. {{ДН|28|5|1960}}, {{МН|Жодзіна||}}) — беларускі [[паэт]], [[эсэіст]], [[выдавец]]. Член [[Беларускі ПЭН|беларускага ПЭН-цэнтра]].

== Біяграфія ==
Скончыў [[Жодзінскі політэхнічны тэхнікум]] і [[Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі]]. Літаратурны псеўданім — Алесь Аркуш, узяў у 1984 годзе. У 1987-2006 гадах жыў у [[Полацк]]у.

Быў сябрам літаратурнага таварыства «[[Літаратурнае таварыства Тутэйшыя|Тутэйшыя]]». З 1989 года выдаваў літаратурны альманах «[[Ксэракс Беларускі]]». У 1993 годзе стварыў [[Таварыства Вольных Літаратараў|Таварыства вольных літаратараў]] і выдавецкую суполку «[[Полацкае ляда]]». Выдавец і галоўны рэдактар літаратурнага альманаху «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]». Старшыня арганізацыйнага камітэта літаратурнай прэміі «[[Гліняны Вялес]]».

З 2006 года жыве і стварае ў Польшчы.

Сябра [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН]].

== Сям’я ==
Жанаты з мастачкай [[Таццяна Козік|Таццянай Козік]], мае двух сыноў.

== Творчасць ==
Піша вершы, прозу, эсэістыку, крытычныя артыкулы.

Аўтар каля адзінаццаці зборнікаў паэзіі і трох зборнікаў эсэістыкі «Выпрабаваньне развоем» (2000), «Аскепкі вялікага малюнку» (2007), «Брызгалаўка» (разам з Барысам Козікам, 2009), раманаў «Палімпсэст» (2012), «Мясцовы час» (2014), «Захоп Беларусі марсіянамі» (2016), «[[Сядзіба (раман)|Сядзіба]]»&lt;ref&gt;[http://budzma.by/news/top-5-samykh-pradavanykh-knih-na-partalye-kniharnia-by-za-lyuty.html Топ-5 самых прадаваных кніг на партале Kniharnia.by за люты] — budzma.by, 01.03.2017&lt;/ref&gt; (2017), «Спадчына»&lt;ref&gt;''Дэдэрка С.'' [https://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-svoj-pyaty-raman-prysvyatsiu/ Алесь Аркуш свой пяты раман прысвяціў Спадчыне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621193202/https://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-svoj-pyaty-raman-prysvyatsiu/ |date=21 чэрвеня 2021 }} — racyja.com, 03.05.2018&lt;/ref&gt; (2018), «Запавольванне» (2025), &quot;Недзе гарніст за ўзьлескам грае сыгнал&quot; (2026, вершы).

Аўтар тэксту гімна Полацка і шэрагу песень рок-гуртоў «[[Мясцовы час (гурт)|Мясцовы час]]» і «[[RIMA]]».

Публікаваўся ў штотыднёвіку «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», беларускіх часопісах «[[ARCHE Пачатак (1998)|Arche]]» і «[[Дзеяслоў (2002)|Дзеяслоў]]», польскіх часопісах «Kartki» ([[Беласток]]), «Czas Kultury» ([[Познань]]) і «Borussia» ([[Ольштын]])&lt;ref&gt;[http://www.kwartalnik-pobocza.pl/bio/aa_b.html Aleś Arkusz] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131023062432/http://www.kwartalnik-pobocza.pl/bio/aa_b.html |date=23 кастрычніка 2013 }}&lt;/ref&gt;.

Прозе Алеся Аркуша ўласціва некананічнасць — няма традыцыйнага лінейнага аповеду, спалучаюцца розныя часавыя і геаграфічныя пласты. Галоўным героем часта выступае сам аўтар, інтэлектуал-рэфлексант, а тэкст будуецца чаргаваннем дзённікавых запісаў, эпісталярных і гістарычных уставак. Асноўная тэма — нематэрыяльная спадчынная памяць беларусаў, якая ў творах падаецца як фрагментарная і траўмаваная.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88/|title=Запавольванне. Алесь Аркуш|last=|website=Новыя беларускія кнігі|date=2026-02-23|access-date=2026-02-25|author=[[Янка Лайкоў]]}}&lt;/ref&gt;

У «эзатэрычным рамане» «Запавольванне» (2026) аўтар праз метафорыку спасціжэння страчанага часу прапануе спосаб супраціву сусветнай энтрапіі і хаосу. Дзеі ахопліваюць Беларусь, Манголію, Парыж і Літву, апісаны ўнутраны свет чалавека і яго татальная самота. Важнае месца ў кнізе адведзена ўспамінам пра дзяцінства ў Манголіі, разважанням пра захаванне ірацыянальнага дыскурсу і нестандартнага мыслення ў эпоху штучнага інтэлекту.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/padkast-litaraturnyja-zacjemki-dubauca-pra-autabijahrafichny-raman-aljesja-arkusha.html|title=Падкаст “Літаратурныя зацемкі” Дубаўца пра аўтабіяграфічны раман Алеся Аркуша – Белліт|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12}}&lt;/ref&gt;

Паэзія Алеся Аркуша вылучаецца гармоніяй і вернасцю абранаму разуменню свабоды, якая ўспрымаецца не як абстракцыя, а як штодзённая праца. Скразныя яе матывы — памяць, адказнасць перад часам і міфалагізаваны вобраз Полацка як «месца сілы» і жывога арганізма. Паэт арганічна ўплятае ў вершы беларускую міфалогію, спалучае пейзажную лірыку з глыбокай філасофскай рэфлексіяй і антыфаталізмам.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D0%BD-%D1%96-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88/|title=Ня думаць пра сон і паразы. Алесь Аркуш|last=|website=Новыя беларускія кнігі|date=2026-01-19|access-date=2026-02-25|author=[[Ігар Сідарук]]}}&lt;/ref&gt;

Зборнік выбраных вершаў «Ня думаць пра сон і паразы» (2025) падсумоўвае паэтычную творчасць ад канца 1980-х гадоў. Кніга як дакладна выбудаваная ўнутраная прастора паэта, насычаная трывожнымі сімваламі калектыўнага досведу болю і страху. У кнізе спалучаны класічныя строфы з вольным вершам, захаваны стрыманы, іранічны і шчыры голас аўтара.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Выбраная бібліяграфія ==
* Вяртанне. — Мінск, 1988. — Бібліятэка часопіса «Маладосць».
* Тайніца. — Полацк: [[Полацкае ляда]], 1991. (разам з Паўлам Бурдыкам)
* Крылы ператворацца ў карэнні. — Полацк: Полацкае ляда. 1993.
* Развітаньне з Танталам. — Полацк: Полацкае ляда, 1994.
* Выбранае. — Полацк: Полацкае ляда, 1999.
* Выпрабаваньне развоем. — Полацк: Полацкае ляда, 1999.
* Проста ў сярэдзіну. — Вільня: Беларускі інфармацыйны цэнтр, 2001.
* Прывід вясны. — Мінск: Логвінаў, 2003.
* Аскепкі вялікага малюнку. — Мінск: Логвінаў, 2007.
* Брызгалаўка. — Мінск: Логвінаў, 2009. — Кнігарня «Наша Ніва». (разам з Барысам Козікам)
* Палімпсэст (раман). — Мінск: Галіяфы, 2012.
* Мясцовы час (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2014.
* Песні ля Замкавай гары. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2015.
* Захоп Беларусі марсіянамі (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2016.
* [[Сядзіба (раман)]]. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2017.
* Возера Вялікае. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2018.
* Спадчына (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2018.
* Тэстамент Рагвалода. — Варшава: Skarynyčy, 2023.
* &lt;nowiki&gt;Вечар – як сон, у якім шмат агнёў&lt;/nowiki&gt;. — Беласток: Фонд Kamunikat.org, 2023.
* &lt;nowiki&gt;Як падае сьнег, як расьце трава&lt;/nowiki&gt;. — Беласток: Фонд Kamunikat.org, 2024.
* &lt;nowiki&gt;Ня думаць пра сон і паразы (выбраныя вершы)&lt;/nowiki&gt;. — Беласток: Полацкае ляда, 2025.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* &lt;nowiki&gt;Запавольванне (эзатэрычны раман)&lt;/nowiki&gt;. — Варшава: Skarynyčy, 2025.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* https://budzma.org/news/ales-arkush-belaruskaya-litaratura-zhyve.html
* [http://kamunikat.org/Arkusz_Ales.html Старонка на Камунікаце] // Kamunikat.org
* [http://tuzin.fm/article/66249/ Музычны раман ад аўтара «Нашай ускраіны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522034113/http://tuzin.fm/article/66249/ |date=22 мая 2013 }} // Тузін Гітоў
* [http://naviny.by/rubrics/culture/2012/10/02/ic_articles_117_179420/ Алесь Аркуш напісаў музычны раман, альбо Нечаканая прэзентацыя] // Naviny.by
* [http://budzma.org/budzma/ales-arkush-nareshce-navedau-stalicu-fota.html Алесь Аркуш нарэшце наведаў сталіцу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140726013121/http://budzma.org/budzma/ales-arkush-nareshce-navedau-stalicu-fota.html |date=26 ліпеня 2014 }} // Будзьма разам!
* [http://budzma.org/news/ales-arkush-belaruskaj-pravincyi-patrebnyya-suchasnyya-mify.html Алесь Аркуш: «Беларускай правінцыі патрэбныя сучасныя міфы»] // Будзьма разам!
* [http://budzma.org/news/litaraturnaya-premiya-z-samaha-centru-europy.html Літаратурная прэмія з самага цэнтра Еўропы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121119132139/http://budzma.org/news/litaraturnaya-premiya-z-samaha-centru-europy.html |date=19 лістапада 2012 }} // Будзьма разам!
* [http://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-gety-raman-vodguk-na-aposh/ Алесь Аркуш: Гэты раман — водгук на апошнія падзеі ў краіне і свеце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160828103456/http://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-gety-raman-vodguk-na-aposh/ |date=28 жніўня 2016 }} // БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ
* [http://www.racyja.com/kultura/pesni-lya-zamkavaj-gary-ad-alesya-ark/ «Песні ля Замкавай гары» ад Алеся Аркуша] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201126072905/https://www.racyja.com/kultura/pesni-lya-zamkavaj-gary-ad-alesya-ark/ |date=26 лістапада 2020 }} // БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Аркуш Алесь}}
[[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]</text>
      <sha1>tlp4uyf4lr8f2p6gxtntb8xptd6t2le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141178</id>
      <parentid>5141171</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Творчасць */ упс, паспяшаўся</comment>
      <origin>5141178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13460" sha1="g48xel6wcckrbac1wd0t0qlfsb17u2w" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Аркуш (значэнні)}}
{{цёзкі2|Козік}}
{{пісьменнік}}

'''Алесь Аркуш''', сапраўднае прозвішча '''Козік''' (нар. {{ДН|28|5|1960}}, {{МН|Жодзіна||}}) — беларускі [[паэт]], [[эсэіст]], [[выдавец]]. Член [[Беларускі ПЭН|беларускага ПЭН-цэнтра]].

== Біяграфія ==
Скончыў [[Жодзінскі політэхнічны тэхнікум]] і [[Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі]]. Літаратурны псеўданім — Алесь Аркуш, узяў у 1984 годзе. У 1987-2006 гадах жыў у [[Полацк]]у.

Быў сябрам літаратурнага таварыства «[[Літаратурнае таварыства Тутэйшыя|Тутэйшыя]]». З 1989 года выдаваў літаратурны альманах «[[Ксэракс Беларускі]]». У 1993 годзе стварыў [[Таварыства Вольных Літаратараў|Таварыства вольных літаратараў]] і выдавецкую суполку «[[Полацкае ляда]]». Выдавец і галоўны рэдактар літаратурнага альманаху «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]». Старшыня арганізацыйнага камітэта літаратурнай прэміі «[[Гліняны Вялес]]».

З 2006 года жыве і стварае ў Польшчы.

Сябра [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН]].

== Сям’я ==
Жанаты з мастачкай [[Таццяна Козік|Таццянай Козік]], мае двух сыноў.

== Творчасць ==
Піша вершы, прозу, эсэістыку, крытычныя артыкулы.

Аўтар каля дзесяці зборнікаў паэзіі і трох зборнікаў эсэістыкі «Выпрабаваньне развоем» (2000), «Аскепкі вялікага малюнку» (2007), «Брызгалаўка» (разам з Барысам Козікам, 2009), раманаў «Палімпсэст» (2012), «Мясцовы час» (2014), «Захоп Беларусі марсіянамі» (2016), «[[Сядзіба (раман)|Сядзіба]]»&lt;ref&gt;[http://budzma.by/news/top-5-samykh-pradavanykh-knih-na-partalye-kniharnia-by-za-lyuty.html Топ-5 самых прадаваных кніг на партале Kniharnia.by за люты] — budzma.by, 01.03.2017&lt;/ref&gt; (2017), «Спадчына»&lt;ref&gt;''Дэдэрка С.'' [https://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-svoj-pyaty-raman-prysvyatsiu/ Алесь Аркуш свой пяты раман прысвяціў Спадчыне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621193202/https://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-svoj-pyaty-raman-prysvyatsiu/ |date=21 чэрвеня 2021 }} — racyja.com, 03.05.2018&lt;/ref&gt; (2018), «Запавольванне» (2025).

Аўтар тэксту гімна Полацка і шэрагу песень рок-гуртоў «[[Мясцовы час (гурт)|Мясцовы час]]» і «[[RIMA]]».

Публікаваўся ў штотыднёвіку «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», беларускіх часопісах «[[ARCHE Пачатак (1998)|Arche]]» і «[[Дзеяслоў (2002)|Дзеяслоў]]», польскіх часопісах «Kartki» ([[Беласток]]), «Czas Kultury» ([[Познань]]) і «Borussia» ([[Ольштын]])&lt;ref&gt;[http://www.kwartalnik-pobocza.pl/bio/aa_b.html Aleś Arkusz] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131023062432/http://www.kwartalnik-pobocza.pl/bio/aa_b.html |date=23 кастрычніка 2013 }}&lt;/ref&gt;.

Прозе Алеся Аркуша ўласціва некананічнасць — няма традыцыйнага лінейнага аповеду, спалучаюцца розныя часавыя і геаграфічныя пласты. Галоўным героем часта выступае сам аўтар, інтэлектуал-рэфлексант, а тэкст будуецца чаргаваннем дзённікавых запісаў, эпісталярных і гістарычных уставак. Асноўная тэма — нематэрыяльная спадчынная памяць беларусаў, якая ў творах падаецца як фрагментарная і траўмаваная.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88/|title=Запавольванне. Алесь Аркуш|last=|website=Новыя беларускія кнігі|date=2026-02-23|access-date=2026-02-25|author=[[Янка Лайкоў]]}}&lt;/ref&gt;

У «эзатэрычным рамане» «Запавольванне» (2026) аўтар праз метафорыку спасціжэння страчанага часу прапануе спосаб супраціву сусветнай энтрапіі і хаосу. Дзеі ахопліваюць Беларусь, Манголію, Парыж і Літву, апісаны ўнутраны свет чалавека і яго татальная самота. Важнае месца ў кнізе адведзена ўспамінам пра дзяцінства ў Манголіі, разважанням пра захаванне ірацыянальнага дыскурсу і нестандартнага мыслення ў эпоху штучнага інтэлекту.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/padkast-litaraturnyja-zacjemki-dubauca-pra-autabijahrafichny-raman-aljesja-arkusha.html|title=Падкаст “Літаратурныя зацемкі” Дубаўца пра аўтабіяграфічны раман Алеся Аркуша – Белліт|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12}}&lt;/ref&gt;

Паэзія Алеся Аркуша вылучаецца гармоніяй і вернасцю абранаму разуменню свабоды, якая ўспрымаецца не як абстракцыя, а як штодзённая праца. Скразныя яе матывы — памяць, адказнасць перад часам і міфалагізаваны вобраз Полацка як «месца сілы» і жывога арганізма. Паэт арганічна ўплятае ў вершы беларускую міфалогію, спалучае пейзажную лірыку з глыбокай філасофскай рэфлексіяй і антыфаталізмам.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D0%BD-%D1%96-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88/|title=Ня думаць пра сон і паразы. Алесь Аркуш|last=|website=Новыя беларускія кнігі|date=2026-01-19|access-date=2026-02-25|author=[[Ігар Сідарук]]}}&lt;/ref&gt;

Зборнік выбраных вершаў «Ня думаць пра сон і паразы» (2025) падсумоўвае паэтычную творчасць ад канца 1980-х гадоў. Кніга як дакладна выбудаваная ўнутраная прастора паэта, насычаная трывожнымі сімваламі калектыўнага досведу болю і страху. У кнізе спалучаны класічныя строфы з вольным вершам, захаваны стрыманы, іранічны і шчыры голас аўтара.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Выбраная бібліяграфія ==
* Вяртанне. — Мінск, 1988. — Бібліятэка часопіса «Маладосць».
* Тайніца. — Полацк: [[Полацкае ляда]], 1991. (разам з Паўлам Бурдыкам)
* Крылы ператворацца ў карэнні. — Полацк: Полацкае ляда. 1993.
* Развітаньне з Танталам. — Полацк: Полацкае ляда, 1994.
* Выбранае. — Полацк: Полацкае ляда, 1999.
* Выпрабаваньне развоем. — Полацк: Полацкае ляда, 1999.
* Проста ў сярэдзіну. — Вільня: Беларускі інфармацыйны цэнтр, 2001.
* Прывід вясны. — Мінск: Логвінаў, 2003.
* Аскепкі вялікага малюнку. — Мінск: Логвінаў, 2007.
* Брызгалаўка. — Мінск: Логвінаў, 2009. — Кнігарня «Наша Ніва». (разам з Барысам Козікам)
* Палімпсэст (раман). — Мінск: Галіяфы, 2012.
* Мясцовы час (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2014.
* Песні ля Замкавай гары. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2015.
* Захоп Беларусі марсіянамі (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2016.
* [[Сядзіба (раман)]]. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2017.
* Возера Вялікае. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2018.
* Спадчына (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2018.
* Тэстамент Рагвалода. — Варшава: Skarynyčy, 2023.
* &lt;nowiki&gt;Вечар – як сон, у якім шмат агнёў&lt;/nowiki&gt;. — Беласток: Фонд Kamunikat.org, 2023.
* &lt;nowiki&gt;Як падае сьнег, як расьце трава&lt;/nowiki&gt;. — Беласток: Фонд Kamunikat.org, 2024.
* &lt;nowiki&gt;Ня думаць пра сон і паразы (выбраныя вершы)&lt;/nowiki&gt;. — Беласток: Полацкае ляда, 2025.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* &lt;nowiki&gt;Запавольванне (эзатэрычны раман)&lt;/nowiki&gt;. — Варшава: Skarynyčy, 2025.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* https://budzma.org/news/ales-arkush-belaruskaya-litaratura-zhyve.html
* [http://kamunikat.org/Arkusz_Ales.html Старонка на Камунікаце] // Kamunikat.org
* [http://tuzin.fm/article/66249/ Музычны раман ад аўтара «Нашай ускраіны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522034113/http://tuzin.fm/article/66249/ |date=22 мая 2013 }} // Тузін Гітоў
* [http://naviny.by/rubrics/culture/2012/10/02/ic_articles_117_179420/ Алесь Аркуш напісаў музычны раман, альбо Нечаканая прэзентацыя] // Naviny.by
* [http://budzma.org/budzma/ales-arkush-nareshce-navedau-stalicu-fota.html Алесь Аркуш нарэшце наведаў сталіцу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140726013121/http://budzma.org/budzma/ales-arkush-nareshce-navedau-stalicu-fota.html |date=26 ліпеня 2014 }} // Будзьма разам!
* [http://budzma.org/news/ales-arkush-belaruskaj-pravincyi-patrebnyya-suchasnyya-mify.html Алесь Аркуш: «Беларускай правінцыі патрэбныя сучасныя міфы»] // Будзьма разам!
* [http://budzma.org/news/litaraturnaya-premiya-z-samaha-centru-europy.html Літаратурная прэмія з самага цэнтра Еўропы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121119132139/http://budzma.org/news/litaraturnaya-premiya-z-samaha-centru-europy.html |date=19 лістапада 2012 }} // Будзьма разам!
* [http://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-gety-raman-vodguk-na-aposh/ Алесь Аркуш: Гэты раман — водгук на апошнія падзеі ў краіне і свеце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160828103456/http://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-gety-raman-vodguk-na-aposh/ |date=28 жніўня 2016 }} // БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ
* [http://www.racyja.com/kultura/pesni-lya-zamkavaj-gary-ad-alesya-ark/ «Песні ля Замкавай гары» ад Алеся Аркуша] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201126072905/https://www.racyja.com/kultura/pesni-lya-zamkavaj-gary-ad-alesya-ark/ |date=26 лістапада 2020 }} // БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Аркуш Алесь}}
[[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]</text>
      <sha1>g48xel6wcckrbac1wd0t0qlfsb17u2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цімашоўск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30909</id>
    <revision>
      <id>5141433</id>
      <parentid>3205320</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5141433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4653" sha1="jpxynvdp6vpxiwqw5omm4xls4xl1vd6" xml:space="preserve">{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Цімашоўск
|арыгінальная назва    = {{lang-ru|Тимашевск}}
|падначаленне          = 
|краіна                = Расія
|герб                  = Timashevsk city 2007 coa.gif
|сцяг                  = Flag_Timashevsk.gif
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Timashevsk.monast..JPG
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 45|lat_min = 37|lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = 38|lon_min = 56|lon_sec =
 |CoordAddon           = type:city(54100)_region:RU
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = Краснадарскі край
|від раёна             = 
|раён                  = 
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 1966
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = {{Падзенне}} 53 940&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}]&lt;/ref&gt;
|год перапісу          = 2010
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = +3
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 86130
|паштовы індэкс        = 3527хх
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 23, 93, 193
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = Timashevsk
|сайт                  = http://www.adm-timashevsk.ru/
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
'''Цімашоўск'''&lt;ref&gt;карта Краснадарскага края — {{Крыніцы/БелЭн|8}}&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|Тимашёвск}}) — горад (з [[1966]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Цімашоўскі раён|Цімашоўскага раёна]] [[Краснадарскі край|Краснадарскага края]]. Насельніцтва 54,1 тыс. чалавек ([[2005]]). Заснаваны ў [[1794]] годзе.

Горад размешчаны на рацэ [[Рака Кірпілі|Кірпілі]], за 68 км ад [[Краснадар]]а. Вузлавая чыгуначная станцыя (Цімашоўская) [[Паўночна-Каўказская чыгунка|Паўночна-Каўказскай чыгункі]].

Развіта харчовая прамысловасць: цукровы завод, кандытарскі камбінат «Кубань» — адзін з буйнейшых у краі, малочны камбінат — 4 па велічыні ў Расіі, з’яўляецца філіялам ААТ «[[Вім-Біль-Дан]]», фабрыка па абжарцы і фасоўцы кавы і вытворчасці марожанага [[Nestle]], каўбасны завод, лікёра-гарэлкавы завод («Фартуна»). Вытворчасць будаўнічых матэрыялаў: асфальтавы, цагельні. Завод пакавальных матэрыялаў.

== Вядомыя асобы ==
* [[Дзяніс Забалоцін]] (нар. 1998) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].
{{зноскі}}

{{Гарады Краснадарскага края}}

[[Катэгорыя:Гарады Краснадарскага края]]</text>
      <sha1>jpxynvdp6vpxiwqw5omm4xls4xl1vd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Заронава (аграгарадок)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31508</id>
    <revision>
      <id>5141520</id>
      <parentid>5140866</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>не выдаляйце зноскі, архіваваная спасылка працуе</comment>
      <origin>5141520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4864" sha1="k89jtb13xvx76tcif1ky5jvbt47x21x" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=тапонім|Заронава}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Аграгарадок
 |беларуская назва        = Заронава
 |арыгінальная назва      = 
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 18|lat_sec = 06
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 53|lon_sec = 07
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Віцебскі
 |сельсавет               = Заронаўскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 1552
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 157
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           =  
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |OpenStreetMap           = 243034416
}}
'''Заро́нава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Zaronava}}, {{lang-ru|Зароново}}) — [[аграгарадок]] (да 2011 — [[вёска]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039811&amp;q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 21 марта 2011 года № 82 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}&lt;/ref&gt; ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца непадалёку ад [[Заронава (возера)|аднайменнага возера]].

== Інфраструктура ==
У Заронаве дзейнічаюць бібліятэка&lt;ref&gt;[http://vlib.by/CBS/Vitebskaya.htm Сайт ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170429102540/http://vlib.by/CBS/Vitebskaya.htm |date=29 красавіка 2017 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, фельчарска-акушэрскі пункт.

== Славутасць ==
У вёсцы знаходзяцца каменныя крыжы.&lt;ref&gt;[http://www.expressnews.by/534.html ИЗ ЗЕМЛИ РАСТУТ КРЕСТЫ? Увидеть своими глазами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120516124000/http://www.expressnews.by/534.html |date=16 мая 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== Памятныя мясціны ===

* Брацкая магіла (1944) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Д000280}}.

== Выбітныя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Анатоль Аляксандравіч Лазоўскі]] — доктар сельскагаспадарчых навук.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Заронаўскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]]
[[Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці]]</text>
      <sha1>k89jtb13xvx76tcif1ky5jvbt47x21x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141522</id>
      <parentid>5141520</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>яшчэ адну спасылку вярнуў</comment>
      <origin>5141522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4972" sha1="6yngg19aqwsys2zv1lk1xakjaauouhw" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=тапонім|Заронава}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Аграгарадок
 |беларуская назва        = Заронава
 |арыгінальная назва      = 
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 18|lat_sec = 06
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 53|lon_sec = 07
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Віцебскі
 |сельсавет               = Заронаўскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 1552
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 157
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           =  
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |OpenStreetMap           = 243034416
}}
'''Заро́нава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Zaronava}}, {{lang-ru|Зароново}}) — [[аграгарадок]] (да 2011 — [[вёска]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039811&amp;q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 21 марта 2011 года № 82 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}&lt;/ref&gt; ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца непадалёку ад [[Заронава (возера)|аднайменнага возера]].

== Інфраструктура ==
У Заронаве дзейнічаюць бібліятэка&lt;ref&gt;[http://vlib.by/CBS/Vitebskaya.htm Сайт ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170429102540/http://vlib.by/CBS/Vitebskaya.htm |date=29 красавіка 2017 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, фельчарска-акушэрскі пункт.

== Славутасць ==
У вёсцы знаходзяцца каменныя крыжы.&lt;ref&gt;[http://www.expressnews.by/534.html ИЗ ЗЕМЛИ РАСТУТ КРЕСТЫ? Увидеть своими глазами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120516124000/http://www.expressnews.by/534.html |date=16 мая 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== Памятныя мясціны ===

* Брацкая магіла (1944) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Д000280}}.

== Выбітныя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Анатоль Аляксандравіч Лазоўскі]] — доктар сельскагаспадарчых навук.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://evitebsk.com/wiki/Зароново] артыкул у Віцебскай энцыклапедыі

{{Заронаўскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]]
[[Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці]]</text>
      <sha1>6yngg19aqwsys2zv1lk1xakjaauouhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141523</id>
      <parentid>5141522</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4989" sha1="t4hbvjk8839vhuuvusmssk3c0jr16w7" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=тапонім|Заронава}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Аграгарадок
 |беларуская назва        = Заронава
 |арыгінальная назва      = 
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 18|lat_sec = 06
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 53|lon_sec = 07
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Віцебскі
 |сельсавет               = Заронаўскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 1552
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 157
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           =  
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |OpenStreetMap           = 243034416
}}
'''Заро́нава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Zaronava}}, {{lang-ru|Зароново}}) — [[аграгарадок]] (да 2011 — [[вёска]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039811&amp;q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 21 марта 2011 года № 82 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}&lt;/ref&gt; ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца непадалёку ад [[Заронава (возера)|аднайменнага возера]].

== Інфраструктура ==
У Заронаве дзейнічаюць бібліятэка&lt;ref&gt;[http://vlib.by/CBS/Vitebskaya.htm Сайт ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170429102540/http://vlib.by/CBS/Vitebskaya.htm |date=29 красавіка 2017 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, фельчарска-акушэрскі пункт.

== Славутасць ==
У вёсцы знаходзяцца каменныя крыжы.&lt;ref&gt;[http://www.expressnews.by/534.html ИЗ ЗЕМЛИ РАСТУТ КРЕСТЫ? Увидеть своими глазами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120516124000/http://www.expressnews.by/534.html |date=16 мая 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== Памятныя мясціны ===

* Брацкая магіла (1944) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Д000280}}.

== Выбітныя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Анатоль Аляксандравіч Лазоўскі]] — доктар сельскагаспадарчых навук.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://evitebsk.com/wiki/Зароново Зароново] артыкул у Віцебскай энцыклапедыі

{{Заронаўскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]]
[[Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці]]</text>
      <sha1>t4hbvjk8839vhuuvusmssk3c0jr16w7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурынам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41566</id>
    <revision>
      <id>5141363</id>
      <parentid>5013265</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T23:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15980" sha1="klhzcbogfyfui5jhmz05stucbbg8pdd" xml:space="preserve">{{Дзяржава
 |Беларуская назва=Рэспубліка Сурынам
 |Арыгінальная назва={{lang-nl|Republiek Suriname}}
 |Родны склон=Сурынама
 |Герб=Coat of arms of Suriname.svg
 |Сцяг=Flag of Suriname.svg
 |Дэвіз=Justitia — Pietas — Fides&lt;br /&gt;([[латынь]]. «Справядлівасць, набожнасць, вера»)
 |Назва гімна=God zij met ons Suriname

 |Дата незалежнасці= [[25 лістапада]] [[1975]]
 |Незалежнасць ад= [[Нідэрланды|Нідэрландаў]]
 |lat_dir = N|lat_deg =4 |lat_min =5 |lat_sec =0 
  |lon_dir =W |lon_deg =55 |lon_min =50 |lon_sec =0 
  |region                 = SR
  |CoordScale             =2000000
 |На карце=Suriname in South America (+disputed).svg
 |Мова= [[Нідэрландская мова|нідэрландская]]
 |Сталіца=[[Парамарыба]]
 |Форма кіравання=[[Парламенцкая рэспубліка]] (з шырокімі прэзідэнцкімі паўнамоцтвамі)
 |Найбуйнейшыя гарады=[[Парамарыба]]
 |Пасады кіраўнікоў=[[Спіс прэзідэнтаў Сурынама|Прэзідэнт]]
 |Кіраўнікі=[[Чан Сантохі]]
 |Месца па плошчы=90
 |Плошча=163 270
 |Працэнт вады=1,1
 |Месца па насельніцтву=167
 |Насельніцтва = 472 000&lt;ref&gt;[http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf Suriname estimate] UN Population Division.&lt;/ref&gt;
 |Год перапісу = 2009
 |Шчыльнасць насельніцтва = 3
 |ВУП=2,7 млрд.
 |Год разліку ВУП=2004
 |Месца па ВУП=163
 |ВУП на душу насельніцтва=6162
 |Валюта=[[Сурынамскі долар]]
 |Дамен=[[.sr]]
 |Тэлефонны код=597
 |Часавы пояс=-3
 }}
[[Файл:Сурынам.gif|thumb|250px|Карта краіны]]
'''Сурына́м'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{Lang-nl|Suriname}}) — краіна ў паўночна-усходняй частцы [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], мае выхад да [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]]. Мяжуе на захадзе з [[Гаяна]]й, на поўдні [[Бразілія]]й, на ўсходзе з [[Французская Гвіяна|Французскай Гвіянай]].

Да [[25 лістапада]] [[1975]] года краіна была калоніяй [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] пад назвай ''Галандская Гвіяна''. Сталіца — горад [[Парамарыба]].

== Гісторыя ==
{{main|Гісторыя Сурынама}}

=== Каланіяльны перыяд ===
Карэнныя жыхары Сурынама жылі асобнымі плямёнамі ў невялікіх паселішчах, здабываючы пражытак паляваннем і прымітыўным земляробствам, аснову якога складала вырошчванне караняплодаў, галоўным чынам маніёк. Прыбярэжныя плямёны гаварылі на мовах аравакскай сям’і, індзейцы ўнутраных абласцей — на карыбскіх мовах. Узбярэжжа Сурынама адкрыў [[Хрыстафор Калумб]] ў [[1498]] годзе падчас трэцяй экспедыцыі ў Новы Свет. Аднак доўгі час [[іспанцы]] і [[партугальцы]] не каланізавалі гэты раён. Толькі ў канцы [[XVI]] стагоддзя [[англічане]], [[французы]] і [[галандцы]] сталі праяўляць цікавасць да Гвіяны, паколькі распаўсюдзіліся чуткі аб тым, што там знаходзіцца казачна багатая краіна Эльдарада. Золата еўрапейцы так і не знайшлі, але заснавалі гандлёвыя факторыі ўздоўж ўзбярэжжа Атлантычнага акіяна.

Першае пастаяннае паселішча было заснавана на рацэ [[Сурынам (рака)|Сурынам]] галандскімі купцамі ў [[1551]] годзе. У канцы XVI стагоддзя Сурынам быў захоплены іспанцамі, у [[1630]] годзе — англічанамі, якія затым па мірнай дамове ў Брэдзе ([[1667]] г.) саступілі Сурынам Галандыі ў абмен на Новы Амстэрдам (цяперашні Нью-Ёрк). Сярод першых каланістаў Сурынама было нямала галандскіх і італьянскіх яўрэяў, уцекачоў ад пераследаў інквізіцыі. У [[1685]] годзе на рацэ Сурынам за 55 км на паўднёвы ўсход ад сучаснага [[Парамарыба]] яны заснавалі калонію Ёдэнсаване (літаральна Яўрэйская Савана). Аж да [[1794]] года Сурынам знаходзіўся пад кіраваннем Галандскай Вест-Індскай кампаніі і з тых часоў заставаўся калоніяй Нідэрландаў (за выключэннем двух кароткіх перыядаў у 1799—1802 і 1804—1814 гадоў, калі быў захоплены англічанамі).

Аснову эканомікі калоніі складала плантацыйная гаспадарка. Для працы на плантацыях завозіліся рабы з [[Афрыка|Афрыкі]]. Нараўне з асноўнай культурай, [[Цукровы трыснёг|цукровым трыснягом]], на плантацыях вырошчвалі кававае і шакаладнае дрэвы, індыга, [[бавоўнік]], [[збожжавыя культуры]]. Плантацыйная гаспадарка пашыралася аж да [[1785]] года. Да гэтага часу на тэрыторыі Сурынама існавалі 590 плантацый; з іх на 452 апрацоўвалі цукровы трыснёг і іншыя таварныя культуры, на астатніх — культуры для ўнутранага спажывання. У самым канцы [[XVIII]] стагоддзя ў калоніі пачаўся заняпад. Да [[1860]] года там заставалася толькі 87 плантацый цукровага трыснягу, а да [[1940]] года — усяго чатыры.

У Сурынаме, як і ў іншых цукровавытворчых калоніях, якія выкарыстоўвалі працу рабоў, адбывалася рэзкае расслаенне грамадства. На вышэйшай ступені сацыяльнай іерархіі знаходзіўся вельмі малалікі пласт еўрапейцаў, пераважна каланіяльных чыноўнікаў, буйных купцоў і нешматлікіх плантатараў. У складзе еўрапейскага насельніцтва пераважалі галандцы, але былі таксама немцы, французы і англічане. Ніжэй гэтай эліты размяшчаўся пласт свабодных крэол, які ўключаў нашчадкаў ад шлюбаў еўрапейцаў з нявольніц і рабоў, якія атрымалі або купілі свабоду. Самую ніжэйшую і самую шматлікую катэгорыю грамадства складалі рабы. Сярод іх адрознівалі нявольнікаў, прывезеных з Афрыкі легальна да [[1804]] года і нелегальна аж да [[1820]] года, і нявольнікаў, якія нарадзіліся ў Сурынаме.

Сістэма рабаўладання ў Сурынаме адрознівалася крайняй жорсткасцю. Рабы не мелі ніякіх правоў. Каланіяльныя законы былі накіраваны на тое, каб даць рабаўладальнікам неабмежаваную ўладу над нявольнікамі і цалкам ізаляваць апошніх ад вольнага насельніцтва. Таму рабы пры кожным зручным выпадку беглі ад сваіх гаспадароў у глыб краіны і стваралі паселішчы ў лясах («[[лясныя негры]]»).

З пачатку [[XIX]] стагоддзя ў [[Еўропа|Еўропе]] пашыралася кампанія за ліквідацыю рабаўладання. Пасля таго як англічане ([[1833]]), а затым французы ([[1848]]) адмянілі рабства ў сваіх калоніях, галандцы вырашылі ўзяць з іх прыклад. Аднак узнікла занепакоенасць, што вызваленыя рабы не захочуць працаваць на плантацыях. Таму ўслед за адменай рабства было прынята рашэнне, што нявольнікі павінны адпрацаваць на ранейшых плантацыях 10 гадоў за мінімальную плату. Дэкрэт аб адмене рабства быў прыняты ў [[1863]] годзе. Пасля гэтага вызваленыя рабы сутыкнуліся з неабходнасцю карміць сябе і свае сем’і і хлынулі ў [[Парамарыба]], дзе праца лепш аплачвалася і можна было атрымаць адукацыю. Там яны папоўнілі сярэдні крэольскі пласт грамадства, стаўшы слугамі, рабочымі, гандлярамі, а іх нашчадкі — нават настаўнікамі пачатковых школ і дробнымі чыноўнікамі. У канцы XIX стагоддзя некаторыя [[крэолы]] падаліся ва ўнутраныя вобласці краіны, дзе заняліся здабычай золата і зборам каўчуку. У 1920-я гады крэолы знайшлі працу на баксітавых рудніках, а таксама эмігравалі на востраў [[Кюрасаа]] (дзе працавалі на нафтаперагонных заводах), у Нідэрланды і ЗША.

У пошуках працоўнай сілы для плантацый каланіяльныя ўлады сталі прыцягваць па кантракце жыхароў краін [[Азія|Азіі]]. У перыяд 1853—1873 гадоў у Сурынам было прывезена 2,5 тыс. кітайцаў, у 1873—1922 гадах — 34 тыс. індыйцаў, у 1891—1939 гадах — 33 тыс. інданезійцаў. Нашчадкі гэтых мігрантаў цяпер складаюць большасць насельніцтва Сурынама. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў Сурынаме знаходзілася шмат амерыканскіх салдат, разам з імі з’явіліся і капіталы для абслугоўвання ваенных баз ЗША.

Доўгі час Сурынам кіраваўся губернатарам, прызначаным метраполіяй. Пры ім функцыянавалі 2 саветы, абраныя мясцовымі выбарцамі і зацверджаныя галандскімі ўладамі. У [[1866]] годзе гэтыя саветы былі заменены парламентам, але губернатар захаваў за сабой права накладаць вета на любыя рашэнні гэтага органа. Першапачаткова для ўдзелу ў выбарах дзейнічаў строгі маёмасны і адукацыйны цэнз, але па меры яго змякчэння у парламент сталі пранікаць плантатары, а пасля [[1900]] года большасць у ім ужо складалі прадстаўнікі вышэйшых і сярэдніх слаёў крэольскага грамадства. Зрэшты, электарат не перавышаў 2 % насельніцтва да [[1949]] года, калі было ўведзена ўсеагульнае выбарчае права.

У [[1954]] годзе Сурынам атрымаў аўтаномію ў складзе Каралеўства Нідэрландаў. Пры гэтым метраполія па-ранейшаму прызначала губернатара і кантралявала абарону і знешнюю палітыку краіны, а сурынамцы абіралі парламент і ўрад.

== Насельніцтва ==
* 1986 год — 386 тыс. чал.{{sfn|ГЭС|1989}}
* 2001 год — 434 тыс. чал.{{sfn|БелЭн|2002}}
* 2005 год — 446,5 тыс. чал.{{sfn|ВСМ|2010}}
* 2014 год — 573,3 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;ВРЭ&quot;&gt;{{ВРЭ}}&lt;/ref&gt;
* 2022 год — 618 040 чал.&lt;ref name=&quot;ТАСС&quot;&gt;[https://tass.ru/encyclopedia/country/S/surinam Суринам]{{ref-ru}} // Энцыклапедыя [[ТАСС]]&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Мароні (рака)|Рака Мароні]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Сурына́м|Яфнагель І. Я. (прырода, насельніцтва, гаспадарка)|284—285}}
* {{ВСЭ3|Сурина́м|аўтар=Сидорин Ю. Ф.}}
* {{крыніцы/ЭГС|Сурина́м|646—647}}
* {{крыніцы/ГЭС (1989)|Сурина́м|459}}
* {{крыніцы/ГНМ (2002)|Сурина́м|401}}
* {{крыніцы/Все страны мира от А до Я|Сурина́м|270—271}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Suriname}}
* [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/suriname/ Suriname // The World Factbook] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260118155641/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/suriname/ |date=18 студзеня 2026 }}{{ref-en}}
* [https://tass.ru/encyclopedia/country/S/surinam Суринам]{{ref-ru}} // Энцыклапедыя [[ТАСС]]
&lt;!--* [http://www.mirablis.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=125:surinam&amp;catid=38:latinska-america&amp;Itemid=57&amp;lang=ru Сурынам (геаграфія, гісторыя, эканоміка, адукацыя)]{{Недаступная спасылка}}--&gt;

{{краіна ў тэмах
|краіна      = Сурынам
|краіны      = Сурынама
|краіне      = Сурынаме
|выява       = {{сцяг Сурынама|35px}}
}}
{{Паўднёвая Амерыка}}
{{Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў}}
{{CSN}}
{{АІК}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Сурынам| ]]</text>
      <sha1>klhzcbogfyfui5jhmz05stucbbg8pdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ян Баршчэўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41655</id>
    <revision>
      <id>5141154</id>
      <parentid>5113741</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Пецярбургскі перыяд */ афармленне</comment>
      <origin>5141154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39924" sha1="6dwh7hvdlta12fe96eumxdjjzuss4ts" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Баршчэўскі}}
{{Пісьменнік
| Гады актыўнасці = [[1809]]—[[1851]]
| Кірунак = [[класіцызм]], [[рамантызм]], [[фальклор]], [[фантастыка]]
| Подпіс = Літаграфічны партрэт Яна Баршчэўскага па малюнку [[Караль Жукоўскі|Караля Жукоўскага]]
| Выява = Jan_Barščeŭski._Ян_Баршчэўскі_(R._Žukoŭski,_1826).jpg
}}
'''Ян Баршчэ́ўскі''' ({{lang-be-latin|Jan Barščeŭski|1}}, {{lang-pl|Jan Barszczewski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі пісьменнік, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры&lt;ref&gt;''А. Мальдзіс.'' Баршчэўскі Ян // {{Крыніцы/ЭГБ|1к}} С. 314&lt;/ref&gt;.

Вядомы сваім найбуйнейшым творам «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]» (на [[польская мова|польскай мове]]), выдадзеным у 1844—1846 гадах у чатырох кнігах. Таксама напісаў тры вершы [[беларуская мова|беларускай мовай]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]. Яго беларускія творы напісаны ў фальклорным стылі, маюць павучальны ці [[Бурлеска (літаратура)|бурлескна]]-рэалістычны характар.

== Біяграфія ==

=== Сям’я ===
Баршчэўскія — разгалінаваны святарскі род на поўначы гістарычнай [[Полацкае ваяводства|Полаччыны]] ў канцы XVIII — 1-й палове XIX ст., утваралі роднасную сетку [[Уніяцтва|ўніяцкага]] святарства ў [[Полацкі павет|Полацкім]], [[Невельскі павет|Невельскім]] і [[Себежскі павет|Себежскім]] паветах{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=61-62}}. Пачынальнікам роду, магчыма, быў [[Шляхта|шляхціц]], які ў 1-й палове XVIII ст. праз жыццёвыя акалічнасці, магчыма падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]], перайшоў ў святарскі стан{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=51, 61}}.

Месцам нараджэння Яна Баршчэўскага першы біёграф [[Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі|Рамуальд Падбярэзскі]] даваў фальварак&lt;ref name=&quot;БСБ&quot;&gt;{{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Биографический справочник|адказны=|год=1982|частка=Барщевский Ян|арыгінал=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=43|старонак=737|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt; [[Мурагі]] Полацкага павета [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] (цяпер [[Расонскі раён]] Віцебскай вобласці), што было прынята як факт. У 2018 годзе аналізам архіўных крыніц вызначана, што Ян нарадзіўся ў вёсцы {{Не перакладзена 5|Няведра (вёска)|Няведра|ru|Неведро (деревня)}} Себежскага павета Віцебскай губерні (цяпер [[Пустошкінскі раён]] Пскоўскай вобласці){{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=55, 61}}. У Мурагі сям’я пераехала, калі сыну было каля сямі гадоў, перад гэтым некаторы час жыла ў [[Сакалішча|Сакалішчы]]{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=55}}.

З часам нараджэння ў крыніцах і літаратуры таксама не было пэўнасці, яго давалі ў межах ад 1780 да 1796 года&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://polona.pl/item/czas-dziennik-poswiecony-polityce-krajowej-i-zagranicznej-oraz-wiadomosciom-literackim,MjQ4NDQ1ODA/#info:metadata Jan Barszczewski / Kronika spółczesna] // Czas : dziennik poświęcony polityce krajowej i zagranicznej oraz wiadomościom literackim, rolniczym i przemysłowym 1851, nr 101 (2 maja). — S. 1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29886072.html|title=Ва Ўкраіне знайшлі надмагільную пліту беларускага пісьменьніка Яна Баршчэўскага. ФОТА|first=|last=|website=Радыё Свабода|date=2019-04-17|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt;. З найболей верагодных дакументаў, у іх ліку ўласнаручныя рапарты бацькі, час нараджэння Яна вызначаецца паміж 4 лістапада 1792 і 15 студзеня 1793 года (паводле грыгарыянскага календара — паміж 15 лістапада 1792 і 26 студзеня 1793){{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=54}}.

Шляхціц '''Фёдар Баршчэўскі''', у 1776 годзе вікарый Няведранскай царквы, магчыма, бацька Івана Фёдаравіча і дзед Яна Іванавіча Баршчэўскіх.{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=51, 59}}

'''Іван Фёдаравіч''' (каля 1760—1832) таксама пісаўся са шляхецкага стану. Атрымаў адукацыю ў [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкім езуіцкім калегіуме]], дайшоў да другога класу. У 1787 або 1789 годзе рукапакладзены ў святары архіепіскапам [[Іраклій (Лісоўскі)|Іракліем Лісоўскім]]. Служыў адміністратарам у Няведранскай царкве (да 1795), затым у Сакалішчанскай (1796—1798) і Мурагоўскай царкве Святога Ільі (з 1799). Характарызаваўся як святар узорных паводзін, дбайны да службовых абавязкаў, з высокім узроўнем адукацыі.{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=50-53}} Жанаты быў з '''Ганнай''' (каля 1770 — пасля 1822) з уплывовага ў Себежскім павеце святарскага роду '''Ігнатовічаў''', маладзейшай за яго на дзесяць гадоў, згадана ў дакументах 1798, 1809 і 1822 гадоў, і, магчыма, маці ўсіх яго дзяцей, у іх ліку Яна.{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=50-51}} Вядомыя дзеці Івана і, напэўна, Ганны:

* '''Васіль''' — першынец, нарадзіўся каля 1790 года. Згаданы сямілетнім ў рапарце бацькі 1798 года. У пазнейшых спісах сям’і (1811, 1822) яго няма, магчыма, памёр у дзяцінстве або рана пачаў самастойнае жыццё.{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=53-54}}
* '''Іван (Ян)''' — другі сын, нарадзіўся на мяжы 1792 і 1793 гадоў.
* '''Антон''' — трэці сын, нарадзіўся каля 1798 года. Таксама стаў уніяцкім святаром. Служыў месцадаглядальнікам у царкве ў Далысе Невельскага павета. Жанаты быў Еўдакіяй і меў трох сыноў — Івана, Паўла і Антона. У 1837 годзе, пасля пераводу яго прыходу ў праваслаўе, перамешчаны на службу ў Копыскі павет.{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=55-56}}
* '''Ганна''' — нарадзілася каля 1805 года, жыла пры бацьках у Мурагах{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=56}}.
* '''Мікалай''' — чацвёрты сын, нарадзіўся каля 1805 года. У 1834 годзе адзначаны як звольнены з духоўнага звання ў штацкую (грамадзянскую) службу.{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=56}}
* '''Фёдар''' — пяты сын, нарадзіўся 8 красавіка 1809 года ў Мурагах. У 1825—1834 гадах навучаўся ў Полацкай уніяцкай семінарыі на поўным фундушавым утрыманні, паказаў добрыя здольнасці ў навуках. У 1835 годзе падаў прашэнне на залічэнне ў дзяржаўную службу.{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=56}}
* '''Дзмітрый''' — шосты сын, нарадзіўся каля 1812 года. Па смерці бацькі ў 1832 годзе пераведзены ў Далысы пад апеку старэйшага брата Антона.{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=56}}
Родзічам Яна быў '''Францішак Баршчэўскі''' (нар. каля 1775), дзячок Мурагоўскай царквы, які мог быць прататыпам ''Сляпога Францішка'' ў творах пісьменніка. Сваякамі, можа, братамі ці пляменнікамі маці, былі '''Іосіф''' (нар. 1786) і '''Вікенці''' (нар. 1790) '''Ігнатовічы''', панамары Мурагоўскай царквы.{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=57}}

Ад дзяцінства Ян Баршчэўскі быў уцягнуты ў няпростыя рэлігійныя і сацыяльныя прасцэсы -- дызунію на беларускіх землях, што адбілася на яго светапоглядзе і творчасці{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=62}}. Пісьменнік не губляў сувязі з сям'ёй і калі пераехаў у Пецярбург, дапамагаў малодшым баратам, у 1835 годзе садзейнічаў брату Фёдару ў прашэнні пра залічэнне на дзяржаўную службу{{sfn|Виноходов, Лисейчиков|2018|с=56}}.

=== Полацкі перыяд ===
Вучыўся ў [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкім езуіцкім калегіуме]]&lt;ref name=&quot;БСБ&quot; /&gt;, дзе набыў вядомасць чытальніка і вершапісца, выступаў з уласнымі арацыямі і вершамі, у 1809 годзе напісаў паэму ў класічным стылі «''Пояс Венеры''» (не захавалася; мова, на якой быў напісаны твор, невядомая, магчыма польская або [[Лацінская мова|лаціна]]). Студэнцкія канікулы часцей за ўсё праводзіў у падарожжах наваколлямі возера [[Нешчарда (возера)|Нешчарда]]. Збіраў беларускі фальклор, апісваў курганы і гарадзішчы&lt;ref name=&quot;БСБ&quot; /&gt;.

Дзякуючы сваёй схільнасці да паэтычных экспромтаў быў жаданым госцем на сямейных урачыстасцях вясковай шляхты. Першыя вядомыя вершы, напісаныя [[Беларуская мова|па-беларуску]] — «''[[s: Дзеванька (Баршчэўскі)|Дзеванька]]''» ({{lang-be-latin|Dzieweńka|1}}; прысвечаны любімай дзяўчыне, Максімовіч) і «''Бунт хлопаў''» або «''Рабункі мужыкоў''» ({{lang-be-latin|Rabunki mużykou|1}}). Таксама займаўся жывапісам — маляваў пейзажы і карыкатуры, якія карысталіся папулярнасцю сярод мясцовых жыхароў.

Пасля заканчэння [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкага калегіума]] (у 1812 годзе ператворанага ў акадэмію) прыблізна ў 1816 годзе, працаваў настаўнікам і гувернёрам у розных месцах на малой радзіме. Падарожнічаў па Беларусі, збіраў [[фальклор]].

=== Пецярбургскі перыяд ===
[[Файл:Jan Barščeŭski. Ян Баршчэўскі (R. Žukoŭski, 1850).jpg|міні|злева|Ян Баршчэўскі ў часе навучання ў Санкт-Пецярбургу, праца [[Рудольф Жукоўскі|Рудольфа Жукоўскага]].]]
У сярэдзіне 1820-х гадоў (хутчэй за ўсё 1826 або 1827) пераехаў у [[Санкт-Пецярбург]], дзе выкладаў [[Грэчаская мова|грэчаскую]] і [[Лацінская мова|лацінскую]] мовы ў некалькіх дзяржаўных установах і сам вывучаў старажытную літаратуру. Выконваючы даручэнні марскога ведамства, пабываў у [[Францыя|Францыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Фінляндыя|Фінляндыі]], падарожнічаў па [[Полацк|Полаччыне]] і [[Мсціслаў]]шчыне. У Пецярбургу пазнаёміўся з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], у 1839 годзе — з [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тарасам Шаўчэнкам]]. Уласныя рамантычныя вершы Баршчэўскага чытачы ацэньвалі без асаблівага захаплення, аднак вядома, што Міцкевіч уласнаручна дапамог паправіць некаторыя з іх. Шаўчэнка таксама крытыкаваў вершы Баршчэўскага за недастатковую колькасць у іх народнага элемента, заклікаў беларускіх пісьменнікаў служыць [[Прыгоннае права|запрыгоненаму народу]] і развіваць маладую беларускую літаратуру ў дэмакратычным кірунку.

У 1840—1844 гадах Баршчэўскі разам з іншымі членамі літаратурнага гуртка, які складаўся галоўным чынам з выхадцаў з Беларусі&lt;ref name=&quot;БСБ&quot;/&gt; займаўся выданнем штогадовага альманаха «[[Niezabudka]]» («Незабудка») (1840—1844)&lt;ref name=&quot;БСБ&quot;/&gt; на польскай мове. Падтрымліваў творчыя сувязі з членамі гуртка і яго карэспандэнтамі — пісьменнікамі {{нп5|Вінцэнт Давід|Вінцэнтам Давідам|pl|Wincenty Dawid}}, [[Станіслаў Аўгуст Ляховіч|Станіславам-Аўгустам Ляховічам]], журналістам і крытыкам [[Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі|Рамуальдам Падбярэзскім]], літаратуразнаўцам і гісторыкам {{нп5|Юліян Барташэвіч|Юліянам Барташэвічам|pl|Julian Bartoszewicz}}, мастакамі [[Караль Жукоўскі|Каралем]] і [[Рудольф Казіміравіч Жукоўскі|Рудольфам]] Жукоўскімі, фалькларыстам [[Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі|Ігнатам Храпавіцкім]], пісьменнікамі [[Людвік Штырмер|Людвікам Штырмерам]], [[Вінцэнт Рэут|Вінцэнтам Рэутам]], [[Тадэвуш Гіляравіч Лада-Заблоцкі|Тадувушам Лада-Заблоцкім]], [[Аляксандр Гроза|Аляксандрам Грозам]], [[Аляксандр Грот-Спасоўскі|Аляксандрам Грот-Спасоўскім]]. Сярод самых блізкіх сяброў Баршчэўскага сучаснікі называлі [[Гаўдэнцый Шапялевіч|Гаўдэнцыя Шапялевіча]], знаёмага з паэтам яшчэ з часоў вучобы ў Полацкай калегіі. Рэдкалегія часопіса мела кантакты з [[Вільнюс|віленскім]] «Дэмакратычным таварыствам» (1836—1838), прапагандавала (праз Ф. Лаўцэвіча) забароненыя вершы.
[[Файл:Jan Barščeŭski. Ян Баршчэўскі (K. Rypinski, XIX).jpg|міні|Ян Баршчэўскі, партрэт аўтарства [[Караль Рыпінскі|Караля Рыпінскага]].]]
На старонках «Незабудкі» Баршчэўскі друкаваў галоўным чынам апавяданні ў вершах. Ад [[класіцызм]]у паступова перайшоў да [[рамантызм]]у. У 1843 годзе ў часопісе «[[Rocznik Literacki]]» («Літаратурны штогоднік») упершыню былі надрукаваныя яго беларускія вершы — «''Дзеванька''», «''[[s:Гарэліца (Баршчэўскі)|Гарэліца]]''» ({{lang-be-latin|Harelica|1}}), магчыма ім апрацаваная (аўтарства цалкам не даказана) народная песня «''Зязюля''».

У 1844—1846 гадах выдаў свой галоўны твор — кнігу «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]» (тамы 1—4, на польскай мове, гравюры [[Рудольф Казіміравіч Жукоўскі|Рудольфа Жукоўскага]]), асобныя часткі якога раней друкаваліся ў часопісах «Rocznik Literacki» і «[[Athenaeum (1841)|Athenæum]]». Матэрыяльную дапамогу ў выданні кніг Баршчэўскага аказаў віленскі пісьменнік [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандр Здановіч]]. У часопісе «[[Rubon]]» у 1847 годзе выйшла другая частка аповесці «''Драўляны дзядок і мадам Інсекта''».

=== Апошнія гады жыцця ===
У 1846 годзе (або ў 1847 ці, магчыма, у 1848) па запрашэнні польскага пісьменніка [[Генрык Жавускі|Генрыха Жавускага]] пераехаў у горад [[Чудніў|Чуднаў]] на [[Валынская губерня|Валыні]]. Пасяліўся ў доме графіні Юліі Жавускай, дзе таксама жыў вядомы мастак-графік [[Напалеон Орда]].

Баршчэўскі падтрымліваў блізкія сяброўскія адносіны з польскім паэтам і перакладчыкам Канстанціем Пятроўскім і доктарам Г. Кёлерам, збіраў матэрыялы пра археалагічныя аб’екты, падарожнічаў. У 1849 годзе ў [[Кіеў|Кіеве]] выдаў першую частку зборніка «''Проза і вершы''» (на польскай мове), куды ўвайшлі балады, паэма «''Жыццё сіраты''», аповесць «''Душа не ў сваім целе''». У канцы 1840-х гадоў захварэў на [[Туберкулёз лёгкіх|сухоты]] і пасля працяглай хваробы памёр&lt;ref&gt;{{крыніцы/БП (1992-95)||Ян Баршчэўскі}}, Т. 1. С. 252&lt;/ref&gt;. Пахаваны ў Чуднаве.

=== Пахаванне ===
У красавіку 2019 года ў [[Чудніў|Чудніве]] была ідэнтыфікаваная магільная пліта Яна Баршчэўскага, яна месцілася на адным з прыватных падворкаў, куды была калісьці перанесеная з разрабаваных за савецкім часам каталіцкіх могілак&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29886072.html|title = Ва Ўкраіне знайшлі надмагільную пліту беларускага пісьменьніка Яна Баршчэўскага. ФОТА|author = |authorlink = |date = 17-4-2019|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = |archivedate = |accessdate = 17-4-2019}}
&lt;/ref&gt;. На надмагіллі надпіс па-польску: «''Ян Баршчэўскі, які любіў Бога, прыроду і людзей. Пісьменнік натхненняў і пачуцця. Жыў годна 70 гадоў''». Неўзабаве магільная пліта была перанесеная на тэрыторыю мясцовага касцёла Адшукання Крыжа Гасподняга. Месца пахавання Баршчэўскага застаецца невядомым, бо ў Чудніве было некалькі каталіцкіх могілак&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29889893.html|title = Надмагільную пліту Яна Баршчэўскага ва Ўкраіне перадалі на захаваньне касьцёлу|author =|authorlink = |date = 18-4-2019|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190420154146/https://www.svaboda.org/a/29889893.html|archivedate = 20-4-2019|accessdate = 20-4-2019}}
&lt;/ref&gt;.

Метрычны запіс, знойдзены пазней у Дзяржаўным архіве [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]], пацвярджае, што Ян Баршчэўскі быў пахаваны на парафіяльных могілках касцёла ў Чуднаве, які быў зруйнаваны савецкай уладай у 1935—1936 гадах і стаяў паблізу падворку, дзе і знайшлі надмагільную пліту. У метрычным запісе адзначаецца, што «''дваранін Іаан Баршчэўскі''» памёр ад сухотаў 28 лютага 1851 года ва ўзросце 54 гадоў&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/30281833.html|title = Ва Ўкраіне знайшлі ня толькі надмагільную пліту Яна Баршчэўскага, але і дакумэнты аб сьмерці|author =|authorlink = |date = 20-11-2019|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
[[Файл:Szlachcic Zawalnia czyli Białoruś w fantastycznych opowiadaniach. T. 1 1844 (97729450).jpg|міні|thumb|Тытульны ліст першага выдання кнігі «Шляхціц Завальня». Санкт-Пецярбург, 1844 г.]]
Першыя творы, верш «''Дзеванька''» (1809), напісаў за часам навучання ў Полацкай езуіцкай калегіі.

Баршчэўскі як паэт склаўся пад уплывам польскага класіцызму. Захапленне паэзіяй Адама Міцкевіча адбілася на яго польскіх творах (паэма «''Жыццё сіраты''», санеты «''Мелодыі пілігрыма''»).

Асноўным творам аўтара ёсць зборнік фантастычных твораў з жыцця беларускай глыбінкі «''[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]''» у 4-х тамах (1844—1846). Творы напісаныя пад відавочным уплывам беларускага фальклору. Баршчэўскі выкарыстаў сюжэты казак і легенд «дзікага паўночнага краю Беларусі», апаэтызаваў родныя мясціны, у тым ліку і [[Нешчарда (возера)|возера Нешчарда]], каля якога стаіць вёска Мурагі, дзе прайшло яго дзяцінства.
[[Файл:Szlachcic Zawalnia (1844—1846). Tom 1.pdf|міні|page=6|злева|Ілюстрацыя з першага выдання кнігі «Шляхціц Завальня» (мастак [[Рудольф Казіміравіч Жукоўскі]])]]
Апавяданні Баршчэўскага нагадваюць паводле свайго [[Фантастыка|містычнага настрою]] творы [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Паэма Яна Баршчэўскага «''Пояс Венеры''» не захавалася.

Большая частка твораў напісана на польскай мове, аднак у іх пісьменнік звяртаўся да беларускіх паданняў, фальклорных сюжэтаў і вобразаў («''Дзве бярозы''», «''Курганы''», «''Зарослае возера''» і інш.). Захавалася толькі тры яго творы напісаныя аўтарам непасрэдна па-беларуску: «''[[s:Дзеванька (Баршчэўскі)|Дзеванька]]''», «''[[s:Гарэліца (Баршчэўскі)|Гарэліца]]''», «''Бунт хлопаў''» («''Рабункі мужыкоў''», прысвечаны сялянскім хваляванням на Полаччыне ў 1812&lt;ref name=&quot;БСБ&quot;/&gt;).

Аўтар «''Нарыса паўночнай Беларусі''» (1843)&lt;ref name=&quot;БСБ&quot;/&gt;.

== У музыцы і кіно ==
Песні «''Дзеванька''», «''Гарэліца''» пакладзены на музыку [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антонам Абрамовічам]]&lt;ref name=&quot;БСА&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Абрамович Антон Иванович
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 8
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

Паводле кнігі «''[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]''» на [[Беларусьфільм]]е 1994 годзе быў зняты [[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях (фільм)|аднайменны фільм]] (рэжысёр [[Віктар Цімафеевіч Тураў|Віктар Тураў]]).

== Спадчына ==
[[Файл:Jan Barščeŭski (1911).pdf|міні|page=3|Праца [[Рамуальд Аляксандравіч Зямкевіч|Рамуальда Зямкевіча]] «Ян Баршчэўскі — першы беларускі пісьменнік XIX сталецця» (лац. «[[s:Jan Barščeŭski — pieršy biełaruski piśmieńnik XIX stalećcia (1911)|Jan Barščeŭski — pieršy biełaruski piśmieńnik XIX stalećcia]]»), выдадзеная [[Беларускі лацінскі алфавіт|беларускай лацінкай]] у Вільні, 1911 г.]]
Ян Баршчэўскі займае надзвычай важнае месца ў гісторыі мастацкай культуры [[Беларусы|беларусаў]]. На працягу ўсёй творчасці ён кіраваўся рамантычна-ўзнёслым пачуццём любові да роднага краю. Як рамантык аддаваў перавагу выключным, святочным і трагічным аспектам вясковага жыцця, чым тлумачацца асобныя праявы старашляхецкага кансерватызму, ідэалізацыі мінулай вольнасці і дабрачыннасці.

Творы Баршчэўскага распаўсюджваліся ў рукапісах або вусным шляхам як народныя. Верш «''Бунт хлопаў''» трапіў у фальклорныя запісы [[Аляксандр Максімавіч Семянтоўскі-Курыла|Аляксандра Семянтоўскага]] і [[Павел Васілевіч Шэйн|Паўла Шэйна]], зробленыя ў канцы XIX стагоддзя. У чытанні і перапісванні гэтага твора абвінавачваўся [[Паўлюк Багрым]].

== Ушанаванне памяці ==
* Помнік Яну Баршчэўскаму пастаўлены на беразе возера [[Нешчарда (возера)|Нешчарда]].
* 12 верасня 2020 года бюст Яну Баршчэўскаму пастаўлены ў цэнтры горада [[Чудніў|Чудніва]] — на вуліцы Герояў Майдана, 102 паблізу рыма-каталіцкага касцёла Адшукання Крыжа Гасподняга. З ініцыятывай паставіць помнік выступіў фонд імя [[Марыя Магдалена Радзівіл|Марыі Магдалены Радзівіл]] пры падтрымцы мясцовай улады&lt;ref&gt;[https://gdb.rferl.org/00A1ECF2-AF5B-4FE7-A38D-9B0E4AD1E5EE_w650_r0_s.jpg Бюст Яну Баршчэўскаму г. Чуднаве (фота)]&lt;/ref&gt;. Гарадская рада Чудніва таксама заснавала медаль Яна Баршчэўскага&lt;ref&gt;[https://gdb.rferl.org/CB24692F-F180-4FC9-9715-C8C0B2C53793_w650_r0_s.jpg Медаль Яна Баршчэўскага, заснаваная гарадскай радй г. Чуднава (фота)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://svabod1.azureedge.net/a/30835029.html &lt;nowiki&gt;Беларускія дыпляматы не прыехалі на адкрыцьцё помніка Яну Баршчэўскаму ва Ўкраіне&lt;/nowiki&gt;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210515055007/https://svabod1.azureedge.net/a/30835029.html |date=15 мая 2021 }} {{ref-be-x-old}} // «сайт Радыё Свабода» 12 верасня 2020&lt;/ref&gt;.
* У 2021 годзе надмагільная пліта адрэстаўраваная ў Мінску на сродкі фонду Марыі Магдалены Радзівіл, і ў красавіку 2021 года экспанавалася ў [[Расоны|Расонах]], [[Полацк]]у, [[Віцебск]]у&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=271599 У Віцебск прывезлі знойдзеную ва Украіне надмагільную пліту Яна Баршчэўскага] // nn.by 16 красавіка 2021&lt;/ref&gt;.

== Беларускія пераклады ==
У 1916 годзе у віленскай газеце «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]» надрукавана некалькі казак з «Шляхціца Завальні», перакладзеных на беларускую мову [[Ян Станкевіч|Янам Станкевічам]]&lt;ref name=&quot;БСБ&quot; /&gt;. У 1917 годзе дзве казкі былі надрукаваны асобнымі брашурамі — «''[[s:Начэпнасьць|Начэпнасьць]]''» і «''Чорнакніжнік і зьмея, што вылупілася с пятушынаго яйца''», — якія, аднак, не атрымалі шырокай вядомасці: згодна з загадам Галоўліта БССР № 33 ад 3 чэрвеня 1937 годзе гэтыя дзве брашуры, у ліку іншых кніг шкоднага зместу, падлягалі адабранню з бібліятэк і навучальных устаноў рэспублікі; прычынай, магчыма, была асоба перакладчыка.

У 1971 годзе казкі «''Пра чарнакніжніка і змяю, што вывелася з яйка, знесенага пеўнем''» у перакладзе [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] і «''Белая сарока''» ў перакладзе [[Вячаслаў Пятровіч Рагойша|Вячаслава Рагойшы]] былі ўключаны ў хрэстаматыю «Беларуская літаратура XIX стагоддзя», а ў 1977 годзе ў дакументальным зборніку «Пачынальнікі: з гісторыка-літаратурных матэрыялаў XIX ст.» былі прадстаўлены тры ўводныя раздзелы («''Колькі слоў ад аўтара''», «''Нарыс Паўночнай Беларусі''», «''Шляхціц Завальня''») у перакладзе [[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Генадзя Кісялёва]]. У 1981 годзе за пераклад кнігі ўзяўся [[Уладзімір Іосіфавіч Мархель|Уладзімір Мархель]], які сваю працу так і не закончыў. Поўны ж пераклад «Шляхціца Завальні», выкананы [[Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч|Міколам Хаўстовічам]], быў апублікаваны толькі ў 1990 годзе. У гэта выданне таксама ўвайшлі пераклады аповесцей Баршчэўскага «''Драўляны Дзядок і кабета Інсекта''» і «''Душа не ў сваім целе''». У 1998 годзе ў серыі «Беларускі кнігазбор» выйшаў том «''Ян Баршчэўскі. Выбраныя творы''», куды, апрача згаданых твораў, увайшлі таксама пераклады п’есы «''Жыццё сіраты''», вершаў і лістоў пісьменніка, выкананыя [[Рыгор Барадулін|Рыгорам Барадуліным]], [[Кастусь Цвірка|Кастусём Цвіркам]], [[Уладзімір Іосіфавіч Мархель|Уладзімірам Мархелем]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзімірам Дубоўкам]] і Міколам Хаўстовічам. У 2003 годзе быў надрукаваны зборнік вершаў Баршчэўскага «''Лісты да Юліі''» ў перакладзе [[Анатоль Мікалаевіч Канапелька|Анатоля Канапелькі]], а ў 2004 годзе — зборнік лістоў у перакладзе В. Таранеўскага.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|1}}
* {{Крыніцы/БелЭн|2}}
* {{крыніцы/ЭЛМБ|том=1|старонкі=|артыкул=}}
* {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/36294943/|ref=Виноходов, Лисейчиков|аўтар=Дмитрий Виноходов, Денис Лисейчиков|загаловак=Штрихи к биографии Яна Барщевского: «От то мае вы браціхны...»|год=2018|месца=Мн.|выданне=Асоба і час : беларускі біяграфічны альманах|выдавецтва=Лімарыус|выпуск=8|старонкі=17-62}}
* Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя. — Мн., 1989.
* Белорусская ССР: краткая энцикл. Т. 5. — Мн., 1982. — С.43.
* Гісторыя беларускай літаратуры: XIX — пач. XX ст.: Падруч. для філ. фак. пед ВНУ / Т. Э. Багдановіч, У. В. Гніламёдаў, Л. С. Голубеваі інш; Пад агул. рэд. М. А. Лазарука, А. А. Семяновіча. — 2-е выд., дапрац. — Мн.: Выш. шк., 1998.
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: энцыкл. давед. — Мн., 1995.
* ''Хаўстовіч М.'' Паэт і казачнік азёрнага краю // Ян Баршчэўскі. Выбр. тв. — Мн., 1998.
* ''Бахарэвіч А.'' Курсіў чарнакніжніка (Ян Баршчэўскі) // Гамбурскі рахунак Бахарэвіча. — &lt;nowiki&gt;Радыё Свабодная Эўропа&lt;/nowiki&gt; / Радыё Свабода, 2012.

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Jan Barszczewski}}
* [https://web.archive.org/web/20090928222059/http://khblit.narod.ru/seminar/barszczewski40.htm М. Хаўстовіч. Творчасць Яна Баршчэўскага]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Баршчэўскі Ян}}
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Жытомірскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя ў Жытомірскай вобласці]]</text>
      <sha1>6dwh7hvdlta12fe96eumxdjjzuss4ts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старэйшая Эда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47976</id>
    <revision>
      <id>5141163</id>
      <parentid>5003250</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="d3v9u98qa01bf0ueblpp7uxmkc1ff8u" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор}}
'''«Старэйшая Эда»,''' або '''«Паэтычная Эда»''' — вершаваны зборнік [[Скандынаўская міфалогія|міфаў Скандынавіі]], захавалася галоўным чынам у рукапісе ''Codex Regius''. Запісана ў [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзі]]. Найбольш распаўсюджаны ў [[Расія|Расіі]] і [[Беларусь|Беларусі]] рускамоўны пераклад Андрэя Корсуна і Уладзіміра Ціхамірава.


Таксама ёсць празаічны зборнік міфаў [[Малодшая Эда]].

== Беларускія пераклады ==
У 2021 годзе выйшаў поўны беларускамоўны пераклад першай часткі зборніка («Песні пра багоў»), у 2022 свет пабачыла другая частка («Песні пра герояў»). Абодва пераклады здзейсніў беларускі філолаг [[Яўген Аляксандравіч Папакуль|Яўген Папакуль]].

=== Выданні ===
* [http://prajdzisvet.org/texts/poetry/starejshaya-eda-prarocztva-vyashchunni.html Старэйшая Эда: Прароцтва вяшчунні (Eddukvæði: Völuspá)]. Пераклад са стараісландскай Ігара Кулікова. — Часопіс перакладной літаратуры «ПрайдзіСвет», «№ 19: Нарвежскі вецер» (2017)
* [https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-pesni-pra-bago/ Эда. Песні пра багоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221022211040/https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-pesni-pra-bago/ |date=22 кастрычніка 2022 }} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021. — 312 с.
* [https://tn.by/product/eda-piesni-pra-hierojau/ Эда. Песні пра герояў]{{Недаступная спасылка}} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2022. — 380 с.
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія]]
[[Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура]]
[[Катэгорыя:Эпічныя творы]]
[[Катэгорыя:Літаратура Ісландыі]]</text>
      <sha1>d3v9u98qa01bf0ueblpp7uxmkc1ff8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канье Уэст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49403</id>
    <revision>
      <id>5141532</id>
      <parentid>5136147</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дыскаграфія */ дапаўненне</comment>
      <origin>5141532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270711" sha1="mg2of6uiaq9zai9tgl8bdb99qt6ipum" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Уэст}}
{{Музыкант
| Выява = Kanye West at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg
| Апісанне выявы = Канье Уэст на кінафестывале «Трайбека», 2009 год
| Жанры = {{Hlist|[[Хіп-хоп]]|хіп-хоп Сярэдняга Захаду|поп-рэп|[[Поп-музыка|поп]]|госпел}}
| Сайт = {{URL|yeezy.com}}
| Псеўданімы = Канье Уэст, Yeezy&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-schoolboy-q-go-wild-in-mesmerizing-that-part-video-20160602|author=Blistein, Jon|title=Watch Kanye West, Schoolboy Q Go Wild in 'THat Part' Video|website=[[Rolling Stone]]|access-date=2016-08-18|lang=en|archive-date=2016-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607070033/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-schoolboy-q-go-wild-in-mesmerizing-that-part-video-20160602|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, Yeezus&lt;ref name=&quot;god_complex&quot; /&gt;, Ye
| Жонка = Б'янка Цэнзары
| Бацька = Рэй Уэст
| Дзеці = Норт Уэст, Сэінт Уэст, Чыкага Уэст і Псалм Уэст
| Маці = Донда Уэст
}}
'''Канье Амары Уэст''' ({{lang-en|Kanye Omari West}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] музычны прадзюсар і рэпер, шматразовы атрымальнік узнагарод «[[Грэмі]]». Таксама гукарэжысёр&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://listen.tidal.com/credits/25022|title=Credits / Kanye West|website=[[Tidal]] (listen.tidal.com)|access-date=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;, былы мільярдэр&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/profile/kanye-west/|title=Kanye West|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212515/https://www.forbes.com/profile/kanye-west/|archive-date=2021-08-12|access-date=2021-08-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і [[дызайн]]ер. Мае ўласны лэйбл «[[GOOD Music]]». Талісман і гандлёвая марка Уэста — плюшавы мішка, выявы якога была на вокладках трох яго альбомаў. Вырас у [[Чыкага]], з юнасцтва быў звязаны з музыкай. У канцы 1990-х — пачатку 2000-х гадоў стаў вядомы як прадзюсар, прыняўшы ўдзел у стварэнні хітоў для такіх выканаўцаў, як [[Jay-Z]], {{Не перакладзена 3|Лудакрыс|3=ru}}, [[Таліб Квелі]] і [[Аліша Кіз]]. Кінуўшы навучанне ва ўніверсітэце, каб засяродзіцца на музыцы, ён вырашыў стаць рэперам, выпусціў дэбютны альбом ''[[The College Dropout]]'' у 2004 годзе.

Канье Уэст вядомы сваімі прамымі выказваннямі на розных цырымоніях і ў [[Сацыяльныя медыя|сацыяльных медыя]], што не раз прыводзіла да скандалаў. У 2020-х гадах шэраг кампаній разарваў з ім свае кантракты, а [[YouTube]], [[Spotify]] і некаторыя краіны падверглі [[Цэнзура|цэнзуры]] яго творчасць з прычыны радыкальна [[Антысемітызм|антысеміцкіх]] поглядаў Канье: ён адмаўляе [[Халакост]], называе сябе і членаў сваёй музычнай групы «[[Нацысты|нацыстамі]]», рэспектуе [[Адольф Гітлер|Гітлеру]], выпускае песні з нацысцкім, расісцкім і антысеміцкім зместам і заяўляе, што ў яго праблемах вінаватыя «сіяністы» і «падпольная яўрэйская мафія». Як дызайнер ён працаваў з такімі кампаніямі, як [[Nike]] і [[Louis Vuitton]], а ў 2013 годзе запусціў сумесна з [[Adidas]] лінію адзення Yeezy. Ён таксама заснаваў лэйбл GOOD Music і крэатыўнае агенцтва DONDA. У 2014 годзе ажаніўся з зоркай рэаліці-шоў і мадэллю Кім Кардаш’ян.

Канье Уэст атрымаў прызнанне крытыкаў і быў неаднаразова названы адным з найвялікшых артыстаў XXI стагоддзя. Ён увайшоў у лік самых прадаваных артыстаў, сумарны аб’ём продажу яго альбомаў і сінглаў у лічбавым фармаце і на фізічных носьбітах перавысіў 121 мільён асобнікаў. Уэст выйграў 24 прэміі «[[Грэмі]]», такім чынам ён адзін з рэкардсменаў па колькасці выйграных намінацый і рэкардсмен сярод хіп-хоп-музыкаў, а таксама артыстаў свайго ўзросту. Яго альбомы былі ўключаны ў розныя спісы лепшых альбомаў, уключаючы спіс 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса ''Rolling Stone''. Ён некалькі разоў быў прадстаўлены ў розных спісах часопіса [[Forbes]] і двойчы — у штогадовым спісе 100 самых уплывовых людзей свету па версіі часопіса [[Time]]. У 2019 годзе ўвайшоў у спіс самых высокааплатных музыкаў паводле версіі часопіса Forbes. Заробленая сума склала $150 млн&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|title=The World’s Top-Earning Musicians Of 2019|author=Zack O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207204922/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, гэта другое месца ў рэйтынгу. У 2020 годзе Forbes паставіў Канье Уэста з прыбыткам $170 млн на другое месца ў рэйтынгу самых высокааплатных знакамітасцяў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4366766|title=Forbes назвал самых высокооплачиваемых звезд мира|date=2020-06-04|publisher=[[Коммерсантъ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604180746/https://www.kommersant.ru/doc/4366766|archive-date=2020-06-04|access-date=2020-06-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па паведамленні [[Bloomberg]], багацце Канье Уэста на 2021 год ацэньвалася ў $6,6 млрд і вялікая частка капіталу прыпадала на брэнд Yeezy&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2021/03/18/richkanye/|title=Bloomberg оценил состояние Канье Уэста|website=[[Lenta.ru]]|date=2021-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426234243/https://lenta.ru/news/2021/03/18/richkanye/|archive-date=2021-04-26|access-date=2021-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==

=== Дзяцінства і юнацтва ===
Канье Амары Уэст нарадзіўся 8 чэрвеня 1977 года ў горадзе [[Атланта]], [[Джорджыя|штат Джорджыя]]&lt;ref name=&quot;guardian_brilliant&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|title=Kanye West: a 'brilliant madman' who speaks and acts in superlatives|first=Dorian|last=Lynskey|date=2016-02-13|publisher=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035342/https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Яго бацькі развяліся, калі яму было тры гады, пасля чаго Канье са сваёй маці пераехалі ў [[Чыкага]], [[Ілінойс|штат Ілінойс]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Яго бацька, Рэй Уэст ({{lang-en|Ray West}}), складаўся ў партыі «[[Чорныя пантэры (партыя)|Чорных пантэр]]» і быў адным з першых фотажурналістаў-афраамерыканцаў у штодзённай газеце {{Не перакладзена 3|The Atlanta Journal-Constitution}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|title=Kanye West's dad AJC photographer|publisher={{нп5|The Atlanta Journal-Constitution}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921184905/http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|archive-date=2016-09-21|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Маці Канье, Донда Уэст ({{lang-en|Donda C. West}}), была [[прафесар]]ам англійскай мовы ў Універсітэце Кларк-Атланта і дэканам факультэта англійскай мовы ў [[Чыкагскі дзяржаўны ўніверсітэт|Дзяржаўным Універсітэце Чыкага]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|title=Kanye West's dad AJC photographer|publisher={{нп5|The Atlanta Journal-Constitution}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921184905/http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|archive-date=2016-09-21|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, да заканчэння кар’еры, каб стаць мажджэрам сына&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Канье Уэст жыў у сям’і сярэдняга класа&lt;ref name=&quot;guardian_brilliant2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|title=Kanye West: a 'brilliant madman' who speaks and acts in superlatives|first=Dorian|last=Lynskey|date=2016-02-13|publisher=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035342/https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і вучыўся ў сярэдняй школе Поларыс у Оук-Лон, прыгарадзе Чыкага&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. На пытанне журналістаў пра свае ацэнкі ў школе, Уэст адказаў, што ён вучыўся «на чацвёркі-пяцёркі»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Ва ўзросце дзесяці гадоў Уэст з маці пераехаў у горад [[Нанкін]] ў [[Кітай|Кітаі]], дзе яны жылі, пакуль яна працавала ў [[Нанкінскі ўніверсітэт|Нанкінскім універсітэце]] па праграме абмену&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Паводле яе слоў, Уэст быў адзіным замежным вучнем у сваім класе, але ён хутка ўліўся ў калектыў, вывучыўшы [[Кітайская мова|кітайскую мову]]{{sfn|Raising Kanye|2007|p=87|quote=He was the only foreign kid in his class […] but he adjusted quickly […] He learned math, some science, and especially the language…}}, што ён забыў неўзабаве пасля вяртання ў ЗША{{sfn|Raising Kanye|2007|p=92|quote=I believe Kanye has forgotten all but one or two words of the language now. Languages are not like riding a bicycle: if you don't use it, you'll lose it.}}.

З ранніх гадоў Уэст выяўляў цікавасць да творчасці. Ва ўзросце пяці гадоў, вяртаючыся з адпачынку, ён напісаў верш&lt;ref name=&quot;chicago_bond&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and his mom shared special bond|date=2007-11-13|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па словах яго маці, калі ён быў у трэцім класе, яна пачала заўважаць яго цікавасць да малявання і музыцы{{sfn|Raising Kanye|2007|p=105|quote=Kanye dreamed of doing music from the time he was very young. I first noticed it when he was in third grade. That and drawing were his passions.}}. Сам Уэст сцвярджае, што ён хацеў распрацоўваць камп’ютарныя гульні. Яго маці падарыла яму камп’ютар Amiga, у якім была праграма для стварэння музыкі. З ягоных слоў, ён навучыўся працаваць з ёй каб ствараць музыку для гульняў&lt;ref name=&quot;time_100&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://time.com/3822841/kanye-west-2015-time-100/|title=Kanye West: The World’s 100 Most Influential People|author=Musk, Elon|author-link=Маск, Илон|publisher=[[Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908155303/http://time.com/3822841/kanye-west-2015-time-100/|archive-date=2018-09-08|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Жывучы ў Чыкага, Уэст актыўна ўдзельнічаў у гарадскім хіп-хоп-супольнасці. У трэцім класе ён пачаў чытаць рэп, а ў сёмым класе — ствараць інструменталы, якія пазней ён пачне прадаваць іншым музыкам&lt;ref name=&quot;kanplicated&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|title=Kanye West: Kanplicated|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090406021640/http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|archive-date=2009-04-06|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце трынаццаці гадоў Уэст напісаў кампазіцыю «Green Eggs and Ham» і пачаў угаворваць сваю маці заплаціць 25 долараў у гадзіну за запіс на студыі. Студыя была далёкая ад дасканаласці: мікрафон у ёй звісаў са столі на вешалцы. Аднак, як вядома, Уэст быў рады і вельмі хацеў запісацца на гэтую студыю. Бачачы гэта, яго маці не магла адмовіць яму&lt;ref name=&quot;chicago_bond2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and his mom shared special bond|date=2007-11-13|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Неўзабаве Уэст пазнаёміўся з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|No I.D.}}, з якім ён хутка пасябраваў. No I.D. стаў настаўнікам Уэста і навучыў яго працаваць з сэмплерам, які Уэсту падарылі ў пятнаццаць гадоў{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=557|quote=…he met the producer-DJ No I.D., with whom he became fast friends, learning to sample and program beats after he got his first sampler at age fifteen.}}.

Скончыўшы школу, у 1997 годзе ён атрымаў стыпендыю на навучанне ў Амерыканскай акадэміі мастацтваў, дзе навучаўся маляванню. Аднак неўзабаве ён перайшоў у Дзяржаўны Універсітэт Чыкага, дзе пачаў вывучаць англійскую мову&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце 20 гадоў, зразумеўшы, што загружаны графік навучання перашкаджае яму займацца музыкай, ён кінуў навучанне&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гэта вельмі засмуціла яго маці, якая працавала ў дадзеным універсітэце. Яна пазней скажа: «Мне ўсё жыццё ўбівалі ў галаву, што каледж гэта квіток у добрае жыццё… Але некаторыя кар’еры не патрабуюць навучання ў каледжы. Канье, каб стварыць альбом ''[[The College Dropout|College Dropout]]'', было неабходна мець сілу волі, а не ісці па шляху, прапанаваным грамадствам»{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=558|quote=…so against his mother’s wishes he dropped out […] His mother, Donda, told Kot, “It was drummed into my head that college is the ticket to a good life […] but some career goals don’t require college. For Kanye to make an album called College Dropout, it was more about having the guts to embrace who you are, rather than following the path society has carved out for you.”}}.

=== 1996—2002: Пачатак кар'еры і праца з Roc-A-Fella Records ===
Канье Уэст пачаў сваю музычную кар'еру ў сярэдзіне 1990-х, ствараючы інструменталы для мясцовых музыкаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У канчатковым выніку ён сфармаваў свой музычны стыль, асновай для якога сталі паскораныя сэмплы соўл-кампазіцый&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Першае афіцыйнае згадванне Уэста сустракаецца ў дэбютным і адзіным альбоме Чыкагскага рэпера Grav, ''Down to Earth'', 1996 года, для якога Уэст спрадзюсаваў восем кампазіцый і сам выканаў куплет у кампазіцыі «Line For Line»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Некаторы час Уэст быў таемным прадзюсарам амерыканскага прадзюсара, менеджара і рэпера {{Не перакладзена 3|D-Dot}}. Працуючы з D-Dot, Уэст не мог весці сольную кар'еру&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, таму ў канцы 1990-х ён арганізаваў групу Go-Getters&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, у якую акрамя яго ўвайшлі іншыя прадстаўнікі чыкагскай рэп-сцэны і па сумяшчальніцтве яго сябры: {{Не перакладзена 3|GLC}}, Timmy G, {{Не перакладзена 3|Really Doe}} і Arrowstar&lt;ref name=&quot;cos_gogetters&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|title=Hear unreleased Kanye West album from his group Go Getters|first=Alex|last=Young|date=2013-08-12|publisher=[[Consequence of Sound]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035546/https://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Група запісала некалькі кампазіцый, выступала на радыё і прыняла ўдзел у фотасесіі. У 1999 годзе Go-Getters запісалі свой адзіны альбом, ''World Record Holders'', які, аднак, не быў выпушчаны афіцыйна&lt;ref name=&quot;cos_gogetters2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|title=Hear unreleased Kanye West album from his group Go Getters|first=Alex|last=Young|date=2013-08-12|publisher=[[Consequence of Sound]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035546/https://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Канец 1990-х Уэст правёў прадзюсуючы альбомы вядомых музыкаў і гуртоў. Ён стаў прадзюсарам кампазіцыі «My Life» у другім альбоме {{Не перакладзена 3|Foxy Brown|3=ru}}, ''{{Не перакладзена 3|Chyna Doll|3=ru}}'', выпушчаным у 1999 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''Chyna Doll'' стаў першым альбомам жанчыны-рэпера, які дэбютаваў на першым радку чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru}}''&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сярод альбомаў, спрадзюсаваных Уэстам, таксама былі дэбютны і адзіны альбом гурта {{Не перакладзена 3|Harlem World (група)|Harlem World|4=Harlem World (group)}} ''The Movement'' і ''The Truth'' рэпера {{Не перакладзена 3|Beanie Sigel}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У канцы 1990-х ён таксама стаў прадзюсарам дэбютнага альбома D-Dot, ''Tell ' Em Why U Madd'', выпушчанага ім ад асобы The Madd Rapper-персанажа, які ўпершыню з'явіўся ў скіце з альбома {{Не перакладзена 3|The Notorious B.I.G.|3=ru}} {{Не перакладзена 3|Life After Death|3=ru}}. ''Tell ’Em Why U Madd'' не меў камерцыйнага поспеху, але уключаў у сябе куплеты, выкананыя малавядомымі на той момант рэперамі [[50 Cent]] і [[Eminem]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 
[[Файл:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|злева|міні|280x280пкс|Уэст атрымаў вядомасць як прадзюсар пасля працы над ''The Blueprint'' рэпера Jay-Z (на фатаграфіі абодва ў 2011 годзе)]]
Поспех прыйшоў да Уэста ў 2000 годзе, калі ён пачаў працаваць з музыкамі лэйбла {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records}}. Шырокая вядомасць у якасці прадзюсара прыйшла да Уэста пасля працы над альбомам рэпера [[Jay-Z]] ''{{Не перакладзена 3|The Blueprint|3=ru}}''&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Музычныя крытыкі адзначылі прадакшн Уэста&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, сам Jay-Z называў Уэста «геніем»{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=559|quote=Shawn Carter (aka Jay-Z) called the boy a genius around this time…}}. ''The Blueprint'' называецца класікай хіп-хопа&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і быў уключаны ў шматлікія спісы лепшых альбомаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, сярод якіх {{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса ''Rolling Stone''|3=ru|4=500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і падобны спіс часопіса ''[[New Musical Express|NME]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.'' Будучы прадзюсарам Roc-A-Fella Records, Уэст працаваў над альбомамі іншых музыкаў лэйбла, сярод якіх Beanie Sigel, Freeway, {{Не перакладзена 3|Cam’ron}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ён таксама працаваў над хітамі для такіх выканаўцаў, як [[Таліб Квелі]], {{Не перакладзена 3|Лудакрыс|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Nas|Nas|ru|Нас (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|T.I.|3=ru}}, [[Беёнсэ]], [[Аліша Кіз]] і {{Не перакладзена 3|Джанет Джэксан|3=ru}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Нягледзячы на поспех, Канье Уэст жадаў большага: ён марыў стаць рэперам&lt;ref name=&quot;road_to_grammys&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аднак, хоць многія і лічылі яго таленавітым прадзюсарам, ніхто не лічыў яго рэперам. Са слоў Таліба Квелі, «усе спрабавалі знайсці спосаб атрымаць ад яго інструменталы так, каб ён не пачаў чытаць ім рэп»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гуказапісвальныя кампаніі адмаўлялі яму, спасылаючыся на неадпаведнасць вобразу [[Гангста-рэп|гангста-рэпера]] і на тое, што яго дзяцінства і юнацтва не праходзілі гэтак жа, як у іншых прадстаўнікоў жанру{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=556|quote=…he never played the hustler’s game—not traditionally, anyway. He cites Roc-A-Fella Records’ initial reluctance to take him on as a rapper, in spite of his obvious skills, as a product of this slick image, a direct opposite of the rough-hewn gangsta character of many of that label’s rappers and the outgrowth of West’s childhood, a relatively placid American life outside the black market economy of guns and drugs.}}. Уэст вёў перамовы з [[Capitol Records]] і кантракт быў амаль гатовы, калі хтосьці сказаў прэзідэнту лэйбла, што Уэст «усяго-толькі прадзюсар/рэпер» і што «[яго альбомы] не будуць прадавацца», пасля чаго лэйбл адмовіў Уэсту{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=556|quote=…he never played the hustler’s game—not traditionally, anyway. He cites Roc-A-Fella Records’ initial reluctance to take him on as a rapper, in spite of his obvious skills, as a product of this slick image, a direct opposite of the rough-hewn gangsta character of many of that label’s rappers and the outgrowth of West’s childhood, a relatively placid American life outside the black market economy of guns and drugs.}}. Адным з першых талент рэпера ва Уэсце заўважыў Таліб Квелі. Уэст быў прадзюсарам яго альбома ''{{Не перакладзена 3|Quality|3=ru}}'' і адна з спрадзюсаваных ім кампазіцый «Get By», стала самай паспяховай сольнай кампазіцыяй Квелі&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Квелі адправіўся ў канцэртны тур і ўзяў з сабой Уэста, дазволіўшы яму выступаць разам з ім. Гэтыя выступы сталі аднымі з першых публічных выступленняў Уэста. Пазней ён не раз будзе дзякаваць Квелі за гэта&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку і ў кампазіцыі «Last Call» у сваім дэбютным альбоме. Неўзабаве кіраўнік лэйбла Roc-A-Fella, {{Не перакладзена 3|Дэйман Дэш|Дэйман Дэш|4=Damon Dash}}, усё ж такі вырашыць падпісаць Уэста на свой лэйбл&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аднак і яны не адразу паверылі ў Уэста. Як піша часопіс ''[[Time]]'' «Калі Канье Уэст упершыню папрасіў хлопцаў з Roc-A-Fella дазволіць яму чытаць рэп, [у пакоі] запанавала няёмкае маўчанне»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

[[23 кастрычніка]] [[2002|2002 года]] Канье Уэст трапіў у сур'ёзную аўтакатастрофу па шляху дадому з гуказапісвальнай студыі ў Лос-Анджэлесе, заснуўшы за рулём&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У выніку аварыі яго сківіцу апынулася раздробленая і на яе прыйшлося накласці драцяную шыну&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гэта натхніла Уэста на напісанне кампазіцыі «Through the Wire» (даслоўна — «Праз шыну»)&lt;ref name=&quot;allmusic_biography&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/artist/kanye-west-mn0000361014/biography|title=Kanye West {{!}} Biography &amp; History|first=Jason|last=Birchmeier|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525194138/http://www.allmusic.com/artist/kanye-west-mn0000361014/biography|archive-date=2014-05-25|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, якую ён запісаў праз два тыдні пасля выхаду са шпіталя, яшчэ са зламанай сківіцай{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=560|quote=A few weeks later, out of the hospital and back in the studio but with his jaw still wired shut, he cut “Through the Wire,”}}.  «Through the Wire», у якой Уэст распавёў пра свае цяжкасці пасля аварыі, стала асновай яго дэбютнага альбома. Сам Уэст заяўляе што «ўсе лепшыя музыкі ў гісторыі распавядалі [у сваёй творчасці] пра цяжкасці, з якімі ім давялося сутыкнуцца»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ён таксама адзначыў, што праца над альбомам была яго &quot;лекамі&quot;, якое адцягвала ад болю&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Упершыню «Through the Wire» была выпушчаная Уэстам у складзе мікстэйпа ''Get Well Soon...'' у 2003 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У той жа час ён паведаміў пра працу над сваім дэбютным альбомам, ''[[The College Dropout]]'', галоўнай тэмай якога стала «прыняцце сваіх уласных рашэнняў»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2003—2006: ''The College Dropout'' і ''Late Registration'' ===
{{main|The College Dropout|Late Registration}}
[[Файл:Kanye_West_in_Portland.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_in_Portland.jpg|міні|Канье Уэст выступае ў [[Портленд (Арэгон)|Портлендзе]], снежань 2005 года]]
Уэст працаваў над ''The College Dropout'', прыносячы ў студыю свой заплечнік [[Louis Vuitton]], запоўнены дыскамі з музыкай. Са слоў GLC, на працу над адным інструменталам у Уэста сыходзіла 15 хвілін. Яго сябар і менеджэр, {{Не перакладзена 3|Джон Манаполія|Джон Манаполія|4=John Monopoly}}, заяўляе, што Уэст працаваў над the College Dropout працяглы час, пачаўшы яшчэ ў Чыкага, гадамі захоўваючы сабе інструменталы на той момант, калі ён нарэшце зможа стаць рэперам. Працу над альбомам Уэст сканчаў ў Лос-Анджэлесе, дзе ён праходзіў рэабілітацыю. Неўзабаве пасля заканчэння працы над альбомам лічбавая версія альбома выцякла ў Інтэрнэт за некалькі месяцаў да выпуску. Тады Уэст вырашыў значна перарабіць альбом, палепшыўшы яго якасць, дадаўшы ў кампазіцыі струнныя інструменты, госпел-хоры і новыя куплеты&lt;ref name=&quot;road_to_grammys2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Перфекцыянізм Уэста прывёў да таго, што рэліз альбома пераносіўся тры разы з першапачатковай даты — жніўня 2003 года&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

''The College Dropout'' быў выдадзены на лэйбле Roc-A-Fella Records у лютым 2004 года. Альбом дэбютаваў на другім радку чарта {{Не перакладзена 3|Billboard 200|''Billboard'' 200|ru}}, за першы тыдзень было прададзена амаль паўмільёна асобнікаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дэбютны сінгл альбома, «Through the Wire», падняўся на 15-ы радок чарта [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] і пратрымаўся там пяць тыдняў&lt;ref name=&quot;billboard_biggest&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|title=Kanye West's 20 Biggest Billboard Hits|author=Ramirez, Erika; Watson, Elijah|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331084336/http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|archive-date=2016-03-31|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Другі сінгл, «Slow Jamz», выкананы сумесна з {{Не перакладзена 3|Twista|3=ru}} і [[Джэймі Фокс|Джэймі Фоксам]], быў яшчэ больш паспяховы, стаўшы яго першым сінглам, які падняўся на першы радок Hot 100&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аднак найбольшую папулярнасць атрымаў чацвёрты сінгл, «Jesus Walks», які стаў адной з самых вядомых кампазіцый Уэста&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У ёй рэпер падымае пытанні веры і [[хрысціянства]]. Хоць прадстаўнікі музычнай індустрыі сумняваліся ў поспеху падобнай кампазіцыі&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, «Jesus Walks» змагла падняцца на 11-ы радок Hot 100, дзе яна пратрымалася два тыдні&lt;ref name=&quot;billboard_biggest2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|title=Kanye West's 20 Biggest Billboard Hits|author=Ramirez, Erika; Watson, Elijah|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331084336/http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|archive-date=2016-03-31|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ''The College Dropout'' атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і называецца класікай жанру&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Альбом тройчы атрымаў статус плацінавага ў ЗША&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і прынёс Уэсту 10 намінацый на прэмію [[Грэмі|«Грэмі»]] 2005 года&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, з якіх ён перамог у трох: найлепшы рэп-альбом, найлепшая рэп-песня за «Jesus Walks» і найлепшае супольнае рэп-выкананне за «Slow Jamz»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У той час асновай музычнага стылю Уэста былі паскораныя соўл-кампазіцыі. Аднак пасля поспеху ''The College Dropout'' музыкі сталі капіяваць дадзены стыль&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, што стала адной з прычын змены музычнага стылю Уэстам&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Увосень 2004 года Канье Уэст адкрыў свой уласны лэйбл, {{Не перакладзена 3|G.O.O.D. Music|3=ru}}, на які ён пазней падпіша сваіх знаёмых музыкаў, сярод якіх {{Не перакладзена 3|Common|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|3=ru}}&lt;ref name=&quot;complete_history_good&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|title=The Complete History of G.O.O.D. Music|first=Benjamin|last=Chesna|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035758/https://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Працу над сваім другім альбомам, ''[[Late Registration]]'', Уэст пачаў у канцы 2004 года, скончыўшы свае выступы ў рамках канцэртнага тура [[Ашэр (спявак)|Ашэра]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;[[Ашэр (спявак)|.]] Па непацверджанай інфармацыі, на запіс альбома сышло каля двух мільёнаў даляраў, а сам рэпер сцвярджае, што для працы над альбомам ён узяў у доўг 600 000 даляраў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Вялікі ўплыў на стыль гэтага альбома аказаў канцэртны альбом гурта {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru}} ''{{Не перакладзена 3|Roseland NYC Live|3=ru}}''. У прыватнасці менавіта дзякуючы яму ён дадаў у кампазіцыі ''Late Registration'' жывы струнны аркестр. Сам Уэст пазней прызнаўся, што ён і раней хацеў зрабіць нешта падобнае, але змог дазволіць толькі пасля поспеху свайго дэбютнага альбома&lt;ref name=&quot;rs_genius&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ён таксама запрасіў для працы над альбомам амерыканскага кампазітара {{Не перакладзена 3|Джона Браяна|3=ru}}, які стаў супрадзюсарам некалькіх кампазіцый альбома. Гэта стала нечаканасцю для многіх фанатаў&lt;ref name=&quot;mtv_brion&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration|first=Rodrigo|last=Perez|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513025655/http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|archive-date=2021-05-13|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на тое, што Браян да гэтага не працаваў з хіп-хопам, яны з Уэстам хутка знайшлі агульную мову: сваю першую кампазіцыю «Gold Digger», яны скончылі ў канцы першага працоўнага дня&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''Late Registration'' быў выпушчаны ў жніўні 2005 года. За першы тыдзень было прададзена 860 000 асобнікаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, што дазволіла яму дэбютаваць на першым радку чарта ''Billboard'' 200&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і пазней атрымаць статус тройчы плацінавага&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Музычныя аглядальнікі адзначалі, што ''Late Registration'' быў адзіным камерцыйна паспяховым альбомам таго перыяду, калі назіралася падзенне продажаў альбомаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. На прэміі «Грэмі» 2006 года Уэст атрымаў восем намінацый, як за ''Late Registration'' і сінглы з яго, так і за сумесныя працы з Ашэрам і Common&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. З іх ён перамог у трох намінацыях: найлепшае сольнае рэп-выкананне за «Gold Digger», найлепшая рэп-песня за «Diamonds From Sierra Leone» і найлепшы рэп-альбом за ''Late Registration&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.''

Нягледзячы на тое, што раней з Канье Уэстам ужо быў звязаны скандал, калі ён пакінуў цырымонію ўзнагароджання [[American Music Award|American Music Awards]] 2004 года, не атрымаўшы ўзнагароду «Лепшы новы выканаўца», яго першы буйны скандал адбыўся неўзабаве пасля выхаду ''Late Registration'', падчас дабрачыннага канцэрта, У рамках якога праходзіў збор сродкаў ахвярам урагану Катрына&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Канцэрт трансляваўся ў пачатку верасня 2005 года каналам [[NBC]] і Уэст быў запрошаны выступіць з прамовай. Аднак, знаходзячыся ў прамым эфіры, Ён адышоў ад нарыхтаванай прамовы, выступіўшы са сваім уласным хвілінным маналогам. &quot;Я ненавіджу тое, як яны прадстаўляюць нас у сродках масавай інфармацыі. Калі гэта чорная сям'я, то яны кажуць:“яны рабуюць&quot;. Калі гэта беласкурая сям'я, то яны кажуць: “яны шукаюць ежу&quot;&quot;, — сказаў ён. Пасля яго прамовы [[Майк Маерс|Майк Майерс]] працягнуў сваю нарыхтаваную гаворка. Пасля таго як ён перадаў слова назад Уэсту, Уэст заявіў: &quot;[[Джордж Уокер Буш|Джорджу Бушу]] пляваць на чарнаскурых людзей&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дадзеная цытата разышлася па ўсёй краіне, выклікаўшы ў людзей неадназначную рэакцыю&lt;ref name=&quot;latimes_blacklives&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kanye-west-katrina-anniversary-george-bush-black-lives-matter-20150827-htmlstory.html|title=When Kanye West told George Bush that Black Lives Matter|first=Dexter|last=Thomas|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000429/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kanye-west-katrina-anniversary-george-bush-black-lives-matter-20150827-htmlstory.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Буш назваў гэты эпізод &quot;агідным момантам&quot; свайго прэзідэнцкага тэрміну&lt;ref name=&quot;bush_disgusting&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/11/03/131052717/bush-says-kanye-west-s-attack-was-low-point-of-his-presidency|title=Bush Says West's Attack Was Low Point Of His Presidency|first=Bill|last=Chappell|publisher=[[National Public Radio]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035652/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/11/03/131052717/bush-says-kanye-west-s-attack-was-low-point-of-his-presidency|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней Уэст папрасіў прабачэння перад ім і Буш дараваў яго&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2006 года Уэст з'явіўся на вокладцы часопіса ''[[Rolling Stone]]'' ў вобразе [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] з цярновым вянком на галаве&lt;ref name=&quot;god_complex&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://edition.cnn.com/2013/06/20/showbiz/music/kanye-west-god-complex-yeezus/|title=The Kanye God complex|first=Lauriel|last=Cleveland|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035737/https://edition.cnn.com/2013/06/20/showbiz/music/kanye-west-god-complex-yeezus/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, што таксама выклікала неадназначную рэакцыю ў грамадстве&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2007—2009: ''Graduation'' і ''808s &amp; Heartbreak'' ===
{{main|[[Graduation (альбом)|Graduation]]|808s &amp; Heartbreak}}Правёўшы 2006 год, выступаючы разам з гуртом [[U2]] на іх канцэртным туры Vertigo Tour, Канье Уэст вырашыў запісаць альбом, кампазіцыі якога падыходзяць для выступаў на вялікіх стадыёнах&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ён выкарыстаў элементы жанраў, папулярных у 80-х: [[Электра (музыка)|электра]] і {{Не перакладзена 3|Дыска (музыка)|дыска|ru|Диско}}&lt;ref name=&quot;graduation_disco&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|title=Review: New CDs From 50 Cent, Kanye West|first=Brett|last=Johnson|date=2007-09-10|publisher=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101537/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|archive-date=2012-11-10|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сярод крыніц натхнення таксама называюцца арэна-рок-гурты&lt;ref name=&quot;arena_rock&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|title=Kanye West {{!}} Music {{!}} reviews, guides, things to do, film|first=Jesse|last=Serwer|publisher=[[Time Out]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134152/http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|archive-date=2013-10-19|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, такія як U2, [[The Rolling Stones]] і [[Led Zeppelin]]. Каб зрабіць свой новы альбом, трэці ў запланаванай тэтралогіі альбомаў, прысвечаных навучанню, больш асабістым, а таксама з мэтай развіць навыкі апавядання, Уэст слухаў [[Народная музыка|фолк]] і [[кантры]]-музыкаў, такіх як [[Боб Дылан]] і [[Джоні Кэш]]&lt;ref name=&quot;rs_genius2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|270x270пкс|Канье Уэст (у цэнтры) на студыі са сваім настаўнікам No I.D. (злева), 2008 год]]
Альбом, названы ''[[Graduation (альбом)|Graduation]]'', атрымаў шырокае асвятленне ў прэсе яшчэ да свайго выхаду: яго дата рэлізу супала з датай выхаду альбома ''{{Не перакладзена 3|Curtis (альбом)|Curtis|ru|Curtis (альбом)}}'' рэпера [[50 Cent]], з-за чаго прэса задаволіла супрацьстаянне паміж рэперамі&lt;ref name=&quot;mtv_showdown&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|title=50 Cent Or Kanye West, Who Will Win? Nas, Timbaland, More Share Their Predictions ...|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073615/http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Незадоўга да прызначанай даты 50 Cent заявіў, што скончыць сваю кар'еру, калі прайграе. Абодва альбомы выйшлі 11 верасня 2007 года. Graduation перамог, прадаўшыся за першы тыдзень накладам 957 000 асобнікаў, супраць 691 000 у Curtis&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 50 Cent пазней абвінаваціў лэйбл Уэста, Def Jam, у накручванні колькасці продажаў, паводле яго слоў лэйбл сам скупляў альбом&lt;ref name=&quot;mtv_showdown2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|title=50 Cent Or Kanye West, Who Will Win? Nas, Timbaland, More Share Their Predictions ...|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073615/http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''Graduation'' дэбютаваў на першым радку ''Billboard'' 200. Для дадзенага чарта продажу альбома сталі рэкорднымі за больш чым два гады&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Другі сінгл альбома, кампазіцыя «Stronger», падняўся на першы радок чарта ''Billboard'' Hot 100&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней ''Graduation'' атрымаў статус двойчы плацінавага&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Альбом атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі крытыкаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Бэн Дэтрык ({{lang-en|Ben Detrick}}) з часопіса XXL лічыць перамогу ''Graduation'' над ''Curtis'' гістарычнай, якая адкрыла дарогу рэперам, не прыдатным пад шаблонны вобраз [[Гангста-рэп|гангста-рэпера]]. «Калі ў гісторыі хіп-хопа быў момант, які азнаменаваў змену яго кірунку, то гэта, хутчэй за ўсё, было супрацьстаянне паміж 50 Cent і Канье ў 2007 годзе», — піша ён&lt;ref name=&quot;xxl_changing&quot;&gt;{{статья|автор=Detrick, Ben|заглавие=Reality Check|ссылка=|язык=en|издание=[[XXL (журнал, США)|XXL]]|тип=журнал|год=2010|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=114|doi=|issn=}}: «If there was ever a watershed moment to indicate hip-hop’s changing direction, it may have come when 50 Cent competed with Kanye in 2007 to see whose album would claim superior sales»&lt;/ref&gt;. У 2007 годзе Канье Уэст атрымаў восем намінацый на прэмію «Грэмі»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, з якіх ён перамог у чатырох&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;: лепшы рэп альбом за ''Graduation'', лепшае сольнае рэп выкананне за «Stronger», лепшая рэп песня за «Good Life» і лепшае рэп выкананне дуэтам ці гуртом за «Southside»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Kanye_august_2008.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_august_2008.jpg|міні|270x270пкс|Канье Уэст выступае падчас тура Glow in the Dark Tour, 2008 год]]
Аднак неўзабаве ў жыцці Канье Уэста адбыліся значныя перамены. Праз некалькі месяцаў пасля рэлізу ''Graduation'', у лістападзе 2007 года, ад ускладненняў пасля пластычнай аперацыі памерла яго маці, Донда Уэст&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Праз некалькі месяцаў пасля гэтага ён пасварыўся са сваёй каханай, Алексіс Файфер ({{lang-en|Alexis Phifer}}), з якой ён пазнаёміўся яшчэ ў 2002 годзе і заручыўся ў жніўні 2006 года&lt;ref name=&quot;phifer_breakup&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=Mcgee|publisher=[[People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2016-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя падзеі аказалі вялікі ўплыў на рэпера&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, які адправіўся ў 2008 годзе ў канцэртны тур {{Не перакладзена 3|Glow in the Dark Tour}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. На цырымоніі ўзнагароджання прэміі MTV VMA 2008 года ён прадставіў свой чацвёрты альбом, ''[[808s &amp; Heartbreak]]'', выканаўшы галоўны сінгл з яго, «Love Lockdown»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Альбом моцна адрозніваўся ад папярэдніх работ Уэста&lt;ref name=&quot;spin_is_sampling&quot;&gt;{{статья|автор=Newton, Matthew|заглавие=Is Sampling Dying?|ссылка=|язык=en|издание=[[Spin (журнал)|Spin]]|тип=журнал|год=2008|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=32|doi=|issn=|издательство=Spin Media}}: «Simple beats and Auto-Tuned vocals form the foundation of ''808s &amp; Heartbreak'', Kanye West’s latest release. As the title implies, it’s a breakup album. But perhaps the split is deeper than even West realizes. His new sound is a bold departure from his previous efforts, but also a challenge to the parameters of what many listeners would consider hip-hop.»&lt;/ref&gt;. Музычныя крытыкі аднеслі яго не да хіп-хопу, а да жанраў электрапоп і [[сінці-поп]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Каб перадаць свае пачуцці, Уэст вырашыў звярнуцца да спеваў і выкарыстання {{Не перакладзена 3|Аўтацюн|аўтацюна|ru|Auto-Tune}}&lt;ref name=&quot;coldest_story&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/overtones/9725-the-coldest-story-ever-told-the-influence-of-kanye-wests-808s-heartbreak/|title=The Coldest Story Ever Told: The Influence of Kanye West’s 808s &amp; Heartbreak|first=Jayson|last=Greene|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923103728/http://pitchfork.com/features/overtones/9725-the-coldest-story-ever-told-the-influence-of-kanye-wests-808s-heartbreak/|archive-date=2015-09-23|access-date=2016-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, што выклікала неадназначную рэакцыю ў шэрагу фанатаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя гэтага пры стварэнні альбома шырока выкарыстоўвалася драм-машына {{Не перакладзена 3|Roland TR-808|3=ru}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, што таксама адлюстравана ў назве альбома&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сярод асноўных тэм альбома — адзінота, адчужэнне і пачуццё віны&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-review-kanye-west-ressurects-808s-heartbreak-at-the-hollywood-bowl-20150926-story.html|title=Can we talk about Kanye West's uncharacteristically endearing '808s' show at the Hollywood Bowl?|first=Lorraine|last=Ali|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000413/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-review-kanye-west-ressurects-808s-heartbreak-at-the-hollywood-bowl-20150926-story.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

''808s &amp; Heartbreak'' быў выпушчаны на лэйблах Roc-A-Fella і Island Def Jam 24 лістапада 2008 года&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, незадоўга да [[Дзень падзякі|Дня падзякі]], з мэтай павелічэння продажаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''808s &amp; Heartbreak'' атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, але ў цэлым ацэнкі былі ніжэй, чым у папярэдніх альбомаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на гэта, альбом дэбютаваў на першым радку чарта ''Billboard'' 200&lt;ref name=&quot;808s_allmusic&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|title=808s &amp; Heartbreak - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715232821/http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|archive-date=2012-07-15|access-date=2016-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, за першы тыдзень было прададзена 450 000 асобнікаў&lt;ref name=&quot;billboard_biz&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Галоўны сінгл альбома, кампазіцыя «Love Lockdown», дэбютаваў на трэцім радку чарта ''Billboard'' Hot 100&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Другі сінгл, «Heartless», падняўся на другі радок Hot 100&lt;ref name=&quot;808s_allmusic2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|title=808s &amp; Heartbreak - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715232821/http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|archive-date=2012-07-15|access-date=2016-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней альбом атрымаў статус плацінавага&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на тое, што ''808s &amp; Heartbreak'' быў аб'ектам крытыкі, пасля свайго выхаду ён змяніў хіп-хоп, стаўшы шаблонам для пачаткоўцаў рэпераў і R&amp;B-музыкаў, сярод якіх Дрэйк і Future&lt;ref name=&quot;rs_groundbreaking&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/most-groundbreaking-albums-of-all-time|title=40 Most Groundbreaking Albums of All Time|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170521051406/http://www.rollingstone.com/most-groundbreaking-albums-of-all-time|archive-date=2017-05-21|access-date=2016-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па словах Мэцью Траммелла ({{lang-en|Matthew Trammell}}) з ''Rolling Stone'', альбом апярэджваў свой час і быў «магчыма, самай бліскучай працай» Уэста&lt;ref name=&quot;rs_808_brilliant&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|first=Matthew|last=Trammell|date=2012-07-07|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|archive-date=2012-07-10|access-date=2016-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

У 2009 годзе адбыўся адзін з найбольш вядомых скандалаў, звязаных з Канье Уэстам. У верасні, на цырымоніі ўзнагароджання MTV Video Music Awards 2009 года, [[Тэйлар Свіфт]] атрымала ўзнагароду за лепшае жаночае відэа за кліп на кампазіцыю «[[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong With Me]]». У момант уручэння ўзнагароды Уэст выйшаў на сцэну, адабраў мікрафон у Свіфт і абвясціў, што «у Беёнсе быў адзін з лепшых кліпаў усіх часоў!», маючы на ўвазе кліп на «Single Ladies (Put a Ring on It)»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дадзеная выхадка была негатыўна ўспрынятая як фанатамі, так і іншымі музыкамі&lt;ref name=&quot;cnn_anger&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html|title=Anger over West's disruption at MTV awards|first=Lisa Respers|last=France|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828132930/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html|archive-date=2018-08-28|access-date=2016-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Некаторыя нават адносяць гэтую сітуацыю да адной з [[Тэорыя змовы|тэорый змовы]] ў свеце [[Хіп-хоп|хіп-хопа]]. У доказ дадзенага пункту гледжання прыводзяць тое, што як толькі рэпер выскачыў на сцэну на экране адразу ж з'явілася твар [[Беёнсэ|Beyonce]]. Гэта было зроблена яшчэ да таго, як рэпер што-небудзь сказаў, што і прадаставіла магчымасць тэлегледачам убачыць рэакцыю спявачкі на яго словы.

=== 2010—2012: ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' і сумесныя работы ===
{{main|My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Watch the Throne|[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]}}Пасля інцыдэнту на MTV VMA 2009, які атрымаў шырокае асвятленне ў СМІ&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, Канье Уэст узяў паўзу ў працы над музыкай і зацікавіўся модай&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://thenewdaily.com.au/entertainment/2015/02/27/kanyes-fashion-evolution/|title=The 10 phases of Kanye West's fashion evolution|publisher=The New Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005072432/http://thenewdaily.com.au/entertainment/2015/02/27/kanyes-fashion-evolution/|archive-date=2015-10-05|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аднак неўзабаве ён адправіўся на [[Гаваі]], дзе некалькі месяцаў, практычна кругласутачна, працаваў над сваім пятым альбомам&lt;ref name=&quot;project_runaway&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|title=Kanye West: Project Runaway (Cover Story)|first=Noah|last=Callahan-Bever|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909041506/https://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Для працы над альбомам Уэст запрасіў розных музыкаў і сяброў, сярод якіх былі [[Jay-Z]], {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru}}, а таксама досыць незвычайныя госці, накшталт [[Нікі Мінаж]] і Джасціна Вернана з гурта {{Не перакладзена 3|Bon Iver|3=ru}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ноа Калахан-Бевер ({{lang-en|Noah Callahan-Bever}}), рэдактар часопіса ''Complex'', таксама запрошаны ў студыю, ахарактарызаваў працэс запісу альбома як «калектыўны»: Уэст раіўся з усімі запрошанымі музыкамі і пытаўся ў іх меркаванне&lt;ref name=&quot;project_runaway2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|title=Kanye West: Project Runaway (Cover Story)|first=Noah|last=Callahan-Bever|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909041506/https://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 
[[Файл:Kanye_West_Lollapalooza_Chile_2011_2.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_Lollapalooza_Chile_2011_2.jpg|міні|Канье Уэст на фестывалі Lollapalooza, 2011 год]]
Альбом, названы ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'', выйшаў 22 лістапада 2010 года&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Альбом атрымаў захопленыя водгукі крытыкаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;: ''[[The New York Times]]'' назваў яго «фенаменальным альбомам»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[Washington Post|The Washington Post]] — «шэдэўрам»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, а [[The Independent]] — «найярчэйшым, найбольш грандыёзным альбомам у жанры поп-музыкі за апошнія гады»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Альбом трапіў у шматлікія спісы лепшых альбомаў 2010 года, заняўшы першае месца ў 22 з іх&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''Rolling Stone'' змясціў ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' у свой спіс 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў 2012 года на 353-е месца&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''NME'' у такім жа спісе змясціў яго на 21-е месца&lt;ref name=&quot;nme500_mbdtf&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-100-1/324644|title=The 500 Greatest Albums Of All Time: 100-1|publisher=[[New Musical Express|NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108130916/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-100-1/324644|archive-date=2015-11-08|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на гэта, продажы альбома былі горшымі, чым у папярэдніх альбомаў рэпера&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. За першы тыдзень было прададзена 496 000 асобнікаў альбома&lt;ref name=&quot;billboard_biz2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, што дазволіла яму дэбютаваць на першым радку чарта ''Billboard'' 200&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пасля першага тыдня продажу альбома сталі падаць&lt;ref name=&quot;billboard_biz3&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, што, аднак, не перашкодзіла яму атрымаць статус плацінавага ў ЗША&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. З альбома было выпушчана чатыры сінгла: «Power», «Runaway», «Monster» і «All of the Lights». Усе чатыры сінгла, а таксама загалоўная кампазіцыя альбома, «Dark Fantasy», трапілі ў чарт ''Billboard'' Hot 100, але не змаглі падняцца вышэй 12-й радкі&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на хвалебныя водгукі крытыкаў, ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' не быў намінаваны на лепшы альбом года на 54-й цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі», што шэраг крытыкаў назвалі «грэбаваннем»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У той жа час Уэст таксама правёў промаакцыю {{Не перакладзена 3|GOOD Fridays|3=en}}, падчас якой ён кожную пятніцу выкладваў у інтэрнэт для вольнага праслухоўвання асобныя кампазіцыі&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акцыя праходзіла з 20 жніўня па 17 снежня 2010 года&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Пасля свайго выступу на фестывалі Коачелла 2011 года, якое часопіс ''[[The Hollywood Reporter]]'' назваў «адным з найвялікшых выступаў у жанры хіп-хоп»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, 8 жніўня 2011 года Канье Уэст выпусціў сумесна з Jay-Z альбом ''[[Watch the Throne]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.'' Альбом дэбютаваў на першым радку ''Billboard'' 200&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. З яго было выпушчана сем сінглаў, з якіх найбольшага поспеху дамаглася кампазіцыя «Niggas in Paris», якая паднялася на пяты радок ''Billboard'' Hot 100&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 14 верасня 2012 года Канье Уэст выпусціў альбом ''[[Cruel Summer]]'' — [[Зборнік (музыка)|кампіляцыю]], якая складаецца з кампазіцый, выкананых музыкамі створанага ім лэйбла GOOD Music&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Альбом дэбютаваў на другой пазіцыі чарта ''Billboard'' 200&lt;ref name=&quot;cruel_summer_allmusic&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|title=G.O.O.D. Music: Cruel Summer - Various Artists {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101030730/http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|archive-date=2015-01-01|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. З альбома было выпушчана чатыры сінглы, з якіх два, «Mercy» і «Clique», трапілі ў першую дваццатку чарта Billboard Hot 100&lt;ref name=&quot;cruel_summer_allmusic2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|title=G.O.O.D. Music: Cruel Summer - Various Artists {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101030730/http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|archive-date=2015-01-01|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Уэст таксама стаў рэжысёрам кароткаметражнага фільма {{Не перакладзена 3|Cruel Summer (фільм)|Cruel Summer|4=Cruel Summer (film)}}, упершыню паказанага ў спецыяльным павільёне з сямю экранамі на [[Канскі кінафестываль 2012|Канскім кінафестывалі]] 2012 года&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2013—2015: ''Yeezus'' і супрацоўніцтва з Adidas ===
{{main|Yeezus}}
[[Файл:Kanye_Live_Yeezus_Tour.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_Live_Yeezus_Tour.jpg|міні|322x322пкс|Канье Уэст выступае ў масцы падчас тура Yeezus Tour, 2013 год]]
Працу над сваім шостым альбомам, названым ''[[Yeezus]]'', Уэст пачаў у Парыжы&lt;ref name=&quot;behind_the_mask&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Задаўшыся мэтай «разбурыць камерцыйную музыку»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, на ''Yeezus'' ён сумясціў элементы Чыкагскага дрыла, эйсід-хаўса і [[індастрыял|індастрыяла]]&lt;ref name=&quot;yeezus_chitrib&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|title=Kanye West's 'Yeezus' an uneasy listen|first=Chicago|last=Tribune|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106143739/https://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|archive-date=2018-11-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. За некалькі тыдняў да рэлізу Уэст запрасіў прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рик Рубин}}, для таго каб ён дапамог надаць альбому мінімалістычнае гучанне. Сам Рубін заяўляе, яны працавалі над ім больш за два тыдні па 15 гадзін у дзень і што дадзеная задача апынулася «неверагодна цяжкай»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Напярэдадні выхаду альбома была праведзена рэкламная кампанія, якая ўключала ў сябе відэапраекцыі кампазіцыі «New Slaves» у 66 месцах па ўсім свеце і выступленні на тэлебачанні&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''Yeezus'' выйшаў 18 ліпеня 2013 года і атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ён стаў шостым альбомам рэпера, які падняўся да першага радка чарта ''Billboard'' 200. Аднак, нягледзячы на рэкламную кампанію, продажы альбома за першы тыдзень сталі самымі нізкімі за ўсю кар'еру Уэста — 327 000 асобнікаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, што не перашкодзіла альбому пазней атрымаць статус плацінавага ў ЗША&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Галоўны сінгл альбома, кампазіцыя «Black Skinhead», быў запушчаны на радыё&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, аднак змог падняцца толькі на 69-ы радок чарта ''Billboard'' Hot 100&lt;ref name=&quot;yeezus_allmusic&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|title=Yeezus - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127212735/http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|archive-date=2015-11-27|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, а другі сінгл, больш спакойная кампазіцыя «Bound 2»&lt;ref name=&quot;yeezus_chitrib2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|title=Kanye West's 'Yeezus' an uneasy listen|first=Chicago|last=Tribune|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106143739/https://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|archive-date=2018-11-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, змог падняцца на 12-ы радок&lt;ref name=&quot;yeezus_allmusic2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|title=Yeezus - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127212735/http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|archive-date=2015-11-27|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У верасні 2013 года Уэст анансаваў канцэртны тур {{Не перакладзена 3|The Yeezus Tour}} — яго першы сольны тур за пяць гадоў, для ўдзелу ў якім ён запрасіў рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2013 года ў Канье Уэста і зоркі тэлевізійных шоу і фотамадэлі Кім Кардаш'ян нарадзілася першае дзіця, Норт. У кастрычніку Уэст і Кардаш'ян абвясцілі аб заручынах, што прыцягнула ўвагу СМІ&lt;ref name=&quot;florence&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|title=Kim Kardashian, Kanye West Are Married In Over-The-Top Wedding In Florence|first=Stephanie|last=Marcus|date=2014-05-24|publisher=[[The Huffington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023185705/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|archive-date=2018-10-23|access-date=2016-06-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У лістападзе Уэст абвясціў, што разам з Рыкам Рубінам і {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru}} працуе над новым альбомам, запланаваным да выхаду летам 2014 года&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У снежні кампанія [[Adidas]] абвясціла аб выпуску лініі адзення, створанай сумесна з Уэстам — {{Не перакладзена 3|Adidas Yeezy|3=ru}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У траўні 2014 года Уэст і Кардаш'ян пажаніліся ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], на закрытую цырымонію была запрошаная вялікая колькасць артыстаў і знакамітасцяў&lt;ref name=&quot;florence3&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|title=Kim Kardashian, Kanye West Are Married In Over-The-Top Wedding In Florence|first=Stephanie|last=Marcus|date=2014-05-24|publisher=[[The Huffington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023185705/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|archive-date=2018-10-23|access-date=2016-06-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 31 снежня 2014 года Уэст выпусціў сінгл «Only One», выкананы сумесна з [[Пол Мак-Картні|Полам Макартні]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2015 года быў выпушчаны сінгл [[Рыяна|Рыяны]] «FourFiveSeconds», выкананы сумесна з Уэстам і Макартні&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У лютым Уэст выступіў на {{Не перакладзена 3|Saturday Night Live|3=ru}}, дзе ён выканаў сумесна з [[Сія (спявачка)|Сіяй]] і рэперам {{Не перакладзена 3|Vic Mensa|3=ru}} сваю новую кампазіцыю «Wolves»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама ў лютым Уэст прадставіў сваю сумесную з Adidas лінію адзення, названую Yeezy Season 1&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Яна была паказана на нью-йоркскай тыдні моды&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку Уэст выпусціў сінгл «All Day», выкананы сумесна з Тэафілусам Лонданам, Allan Kingdom і Полам Макартні&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ён упершыню выканаў дадзеную кампазіцыю на цырымоніі ўручэння прэміі BRIT Awards 2015, сумесна з шэрагам амерыканскіх рэпераў і прадстаўнікоў брытанскай {{Не перакладзена 3|Грайм|грайм|ru}} сцэны&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У верасні, падчас тыдня моды ў Нью-Ёрку, Уэст прадставіў сваю другую калекцыю адзення, Yeezy Season 2, на гэты раз створаную незалежна ад кампаніі Adidas&lt;ref name=&quot;yeezy_season2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|title=Everything Going Down at Kanye West's Yeezy Season 2 NYFW Show|first=Karizza|last=Sanchez|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040020/https://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2015—2017: ''The Life of Pablo'' ===
{{main|The Life of Pablo}}Першапачаткова выхад сёмага альбома рэпера, які называўся ў той час ''So Help Me God'', быў запланаваны на 2014 год&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2015 Уэст заявіў аб змене назвы на ''SWISH&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;''. У тым жа месяцы Чыкагскі Інстытут мастацтваў прысвоіў Канье Уэсту [[Honoris causa|ганаровую ступень доктара мастацтваў]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку рэпер выступіў на фестывалі Гластанберы, нягледзячы на тое, што больш за 120 000 чалавек падпісалі петыцыю з патрабаваннем забараніць гэты выступ&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пад канец свайго выступу Уэст заявіў, што ён — «найвялікшы рок-музыкант з усіх цяпер якія жывуць на дадзенай планеце»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Гэты выступ выклікаў неадназначную рэакцыю СМІ і фанатаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. [[Коры Тэйлар]], вакаліст гурта [[Slipknot]], выпусціў відэа, у якім ён заявіў: «Канье, ты не найвялікшы рок-музыкант ўсіх часоў. Што ты сам гэта заяўляеш, гаворыць сам за сябе»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Гурт [[The Who]], які выступіў на фестывалі на наступны дзень, таксама не пагадзіўся з заявай Уэста&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У снежні 2015 года Уэст выпусціў кампазіцыю «Facts»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2016 года Канье Уэст прадставіў дзве кампазіцыі, «Real Friends» і «No More Parties in L.A.»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, пазней якія трапілі ў альбом, а таксама ў чарговы раз змяніў назву свайго сёмага альбома, у гэты раз на ''Waves''. Аднак гэтая назва паслужыла прычынай сваркі з рэперам {{Не перакладзена 3|Wiz Khalifa|3=ru}}. У выніку Уэст змяніў назву альбома на канчатковы варыянт — ''[[The Life of Pablo]]''. Альбом быў прадстаўлены 11 лютага 2016 года, у Мэдысан-сквер-гардэн, адначасова з паказам яго новай калекцыі адзення Yeezy Season 3&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны 14 лютага 2016 года эксклюзіўна праз сэрвіс струменевага вяшчання [[Tidal]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пасля выпуску альбома рэпер працягнуў ўносіць у яго змены, называючы яго «жывым, дыхаючым, пастаянна змяняюцца творчым самавыяўленнем»&lt;ref name=&quot;tlop_updating&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|title=Kanye West Is Updating &quot;Wolves&quot;|first=Ben|last=Dandridge-Lemco|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317211812/http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|archive-date=2016-03-17|access-date=2016-06-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, а [[Студыйны альбом|студыйныя альбомы]] на [[Кампакт-дыск|дысках]] — паміраючым фарматам&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2016/02/kanye_west_s_the_life_of_pablo_is_an_attack_on_the_very_idea_of_the_album.html|title=The Life of Pablo Is an Attack on the Very Idea of the Album|first=Jack|last=Hamilton|date=2016-02-19|publisher=[[Slate]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324070257/http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2016/02/kanye_west_s_the_life_of_pablo_is_an_attack_on_the_very_idea_of_the_album.html|archive-date=2016-03-24|access-date=2016-06-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на заяўленую эксклюзіўнасць, ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны ў красавіку на астатніх лічбавых платформах&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Альбом у цэлым атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, але некалькі выданняў паставілі сярэднія ацэнкі&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Альбом першапачаткова не трапіў у чарты, паколькі Tidal не падаваў дадзеныя аб продажах&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, але стала вядома, што за першыя 24 гадзіны альбом быў незаконна запампаваны больш за 500 000 разоў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Аднак у красавіку альбом трапіў у чарт ''Billboard'' 200, дзе ён дэбютаваў на першым радку&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У лютым 2016 года Уэст паведаміў пра тое, што яго новы альбом, названы ''Turbo Grafx 16'' у гонар аднайменнай гульнявой прыстаўкі, павінен выйсці летам 2016 года&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У чэрвені Уэст анансаваў другую кампіляцыю лэйбла GOOD Music, названую ''Cruel Winter'', апублікаваўшы першы сінгл з яе, кампазіцыю «Champions»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне 2018 года вярнуўся да напісання музыкі. На працягу пяці тыдняў выходзілі альбомы, да якіх Уэст ён быў датычны ў якасці аўтара музыкі: {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}} ''— Daytona,'' Kanye West ''— [[Ye]],'' Kids See Ghosts ''— [[Kids See Ghosts]]'' (сумесны праект Kanye West і {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru}}), {{Не перакладзена 3|Нас (рэпер)|Nas|ru|Нас (рэпер)}} ''— Nasir'', {{Не перакладзена 3|Тэяна Тэйлар|Тэяна Тэйлар|ru|Тейлор, Тейяна}} ''— K.T.S.E.&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.''

У верасні 2018 года Канье Уэст і іншы вядомы рэпер {{Не перакладзена 3|Lil Pump|3=ru}} выпусцілі сумесны кліп пад назвай «I Love It». Прэм'ера відэа адбылася на цырымоніі ўзнагароджання [[Pornhub]], якую зрэжысаваў Уэст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|title=Канье Уэст и Lil Pump корчат рожи и танцуют в гигантских костюмах. Это их новый клип — на песню «I Love It»|url=https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it|work=[[Meduza]]|access-date=2018-09-30|language=ru|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154619/https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it}}&lt;/ref&gt;. У роліку музыканты, апранутыя ў гіганцкія касцюмы з квадратнымі плячыма, ідуць па калідоры ўслед за актрысай {{Не перакладзена 3|Адэле Гівенс|4=Adele Givens}}, якая распавядае пра аргазмы. Перыядычна яна абгортваецца, у адказ выканаўцы карчанят грымасы&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite news|title=Канье Уэст и Lil Pump корчат рожи и танцуют в гигантских костюмах. Это их новый клип — на песню «I Love It»|url=https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it|work=[[Meduza]]|access-date=2018-09-30|language=ru|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154619/https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it}}&lt;/ref&gt;.

=== 2019—2022: ''Jesus Is King'', ''Donda'', і ''Donda 2'' ===
{{main|Jesus Is King|Donda|Donda 2}}6 студзеня 2019 года Уэст пачаў сваю штотыднёвую аркестроўку «Sunday Service», якая ўключае ў сябе соул-варыяцыі песень Уэста і іншых выканаўцаў, у якіх прынялі ўдзел мноства знакамітасцяў, уключаючы яго жонку Кардаш'ян, Чарлі Уілсана і Кіда Кудзі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Уэст прадставіў новую песню «Water» на сваёй «Sunday Service», выступ з аркестроўкай на Coachella 2019&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, якое, як пазней стала вядома, увойдзе ў яго будучы альбом ''[[Jesus Is King]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.'' Альбом выйшаў з прэм'ерай фільма па матывах альбома. Ён стаў першым, хто ўзначаліў Billboard 200, Лепшыя R&amp;B/хіп-хоп альбомы, Лепшыя рэп-альбомы, Лепшыя хрысціянскія альбомы і Лепшыя евангельскія альбомы адначасова&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 25 снежня 2019 года Канье Уэст і царкоўны хор «Sunday Service» выпусцілі госпел-альбом ''Jesus Is Born'', які змяшчае 19 песень, уключаючы некалькі перапрацаваных старых песень Уэста&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сам рэпер займаўся прадзюсаваннем і аранжыроўкай праекта. 

30 чэрвеня 2020 года Уэст выпусціў сінгл пад назвай «Wash Us in the Blood» з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|Трэвіса Скота|ru}}, а таксама музычнае відэа, якое павінна было стаць вядучым сінглам з яго дзясятага студыйнага альбома ''[[Donda]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;''. Аднак у верасні 2020 года Уэст заявіў, што не будзе выпускаць больш ніякай музыкі да таго часу, пакуль «не завершыць [свой] кантракт з [[Sony]] і [[Universal Music Group|Universal]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 16 кастрычніка ён выпусціў сінгл «Nah Nah Nah» Уэст правёў некалькі канцэртаў на стадыёне Mercedes-Benz Stadium для праслухоўвання свайго будучага альбома ''Donda'' летам 2021 года, дзе ён часова пасяліўся ў адной з раздзявалак стадыёна, ператварыўшы яе ў студыю гуказапісу, каб скончыць запіс&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пасля шматлікіх затрымак ''Donda'' была выпушчана 29 жніўня 2021 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Уэст сцвярджаў, што альбом быў выпушчаны датэрмінова без яго адабрэння, і сцвярджаў, што Universal змяніла трэк-ліст&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ён выпусціў палепшанае выданне ''Donda'', якое ўключае пяць новых песень, для стрімінговых сэрвісаў 14 лістапада 2021 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 20 лістапада, праз некалькі дзён пасля спынення іх зацягнулася варожасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, Уэст і рэпер Дрэйк пацвердзілі, што яны правядуць дабрачынны канцэрт «Free Larry Hoover» 9 снежня ў Мемарыяльным Калізеі Лос-Анджэлесе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

5 студзеня 2022 года Уэст быў абвешчаны адным з хэдлайнераў фестывалю музыкі і мастацтваў Coachella Valley ў 2022 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней у тым жа месяцы, 15 студзеня, Уэст выпусціў першы сінгл для свайго будучага альбома ''[[Donda 2]]'', «Eazy» з удзелам рэпера {{Не перакладзена 3|The Game (рэпер)|The Game|ru|The Game (рэпер)}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, выканаўчым прадзюсарам якога выступіць рэпер {{Не перакладзена 3|Future (рэпер)|Future|ru}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Уэст арганізаваў мерапрыемства па праслухоўванні альбома ў Loandepot Park у [[Маямі-Біч|Маямі]] 22 лютага&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У красавіку, незадоўга да Coachella, Уэст адмовіўся ад удзелу ў якасці хэдлайнера&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, затым працягнуў выступаць у якасці хэдлайнера Rolling Loud&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Уэст і The Game выканалі сінгл 22 ліпеня, гэта быў першы выступ Уэста за пяць месяцаў пасля таго, як ён трымаўся ў цені з тых часоў, як ''Donda 2'' засталася незавершанай&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Днём пазней, нягледзячы на адмену выступу ў якасці хэдлайнера, ён з'явіўся ў Rolling Loud падчас сэта {{Не перакладзена 3|Lil Durk|3=ru}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У снежні 2022 года, пасля некалькіх тыдняў супярэчлівых антысеміцкіх заяў, Уэст апублікаваў новую песню «Someday We’ll All Be Free» у сваім Instagram&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, а арганізацыя StopAntisemitism.com назвала Канье Уэста «Антысемітам года»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2023—2024: ''Vultures'' ===
{{main|Vultures 1|Vultures 2|}}25 жніўня 2023 года паведамлялася, што Уэст знаходзіцца ў працэсе запісу свайго адзінаццатага студыйнага альбома, пры гэтым дзве блізкія да яго крыніцы заявілі, што выпуск новай музыкі «непазбежны». 13 кастрычніка ''Billboard'' паведаміў, што Уэст скончыў запіс сумеснага студыйнага альбома з {{Не перакладзена 3|Ty Dolla $ign|3=ru}} і знаходзіцца ў працэсе продажу альбома дыстрыбутарам, дадаўшы, што першапачаткова альбом быў прызначаны для афіцыйнага выпуску ў той жа дзень, але ў канчатковым выніку быў перанесены на больш позні тэрмін па невядомыя прычынах і чакаецца выпуск у бліжэйшыя тыдні. Аднайменны сінгл з альбома «Vultures» пры ўдзеле Bump J выйшаў 22 лістапада 2023 года. 

У канцы 2023-пачатку 2024 года Уэст і Ty Dolla $ign правялі некалькі канцэртаў, прысвечаных альбому. У сваім інстаграме Уэст абвясціў, што Vultures будуць выпушчаны як трылогія альбомаў, кожны з трох альбомаў будзе выпушчаны 9 лютага, 6 сакавіка і 5 красавіка 2024 года. У студзені 2024 года Уэст сумесна — падпісаў {{Не перакладзена 3|4Batz|3=ru}} і назваў яго сваім любімым новым артыстам. 8 лютага 2024 года Уэст выпусціў другі сінгл з першага альбома «Talking / Once Again» з удзелам сваёй старэйшай дачкі Норт. Днём пазней прадзюсар Эрык Сермон паведаміў у інтэрв'ю, што будучы адзінаццаты студыйны альбом Уэста будзе называцца ''Y3'', а таксама заявіў, што ён унёс свой уклад у стварэнне альбома ў 2023 годзе. З тых часоў Уэст адмаўляў працу над альбомам ''Y3''.

10 лютага 2024 года, праз некалькі гадзін пасля таго, як Уэст зладзіў вечарыну для праслухоўвання на UBS Arena, быў афіцыйна выпушчаны першы альбом трылогіі ''Vultures'' пад назвай ''[[Vultures 1]]''. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у ''Billboard'' 200, стаўшы адзінаццатым запар альбомам Уэста і першым альбомам нумар адзін Ty Dolla Sign адпаведна. ''[[Vultures 2]]'' павінен быў выйсці 6 сакавіка, аднак выхад не адбыўся. ''Vultures 2'' выйшаў 3 жніўня таго ж года. 28 верасня падчас другога канцэрта ў [[Хайкоу]], [[Кітай]], на стадыёне Wuyuan River Stadium, Уэст анансаваў свой адзінаццаты сольны альбом ''Bully'', які дэбютаваў з трэкам «Beauty and the Beast». 25 кастрычніка на ўласнай старонцы ў Instagram Уэст анансаваў предзаказ альбома ''Bully'' праз свой сайт&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-beauty-and-the-best-song-announcement-1235787962/|title=Ye Announces New Album ‘Bully,’ Debuts Song ‘Beauty and the Beast’ at China Listening Event|first=Mitchell|last=Peters|website=Billboard|date=2024-09-28|access-date=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;.

=== 2025 — {{Н.ч.}}: ''In a Perfect World'' і ''Bully'' ===
18 сакавіка 2025 года выпусціў першую версію альбома ''[[Bully]]'', на сваёй старонцы ў [[X (сацыяльная сетка)|X]] і на [[YouTube]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. Апублікаваная першапачаткова канцэптуальная вокладка альбома выкарыстала чырвоную [[Свастыка|свастыку]] на чорным фоне&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. Тады ж Уэст заявіў аб падрыхтоўцы выпуску новага альбома ''Cukkk''. Першай жа песняй з яго стала «WW3». Тэкст песні выклікаў усеагульнае асуджэнне з-за сваёй лірычнай складнікам, якая змяшчала вытрымкі з радыкальнага антысемітызму Канье. На працягу трэка ён усхваляў [[Адольф Гітлер|Гітлера]] і скардзіўся, што шкадуе аб тым, што не ў стане быць сапраўдным нацыстам і сваім сярод іх з-за сваёй чорнай скуры, а таксама прызнаўся, што прагаласаваў за [[Дональд Трамп|Трампа]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|выбарах 2024 года]] і што чытае па дзве главы «[[Мая барацьба|Маёй барацьбы]]» Гітлера перад тым, як легчы спаць&lt;ref name=&quot;Complex_nazi&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/ye-adin-ross-hitler-reaction|title=Adin Ross Horrified by Ye Rapping About Hitler, Suggests He Needs Help|author=Joe Price|website=[[Complex]]|date=2025-03-21|access-date=2025-11-19|url-status=live|subtitle=The popular Kick streamer believes that Ye needs serious help when it comes to his mental health}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. У апублікаваным кліпе на песню Уэст выкарыстаў кадры з ролікаў з міжрасавай парнаграфіяй і паказаў членаў [[Ку-клукс-клан|ку-клукс-клана]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. Музычныя крытыкі рэзка крытычна адгукнуліся аб новай песні, заявіўшы, што Канье патрабуецца тэрміновая псіхіятрычная дапамога, і назваўшы тэкст песні «агідным» і «вар'яцкім»&lt;ref name=&quot;Complex_nazi2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/ye-adin-ross-hitler-reaction|title=Adin Ross Horrified by Ye Rapping About Hitler, Suggests He Needs Help|author=Joe Price|website=[[Complex]]|date=2025-03-21|access-date=2025-11-19|url-status=live|subtitle=The popular Kick streamer believes that Ye needs serious help when it comes to his mental health}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;.

Наступнай песняй з яго, апублікаванай у самвыдаце 8 мая 2025 года, у [[Дзень Перамогі ў Еўропе|дзень святкавання ў Еўропе перамогі над нацысцкай Германіяй]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;, стала «Heil Hitler» («[[Нацысцкае прывітанне|Хайль Гітлер]]»), якая пачынаецца з ваеннага маршу і працягваецца харавым выкананнем, у якім вакальная група на чале з Уэстам скандуе, што ўсе яны «нацысты» і аддае хвалу і прывітанне нацысцкаму фюрэру&lt;ref name=&quot;ToI2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/self-described-nazi-rapper-kanye-west-releases-new-song-titled-heil-hitler/|title=Self-described Nazi rapper Kanye West releases new song titled ‘Heil Hitler’|lang=en|website=[[The Times of Israel]]|date=2025-05-09|url-status=live|subtitle=West reportedly claims song comes in response to having assets frozen, losing custody of children; clip features black men chanting Nazi slogan|access-date=2025-10-31}}&lt;/ref&gt;. Трэк заканчваецца сэмплам з выступу Адольфа Гітлера&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. У песні Канье выкарыстаў цэлую серыю расісцкіх і радыкальна антысеміцкіх эпітэтаў. У той час як СМІ музычнага і агульнага характару ўспрынялі трэк Уэста рэзка крытычна&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-beauty-and-the-best-song-announcement-1235787962/|title=Ye Announces New Album ‘Bully,’ Debuts Song ‘Beauty and the Beast’ at China Listening Event|first=Mitchell|last=Peters|website=Billboard|date=2024-09-28|access-date=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;, ультраправы публіцыст Нік Фуэнтес (якога Уэст называў «мой любімы [[Перавага белых|беласупремасіцкі]] браценік»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;) назваў яе «песняй года». Яна была выпушчаная эксклюзіўна ў X, паколькі [[Spotify]] і YouTube падвергнулі песню цэнзуры з-за яе ўтрымання&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. Песня была афіцыйна забароненая ў Германіі праз законы аб забароне нацысцкай партыі, аднак стала медыявірусам у Інтэрнэце. Тады ж Уэст афіцыйна адкрыў сваю краму, у якой стаў прадаваць футболкі, на якіх напісана свастыка&lt;ref name=&quot;Guardian_nazi2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|title=Kanye West takes out full-page ad apologising for antisemitic behaviour and denying he is a Nazi|author=Laura Snapes|website=[[The Guardian]]|date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126163620/https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|archive-date=2026-01-26|access-date=2026-01-28|url-status=live|subtitle=Rapper, now known as Ye, apologises to his family and to the Black community and says he loves Jews, blaming his bipolar disorder for his ‘poor judgment and reckless behaviour’}}&lt;/ref&gt;. Пазней урад [[Аўстралія|Аўстраліі]] забараніла Уэсту ўезд у краіну, анулявала яго візу і вымусіла адмяніць канцэрты з-за прапаганды нацызму&lt;ref name=&quot;Reuters_censorship&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/australia-says-it-cancelled-kanye-wests-visa-over-heil-hitler-song-2025-07-02/|title=Australia cancels rapper Ye's visa over 'Heil Hitler' song|lang=en|date=2025-07-02|publisher=[[Reuters]]|url-status=live|access-date=2025-10-31}}&lt;/ref&gt;.

Аднак ужо 22 мая Уэст напісаў, што яго антысемітызму канчаткова наступіў канец. Ён пагутарыў з дзецьмі і «папрасіў Бога дараваць яму за ўсё»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. Следам ён падвергнуў самацэнзуры ўласную творчасць, выпусціўшы новыя версіі абедзвюх антысеміцкіх песень, у якіх замяніў радкі з праслаўленнем нацыстаў і Гітлера і прыніжэннем габрэяў на згадванне хрысціянства і малітвы Богу&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt; і памяняў назву альбома на ''In a Perfect World'', адначасова пераназваўшы «Heil Hitler» у «Hallelujah»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. Таксама рэпер ахвяраваў грошы [[Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)|Мемарыяльнаму музею Халакоста]] і назваў сябе перакананым [[Антыфашызм|антыфашыстам]]&lt;ref name=&quot;hiphopdx_antifa&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://hiphopdx.com/news/kanye-wests-cuck-album-leaked-by-hackers/|title=Kanye West’s ‘Cuck’ Album Leaked By Hackers|author=Sam Moore|website=[[HipHopDX]]|date=2025-05-19|access-date=2025-11-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У ліпені ён заявіў, што жадання заявіць нешта антысеміцкае ў яго няма зусім і ён адчувае сябе так нашмат лепш&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 2025 года Уэст заявіў, што альбом ''In a Perfect World'' не выйдзе, паколькі ён не хоча мець нічога агульнага з песнямі, якія напісаў падчас свайго заўзятага антысемітызму&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. Замест гэтага ён заявіў, што выйдзе толькі яго 13 студыйны альбом Bully, некалькі разоў перанёсшы выхад і канчаткова запланаваўшы яго на 20 сакавіка 2026 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. Напярэдадні выхаду альбома 26 студзеня 2026 года выйшла яго вялікае інтэрв'ю ў друкаванай версіі ''{{Не перакладзена 3|The Wall Street Journal|3=ru}}'', у якім ён патлумачыў свае паводзіны [[Біпалярны афектыўны разлад|біпалярным стрэсавым засмучэннем]] з-за траўмы галавы ў 2002 годзе. У чарговы раз Уэст назваў сябе антыфашыстам і заявіў, што падтрымлівае цэнтры па барацьбе з антысемітызмам і глыбока просіць прабачэння за свае паводзіны&lt;ref name=&quot;Guardian_nazi&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|title=Kanye West takes out full-page ad apologising for antisemitic behaviour and denying he is a Nazi|author=Laura Snapes|website=[[The Guardian]]|date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126163620/https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|archive-date=2026-01-26|access-date=2026-01-28|url-status=live|subtitle=Rapper, now known as Ye, apologises to his family and to the Black community and says he loves Jews, blaming his bipolar disorder for his ‘poor judgment and reckless behaviour’}}&lt;/ref&gt;. 29 студзеня 2026 года Уэст перанёс альбом ужо на 20 сакавіка&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;.

== Кандыдат у прэзідэнты ==
Зарэгістраваўся кандыдатам на пасаду [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|2020 года]] ад Birthday Party. 19 ліпеня 2020 года правёў свой першы перадвыбарчы мітынг у штаце Паўднёвая Караліна. Уэст лічыць, што дзяржава не павінна забараняць аборты і прапанаваў выплачваць сем'ям, дзе нарадзілася дзіця, па 1 000 000 даляраў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;.

== Музычныя стылі ==
За час сваёй кар'еры Уэст перакаштаваў мноства розных музычных стыляў і жанраў. На пытанне аб тым, хто аказаў уплыў на яго ранняе творчасць, Уэст назваў такіх артыстаў, як {{Не перакладзена 3|A Tribe Called Quest|3=ru|4=A Tribe Called Quest}}, [[Сціві Уандэр]], [[Майкл Джэксан]], [[Джордж Майкл]], {{Не перакладзена 3|LL Cool J|3=ru|4=LL Cool J}}, [[Філ Колінз]] і [[Мадонна (спявачка)|Мадонна]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ён таксама назваў {{Не перакладзена 3|Шон Комбс|Puff Daddy|ru|Комбс, Шон}} «найбольш важным культурным дзеячам» у сваім жыцці&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[Дэвід Боўі]] — «адной з найважнейшых крыніц натхнення»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Будучы падлеткам, Уэст пазнаёміўся з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|No I.D.|3=ru|4=No I.D.}}, які стаў яго настаўнікам. No I.D. пускаў Уэста да сябе на студыю, дзе ён мог назіраць за ходам працы&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Першым музычным стылем, выкарыстаным Уэстам, стаў так званы «бурундучы соўл» ({{lang-en|chipmunk soul}}){{refn|Гэтая тэхніка атрымала назву з-за свайго гучання, падобнага на выдуманую групу [[Элвин и бурундуки (гурт)|Элвин и бурундуки]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Schiff|first=Mark|title=The Top 10 best Kanye West songs|url=http://www.axs.com/news/the-top-10-best-kanye-west-songs-77626|publisher=AXS|access-date=2016-07-12|language=en|archive-date=2018-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073655/https://www.axs.com/news/the-top-10-best-kanye-west-songs-77626|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.|group=~|name=}}. Дадзеная тэхніка заснавана на выкарыстанні значна паскораных сэмплаў класічных соўл-кампазіцый&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, што робіць гук больш высокім. Па словах рэпера, ён запазычыў дадзены стыль у RZA з групы {{Не перакладзена 3|Wu-Tang Clan|3=ru|4=Wu-Tang Clan}}, які выкарыстоўваў яго ў 1990-х гадах&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. RZA станоўча адгукнуўся аб Уэст, заявіўшы што ён «вельмі моцна паважае» яго&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гэты стыль атрымаў вядомасць пасля выхаду альбома ''The Blueprint'', прадзюсарам якога стаў Уэст&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней ён развіў яго ў сваім дэбютным альбоме, ''[[The College Dropout]]''. Пасля таго, як няскончаная версія альбома трапіла ў Інтэрнэт, Уэст вырашыў значна палепшыць альбом, дадаўшы ў кампазіцыі, у ліку іншага, струнныя інструменты і госпел-хоры&lt;ref name=&quot;road_to_grammys3&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:West_performing.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:West_performing.jpg|міні|270x270пкс|Канье Уэст выступае з аркестрам у 2007 годзе]]
Для працы над сваім другім альбомам, ''[[Late Registration]]'', створаным пад уплывам выканаўцаў па-за жанру хіп-хоп, такіх як група {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru|4=Portishead}}&lt;ref name=&quot;rs_genius3&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, Уэст запрасіў амерыканскага кампазітара {{Не перакладзена 3|Джон Браян|Джона Браяна|ru|Брайон, Джон}}&lt;ref name=&quot;mtv_brion2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration|first=Rodrigo|last=Perez|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513025655/http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|archive-date=2021-05-13|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. На ''Late Registration'' Уэст аб'яднаў свой хіп-хоп на аснове соўла з жывой аркестравай музыкай Браяна&lt;ref name=&quot;rs_late&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|title=Kanye West Late Registration Album Review|first=Rob|last=Sheffield|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620210112/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|archive-date=2012-06-20|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ён таксама выкарыстаў розныя перкусійныя інструменты, якія звычайна не выкарыстоўваюцца ў папулярнай ці хіп-хоп-музыцы, такія як берымбау, кітайскія званы і [[вібрафон]]&lt;ref name=&quot;christgau_late&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|title=Growing by Degrees|author=Christgau, Robert|author-link=Кристгау, Роберт|date=2005-08-30|publisher=[[The Village Voice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814192513/http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па словах Роба Шэфілда з ''[[Rolling Stone]]'', на ''Late Registration'' Уэст «спрабуе ператварыць увесь музычны свет у тэрыторыю хіп-хопа» і «знішчае ўсе клішэ, звязаныя з хіп-хопам»&lt;ref name=&quot;rs_late2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|title=Kanye West Late Registration Album Review|first=Rob|last=Sheffield|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620210112/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|archive-date=2012-06-20|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Музычны крытык Роберт Крыстгау пісаў, што «яшчэ ніколі хіп-хоп не быў гэтак комплексным і майстэрскім»&lt;ref name=&quot;christgau_late2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|title=Growing by Degrees|author=Christgau, Robert|author-link=Кристгау, Роберт|date=2005-08-30|publisher=[[The Village Voice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814192513/http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Доўгі час Уэст быў адзіным папулярным выканаўцам, які гастраляваў са струнным аркестрам&lt;ref name=&quot;rs_genius4&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

У сваім трэцім альбоме, ''[[Graduation]]'', Уэст адышоў ад звыклага соўла&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Палічыўшы, што ў ''Late Registration'' была дрэнная структура&lt;ref name=&quot;rs_genius5&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, Уэст вырашыў зрабіць ''Graduation'' больш шчыльным, прыбраўшы з яго скіты&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Альбом уключаў у сябе элементы разнастайных жанраў, сярод якіх [[Электра (музыка)|электра]], дыска, [[рок-музыка]] і чыкагскі хаўс&lt;ref name=&quot;graduation_disco2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|title=Review: New CDs From 50 Cent, Kanye West|first=Brett|last=Johnson|date=2007-09-10|publisher=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101537/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|archive-date=2012-11-10|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сярод крыніц натхнення таксама называюцца арэна-рок-гурты&lt;ref name=&quot;arena_rock2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|title=Kanye West {{!}} Music {{!}} reviews, guides, things to do, film|first=Jesse|last=Serwer|publisher=[[Time Out]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134152/http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|archive-date=2013-10-19|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, такія як [[U2]], [[The Rolling Stones]] і [[Led Zeppelin]].
[[Файл:Roland_TR-808_(large).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Roland_TR-808_(large).jpg|злева|міні|Roland TR-808 —драм-машына, якая стала асновай альбома ''808s &amp; Heartbreak'']]
Выпушчаны пасля шэрагу асабістых узрушэнняў, чацвёрты альбом Уэста, ''[[808s &amp; Heartbreak]]'', ашаламляльна адрозніваўся ад яго папярэдніх работ&lt;ref name=&quot;spin_is_sampling2&quot;&gt;{{статья|автор=Newton, Matthew|заглавие=Is Sampling Dying?|ссылка=|язык=en|издание=[[Spin (журнал)|Spin]]|тип=журнал|год=2008|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=32|doi=|issn=|издательство=Spin Media}}: «Simple beats and Auto-Tuned vocals form the foundation of ''808s &amp; Heartbreak'', Kanye West’s latest release. As the title implies, it’s a breakup album. But perhaps the split is deeper than even West realizes. His new sound is a bold departure from his previous efforts, but also a challenge to the parameters of what many listeners would consider hip-hop.»&lt;/ref&gt;. На ім ён вырашыў адысці ад хіп-хопа ў бок электрапопа і [[Сінці-поп|сінці-попа]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|title=Kanye West - 808s &amp; Heartbreak: out of the darkness|first=Brian|last=Boyd|publisher=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035537/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пры стварэнні альбом шырока выкарыстоўвалася драм-машына TR-808, аўтатюн і праграмныя сінтэзатары&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гучанне альбома параўноўвалі з [[Пост-панк|пост-панкам]] 1980-х і нью-вейвам&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|title=Kanye West - 808s &amp; Heartbreak: out of the darkness|first=Brian|last=Boyd|publisher=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035537/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Уэст пазней прызнаўся, што працуючы над альбомам слухаў такіх музыкаў, як [[Joy Division]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюмана|ru|Ньюман, Гэри}}, TJ Swan&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і {{Не перакладзена 3|Бой Джордж|3=ru|4=Бой Джордж}}&lt;ref name=&quot;minimal_but_functional2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|title=Kanye West: “I’m Just Getting More Polished”|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|archive-date=2009-03-02|access-date=2016-07-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней Уэст назваў гэты альбом «першым чорным нью-вэйв-альбомам»&lt;ref name=&quot;behind_the_mask2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Выкарыстоўваючы «мінімалістычны, але функцыянальны» падыход да стварэння музыкі&lt;ref name=&quot;minimal_but_functional&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|title=Kanye West: “I’m Just Getting More Polished”|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|archive-date=2009-03-02|access-date=2016-07-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, Уэст апрацоўваў свой голас аўтацюнам, змяняў вышыню гуку ў TR-808, каб атрымаць скажонае, электроннае гучанне&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, пасля чаго дадаваў да ўсяго гэтага такія традыцыйныя інструменты, як японскія барабаны тайко&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па словах Мэцью Траммелла з ''Rolling Stone'', альбом апярэджваў свой час і быў «магчыма, самай бліскучай працай» Уэста&lt;ref name=&quot;rs_808_brilliant2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|first=Matthew|last=Trammell|date=2012-07-07|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|archive-date=2012-07-10|access-date=2016-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У сваім пятым альбоме, ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'', які сам Уэст назваў «альбомам-выбачэннем» за сваю выхадку на MTV VMA 2009&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, ён вярнуўся да хіп-хопу&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Альбом, адзначаны крытыкамі за яго максімалісцкае гучанне&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, уключае ў сябе элементы ўсіх папярэдніх альбомаў Уэста. ''[[Entertainment Weekly]]'' адзначае «раскошны соўл з ''The College Dropout'' 2004 года, сімфанічнае пышнасць ''Late Registration'', глянец ''Graduation'' 2007 года і эмацыйна знясіленыя электронныя матывы ''808s &amp; Heartbreak'' 2008 года»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Эндзі Келман з ''[[AllMusic]]'' назваў ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' «кульмінацыяй» першых пяці альбомаў рэпера, заўважыўшы, што ён «не проста запазычвае іх характарыстыкі», а аб'ядноўвае іх элементы так, што іх «цяжка аддзяліць адзін ад аднаго і пералічыць»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Yeezus_tour.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Yeezus_tour.jpg|злева|міні|270x270пкс|Уэст выступае ў 2013 годзе ў рамках Yeezus Tour]]
Шосты альбом, ''[[Yeezus]]'', названы Уэстам «пратэстам супраць музыкі»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, быў выкананы ў рэзкім стылі, заснаваным на розных жанрах. Музычны крытык Грег Кот у сваёй рэцэнзіі «''Yeezus'' Канье Уэста — [альбом, які] няпроста слухаць» для газеты ''[[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]'' піша: «пры першым праслухоўванні, ён варожы, рэзкі (як па гучанні, так і па тэкстах) і з'яўляецца наўмысна адштурхвае, быццам ён спецыяльна створаны з мэтай праверыць самых заўзятых фанатаў [Уэста]». Журналіст адзначыў, што альбом спалучае ў сабе элементы эйсід-хаўса 80-х, чыкагскага дрыла 2013 года ў стылі {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}} і King Louie, [[індастрыял]] 90-х і эксперыментальнага хіп-хопа ў стылі {{Не перакладзена 3|Сол Уільямс|Сола Уільямса|ru|Уильямс, Сол}}, {{Не перакладзена 3|Death Grips|3=ru|4=Death Grips}} і {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У ліку жанраў, элементы якіх прадстаўлены ў альбоме, таксама называюцца трэп&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[панк-рок]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і [[Электра (музыка)|электра]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Натхніўшыся мінімалістычным дызайнам архітэктара [[Ле Карбюзье|Ле Корбюзье]]&lt;ref name=&quot;behind_the_mask3&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, Уэст выкарыстаў скажоныя гукі драм-машын і «сінтэзатары, якія гучаць быццам яны паламаныя». Кампазіцыі альбома стылізаваныя пад пашкоджаныя гукавыя файлы, а вакальная частка зменена аўтацюнам і эфектамі мадуляцыі настолькі, што словы нярэдка становяцца цяжкаадметнымі&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сэмплы, выкарыстаныя Уэстам у альбоме, адрозніваліся адзін ад аднаго паходжаннем: рэпер выкарыстаў як амерыканскія кампазіцыі накшталт «Strange Fruit», выкананую [[Ніна Сімон|Нінай Сымон]], так і замежныя накшталт «Gyöngyhajú lány» венгерскага рок-гурта {{Не перакладзена 3|Omega (група)|Omega|ru|Omega (группа)}} і «Are Zindagi Hai Khel» індыйскага кампазітара Рахула Дэў Бурмана&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Сёмы альбом рэпера, ''[[The Life of Pablo]]'', адрозніваўся ад папярэдніх альбомаў тым, што ён не быў выпушчаны на фізічных носьбітах і Уэст працягваў уносіць у яго змены ўжо пасля выхаду&lt;ref name=&quot;tlop_updating2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|title=Kanye West Is Updating &quot;Wolves&quot;|first=Ben|last=Dandridge-Lemco|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317211812/http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|archive-date=2016-03-17|access-date=2016-06-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''Entertainment Weekly'' адзначыў «сырую, часам нават спецыяльна пакінутую бязладнай кампазіцыю»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''Rolling Stone'' назваў яго «бязладным альбомам, які выглядае так, быццам яго адмыслова стварылі такім, пасля дакладнага як лазер ''Yeezus''» і які «спраектаваны так, каб гучаць быццам над ім усё яшчэ працуюць»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Часопіс ''Slant Magazine'' піша, што «альбом дзіўна звязвае розныя стадыі Канье: энтузіяста соўл-сэмплаў, забітага горам спевака пад аўтацюнам, геданістычнага авант-поп-кампазітара і індастрыял-рэп-балбатуна»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Іншы часопіс ''Slate'' заявіў, што ''The Life of Pablo'' — «вызначана падобны на альбом-барацьбу»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Іншая дзейнасць ==
[[Файл:Kanye_West_2010-10-21_001.tiff|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_2010-10-21_001.tiff|злева|міні|263x263пкс|Канье Уэст у 2010 годзе]]

=== Індустрыя моды ===
Ужо стаўшы вядомым як музыка, Канье Уэст зацікавіўся індустрыяй моды і захацеў займацца дызайнам адзення&lt;ref&gt;{{cite web|last=Reed|first=Ryan|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|publisher=[[Rolling Stone]]|access-date=2016-07-14|date=2015-02-20|language=en|archive-date=2017-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У верасні 2005 года ён абвясціў, што рыхтуе сваю лінію адзення Pastelle. &quot;Цяпер, калі я выйграў «Грэмі» і скончыў працу над ''Late Registration'', я гатовы запусціць сваю лінію адзення гэтай вясной&quot;, - заяўляў рэпер&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Праца над ёй ішла чатыры гады, асобныя яе элементы дэманстраваліся Уэстам на розных цырымоніях, аднак у 2009 годзе было абвешчана аб закрыцці лініі&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У тым жа годзе Уэст, у супрацоўніцтве з [[Nike]], выпусціў снікеры&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, другая версія якіх, Air Yeezy 2, была выпушчаная ў 2012 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Увесну 2009 года былі прадстаўлены створаныя Уэстам сумесна з [[Louis Vuitton]] снікеры. Яны былі запушчаны ў продаж у чэрвені 2009 года&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя гэтага Уэст супрацоўнічаў з італьянскім дызайнерам абутку&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і японскім брэндам {{Не перакладзена 3|A Bathing Ape|BAPE|ru|A Bathing Ape}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку 2011 года Уэст прадставіў на {{Не перакладзена 3|Тыдзень моды ў Парыжы|Тыдні моды ў Парыжы|ru|Неделя моды в Париже}} сваю першую жаночую калекцыю, DW Kanye West&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Яго падтрымалі такія мадэльеры, як {{Не перакладзена 3|Дын і Дэн Кейтэн|Дын і Дэн Кейтэн|ru|Дин и Ден Кейтен}}, {{Не перакладзена 3|Аліўе Тэйскенс|Аліўе Тэйскенс|4=Olivier Theyskens}} і {{Не перакладзена 3|Джэрэмі Скот|Джэрэмі Скот|ru|Скотт, Джереми}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на гэта, калекцыя атрымала прахалодныя і негатыўныя водгукі крытыкаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2012 года Уэст прадставіў сваю другую калекцыю&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, якая атрымала больш станоўчыя водгукі&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2013 года стала вядома, што Уэст спыніў супрацоўніцтва з Nike і працуе з [[Adidas]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2015 года былі прадстаўлены сумесныя з Adidas снікеры Yeezy 750 Boost&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку 2015 года была прадстаўлена першая сумесная лінія адзення Adidas і Канье Уэста, Yeezy Season 1&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Яна атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў, часопіс [[Vogue]] адзначыў «мілітарысцкі аспект» — калекцыя была створана пасля таго, як Уэст ўбачыў беспарадкі ў Англіі ў 2011 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У чэрвені 2015 года былі прадстаўлены другія створаныя сумесна з Adidas снікёры, Yeezy Boost 350&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У верасні 2015 года, падчас тыдня моды ў Нью-Ёрку, Уэст прадставіў калекцыю адзення Yeezy Season 2, на гэты раз створаную незалежна ад Adidas&lt;ref name=&quot;yeezy_season22&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|title=Everything Going Down at Kanye West's Yeezy Season 2 NYFW Show|first=Karizza|last=Sanchez|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040020/https://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку ён прадставіў чаравікі Yeezy 950 Boot, створаныя сумесна з Adidas&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 11 лютага 2016 года, адначасова з прэзентацыяй яго альбома ''The Life of Pablo'', у Мэдысан-сквер-гардэн была прадстаўлена калекцыя адзення Yeezy Season 3&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Бізнес ===
У 2004 годзе, неўзабаве пасля выпуску дэбютнага альбома ''The College Dropout'', Канье Уэст заснаваў лэйбл GOOD Music, у супрацоўніцтве з [[Sony BMG]]. Першымі музыкамі лэйбла сталі сам Уэст, {{Не перакладзена 3|Common|3=ru|4=Common}} і {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|Джон Леджэнд|ru|Ледженд, Джон}}&lt;ref name=&quot;complete_history_good2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|title=The Complete History of G.O.O.D. Music|first=Benjamin|last=Chesna|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035758/https://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У цяперашні час у ліку артыстаў лэйбла: сам Уэст, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Big Sean}}, Mirza Ragimkhanov, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|Теяна Тэйлар|Теяна Тэйлар|ru|Тейлор, Тейяна}}, [[Mos Def]], {{Не перакладзена 3|D’banj|4=D’banj}} і Джон Леджэнд, а таксама прадзюсары, у ліку якіх, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}, {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|3=ru|4=Трэвіс Скот}}, {{Не перакладзена 3|No I.D.|4=No I.D.}}, {{Не перакладзена 3|Джэф Баскер|Джэф Баскер|4=Jeff Bhasker}} і {{Не перакладзена 3|S1 (прадюсар)|S1|4=S1 (producer)}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У лістападзе 2015 года Уэст прызначыў рэпера Pusha T на пасаду прэзідэнта лэйбла&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У 2008 годзе рэпер абвясціў, што збіраецца адкрыць дзесяць рэстаранаў сеткі хуткага харчавання {{Не перакладзена 3|Fatburger|4=Fatburger}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Было адкрыта два рэстарана, аднак адзін з іх неўзабаве зачыніўся&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, а другі быў выкуплены самой сеткай&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

У студзені 2012 года Уэст абвясціў аб стварэнні крэатыўнага агенцтва {{Не перакладзена 3|DONDA|4=DONDA}}, названы ў гонар яго маці&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У анонсе Уэст заявіў, што кампанія «працягне тое, што не паспеў скончыць [[Стыў Джобс]]» і што яна будзе «збіраць найвялікшых мысляроў і змяшчаць іх у крэатыўную прастору, у якой яны змогуць абменьвацца ідэямі». Мэтай кампаніі было заяўлена «стварэнне прадуктаў і ўражанняў, якія людзі захочуць і змогуць набыць»&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Крытыкі адзначалі мінімалістычную стылістыку прадуктаў кампаніі&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2015 года было абвешчана, што Уэст стаў саўладальнікам сэрвісу струменевага вяшчання [[Tidal]]. Сэрвіс спецыялізуецца на трансляцыі lossless-аўдыё (cціск аўдыя без страт) і кліпаў высокага дазволу. Усяго сэрвісам кіруюць 16 музыкаў, сярод якіх, акрамя Уэста, [[Беёнсэ|Беёнсе]], [[Jay-Z]], [[Рыяна]], [[Мадонна (спявачка)|Мадонна]] і [[Нікі Мінаж]]&lt;ref name=&quot;tidal_value&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гэта стала магчымым пасля таго, як Jay-Z выкупіў матчыну кампанію сэрвісу, {{Не перакладзена 3|Aspiro|4=Aspiro}}&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ідэяй Tidal стаў сэрвіс, кіраваны артыстамі&lt;ref name=&quot;tidal_value2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, паколькі адзін з найбольш вядомых сэрвісаў струменевага вяшчання, [[Spotify]], крытыкаваўся за нізкія выплаты&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. «Асноўная праблема-прымусіць усіх зноў паважаць музыку, разумець яе каштоўнасць», - заявіў Jay-Z У прэс-рэлізе&lt;ref name=&quot;tidal_value3&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Філантропія ===
У 2003 годзе Канье Уэст заснаваў у [[Чыкага]] ўласны [[Дабрачыннасць|дабрачынны фонд]] Kanye West Foundation, створаны з мэтай дапамагчы маладым і паменшыць непісьменнасць&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У жніўні 2007 года фонд правёў дабрачынны канцэрт, на якім было сабрана больш за 500 000 даляраў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пасля смерці маці рэпер пераназваў фонд у The Dr. Donda West Foundation&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, а ў 2011 годзе — цалкам закрыў яго&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2013 годзе Уэст, сумесна са сваім сябрам рэперам {{Не перакладзена 3|Rhymefest|4=Rhymefest}} і яго жонка Доні Сміт, адкрыў некамерцыйную арганізацыю Donda's House&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У ёй, у рамках праграмы Got Bars?, праводзіліся ўрокі для падлеткаў 15-24 гадоў, на якіх іх навучалі стварэнню музыкі. Акрамя гэтага былы прафесійны футбаліст праводзіў з імі заняткі па [[Ёга|ёзе]] і [[Фітнес|фітнесу]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Канье Уэст прымаў актыўны ўдзел у многіх дабрачынных акцыях, канцэртах і розных зборах сродкаў: для дапамогі пацярпелым ад урагану «Катрына», фестывалі Жывая Планета Зямля&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[Сусветны дзень водных рэсурсаў|Сусветным дні водных рэсурсаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, дабрачынных марафонах [[Nike]], а таксама сумеснай з [[MTV]] праграме дапамогі вайскоўцам, якія вярнуліся з [[Іракская вайна|вайны ў Іраку]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* ''[[The College Dropout]]'' ([[2004]])
* ''[[Late Registration]]'' ([[2005]])
* [[Graduation (альбом)|''Graduation'']] ([[2007]])
* ''[[808s &amp; Heartbreak]]'' ([[2008]])
* ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'' (2010)
* ''[[Yeezus]]'' (2013)
* ''The Life of Pablo'' (2016)
* ''Ye'' (2018)
* ''Jesus Is King'' (2019)
* ''Donda'' (2021)
* ''Donda 2'' (2022)
* [[Bully (альбом)|''Bully'']] (2026)

'''Альбомы ў суаўтарстве'''

* ''[[Watch the Throne]]'' (2011) (разам з [[Jay-Z]])
* ''Kids See Ghosts'' (2018) (разам з Kid Cudi, як дуэт Kids See Ghosts)
* ''Vultures 1'' (2024) (разам з Ty Dolla Sign, як дуэт ¥$)
* ''Vultures 2'' (2024) (разам з Ty Dolla Sign, як дуэт ¥$)
* ''Never Stop'' (2025) (міні-альбом, разам з King Combs)

'''Кампіляцыі'''

* ''Cruel Summer'' (2012) (альбом-кампіляцыя артыстаў заснаванага Уэстам лэйбла GOOD Music)

== Крыніцы ==
&lt;references group=&quot;~&quot; /&gt;
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commons|Category:Kanye West}}
* [http://www.kanyeyeezy.com/ Fansite] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130804143649/http://kanyeyeezy.com/ |date=4 жніўня 2013 }}
* [http://www.kanyeuniversecity.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090730091844/http://www.kanyeuniversecity.com/ |date=30 ліпеня 2009 }} {{ref-en}}{{Канье Уэст}}

{{Бібліяінфармацыя}}{{DEFAULTSORT:Уэст Канье}}
[[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]]
[[Катэгорыя:Музыканты ЗША]]
[[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]]
[[Катэгорыя:Рэперы ЗША]]
[[Катэгорыя:Канье Уэст| ]]</text>
      <sha1>mg2of6uiaq9zai9tgl8bdb99qt6ipum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стаўбунскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53271</id>
    <revision>
      <id>5141169</id>
      <parentid>4826547</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12059" sha1="qibmwp7z97inxhomtobhbdqpkgau50k" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Стаўбунскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Веткаўскі раён]]
|Уключае                   = 15 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Стаўбун]]
|Датаўтварэння             = [[8 снежня]] [[1926]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 900
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = http://www.vetka.gomel-region.by/ru/stolb-ru/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Стаўбу́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 года вёска) [[Стаўбун]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Свяцілавіцкі раён|Свяцілавіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Коўбаўскі сельсавет|Коўбаўскага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Свяцілавіцкага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Рудня-Стаўбунскі сельсавет|Рудня-Стаўбунскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 17 снежня 1956 года ў складзе Веткаўскага раёна, з 25 снежня 1962 года — у [[Гомельскі раён|Гомельскім раёне]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Веткаўскага раёна. У 1966 годзе ў склад сельсавета з [[Яноўскі сельсавет (Веткаўскі раён)|Яноўскага сельсавета]] перададзены пасёлкі [[Гарадок (Веткаўскі раён)|Гарадок]] і [[Калінін (Веткаўскі раён)|Калінін]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).&lt;/ref&gt;. 21 кастрычніка 1968 года ў склад [[Новаграмыцкі сельсавет|Новаграмыцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Рудня Стаўбунская]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 1 (1231).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 7 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;АТД&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|78}}&lt;/ref&gt;. 28 ліпеня 1983 года скасаваны пасёлак [[Чырвоны (Веткаўскі раён)|Чырвоны]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 28 ліпеня 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 27 (1761).&lt;/ref&gt;. 28 студзеня 1991 года да сельсавета далучана частка тэрыторыі скасаванага [[Новаграмыцкі сельсавет|Новаграмыцкага сельсавета]]. У 2009 годзе скасаваны пасёлак [[Калінін (Веткаўскі раён)|Калінін]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2010-49/2010_49_9_29083.pdf Решение Ветковского районного Совета депутатов от 29 декабря 2009 г. № 125 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122202017/https://pravo.by/pdf/2010-49/2010_49_9_29083.pdf|date=22 студзеня 2021}}&lt;/ref&gt;, у 2011 годзе — пасёлак [[Уютны (Веткаўскі раён)|Уютны]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf Решение Ветковского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 74 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605020803/http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf|date=5 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt;. 27 снежня 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Маланямкоўскі сельсавет|Маланямкоўскага]] (4 населеныя пункты: аграгарадок [[Малыя Нямкі]], вёска [[Пералёўка]], пасёлкі [[Зацішша (Веткаўскі раён)|Зацішша]] і [[Памяць (Веткаўскі раён)|Памяць]]) і [[Яноўскі сельсавет (Веткаўскі раён)|Яноўскага]] (5 населеных пунктаў: аграгарадок [[Янова (Веткаўскі раён)|Янова]], вёска [[Стаўбунскае Будзішча]], пасёлкі [[Жалуддзе]], [[Лазараў (Веткаўскі раён)|Лазараў]] і [[Расуха]]) сельсаветаў&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923g0120537&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 420 Об изменении административно-территориального устройства Ветковского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 1215 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 93,8 % — [[беларусы]], 4,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,5 % — [[таджыкі ў Беларусі|таджыкі]], 0,4 % — [[татары]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (6 населеных пунктаў) — 900 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]] , 2012. — 172 с.

{{Стаўбунскі сельсавет}}
{{Веткаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Стаўбунскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свяцілавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гомельскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]</text>
      <sha1>qibmwp7z97inxhomtobhbdqpkgau50k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адэлаіда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54438</id>
    <revision>
      <id>5141395</id>
      <parentid>4918887</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing COA_Adelaida.svg with [[File:COA_Adelaide.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Clear spelling error, Adelaide with an e at the end is commonly</comment>
      <origin>5141395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9105" sha1="o3a1yd5qev19r3x9ovves23ee0eaymc" xml:space="preserve">{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Адэлаіда
|арыгінальная назва    = Adelaide
|падначаленне          = 
|краіна                = Аўстралія
|герб                  = COA Adelaide.svg
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Adelaide_DougBarber.jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 56|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 138|lon_min = 35|lon_sec = 
 |CoordAddon           = &lt;!--type:city(1124315)_region:AU--&gt;
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = 
|від раёна             = 
|раён                  = 
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        =
|заснаваны             = 1836
|статус з              = 
|плошча                = 1 826,9
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 43
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 615
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 8
|паштовы індэкс        = SA 5000
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = Adelaide
|сайт                  = http://www.adelaidecitycouncil.com/
|мова сайта            = en
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
'''Адэлаіда''' ({{lang-en|Adelaide}}) — [[сталіца]] і самы вялікі [[горад]] штата [[Паўднёвая Аўстралія]], пяты па велічыні горад краіны. Насельніцтва — больш за 1,1 мільёна чалавек (2004)&lt;ref&gt;{{cite web | author= | year=2006| title=Regional Population Growth | format=PDF | work=Australian Bureau of Statistics| url=http://www.ausstats.abs.gov.au/Ausstats/subscriber.nsf/0/50A9687C793C52E4CA25711D000DF7C9/$File/32180_2004-05.pdf | accessdate=2006-05-10}} Гэта адносіцца толькі да насельніцтва гарадской часткі.&lt;/ref&gt;. Горад размешчаны на беразе [[Заліў Святога Вінсента|заліва Святога Вінсента]], на [[Адэлаідскія раўніны|Адэлаідскіх раўнінах]], на поўнач ад [[Паўвостраў Фларо|паўвострава Фларо]], ля падножжа хрыбта [[Маўнт-Лофці]].

Названы ў гонар [[Адэлаіда Саксен-Мейнінгенская|каралевы Адэлаіды]], жонкі караля [[Вільгельм IV (кароль брытанскі)|Вільгельма IV]], горад быў заснаваны [[28 снежня]] [[1836]] у якасці сталіцы адзінага свабоднага брытанскага паселішча ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Палкоўнік [[Уільям Лайт]], адзін з айцоў-заснавальнікаў горада, распрацаваў гарадскі план і выбраў месца размяшчэння горада на беразе ракі [[Торэнс (рака)|Торэнс]]. Пад уплывам [[Вільям Пэн|Уільяма Пена]] Лайт надаў вуліцам горада форму рашоткі, у якой перасякаюцца шырокія бульвары і прасторныя плошчы. Цэнтр горада цалкам акружаны паркавай зонай. Ранняя Адэлаіда стала цытадэллю рэлігійнай свабоды, прагрэсіўнай палітыкі і грамадзянскіх правоў, якія прывялі да правядзення ўнікальных сацыяльных рэформ. Сёння Адэлаіда знакамітая сваімі фэстамі, а таксама віном, мастацтвам і спартыўнымі дасягненнямі.

Як урадавы і камерцыйны цэнтр [[Паўднёвая Аўстралія|Паўднёвай Аўстраліі]], Адэлаіда мае вялікую колькасць дзяржаўных і фінансавых устаноў. Большасць з іх размешчаны ў цэнтры горада, а таксама ў прыгарадах.

== Геаграфія ==
Адэлаіда размешчана на поўнач ад [[Паўвостраў Фларо|паўвострава Фларо]], на [[Адэлаідскія раўніны|Адэлаідскіх раўнінах]] паміж [[Заліў Святога Вінсента|залівам Святога Вінсента]] і невысокім хрыбтом [[Маўнт Лофці]]. Горад расцягнуўся на 20 км ад узбярэжжа да падножжа [[Адэлаідскія ўзгоркі|Адэлаідскіх узгоркаў]] і на 90 км ад [[горад Гоўлер|Гоўлера]] на поўначы да [[Селікс-Біч]] на поўдні. Па звестках Аўстралійскага бюро статыстыкі, агульная плошча гарадской тэрыторыі Адэлаіды складае 870 км², сярэдняя вышыня — 50 метраў над узроўнем мора. [[Гара Лофці]] размешчана на ўсход ад горада ў [[Адэлаідскія ўзгоркі|пагорыстай мясцовасці]], яе вышыня складае 727 метраў. Гэта найвышэйшы пункт у горадзе і ў частцы штата [[Паўднёвая Аўстралія]], размешчанай на поўдзень ад [[Бура (Аўстралія)|Буры]].

Вялікая частка сучаснай тэрыторыі Адэлаіды да брытанскага засялення ўяўляла сабою буш, толькі на ўзбярэжжы размяшчаліся багністыя глебы. Аднак значныя тэрыторыі, пакрытыя натуральнай расліннасцю, былі расчышчаны, за выключэннем тэрыторый [[запаведнік]]аў, такіх як [[Запаведнік Клеланд]] і [[Нацыянальны парк Белэйр]]. Праз рэгіён працякае некалькі рэк і ручаёў. Самымі буйнымі з іх з’яўляюцца рэкі [[Торэнс (рака)|Торэнс]] і [[Анкапарынга]]. Прэсную ваду горад атрымлівае з некалькіх [[вадасховішча]]ў, найбуйнейшыя з якіх — Маўнт Болд і Хэпі Уэлі — забяспечваюць больш за палову патрэб горада ў вадзе.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Славутасці ==
* [[Царква Святых апосталаў Пятра і Паўла (Адэлаіда)|Царква Святых апосталаў Пятра і Паўла]]

== Адукацыя ==
* [[Універсітэт Адэлаіды]]
* [[Універсітэт імя М. Фліндэрса]]

== Гарады-пабрацімы ==
{{Гарады-пабрацімы}}

== Гл. таксама ==
* [[Осбарн (станцыя)|Чыгуначная станцыя Осбарн]]
* [[Торэнс Парк (станцыя)|Чыгуначная станцыя Торэнс Парк]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

[[Файл:Adelaide.jpg|thumb|center|800px|Панарама Адэлаіды]]
{{Сталічныя гарады Аўстраліі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Адэлаіда| ]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]]
[[Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Аўстраліі]]</text>
      <sha1>o3a1yd5qev19r3x9ovves23ee0eaymc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ультрафіялетавае выпраменьванне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57005</id>
    <revision>
      <id>5141488</id>
      <parentid>4917975</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siarhei V</username>
        <id>122587</id>
      </contributor>
      <origin>5141488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2847" sha1="saaq5mq7d8t85k1erxr8rh62uako63i" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
[[Файл:SDO's Ultra-high Definition View of 2012 Venus Transit (304 Angstrom Full Disc 02).jpg|міні|Выява ўльтафіялетавага выпраменьвання Сонца]]
'''Ультрафіялетавае выпраменьванне''' (ад {{Lang-la|ultra}} — «за межамі»), скарочана '''УФ-выпраменьванне''' або '''ўльтрафіялет''' — нябачнае [[вока]]м чалавека [[электрамагнітнае выпраменьванне]], якое займае [[спектр]]альную вобласць між [[святло|бачным]] і [[рэнтгенаўскае выпраменьванне|рэнтгенаўскім]] выпраменьваннямі ў межах даўжынь хваляў 10 — 380 [[нм]]. , і энергіямі ад 3 да 124 [[Электронвольт|эВ]]. Від выпраменьвання названы з-за таго, што ўвесь спектр складаецца з электрамагнітных хваляў з частотамі, вышэйшымі за тыя, якія [[чалавек]] распазнае як [[фіялетавы колер]].

Ультрафіялетавае святло выпраменьвае [[Сонца]] (як і іншыя [[зорка|зоркі]]), [[электрычная дуга|электрычныя дугі]], а таксама адмысловыя прылады кшталту лямпаў чорнага святла&lt;ref&gt;''Бесараб С. В.'' [https://habr.com/ru/post/482128/ gReebok detected. Сам себе дерматовенеролог]&lt;/ref&gt;. Ультрафіялет класіфікуецца як неіанізуючае выпраменьванне, але можа каталізаваць хімічныя рэакцыі, прымушая некаторыя рэчывы свяціцца ці [[флуарэсцэнцыя|флюарэсцыраваць]].

== Гл. таксама ==
* [[Інфрачырвонае выпраменьванне]]
* [[Электрамагнітнае выпраменьванне]]
* [[Гадусол]]
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Ultraviolet light}}
* Элен, Джэні. ''[http://earthobservatory.nasa.gov/Features/UVB/ Ultraviolet Radiation: How it Affects Life on Earth]''. [[NASA]]. [[6 верасня]] [[2001]] года. {{ref-en}}

{{Электрамагнітны спектр}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Электрамагнітныя з’явы]]
[[Катэгорыя:Сонечны загар]]
[[Катэгорыя:Ультрафіялетавае выпраменьванне| ]]</text>
      <sha1>saaq5mq7d8t85k1erxr8rh62uako63i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Заданні для ўдзельнікаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>59105</id>
    <revision>
      <id>5141372</id>
      <parentid>5090617</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дадаў Старонкі з недагледжанымі перакладамі</comment>
      <origin>5141372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13549" sha1="igjhett81izjwos3rol7c82v5mvld4n" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; border:solid 1px {{{border|rgba(138, 192, 255, 0.3)}}}; float:right; clear:right; width:18em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; background:#e8f5ff; line-height:1.3em; padding:0.4em&quot;&gt;Заданні для ўдзельнікаў&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.5em 0.5em 0.3em 0.5em;&quot;&gt;
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Ізаляваныя артыкулы/сірата0}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Ізаляваныя артыкулы/сірата0|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы-сіроты&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Ізаляваныя артыкулы/сірата0|Артыкулы-сіроты ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Ізаляваныя артыкулы/сірата0}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Тупіковыя артыкулы}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Тупіковыя артыкулы|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Тупіковыя артыкулы&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Тупіковыя артыкулы|Тупіковыя артыкулы ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Тупіковыя артыкулы}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы без катэгорый}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы без катэгорый|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы без катэгорый&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы без катэгорый|Артыкулы без катэгорый ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы без катэгорый}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Вельмі кароткія артыкулы}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Вельмі кароткія артыкулы|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Вельмі кароткія артыкулы&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Вельмі кароткія артыкулы|Вельмі кароткія артыкулы ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Вельмі кароткія артыкулы}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Артыкулы са сцвярджэннямі без крыніц}}|0|[[:Катэгорыя:Артыкулы са сцвярджэннямі без крыніц|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы са сцвярджэннямі без крыніц&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Артыкулы са сцвярджэннямі без крыніц|Артыкулы са сцвярджэннямі без крыніц ({{PAGESINCATEGORY:Артыкулы са сцвярджэннямі без крыніц}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Удакладненне арфаграфіі}}|0|[[:Катэгорыя:Удакладненне арфаграфіі|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Удакладненне арфаграфіі&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Удакладненне арфаграфіі|Удакладненне арфаграфіі ({{PAGESINCATEGORY:Удакладненне арфаграфіі}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы да вікіфікацыі}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы да вікіфікацыі|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы да вікіфікацыі&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы да вікіфікацыі|Артыкулы да вікіфікацыі ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы да вікіфікацыі}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Старонкі да пераносу}}|0|[[:Катэгорыя:Старонкі да пераносу|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Старонкі да пераносу&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Старонкі да пераносу|Старонкі да пераносу ({{PAGESINCATEGORY:Старонкі да пераносу}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без подпісу}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без подпісу|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без подпісу&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без подпісу|Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без подпісу ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без подпісу}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы для абнаўлення}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы для абнаўлення|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы з састарэлай інфармацыяй&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы для абнаўлення|Артыкулы з састарэлай інфармацыяй ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы для абнаўлення}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Артыкулы з патэнцыйна састарэлай інфармацыяй}}|0|[[:Катэгорыя:Артыкулы з патэнцыйна састарэлай інфармацыяй|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы з патэнцыйна састарэлай інфармацыяй&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Артыкулы з патэнцыйна састарэлай інфармацыяй|Артыкулы з патэнцыйна састарэлай інфармацыяй ({{PAGESINCATEGORY:Артыкулы з патэнцыйна састарэлай інфармацыяй}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Артыкулы з памылкамі цытавання}}|0|[[:Катэгорыя:Артыкулы з памылкамі цытавання|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы з памылкамі цытавання&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Артыкулы з памылкамі цытавання|Артыкулы з памылкамі цытавання ({{PAGESINCATEGORY:Артыкулы з памылкамі цытавання}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Старонкі з няправільным сінтаксісам спасылак на крыніцы}}|0|[[:Катэгорыя:Старонкі з няправільным сінтаксісам спасылак на крыніцы|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Старонкі з няправільным сінтаксісам спасылак на крыніцы&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Старонкі з няправільным сінтаксісам спасылак на крыніцы|Старонкі з няправільным сінтаксісам спасылак на крыніцы ({{PAGESINCATEGORY:Старонкі з няправільным сінтаксісам спасылак на крыніцы}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Старонкі з няслушнымі спасылкамі на файлы}}|0|[[:Катэгорыя:Старонкі з няслушнымі спасылкамі на файлы|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Старонкі з няслушнымі спасылкамі на файлы&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Старонкі з няслушнымі спасылкамі на файлы|Старонкі з няслушнымі спасылкамі на файлы ({{PAGESINCATEGORY:Старонкі з няслушнымі спасылкамі на файлы}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Старонкі з памылкамі ў нацыянальнай назве}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Старонкі з памылкамі ў нацыянальнай назве|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Старонкі з памылкамі ў нацыянальнай назве&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Старонкі з памылкамі ў нацыянальнай назве|Старонкі з памылкамі ў нацыянальнай назве ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Старонкі з памылкамі ў нацыянальнай назве}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы з неактуальным шаблонам Не перакладзена|pages}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з неактуальным шаблонам Не перакладзена|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы з неактуальным шаблонам Не перакладзена&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з неактуальным шаблонам Не перакладзена|Артыкулы з неактуальным шаблонам Не перакладзена ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы з неактуальным шаблонам Не перакладзена|pages}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Запыты на замену перанакіраванняў перакладамі}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на замену перанакіраванняў перакладамі|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Запыты на замену перанакіраванняў перакладамі&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на замену перанакіраванняў перакладамі|Запыты на замену перанакіраванняў перакладамі ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Запыты на замену перанакіраванняў перакладамі}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу}}|0|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы са спасылкамі на Вікіданыя без беларускага подпісу&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу|Артыкулы са спасылкамі на Вікіданыя без беларускага подпісу ({{PAGESINCATEGORY:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Артыкулы, запазычаныя з БелЭн}}|0|[[:Катэгорыя:Артыкулы, запазычаныя з БелЭн|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы, запазычаныя з БелЭн&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Артыкулы, запазычаныя з БелЭн|Артыкулы, запазычаныя з БелЭн ({{PAGESINCATEGORY:Артыкулы, запазычаныя з БелЭн}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Старонкі з недагледжанымі перакладамі}}|0|[[:Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Старонкі з недагледжанымі перакладамі&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі|Старонкі з недагледжанымі перакладамі ({{PAGESINCATEGORY:Старонкі з недагледжанымі перакладамі}})]]}}
* {{#ifeq:{{PAGESINCATEGORY:Артыкулы пра населеныя пункты Беларусі, створаныя аўтаматычна}}|0|[[:Катэгорыя:Артыкулы пра населеныя пункты Беларусі, створаныя аўтаматычна|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Артыкулы пра населеныя пункты Беларусі, створаныя аўтаматычна&lt;/span&gt;]]|[[:Катэгорыя:Артыкулы пра населеныя пункты Беларусі, створаныя аўтаматычна|Артыкулы пра населеныя пункты Беларусі, створаныя аўтаматычна ({{PAGESINCATEGORY:Артыкулы пра населеныя пункты Беларусі, створаныя аўтаматычна}})]]}}
*{{#switch:{{PAGESINCATEGORY:Duplicate-defaultsort}}
|0
|1=
|2=[[:Катэгорыя:Duplicate-defaultsort|&lt;span style=&quot;color:#aaa&quot;&gt;Duplicate-defaultsort&lt;/span&gt;]]
|#default=[[:Катэгорыя:Duplicate-defaultsort|Duplicate-defaultsort ({{#expr:{{PAGESINCATEGORY:Duplicate-defaultsort}}-2}})]]}}
&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:smaller; text-align:right; background:rgba(138, 192, 255, 0.1); padding:0.4em&quot;&gt;[{{fullurl:Шаблон:Заданні для ўдзельнікаў|action=edit}} Правіць] · [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=purge}} Абнавіць]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны|{{PAGENAME}}]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>igjhett81izjwos3rol7c82v5mvld4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Статуя Свабоды (Рыга)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73966</id>
    <revision>
      <id>5141166</id>
      <parentid>4544869</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3888" sha1="as2r4uk71if7ym26sak2z8wkwdqschn" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Беларуская назва         = Статуя Свабоды
 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 57|lat_sec = 5.6
 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 47.6
 |region        = LV
 |CoordScale    = 
|Аўтар праекта            = Карліс Зале
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Пачатак будаўніцтва     = 1935
|Заканчэнне будаўніцтва  = 1935
|Будынкі                  = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
}}
'''Помнік Свабоды''' ({{lang-lv|Brīvības piemineklis}}, ў гутарковай мове рыжан называецца ''Мiлда'') у [[Рыга|Рызе]] быў ўсталяваны ў часы незалежнай [[Латвія|Латвіі]] ў 1935 годзе. Аўтар помніка — скульптар [[Карліс Зале]]. Помнік уяўляе сабой высокую [[Стэла|стэлу]].

== Апісанне ==
[[Выява:Riga peter the great statue.jpg|thumb|left|Помнік [[Пётр I|Пятру I]] стаяў на месцы Статуі Свабоды]]
Ля аснавання размешчаны [[скульптура|скульптуры]] і [[барэльеф]]ы, якія прадстаўляюць сабой розныя старонкі гісторыі краіны, у тым ліку дадзена выява [[Латышскія стралкі|латышскіх стралкоў]]. На вяршыні стаіць сама Свабода ў выглядзе жанчыны з трыма зоркамі — сімвалам трох правінцый Латвіі — [[Курземе]] (Курляндыі), [[Відземе]] (Ліфляндыі) і [[Латгале]] (Латгаліі). На помніку высечаны надпіс «Tēvzemei un Brīvībai» — «Айчыне і Свабодзе».

== Гісторыя ==
Пасля далучэння Латвіі да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у [[1940]] годзе помнік хацелі знесці, але дзякуючы ўмяшанню знакамітага скульптара [[Вера Ігнацьеўна Мухіна|В. І. Мухінай]] ён быў захаваны&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chas-daily.com/win/1998/11/19/l_91.html |title=Час № 268 (19.11.1998.) |access-date=28 лютага 2011 |archive-date=22 чэрвеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622061311/http://www.chas-daily.com/win/1998/11/19/l_91.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Гл. таксама ==
* [[Славутасці Рыгі]]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.citariga.lv/RU/index.php?page=303&amp;id=2&amp;part=2 Аб помніку Свабоды на партале Іншая Рыга]
* [http://www.1201.lv/history/freedom/ Помнік Свабоды]
* [http://www.kultura.lv/ru/icons/27/ Іконы латвійскай культуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081206183426/http://www.kultura.lv/ru/icons/27/ |date=6 снежня 2008 }}
* [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00026/92000.htm?text=%D0%97%D0%B0%D0%BB%D0%B5%20%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8%D1%81 ВСЭ, артыкул «Карлис Зале»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080219154802/http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00026/92000.htm?text=%D0%97%D0%B0%D0%BB%D0%B5%20%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8%D1%81 |date=19 лютага 2008 }}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Манументы]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе]]
[[Катэгорыя:1935 год у Рызе]]
[[Катэгорыя:Помнікі Рыгі]]</text>
      <sha1>as2r4uk71if7ym26sak2z8wkwdqschn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сцяг В’етнама</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76797</id>
    <revision>
      <id>5141398</id>
      <parentid>4459353</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2884" sha1="glb163rx7bavqr8sp230yvqyqtvkrks" xml:space="preserve">{{Картка сцяга
 |назва  = Сцяг Сацыялістычнай Рэспублікі В'етнам
 |суб'ект   = [[В’етнам]]
 |выява      = Flag of Vietnam.svg
 |подпіс   = Да 1976 — сцяг [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам|ДРВ]]
 |заснаваны  = {{fd|30|11|1955}}
 |прапорцыя = {{FIAV|110110}} 2:3
 |аўтар     = 
 |выява1     = Flag of the People's Army of Vietnam.svg
 |подпіс1  = {{FIAV|001001}} Сцяг арміі і ВМС В'етнама
}}
'''Сцяг [[В’етнам]]а''' ўведзены [[30 лістапада]] [[1955]] года як сцяг Дэмакратычнай Рэспублікі В'етнам, што займала тады паўночную частку краіны (Паўночны В'етнам). На ім намаляваная жоўтая пяціканцовая зорка на чырвоным фоне. Суадносіны бакоў сцягу складаюць 2:3. У 1945-1955 абрысы зоркі на сцягу былі крыху іншымі.

Зорка увасабляе лідарства камуністычнай партыі В'етнама, чырвоны колер азначае поспех рэвалюцыі, а пяць прамянёў зоркі часам выкладаюцца як рабочыя, сяляне, салдаты, інтэлігенцыя і моладзь.

З 1976 года, калі Паўднёвы В'етнам афіцыйна аб'яднаўся з Паўночным - сцяг Сацыялістычнай Рэспублікі В'етнам.

== Гістарычныя сцягі ==
&lt;gallery&gt;
Выява:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|Сцяг Паўночнага В'етнама ў 1945—1955
|Першы сцяг дынастыі Нгуенаў, [[1890]]—[[1920]], а таксама сцяг [[Паўднёвы В’етнам|Паўднёвага В'етнама]], [[1948]]—[[1975]]
Выява:Second flag of the Nguyen Dynasty.svg|Другі сцяг дынастыі Нгуенаў, [[1920]]—[[1945]]
|Сцяг В'етнамскай імперыі пры японскай акупацыі, [[9 сакавіка]] [[1945]] — [[22 жніўня]] 1945.
Выява:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|Сцяг пракамуністычнага «ўрада Рэспублікі Паўднёвы В'етнам» (В'етконг), [[1969]]—[[1976]]
&lt;/gallery&gt;

== Глядзі таксама ==
* [[Герб В’етнама|Герб В'етнама]]
* [[Сцяг Паўднёвага В'етнама]]

{{Азія па тэмам|Сцяг|Сцягі}}

[[Катэгорыя:Сцягі дзяржаў|В]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы В’етнама]]</text>
      <sha1>glb163rx7bavqr8sp230yvqyqtvkrks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Сцягафікацыя/В’етнам</title>
    <ns>10</ns>
    <id>88131</id>
    <revision>
      <id>5141399</id>
      <parentid>2990863</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="1tahowa8pm91fxhidf1ow6vk3qb97ph" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|сцягафікацыя/сцяг&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = В’етнам
| flag alias = Flag of Vietnam.svg
| flag alias-1945 = Old Flag Of Vietnam.svg
| flag alias-1890 = Flag of South Vietnam.svg
| flag alias-1920 = Second flag of the Nguyen Dynasty.svg
| flag alias-поўдзень = Flag of South Vietnam.svg
| flag alias-НФВПВ = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg
| flag alias-Індакітай = Flag of Colonial Vietnam.svg
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1890
| var2 = 1920
| var3 = 1945
| var4 = поўдзень
| var5 = НФВПВ
| var6 = Індакітай
&lt;/noinclude&gt;
| памер = {{{памер|}}}
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1tahowa8pm91fxhidf1ow6vk3qb97ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Люстэрка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89615</id>
    <revision>
      <id>5141519</id>
      <parentid>5140765</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>усё ж у слоўніку так, на які стаіць зноска; удакладніў праз ЭСБМ</comment>
      <origin>5141519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6811" sha1="dnrywn1o2tcjtcs57asq3zqldmziheu" xml:space="preserve">{{значэнні|Люстра (значэнні)}}
[[Файл:Mirror.jpg|міні||Ваза і люстра]]
'''Люстра''', '''люстэ́рка''' (ад {{lang-pl|lusterko}} &lt; {{lang-it|lustro}}&lt;ref name=pr&gt;{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|1}}, С. 733&lt;/ref&gt;) — цела з адбівальнай паверхняй, няроўнасці якой не перавышаюць долей даўжыні хвалі (электрамагнітнай ці гукавой). Выкарыстоўваецца ў побыце, астранамічных і фізічных прыладах, ультрагукавой апаратуры, медыцыне і інш. Найбольш вядомы прыклад — плоскае люстэрка.

== Гісторыя ==
[[Файл:Romano-Celtic mirror (Desborough).jpg|thumb|left|110px|Рамана-кельцкае бронзавае люстэрка]]
Археолагі выявілі першыя, невялікія люстэркі з серабра, медзі або бронзы, якія адносяцца да [[бронзавы век|бронзавага веку]] (напрыклад, узору сучасных індыйскіх люстраў ручнога вырабу [[:en:Aranmula kannadi]]).

Пазней навучыліся рабіць люстэркі са шкла, наносячы на тыльны бок шкляной пласцінкі тонкі пласт серабра, золата ці волава. Найбольшую вядомасць атрымалі знакамітыя венецыянскія люстэркі, якія каштавалі гэтак дорага, што для іх куплі французскія арыстакраты часам былі вымушаны прадаваць цэлыя маёнткі.

Таксама для вытворчасці люстраў раней ужываўся [[абсідыян]].

Сучасную гісторыю люстэркаў адлічваюць з 1240 года, калі ў Еўропе навучыліся выдзімаць посуд са шкла. Уласна вынаходства шклянога люстра адносяць да 1279 года, калі італьянскі манах-францысканец Джон Пекам апісаў спосаб пакрываць шкло тонкім пластом волава.

Вытворчасць люстра выглядала так. У пасудзіну праз трубку майстар уліваў расплаўленае волава, якое расцякалася роўным пластом па паверхні шкла, а калі шар астываў, яго разбівалі на кавалкі. Першая люстра было недасканалым — увагнутыя аскепкі злёгку скажалі адлюстраванне, але яно было яркім і чыстым.

У XIII ст. у Галандыі асвоілі саматужную тэхналогію вытворчасці люстраў, затым яе асвоілі ва Фландрыя і ў нямецкім горадзе Нюрнбергу, дзе ў 1373 годзе ўзнік першы люстраны цэх.

У 1407 годзе венецыянскія браты Данзало дэль Гала выкупілі ў фламандцаў [[патэнт]] і Венецыя паўтара стагоддзі трымала манаполію на вытворчасць люстраў, якія называліся венецыянскімі, хаця па сутнасці былі фламандскімі. І хоць Венецыя была не адзіным месцам вытворчасці люстраў у той час, але менавіта венецыянскія люстэркі вылучаліся найвышэйшай якасцю. Венецыянскія майстры дадавалі адлюстравальны сплаў золата і бронзу, таму ўсе прадметы ў люстры выглядалі нават прыгажэй за рэчаіснасць. Кошт аднаго венецыянскага люстра быў роўны кошту невялікага марскога судна, і для іх куплі французскія арыстакраты часам былі вымушаныя прадаваць маёнткі. Напрыклад, лічбы, якія дайшлі да нашых дзён, не дужа вялікае люстра памерам 100х65 см каштавала больш за 8000 [[ліўр]]аў, а карціна Рафаэля таго ж памеру — каля 3000 ліўраў.&lt;ref&gt;Сабин Мельшиор-Бонне. История зеркала. — М.: Новое литературное обозрение, 2006. — (Культура повседневности). — ISBN 5-86793-384-9&lt;/ref&gt;

== Уласцівасці ==
Уласцівасці люстэрка вызначаюцца каэфіцыентам адбіцця матэрыялу, з якога яно зроблена, і формай яго паверхні. Каэфіцыент адбіцця ўплывае на энергію адбітай хвалі, для яго павелічэння на паверхню люстэрка наносяць тонкі слой металу або мнагаслойнае дыэлектрычнае пакрыццё. Форма люстэрка вызначае від адбітай хвалі (плоскай, цыліндрычнай, сферычнай). Плоскае люстэрка змяняе толькі напрамак распаўсюджвання хвалі і захоўвае яе від (напр., плоская хваля застаецца плоскай, сферычная — сферычнай). Увагнутыя і выпуклыя люстэркі з паверхняй рознай формы змяняюць напрамак распаўсюджвання і від адбітай хвалі, напр., плоская хваля пры адбіцці ад знешняй паверхні конуса пераўтвараецца ў цыліндрычную, цыліндрычная пры адбіцці ад унутранай паверхні конуса — у плоскую. Аптычныя люстэркі пазбаўлены храматычнай [[аберацыя аптычнай сістэмы|аберацыі]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|9|Люстэрка}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Геаметрычная оптыка]]</text>
      <sha1>dnrywn1o2tcjtcs57asq3zqldmziheu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка</title>
    <ns>4</ns>
    <id>90386</id>
    <revision>
      <id>5141211</id>
      <parentid>5138828</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="603" sha1="8ai8hcltcz7akljjf7kyhtpckuev1w6" xml:space="preserve">''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)''
* Пункт дыслакацыі '''[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане|расійскіх міратворцаў]]''' у [[Паўднёвы Судан|Паўднёвым Судане]] быў празваны Міхайлаўкай.

''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]''

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]]</text>
      <sha1>8ai8hcltcz7akljjf7kyhtpckuev1w6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сусветная лічбавая бібліятэка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93031</id>
    <revision>
      <id>5141367</id>
      <parentid>4310465</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T23:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4899" sha1="d4og5s3ussmaf9zru2qgdn02k0lnwmw" xml:space="preserve">{{Картка:Сайт
|назва=Сусветная лічбавая бібліятэка 
|лагатып=
|url=[http://www.wdl.org/ru/ www.wdl.org]
|скрыншот=[[Выява:World Digital Library - Launch.png|border|230px|Галоўная старонка сайта]]
|commercial=Не 
|размяшчэнне=
|тып=[[Электронная бібліятэка]]
|рэгістрацыя=
|уладальнік=[[Бібліятэка Кангрэса ЗША]] 
|аўтар=[[Джэймс Хэдлі Білінгтан]]
|пачатак працы=[[21 красавіка]] [[2009]]
|бягучы статус=
|абарот=
|прыбытак=
}}
'''Сусветная лічбавая бібліятэка''' ({{lang-en|World Digital Library}}) — праект [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэкі Кангрэса]]. У бібліятэцы будуць сабраны аблічбаваныя версіі найкаштоўных матэрыялаў па гісторыі і культуры.

Удзельнікамі міжнароднага праекта з’яўляюцца нацыянальныя кнігасховішчы і архівы розных краін.

Афіцыйнае адкрыццё праекта адбылося [[21 красавіка]] [[2009]] года.

== Місія, заяўленая на дзень адкрыцця ==

{{пачатак цытаты}}Сусветная лічбавая бібліятэка (WDL) падае бясплатны доступ у сетцы Інтэрнэт у шматмоўным фармаце да вялікай колькасці матэрыялаў, якія ўяўляюць культуры розных краін свету.

Асноўныя мэты Сусветнай лічбавай бібліятэкі:

* Садзейнічанне міжнароднаму і міжкультурнаму паразуменню.
* Пашырэнне аб’ёму і разнастайнасці культурнага ўтрымання ў Інтэрнэце.
* Падаванне рэсурсаў для педагогаў, вучоных і ўсіх зацікаўленых твараў.
* Пашырэнне магчымасцяў устаноў-партнёраў для скарачэння парыву ў лічбавых тэхналогіях унутры краіны і паміж краінамі.
{{канец цытаты|крыніца = [http://www.wdl.org/ru/about/ Місія], раздзел &quot;Пра праграму&quot;}}

== Колькасць матэрыялаў (аб’ектаў) на дзень адкрыцця ==

* [[Еўропа]]: 384 аб’ектаў,
* [[Паўночная Амерыка]]: 137 аб’екта,
* [[Цэнтральная Азія|Цэнтральная]] і [[Паўднёвая Азія]]: 65 аб’ектаў,
* [[Усходняя Азія]]: 81 аб’ект,
* [[Сярэдні Усход]] і [[Паўночная Афрыка]]: 157 аб’ектаў,
* [[Паўднёва-Усходняя Азія]]: 49 аб’ектаў,
* [[Лацінская Амерыка]] і [[Карыбскі басейн]]: 320 аб’ектаў,
* [[Афрыка]]: 122 аб’екта,
* [[Акіянія]] і [[Ціхі акіян]]: 31 аб’ект.

Усяго на дзень адкрыцця азначана 1170 даступных аб’ектаў.

== Колькасць матэрыялаў (аб’ектаў) на бягучы дзень ==

* [[Еўропа]]: 1124 аб’екты,
* [[Паўночная Амерыка]]: 199 аб’ектаў,
* [[Цэнтральная Азія|Цэнтральная]] і [[Паўднёвая Азія]]: 92 аб’екты,
* [[Усходняя Азія]]: 187 аб’ектаў,
* [[Сярэдні Усход]] і [[Паўночная Афрыка]]: 529 аб’екта,
* [[Паўднёва-Усходняя Азія]]: 54 аб’екты,
* [[Лацінская Амерыка]] і [[Карыбскі басейн]]: 340 аб’ектаў,
* [[Афрыка]]: 161 аб’ект,
* [[Акіянія]] і [[Ціхі акіян]]: 40 аб’ектаў.

Усяго на 28 жніўня 2011 года азначана 2526 даступных аб’ектаў. Колькасць аб’ектаў увесь час расце.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==

* [http://www.wdl.org/ru/ Інфармацыйны вэб-сайт Сусветнай лічбавай бібліятэкі]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.worlddigitallibrary.org Інфармацыйны вэб-сайт Сусветнай лічбавай бібліятэкі] Бібліятэкі Кангрэса

[[Катэгорыя:Бібліятэка Кангрэса]]
[[Катэгорыя:Электронныя бібліятэкі]]
[[Катэгорыя:Бібліятэкі]]</text>
      <sha1>d4og5s3ussmaf9zru2qgdn02k0lnwmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супольнасць Забей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98966</id>
    <revision>
      <id>5141357</id>
      <parentid>5015545</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T22:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26087" sha1="8itamu8fh80pihwdayjqeqvkdm2395o" xml:space="preserve">{{Партыя 
| назва партыі = Супольнасць Забей
| лідар = Mr. Zabej
| дата заснавання = [[17 чэрвеня]] [[2006]] 
| ідэалогія = [[сацыяльная сфера]], [[сацыяльныя навацыі]], [[эксперыментальныя праекты]] 
| штаб-кватэра = [[Мінск]], [[Рэспубліка Беларусь]]
| дэвіз = «Глядзім! Думаем! Дзейнічаем!» 
| афіцыйны сайт = [http://www.zabej.info www.zabej.info]
}}
'''Супольнасць Забей (магчымыя варыянты Забей!, «Забей», «Забей!», Zabej, ZABEJ, сінонімы Забей-група, Забей-супольнасць)''' — аўтаномны маладзёжны рух, які ўзнік у Рэспубліцы Беларусь у сярэдзіне 2006 года. Яго мэтай з’яўляецца стварэнне альтэрнатыўнай публічнай пляцоўкі для рэалізацыі і развіцця патэнцыялу актыўных людзей.

Зараз супольнасць «Забей!» працуе ў фармаце маладзежнай арганізацыі «[[Фаланстэр]]».

== Гісторыя ўзнікнення ==
У 2005 годзе грамадзянская ініцыятыва «Час» прыпыняе сваю дзейнасць. Летам 2006 года рух аднаўляе актыўную дзейнасць пад новай назвай «Забей!» і практычна поўнасцю захоўвае першапачатковы склад. Гэта было адзначана правядзеннем першага дваровага турніра па футболу. Пазней з’яўляецца часопіс «Zabej!Info», праэкты «Пошук», «Хапун», «Кінабункер», «Мы — дзецям!» і г.д.&lt;ref name=&quot;svaboda.org&quot;&gt;[http://www.svaboda.org/content/transcript/2170462.html Святое место-2: неформальные молодежные инициативы (Радыё Svaboda.org, 28 верасня 2010)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://vialejka.org/2009/08/15/dvapnvc-utsbnk-mavtccffa-oepalagaf.html Дворовый футбол: научится побеждать] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120717142458/http://vialejka.org/2009/08/15/dvapnvc-utsbnk-mavtccffa-oepalagaf.html |date=17 ліпеня 2012 }}&lt;/ref&gt;.
&lt;div class=&quot;tright&quot; style=&quot;clear:none&quot;&gt;[[Файл:Zabej turnir.jpg|thumb|x200px|Дваровы футбольны турнір, Вілейка, 2009]]&lt;/div&gt;

== Сутнасць назвы ==
На погляд удзельнікаў супольнасці, назва адлюстроўвае ступень грамадзянскай і палітычнай актыўнасці моладзі ў Беларусі. На слэнге слова «забіць» азначае «адмахнуцца», «заплюшчыць вочы на штосьці», «кінуць пра што-небудзь думаць». «Забіць» на ўсё, калі і так на ўсё ўжо «забіта» — іранічныя адносіны ўдзельнікаў супольнасці да абыякавасці, якая існуе ў грамадстве. «Забіць» можна на тое, што старое, лядашчае, не падлягае рамонту. Але можна «Забіць» і месца ў гісторыі — гэта значыць, рабіць «Гісторыю» як рабілі яе ў 41 па 45 год.&lt;ref name=&quot;tut.by&quot;&gt;[http://news.tut.by/otklik/188050.html Народный эфир TUT.BY: гость программы — координатор сообщества Забей Михаил Волчек (Беларускі партал TUT.BY, 26 ліпеня 2010)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120407042013/http://news.tut.by/otklik/188050.html |date=7 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;.

== Мэта і прынцыпы ==
Асноўнай мэтай супольнасць з’яўляецца стварэнне новых правілаў у грамадстве, новых каштоўнасцей, іншай рэальнасці на практыцы. Канчатковая мэта — фармаванне новага праекту краіны. Пакрокавыя задачы — гэта разбурэнне старой недзеяздольнай структуры грамадства, яго кланавай прыроды, кумаўства і іншых перажыткаў, якія затрымліваюць сацыяльнае і палітычнае развіццё, ініцыятыву. Супольнасць Забей захавала асноўныя прынцыпы «Часу»: актыўнасць, салідарнасць, крытычнасць, альтэрнатыўнасць, упартасць, прамое дзеянне. Палітычныя і рэлігійныя погляды не іграюць вырашальнай ролі. Супольнасць Забей прапаноўвае ацэньваць сябе і іншых па ўчынках.
&lt;div class=&quot;tright&quot; style=&quot;clear:none&quot;&gt;[[Файл:Zabej banner.jpg|thumb|x150px|Банер Забей]]&lt;/div&gt;

=== Лозунгі ===
* '''Забей на ўсё!''' — адлюстроўвае становішча сучаснага беларускага грамадства. Іранізуе над пасіўнасцю людей, асабліва моладзі, у адносінах да падзей у краіне.
* '''DIY! Футбол! Парадак! (вар. DIY! Футбол! Самаарганізацыя!)''' — выказвае пазітыўныя дзеянні супольнасць: ствараць новы парадак рэчаў праз самвыдат, футбол, кінапрагляды і г.д.
* '''Глядзім! Думаем! Дзейнічаем!''' — лозунг «Кінабункера», які адлюстроўвае актыўны і крытычны падыход да прагляду відэаматэрыялаў (фільмы, рэпартажы і інш.).
* '''Вернем футбол вуліцы!''' — падкрэслівае прыхільнасць адкрытай прасторы, да дваровага, свабоднага футболу, дзе можна ўдзельнічаць максімальна проста, без бюракратычных і фінансавых бар’ераў мноству людзей.

== Асноўныя кірункі дзейнасці ==

=== Футбол ===
&lt;div class=&quot;tleft&quot; style=&quot;clear:none&quot;&gt;[[Файл:Kybok planeta zabej 2010 turnir passionariev.jpg|thumb|x150px|Кубак Турніру Пассіянарыяў, 2010]]&lt;/div&gt;
Дваровы [[футбол]] па версіі Забей у Мінску і наваколлі пачаўся ў 2006 годзе &lt;ref&gt;[http://www.br.minsk.by/index.php?article=28459 А у нас во дворе… (газета «Беларусы і рынак», 18 сентября 2006)]&lt;/ref&gt;. Днём народзінаў лічыцца 17 чэрвеня 2006 года, калі ў Мінску ўпершыню прайшлі адборачныя гульні турніра па Фрунзенскаму раёну &lt;ref&gt;[http://www.vabank.by/index.php?admin=0&amp;cid=1&amp;id=1270 Уличные чемпионаты (газета «Ва-Банкъ», 9 мая 2006)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120406122546/http://www.vabank.by/index.php?admin=0&amp;cid=1&amp;id=1270 |date=6 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;. У 2007 годзе геаграфія турніру не змяняецца, але павялічваецца колькасць камандаў. У 2008 годзе турнір выходзіць у рэгіёны: праходзяць адборачныя туры ў Гродна і Гомелі &lt;ref&gt;[http://blog.grodno.net/2008/07/05/4071/ Турнир дворового футбола в Гродно] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090827235522/http://blog.grodno.net/2008/07/05/4071/ |date=27 жніўня 2009 }}&lt;/ref&gt;.
Асноўныя ўдзельнікі дваровага турніру Забей — моладзь 16-23 год&lt;ref name=&quot;tut.by&quot;/&gt;. Пра турнір паведамляецца пры дапамозе афіш, якія расклейваюць актывісты «Забей», праз сайт і сацыяльныя сеці. Гульні праходзяць у 1-2 дні. Спачатку праводзяцца адборачныя туры, затым гарадскія і рэспубліканскі фіналы. У агульнай складанасці за сезон у гульнях прымаюць удзел 100—150 камандаў. За 2008 год сыграна каля 1500 матчаў &lt;ref&gt;Асамблея — № 3, 2008, http://belngo.info&lt;/ref&gt;.
У 2007 годзе быў адкрыты новы напрамак — жаночы дваровы футбол &lt;ref&gt;[http://old.euroradio.fm/by/190/listentous/6889/ Аматарскі футбол для дзяўчын крочыць па Мінску! ([[Еўрапейскае радыё для Беларусі]])] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120426012935/http://old.euroradio.fm/by/190/listentous/6889/ |date=26 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/sport/92154.html Продолжается Минский любительский футбол для девушек (Беларускі партал TUT.BY, 2 жніўня 2007)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120407042052/http://news.tut.by/sport/92154.html |date=7 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;.
У 2009 годзе дваровы турнір ахапіў 8 гарадоў Беларусі &lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=5xL2c7BMurU Футбольный турнир Забей. Сезон 2009]&lt;/ref&gt;.

==== Турнір Пасіянарыяў ====
У 2010 годзе турнір супольнасці набыў новую назву — «Турнір Пасіянарыяў» і прайшоў у 4 гарадах Беларусі. Назва і сутнасць паходзіць ад слова «пасіянарнасць» (тэорыя Льва Гумілёва). Асноўная мэта мерапрыемства — актыўны адпачынак і данясенне кожнаму ўдзельніку, што любая гісторыя складаецца з Герояў і іх учынкаў. Кожны тур спаборніцтваў прысвечаны гістарычнаму персанажу. Такім, як [[Канстанцін Каліноўскі]], Дзед Талаш, [[Эмілія Плятэр]], [[Фелікс Дзяржынскі]], [[Канстанцін Астрожскі]], [[Вітаўт]] і інш. Такім чынам, дваровы футбол напаўняецца інтэлектуальным складнікам і звязвае два актыўныя пачаткі: спорт і гісторыю.&lt;ref&gt;[http://new.racyja.com/news/futbolnyya-turniry-z-prysvyachennem-belaruskim-geroyam Футбольныя турніры з прысвячэннем беларускім героям (Беларускае радыё Рацыя, 18 красавіка 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120406122559/http://new.racyja.com/news/futbolnyya-turniry-z-prysvyachennem-belaruskim-geroyam |date=6 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;.

У 2011 годзе Турнір Пасіянарыяў ахапіў ужо 8 гарадоў краіны: Мінск &lt;ref&gt;[http://afisha.open.by/news/15573 Прошел первый отбор Турнира Пассионариев-2011 (інтэрнэт-партал Open.by)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110504020156/http://afisha.open.by/news/15573 |date=4 мая 2011 }}&lt;/ref&gt;, Магілёў &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://222.by/otborochnyi-etap-futbolnogo-turnira-passionariev-mogilev-zakhvatili-reindzhery |title=Отборочный этап футбольного Турнира Пассионариев: «Могилёв» захватили «Рейнджеры» (Могилевский городской информационный портал, 07 июня 2011) |access-date=3 снежня 2011 |archive-date=13 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513003251/http://222.by/otborochnyi-etap-futbolnogo-turnira-passionariev-mogilev-zakhvatili-reindzhery |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, Бабруйск &lt;ref&gt;[http://babruisk.by/rus/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/1239/ Zabej.Info проведет отборочный тур в Бобруйске (Бабруйск: рэгіянальны партал, 18 красавіка 2011)]&lt;/ref&gt;, Баранавічы &lt;ref name=&quot;resurs.by&quot;&gt;[http://resurs.by/sport/1139-turnir-passionariev-2011-yepoxa-geroev.html Турнир Пассионариев 2011: Эпоха Героев в Барановичах и Молодечно] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120426055638/http://resurs.by/sport/1139-turnir-passionariev-2011-yepoxa-geroev.html |date=26 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;, Барысаў &lt;ref&gt;[http://generation.by/news4486.html Мэдыюм Турніра дваровых футбольных каманд (Generation.by, 4 мая 2011)]&lt;/ref&gt;, Маладзечна&lt;ref name=&quot;resurs.by&quot;/&gt;, Брэст&lt;ref&gt;[http://virtual.brest.by/news9832.php Турнир Пассионариев-2011:Между физруками и Историей (Виртуальный Брест, 16 мая 2011)]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, Віцебск &lt;ref&gt;[http://news.vitebsk.cc/2011/05/29/v-vitebske-sostoyalsya-otborochnyiy-tur-futbolnogo-turnira-passionariev/ В Витебске состоялся отборочный тур футбольного Турнира Пассионариев ({{нп3|Народныя навіны Віцебска|Народныя навіны Віцебска|en|Narodnya Naviny Vitsebska}}, 29 мая 2011)]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Удзел прынялі больш за 80 камандаў &lt;ref name=&quot;tut.by&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://generation.by/news3947.html Люди-герои поколения на турнире дворовых команд (Generation.by, 4 октября 2010)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/194132.html Народный эфир и Неделя глазами читателей TUT.BY (Белорусский портал TUT.BY, 16 августа 2010)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101124055017/http://news.tut.by/194132.html |date=24 лістапада 2010 }}&lt;/ref&gt;.

==== Турнір Нефармалаў ====
У 2010 годзе ўзяў пачатак новы праект па двароваму футболу — Турнір Нефармалаў, які ставіць сабе за мэту папулярызацыю вулічнага футболу і нефармальных рухаў, прыцягненне і аб’яднанне розных незалежных, аматарскіх чэмпіянатаў, турніраў і ліг у аднадзённых спаборніцтвах.

Так, у 2010 годзе Турнір сабраў 10 каманд з 5 розных чэмпіянатаў г. Мінску &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Неформалы проведут турнир по футболу |url=http://navokal.com/content/turnir_neformalov |accessdate=3 снежня 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426055654/http://navokal.com/content/turnir_neformalov |archivedate=26 красавіка 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. А ўжо ў 2011 годзе — 29 каманд з 10 турніраў і 12 рэгіёнаў краіны.
Турнір дае магчымасць арганізатарам чэмпіянатаў і аматарскім камандам даведацца адзін пра аднаго, абмяняцца вопытам у арганізацыі лакальных мерапрыемстваў. Робіць футбол дасягальным для ўсіх жадаючых (адсутнічаюць узроставыя абмежаванні і фінансавых бар’ераў). Выяўляе асноўныя патрабаванні ўдзельнікаў і рэальнае становішча спраў у краіне ў галіне нефармальнага спорту &lt;ref&gt;[http://kanoes.info/2009/1407/match-neformalov-kak-ehto-bylo.htm Матч Неформалов. Как это было]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

На дадзены момант супольнасць не толькі арганізуе свой турнір, але і ўдзельнічае ў іншых адкрытых спартыўных мерапрыемствах &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mfront.net/content.php?content.1258 |title=Фаварыты турніру «Малады Фронт» i «Zabej.info» (&amp;#91;&amp;#91;Малады фронт&amp;#93;&amp;#93;, mfront.net) |access-date=3 снежня 2011 |archive-date=7 красавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120407130021/http://mfront.net/content.php?content.1258 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nn.by/index.php?c=ar&amp;i=19390 Футбольны турнир к 25 августа(газета «Наша Нива», 25 августа 2008)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://serabranka.at.tut.by/ Купальскі кубак 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120426055637/http://serabranka.at.tut.by/ |date=26 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;.

&lt;div class=&quot;tright&quot; style=&quot;clear:none&quot;&gt;[[Файл:Zabej number 11.jpg|thumb|x250px|Вокладка 11 нумара Забей!Інфо]]&lt;/div&gt;

=== Часопіс ===
У сярэдзіне 2007 года супольнасць «Забей» адчыняе медыя напрамак. Выдаецца часопіс «Zabej!Info», які выходзіць у папяровай, PDF-, аўдыё- і відэаверсіі адзін раз на два месяцы. Калі напачатку часопіс выступаў у якасці крыніцы інфармацыі для ўдзельнікаў дваровага турніру пра іншыя праекты супольнасці Забей, то зараз кола асноўных тэм пашырылася. У часопісе закранаюцца такія напрамкі, як [[культура]], [[гісторыя]], [[палітыка]], [[эканоміка]] Беларусі і іншых краін. Выданне разлічана на пасіянарную, сацыяльна і палітычна актыўную моладзь &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090406152248/http://arche.by/by/8/10/150/ «Новые СМИ» как форма молодежного сопротивления (Журнал arche.by, 13 ноября 2008)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://budzma.org/ngo/myediafront-zabejinfo-7.html Медиафронт. ZABEJ!INFO #7]&lt;/ref&gt;.

Да пачатку 2010 года выйшла 11 нумароў часопіса.

12 выпуск Zabej!Info выйшаў у маі 2011, быў прысвечаны героям Турніра Пасіянарыяў і раскрываў іх самыя значныя дасягненні і ўчынкі
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Все объявленияОбъявления от janka — Punk, панк, hardcore, хардкор&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.punk.by/index.php?option=com_adsmanager&amp;page=show_user&amp;userid=368&amp;Itemid=26 |accessdate=3 снежня 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422041617/http://www.punk.by/index.php?option=com_adsmanager&amp;page=show_user&amp;userid=368&amp;Itemid=26 |archivedate=22 красавіка 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Кінабункер ===
Са студзеня 2009 года пачала працаваць другая асветніцкая секцыя супольнасці — «Кінабункер». Асноўная мэта — вывучэнне гістарычнага і палітычнага працэсу праз [[кінематограф]] і відэапубліцыстыку. У перыяд 2009—2011 гадоў было праведзена 24 кіналекторыя на розныя тэмы: ад сучаснага мастацтва і сацыяльных праблем да палітычнага і эканамічнага ладу грамадства &lt;ref&gt;[http://kina.klu.by/kinobunker/ Кінабункер: Месца, дзе не толькі глядзяць, але дзе глядзяць і думаюць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120426055640/http://kina.klu.by/kinobunker/ |date=26 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;.
Сустрэчы адбываюцца ў форме кіналекторыя па хвалюючай праблеме &lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=175hSNTndwU Презентация Кинобункера на встерече минских киноклубов]&lt;/ref&gt;.

=== Іншая актыўнасць ===
Акрамя таго, супольнасць Забей робіць шэраг адзіночных праектаў, такіх як '''«Зін-злёт»''' (2008)&lt;ref name=&quot;old.evroradio.fm&quot;/&gt;, '''«Культурны кактэйль»''' (2009) Увесь час дзейнічае «Забей-студыя».

Важным кірункам з’яўляецца развіццё лакальных супольнасцей.&lt;ref name=&quot;svaboda.org&quot;/&gt;.

==== Зіназлёт ====
14 верасня 2008 года супольнасцю Забей быў праведзены першы «Зін-злёт», які сабраў рэдактараў розных самвыдат часопісаў (зінаў) і газет з мэтай абмеркавання актуальных праблем і шляхоў развіцця малых СМІ ў Рэспубліцы Беларусь &lt;ref&gt;[http://poland.indymedia.org/en/2008/09/38205.shtml Zlot wydawców niezaleznych w Mińsku] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120406122632/http://poland.indymedia.org/en/2008/09/38205.shtml |date=6 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;baj.by&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20090408181123/http://baj.by/m-p-viewpub-tid-1-pid-5592.html Маладыя самвыдатаўцы хочуць стварыць у Беларусі «альтэрнатыўную публічную прастору» (Белорусская ассоциация журналистов, 9 сентябрая 2008)]&lt;/ref&gt;. Рэдакцыя зіна «Zabej!Info» прымае актыўны ўдзел у іншых мерапрыемствах, арганізаваных субкультурнымі і нефармальнымі рухамі, дзе прапаноўвае больш шырокае супрацоўніцтва ў асяроддзі невялікіх выданняў. «Малыя [[СМІ]] і супольнасці ў краіне здольныя адлюстроўваць працэсы значна глыбей і мацней уплываць на грамадства, калі гэтыя СМІ гатовыя выйсці за межы сектанцтва і субкультурнасці»&lt;ref name=&quot;old.evroradio.fm&quot;&gt;[http://old.euroradio.fm/by/599/news/23348/ В Минске проходит фестиваль самиздата ([[Еўрапейскае радыё для Беларусі]], 7 сентября 2008)]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;baj.by&quot;/&gt;.

==== Культурны кактэйль ====
Культурны кактэйль ставіць мэтай разбурыць стандартнае разуменне ў адносінах да дзеячаў мастацтва і палітыкі. 3 і 5 красавіка 2009 года быў праведзены першы «Культурны кактэйль: Э. Лімонаў vs Славамира Адамовича», які прысвячаўся іх літаратурнай творчасці і палітычнай біяграфіі. У першы дзень мерапрыемства прахадзіла па прынцыпе літаратурнага рынгу, другі — кінапаказ у фармаце Кінабункера &lt;ref&gt;[http://www.nazbol.ru/rubr13/3925.html Пятого апреля завершился первый Культурный Коктейл (Нацбол.ru, 14 апреля 2009)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090423024422/http://www.nazbol.ru/rubr13/3925.html |date=23 красавіка 2009 }}&lt;/ref&gt;

У 2010 годзе супольнасць «Забей» была ператворана ў [[Маладзёжная арганізацыя &quot;Фаланстэр&quot;|маладзёжную арганізацыю «Фаланстэр»]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
[http://www.zabej.info Афіцыйны сайт супольнасці Забей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111213042403/http://zabej.info/ |date=13 снежня 2011 }}

[[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе]]
[[Катэгорыя:Супольнасці]]</text>
      <sha1>8itamu8fh80pihwdayjqeqvkdm2395o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Алегавіч Дарафееў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101158</id>
    <revision>
      <id>5141470</id>
      <parentid>4982071</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:15:25Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5141470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9974" sha1="o9leqqs77woaskf7xkn10asguqm89gm" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Дарафееў}}
{{Асоба
 |імя=Сяргей Алегавіч Дарафееў
 |арыгінал імя     = 
 |партрэт          = Darafiejeŭ.jpg
 |размер           = 
 |подпіс           = 
 |апісанне         = тэле[[вядучы]]
 |дата нараджэння=19.05.1980
 |месца нараджэння = {{месца нараджэння|Мінск}}, [[Беларуская ССР]], [[СССР]]
 |грамадзянства    = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
 |жонка            = 
 |дзеці            = 
 |месца працы      = [Беларусь], [Украіна]
 |узнагароды і прэміі = узнагарода &quot;Тэлевяршыня&quot;, прэмія &quot;Медыяперсона&quot;
 |сайт             = 
 |Commons          = 
}}
'''Сяргей Алегавіч Дарафееў''' (нар. {{ДН|19|5|1980}}, [[Мінск]]) — беларускі тэлежурналіст.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся [[19 мая]] [[1980]] года&lt;ref&gt;[http://ont.by/new/konference?online=22 Online-канфэрэнцыя з Сяргеем Дарафеевым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101223183710/http://ont.by/new/konference?online=22 |date=23 снежня 2010 }}&lt;/ref&gt; ў
[[Мінск]]у.

Скончыў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]]&lt;ref name=&quot;ont&quot;&gt;[http://www.ont.by/company/faces/0019959/ Сяргей Дарафееў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110828092011/http://www.ont.by/company/faces/0019959 |date=28 жніўня 2011 }}&lt;/ref&gt;.

Тэле- і радыёжурналістыцы вучыўся за мяжой, выйграў грант Дзярждэпартамента ЗША — стажыраваўся ў СМІ Чыкага &lt;ref name=&quot;ont&quot; /&gt;.

Працаваў на радыё «Мір», «Альфа Радыё» і «Юністар».

Сваю кар’еру на АНТ пачаў з пасады рэдактара і вядучага праграмы «Наша раніца» ({{lang-ru|Наше утро}}) Да 2010 г. кіраўнік і вядучы [[ток-шоу Выбар|ток-шоу «Выбар»]], праграмы «Выбар+», дырэктар дырэкцыі ранішняга вяшчання на тэлеканале [[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|АНТ]] ([[Беларусь]])&lt;ref&gt;[http://ont.by/company/managers?19628:persons(r(5,5);)/ Дарафееў Сяргей Алегавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140413154816/http://ont.by/company/managers?19628%3Apersons%28r%285%2C5%29%3B%29%2F |date=13 красавіка 2014 }}&lt;/ref&gt;.

У 2010 г. — пераможца Шостага [[Нацыянальная тэлевізійная прэмія «Тэлевяршыня»|Нацыянальнага тэлевізійнага конкурсу «Тэлевяршыня»]] у намінацыі «Лепшы вядучы грамадска-палітычнай (публіцыстычнай) праграмы». У тым жа годзе чытачы «Камсамолкі» прызналі Дарафеева лепшым беларускім тэлевядучым, а ў 2011 г. аддалі яму тытул секс-сімвала Беларусі&lt;ref&gt;[http://kp.by/daily/25677.4/837071/ Тэлевядучы больш не працуе на АНТ, але пакідаць прафесію не збіраецца]{{Недаступная спасылка}} [[Камсамольская праўда]]&lt;/ref&gt;. У маі 2011 г. Сяргею Дарафееву прысудзілі спецыяльны прыз «Медыяперсона» як персоне, за якую прагаласавала самая вялікая колькасць журналістаў&lt;ref&gt;[http://naviny.by/rubrics/society/2011/05/20/ic_news_116_368299/ Сяргей Дарафееў атрымаў прыз «Медыяперсона»]&lt;/ref&gt;.

У снежні 2010 г. быў адхілены ад эфіру па палітычным матывам &lt;ref&gt;[http://www.interfax.by/article/74344 interfax.by Дарафеева не звольнілі, а «Выбар» пайшоу на навагоднія вакацыі — АНТ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120315042633/http://www.interfax.by/article/74344 |date=15 сакавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;, у сакавіку 2011 г. быў звольнены з каналу [[АНТ]]&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/society/224953.html tut.by Тэлежурналіста Сяргея Дарафеева звольнілі з АНТ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110429231707/http://news.tut.by/society/224953.html |date=29 красавіка 2011 }}&lt;/ref&gt;.

Працуе на «[[5 канал, Украіна|5 канале]]» ([[Кіеў]]). Вядзе штосуботнюю праграму «Партрэты» з Сяргеем Дарафеевым&quot;, а таксама разам з іншымі журналістамі штодзённую вечаровую праграму «Час. Підсумкі дня». У 2012 г. атрымаў прэмію «Тэлетрыумф» у намінацыі «Інтэрв’юер»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novychas.by/hramadstva/fihury_tydnia_sjarhiej_budkin|title=Фігуры тыдня: Сяргей Будкін, Таццяна Шаракова, Сяргей Дарафееў|last=|first=|date=2012-12-08|website=|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|dead-url=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200405071745/https://novychas.by/hramadstva/fihury_tydnia_sjarhiej_budkin|archivedate=2020-04-05|accessdate=2020-04-05}}&lt;/ref&gt;.

Пасля Сяргей Дарафееў папрацаваў на «[[Радыё Свабода]]», жыў у [[Прага|Празе]]. Але праз 3,5 года звольніўся. У 2018 годзе Сяргей Дарафееў вярнуўся ў Кіеў&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=235103 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;.

== Сям'я ==
Мае сястру-двайнятку Вольгу, якая жыве ў [[Італія|Італіі]].

== Зноскі ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://online.ont.by/index.php/dorofeev/ Блог] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101223024637/http://online.ont.by/index.php/dorofeev/ |date=23 снежня 2010 }}
* [http://www.ont.by/programs/programs/vibor/ Праграма Выбар/Выбар+] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110827064205/http://www.ont.by/programs/programs/vibor |date=27 жніўня 2011 }}
* [http://kp.by/daily/24421.3/591470/ Сяргей Дарафееў — лепшы вядучы!]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.belgazeta.by/20051212.49/430154471/ Сяргей Дарафееў:&quot;Аб дзецях мне пакуль не абвяшчалі&quot;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100721112648/http://www.belgazeta.by/20051212.49/430154471 |date=21 ліпеня 2010 }}
* [http://mygazeta.com/развлечения/знаменитости/разговор-по-душам.html Разговор по душам]
* [http://pda.sb.by/post/62006/ Нетусовачны чалавек Сяргей Дарафееў]{{Недаступная спасылка}}
* [http://kp.by/daily/24237/437112/ Тэлеведучы Сяргей Дарафееў: «Я хаджу ў царкву»]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.aif.by/ru/articles/persone/item/789-dorofeev.html Сяргей Дарафееў: «Я б вельмі хацеў зняцца ў кіно»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111013160901/http://aif.by/ru/articles/persone/item/789-dorofeev.html |date=13 кастрычніка 2011 }}
* [http://www.mogved.by/persona/2933 Сяргей Дарафееў: «Ніколі не спрабую камусьці падабацца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151123032736/http://www.mogved.by/persona/2933 |date=23 лістапада 2015 }}
* [http://mojazarplata.by/main/obrazovanie-karera/uspeshnaja-karera/sergey-dorofeev?wi_skin=mmx Сяргей Дарафееў: Я абраў журналістыку таму, што …] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120118024543/http://mojazarplata.by/main/obrazovanie-karera/uspeshnaja-karera/sergey-dorofeev?wi_skin=mmx |date=18 студзеня 2012 }}
* [http://tv.tut.by/news.php?id=7480 Вядучы ток-шоу на АНТ Сяргей Дарафееў адхілены ад эфиру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151123033010/http://tv.tut.by/news.php?id=7480 |date=23 лістапада 2015 }}
* [http://studgorodok.bsu.by/spaw2/uploads/files/unitime/unitime%20pilot.pdf Выбар Сяргея Дарафеева]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.mininform.gov.by/rus/action/televershina/winner2010 «Пераможца Шостага конкурсу „Тэлевяршыня“»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110103001703/http://www.mininform.gov.by/rus/action/televershina/winner2010/ |date=3 студзеня 2011 }}
* [http://www.gazetaby.com/index.php?sn_nid=39098 Ліст сваім гледачам]

{{DEFAULTSORT:Дарафееў Сяргей}}
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты Украіны]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]]
[[Катэгорыя:Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]</text>
      <sha1>o9leqqs77woaskf7xkn10asguqm89gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Іванавіч Вавілаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104329</id>
    <revision>
      <id>5141463</id>
      <parentid>5095550</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24106" sha1="4c9b726gslhcqp0zae8n6fqdbux9gad" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Вавілаў}}
{{Вучоны 
 |Імя                  = Сяргей Іванавіч Вавілаў
 |Арыгінал імя       = 
 |Фота                 = Rus Stamp-Vavilov SI.jpg
 |Шырыня               = 200 px
 |Подпіс              = Паштовая марка СССР
 |Грамадзянства          =
 |Навуковая сфера        = [[оптыка|фізічная оптыка]]
 |Месца працы         = 
 |Навуковая ступень       = 
 |Навуковае званне        = 
 |Альма-матэр          =
 |Навуковы кіраўнік = 
 |Знакамітыя вучні   = [[Міхаіл Дзмітрыевіч Галанін|М. Д. Галанін]] &lt;br /&gt; [[Пётр Пятровіч Феафілаў|П. П. Феафілаў]] &lt;br /&gt; [[Павел Аляксеевіч Чаранкоў|П. А. Чаранкоў]] &lt;br /&gt; [[Ілля Міхайлавіч Франк|І. М. Франк]]
 |Вядомы як         = 
 |Узнагароды і прэміі     = 
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Сталінская прэмія|1943}}{{!!}}{{Сталінская прэмія|1946}}{{!!}}{{Сталінская прэмія|1951}}{{!!}}{{Сталінская прэмія|1952}}
{{!}}}
 |Роспіс              = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
}}
'''Сяргей Іванавіч Вавілаў''' ({{lang-ru|Серге́й Ива́нович Вави́лов }}; 12 (24) сакавіка [[1891]], [[Масква]] — [[25 студзеня]] [[1951]], [[Масква]]) — савецкі [[фізік]], заснавальнік навуковай школы фізічнай оптыкі ў СССР, акадэмік (1932) і прэзідэнт Акадэміі навук СССР (з 1945), лаўрэат Сталінскай прэміі. Ганаровы акадэмік АН БССР (1950), Пражскай, Балгарскай, Харвацкай, Індыйскай і іншых акадэмій навук&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Вавилов Сергей Иванович
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 98
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;. Малодшы брат [[Мікалай Іванавіч Вавілаў|М. І. Вавілава]], рускага вучонага-генетыка.

== Біяграфія ==

=== Дзяцінства і адукацыя ===
[[Файл:Vavilov family2.jpg|250px|left|thumb|С. І. Вавілаў (справа) з маці і братам М. І. Вавілавым]]
Сяргей Вавілаў нарадзіўся ў сям'і багатага фабрыканта абутку, галоснага Маскоўскай гарадской думы {{нп3|Іван Ільіч Вавілаў|Івана Ільіча Вавілава|ru|Вавилов, Иван Ильич}} (1863—1928).

Вучыўся ў камерцыйным вучылішчы на [[Астожанка|Астожанцы]], затым, з [[1909]] года, на {{нп3|Фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|фізіка-матэматычным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта|ru|Физико-математический факультет Московского университета}}, які скончыў у [[1914]] годзе&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

=== Першая сусветная вайна і міжваенны час ===

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] С. І. Вавілаў служыў у розных інжынерных частках. У [[1914]] годзе ён паступіў {{нп3|Вальнапісаны|вальнапісаным|ru|Вольноопределяющийся}} у склад 25-й сапёрнага батальёна Маскоўскай ваеннай акругі&lt;ref name=&quot;shnol&quot;&gt;[http://www.znanie-sila.ru/projects/issue_98.html/ Симон Шноль. Герои и злодеи российской науки.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. На фронце Сяргей Вавілаў скончыў эксперыментальна-тэарэтычную працу пад назвай «Частоты ваганняў нагружанай антэны»&lt;ref&gt;[http://library.istu.edu/hoe/personalia/vavilov.pdf ВАВИЛОВ СЕРГЕЙ ИВАНОВИЧ, ''24.03.1891—25.01.1951''] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

З [[1918]] па [[1932]] выкладаў фізіку ў [[МДУ]]. Паралельна ў гэты ж час загадваў аддзяленнем фізічнай оптыкі ў інстытуце фізікі і біяфізікі Наркамздрава. У [[1929]] годзе стаў прафесарам. Таксама выкладаў у [[Маскоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя Н. Э. Баўмана|МВТУ імя Баўмана]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ihst.ru/projects/vavilov/archive/aran/predis.htm |title=Предисловие к описи фонда С. И. Вавилова в Архиве РАН |access-date=5 верасня 2013 |archive-date=24 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924050339/http://www.ihst.ru/projects/vavilov/archive/aran/predis.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://n-t.ru/ri/ls/up08.htm Сергей Иванович Вавилов], ''Ученые популяризаторы науки. Книги. Наука и техника''&lt;/ref&gt;.

У 20-х гадах па ініцыятыве С. І. Вавілава пачаліся даследаванні, накіраваныя на стварэнне новых для таго часу крыніц святла — люмінесцэнтных лямпаў&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Затым пад яго кіраўніцтвам працы працягнуліся адначасова ў трох навуковых арганізацыях — у Фізічным інстытуце АН СССР, Дзяржаўным аптычным інстытуце і ва {{нп3|Усесаюзны электратэхнічны інстытут|Усесаюзным электратэхнічным інстытуце|ru|Всероссийский электротехнический институт}}. Незадоўга да пачатку вайны, 30 мая 1941 года, на агульным сходзе АН СССР С. І. Вавілаў зрабіў даклад «Люмінесцэнтныя крыніцы святла», суправадзіўшы яго дэманстрацыяй першых узораў люмінесцэнтных лямпаў. У далейшым, у пасляваенныя гады, пры самым актыўным удзеле С. І. Вавілава пачалася іх шырокая прамысловая вытворчасць&lt;ref name=&quot;Левшин&quot;&gt;{{кніга |аўтар= Левшин Л. В.|загаловак= Сергей Иванович Вавилов|адказны= |спасылка= |месца= М.|выдавецтва= «Просвещение»|год= 1970|том= |старонак= 158|старонкі= 115|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

У [[1932]] годзе Вавілаў ўзначаліў {{нп3|Фізічны інстытут імя П. М. Лебедзева РАН|ФІАН|ru|Физический институт им. П. Н. Лебедева РАН}}, тады ж стаў навуковым кіраўніком {{нп3|Дзяржаўны аптычны інстытут|Дзяржаўнага аптычнага інстытута|ru|Государственный оптический институт}}&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

[[Файл:VavilovSI LebedevAA 1940 th.jpg|250px|left|thumb|Прэзідэнт АН СССР С. І. Вавілаў і акадэмік {{нп3|Аляксандр Аляксеевіч Лебедзеў|А. А. Лебедзеў|ru|Лебедев, Александр Алексеевич}} з супрацоўнікам. 1940-я]]

У [[1940]] годзе С. І. Вавілаў даведаўся пра арышт свайго брата — [[Мікалай Іванавіч Вавілаў|М. І. Вавілава]]. У сувязі з гэтым ён дамогся прыёму ў [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Молатава]] і [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Берыі]] з мэтай вызваліць брата з-пад арышту&lt;ref name=&quot;ЖЗЛ&quot;&gt;Шайкин В. Г. Николай Вавилов. — М.: Молодая гвардия, 2006. — 256 с.: ил. — (ЖЗЛ).&lt;/ref&gt;. Аднак, М. І. Вавілаў не быў вызвалены і неўзабаве памёр у Саратаўскай турме. С. І. Вавілаў яшчэ доўга не ведаў аб долі роднага брата. Пра смерць Мікалая ён даведаўся толькі з ліста пляменніка Алега Мікалаевіча Вавілава ў [[1943]] годзе&lt;ref name=&quot;svavilov&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://vivovoco.rsl.ru/VV/JOURNAL/VIET/VAVIDIARY.HTM
 | title         = Дневники С.И. Вавилова.
 | archiveurl         = https://web.archive.org/web/20061009012332/http://vivovoco.rsl.ru/VV/JOURNAL/VIET/VAVIDIARY.HTM
 | archivedate         = 9 кастрычніка 2006
 | accessdate         = 5 верасня 2013
 | url-status         = dead
 }}, ''1909-1951''&lt;/ref&gt;.

=== Вялікая Айчынная вайна ===
У час Вялікай Айчыннай вайны Сяргей Вавілаў быў у эвакуацыі ў г. [[Іашкар-Ала|Іашкар-Але]], дзе скончыў біяграфію [[Ісаак Ньютан|Ісаака Ньютана]], якая была ўпершыню апублікаваная ў [[1943]] годзе. Ён стаў ўпаўнаважаным Дзяржаўнага камітэта абароны СССР&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; і кіраваў працамі па распрацоўцы новых прыбораў для ўзбраення арміі.

У [[1945]] годзе С. І. Вавілаў быў абраны прэзідэнтам [[АН СССР]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, змяніўшы на гэтай пасадзе [[Уладзімір Лявонцьевіч Камароў|У. Л. Камарова]]. [[6 сакавіка]] [[1947]] года увайшоў у першы склад вучонага савета [[Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут|фізіка-тэхнічнага факультэта МДУ]] (у далейшым — МФТІ).

Вавілаў памёр [[25 студзеня]] [[1951]] года ад [[Востры інфаркт міякарда|інфаркту міякарда]]. Пахаваны ў Маскве на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]] (участак № 1).

== Навуковая дзейнасць ==

Асноўным напрамкам у навуцы для Сяргея Вавілава было даследаванне оптыкі, у прыватнасці з'явы [[люмінесцэнцыя|люмінесцэнцыі]]. У [[1925]] годзе Сяргей Вавілаў сумесна з {{нп3|Вадзім Леанідавіч Леўшын|В. Л. Леўшын|ru|Левшин, Вадим Леонидович}} правёў шэраг досведаў, падчас якіх было выяўлена памяншэнне {{нп3|Паказчык паглынання|паказчыка паглынання|ru|Показатель поглощения}} ўранавага шкла пры вялікіх інтэнсіўнасцях святла. Назіраны эфект лёг у аснову [[Нелінейная оптыка|нелінейнай оптыкі]]&lt;ref&gt;[http://theory.asu.ru/~raikin/Students/HMP/new/11-18/Vavilov.doc С. И. Вавилов]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Ён увёў паняцце квантавага выхаду люмінесцэнцыі і даследаваў залежнасць гэтага параметру ад [[даўжыня хвалі|даўжыні хвалі]] ўзбуджальнага святла ([[закон Вавілава]])&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Даследаваў з'яву палярызацыі люмінесцэнцыі, стаў заснавальнікам новага кірунку — [[мікраоптыка|мікраоптыкі]], шмат зрабіў для развіцця [[нелінейная оптыка|нелінейнай оптыкі]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Разам са сваім аспірантам [[Павел Аляксеевіч Чаранкоў|П. А. Чаранковым]] у [[1934]] годзе адкрыў [[Эфект Вавілава — Чаранкова]] (выпраменьванне Вавілава — Чаранкова)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;; за гэта адкрыццё Чаранкоў ў [[1958]] годзе, ужо пасля смерці Вавілава, быў ганараваны [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]]&lt;ref&gt;Сумесна з [[Ігар Яўгенавіч Там|І. Я. Тамам]] і [[Ілля Міхайлавіч Франк|І. М. Франкам]].&lt;/ref&gt;.

Вырашыў шэраг прынцыповых пытанняў квантавай тэорыі інтэрферэнцыі. Стварыў школу савецкіх фізікаў. Распрацоўваў пытанні філасофіі прыродазнаўства, гісторыі навукі&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

=== Выданныя сачыненні ===

* Собрание сочинений, т. 1—3. — М., 1952—1956.
* Экспериментальные основания теории относительности. — М.-Л., 1928.
* Ломоносов и русская наука. 2 изд. — М., 1947.
* Исаак Ньютон (1643—1727). 2 изд. — М.-Л., 1945.
* Микроструктура света. — М., 1950.
* Глаз и Солнце. — М., 1927, 1932 [2-е изд.], 1938 [3-е изд.], 1941 [4-е изд.], 1950 [5-е изд.], 195? [6-е изд.], 1956 [7-е изд.], 1961 [8-е изд.], 1976 [9-е изд.], 1981 [10-е изд.], 2006 [переиздание, «Амфора»]. ISBN 5-367-00060-6.

== Грамадская дзейнасць ==

С. І. Вавілаў быў папулярызатарам навукі, ініцыятарам стварэння {{нп3|Знание, таварыства|Усесаюзнага асветніцкага таварыства «Знание»|ru|Знание (общество)}} і першым старшынёй яго праўлення; шмат у чым менавіта яго намаганнямі імя [[Міхаіл Васілевіч Ламаносаў|М. В. Ламаносава]] зацвердзілася як сімвал расійскай навукі, па яго прапанове ў структуры [[АН СССР]] быў арганізаваны [[Музей М. В. Ламаносава]].

З 1949 галоўны рэдактар 2-га выдання [[Вялікая савецкая энцыклапедыя|ВСЭ]]

У [[1938]] годзе быў абраны дэпутатам [[Вярхоўны Савет РСФСР|ВС РСФСР]]. У [[1946]] і [[1950]] гадах абіраўся дэпутатам [[Вярхоўны Савет СССР|ВС СССР]].

== Узнагароды і прэміі ==
* Два [[ордэн Леніна|ордэна Леніна]]
* [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]]
* [[Сталінская прэмія]] другой ступені ([[1943]]) — за навуковыя працы па фізічнай оптыцы «Тэорыя канцэнтрацыйнага тушэння флюарэсцэнцыі раствораў», «Тэорыя канцэнтрацыйнай дэпалярызацыі флюарэсцэнцыі ў растворах», «Візуальныя вымярэння квантавых флюктуацыі» (1942)
* [[Сталінская прэмія]] першай ступені (1946) — за адкрыццё і даследаванне выпраменьвання электронаў пры руху іх у рэчыве са звышсветлавой хуткасцю, вынікі якіх абагульнены і апублікаваныя ў «Працах ФІАН імя П. М. Лебедзева» (1944)
* [[Сталінская прэмія]] другой ступені ([[1951]]) — за распрацоўку [[флюарэсцэнтная лямпа|люмінесцэнтных лямпаў]]
* [[Сталінская прэмія]] першай ступені ([[1952]] — ''пасмяротна'') — за навуковыя працы «мікраструктуру святла» і «Вока і Сонца» (1950)

== Памяць ==

[[Файл:Syringa 'Pamyat o Vavilove' 04.JPG|250px|thumb|Сорт бэзу 'Память о Вавилове' ({{lang-be|Памяць пра Вавілава}})]]
* {{нп3|Дзяржаўны аптычны інстытут||ru|Государственный оптический институт}} імя С. І. Вавілава (Ленінград)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.
* {{нп3|Інстытут гісторыі прыродазнаўства і тэхнікі імя С. І. Вавілава РАН||ru|Институт истории естествознания и техники имени С. И. Вавилова РАН}} ([[1991]]).
* {{нп3|Залаты медаль імя С. І. Вавілава||ru|Золотая медаль имени С. И. Вавилова}} (прысуджаецца штогод за выдатныя работы ў галіне фізікі). Заснаваны ў [[1951]] годзе Прэзідыумам АН СССР.&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;
* [[Вуліца Вавілава|вуліцы]] у розных [[населены пункт|населеных пунктах]] дзяржаў былога [[СССР]].
* Навукова-даследчае судна {{нп3|Акадэмік Сяргей Вавілаў, судна|«Акадэмік Сяргей Вавілаў»|ru|Академик Сергей Вавилов (судно)}}.
* {{нп3|Вавілаў, кратар|Кратар|ru|Вавилов (кратер)}} на {{нп3|Адваротны бок Месяца|адваротным баку|ru|Обратная сторона Луны}} [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]]&lt;ref&gt;[http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/6336 Кратэр «Браты Вавілавы»] ў базе [[Міжнародны астранамічны саюз|Міжнароднага астранамічнага саюза]]&lt;/ref&gt;.
* Усерасійскі навукова-даследчы праектна-канструктарскі святлотэхнічны інстытут імя С. І. Вавілава (Масква)&lt;ref&gt;[http://www.vnisi.ru/ Усерасійскі навукова-даследчы праектна-канструктарскі святлотэхнічны інстытут імя С. І. Вавілава (Масква)] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Мемарыяльная дошка|Мемарыяльныя дошкі]] на будынку Дзяржаўнага аптычнага інстытута, на старым будынку Фізічнага інстытута АН РАН (Міўская плошча) і на доме, дзе жыў С. І. Вавілаў
* Мінскі механічны завод імя С. І. Вавілава (1957, з 1971 у складзе [[БелОМА]])&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.belomo.by/about/info БелОМО] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130726142810/http://belomo.by/about/info |date=26 ліпеня 2013 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Помнік Сяргею Іванавічу Вавілаву (Мінск)|Помнік Сяргею Іванавічу Вавілаву]] ([[1978]]) на тэрыторыі [[Мінскі механічны завод імя С. І. Вавілава|Мінскага механічнага завода імя С. І. Вавілава]]&lt;ref name=&quot;ЗП&quot;&gt;{{крыніцы/ЗП|Мінск}}&lt;/ref&gt;.
* У СССР была выпушчана паштовая марка, прысвечаная С. І. Вавілаву

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* ''Левшин Л. В.'', С. И. Вавилов. — М., 1970.

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Sergey Ivanovich Vavilov}}
* {{Супрацоўнік РАН|49774|С.І. Вавілава}}
* [http://isaran.ru/isaran/isaran.php?page=fond&amp;guid=13E7E86E-645D-208C-4B92-964E84D5BB91&amp;ida=1&amp;sid=tfcn1g72oc86bols34qbd18gb5 Фонд] на сайце [[Архіў Расійскай акадэміі навук|Архіва РАН]]
* [http://www.ras.ru/sivavilovarchive/1.aspx Спіс артыкулаў С. І. Вавілава на сайце РАН]
* [http://www.museum.msu.ru/museum33-73.htm Кароткая біяграфія на сайце Музея Землязнаўства МДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131104154348/http://www.museum.msu.ru/museum33-73.htm |date=4 лістапада 2013 }}
* [http://www.krugosvet.ru/articles/05/1000502/1000502a1.htm Біяграфія на сайце анлайн-энцыклапедыі «Кругосвет»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081218052810/http://www.krugosvet.ru/articles/05/1000502/1000502a1.htm |date=18 снежня 2008 }}
* [http://www.mipt.ru/fizteh/arch.html З архіўнай паліцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080119065124/http://www.mipt.ru/fizteh/arch.html |date=19 студзеня 2008 }}
* [http://ellphi.lebedev.ru/12/Vavilov.pdf Сяргей Іванавіч Вавілаў — вучоны і чалавек: погляд з парога XXI стагоддзя]

{{Прэзідэнты Расійскай акадэміі навук}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Вавілаў Сяргей Іванавіч}}
[[Катэгорыя:Фізікі СССР]]
[[Катэгорыя:Фізікі Расіі]]
[[Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Прэзідэнты Расійскай акадэміі навук]]
[[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названы кратар на Месяцы]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі МДТУ]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]]
[[Катэгорыя:Асобы на марках]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя члены Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]</text>
      <sha1>4c9b726gslhcqp0zae8n6fqdbux9gad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106916</id>
    <revision>
      <id>5141228</id>
      <parentid>5073675</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:20:02Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5141228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11259" sha1="tuyax9jb9djlw58eh8t2rkb11y3tm0o" xml:space="preserve">{{Узброеныя сілы
| Назва = Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі
| Арыгінальная назва = {{lang-ru|Вооружённые силы Российской Федерации}}
| Выява = Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg
| Апісанне выявы = Сцяг Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі
| Дата заснавання = Канец [[XX]] стагоддзя
| У сучасным выглядзе з = [[7 мая]] [[1992]]
| Дата роспуску = 
| Падраздзяленні = * '''віды войскаў'''
**[[Выява:Medium emblem of the Russian Ground Forces.svg|25px]] [[Сухапутныя войскі Расіі|Сухапутныя войскі]]
**[[Выява:Emblem of the Военно-Морской Флот Российской Федерации.svg|25px]] [[Ваенна-Марскі Флот Расійскай Федэрацыі|ВМФ]]
**[[Выява:Medium emblem of the Космические войска Российской Федерации.svg|25px]] [[Паветрана-касмічныя сілы Расійскай Федэрацыі|ПКС]]
* '''самастойныя роды войскаў'''
**[[Выява:Medium emblem of the Воздушно-десантные войска Российской Федерации.svg|25px]] [[Паветрана-дэсантныя войскі Расіі|ПДВ]]
**[[Выява:Medium emblem of the Ракетные войска стратегического назначения Российской Федерации.svg|25px]] [[Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння Расіі|РВСП]]
**[[Выява:Medium emblem of the Russian Unmanned Systems Forces.svg|25px]] [[Войскі беспілотных сістэм|ВБС]] 
| Штаб-кватэра = 
| Тытул галоўнакамандуючага = [[Вярхоўны Галоўнакамандуючы Узброенымі Сіламі Расійскай Федэрацыі|Вярхоўны Галоўнакамандуючы]]
| Галоўнакамандуючы = [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]
| Тытул міністра абароны = [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністр абароны]]
| Міністр абароны = [[Сяргей Кужугетавіч Шайгу|Сяргей Шайгу]]
| Тытул начальніка штаба = [[Начальнік Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Начальнік Генштаба]]
| Начальнік штаба абароны = [[Валерый Васільевіч Герасімаў|Валерый Герасімаў]]
| Прызыўны ўзрост = з 18 да 27 гадоў
| Прызыў на воінскую службу = 12 месяцаў
| Свабодныя = 
| Свабодныя жанчыны = 
| Прыдатныя = 
| Прыдатныя жанчыны = 
| Трапляюць у прызыўны ўзрост = 
| Трапляюць жанчыны = 
| Занятыя ў войску = {{formatnum:1000 000 чал}}&lt;ref name=&quot;Штатная колькасць Узброеных Сіл&quot;&gt;[http://www.redstar.ru/2010/12/29_12/1_09.html Штатная колькасць Узброеных Сіл]&lt;/ref&gt;
| Рэгулярныя войскі = 
| Разгорнутыя за мяжой = 
| Запас = 
| Ваенізаваныя службы = 
| Бюджэт = 1517,91 млрд рублёў ([[2011]])&lt;ref name=&quot;Ваенна-бюджэтнае множанне&quot;&gt;[http://www.argumenti.ru/army/n265/85123/ Ваенна-бюджэтнае множанне]&lt;/ref&gt;
| Унутраныя пастаўшчыкі = 
| Замежныя пастаўшчыкі = 
| Гадавы імпарт = 
| Гадавы экспарт = 10 млрд [[амерыканскі долар|долараў ЗША]] ([[2010]])&lt;ref name=&quot;Расія і ЗША адчыталіся пра ваенны экспарт у 2010 годзе&quot;&gt;[http://www.topwar.ru/2305-rossiya-i-ssha-otchitalis-o-voennom-yeksporte-v-2010-godu.html Расія і ЗША адчыталіся пра ваенны экспарт у 2010 годзе]&lt;/ref&gt;
| Гісторыя = 
| Званні = 
| Працэнт ВУП = 3,02 % ([[2011]])&lt;ref&gt;[http://www.siliyan.ru/archives/7728 Ваенны бюджэт Расіі на 2011—2013 гады: развітанне з ілюзіямі. | Ваенны агляд&lt;!-- Загаловак дададзены ботам --&gt;]&lt;/ref&gt;
}}
'''Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі''' (УС Расіі) — дзяржаўная ваенная арганізацыя [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], прызначаная для адбіцця агрэсіі, накіраванай супраць Расійскай Федэрацыі, для ўзброенай абароны цэласнасці і недатыкальнасці яе тэрыторыі, а таксама для выканання задач у адпаведнасці з міжнароднымі дагаворамі Расіі.

У склад УС Расіі ўваходзяць віды УС: сухапутныя войскі, ваенна-паветраныя сілы, ваенна-марскі флот; асобныя роды войскаў — касмічныя, паветрана-дэсантныя войскі і РВСН; цэнтральныя органы ваеннага кіравання; тыл Узброеных сіл, а таксама войскі, якія не ўваходзяць у віды і роды войскаў.

УС Расіі сфарміраваны [[7 мая]] [[1992]] года. Гэта адны з найбуйнейшых УС свету, колькасць іх асабістага складу складае каля 1 000 000 чалавек. Узброеныя Сілы Расіі адрозніваюцца наяўнасцю найбуйнейшага ў свеце арсенала зброі масавага паражэння, у тым ліку [[ядзерная зброя|ядзернай]], і добра развітой сістэмай сродкаў яе дастаўкі.

== Удзел ва ўзброеных канфліктах ==
Краіны, у якіх узброеныя сілы РФ вялі ваенныя дзеянні пасля свайго заснавання:

* Грузія 1991—1993 гг. ([[Грамадзянская вайна ў Грузіі]])
* Малдова 1992 г. ([[Прыднястроўскі канфлікт]])
* Таджыкістан 1992—1997 гг. ([[Грамадзянская вайна ў Таджыкістане]])
* Грузія 1992—1993 гг. ([[Грузіна-абхазская вайна]])
* Расія ([[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыя]]) 1994—1996 гг. ([[Першая чачэнская вайна]])
* Расія ([[Дагестан]]) 1999 г. ([[Дагестанская вайна]])
* Расія ([[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыя]]) 1999—2009 гг. ([[Другая чачэнская вайна]])
* Грузія 2008 г. ([[Расійска-грузінская вайна (2008)|Расійска-грузінская вайна]])
* Расія 2009—2017 гг. ([[Барацьба з тэрарызмам на Паўночным Каўказе (2009—2017)|Барацьба з тэрарызмам на Паўночным Каўказе]])
* Крым, Украіна 2014 г. ([[Анексія Крыма Расіяй]])
* Украіна 2014—н.ч. ([[Вайна на ўсходзе Украіны]], [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|Расійска-ўкраінская вайна]])
* Сірыя 2015—н.ч. ([[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]])
* ЦАР 2018—н.ч. ([[Другая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы]])

== Гл. таксама ==
* [[Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой]]
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commons|Category:Military of Russia}}
* [http://www.mil.ru/ Афіцыйная старонка міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі]
* [http://www.contract.mil.ru/56/index.shtml Сайт ФЦП «Служба па кантракце»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110203142916/http://contract.mil.ru/56/index.shtml |date=3 лютага 2011 }}
* [http://www.vumo.ru/ Ваенны ўніверсітэт Міністэрства абароны Расіі]
* [http://warfare.ru/?lang=rus Аналіз УС Расіі]
* [http://www.edunews.ru/cgi/mainpage.cgi?html=5/war_ful Поўны спіс ваенных вну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130322185840/http://www.edunews.ru/cgi/mainpage.cgi?html=5%2Fwar_ful |date=22 сакавіка 2013 }}
* [https://web.archive.org/web/20050309013355/http://www.kommersant.ru/k-vlast/get_page.asp?page_id=2005769-22.htm Уся расійская армія-2005, Камерсант] Карты ваенных акруг (з указаннем ваенных баз, аэрадромаў і г. д.)
* [https://web.archive.org/web/20041115140624/http://www.kommersant.ru/k-vlast/get_page.asp?page_id=20031860-20.htm Дыслакацыя Ўзброеных сіл Расіі — карты часопіса «Камерсант-Улада»]
* [http://marshals.narod.ru/russia.html Маршалы і Генералы Расіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090118200340/http://marshals.narod.ru/russia.html |date=18 студзеня 2009 }}
* [http://www.vz.ru/society/2008/2/21/146932.html Еўрапейскія эксперты лічаць, што Расія мацней, чым прызнаецца]
* [http://www.9maya.ru/ Пра расійскую армію для моладзі]
* [http://www.ng.ru/nvo/2008-05-28/9_minoborony.html Пераўзбраенне з нулявым эфектам, ng.ru, 2008-05-28]
* [http://www.atrinaflot.narod.ru/ Сайт Атрына прысвечаны тэме Айчыннага караблебудавання ў перыяд паміж 1945—2005 гадамі]
* [http://www.contr-tv.ru/common/2833/ Баявыя ўрокі пяцідзённай вайны на Каўказе, contr-tv.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080828035833/http://www.contr-tv.ru/common/2833/ |date=28 жніўня 2008 }}

{{Узброеныя Сілы Расійскай Федэрацыі}}
{{Азія паводле тэм|Узброеныя сілы}}
{{Еўропа паводле тэм|Узброеныя сілы}}
{{Расійская Федэрацыя}}

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Узброеныя сілы Расіі| ]]</text>
      <sha1>tuyax9jb9djlw58eh8t2rkb11y3tm0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрэеў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115035</id>
    <revision>
      <id>5141511</id>
      <parentid>5102703</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя носьбіты */</comment>
      <origin>5141511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1913" sha1="052sgb08sww74pgt5ll7fj3ah9vv3za" xml:space="preserve">'''Андрэ́еў''' — [[беларускае прозвішча|прозвішча]] і рускае прозвішча. Утворана ад імя [[Андрэй|Андрэ́й]]&lt;ref name=&quot;СЛ&quot;&gt;{{крыніцы/Слоўнік асабовых уласных імён|Андрэй|с=28}}&lt;/ref&gt;.

== Вядомыя носьбіты ==
* [[Аляксей Леанідавіч Андрэеў]] — расійскі і беларускі артыст балета і балетмайстар
* [[Анатоль Яўгенавіч Андрэеў]] — міністр аўтамабільнага транспарту Беларускай ССР
* [[Андрэй Рыгоравіч Андрэеў]] (1927—2016) — гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч, начальнік Беларускай чыгункі.
* {{NL|Барыс Андрэеў}}
* [[Васіль Васілевіч Андрэеў (музыкант)|Васіль Васілевіч Андрэеў]] — расійскі музыкант.
* [[Віктар Васільевіч Андрэеў]] (нар. 1959) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (2016), дацэнт (1994).
* [[Леанід Мікалаевіч Андрэеў]] — рускі пісьменнік.
* [[Мікалай Рыгоравіч Андрэеў]] — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
* {{NL|Павел Андрэеў}}
* [[Уладзімір Аляксеевіч Андрэеў]] — акцёр.
* [[Юрый Іванавіч Андрэеў]] (нар. 1954) — беларускі ваенны і палітык.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{спіс цёзак2|Беларускія|рускія}}</text>
      <sha1>052sgb08sww74pgt5ll7fj3ah9vv3za</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Клавіятурныя знакі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>116654</id>
    <revision>
      <id>5141370</id>
      <parentid>5120964</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T23:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылкі</comment>
      <origin>5141370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12038" sha1="kuu7tkt6u73xuiwi3rkwiqvu2lurg8h" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Клавіятурныя знакі/styles.css&quot; /&gt;
&lt;div class=&quot;be-kbd-wrap&quot;&gt;
{| class=&quot;toccolours nounderlinelink plainlinks&quot; style=&quot;margin:auto; font-size:90%; text-align:center&quot;
!colspan=&quot;25&quot; style=&quot;padding:.25em 0&quot;| {{tnavbar-header|[[Камп’ютарная клавіятура]] [[IBM]]/[[Windows]]|Клавіятурныя знакі}}&lt;span class=&quot;be-kbd-layout-note&quot;&gt;(беларуская [[Раскладка клавіятуры|раскладка]]: [[QWERTY]] / [[ЙЦУКЕН]])&lt;/span&gt;
|-style=&quot;font-size:75%&quot;
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Esc (клавіша)|Esc]]
|style=&quot;width:0.2em&quot;|
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F1]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F2]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F3]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F4]]
|style=&quot;width:0.2em&quot;|
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F5]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F6]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F7]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F8]]
|style=&quot;width:0.2em&quot;|
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F9]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F10]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F11]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[Функцыянальныя клавішы|F12]]
|style=&quot;width:0.2em&quot;|
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Print Screen|PrtSc]]&lt;br /&gt;[[SysRq]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Scroll Lock|Scroll&lt;br /&gt;Lock]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Break (клавіша)|Pause&lt;br /&gt;Break]]
|style=&quot;width:0.2em&quot;|
|width=&quot;30px&quot;|
|width=&quot;30px&quot;|
|width=&quot;30px&quot;|
|width=&quot;30px&quot;|
|-
|colspan=&quot;16&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;height:0.5em&quot;|
||
|colspan=&quot;3&quot; width=&quot;100px&quot; style=&quot;height:0.5em&quot;|
||
|colspan=&quot;4&quot; width=&quot;120px&quot; style=&quot;height:0.5em&quot;|
|-style=&quot;height:28px&quot;
|colspan=&quot;16&quot; rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;border:none;padding:0&quot;|&lt;imagemap&gt;
Image:KB Eng-Bel QWERTY(ЙЦУКЕН).svg|450px
desc none
# &lt;nowiki&gt;
# Радкі вышынёй 60 px, спасылкі адпавядаюць выяве 
# Прамавугольнік злева зверху справа знізу [[спасылка]]
#&lt;/nowiki&gt;
# Радок спецзнакаў
rect 0 0 60 30 [[Тыльда]]
rect 60 0 120 30 [[Клічнік]]
rect 120 0 150 30 [[@]]
rect 150 0 180 30 [[Двукоссе]]
rect 180 0 210 30 [[Рашотка (клавіша)]]
rect 210 0 240 30 [[Знак нумара]]
rect 240 0 270 30 [[Сімвал долара]]
rect 270 0 300 30 [[Кропка з коскі]]
rect 300 0 360 30 [[%, знак|Працэнт]]
rect 360 0 390 30 [[Цыркумфлекс]]
rect 390 0 420 30 [[Двукроп’е]]
rect 420 0 450 30 [[Амперсанд]]
rect 450 0 480 30 [[Пытальнік]]
rect 480 0 540 30 [[Зорачка, тыпаграфіка]]
rect 540 0 600 30 [[Дужкі#Круглыя дужкі|Круглыя дужкі]]
rect 600 0 660 30 [[Дужкі#Круглыя дужкі|Круглыя дужкі]]
rect 660 0 720 30 [[Злучок]]
rect 720 0 780 30 [[Складанне]]
rect 780 0 900 30 [[Backspace]]

# Лічбавы радок
rect 0 0 30 60 [[Машынапісны зваротны апостраф]]
rect 30 0 60 60 [[Е]]
rect 60 0 120 60 [[1 (лічба)]]
rect 120 0 180 60 [[2 (лічба)]]
rect 180 0 240 60 [[3 (лічба)]]
rect 240 0 300 60 [[4 (лічба)]]
rect 300 0 360 60 [[5 (лічба)]]
rect 360 0 420 60 [[6 (лічба)]]
rect 420 0 480 60 [[7 (лічба)]]
rect 480 0 540 60 [[8 (лічба)]]
rect 540 0 600 60 [[9 (лічба)]]
rect 600 0 660 60 [[0 (лічба)]]
rect 660 0 720 60 [[Падкрэсленне]]
rect 720 0 780 60 [[Знак роўнасці]]
rect 780 0 900 60 [[Backspace]]

# Першы верхні
rect 0 61 90 90 [[Табуляцыя]]
rect 90 61 150 90 [[Q (літара)]]
rect 150 61 210 90 [[W (літара)]]
rect 210 61 270 90 [[E (літара)]]
rect 270 61 330 90 [[R (літара)]]
rect 330 61 390 90 [[T (літара)]]
rect 390 61 450 90 [[Y (літара)]]
rect 450 61 510 90 [[U (літара)]]
rect 510 61 570 90 [[I (літара)]]
rect 570 61 630 90 [[O (літара)]]
rect 630 61 690 90 [[P (лацініца)]]
rect 690 61 750 90 [[Дужкі#Фігурныя дужкі|Фігурныя дужкі]]
rect 750 61 810 90 [[Дужкі#Фігурныя дужкі|Фігурныя дужкі]]
rect 810 61 900 90 [[Увод (клавіша)]]

# Першы ніжні
rect 0 61 90 120 [[Табуляцыя]]
rect 90 61 150 120 [[Й]]
rect 150 61 210 120 [[Ц]]
rect 210 61 270 120 [[У (літара)]]
rect 270 61 330 120 [[К (кірыліца)]]
rect 330 61 390 120 [[Е]]
rect 390 61 450 120 [[Н (кірыліца)]]
rect 450 61 510 120 [[Г]]
rect 510 61 570 120 [[Ш]]
rect 570 61 630 120 [[Ў]]
rect 630 61 690 120 [[З (кірыліца)]]
rect 690 61 720 120 [[Дужкі#Квадратныя дужкі|Квадратныя дужкі]]
rect 720 61 750 120 [[Х (кірыліца)]]
rect 750 61 780 120 [[Дужкі#Квадратныя дужкі|Квадратныя дужкі]]
rect 780 61 810 120 [[Машынапісны апостраф]]
rect 810 61 900 120 [[Увод (клавіша)]]

# Другі верхні
rect 0 121 105 150 [[Caps Lock]]
rect 105 121 165 150 [[A (літара)]]
rect 165 121 225 150 [[S (літара)]]
rect 225 121 285 150 [[D (літара)]]
rect 285 121 345 150 [[F (літара)]]
rect 345 121 405 150 [[G (літара)]]
rect 405 121 465 150 [[H (літара)]]
rect 465 121 525 150 [[J (літара)]]
rect 525 121 585 150 [[K (літара)]]
rect 585 121 645 150 [[L (літара)]]
rect 645 121 705 150 [[Двукроп’е]]
rect 705 121 765 150 [[Двукоссе]]
rect 765 121 795 150 [[Вертыкальная рыса]]
rect 795 121 825 150 [[Касая рыса]]
rect 765 121 900 150 [[Увод (клавіша)]]

# Другі ніжні
rect 0 121 105 180 [[Caps Lock]]
rect 105 121 165 180 [[Ф]]
rect 165 121 225 180 [[Ы]]
rect 225 121 285 180 [[В (кірыліца)]]
rect 285 121 345 180 [[А]]
rect 345 121 405 180 [[П]]
rect 405 121 465 180 [[Р (кірыліца)]]
rect 465 121 525 180 [[О (кірыліца)]]
rect 525 121 585 180 [[Л]]
rect 585 121 645 180 [[Д]]
rect 645 121 675 180 [[Кропка з коскай]]
rect 675 121 705 180 [[Ж]]
rect 705 121 735 180 [[Машынапісны апостраф]]
rect 735 121 765 180 [[Э]]
rect 765 121 795 180 [[Зваротная касая рыса]]
rect 765 121 900 180 [[Увод|Увод (клавіша)]]

# Трэці верхні
rect 0 181 75 210 [[Shift (клавіша)|Shift]]
rect 75 181 135 210 [[Вертыкальная рыса]]
rect 135 181 195 210 [[Z (літара)]]
rect 195 181 255 210 [[X (літара)]]
rect 255 181 315 210 [[C (літара)]]
rect 315 181 375 210 [[V (літара)]]
rect 375 181 435 210 [[B (літара)]]
rect 435 181 495 210 [[N (літара)]]
rect 495 181 555 210 [[M (літара)]]
rect 555 181 615 210 [[Дужкі#Вуглавыя дужкі|Вуглавыя дужкі]]
rect 615 181 675 210 [[Дужкі#Вуглавыя дужкі|Вуглавыя дужкі]]
rect 675 181 705 210 [[Пытальнік]]
rect 605 181 735 210 [[Коска]]
rect 735 181 900 210 [[Shift (клавіша)|Shift]]

# Трэці ніжні
rect 0 181 75 240 [[Shift (клавіша)|Shift]]
rect 75 181 135 240 [[Зваротная касая рыса]]
rect 135 181 195 240 [[Я]]
rect 195 181 255 240 [[Ч]]
rect 255 181 315 240 [[З (кірыліца)]]
rect 315 181 375 240 [[М]]
rect 375 181 435 240 [[І]]
rect 435 181 495 240 [[Т (кірыліца)]]
rect 495 181 555 240 [[Ь]]
rect 555 181 585 240 [[Коска]]
rect 585 181 615 240 [[Б]]
rect 615 181 645 240 [[Кропка, знак прыпынку]]
rect 645 181 675 240 [[Ю]]
rect 675 181 705 240 [[Касая рыса]]
rect 705 181 735 240 [[Пункт (знак прыпынку)]]
rect 735 181 900 240 [[Shift (клавіша)|Shift]]

# Прабельны радок
rect 0 241 90 300 [[Ctrl]]
rect 90 241 150 300 [[Windows (клавіша)]]
rect 150 241 240 300 [[Alt (клавіша)|Alt]]
rect 240 241 600 300 [[Прабел]]
rect 600 241 690 300 [[AltGr (клавіша)]]
rect 690 241 750 300 [[Windows (клавіша)]]
rect 750 241 810 300 [[Menu (клавіша)]]
rect 810 241 900 300 [[Ctrl]]

&lt;/imagemap&gt;
|rowspan=&quot;5&quot;|
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Insert (клавіша)|Ins]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Клавішы кіравання курсорам|Home]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Клавішы кіравання курсорам|PgUp]]
|rowspan=&quot;5&quot;|
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Num Lock|NumLk]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Касая рыса|/]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Зорачка, тыпаграфіка|*]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Мінус|−]]
|-style=&quot;height:28px&quot;
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Delete (клавіша)|Del]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Клавішы кіравання курсорам|End]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Клавішы кіравання курсорам|PgDn]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[7 (лік)|7]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[8, лік|8]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[9, лік|9]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Складанне|+]]
|-style=&quot;height:28px&quot;
|
|
|
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[4, лік|4]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[5, лік|5]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[6 (лік)|6]]
|-style=&quot;height:28px&quot;
|
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Клавішы кіравання курсорам|^]]
|
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[1 (лік)|1]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[2, лік|2]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[3, лік|3]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:85%&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Увод|Ent]]
|-style=&quot;height:28px&quot;
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Клавішы кіравання курсорам|&lt;]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Клавішы кіравання курсорам|v]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot; bgcolor=&quot;#DADADA&quot;| [[Клавішы кіравання курсорам|&gt;]]
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[0 (лік)|0]]
|style=&quot;border:1px solid #666;padding:0 .2em&quot;| [[Коска|,]]
|}
{{#if:{{{nocat|}}}||{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Клавіятура]]}}}}
&lt;/div&gt;&lt;includeonly&gt;[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Камп’ютарнае абсталяванне]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kuu7tkt6u73xuiwi3rkwiqvu2lurg8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сусветная выстаўка (1893)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117193</id>
    <revision>
      <id>5141366</id>
      <parentid>4459139</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T23:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3360" sha1="9xv2bqb6jo89yv448jo8fcwxnn0qhtl" xml:space="preserve">[[Выява:Viking, replica of the Gokstad Viking ship, at the Chicago World Fair 1893.jpg|thumb|260px|Нарвежцы аспрэчылі першынство Калумба ў адкрыцці Амерыкі, прыплыўшы у Чыкага на дакладнай копіі [[гокстадскі карабель|гокстадскага дракара]].]]
'''[[Сусветная выстаўка]] [[1893]] года''', якая праходзіла ў [[Чыкага]], стала адной з самых маштабных у гісторыі. Быўшы прысвечана 400-годдзю [[адкрыццё Амерыкі|адкрыцця Амерыкі]], яна была нарачона «[[Хрыстафор Калумб|Калумбаўскай]]» (англ. ''World's Columbian Exposition'').&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/11369/ |title = Bird's-Eye View of the World's Columbian Exposition, Chicago, 1893 |website = [[World Digital Library]] |date = 1893 |accessdate = 2013-07-17 |archive-date = 26 мая 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150526030205/http://www.wdl.org/en/item/11369/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

У архітэктурным стаўленні гэта быў трыўмф прынцыпаў [[боз-ар]]а ва ўжыванні да амерыканскага горадабудаўніцтва. Выставачны гарадок праектавалі вядучыя архітэктары таго часу — [[Дэніэл Хадсан Бернхэм|Дэніэл Хадсан]] і [[Фрэдэрык Олмстэд]]. Падрыхтоўка да выстаўкі праходзіла адначасова з аднаўленнем горада пасля [[вялікі чыкагскі пажар|вялікага пажара 1871 года]].&lt;ref name=&quot;WDL&quot;/&gt;

На тэрыторыі ў 600 акраў былі прадстаўлены 200 збудаванняў, [[Канал (гідраграфія)|каналы]] і [[лагуна|лагуны]], людзі і культуры з усяго свету. За 6 месяцаў выстаўку наведалі 27 млн чалавек. Гэта была сур'ёзная заяўка Чыкага на званне лідара сярод гарадоў ЗША, а самой [[ЗША|Амерыкі]] — на сусветнае лідарства.

У выстаўке удзельнічала 39 мастакоў з земляў былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], у тым ліку гродзенскі мастак [[Марыя Гажыч]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Марыя Грамыка|частка = |загаловак =Беларускі пейзажны жывапіс першай паловы ХХ стагоддзя|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мінск |выдавецтва =«Беларуская навука» |год =2011 |том = |старонкі =147 |старонак =168|серыя = |isbn =978-985-08-1348-0 |тыраж = }}&lt;/ref&gt;

{{Зноскі}}


{{Сусветныя выстаўкі}}

[[Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Чыкага]]
[[Катэгорыя:Падзеі 1893 года]]</text>
      <sha1>9xv2bqb6jo89yv448jo8fcwxnn0qhtl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Васілевіч Казека</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121203</id>
    <revision>
      <id>5141510</id>
      <parentid>4757930</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:47:31Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5141510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20161" sha1="gnarafh4w40ezp3nhaemcfsj8m80s5k" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Казека}}
{{футбаліст
| імя                         = Сяргей Казека
| поўнае імя                  = Сяргей Васілевіч Казека
| выява                       = 
| дата нараджэння             = 
| месца нараджэння            = 
| грамадзянства               = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
| рост                        = 
| вага                        = 
| мянушка                     =
| цяперашні клуб              = {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]]
| нумар                       = 
| пасада                      = галоўны трэнер
| пазіцыя                     = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]
| клубы                       = {{футбольная кар’ера
 |2004—2009| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Баранавічы|Баранавічы]]|126 (19)
 |2010—2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|89 (16) 
 |2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Мінск|Мінск]]|30 (2)
 |2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ (Жодзіна)]]|29 (2)
 |2015| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]]|10 (0)
 |2016—2017| {{Сцяг|Латвія||20px}} [[ФК Спартак Юрмала|Спартак (Юрмала)]]|29 (1)
 |2018—2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Узда|Узда]]|44 (12)
 |2020| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы (Мінск)]]|12 (2)
 |2023| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы (Мінск)]]|2 (1) }}
| трэнерскія клубы            = {{футбольная кар’ера
 |2021—2022| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы (Мінск)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}}
 |2021| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы (Мінск)]]|{{Comment|в. а.|выканаўца абавязкаў галоўнага трэнера}}
 |2022—| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы (Мінск)]]| }}
| абнаўленне дадзеных аб клубе = 14 лютага 2024
}}
'''Сяргей Казека''' (нар. {{ДН|17|9|1986}}, {{МН|Баранавічы}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]] ([[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам клуба «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]]».

== Клубная кар’ера ==
Выхаванец «[[ФК Баранавічы|Баранавічаў]]», з 2004 года гуляў за асноўную каманду, якая выступала ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе чэмпіянату Беларусі]].

У студзені 2010 года перайшоў у «[[ФК Гомель|Гомель]]», стаў асноўным апорным паўабаронцам каманды. У 2011 годзе разам з клубам трапіў у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]].

У снежні 2012 года перайшоў у «[[ФК Мінск|Мінск]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2012-12-27|url = https://football.by/news/40392 |title = Сергей Козека сменил &quot;Гомель&quot; на &quot;Минск&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;, дзе таксама хутка замацаваўся ў аснове. Выступаў на пазіцыі апорнага паўабаронцы або цэнтральнага паўабаронцы. У снежні 2013 года перайшоў у жодзінскае «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2013-12-30|url = https://football.by/news/52638 |title = Сергей Козека и Сергей Сосновский подписали контракты с &quot;Торпедо-БелАЗом&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;, дзе таксама стаў іграком асновы.
 
У студзені 2015 года пакінуў Жодзіна і перайшоў у салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2015-01-13|url = https://football.by/news/65725 |title = &quot;Шахтер&quot; подписал контракт с Козекой и продлил соглашение с Янушкевичем |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;. Першую палову сезона 2015 быў вымушаны прапусціць з-за траўмы, з ліпеня пачаў выхадзіць на поле на пазіцыі апорнага паўабаронцы. Па заканчэнні сезона 2015 «Шахцёр» вырашыў не падаўжаць кантракт з паўабаронцам, і Казека пакінуў клуб&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2016-01-05|url = https://football.by/news/79977 |title = &quot;Шахтер&quot; объявил о подписании контракта с Бурко и Селявой и расставании с Комаровским и Козекой |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2016 года стала вядома аб магчымым пераходзе Казекі ў латвійскі «[[ФК Спартак Юрмала|Спартак]]», які ўзначаліў беларускі спецыяліст [[Алег Кубараў]]&lt;ref&gt;{{cite web |date =  |url = http://by.tribuna.com/football/1036126304.html |title = Козека может перейти в юрмальский «Спартак» |website = by.tribuna.com |access-date =  |language = ru |archive-date = 23 верасня 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190923035959/https://by.tribuna.com/football/1036126304.html |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. У выніку, паўабаронца пачаў новы сезон у Юрмале і дапамог камадзе стаць чэмпіёнам Латвіі. Сезон 2017 пачаў у складзе «Спартака», аднак у чэрвені 2017 года з-за траўмы быў вымушаны спыніць кар’еру&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2017-06-13|url = https://football.by/news/100892 |title = Сергей Козека из-за травмы приостановил карьеру |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У верасні 2017 года стаў трэнерам у футбольнай школе «ФШМ-Мінск»&lt;ref&gt;{{cite web|date = |url = https://by.tribuna.com/football/1055852081.html |title = Козека и Чухлей стали тренерами в футбольной школе «ФШМ-Минск» |website = by.tribuna.com|access-date = |language = ru }}&lt;/ref&gt;, а ў пачатку 2018 года далучыўся да клуба Другой лігі «[[ФК Узда|Узда]]», дзе на працягу двух гадоў быў адным з асноўных ігракоў.

У сакавіку 2020 года папоўніў склад сталічных «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачоў]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2020-03-19|url = https://football.by/news/137873 |title = Лынько и Козека стали игроками &quot;Крумкачей&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;, дзе гуляў у стартавым складзе. Пасля пачатку [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў у Беларусі]] ў 2020 годзе Сяргей Казека актыўна выказваў сваю грамадзянскую пазіцыю. 31 жніўня 2020 года быў жорстка затрыманы разам з [[Павел Расолька|Паўлам Расолькам]] з-за інцыдэнту з пашкоджаннем мікрааўтобуса, які нібыта належаў Міністэрству ўнутраных спраў. У гэтым інцыдэнце атрымаў траўмы, з-за якіх на поле вярнуўся толькі ў лістападзе&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2020-11-16|url = https://www.pressball.by/news/football/372035 |title = Футбол. Избитый при задержании в Минске Сергей Козека провел первый матч за &quot;Крумкачоў&quot; после выхода из лазарета |website = pressball.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20210106171954/https://www.pressball.by/news/football/372035 |archive-date=2021-01-06 |url-status = dead |language = ru }}&lt;/ref&gt;.

== Трэнерская кар’ера ==
У студзені 2021 года завяршыў кар’еру і ўвайшоў у трэнерскі штаб «Крумкачоў»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2021-01-22|url = https://www.pressball.by/news/football/377018 |title = Футбол. Сергей Козека завершил карьеру и вошел в тренерский штаб &quot;Крумкачоў&quot; |website = pressball.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403103351/https://www.pressball.by/news/football/377018 |archive-date=2022-04-03 |url-status = dead |language = ru }}&lt;/ref&gt;. У чэрвені 2021 года, пасля звальнення [[Алег Дулуб|Алега Дулуба]], стаў выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера клуба&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2021-06-24|url = https://football.by/news/152943 |title = Олег Дулуб покинул пост главного тренера &quot;Крумкачоў&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;. Заставаўся ў гэтай якасці да ліпеня, калі новым галоўным трэнерам быў прызначаны [[Алег Кубараў]], пры гэтым застаўся яго памочнікам&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2021-07-27|url = https://football.by/news/154124 |title = Олег Кубарев - новый главный тренер НФК &quot;Крумкачы&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2022 года разам з усім трэнерскім штабам пакінуў «Крумкачы»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-01-14|url = https://football.by/news/160245 |title = &quot;Крумкачы&quot; объявили о расставании с Кубаревым и тренерским штабом команды |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;, аднак у лютым вярнуўся і быў зацверджаны галоўным трэнерам каманды&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-02-15|url = https://football.by/news/161312 |title = Сергей Козека - главный тренер &quot;Крумкачоў&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;. Пад кіраўніцтвам Казекі ў сезоне 2022 «Крумкачы» сталі сярэбранымі прызёрамі Другой лігі і мелі магчымасць павышэння ў Першую лігу, аднак клуб вырашыў працягваць выступаць у Другой лізе. У студзені 2023 года падоўжыў кантракт з «Крумкачамі» на сезон 2023&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-01-20|url = http://krumkachy.by/2023/01/20/сяргей-казека-галоўны-трэнер-крумка/ |title = Сяргей Казека – галоўны трэнер «Крумкачоў» |work = Афіцыйны сайт «Крумкачоў»|access-date = 2024-02-14 |language = be}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 2023 года згуляў за «Крумкачоў» у матчы Другой лігі ў якасці футбаліста&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-07-30|url = https://football.by/news/177185 |title = Главный тренер &quot;Крумкачоў&quot; сыграл в матче второй лиги со &quot;СДЮШОР Динамо&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У лютым 2024 года падпісаў новае пагадненне з клубам&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-02-11|url = https://football.by/news/183909 |title = Козека продолжит тренировать &quot;Крумкачы&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-14 |language = ru}}&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==
* {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]]
* {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік Кубка Беларусі (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|2011]], [[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|2013]]
* {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік Суперкубка Беларусі: [[Суперкубак Беларусі па футболе 2012|2012]]
* {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]]
* {{Сцяг|Латвія||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга Латвіі|Чэмпіён Латвіі]]: [[Вышэйшая ліга Латвіі 2016|2016]]
* {{Сцяг|Беларусь||20px}} Найлепшы ігрок [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Першай лігі чэмпіянату Беларусі 2010]] (па версіі газеты «Всё о футболе»)

== Статыстыка выступленняў ==
{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:95%&quot;
|- bgcolor=&quot;#E4E4E4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=50 |Сезон
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=10 |Дывізіён
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=100 |Клуб
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=20 |Краіна
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=20 |Матчы
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=20 |Галы
|- align=&quot;center&quot;
| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] || Д2 || [[ФК Баранавічы|Баранавічы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 7 || 0
|- align=&quot;center&quot;
| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] || Д2 || [[ФК Баранавічы|Баранавічы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 28 || 4
|- align=&quot;center&quot;
| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] || Д2 || [[ФК Баранавічы|Баранавічы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 23 || 0
|- align=&quot;center&quot;
| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] || Д2 || [[ФК Баранавічы|Баранавічы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 26 || 2
|- align=&quot;center&quot;
| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] || Д2 || [[ФК Баранавічы|Баранавічы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 18 || 1
|- align=&quot;center&quot;
| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] || Д2 || [[ФК Баранавічы|Баранавічы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 24 || 12
|- align=&quot;center&quot;
| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] || Д2 || [[ФК Гомель|Гомель]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 28 || 11
|- align=&quot;center&quot;
| [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] || Д1 || [[ФК Гомель|Гомель]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 32 || 3
|- align=&quot;center&quot;
| [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] || Д1 || [[ФК Гомель|Гомель]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 29 || 2
|- align=&quot;center&quot;
| [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] || Д1 || [[ФК Мінск|Мінск]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 30 || 2
|- align=&quot;center&quot;
| [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] || Д1 || [[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 29 || 2
|- align=&quot;center&quot;
| [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 10 || 0
|- align=&quot;center&quot;
| [[Вышэйшая ліга Латвіі 2016|2016]] || Д1 || [[ФК Спартак Юрмала|Спартак]] || {{Сцяг|Латвія}} || 27 || 1
|- align=&quot;center&quot;
| [[Вышэйшая ліга Латвіі 2017|2017]] (1) || Д1 || [[ФК Спартак Юрмала|Спартак]] || {{Сцяг|Латвія}} || 2 || 0
|- align=&quot;center&quot;
| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] || Д3 || [[ФК Узда|Узда]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 21 || 7
|- align=&quot;center&quot;
| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] || Д3 || [[ФК Узда|Узда]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 23 || 5
|- align=&quot;center&quot;
| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]] || Д2 || [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 12 || 2
|- align=&quot;center&quot;
| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] || Д3 || [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 2 || 1
|- align=&quot;center&quot;
|}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Склад ФК Крумкачы Мінск}}

{{DEFAULTSORT:Казека Сяргей Васілевіч}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Баранавічы]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Юрмала]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Узда]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск]]
[[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Крумкачы Мінск]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]]</text>
      <sha1>gnarafh4w40ezp3nhaemcfsj8m80s5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>121975</id>
    <revision>
      <id>5141210</id>
      <parentid>5140801</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+7 новых</comment>
      <origin>5141210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2232" sha1="2wvpudbsj13kq9yzn3el2y7aqa6ldje" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Ян Адамус|2026-05-13T12:54:58Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Стэфан Эрэнкройц|2026-05-13T11:14:25Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Анатоль Давыдавіч Зімон|2026-05-13T07:41:17Z|Siarhei V}}
{{Новы артыкул|Ніна Манфрэдзі|2026-05-13T06:46:55Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Паўлечка|2026-05-12T21:04:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Паўлечка|2026-05-12T21:03:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Алена Фёдараўна Паўлечка|2026-05-12T20:54:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|GNX (альбом)|2026-05-12T13:30:04Z|Vlad Shmeklia}}
{{Новы артыкул|Джодзі Комер|2026-05-12T12:47:47Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Status Quo (гурт)|2026-05-12T09:41:24Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|2026-05-11T20:02:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Змагар|2026-05-11T19:26:10Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Беглыя (палітычнае клішэ)|2026-05-11T19:04:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сегень|2026-05-11T18:37:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Георгій Сямёнавіч Пятроўскі|2026-05-11T18:16:44Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Hanna-Barbera|2026-05-11T16:59:20Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Mr. Morale &amp; The Big Steppers|2026-05-11T12:17:16Z|Vlad Shmeklia}}
{{Новы артыкул|Настасся Уладзіславаўна Панкратава|2026-05-11T08:06:48Z|Дэно}}
{{Новы артыкул|Ілля Кульбіцкі|2026-05-10T20:49:55Z|Dzejka}}
{{Новы артыкул|Кірыл Аляксандравіч Самойла|2026-05-09T20:26:55Z|Паўлюк Шапецька}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2wvpudbsj13kq9yzn3el2y7aqa6ldje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да перайменавання</title>
    <ns>4</ns>
    <id>131069</id>
    <revision>
      <id>5141232</id>
      <parentid>5135048</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Бягучыя абмеркаванні */ [[Akademія WSB у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]]</comment>
      <origin>5141232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63134" sha1="ojhvifhj1tsczdnhl56ur7vr43qcvqm" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}

''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] ==
[[[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03)

== [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] ==
Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03)

== [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] ==
У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна  [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03)
: Не знайшоў АК за &quot;УАЛЛ-І&quot; акрамя Кінакіпы. Тым часам за &quot;ВАЛЛ-І&quot; можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03)
::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03)
:::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)
::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03)

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж.
:::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03)
::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03)
::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03)
::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. 
::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] ==
Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03)

:Выглядае як &quot;скрылёк&quot;, прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03)
::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03)
:А навошта перакладаць &quot;slice of life&quot; даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03)
::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03)
:::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды &quot;slice of life&quot; - гэта &quot;повседневность&quot;. Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03)
:А гэта ж гучыць як &quot;слайс&quot;? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул &quot;слайс&quot; ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03)
::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] ==
Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03)

:{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)

== [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] ==
У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце &quot;Юліюш&quot; не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца.

Таксама ўжо маем пэўны &quot;ўзор&quot; - Геніюш (Geniusz???).

Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03)

:У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова &quot;менеджар&quot;. [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03)
:::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]]  --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03)
::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03)
:::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма &quot;Юльюш&quot; выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03)
: {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03)
: Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі &quot;шырокі&quot; вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03)
::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>ojhvifhj1tsczdnhl56ur7vr43qcvqm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141234</id>
      <parentid>5141232</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылка</comment>
      <origin>5141234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63133" sha1="jfvyir4mag4fddq02n6a1q3in4rrdsr" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}

''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] ==
[[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03)

== [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] ==
Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03)

== [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] ==
У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна  [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03)
: Не знайшоў АК за &quot;УАЛЛ-І&quot; акрамя Кінакіпы. Тым часам за &quot;ВАЛЛ-І&quot; можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03)
::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03)
:::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)
::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03)

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж.
:::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03)
::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03)
::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03)
::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. 
::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] ==
Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03)

:Выглядае як &quot;скрылёк&quot;, прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03)
::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03)
:А навошта перакладаць &quot;slice of life&quot; даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03)
::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03)
:::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды &quot;slice of life&quot; - гэта &quot;повседневность&quot;. Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03)
:А гэта ж гучыць як &quot;слайс&quot;? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул &quot;слайс&quot; ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03)
::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] ==
Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03)

:{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)

== [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] ==
У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце &quot;Юліюш&quot; не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца.

Таксама ўжо маем пэўны &quot;ўзор&quot; - Геніюш (Geniusz???).

Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03)

:У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова &quot;менеджар&quot;. [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03)
:::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]]  --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03)
::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03)
:::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма &quot;Юльюш&quot; выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03)
: {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03)
: Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі &quot;шырокі&quot; вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03)
::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>jfvyir4mag4fddq02n6a1q3in4rrdsr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141236</id>
      <parentid>5141234</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>/* Akademія WSB у Варшаве → Акадэмія ВСБ у Варшаве, Акадэмія WSB → Акадэмія ВСБ */ Адказ</comment>
      <origin>5141236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63357" sha1="kibk1a674joap38j2l8wrjb2i2jyti2" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}

''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] ==
[[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03)

:І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03)

== [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] ==
Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03)

== [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] ==
У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна  [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03)
: Не знайшоў АК за &quot;УАЛЛ-І&quot; акрамя Кінакіпы. Тым часам за &quot;ВАЛЛ-І&quot; можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03)
::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03)
:::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)
::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03)

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж.
:::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03)
::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03)
::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03)
::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. 
::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] ==
Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03)

:Выглядае як &quot;скрылёк&quot;, прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03)
::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03)
:А навошта перакладаць &quot;slice of life&quot; даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03)
::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03)
:::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды &quot;slice of life&quot; - гэта &quot;повседневность&quot;. Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03)
:А гэта ж гучыць як &quot;слайс&quot;? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул &quot;слайс&quot; ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03)
::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] ==
Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03)

:{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)

== [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] ==
У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце &quot;Юліюш&quot; не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца.

Таксама ўжо маем пэўны &quot;ўзор&quot; - Геніюш (Geniusz???).

Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03)

:У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова &quot;менеджар&quot;. [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03)
:::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]]  --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03)
::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03)
:::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма &quot;Юльюш&quot; выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03)
: {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03)
: Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі &quot;шырокі&quot; вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03)
::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>kibk1a674joap38j2l8wrjb2i2jyti2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141407</id>
      <parentid>5141236</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <origin>5141407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64218" sha1="rxl0xte5zrwnt3tn7v9s41wcnzmk9jk" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}

''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] ==

Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03)

== [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] ==
[[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03)

:І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03)

== [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] ==
Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03)

== [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] ==
У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна  [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03)
: Не знайшоў АК за &quot;УАЛЛ-І&quot; акрамя Кінакіпы. Тым часам за &quot;ВАЛЛ-І&quot; можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03)
::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03)
:::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)
::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03)

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж.
:::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03)
::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03)
::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03)
::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. 
::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] ==
Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03)

:Выглядае як &quot;скрылёк&quot;, прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03)
::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03)
:А навошта перакладаць &quot;slice of life&quot; даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03)
::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03)
:::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды &quot;slice of life&quot; - гэта &quot;повседневность&quot;. Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03)
:А гэта ж гучыць як &quot;слайс&quot;? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул &quot;слайс&quot; ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03)
::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] ==
Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03)

:{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)

== [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] ==
У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце &quot;Юліюш&quot; не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца.

Таксама ўжо маем пэўны &quot;ўзор&quot; - Геніюш (Geniusz???).

Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03)

:У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова &quot;менеджар&quot;. [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03)
:::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]]  --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03)
::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03)
:::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма &quot;Юльюш&quot; выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03)
: {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03)
: Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі &quot;шырокі&quot; вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03)
::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>rxl0xte5zrwnt3tn7v9s41wcnzmk9jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сусветны савет цэркваў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141335</id>
    <revision>
      <id>5141373</id>
      <parentid>4746988</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11113" sha1="h00peq59dctchhcqrpsq3fzto22lkvd" xml:space="preserve">{{Арганізацыя
 |назва         = Сусветны савет цэркваў
 |альтэрнатыўнае   = The World Council of Churches
 |background_color = 
 |колер_назвы    = 
 |лагатып          = 
 |шырыня_лагатыпа  = 200px
 |подпіс          = 
 |карта1           = 
 |шырыня_карты1    = 
 |легенда1         = 
 |карта2           = 
 |шырыня_карты2    = 
 |легенда2         = 
 |членства         = 
 |тып_цэнтра       = Горад
 |цэнтр            = [[Жэнева]]
 |тып              = 
 |мовы            = англійская
 |мова             = 
 |пасада_кіраўніка1 = Генеральны сакратар
 |імя_кіраўніка1       = [[Олаф Фюксэ Твейт]]
 |пасада_кіраўніка2 = 
 |імя_кіраўніка2       = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |пасада_кіраўніка6 = 
 |імя_кіраўніка6       = 
 |заснавальнік1        = 
 |падзея_заснавання1 = Заснаваны
 |дата_заснавання1     = [[1948]]
 |заснавальнік2        = 
 |падзея_заснавання2 = 
 |дата_заснавання2    = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |заснавальнік6        = 
 |падзея_заснавання6 = 
 |дата_заснавання6    = 
 |падзея_ліквідацыі = 
 |дата_ліквідацыі    = 
 |заўвага 1      = 
 |заўвага 2      = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |адрас      = [[Жэнева]], [[Швейцарыя]]
 |сайт             = [http://www.oikoumene.org/ru/home.html www.oikoumene.org]
 |вікісховішча        = 
}}
'''Сусветны савет цэркваў''' (The World Council of Churches) — міжнародная экуменічная арганізацыя, заснаваная ў [[1948]] ў [[Амстэрдам]]е, у якую ўваходзіць 348 хрысціянскіх цэркваў, з больш чым 100 краін і прадстаўляюць каля 400 мільёнаў хрысціян, за выключэннем [[Паўднёвая баптысцкая канвенцыя|Паўднёвых баптыстаў]], [[Лютэранская царква - Місурыйскі сінод|Місурыйскага лютэранскага сінода ў ЗША]], [[Сібірская Евангелічна-Лютэранская Царква|Сібірскай евангелісцка-лютэранскай царквы]], [[Рымска-каталіцкая царква|Рымска-каталіцкай царквы]], [[Катакомбная царква|Катакомбнай царквы]] (ІСЦ), [[стараверы|старавераў]] ([[РПСЦ]], [[РДЦ]], беспапоўскія згоды) і [[Евангельскія хрысціяне-баптысты|Евангельскіх хрысціян-баптыстаў]] у Расіі. Штаб-кватэра Савета размешчана ў [[Жэнева|Жэневе]] (Швейцарыя)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wcc-coe.org/wcc/who/index-r.html |title=Старонка на афіц. сайце |access-date=7 лістапада 2012 |archive-date=4 ліпеня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704210736/http://www.wcc-coe.org/wcc/who/index-r.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 

== Мэты ==
Мэта Сусветнага савета цэркваў — садзейнічанне збліжэнню хрысціянскіх цэркваў у пытаннях веравызнання.&lt;ref&gt;[[Уладзіслаў Завальнюк|Завальнюк У.М.]] Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — [[Мінск]], Изд-во Гревцова, [[2013]]. — С. 681]&lt;/ref&gt;

== Члены Савета&lt;ref&gt;[http://www.oikoumene.org/ru/member-churches.html Спіс членаў на афіцыйным сайце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120603212901/http://www.oikoumene.org/ru/member-churches.html |date=3 чэрвеня 2012 }}&lt;/ref&gt; ==

=== [[Праваслаўе|Праваслаўныя цэрквы]] ===
* [[Албанская праваслаўная царква|Албанская]]
* [[Александрыйская праваслаўная царква|Александрыйская]]
* [[Амерыканская праваслаўная царква|Амерыканская]]
* [[Антыяхійская праваслаўная царква|Антыяхійская]]
* [[Кіпрская праваслаўная царква|Кіпрская]]
* [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальская (Сусветны патрыярхат)]]
* [[Польская праваслаўная царква|Польская]]
* [[Румынская праваслаўная царква|Румынская]]
* [[Руская праваслаўная царква|Руская (Маскоўскі патрыярхат)]]
* [[Праваслаўная Царква Чэхіі і Славакіі|Чэхаславацкая]]
* [[Эладская праваслаўная царква|Эладская]]

=== [[Старажытнаўсходнія цэрквы]] ===
* [[Армянская Апостальская Царква]] (Эчміядзінскі каталікасат)
* [[Копцкая праваслаўная царква]]
* [[Эрытрэйская праваслаўная царква]]
* [[Эфіопская праваслаўная царква]]
* [[Маланкарская праваслаўная царква]]
* [[Сіра-якавіцкая праваслаўная царква]]

=== [[Пратэстантызм|Пратэстанцкія цэрквы]] ===
* [[Афрыканская Астраўная Царква]] Судан
* [[Афрыканская Хрысціянская Царква і Школы]]
* [[Афрыканская Царква Свяшчэннага Духа]]
* [[Афрыканская Ізраільская Ніневійская Царква]]
* [[Афрыканская Епіскапальная метадысцкая царква]]
* [[Афрыканская Епіскапальная метадысцкая царква Сіёна]]
* [[Афрыканская Пратэстанцкая Царква]]
* [[Амерыканскія баптысцкія цэрквы ў ЗША]]
* [[Англіканская Царква ў Аатэароа, Новай Зеландыі і Палінезіі]]
* [[Англіканская царква ў Японіі|Англіканская Царква Японіі]]
* [[Англіканская Царква Аўстраліі]]
* [[Англіканская царква Канады|Англіканская Царква Канады]]
* [[Англіканская Царква Кеніі]]
* [[Англіканская Царква Карэі]]
* [[Англіканская Царква Танзаніі]]
* [[Англіканская Царква Паўднёвага Конусу Амерыкі]] (Iglesia Anglicana del Cono Sur de las Americas)
* [[Асацыяваныя Цэрквы Хрыста ў Новай Зеландыі]]
* [[Асацыяцыя баптысцкіх цэркваў у Руандзе]]
* [[Асацыяцыя Евангелісцкай Рэфармацыёнай Царквы Буркіна Фасо]]
* Association The Church of God
* [[Бангладэшская Баптысцкая царква Санга]]
* [[Асацыяцыя Баптыстаў Эль Сальвадор]]а
* [[Пагадненне Баптыстаў Гаіці]]
* [[Пагадненне Баптыстаў Нікарагуа]]
* [[Аб'яднанне Баптыстаў Даніі]]
* [[Аб'яднанне Баптыстаў Вялікабрытаніі]]
* [[Аб'яднанне Баптыстаў Венгрыі]]
* [[Аб'яднанне Баптыстаў Новай Зеландыі]]
* [[Бетаксая Хрысціянская Царква]]
* [[Баптысцкі Альянс Біхара Бенгальскай Арысы]]
* [[Балівійская Евангелісцкая Лютэранская Царква]]
* [[Брытанская Правінцыя Мараўскай Царквы]]
* Канадская Штогадовая Сустрэча [[Рэлігійнае Таварыства Сяброў]] (Квакеры)
* [[Каталіцкая Епархія Каталікоў у Германіі]]
* [[Кітайскі Хрысціянскі Савет]]
* [[Хрысціянская Біблейская Царква]]
* [[Паслядоўнікі Царквы (Паслядоўнікі Хрыста) Хрыста|Хрысціяны ў Канадзе]]
* [[Паслядоўнікі Царквы (Паслядоўнікі Хрыста) Хрыста|Хрысціяны ў ЗША]]
* [[Царква Англіі]]
* [[Царква Швецыі]]

=== Не Члены Савета ===
* [[Царква Адвентыстаў Сёмага Дня]]
* [[Каталіцызм|Рымска-каталіцкая царква]], прадстаўнікі якой знаходзяцца пры Савеце ў якасці назіральнікаў.
* [[Балгарская праваслаўная царква]]: выйшла ў [[1998]] г., працягвае ўдзел у яго працы ў якасці назіральніка
* [[Грузінская праваслаўная царква]]: выйшла ў [[1997]] г.
* [[Стараверства|Стараверы]]: [[РПСЦ]], [[Руская Дрэўлеправаславная Царква|РДЦ]], беспапоўскія згоды
* [[Лютэранская царква - Місурыйскі сінод]]
* [[Сібірская Евангелічна-Лютэранская Царква]]
* [[Паўднёвая баптысцкая канвенцыя]]
* [[Міжнародны саюз цэркваў евангельскіх хрысціян-баптыстаў]]
* [[Еўра-Азіяцкая федэрацыя саюзаў евангельскіх хрысціян-баптыстаў]]: членства аўтаматычна спынілася пасля ліквідацыі ў [[1991]] г. [[УСЕХБ]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Сусве́тны саве́т цэ́ркваў||289}}

== Спасылкі ==
* [http://www.oikoumene.org/ru/home.html Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120603212053/http://www.oikoumene.org/ru/home.html |date=3 чэрвеня 2012 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Хрысціянскі экуменізм]]
[[Катэгорыя:Рэлігійныя міжнародныя арганізацыі]]</text>
      <sha1>h00peq59dctchhcqrpsq3fzto22lkvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сутэнёрства</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141347</id>
    <revision>
      <id>5141376</id>
      <parentid>4585726</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1671" sha1="fcnzds8dznclhfgh2imztdz6g0zrxtl" xml:space="preserve">'''Сутэнёрства''', таксама '''зводніцтва''' — карыслівае пасрэдніцтва паміж [[мужчына]]м і [[жанчына]]й для садзейнічання ўступленню іх у палюбоўную (палавую) сувязь. У многіх краінах сутэнёрства — крымінальна-каральнае дзеянне. Паводле крымінальнага заканадаўства Рэспублікі Беларусь сутэнёрства — адно са злачынстваў. якое выяўляецца ў арганізацыі ці ўтрымання прытона для заняцця [[прастытуцыя]]й, або зводніцтва з карыснай мэтай. Караецца штрафам, арыштам, абмежаваннем свабоды на пэўны тэрмін або пазбаўленнем волі на тэрмін да 5 гадоў.

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Сутэнёрства||292}}

== Спасылкі ==
* [http://www.cops.usdoj.gov/pdf/e05021552.pdf U.S. DOJ guide to street prostitution] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080910190418/http://www.cops.usdoj.gov/pdf/e05021552.pdf |date=10 верасня 2008 }} {{ref-en}}
* [http://www.thislife.org/Radio_Episode.aspx?episode=127 Pimp Anthropology], radio show from ''[[:en:This American Life|This American Life]]'' featuring an interview with a former pimp. {{ref-en}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Злачыннасць]]
[[Катэгорыя:Прастытуцыя]]</text>
      <sha1>fcnzds8dznclhfgh2imztdz6g0zrxtl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сухары (Магілёўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141394</id>
    <revision>
      <id>5141378</id>
      <parentid>5099325</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37208" sha1="s4emn8ti7ba7dmg1i1nbmpf6g7nvwp9" xml:space="preserve">{{значэнні|Сухары (значэнні)}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок 
|беларуская назва      = Сухары
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Church of the Dormition in Suchary 02.jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53.9602315287385|lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = 30.7095791520982|lon_min = |lon_sec = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Магілёўскі
|сельсавет             = Сухарэўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 1560
|ранейшыя імёны        = '''Сухарэвічы'''
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 599
|год перапісу          = 2019
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 213116&lt;ref&gt;[http://zip.belpost.by/street/suhari-mogil-mogilevskiy-suharevskiy Почтовый индекс населённого пункта Сухари (Могилёвская область, Могилёвский район, Сухаревский сельсовет)]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|OpenStreetMap         = 243045889
}}
'''Сухары́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Suchary}}, {{lang-ru|Сухари}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908m0017908&amp;q_id=2114576|title=Решение Могилёвского районного Совета депутатов от 29 июля 2008 года № 13-5 &quot;О преобразовании сельских населенных пунктов&quot;|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Сухарэўскі сельсавет|Сухарэўскага сельсавета]].

== Геаграфія ==
Знаходзіцца за 27 кіламетраў на ўсход ад [[Магілёў|Магілёва]] і чыгуначнай станцыі [[Лупалава (станцыя)|Лупалава]].

Рэльеф раўнінны. На ўсходняй ўскраіне цячэ рака [[Раста]].

Транспартныя сувязі праз шашу [[Магілёў]] — [[Мсціслаў]] {{Таблічка-by|Р|96}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Крыніцы/ГВБ|3-2|Сухары|573—575}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
[[Файл:Успенская-церковь-Сухари.jpg|міні]]
Сухары — даўняе [[мястэчка]] гістарычнай [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршаншчыны]].

За 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на левым беразе ракі [[Раста|Расты]] ёсць [[гарадзішча]], што сведчыць пра засяленне мясцін са старажытнасці.&lt;ref name=:0 /&gt;

Вядома з 1560 года як сяло дзяржаўнай уласнасці ў [[Магілёўская воласць|Магілёўскай воласці]], [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1568 годзе нададзена ў часовае валоданне шляхціцу.&lt;ref name=:0 /&gt;

Пра гэта даў звесткі этнограф і гісторык, ураджэнец Магілёўшчыны [[Адам Кіркор]]&lt;ref&gt;Живописная Россия : Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении. Под общей редакцией П. П. Семенова, вице-председателя императорского Русского географического общества. Том третий. Часть вторая: Белорусское полесье. Санкт-Петербург — Москва: Издание книгопродавца-типографа М. О. Вольфа, 1882 — С. 421.&lt;/ref&gt;:
{{пачатак цытаты}}
«Сухар або Сухарэвічы належалі да Магілёўскага замка. У мяне захоўваецца грамата караля [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта-Аўгуста]] ад 30 лістапада 1569 года, дадзеная Паўлу Кіркору, якой дорыцца яму мясцовасць у Сухарэвічах, пры рацэ Басі, за яго ваенныя заслугі, і, што цікавей, — за тое яшчэ, што ён валодаў замежнымі мовамі. У грамаце сказана: „а къ тому тежъ ведаючи о немъ, же ся и въ иншихъ разахъ службами своеми сгодыты можеты, по у многыхъ посторонныхъ земляхъ бывалыхъ и разныхъ языковъ турецкаго, татарскаго, больгарскаго, серсбкаго и волоскаго маетны“»{{oq|ru|Сухарь или Сухаревичи принадлежали къ Могилевскому замку. У меня хранится грамата короля Сигизмунда-Августа отъ 30 ноября 1569 г., данная Павлу Киркору, коею дарится ему мѣстность въ Сухаревичахъ, при рѣкѣ Басѣ, за его воинскія заслуги, и, что любопытнѣе,—за то еще, что онъ владѣлъ иностранными языками Въ граматѣ сказано: «а къ тому тежъ ведаючи о немъ, же ся и въ иншихъ разахъ службами своеми сгодыты можеты, по у многыхъ посторонныхъ земляхъ бывалыхъ и разныхъ языковъ турецкаго, татарскаго, больгарскаго, сербскаго и волоскаго маетны.»}}
{{канец цытаты}}

У 1604 годзе ва Ульянаўскім войтаўстве [[Магілёўскае староства|Магілёўскага староства]]. У 1737 годзе ў сяле была царква.&lt;ref name=:0 /&gt;

Па [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першым падзеле Рэчы Паспалітай]] (1772) Сухары ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Паводле статыстычнага апісання [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] 1784 года былі аднайменныя мястэчка і вёска. У мястэчку 19 двароў, 93 жыхары, быў млын, драўляная царква, па нядзелях праводзіліся торгі. Вёска — цэнтр маёнтка [[Чавускі павет|Чавускага павета]], уласнасць памешчыка, 85 двароў, 552 жыхары.&lt;ref name=:0 /&gt;

З 1856 года мястэчка атрымала ў спадчыну Марыя Феліксаўна Лістоўская, жонка [[Калежскі асэсар|калежскага асэсара]]&lt;ref name=:1&gt;https://mogilev.mogilev-region.by/ru/Suchari/&lt;/ref&gt;, якая мела тут 1697 дзесяцін зямлі.&lt;ref name=:0 /&gt; У другой палове 1860-х гадоў Лістоўская напісала статутныя граматы пра вызваленне сваіх прыгонных.

Таксама ў мястэчку былі вадзяны млын і піцейны дом, кулы звозілі для збыту спірт, выраблены на суседніх броварных заводах: Пакроўскім, [[Кароўчына (Дрыбінскі раён)|Кароўчынскім]], [[Паўлаўка (Магілёўскі раён)|Паўлаўскім]].

У 1878 годзе пачала працу крупадзёрка, на якой выраблялася штогод 130 чвэрцяў круп коштам 120 рублёў.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

У 1880 годзе ў мястэчку і сяле 133 двары (91 належаў хрысціянам, 42 — яўрэям) і 730 жыхароў, з якіх 393 праваслаўных і 337 яўрэяў.&lt;ref name=:2&gt;Опыт описания Могилевской губернии… сост. и под ред. А. С. Дембовецкого. Кн. 2. — Могилев, 1883. — С. 136, 137&lt;/ref&gt; Меліся крама, драўляная царква, сінагога. Частка жыхароў займалася шавецкім і кравецкім промысламі.&lt;ref name=:0 /&gt;

У 1887 годзе школа граматы ператворана ў царкоўна-прыходскую, для якой у тым жа годзе пабудавана памяшканне.&lt;ref name=:0 /&gt;

У 1891 годзе&lt;ref name=:1 /&gt; з цэглы пабудавана [[Свята-Успенская царква (Сухары)|Успенская царква]], якая захавалася да нашых часоў і з’яўляецца помнікам эклектычнай архітэктуры з элементамі псеўдавізантыйскага стылю.&lt;ref name=:0 /&gt; Архітэктар — [[Пётр Георгіевіч Камбураў]].&lt;ref&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/000200_000018_v19_rc_1567502?page=148&amp;rotate=0&amp;theme=white|Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 — С. 148]&lt;/ref&gt;

Паводле перапісу 1897 года ў Гладкаўскай воласці [[Чавускі павет|Чавускага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Мястэчка (53 двары, 406 жыхароў) і сяло (105 двароў, 682 жыхары). У мястэчку меліся 2 крупадзёркі, 13 лавак, царкоўна-прыходская школа, царква, малітоўны дом, 2 піцейныя дамы.&lt;ref name=:0 /&gt;

У 1909 годзе ў мястэчку 64 двары, 500 жыхароў, мелася паштовае аддзяленне, казённая вінная крама. У сяле 113 двароў, 814 жыхароў, меўся хлебазапасны магазін. Побач былі аднайменныя сядзіба (2 двары, 9 жыхароў) і [[фальварак]] (1 двор, 12 жыхароў, вадзяны млын).&lt;ref name=:0 /&gt;

Дзейнічала двухкласнае народнае вучылішча, у якой законанастаўнікам быў свяшчэннік [[Свята-Успенская царква (Сухары)|Свята-Успенскай царквы]] Васіль Ягоравіч Шчэрбаў.&lt;ref name=:1 /&gt; Таксама існавала і яўрэйская школа Талмуд-Тора, размяшчалася мяшчанская ўправа.&lt;ref name=:3&gt;{{Cite web |url=http://suhary.mogilev.edu.by/be/main.aspx?guid=4071#_ftn1 |title=Архіўная копія |access-date=6 кастрычніка 2024 |archive-date=7 кастрычніка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101444/http://suhary.mogilev.edu.by/be/main.aspx?guid=4071#_ftn1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

У студзені 1918 года паблізу вёскі чавускія чырвонагвардзейцы разграмілі атрад польскіх легіянераў. У сакавіку 1918 года ў сувязі з набліжэннем фронту сфарміраваны партызанскі атрад.&lt;ref name=:0 /&gt;

25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі — у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. 16 студзеня 1919 года [[Магілёўская губерня]], у якую уваходзілі Сухары, вылучана ў склад [[РСФСР]]. У сакавіку 1924 года вернута ў склад [[БССР]]. З 20 жніўня 1924 года цэнтр сельсавета ў [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскім раёне]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 2 сакавіка 1931 года ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]], з 20 лютага 1938 года ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1920 годзе ў мястэчку было 64 двары, у якіх жыло 517 чалавек, у вёсцы — 113 двароў, 924 чалавекі. Сяляне мелі 1502 дзесяціны зямлі, з якіх 785 дзесяцін належалі спадчаннікам Лістоўскай.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1 мая 1924 года створана сельскагаспадарчае таварыства. У гэтым жа годзе пачалі дзейнічаць сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства, хата-чытальня. На базе царкоўна-прыходскай створана працоўная школа 1-й ступені, у якой у 1925 годзе было 132 вучні, з іх 19 піянераў.&lt;ref name=:0 /&gt; Пабудаваны клуб, у якім размяшчалася бібліятэка. У клубе ставіліся спектаклі, у якіх бралі ўдзел дзяўчаты і юнакі вёскі, якія арганізавалі ў 1923 годзе камсамольскую ячэйку. У былым маёнтку пана Чахоўскага адкрылася бальніца.&lt;ref name=:1 /&gt; У 1925 годзе — [[народны дом]]. Вяскоўцы актыўна ўдзельнічалі ў асваенні новых зямель у іншых раёнах краіны. У 1925 годзе было створана перасяленчае таварыства «Праўда» з 15 сямей, якія выехалі ва ўсходнія раёны СССР.&lt;ref name=:0 /&gt;

У 1926 годзе ў мястэчку 46 двароў, 222 жыхары, у сяле 131 двор, 902 жыхары. У 1928 годзе пачало дзейнічаць сыраробчае прадпрыемства. У 1929 годзе яўрэі арганізавалі калгас «Камуністычны маніфест».&lt;ref name=:0 /&gt; Дзейнічала царква, сінагога, школа [[хедар]].&lt;ref name=:3 /&gt;

У 1939 годзе да вёскі далучаны пасёлкі Альхавец, Сасновец.&lt;ref name=:0 /&gt;
Перад вайной было 214 дамоў, 959 жыхароў.&lt;ref name= :4&gt;НАРБ. Ф.1440. Оп.3. Д.767. Л.222; ГАМОГ. Ф.1894. Оп.1. Д.5. Л.30.&lt;/ref&gt;

У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].&lt;ref name=:0 /&gt;

Па ўспамінах сведак, восенню 1941 года ў Сухарах немцы растралялі маладых мужчын-яўрэяў у акопах, якія выкапалі савецкія ваенныя ў час абарончых баёў. Пасля чаго з яўрэйскага насельніцтва ў мястэчку засталіся жанчыны, старыкі і дзеці. У вялікай хаце, дзе раней жылі яўрэі, размяшчалася паліцэйская ўправа, у сінагозе — склад зброі.&lt;ref name=:3 /&gt;

Ноччу з 22 на 23 лютага 1942 года акупанты загадалі яўрэйскім сем’ям збірацца для пераезду. Напагатове стаяла 13 фурманак, якія мабілізавалі ў мясцовых жыхароў. Яўрэяў зганялі з Чавускай, Зарэчнай і іншых вуліц да камендатуры. Старыкоў і дзяцей размяшчалі на фурманках, частка людзей ішлі пяшком. Калона накіравалася праз мелкі ручай у бок [[Ходнева]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Дабраўшыся да ўрочышча Ліпкі, гаспадароў фурманак накіравалі назад у вёску. На паляне была вялікая яма, якую выкапалі загаддзя. Перад расстрэлам людзям загадалі зняць адзенне. Каваль з [[Харошкі (Магілёўскі раён)|Харошак]] пасля некалькіх выстралаў у яго стаяў перад катамі і казаў, што можа навучыць іх страляць. Тады паліцай Клубянькоў падышоў да яго і стрэліў з нагана ва ўпор. У час, калі адбывалася расправа, паліцаі мала стралялі ў дзяцей, а кідалі іх жывымі ў яму з забітымі. Пасля таго, як усё было завершана, забойцы прыкрылі трупы адзеннем, лепшыя рэчы забралі сабе. Закапалі магілу мясцовыя жыхары. У тую ноч было забіта 82 чалавека.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Пасля масавага растрэлу з яўрэяў у жывых застаўся 15-гадовы сын лавачніка Зэліка Эстуліна, якому удалося схавацца за печкай у хаце. Але і яго знайшлі і растралялі каля калодзежа, у які пасля скінулі цела.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Дамы забітых стаялі пустымі. У 1943 годзе партызаны разграмілі паліцэйскую ўправу ў мястэчку, тады згарэла некалькі дамоў, а ў астатнія засяліліся сем’і мясцовых жыхароў, якія засталіся без прытулку ў час вайны.&lt;ref name=:3 /&gt;

Падчас акупацыі разбурана 113 дамоў, забіта 107 жыхароў.&lt;ref name=:4 /&gt;

Вёску вызвалялі часці 199-й стралковай дывізіі 49-й арміі [[2-гі Беларускі фронт|2-га беларускага фронта]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Пры яе вызваленні загінула 114 савецкіх ваеннаслужачых, яны пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі. Сярод пахаваных — Герой Савецкага Саюза {{iw|Міхаіл Кандрацьевіч Цярэшчанка|Міхаіл Кандрацьевіч Цярэшчанка|ru|Терещенко, Михаил Кондратьевич}}, на ўшанаванне памяці якога ў 1965 годзе на будынку школы ўстаноўлена мемарыяльная дошка. На фронце загінулі 154 вяскоўцы. На ўшанаванне іх памяці ў 1977 годзе каля будынка выканкама сельсавета пастаўлены абеліск.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; У 2005 годзе праведзена замена абеліска на камбінаваны гранітны помнік.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://mogilev.mogilev-region.by/uploads2/documents/3277-Suxari.pdf&lt;/ref&gt;

Пасля вайны створана абласная надзвычайная камісія па расследаванні злачынстваў фашызму на акупаванай тэрыторыі. Па факце масавага расстрэлу яўрэйскага насельніцтва мястэчка Сухары было ўстаноўлена, што сярод загінуўшых было 34 жанчыны і 14 дзяцей.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

У 1955 годзе да вёскі далучаны пасёлак Рэставы. З 25 снежня 1964 года ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1990 годзе 223 гаспадаркі, 525 жыхароў, цэнтр калгаса «Камуністычны маніфест». У вёсцы былі размяшчалася вытворчая брыгада, майстэрні па рамонце сельгастэхнікі, лесапільня, зернедрабільня, фермы буйной рагатай жывёлы і свінагадоўчая, ветэрынарны ўчастак, працавалі камбінат бытавога абслугоўвання, 4 магазіны, аддзяленне ашчаднага банка, аддзяленне сувязі, клуб, бібліятэка, дзіцячы сад-яслі, сярэдняя школа, участковая бальніца, амбулаторыя, аптэка.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1990-х гадах пачаліся спробы выявіць дакладнае месцазнаходжанне пахавання. Месца калектыўнай магілы не было якім-небудзь чынам пазначана. Раней ва ўрочышчы Ліпкі раслі дрэвы, ляшчына, маліннік, было шмат ягад. Пасля праведзенай [[меліярацыя|меліярацыі]] — поле плошчай 24 гектары.&lt;ref name=:3 /&gt;

У 1995 годзе на месцы, куды паказвала большасць сведак, насыпалі курган вышынёй 2.5 метра і ўстанавілі камень, да якога прымацавалі белую мармуровую пліту з надпісам «Вечная памяць сем’ям яўрэяў, расстраляным фашыстамі ў 1941—42 гадах».&lt;ref name=:3 /&gt; Пазней пліту разбілі вандалы, і была зроблена новая, чорная, на якой прыбралі словы «сем’ям яўрэяў»: «Вечная памяць мірным жыхарам в. Сухары, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941—1945 гадах».&lt;ref&gt;http://shtetle.com/shtetls_mog/suhari/suhari.html&lt;/ref&gt;

У 2000-я гады на базе вёскі створаны [[аграгарадок]]. У маі 2003 года калгас пераўтвораны ў сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў «Сухарэўскі».&lt;ref name=:1 /&gt;

У 2013 годзе сваякі загінуўшых яўрэяў сабралі сродкі на ўстаноўку памятнага знака непасрэдна ў вёсцы. Дзякуючы захаванаму заключэнню абласной надзвычайнай камісіі і садзейнічанню работнікаў архіва Магілёўскай ініцыятывы «Урокі Халакоста» ўдалося ўстанавіць імёны 66 з 84 загінулых.&lt;ref name=:3 /&gt; 21 чэрвеня 2013 года ўсталявалі помнік, які змясціў прозвішчы, імёны і даты нараджэння забітых.&lt;ref&gt;http://shtetle.com/shtetls_mog/suhari/suhari_pam.html&lt;/ref&gt;

У 2014 годзе дзякуючы намаганням беларускай яўрэйскай абшчыны і ахвяраванням сем’яў Джэйслер і Клетэр з ЗША і Сымона Лазаруса з Вялікабрытаніі, ва ўрочышчы Ліпкі, дзе знаходзіўся курган з валуном, быў усталяваны новы помнік з граніту на пастаменце, дзе выгравіраваны тэкст на трох мовах: беларускай, англійскай і іўрыце. «Ахвярам нацызму. Тут у лютым 1942 г. былi па-зверску растраляны 84 яўрэя з вёскi Сухары». Помнік акружаны металічнай агароджай, выкладзена тратуарная плітка.&lt;ref name=:3 /&gt;&lt;ref name=:6&gt;{{Cite web |url=https://mogilev-rik.gov.by/uploads2/documents/6460-Suxari-.pdf |title=Архіўная копія |access-date=6 кастрычніка 2024 |archive-date=7 кастрычніка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007102012/https://mogilev-rik.gov.by/uploads2/documents/6460-Suxari-.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

У 2015 годзе Магілёўскай яўрэйскай абшчыннай створаны электронны каталог старых яўрэйскіх могілак. Ідэнтыфікаваны 11 мацэў XIX — пачатку XX стагоддзя.&lt;ref name= :7&gt;http://mogjewshistory.ru/Suhari1&lt;/ref&gt;

[[Файл:Chapel in Suchary 02.jpg|міні]]
У 2016 годзе на левым беразе ракі [[Раста|Расты]] за 600 метраў ад [[Свята-Успенская царква (Сухары)|храма]] пабудавана капліца Успення Прасвятой Багародзіцы з усталяваным паклонным крыжом. Тут жа адноўлена крыніца, закаваная ў жалезабетоннае кольца і абсталявана як калодзеж. Вада з яго трапляе ў купель. Побач з ручаём, які выцякае з купелі маецца яшчэ адзін уладкаваны выхад вады, заключаны ў трубу.&lt;ref&gt;https://www.rodnikbel.by/%D0%9C%D0%9E/%D0%9C%D0%9E%D0%93/13-%D0%A1%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B8/%D0%9C%D0%9E-%D0%9C%D0%9E%D0%93-13-%D0%A1%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B8.html&lt;/ref&gt;

== Інфраструктура ==
У 2013 годзе на тэрыторыі аграгарадка размяшчалася кантора СВК «Сухарэўскі», Сухарэўскі сельскі Савет, дзіцячы сад і школа, гандлёвы цэнтр, комплексны прыёмны цэнтр, сельская ўчастковая бальніца, паштовае аддзяленне сувязі і аддзяленне банка.

Жылы фонд прадстаўлены секцыйнай і сядзібнай забудовай, агульнай колькасцю 40 кватэр і 215 двароў. Дзіцячы садок 1985 года пабудовы размешчаны ў тыпавым будынку.

Навучанне дзяцей ажыццяўляецца ў Сухарэўскай сярэдняй школе імя Ю. М. Двужыльнага. Будынак школы 1962 года пабудовы разлічаны на 280 месцаў. Функцыянуе сельская ўчастковая бальніца (1988 года пабудовы).
Гандлёвы цэнтр размешчаны ў тыпавым будынку 1970 года пабудовы.

Сухарэўская сельская бібліятэка абслугоўвала 502 карыстальніка, з іх 224 дзеці да 15 гадоў. Кнігавыдача складала 10003 экзэмпляраў. Фонд дакументаў — 9786 экзэмпляраў. У зону абслугоўвання Сухарэўскай бібліятэкі ўваходзілі 8 населеных пунктаў (Сухары, [[Акулінцы]], [[Іванаў Дварэц]], [[Іванавічы (Магілёўскі раён)|Іванавічы]], [[Кісялькі]], [[Рыкі (Магілёўскі раён)|Рыкі]], [[Харошкі (Магілёўскі раён)|Харошкі]], [[Сафійск]]). У бібліятэцы дзейнічалі 3 кніганошы.&lt;ref name=:1 /&gt;

== Планіроўка ==
Праект планіроўкі і забудовы распрацаваны ў 1978 годзе ў Магілёўскім філіяле інстытута «Белкалгаспраект». Планіровачна складаецца з 2 вуліц (адна прамалінейная, другая адрэзак шашы плаўна выгнутая), арыентаваныя з паўднёвага захаду на паўночны усход, дзе яны злучаюцца і перакрыжоўваюцца кароткай, плаўна выгнутай вуліцай амаль мерыдыянальнай арыентацыі. Забудавана двухбакова, шчыльна, традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На скрыжаванні вуліц сярод жылой забудовы размешчаны грамадскія будынкі. Вытворчы сектар — на поўначы і поўдні.&lt;ref name=:0 /&gt;

== Насельніцтва ==
* '''[[XVIII стагоддзе]]''':
** 1784 год — 19 двароў, 93 жыхары (мястэчка), 85 двароў, 552 жыхары (вёска)&lt;ref name=:0 /&gt;
* '''[[XIX стагоддзе]]''':
** 1880 год — 133 двары, 730 жыхароў (у мястэчку і сяле)&lt;ref name=:2 /&gt;
** 1897 год — 53 двары, 406 жыхароў (мястэчка), 105 двароў, 682 жыхары (сяло)&lt;ref name=:0 /&gt;
* '''[[XX стагоддзе]]''':
** 1909 год — 64 двары, 500 жыхароў (мястэчка), 113 двароў, 814 жыхароў (сяло), 2 двары, 9 жыхароў (сядзіба), 1 двор, 12 жыхароў (фальварак).&lt;ref name=:0 /&gt;
** 1920 год — 64 двары, 517 жыхароў (мястэчка), 113 двароў, 924 чалавекі (вёска)&lt;ref name=:1 /&gt;
** 1926 год — 46 двароў, 222 жыхары (мястэчка), 131 двор, 902 жыхары (сяло)&lt;ref name=:0 /&gt;
** 1940 год — 214 дамоў, 959 жыхароў (вёска)&lt;ref name=:4 /&gt;
** 1990 год — 223 гаспадаркі, 525 жыхароў&lt;ref name=:0 /&gt;
* '''[[XXI стагоддзе]]''':
** 2000 год — 236 двароў, 616 жыхароў{{sfn|ЭГБ|2001}}
** 2002 год — 230 двароў, 610 жыхароў{{sfn|БелЭн|2002}}
** 2007 год — 218 гаспадарак, 581 жыхар&lt;ref name=:0 /&gt;
** 2009 год — 552 чалавека&lt;ref name= :8&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 кастрычніка 2024 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
** 2019 год — 599 чалавек&lt;ref name=:8 /&gt;

== Славутасці ==
[[Файл:Сухары. Свята-Успенская царква.jpg|міні|[[Свята-Успенская царква (Сухары)|Свята-Успенская царква]].]]
[[Файл:Сухары. Капліца.jpg|міні|Капліца Успення Прасвятой Багародзіцы. ]]
[[Файл:Memorial in Suchary 02.jpg|міні|Помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў.]]
[[Файл:Сухары. Помнік расстраляным яўрэям ва ўрочышчы &quot;Ліпкі&quot; 03.jpg|міні|«Ахвярам нацызму. Тут у лютым 1942 г. былi па-зверску растраляны 84 яўрэя з вёскi Сухары».]]
[[Файл:Сухары. Помнік расстраляным яўрэям.jpg|міні|Памятны знак з устаноўленымі імёнамі ахвяр Халакоста ў вёсцы Сухары.]]
* [[Свята-Успенская царква (Сухары)|Успенская царква]] (пачатак ХХ стагоддзя; 1891) — {{ГККРБ 4|513Г000498}}.
* Капліца Успення Прасвятой Багародзіцы (2016).

=== Памятныя мясціны ===
* Яўрэйскія могілкі (XIX—XX ст.)&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.
* Брацкая магіла (1944)&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; — {{ГККРБ 4|513Д000499}}.
* Памятны знак загінулым яўрэям.
* Помнік ахвярам нацызму&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

== Вядомыя асобы ==
* [[Яўген Сямёнавіч Карабкоў]] (1923—1981) — [[вучоны]], [[пульманолаг]], [[доктар медыцынскіх навук]]&lt;ref name=&quot;БЭ8&quot;&gt;{{крыніцы/БелЭн|8|||40}}&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|3-2|Сухары|573—575}}
* {{крыніцы/БелЭн|15|Сухары́|Віталёва В. В.|297}}
* {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Сухары́||Валянціна Віталёва|451}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{ГБ|http://globustut.by/suhari/index.htm}}
* [https://mogilev.mogilev-region.by/ru/Suchari/ Сухари]{{ref-ru}} // Сайт [[Магілёўскі раённы выканаўчы камітэт|Магілёўскага раённага выканаўчага камітэта]]
* [https://planetabelarus.by/sights/tserkov-uspeniya-presvyatoy-bogoroditsy-v-sukharyakh/ Церковь Успения Пресвятой Богородицы // Planetabelarus.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231202024227/https://planetabelarus.by/sights/tserkov-uspeniya-presvyatoy-bogoroditsy-v-sukharyakh/ |date=2 снежня 2023 }}{{ref-ru}}
{{Сухарэўскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Сухарэўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сухары (Магілёўскі раён)| ]]</text>
      <sha1>s4emn8ti7ba7dmg1i1nbmpf6g7nvwp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суцін (Пухавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141438</id>
    <revision>
      <id>5141382</id>
      <parentid>5122274</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22544" sha1="seeiqk2za6pjlthlyvi0bsp2bkjyblw" xml:space="preserve">{{значэнні2|Суцін}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        = Суцін
 |арыгінальная назва      = Суцін
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = Sutin 01.JPG
 |подпіс                  = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Мінская
 |раён                    = Пухавіцкі
 |сельсавет               = Блужскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 1554
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = +375 1713 
 |паштовы індэкс          = 222814
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 5
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |OpenStreetMap         = 243020170
}}
'''Су́цін'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sucin}}, {{lang-ru|Сутин}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 19 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 74 км ад [[Мінск]]а, 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], каля левага берага ракі [[Суцінка]].

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
Упершыню Суцін упамінаецца ў 1554 годзе, варыянтамі назвы [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]] былі Сутин, Счутин і Щутин&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 237.&lt;/ref&gt;. Пазней упамінаецца ў інвентарным апісанні маёнтка [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]] ад 1560 года. Двойчы прыгадваецца ў дакуменце інвентары маёнтка [[Арэшкавічы (Пухавіцкі раён)|Арэшкавічы]] ад 27 верасня 1599 года:{{Цытата|… Бобровые гоны на р. Свислочи на кгрунте прилеглым того села [Орешковичи] починаются от с. Орешковского одным берегом до рубежа Блузского, по другой стороне до жеременья ку той границе Блузской; на другой р. Тали – берег один, а другой берег прилеглый кгрунт кн. Горского с. Цели аж до границы Сутинской, урочища Славчолки.

… По другой стороне тоеж р. Свислочи остров Сприпаш, починается одним боком от р. Тали аж до границы Сутинской кгрунтов подданных бискупих до Славчолки, от Славчолки до урочища Ворот бором до жеременья, а концом от Блузской пущи до Свислочи упира(ет). …&lt;ref&gt;Акты Виленской комиссии. -- Т. 14. -- Вильно, 1887. -- С. 635–637.&lt;/ref&gt;}}У той час Суцін уваходзіў у склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць віленскага біскупства і шляхты.

=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]].
 
У XIX стагоддзі вёска і шляхецкая аколіца. Шляхта Суціна прымала актыўны ўдзел у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863 года]]. У 1863 годзе каля вёскі Суцін быў бой паўстанцкага атрада Станіслава Ляскоўскага (псеўданім Собэк) з царскімі войскамі. Камандзір казацкай сотні 26 красавіка даносіў свайму начальству:

{{цытата|3 гэтага боку Суціна я знайшоў мост раскіданым, і з бярвёнаў і маставой насцілкi складзена нешта накшталт рэданта, а на самым беразе рэчкі насыпаны вал, каб абстрэльваць вугал рэ­данта і ўвесь даволі глыбокі брод; наогул цяжка даступная балотная мясцовасць размяшчэннем маставых прыкрыццяў да таго ўмацавалася, што ўзяць яе адной пяхотай без значнай страты было немагчыма».}}

5 траўня 1864 года часовы ваенны губернатар і камандуючы войскамі Мінскай губерні прапанаваў начальніку Мінскай губерні выселіць з аколіцы Суцін 43 шляхецкія двары, але атрымаў дазвол на высяленне ў Томскую губерню толькі 22 двароў найменш дабранадзейных, на астатніх данесці. Маёмасць тых, каго высялялі, загадана прадаць, акрамя дамоў і сельскагаспадарчых прылад, якія атрымаюць тыя, хто будзе паселены на іх месца{{Sfn|Памяць|2003|с=51}}.

Пасля 1861 года ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] Ігуменскага павета. У другой палове XIX стагоддзя краязнавец [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] пісаў, што ў аколіцы ёсць каталіцкая капліца, насельніцтва займаецца вырабам колаў, ліпавых рагожак, пчалярствам у лясах{{Sfn|SgKP|1890|s=546}}. 

У 1889 годзе землеўладальнікамі ў аколіцы Суцін былі{{Sfn|Памяць|2003|с=77—99}}: [[Праваслаўе|праваслаўны]] [[Мяшчане|мешчанін]] Іван Ксаверавіч Багдановіч (10,14 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі), [[Сялянства|селянін]] [[Каталіцтва|рыма-каталік]] Станіслаў Іванавіч Булгак (22 дзесяціны), селянін рыма-каталік Феліцыян Іванавіч Булгак (14,5 дзесяціны), Казімір Вікенцевіч Валюжніц (23 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Казімір Аляксандравіч Галнеўскі (30 дзесяцін), [[Дваранства|дваранін]] рыма-каталік Кіпрыян Пятровіч Гарэцкі (57 дзесяцін), праваслаўная сялянка Пелагея Паўлаўна Гурская (16 дзесяцін), дваранін рыма-каталік Франц Антонавіч Гурскі (20 дзесяцін), дваранін рыма-каталік Іван Вікенцевіч Даўкевіч (40 1/4 дзесяціны), дваранка рыма-каталічка Антаніна Сцяпанаўна Дашкевіч (66 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Адам Фларыянавіч Доўнар (25 дзесяцін), мешчанін [[Іўдаізм|іўдзей]] Адам Сролевіч Дубаў (8,5 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Іосіф Вікенцевіч Захарэвіч (33,5 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Іван Фелацыянавіч Захарэвіч (46 дзесяцін), дваранін рыма-каталік Карл Паўлавіч Клімянтовіч (8 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Вікенцій Іванавіч Карзюк (60 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Ігнацій Феліцыянавіч Карзюк (24 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Франц Якаўлевіч Карзюк (22 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Валяр’ян Маркавіч Леановіч (9,5 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Мечыслаў Юльянавіч Лапатоцкі (26,5 дзесяціны), іўдзей Шмуйла Лейбавіч Львовіч (0,5 дзесяціны), дваранін рыма-каталік Іосіф Сцяпанавіч Мязян (27 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Іосіф Карлавіч Мітрыкевіч (31 дзесяціна), праваслаўны селянін Васіль Лаўрэнцевіч Навасад (27 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Ігнацій Кастанавіч Панятоўскі (23,5 дзесяціны), селянін рыма-каталік Антон Вікенцевіч Панятоўскі (16 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Адам Адамавіч Панятоўскі (37 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Казімір Венядыктавіч Панятоўскі (18 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Людвіг Вікенцевіч Рабцэвіч (33,5 дзесяціны), дваранін рыма-каталік Казімір Іосіфавіч Скіндзер (16 3/4 дзесяціны), дваранін рыма-каталік Франц Фадзеевіч Скіндзер (26 дзесяцін), дваранін рыма-каталік Юльян Фадзеевіч Скіндзер (35 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Восіп Ігнатавіч Сакалоўскі (30 дзесяцін), дваранін рыма-каталік Франц Іванавіч Татур (32 3/4 дзесяціны), мешчанін іўдзей Іола Лейзернавіч Фрыд (1 дзесяціна), праваслаўны мешчанін Ігнацій Францавіч Хадкевіч (23 1/4 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Іосіф Іванавіч Храноўскі (37,5 дзесяцін). Фальваркам Суцін валодала дваранка рыма-каталіцкага веравызнання Сафія Баляславаўна Прозар (307 1/4 дзесяціны). 

У 1888 годзе адкрыта школа граматы (у 1890 годзе ў ёй вучыліся 24 хлопчыкі. У 1897 годзе ў вёсцы быў піцейны дом і 3 лаўкі, у аколіцы 2 лаўкі. У 1912 годзе адкрыта 1-класнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]].

=== Найноўшы час ===
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.&lt;/ref&gt;. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені, было 30 вучняў.

З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). У пачатку 1930-х прайшла прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] імя Сталіна, працавала кузня. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У верасні 1941 года 280 [[Талька (вёска)|талькаўскіх]] і суцінскіх яўрэяў былі расстраляныя і пахаваныя ў агульнай магіле ў лесе за рэчкай. У ваколіцах вёскі дзейнічалі савецкія партызанскія брыгады «[[Партызанская брыгада «Полымя»|Полымя]]», [[Партызанская брыгада імя М. І. Калініна (Л. І. Сарока)|імя М. І. Калініна]] і «[[Партызанская брыгада «Буравеснік»|Буравеснік]]».

Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* пачатак XIX стагоддзя — 19 двароў, 201 жыхар
* 1897 год — 41 двор, 96 мужчын і 99 жанчын; аколіца Суцін, 88 двароў, 430 мужчын і 441 жанчына
* 1917 год — 51 двор, 279 жыхароў (усе [[беларусы]]); аколіца — 80 двароў, 604 жыхары (158 беларусаў, 383 [[палякі]], 63 [[яўрэі]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=99}}
* 1960 год — 907 жыхароў
* 2002 год — 213 гаспадарак, 425 жыхароў (461 жыхар, 225 двароў{{sfn|БелЭн|2002}})
* 2010 год — 149 гаспадарак, 309 жыхароў
* 2012 год — 136 гаспадарак, 269 жыхароў
* 2019 год — 240 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Славутасці ==
* Помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну
* Брацкая магіла савецкіх воінаў Другой сусветнай вайны

=== Страчаная спадчына ===
* [[Касцёл Святога Антонія (Суцін)|Касцёл Святога Антонія]]

== Сацыяльная сфера ==
[[Файл:Sutin 04.jpg|міні|Суцінская школа]]
* [[Суцінскі навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа|Суцінская школа]]

== Вядомыя асобы ==
* [[Альбіна Францаўна Аляксандрава]] (нар. 1941) — беларускі архівіст, палеограф.
* [[Аляксандр Аляксандравіч Лухвіч]] (1936—2015) — беларускі вучоны-фізік.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Суцін|185—186}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Су́цін||298}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=28|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}
* Ліст карты N-35-105. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.{{ref-ru}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|546|Sucin|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Блужскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Суцін (Пухавіцкі раён)| ]]</text>
      <sha1>seeiqk2za6pjlthlyvi0bsp2bkjyblw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сучжоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141444</id>
    <revision>
      <id>5141383</id>
      <parentid>4845237</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2127" sha1="1jx8d2hp9bl267o84r9or8gqazwgesg" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Сучжо́ў'''{{sfn|БелЭн|2002}}, '''Усянь'''{{sfn|БелЭн|2002}} — гарадская акруга (горад акруговага значэння) у правінцыі [[Цзянсу]] [[КНР]]. Займае пятае месца ў Кітаі па [[ВУП]] на душу насельніцтва (7249 долараў ЗША ў 2005 годзе).

Сучжоў знаходзіцца ў нізоўях ракі [[Янцзы]] каля ўсходняга берага возера [[Тайху]]
Транспартны вузел, порт на [[Вялікі канал Кітая|Вялікім канале]].

== Насельніцтва ==
* 1957 год — 633 тыс. жыхароў{{sfn|СИЭ|1971}}{{sfn|ВСЭ|1969—1978}}.
* 1986 год — 722 тыс. жыхароў{{sfn|ГЭС|1989}}.
* 2001 год — каля 1 млн жыхароў{{sfn|БелЭн|2002}}.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Сучжо́ў, Усянь||299}}
* {{крыніцы/ГЭС (1989)|Сучжо́у, Усянь|460}}
* {{ВСЭ3|Сучжоу, Усянь}}
* {{кніга|загаловак=Советская историческая энциклопедия|адказны=Гл. ред. Е. М. Жуков|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1971|том=13: Славяноведение — Ся Чэн|тыраж=57800|частка=Сучжо́у|серыя=Энциклопедии. Словари. Справочники|ref=СИЭ}} — Столб. 966—967. — 1024 столб. с илл. и карт., 8 л. карт и илл.{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* [http://www.wdl.org/en/item/11384/ Дадатак да мясцовай даведніка Ву прэфектуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131212164525/http://www.wdl.org/en/item/11384/ |date=12 снежня 2013 }}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Гарады правінцыі Цзянсу]]
[[Катэгорыя:Сучжоў| ]]</text>
      <sha1>1jx8d2hp9bl267o84r9or8gqazwgesg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сялявічы (Слонімскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142932</id>
    <revision>
      <id>5141434</id>
      <parentid>5127897</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5615" sha1="5ohyhe0hmq9k3dso3latexje7ik99yt" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = аграгарадок 
 |беларуская назва        = Сялявічы
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 01|lat_sec = 41
 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 56|lon_sec = 26
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Гродзенская
 |раён                    = Слонімскі
 |сельсавет               = Азярніцкі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 182
 |насельніцтва            = 485
 |год перапісу            = 2002
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = +375 1562
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
|OpenStreetMap         = 242987212
}}
{{значэнні|Сялявічы}}
'''Сяля́вічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sialiavičy}}, {{lang-ru|Селявичи}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910r0030745&amp;q_id=5035596|title=Решение Слонимского районного Совета депутатов от 11 марта 2010 года № 24-175 «О преобразовании некоторых населенных пунктов Слонимского района в агрогородки»|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Азярніцкі сельсавет|Азярніцкага сельсавета]]. За 24 кіламетры на паўднёвы захад ад [[Слонім]]а, 150 кіламетраў ад [[Гродна]], 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Азярніца.

Да 2013 года Сялявічы былі цэнтрам [[Сялявіцкі сельсавет|Сялявіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://naviny.org/2013/08/28/by88089.htm Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28.08.2013 N 249 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Слонимского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141212/http://naviny.org/2013/08/28/by88089.htm |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
На карце Шуберта ХІХ ст. - &quot;''Селевичи''&quot;. На польскай 1933 г. - ужо &quot;''Sielawicze''&quot;.

Паблізу, у Ружанах, у XVII ст. фіксавалася прозвішча Селевіч. Ёсць літоўскае прозвішча ''Seleikis'', латышскае бяссуфікснае ''Selis.&lt;ref&gt;https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-FSS7-C?i=104&amp;cc=4166194&amp;cat=782473&amp;lang=ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pavardes.lki.lt/?pv=829165a11af0246b5e8b9951476a92c7&lt;/ref&gt;''&lt;ref&gt;https://uzvardi.lv/surname/730241&lt;/ref&gt;

== Насельніцтва ==
* 485 жыхароў, 182 двары (2002)

== Інфраструктура ==
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

== Памятныя мясціны ==
* [[Касцёл Святой Барбары (Сялявічы)|Касцёл Святой Барбары]] (1819)
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Азярніцкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Азярніцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сялявічы (Слонімскі раён)| ]]</text>
      <sha1>5ohyhe0hmq9k3dso3latexje7ik99yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143098</id>
    <revision>
      <id>5141462</id>
      <parentid>5122275</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25860" sha1="pxqzqo0scve9vfhrf6my8txb7dgjnow" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=тапонім|Сяргеевічы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Сяргеевічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = Беларусь
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 29|lat_sec = 38
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 45|lon_sec = 08
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Навапольскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = [[XVI стагоддзе|XVI ст]].
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 222825 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243018010
}}

'''Сярге́евічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Siarhiejevičy}}, {{lang-ru|Сергеевичи}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D914n0062381|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 31 декабря 2013 года № 195 &quot;Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Пуховичского района к агрогородкам&quot;|website=pravo.by}}&lt;/ref&gt; у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 43 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 58 кіламетраў ад [[Мінск]]а, 18 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]]. На паўднёвым беразе [[Сяргееўскае (возера, Пухавіцкі раён)|Сяргееўскага возера (альт. Муха)]], на аўтадарозе {{таблічка-by|Р|69}} [[Смалявічы]] — [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]].

== Назва ==
Назва ўтвораная ад імя ці прозвішча з асновай ''Сяргей''&lt;ref name=&quot;памяць&quot;/&gt;.

== Гісторыя ==
Вёска адносіцца да ліку старажытных паселішчаў.

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
[[Файл:Janusz Zbaraski.png|міні|злева|[[Януш Збаражскі]], першы вядомы ўладальнік Сяргеевічаў. Фрагмент карціны [[Ян Матэйка|Яна Матэйкі]] «{{нп5|Стэфан Баторый пад Псковам|Стэфан Баторый пад Псковам|d|Q4442454}}» (1872)]]
У пісьмовых крыніцах вядомая з XVI стагоддзя, калі была ўласнасцю [[Збаражскія|Збаражскіх]], да якіх, як мяркуецца, перайшла ў спадчыну ад князёў Заслаўскіх. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref name=&quot;памяць&quot;&gt;Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пухавіцкага раёна / Укл. А. А. Прановіч. — Мн., 2003.— 749 с.: іл. С. 723&lt;/ref&gt;. У 1596 годзе Сяргеевічы былі ўласнасцю [[Януш Збаражскі|Януша Мікалаевіча Збаражскага]], ваяводы [[Брацлаўскае ваяводства|брацлаўскага]], які памёр у 1608 годзе{{Sfn|Jelski A.|1889|с=588}}.

Дакладна невядома, якім чынам у пачатку XVII стагоддзя Сяргеевічы сталі ўласнасцю [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януша Радзівіла]] і ягонай жонкі [[Соф’я Слуцкая|Соф’і з Алелькавічаў]]. Дакументам ад 14 сакавіка 1606 года, засведчаным у [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|трыбунале]] віленскім, Януш і Сафія Радзівілы аддаюць у заклад Сяргеевічы разам з [[Кавалевічы (Пухавіцкі раён)|Кавалевічамі]] і з [[Дамен (зямля)|даменам]] [[Хатляны]], Свянтохне Акунёўне Бальцаровай Раецкай, [[Войскі|войскай]] троцкай, у суме 4000 [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] [[Ізрой (грашовая адзінка)|грывень літоўскіх]], заклад з часам быў выплачаны. У радзівілаўскім інвентары землі згадваюцца як «бакштанскія» (г. зв. «Бакштанскае графства»). Пазней спадчыннікамі сталі Якуб і Ганна Прошыцы, якія ў 1617 годзе прадалі Сяргеевічы і суседнія вёскі Янушу Быхаўцу. Януш Быхавец быў забіты ў маёнтку [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]] ў часе [[Наезд (звычай)|наезду]] суседам Андрэем Вінкам з [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацка]] ў 1620 годзе, фальварак быў разбураны. Нашчадкі аддалі маёнтак у заклад, уладальнікі пастаянна мяняліся{{Sfn|Jelski A.|1889|с=588}}.

У канцы XVII стагоддзя ўласнасць Заранкаў-Гарбоўскіх герба «[[Корчак (герб)|Корчак]]», цэнтрам уладанняў былі [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]]. [[Казімір Заранак-Гарбоўскі|Казімір Заранак]], сын Браніслава, [[падчашы]] ваўкавыскі, з жонкай Лахоўскай меў дзвюх дачок: Елізабету і Аляксандру, для якіх у 1748 годзе набыў дадатковыя землі вакол уладанняў. Падзяліў іх на 2 часткі: дамен Хатляны ўзяла Елізабета, у шлюбе Завіша; Аляксандра, якая не была ў шлюбе, атрымала Дудзічы з прылеглымі вёскамі, у тым ліку Сяргеевічы. Каля 1760 года Казімір Заранак памёр, Дудзічамі і ваколіцамі валодала асабіста Аляксандра. 27 верасня 1767 года Аляксандра пабралася шлюбам з [[Юзаф Прозар|Юзафам Прозарам]] [[Старосты жамойцкія|старостам жмудскім]], пазней [[Ваяводы віцебскія|ваяводам віцебскім]]. Яны мелі дзвюх дачок: Барбару і Ружу. Аляксандра Прозарава памерла ў Дудзічах у 1768 годзе, дочкамі да паўналецця апекаваўся Юзаф Прозар, пазней перадаўшы апеку ксяндзу Букатаму, канцыляру віленскай кафедры. У 1785 годзе Барбара і Ружа выйшлі замуж, а пазней падзялілі маёмасць. Сяргеевічы з навакольнымі вёскамі атрымала Барбара, якая пабралася шлюбам з {{нп5|Францішак Букаты|Францішкам Букатым|d|Q5484266}}, [[падкаморы]]ем надворным і шамбелянам, пазнейшым паслом [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ў [[Каралеўства Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Праз тое, што Францішак Букаты быў паслом у [[Лондан]]е, ён не мог даглядаць свае ўладанні на [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве]], таму даверыў гэта [[прэлат]]у Антонію Букатаму. У 1790 годзе сяргеевіцкую пушчу набыў купец Затман{{Sfn|Jelski A.|1889|с=589}}.

=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
{{частка выявы|выява= Siarhiejevičy. Сяргеевічы (1800).jpg|пазіцыя=right|подпіс=Сяло і двор Сяргеевічы з ваколіцамі на плане генеральнага межавання Мінскай губерні 1800 г.|шырыня=350|вышыня=200|агульная=600|верх=125|права=|ніз=|лева=80|рамка=}}
Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у складзе [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]].

Францішак Букаты памёр у 1797 годзе, а Барбара Букатова з Прозараў другі раз пабралася шлюбам з Ксаверыем Ліпскім герба «Грабе», кашталянам лянчыцкім. У 1800 годзе вёска Сяргеевічы, 2 млыны, Георгіеўская царква. Ксаверый Ліпскі ў часе [[Вайна 1812 года|кампаніі 1812]] года на кароткі час стаў мэрам [[Мінск]]а за ўладай [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], пасля паражэння французскай арміі пад [[Барысаў|Барысавам]] Ліпскі злажыў урад і атрымаў амністыю{{Sfn|Jelski A.|1889|с=590}}.

У 1828 годзе Сяргеевічы адабраныя на карысць крэдытораў, а ў 1833 годзе іх набыў за 14000 рублёў [[Тадэвуш Янавіч Завіша|Тадэвуш Завіша]]. У 1844 годзе тут пабудавана з дрэва на сродкі прыхаджан і Завішаў новая прыхадская праваслаўная Георгіеўская царква. [[Ян Тадэвушавіч Завіша|Ян Завіша, сын Тадэвуша]] ў 1859 годзе саступіў Сяргеевічы Касперу, аднаму з сыноў Ліпскага, за тыя ж 14000 рублёў, якія патраціў Тадэвуш Завіша. Пасля смерці Каспера ў 1862 годзе Сяргеевічы перайшлі Ельскім, кроўным памерлага. Ельскія ў 1865 годзе перадалі іх ксяндзу Аўгусціну Ліпскаму, які ў 1868 годзе прадаў Сяргеевічы Пятру Папову{{Sfn|Jelski A.|1889|с=590}}.

Пасля 1861 года сяло [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1884 годзе адкрытая царкоўна-прыходская школа. У 1886 годзе распаўсюджаныя промыслы: прадзільны, ткацкі, шавецкі, кравецкі, выраб вапны. У 1897 годзе сяло, царкоўна-прыходская школа, [[хлебазапасны магазін]], карчма, царква&lt;ref name=&quot;энцык&quot;&gt;{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Сяргеевічы|186—187}}&lt;/ref&gt;. У 1889 годзе маёнткам Сяргеевічы валодаў [[Дваранства|дваранін]] [[Лютэранства|лютэранскага]] веравызнання [[Іван Андрэевіч Бунге]] (135 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі){{Sfn|Памяць|2003|с=78}}.

=== Найноўшы час ===
[[Файл:Šacak. Шацак (1927).jpg|thumb|left|Карта ваколіц Шацка 1927 года, на якой пазначана вёска Сяргеевічы]]З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). 

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Яшчэ ў 1918 годзе была адкрытая школа, у 1922 годзе у школе 1-й ступені было 70 вучняў&lt;ref name=&quot;энцык&quot; /&gt;. З 20 жніўня 1921 года вёска, а з 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]], [[Шацкі раён (БССР)|Шацкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]]. З 26 ліпеня 1930 года ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]], з 12 лютага 1935 года ў [[Рудзенскі раён|Рудзенскім раёне]], з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]].[[Файл:Сяргеевічы. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.jpg|міні|справа|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]
У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупаваная войскамі нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіі]]. У раёне вёскі дзейнічала антыфашысцкае падполле, савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У 1944 годзе немцы спалілі вёску, забілі 42 жыхароў&lt;ref name=&quot;энцык&quot; /&gt;. Пасля вайны вёска адноўленая.

З 20 студзеня 1960 года ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]]. Да 29 чэрвеня 2006 года Сяргеевічы былі цэнтрам [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1800 — 22 двары, 171 жыхар
* 1886 — 28 двароў, 262 жыхары
* 1897:
** сяло — 78 двароў, 440 жыхароў
** маёнтак — 12 жыхароў
* 1908:
** сяло — 97 двароў, 571 жыхар
** маёнтак — 4 жыхары
* 1917:
** сяло — 115 двароў, 667 жыхароў
** маёнтак — 45 жыхароў
* 1940—140 двароў, 560 жыхароў
* 1999—506 жыхароў
* 2002—197 двароў, 482 жыхары{{sfn|БелЭн|2002}}
* 2010—417 жыхароў
* 2012—163 гаспадаркі, 422 жыхары
* 2019—394 жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-02-19|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Інфраструктура ==
* Лясніцтва
* Шацкая паляўнічая гаспадарка
* База адпачынку «Фаварыт-гранд»
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі
* Фельчарска-акушэрскі пункт
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Сяргеевічы. Дом культуры.jpg|Дом культуры
Сяргеевічы. Крама.jpg|Крама
Сяргеевічы. Лясніцтва.jpg|Лясніцтва
Сяргеевічы. Навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа 1.jpg|Базавая школа
Сяргеевічы. Навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа 2.jpg|Дзіцячы сад
Сяргеевічы. Фельчарска-акушэрскі пункт.jpg| Фельчарска-акушэрскі пункт
Сяргеевічы. СУП «Сяргеевічы» 2.jpg|СУП «Сяргеевічы» 
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Спіс вуліц ==
[[Файл:Сяргеевічы. Жылы дом.jpg|міні|справа|Жылы дом]]
* Азёрная вуліца
* Азёрны завулак
* Новая вуліца
* Партызанская вуліца
* Савецкая вуліца
* Савецкі завулак
* Садовая вуліца
* Садовы завулак
* Саўгасная вуліца
* Усходняя вуліца
* Усходні завулак&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://gzk.nca.by/c8559c8e1e96977718c66d552cf93765.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21207%26setstreet%3D%26rand%3D0.7080806211252741|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

== Славутасці ==
[[Файл:Сяргеевічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква 1.jpg|міні|справа|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]]
* [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Сяргеевічы)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1990-я)
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан

=== Страчаная спадчына ===
* Царква Святога Георгія (1841)

== Вядомыя асобы ==
* [[Іван Данілавіч Юркевіч|Іван Юркевіч]] (1902—1991) — беларускі вучоны-геабатанік.
* [[Мікалай Рыгоравіч Юркевіч|Мікалай Юркевіч]] (1928—2017) — беларускі юрыст, [[Сацыялогія|сацыёлаг]].
* [[Васіль Пятровіч Сюльжын|Васіль Сюльжын]] (нар. 1946) — беларускі спартсмен (вольная барацьба), трэнер, заслужаны майстар спорту СССР.
* [[Лідзія Іванаўна Навічыхіна|Лідзія Навічыхіна]] (нар. Юркевіч; 1934—2020) — беларускі травазнавец-лекар, спецыялістка па тэхнічным чарчэнні. Аўтар кніг пра лекавыя расліны, па фітатэрапіі і раслінаводстве, а таксама даведачных і вучэбных дапаможнікаў па чарчэнні. Кандыдат тэхнічных навук.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Сяргеевічы|186—187}}
* {{крыніцы/БелЭн|15|Сярге́евічы||353}}
* {{кніга|загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|старонак = 749|isbn = 985-01-0251-9|ref = Памяць}}
* Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я /рэдкал.:Т. У. Бялова (гал.рэд). — Мінск: Беларус. Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2010. — С.91.
* {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Sierhiejewicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom X: Rukszenice — Sochaczew|спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/588|год = 1889|старонкі = 588—590|старонак = 960|ref=Jelski A.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.radzima.org/be/miesca/syargeevichy.html Сяргеевічы] // на сайце [http://www.radzima.org/ radzima.org]

{{Навапольскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)| ]]</text>
      <sha1>pxqzqo0scve9vfhrf6my8txb7dgjnow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алесь Бяляцкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143505</id>
    <revision>
      <id>5141167</id>
      <parentid>5132752</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:42:39Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5141167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53950" sha1="oss3uqqm389k7j09tzdngzdlbiw4ru2" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Бяляцкі}}
{{Асоба
| імя = Алесь Віктаравіч Бяляцкі
| партрэт = Ales Bialiatski Fot Mariusz Kubik 01.jpg
| бацька = Віктар Усцінавіч Бяляцкі (1928—2011)
| маці = Ніна Аляксандраўна (1935–1994)
| жонка = Наталля Пінчук
| дзеці = Адам Аляксандравіч Бяляцкі
| сайт = freeales.org
}}
'''Але́сь Бяля́цкі''', поўнае імя '''Алякса́ндр Ві́ктаравіч Бяля́цкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[Грамадства|грамадскі]] дзеяч, праваабаронца, [[Палітычныя зняволеныя|палітвязень]] і [[вязень сумлення]]&lt;ref&gt;[http://udf.by/news/actual/45561-amnesty-international-priznala-belyackogo-uznikom-sovesti.html Amnesty International признала Беляцкого узником совести] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170827172813/http://udf.by/news/actual/45561-amnesty-international-priznala-belyackogo-uznikom-sovesti.html |date=27 жніўня 2017 }}&lt;/ref&gt;. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnbc.com/2022/10/07/belarusian-campaigner-and-two-human-rights-groups-win-2022-nobel-prize.html|title=Belarusian campaigner Ales Bialiatski and two human rights groups win 2022 Nobel Peace Prize|author=Jenni Reid|website=CNBC|access-date=2022-10-07}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў беларускай сям’і, бацька родам з [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага]], маці з [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага]] [[Раёны Беларусі|раёнаў]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У 1965 годзе сям’я вярнулася ў Беларусь, на сталае жыццё ў [[Светлагорск]] Гомельскай вобласці. Выпускнік сярэдняй школы № 5 Светлагорска.

У 1984 годзе скончыў [[Гісторыка-філалагічны факультэт ГДУ|гісторыка-філалагічны факультэт]] [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «беларуская і руская мовы і літаратура» (кваліфікацыя — [[філолаг]], выкладчык беларускай і рускай моў і літаратуры). Падчас вучобы сябраваў з будучымі вядомымі беларускімі пісьменнікамі, тады — студэнтамі [[Анатоль Ціханавіч Сыс|Анатолем Сысом]], [[Эдуард Аляксандравіч Акулін|Эдуардам Акуліным]], [[Сяржук Сыс|Сяржуком Сысом]], [[Анатоль Казлоў|Анатолем Казловым]]. Падчас вучобы выступіў з першымі літаратуразнаўчымі артыкуламі, дэбютаваў у 1984 годзе ў газеце «Літаратура і мастацтва».

Працаваў настаўнікам у [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] Гомельскай вобласці. У 1985-1986 гадах праходзіў як механік-вадзіцель браніраванага цягача артылерыйскай знішчальнай супрацьтанкавай батарэі пад Свярдлоўскам (цяпер [[Екацярынбург]], [[Расія]]).

З 1981 года браў удзел у моладзевым нацыянальна-дэмакратычным руху&lt;ref&gt;[Бяляцкі, А. Халоднае крыло Радзімы. — 2014 г. — 540с. C.16]&lt;/ref&gt;. Быў сябрам падпольнай групы моладзі: Беларускай канспірацыйнай партыі «Незалежнасць», якая ставіла мэтай спрыянне выхаду Беларусі з СССР і стварэнню незалежнай, дэмакратычнай дзяржавы&lt;ref&gt;Бяляцкі, А. Халоднае крыло Радзімы. — 2014. — 540 с. — С. 177.&lt;/ref&gt;. Група мела статут і праграму, працавала праз легальныя нефармальныя моладзевыя аб’яднанні [[Талака (таварыства)|«Талака»]], [[Таварыства Тутэйшыя|«Тутэйшыя»]], выдавала нелегальны часопіс «[[Бурачок (часопіс)|Бурачок]]»&lt;ref&gt;[Бяляцкі, А. Халоднае крыло Радзімы. — 2014 г. — 540с. С.180]&lt;/ref&gt;, была ініцыятарам правядзення першых у Беларускі [[Мітынг-рэквіем «Дзяды» 30 кастрычніка 1988 года|мітынгаў]] на [[Дзяды]] ў 1987 і 1988 гадах&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/24758557.html Дзяды 1987 відэа]&lt;/ref&gt;, акцый пратэсту — воднага ралі супраць пабудовы Даўгаўпілскай ГРЭС (1987)&lt;ref&gt;[http://westki.info/artykuly/14639/algerd-baharevich-na-gerbe-pamezhnaga-belaruskaga-myastechka-drui-pakachvaecca 29.4.1987 у Друі стартавала воднае ралі пратэсту супраць пабудовы Даўгаўпілскай ГЭС]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, мітынгу супраць разбурэння Верхняга горада ў Мінску (1988)&lt;ref&gt;[http://vytoki.net/?photo=00003567 Абарона Верхняга гораду] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616021902/https://vytoki.net/?photo=00003567 |date=16 чэрвеня 2021 }}&lt;/ref&gt;, дэманстрацыі і мітынгу ў Курапатах (1988)&lt;ref&gt;[https://charter97.org/ru/news/2013/6/1/70128/ Статью про Курапаты в 88-м году пропустил цензор]&lt;/ref&gt;.

Алесь Бяляцкі друкаваўся ў тагачасных падпольных выданнях, часопісах «Бурачок»&lt;ref&gt;[http://www.slounik.org/153769.html «Бурачок»]&lt;/ref&gt; і «Вера»&lt;ref&gt;[http://vytoki.net/?docs=00005162 Вера] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616015651/https://vytoki.net/?docs=00005162 |date=16 чэрвеня 2021 }}&lt;/ref&gt;. Быў удзельнікам [[Мітынг-рэквіем «Дзяды» 30 кастрычніка 1988 года|мітынгаў на Дзяды ў 1987 і 1988 гадах]]. Быў адным з арганізатараў [[I вальны сойм беларускіх суполак|Першага вальнага сойму беларускіх суполак]].

Падчас навучання ў аспірантуры ў г. Мінску ў 1986—1989 гг. быў адным са стваральнікаў Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя» (1986), потым — старшынём гэтай грамадскай арганізацыі&lt;ref name=svaboda/&gt;. Быў пад пагрозай выключэння з аспірантуры, але грамадскую дзейнасць не спыніў&lt;ref&gt;[Бяляцкі, А. Халоднае крыло Радзімы. — 2014 г. — 540с. С.22]&lt;/ref&gt;. Браў удзел у пасяджэннях Камітэта-58&lt;ref&gt;[Бяляцкі, А. Халоднае крыло Радзімы. — 2014 г. — 540с. С.169]&lt;/ref&gt;, у 1988 г. выступіў адным з заснавальнікаў таварыства «[[Мартыралог Беларусі]]», а таксама быў сябрам арганізацыйнага камітэту грамадскай арганізацыі [[БНФ Адраджэньне|Беларускі народны фронт]]. У 1990 годзе выступіў адным з арганізатараў грамадскай арганізацыі [[Беларуская каталіцкая грамада]]&lt;ref&gt;[https://belarus2020.churchby.info/adradzhau-i-belarusizavau-kasczyol-ryhtavau-polskih-svyatarou-da-praczy-u-belarusi-ales-byalyaczki-i-yago-kataliczki-aktyvizm-u-90-h/ Адраджаў і беларусізаваў Касцёл, рыхтаваў польскіх святароў да працы ў Беларусі. Алесь Бяляцкі і яго каталіцкі актывізм у 90-х]&lt;/ref&gt;.

У 1989 годзе скончыў аспірантуру [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы Акадэміі навук БССР]]&lt;ref name=svaboda&gt;{{cite web|url=http://www.svaboda.org/content/article/1987336.html|title=Анкета Свабоды: Алесь Бяляцкі|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}&lt;/ref&gt;. У 1989 годзе працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам Музея гісторыі беларускай літаратуры, затым у 1989 годзе па конкурсе абраны калектывам музея на пасаду дырэктара [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча|Літаратурнага музея Максіма Багдановіча]].

Працаваў дырэктарам музея з кастрычніка 1989 да жніўня 1998 года. Падчас працы Алеся Бяляцкага ў музеі былі адкрыты экспазіцыі ў цэнтральным будынку музея ў Мінску на Траецкім прадмесці (1991), у філіялах музея — «[[Беларуская хатка (музей)|Беларускай хатцы]]» ў Мінску на вуліцы [[Рабкораўская вуліца (Мінск)|Рабкораўскай]], 14 (1991), «[[Фальварак Ракуцёўшчына]]» ў вёсцы Ракуцёўшчына Маладзечанскага раёна (1991), у Яраслаўлі (1993). У будынках музея напачатку 1990-х гадоў праходзілі шматлікія культурныя і грамадскія мерапрыемствы, сходы дэмакратычных сілаў&lt;ref&gt;[http://vytoki.net/?photo=00020277 Супольнае паседжанне Сойма БНФ, Рабочага Саюзу Беларусі і Аб’яднанай Дэмакратычнай Партыі Беларусі 19 жніўня 1991 па ГКЧП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211023080700/https://vytoki.net/?photo=00020277 |date=23 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;, пасяджэнні Управы і Сойму Беларускага народнага фронту, малітоўныя службы грэка-католікаў. У будынку музея ў 1990 годзе мела юрыдычны адрас і пачынала працу рэдакцыя адной з першых дэмакратычных газет у Беларусі [[Свабода (1990)|«Свабода»]]. Таксама Алесь Бяляцкі даў адрас музея як юрыдычны для рэгістрацыі дзясяткаў няўрадавых арганізацый, што ў тыя гады было цяжка знайсці, у тым ліку [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабарончаму цэнтру «Вясна»]] і цэнтру «Супольнасць»&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[Тамковіч, А. Найноўшая гісторыя ў асобах. — Смаленск : Смоленская городская типография, 2013. — С.166. — ББК 84, УДК 823.]&lt;/ref&gt;. Запрасіў у літаратурны музей М. Багдановіча на працу маладых беларускіх пісьменнікаў [[Паліна Уладзіміраўна Качаткова|Паліну Качаткову]], [[Эдуард Аляксандравіч Акулін|Эдуарда Акуліна]], [[Сяргей Вітушка|Сяргея Вітушку]], [[Алесь Астраўцоў|Алеся Астраўцова]].

[[Дэпутат]] [[Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў|Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў]] у 1991—1996 гадах. 20 жніўня 1991 года разам з іншымі 29 дэпутатамі Мінгарсавета, на наступны дзень пасля [[путч ГКЧП|путчу ГКЧП]], выступіў з адкрытым зваротам да жыхароў Мінска ''«захоўваць вернасць законна абраным органам улады і дамагацца ўсімі канстытуцыйнымі метадамі спынення дзейнасці Дзяржаўнага камітэту па надзвычайным становішчы»''&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/24304500.html Дземянцей: «Павесіце на вяроўцы бяз мыла?»]&lt;/ref&gt;. 5 верасня 1991 года пасля прыняцця Мінгарсаветам рашэння пра выкарыстанне [[Беларуская нацыянальная сімволіка|нацыянальнай сімволікі]] Бяляцкі прынёс [[бела-чырвона-белы сцяг]] у залу пасяджэнняў дэпутатаў, гэты сцяг першым у краіне быў афіцыйна вывешаны над [[Будынак Мінгарвыканкама|будынкам Мінгарсавета]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

Сакратар Управы БНФ (1996—1999), намеснік старшыні [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]] (1999—2001)&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[Хто ёсць хто ў Беларусі / укл. Л. А. Андросік, В. Ф. Голубеў і інш. — Вільня, 2007. — 256 с. (С.35) УДК 32 ББК 92.2 Х 97.]&lt;/ref&gt;.

У 1996 годзе заснаваў гарадскую мінскую арганізацыю [[Вясна-96|Праваабарончы цэнтр «Вясна-96»]], які 15 чэрвеня 1999 года пераўтварыўся ў рэспубліканскае Грамадскае аб’яднанне Праваабарончы цэнтр «Вясна». Рашэннем [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь]] 28 кастрычніка 2003 года за ўдзел у назіранні падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2001)|прэзідэнцкіх выбараў 2001 года]] Грамадскае аб’яднанне «Праваабарончы цэнтр „Вясна“» было пазбаўлена дзяржаўнай рэгістрацыі. З тых часоў вядучая беларуская праваабарончая арганізацыя працуе без рэгістрацыі&lt;ref name=&quot;Праваабарончы цэнтр «Вясна»&quot;&gt;[http://spring96.org/be/about Праваабарончы цэнтр «Вясна»]&lt;/ref&gt;.

Старшыня рабочай групы Асамблеі няўрадавых дэмакратычных арганізацый (2000—2004)&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;.

Віцэ-прэзідэнт Міжнароднай федэрацыі за правы чалавека (The International Federation for Human Rights, FIDH; 2007—2016)&lt;ref name=&quot;Праваабарончы цэнтр «Вясна»&quot;/&gt;.

Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (1995)&lt;ref&gt;[http://lit-bel.org/by/friends/b/192.html Асабiстыя старонкi сяброу СБП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180423150642/http://lit-bel.org/by/friends/b/192.html |date=23 красавіка 2018 }}&lt;/ref&gt; і [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] (2009)&lt;ref&gt;[https://pen-centre.by/pismenniki_u_zniavolenni.html Пісьменнікі ў зняволенні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005151102/https://pen-centre.by/pismenniki_u_zniavolenni.html |date=5 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

4 жніўня 2011 годзе затрыманы [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|ДФР КДК]], затым арыштаваны і змешчаны ў СІЗА ў Мінску&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/24287517.html Арышт Алеся Бяляцкага. Рэакцыі]&lt;/ref&gt;.

24 лістапада 2011 года асуджаны па ч. 2. арт. 243 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК]] (утойванне даходаў у асабліва буйным памеры) на 4,5 гады пазбаўлення волі з канфіскацыяй маёмасці&lt;ref&gt;[http://www.belaruspartisan.org/bel/politic/197433/ Алесь Бяляцкі асуджаны да 4,5 гадоў пазбаўлення волі з канфіскацыяй маёмасці]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Суд прызнаў яго вінаватым у нясплаце падаткаў. Падставай для крымінальнага пераследу стала інфармацыя пра банкаўскія рахункі, якую перадалі беларускім праваахоўным органам [[Літва]] і [[Польшча]]. А. Бяляцкі сваёй віны не прызнаў і заявіў, што грошы, якія былі атрыманы на яго рахункі ў банку, выкарыстоўваліся на праваабарончую дзейнасць. Раней у тым жа годзе беларускія ўлады скіравалі Літве запыт у справе фінансавання беларускай апазіцыі, Алеся Бяляцкага ўдалося прызнаць вінаватым у тым ліку ў выніку таго, што адказ на гэты запыт не быў добра прадуманы літоўскім бокам. Літоўскі дыпламат [[Рэнатас Юшка]] пазней пракаментаваў гэта так: «Для Літвы гэта вялікае паражэнне на міжнароднай арэне, і я ўсё яшчэ адчуваю пэўнае пачуццё віны з-за Алеся. Калі я яшчэ быў адказным за каардынацыю такіх спраў, то нам удавалася прадухіляць падобныя здарэнні». Беларускія праваабаронцы, а таксама кіраўніцтва [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], урады краін ЕС, [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі лічылі А. Бяляцкага палітычным вязнем, а прысуд яму — палітычна матываваным. Яны патрабавалі ад уладаў Беларусі вызваліць праваабаронцу&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/84130|title=Бяляцкі атрымаў прэмію Кэлі, перадаў 10 тысяч еўра праваабаронцам|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;. 15 верасня 2011 г. адмысловую рэзалюцыю па справе А. Бяляцкага прыняў [[Еўрапейскі парламент]]&lt;ref&gt;[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&amp;reference=P7-TA-2011-0392&amp;language=EN European Parliament resolution of 15 September 2011 on Belarus: the arrest of human rights defender Ales Bialatski]&lt;/ref&gt;. З патрабаваннем вызвалення Алеся Бяляцкага да ўладаў Беларусі звярталіся Старшыня Еўрапарламенту [[Ежы Бузек]]&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/report/starshynya-ewraparlamentu-zaklikae-vyzvalits-byalyatskaga-i-wsikh-palitvyaznyaw-76180?page=143  Старшыня Еўрапарламенту заклікае вызваліць Бяляцкага і ўсіх палітвязняў]&lt;/ref&gt;, прадстаўнік ЕС па замежных справах і палітыцы бяспекі [[Кэтрын Маргарэт Эштан|Кэтрын Эштан]]&lt;ref&gt;[http://old.belhelcom.org/node/14462 Алесь Бяляцкі асуджаны на 4 гады і 6 месяцаў з канфіскацыяй (увесь працэс)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170417181035/http://old.belhelcom.org/node/14462 |date=17 красавіка 2017 }}&lt;/ref&gt;, старшыня АБСЕ Эйман Гілмар&lt;ref&gt;[https://charter97.org/be/news/2012/1/26/47246/ Старшыня АБСЕ заклікае вызваліць Алеся Бяляцкага]&lt;/ref&gt;, спецыяльны дакладчык па сітуацыі ў Беларусі Рады ААН па правах чалавека [[Міклаш Харасці]]&lt;ref&gt;[http://www.belaruspartisan.org/politic/238550/ Миклош Харашти призывает освободить и реабилитировать Беляцкого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130806184947/http://www.belaruspartisan.org/politic/238550/ |date=6 жніўня 2013 }}&lt;/ref&gt;.

Тэрмін зняволення адбываў у папраўчай калоніі № 2 у г. Бабруйску. Працаваў упакоўшчыкам у швейным цэху&lt;ref&gt;[http://www.sn-plus.com/socium/7241-2012-04-30-13-30-54.html АЛЕСЬ БЯЛЯЦКІ ПАТЭЛЕФАНАВАЎ ЖОНЦЫ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200808002639/http://www.sn-plus.com/socium/7241-2012-04-30-13-30-54.html |date=8 жніўня 2020 }}&lt;/ref&gt;. Неаднаразова пакараны адміністрацыяй калоніі за «парушэнні правілаў паводзін асуджаных»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/81730|title=За сем месяцаў у калоніі Бяляцкі атрымаў сем спагнанняў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;, прызнаны «злосным парушальнікам рэжыму», таму пазбаўлены амністыі ў 2012 годзе&lt;ref&gt;[http://humanrightshouse.org/Articles/18218.html Бяляцкі атрымаў трэцяе спагнанне ў калоніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160601032100/http://humanrightshouse.org/Articles/18218.html |date=1 чэрвеня 2016 }}&lt;/ref&gt;, пазбаўляўся спатканняў з роднымі і перадач&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/78253|title=Бяляцкага пазбавілі перадачы і спаткання|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;. У калоніі напісаў шмат тэкстаў на літаратуразнаўчыя тэмы, эсэ, успаміны, якія перадаваліся на волю ў лістах&lt;ref&gt;[http://reporter.by/Belarus/ales-byalyatsk--turme-psha-kngu-pra-represavanaga-psmennka/ Алесь Бяляцкі ў турме піша кнігу пра рэпрэсаванага пісьменніка]&lt;/ref&gt;. Падчас зняволення ў абарону Алеся Бяляцкага разгорнутая кампанія міжнароднай салідарнасці&lt;ref&gt;[http://belsat.eu/news/12844/ 100 тысяч салідарных з Алесем Бяляцкім (+ мапа салідарнасці)]&lt;/ref&gt;.

Алесь Бяляцкі вызвалены 21 чэрвеня 2014 года.

Падчас [[Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (ліпень 2021)|пагрому грамадскіх арганізацый]] у Беларусі Алесь Бяляцкі затрыманы 14 ліпеня 2021 года&lt;ref name=&quot;держат&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-07-22|title=Беларусь: Руководителей Правозащитного центра &quot;Весна&quot; держат в СИЗО. Потребуйте от властей освободить их!|url=https://eurasia.amnesty.org/2021/07/22/belarus-rukovoditelej-pravozashhitnogo-czentra-vesna-derzhat-v-sizo-potrebujte-ot-vlastej-osvobodit-ih/|url-status=dead|access-date=2021-07-28|publisher=[[Amnesty International]]|language=ru|archive-date=28 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728093734/https://eurasia.amnesty.org/2021/07/22/belarus-rukovoditelej-pravozashhitnogo-czentra-vesna-derzhat-v-sizo-potrebujte-ot-vlastej-osvobodit-ih/}}&lt;/ref&gt;. 15 ліпеня сумеснай заявай дзевяці арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускі Хельсінскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускі ПЕН-цэнтр]], прызнаны [[Палітычныя зняволеныя|палітычным зняволеным]]&lt;ref name=&quot;держат&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-07-15|title=Затрыманых праваабаронцаў і актывістаў прызналі палівязнямі|url=https://euroradio.fm/zatrymanyh-pravaabaroncau-i-aktyvistau-pryznali-palivyaznyami|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715144433/https://euroradio.fm/zatrymanyh-pravaabaroncau-i-aktyvistau-pryznali-palivyaznyami|archive-date=2021-07-15|access-date=2021-07-28|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be}}&lt;/ref&gt;.

7 кастрычніка 2022 года Алесь Бяляцкі абвешчаны лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]]. За свайго зняволенага мужа залаты медаль і дыплом лаўрэата 10 снежня атрымала Наталля Пінчук. Нобелеўская прамова ўпершыню ў гісторыі прагучала па-беларуску.

У 2023 годзе разам з ім у Мінску судзілі прадстаўнікоў «Вясны» [[Валянцін Стэфановіч|Валянціна Стэфановіча]] і [[Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч|Уладзіміра Лабковіча]]. 3 сакавіка абвешчаны прысуд па справе. Алесь Бяляцкі прызнаны вінаватым і прысуджаны да 10 гадоў пазбаўлення волі з адбываннем пакарання ў калоніі ўзмоцненага рэжыму з грашовым штрафам у даход дзяржавы&lt;ref&gt;[https://tass.ru/obschestvo/17189157 tass.ru]&lt;/ref&gt;. Адбываў пакаранне ў калоніі № 9  г. Горкі. 13 снежня 2025 года вызвалены і вывезены з Беларусі ў Літву&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/383476|title=Алесь Бяляцкі прыбыў у Вільню|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды і ганаровыя званні ==
* У сакавіку 2006 года [[Вацлаў Гавел]] уручыў Алесю Бяляцкаму прэмію Homo Homini за праваабарончую дзейнасць&lt;ref&gt;http://afn.by/news/i/74799&lt;/ref&gt;.
* Прэмія імя Пера Ангера. «Per Anger Prize» (Швецыя, 2006)&lt;ref&gt;[http://www.sweden4rus.nu/news/news?id=7729 Белорусская неделя в Стокгольме.]&lt;/ref&gt;.
* Прэмія свабоды імя Андрэя Сахарава Нарвежскага Хельсінкскага камітэта. «Andrei Sakharov Freedom Award» (Нарвегія, 2006)&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/68869.html Белорусский правозащитник А.Беляцкий выдвинут на Нобелевскую премию мира] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210128032916/https://news.tut.by/society/68869.html |date=28 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* Ганаровы грамадзянін [[Генуя|Генуі]] з 2010 года.
* Нацыянальная прэмія ў абарону правоў чалавека. «Праваабаронца 2011 года» (Беларусь, 2011)&lt;ref&gt;[http://naviny.by/rubrics/politic/2011/12/13/ic_news_112_382629 В Минске вручены премии за защиту прав человека]&lt;/ref&gt;.
* Дыплом за свабоду слова. Нарвежскі саюз пісьменнікаў. «Ytringsfrihetsprisen 2011» (Нарвегія, 2012)&lt;ref&gt;[http://www.forfatterforeningen.no/artikkel/ytringsfrihetsprisen-2011-ales-bjaljatski#.WZKvcjNJaUl Ytringsfrihetsprisen 2011: Ales Bjaljatski]&lt;/ref&gt;.
* Ганаровы грамадзянін [[Парыж]]а з 2012 года&lt;ref&gt;[http://www.tvp.info/8648514/polska/ales-bialacki-laureatem-nagrody-lecha-walesy/ Aleś Bialacki laureatem Nagrody Lecha Wałęsy]&lt;/ref&gt;.
* Прэмія Леха Валенсы. «Nagroda Lecha Walesy 2012» (Польшча, 2012)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/kancelaria/aktywnosc-ministrow/nagroda-lecha-walesy-dla-alesia-bialackiego,20719 |title=Nagroda Lecha Wałęsy dla Alesia Bialackiego |access-date=10 студзеня 2026 |archive-date=5 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105200904/https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/kancelaria/aktywnosc-ministrow/nagroda-lecha-walesy-dla-alesia-bialackiego,20719 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Прэмія імя Вацлава Гавела за правы чалавека. Першы лаўрэат ад заснавання прэміі. «Vaclav Havel Human Rights Prize 2013». Парламенцкая Асамблея Рады Еўропы сумесна з Бібліятэкай Вацлава Гавела і фондам Charta 77 (Страсбург, 2013)&lt;ref&gt;[https://charter97.org/be/news/2013/9/30/76628 Прэмія Вацлава Гавела прысуджаная Алесю Бяляцкаму]&lt;/ref&gt;.
* [[Літаратурная прэмія імя Алеся Адамовіча]]. Беларускі ПЭН-цэнтр (Беларусь, 2014)&lt;ref&gt;[https://spring96.org/be/news/71005 Алесь Бяляцкі атрымаў літаратурную Прэмію імя Алеся Адамовіча]&lt;/ref&gt;.
* Абаронца грамадзянскіх правоў года — 2014. «Civil rights defender of the year 2014» (Швецыя, 2014)&lt;ref&gt;[http://belapan.by/archive/2014/04/02/692729/ Шведская правозащитная организация Civil Rights Defenders назвала Алеся Беляцкого Защитником гражданских прав года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170825185355/http://belapan.by/archive/2014/04/02/692729/ |date=25 жніўня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* [https://www.senat.gov.pl/diariusz/wydarzenia/art,7601,10-grudnia-2014-r-.html Медаль адраджэння Сенату Рэчы Паспалітай Польскай] (Польшча, 10 снежня 2014)
* Прэмія імя Паўла Уладковіца&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/75/921/artykul/1315924,ales-bialacki-odebral-nagrode-dla-obroncow-praw-i-wolnosci-im-pawla-wlodkowica|title=Aleś Bialacki odebrał nagrodę dla obrońców praw i wolności im. Pawła Włodkowica - Raport Białoruś|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt; (Pawla Wlodkowica; Польшча, 10 снежня 2014)
* Ганаровы грамадзянін [[Сіракуза|Сіракузы]] з 2014&lt;ref&gt;[http://spring96.org/be/news/75842 Алесь Бяляцкі стаў ганаровым грамадзянінам Сіракузы]&lt;/ref&gt;.
* Лаўрэат [[Прэмія імя Льва Сапегі|прэміі імя Льва Сапегі]] (2016)&lt;ref name=&quot;nc2015&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/aliesj_bjaliacki_atrymau_premi|title=Алесь Бяляцкі атрымаў прэмію імя Льва Сапегі ў Варшаве|date=15 ліпеня 2015|publisher=Новы Час|accessdate=26 красавіка 2026}}&lt;/ref&gt;.
* Намінаваны на Нобелеўскую прэмію міру пяць разоў. У 2006 і 2007 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://palitviazni.info/viazen/alies-bialiacki |title=Алесь Бяляцкі |access-date=24 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170825190751/https://palitviazni.info/viazen/alies-bialiacki |archive-date=25 жніўня 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У 2012 годзе зноў намінаваны, але прэмія прысуджана Еўрасаюзу&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://n-europe.eu/article/2012/07/30/tsi_atrymae_ales_byalyatski_nobeleuskuyu_premiyu |title=Ці атрымае Алесь Бяляцкі Нобелеўскую прэмію |access-date=24 студзеня 2022 |archive-date=16 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116085217/http://n-europe.eu/article/2012/07/30/tsi_atrymae_ales_byalyatski_nobeleuskuyu_premiyu |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 2 лютага 2013 года намінаваны нарвежскім парламентарыем Янам Санэрам. У 2014 годзе дэпутаты польскага парламента намінавалі Алеся Бяляцкага на Нобелеўскую прэмію міру, пад намінацыяй падпісаліся 160 дэпутатаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/120938|title=Алесь Бяляцкі зноў стане кандыдатам на Нобелеўскую прэмію міру|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Медаль 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] (2019)&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]&lt;/ref&gt;.
* Прэмія {{нп3|Прэмія «За правільны спосаб жыцця»|«За правільны спосаб жыцця»|uk|Премія «За правильний спосіб життя»}} (прысуджана «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясне]]» ды Алесю Бяляцкаму)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rightlivelihoodaward.org/2020-announcement/2020-announcement-press-release-de/ |title=2020 Announcement – Press Release |work=rightlivelihoodaward.org |publisher=The Right Livelihood Foundation |date=2020-10-01 |access-date=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112125754/https://www.rightlivelihoodaward.org/2020-announcement/2020-announcement-press-release-de/ |archive-date=12 студзеня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Нобелеўская прэмія міру]] (2022)
* Крыж [[Ордэн Пагоні|Ордэна Пагоні]] (2024) за выбітныя заслугі маральна-грамадскага лідарства нацыянальнага маштабу на абароне грамадзянскіх і нацыянальна-культурных правоў і законнасці Беларусі ў варунках асабістае небяспекі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/palityka/rada-bnr-uznaharodzila-roznych-dzejacou-za-zasluhi-perad-belaruskim-narodam/|title=Рада БНР узнагародзіла розных дзеячоў за заслугі перад беларускім народам|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=2024-03-25|access-date=2024-03-25}}&lt;/ref&gt;.
* [[Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш)]] (Вільня, 17 снежня 2025)
* Ордэн Крыж Свабоды (сакавік 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/byalyacki-kalesnikava-kurs-apk-uznagarodziu-medalyami-14-vybitnykh-asob|title=Бяляцкі, Калеснікава, Курс — АПК узнагародзіў медалямі 14 беларусаў і ўкраінцаў {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-03-24|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

== Вобраз у культуры і мастацтве ==
* 4 жніўня — Міжнародны дзень салідарнасці з грамадзянскай супольнасцю Беларусі, заснаваны ў 2012 годзе як адказ на арышт Алеся Бяляцкага&lt;ref&gt;[http://by.soli-day.org/ 4 августа — Международный день солидарности с гражданским обществом Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210812232424/http://by.soli-day.org/ |date=12 жніўня 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Дзмітрый Плакс|Дзмітры Плакс]] 14.02.2013 года зрабіў пастаноўку на Радыё Швецыі пра Алеся Бяляцкага&lt;ref&gt;[http://www.belaruspartisan.org/bel/life/219868/  Радыё Швецыі рыхтуе пастаноўку пра Алеся Бяляцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170825184351/http://www.belaruspartisan.org/bel/life/219868/ |date=25 жніўня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* Кніга Віктара Сазонава «Паэзія прозы» (2013) прысвечана Алесю Бяляцкаму, а ў адным апавяданняў кнігі — «Паштоўка палітвязня», сюжэт пра яго&lt;ref&gt;[http://ww.w.kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=26072 Паэзія прозы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170825184825/http://ww.w.kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=26072 |date=25 жніўня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Уладзімір Мікалаевіч Сіўчыкаў|Уладзімір Сіўчыкаў]] — эсэ «Гэтае салодкае слова — свабода!» у падборцы «Начныя нататкі». Дадатак Літаратурная Беларусь № 4 (92) у газеце Новы Час. 25 красавіка 2014 / № 16 (385)&lt;ref&gt;[http://lit-bel.org/assets/files/litbiel_2014_4.pdf  Гэта салодкае слова — свабода!]&lt;/ref&gt;.
* [[Уладзімір Пракопавіч Някляеў|Уладзімір Някляеў]]. Верш Рымцелі. На 50-годдзе праваабаронцы Алеся Бяляцкага&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/24718802.html РЫМЦЕЛІ. Алесю Бяляцкаму]&lt;/ref&gt;.
* [[Сяржук Сыс]] — верш «Алесю Бяляцкаму»&lt;ref&gt;[http://sys-s.org/2014/82 Алесю Бяляцкаму]&lt;/ref&gt;.
* [[Міхась Скобла]] — эсэ «Ліст да Алеся Бяляцкага»&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/24381350.html Ліст да Алеся Бяляцкага]&lt;/ref&gt;.
* Мастацкі фільм «Выше неба» (рэжысёр: Дзмітры Марынін, [[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|Андрэй Курэйчык]], 2012 г.): у эпізодзе паказаны сюжэт з навін тэлеканала «Беларусь-1» аб затрыманні Алеся Бяляцкага (56 хвіліна)&lt;ref&gt;[http://kinokrad.co/280194-vyshe-neba.html «Выше неба»]&lt;/ref&gt;.
* Дакументальны фільм «Свечка праўды Алеся Бяляцкага» (сцэнарыст [[Паліна Уладзіміраўна Качаткова|Паліна Сцепаненка]], 2011, Беларусь)&lt;ref&gt;[http://n-europe.eu/article/2013/0/31/ales_byalyatski_pravaabarontsa_litaraturaznautsa_chalavek Алесь Бяляцкі: праваабаронца, літаратуразнаўца, чалавек]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.
* Дакументальны фільм «Вясна» (рэжысёр — Вольга Швед, 2012 г., Беларусь)&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=JL2BOk9F3o8 «Вясна», дак. фільм пра Алеся Бяляцкага.]&lt;/ref&gt;.
* Дакументальны фільм «Нястомнае сэрца» (A Heart That Never Dies) Алеся Бяляцкага (рэжысёр Эрлінг Борген, 2015, Нарвегія)&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/ales.bialiatski/videos/vb.757410604338043/944687615610340/?type=2&amp;theater A Heart That Never Dies]&lt;/ref&gt;.
* Дакументальны фільм «1050 дзён самоты» (рэжысёр Алег Дашкевіч, 2014, Беларусь)&lt;ref&gt;[http://belsat.eu/films/1050-dzyon-samoty/ 1050 дзён самоты]&lt;/ref&gt;.

* Мастак Ай Вейвей. Выява Алеся Бяляцкага зробленая з дэталяў канструктара «Лега» вядомым сучасным кітайскім мастаком-дысідэнтам Ай Вейвенем. Твор прадстаўлены на выставе «След» у музеі Хішхорн у Вашынгтоне&lt;ref&gt;[https://moc.media/ru/1824 На экспозиции в Вашингтоне представлены изображения, сделанные из кусочков конструктора «Лего».]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Mural u Vilni.jpg|міні|Мурал у Вільні.]]

* Партрэт Алеся Бяляцкага. Мастак — Уладзімір Вішнеўскі. У кнізе «Халоднае крыло Радзімы»&lt;ref name=&quot;Халоднае крыло Радзімы&quot;&gt;[http://kamunikat.org/7736.html?pubid=36554 Халоднае крыло Радзімы.]&lt;/ref&gt;

* Ва Украіне выпушчаны паштовы канверт з выявай Алеся Бяляцкага, а таксама паштовая марка з выявай адной з першых паштовых марак незалежнай Беларусі, на якой намаляваны нацыянальны герб Беларусі – «Пагоня»&lt;ref&gt;Ініцыятар выпуску ва Украіне канверта з выявай Алеся Бяляцкага і маркі з «Пагоняй» распавёў гісторыю і нагоды стварэння гэтых філатэлістычных аб’ектаў https://radiounet.fm/iniczyyatar-vypusku-va-ukraine-kanverta-z-vyyavaj-alesya-byalyaczkaga-i-marki-z-pagonyaj-raspavyou-gistoryyu-i-nagody-stvarennya-getyh-filatelistychnyh-abektau/&lt;/ref&gt;.
* Мурал у Вільні — за рэалізацыю фрэскі на просьбу літоўскага МЗС узяліся мастакі з лабараторыі Kiaurai sieńs і каманды з Коўна Gyva Grafika.  Дызайнерка фрэскі, а таксама кіраўніца ўсёй працы -- Ліна Шліпавічутэ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/110193|title=&quot;Сімвал барацьбы за свабоду&quot;. Партрэт Алеся Бяляцкага — цяпер насупраць амбасады Беларусі ў Літве|website=spring96.org|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==&lt;!-- Вельмі неашчаднае для чытача і прасторы афармленне. Вярстальніка за такое звальняў бы з воўчым білетам. Прапаную зрабіць проста спіс, а ніжэй галерэю вокладак. --&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|«Літаратура і нацыя»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://kamunikat.org/7736.html?pubid=9131 Літаратура і нацыя.]&lt;/ref&gt;. — Мн., 1991.
|[[Файл:Litaratura_i_nacya.jpg|frameless]]
|-
|[http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=11215 «Прабежкі па беразе Жэнеўскага возера»]. — Мн., 2006.
|[[Файл:Prabezhki_pa_beraze.jpg|frameless]]
|-
|«Асьвечаныя беларушчынай»&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://kamunikat.org/7736.html?pubid=27521 Асьвечаныя беларушчынай.]&lt;/ref&gt;. — Мн., 2013&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web| date =2013-02-07| url =http://www.charter97.org/ru/news/2013/2/7/64996/| title =Вышла книга Беляцкого «Асьвечаныя беларушчынай»| publisher =Хартия'97| access-date =2013-02-07| archive-url =https://web.archive.org/web/20130531015059/http://charter97.org/ru/news/2013/2/7/64996/| archive-date =31 мая 2013| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;. — кніга занесена ў спіс рэчаў, забароненых да ўвозу ў Беларусь&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web|author=Сяргей Макарэвіч|url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=67560|title=Кнігу Бяляцкага забаранілі да ўвозу ў Беларусь|lang=be|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]|access-date=23 снежня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106182854/http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=67560|archive-date=6 студзеня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
|[[Файл:Asvechanya_belaruschynay.jpg|frameless]]
|-
|«Іртутнае срэбра жыцьця»&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[http://kamunikat.org/7736.html?pubid=30479 Іртутнае срэбра жыцьця.]&lt;/ref&gt;. — Мн., 2014. — кніга прысвечана падзеям 2010—2011 гадоў у Беларусі і адлюстроўвае два гады жыцця аўтара. Напісана падчас зняволення, складаецца з лістоў з успамінамі і развагамі&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite web |url=http://belapan.com/archive/2014/05/14/701579_701580/ |title=Вышла книга Алеся Беляцкого &quot;Іртутнае срэбра жыцьця&quot; |date=2014-05-14 |publisher=[[БелаПАН]] |access-date=2014-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517153032/http://belapan.com/archive/2014/05/14/701579_701580/ |archive-date=17 мая 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
|[[Файл:Irtutnae_srebra_zhicca.jpg|frameless]]
|-
|«Халоднае крыло Радзімы»&lt;ref name=&quot;Халоднае крыло Радзімы&quot; /&gt;. — Вільня, 2014.
|[[Файл:Halodnae_krylo.jpg|frameless]]
|-
|«Бой з сабой» — Мн., 2016&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[http://kamunikat.org/7736.html?pubid=39389 Бой з сабой]&lt;/ref&gt;.
|[[Файл:Boy_z_saboy.jpg|frameless]]
|-
|«20-я Вясна» : (зборнік эсэ і ўспамінаў сяброў Праваабарончага цэнтра «Вясна»). — Мінск, 2016. — 204 с. (тэксты Алеся Бяляцкага на С. 7—20; 189—203)&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[http://spring96.org/files/book/be/2016-20viasna-esse-be.pdf 20-я Вясна.]&lt;/ref&gt;
|[[Файл:20_Viasna.jpg|frameless]]
|-
|[https://kamunikat.org/turemnyya-sshytki-byalyatski-ales «Турэмныя сшыткі»]  — Мн, 2018.
|[[Файл:Turemnya_sshytki.jpg|frameless]]
|-
|[https://kamunikat.org/listy-salidarnastsi-byalyatski-ales «Лісты салідарнасьці»]  — Мн, 2018.
|[[Файл:Listy_salidarnasci.jpg|frameless]]
|-
|[https://kamunikat.org/ales-byalyatski-ales «Алесь Бяляцкі»] — Мн-Варшава, 2022.
|[[Файл:Ales_Bialiatski.jpg|frameless]]
|-
|[https://spring96.org/be/news/117119 «Алесь»] — Беласток, 2024.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spring96.org/be/news/117119|title=Новая кніга пра Алеся Бяляцкага &quot;За беларускае жыццё…&quot; дасяжная для чытачоў|website=spring96.org|date=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;
|[[Файл:Ales_2024.jpg|frameless]]
|}

=== Укладанні ===
* ''[[Анатоль Ціханавіч Сыс|Сыс, А.]]'' Alaiza / укл. А.Бяляцкі. — Вільня: Gudas, 2009. — 212с.
* ''Сыс, А.'' Берагі майго юнацтва / укл., прадм. А. Бяляцкі. — Мінск: Галіяфы, 2016. — 250с. УДК821.161.3-1 ББК 84 (4Беи)-5 С95 — ISBN 978-985-7021-97-0
* ''Юхнавец, Я.'' Сны на чужыне. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. — 220 с. ББК 84(4Бел)6 — ISBN 5-340-01255-7
'''&lt;big&gt;Кнігі пра Алеся Бяляцкага:&lt;/big&gt;'''

* [https://docs.rferl.org/be-by/2013/01/18/6416447a-0fda-455d-a521-0011c20ad28a.pdf Справа Бяляцкага] — Аўтар: Валер Каліноўскі, 2012.
* [https://kamunikat.org/albom-salidarnastsi Альбом салідарнасьці] — Мн, 2017.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Адзін дзень палітвязьня 2009—2011. — Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода: Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе, 2011, — 328 с. — ISBN 978-0-929849-42-3 — С. 240—249.
* Голас волі з-за кратаў. Анталогія твораў беларускіх палітзняволеных / Складальнік, рэдактар А. І. Фядута. — Вільня: ЕГУ, 2013. — 992 с. — ISBN 978-9955-773-69-6 — C. 105—132.
* Каліноўскі, В. Справа Бяляцкага. — Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода: Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе, 2012. — 364 с. — ISBN 978-0-929849-49-2
* Наша вясна. Праваабарончы цэнтр «Вясна». Гісторыя ў асобах. — Вільнюс: Gudas, 2012. — 216с. — С. 9-26.
* Тамковіч, А. Лёсы. — СПб: Невский простор, 2010. — 472 с. ББК 84 УДК 823. — ISBN 978-594-7161-69-4. — С. 199—209.
* Смяротнае пакаранне ў Беларусі. — Вільня: 2015. — 300 с. (прадмова А. Бяляцкага на С. 3-6).
* Хто ёсць хто ў Беларусі / укл. Л. А. Андросік, В. Ф. Голубеў і інш. — Вільня, 2007. — 256 с. УДК 32 ББК 92.2 Х 97. — С.134-135.
* Хрышчэнне нацыі. Масавыя акцыі 1988—2009. / пад. рэд. В. Булгакава, А. Дынько. — Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства; Вільня: Інстытут беларусістыкі; Мінск: палітычная сфера, 2011. — 576 с. — ISBN 83-60456-33-Х — С. 59-60, 97.

== Спасылкі ==
* [http://freeales.fidh.net/ru FreeAles (стварэнне і кіраванне сайтам — FIDH)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130427081912/http://freeales.fidh.net/ru/ |date=27 красавіка 2013 }}

{{Нобелеўская прэмія міру 2001—2025}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бяляцкі Алесь}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Праваабаронцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Талакі]]
[[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя вязнямі сумлення арганізацыяй Amnesty International у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў]]
[[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]]
[[Катэгорыя:Дысідэнты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Сахарава]]
[[Катэгорыя:Члены Партыі БНФ]]</text>
      <sha1>oss3uqqm389k7j09tzdngzdlbiw4ru2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сымон Аляксеевіч Хурсік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145234</id>
    <revision>
      <id>5141408</id>
      <parentid>4829150</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5222" sha1="00pemadqx57l0hlyuyg5tmv8ltk806m" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Хурсік}}
{{Пісьменнік}}
'''Сымон Аляксеевіч Хурсік''' (псеўданім: ''С. Багун''; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[празаік]] і [[перакладчык]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння [[Менскі педагагічны тэхнікум|Менскага беларускага педагагічнага тэхнікума]] (1925) настаўнічаў у мястэчку [[Валынцы (Верхнядзвінскі раён)|Валынцы]], у [[Полацк]]у. Працаваў у рэдакцыі газеты «[[Полацкі веснік|Чырвоная Полаччына]]». У 1930 годзе скончыў літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]].

Арыштаваны [[ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 па сфабрыкаванай справе «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]» і асуджаны на 5 гадоў высылкі ў [[Іашкар-Ала|Іашкар-Алу]]. Працаваў настаўнікам у школах [[Марыйская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Марыйскай]] і [[Чувашская АССР|Чувашскай АССР]], [[Казахская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Казахскай ССР]]. 

У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ваяваў на [[4-ы Украінскі фронт|4-м Украінскім]] і [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім франтах]], двойчы кантужаны. Пасля вайны зноў настаўнічаў. Другі раз быў арыштаваны 21 чэрвеня 1947 года і высланы ў пасёлак [[Айдабол (Акмолінская вобласць)|Айдабул]] Какчэтаўскай вобласці&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii/index_19864.html |title=Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991. Том II. '' ХУРСІК Сымон Аляксеевіч''. |access-date=23 лістапада 2019 |archive-date=4 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204175544/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii/index_19864.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Рэабілітаваны 13 кастрычніка 1958 года. З 1964 года жыў у [[Караганда|Карагандзе]].

== Творчасць ==
[[Файл:Шляхамі навальніц (1930).pdf|page=1|міні|злева|Вокладка зборніка «Шляхамі навальніц» (1930)]]
Упершыню выступіў у друку з апавяданнем у 1924 (газета «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]]»). Аўтар зборнікаў апавяданняў «[[s:Першы_паўстанак_(1925)|Першы паўстанак]]» (1925), «[[s:Шляхамі_навальніц_(1930)|Шляхамі навальніц]]» (1930) і аповесці «Чорны мост» (1929—1930, часопіс «[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]]»).

Вершы Сымона Хурсіка друкаваліся ў газеце «[[Чырвоная Полаччына]]» (1926—1927).

Пасля зняволення да пісьменніцкай працы не вярнуўся.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
{{навігацыя}}
* {{Крыніцы/БелЭн|17|||76}}
* {{крыніцы/ЭЛМБ|том=5|старонкі=461|артыкул=|аўтар=}}
* {{крыніцы/БП (1992-95)|6|Сымон Аляксеевіч Хурсік||205}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Хурсік Сымон}}
[[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Полацкая філія Маладняка]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»]]
[[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]]</text>
      <sha1>00pemadqx57l0hlyuyg5tmv8ltk806m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сцяг Кірыбаці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149046</id>
    <revision>
      <id>5141402</id>
      <parentid>4758054</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5344" sha1="9oxv5atbuke120ua47twrzfmh1820yv" xml:space="preserve">{{Картка сцяга
 |назва  = Сцяг Рэспублікі Кірыбаці
 |суб'ект   = [[Кірыбаці]]
 |выява      = Flag of Kiribati.svg
 |заснаваны  = {{fd|12|07|1979}}
 |прапорцыя = {{FIAV|111111}} 1:2
 |аўтар     = Артур Грымбл
}}
'''Дзяржаўны сцяг [[Кірыбаці]]''' — прыняты [[12 ліпеня]] [[1979]] года.

== Апісанне і сімволіка ==
Сцяг Кірыбаці мае прамавугольную форму і адпавядае [[Герб Кірыбаці|гербу краіны]], падараванаму астравам у [[1937]] годзе.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1355338/flag-of-Kiribati
 |title       = Flag of Kiribati
 |publisher   = Encyclopædia Britannica
 |accessdate  = 11 января 2009
 |lang        = en
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20131016182304/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1355338/Kiribati-flag-of
 |archivedate = 16 кастрычніка 2013
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt; Верхняя палова сцяга мае чырвоны колер. На ёй намаляваны [[Фрэгаты, птушкі|фрэгат вялікай]] ({{lang-la|Fregata minor}}) залацістага колеру, які ляціць над узыходзячым сонцам залацістага адцення. Ніжняя палова сцяга мае белы колер з трыма сінімі гарызантальнымі хвалістымі палосамі, якія сімвалізуюць хвалі акіяна.

Сцяг быў распрацаваны Артурам Грымблам ({{lang-en|Sir Arthur Grimble}}) для брытанскай калоніі [[Астравы Гілберта і Эліс]].

Колеры і прадметы маюць наступнае значэнне:
* [[Чырвоны колер]] сімвалізуе неба.
* [[Сіні колер]] сімвалізуе [[Ціхі акіян]], у якім размешчаны астравы краіны.
* Тры белыя палосы сімвалізуюць тры астраўныя групы краіны: [[астравы Гілберта]], [[Астравы Фенікс|Фенікс]] і [[Астравы Лайн|Лайн]].
* Узыходнае сонца сімвалізуе трапічнае сонца, з прычыны таго, што Кірыбаці размешчана па абодва бакі [[экватар]]а. 17 сонечных прамянёў сімвалізуюць 16 астравоў у архіпелагу Гілберта і астравоў [[Банаба]].
* Фрэгат сімвалізуе ўладу, свабоду і культурны танец Кірыбаці.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = http://www.paclii.org/ki/legis/num_act/nia1989197/index.html
 |title        = National Identity Act 1989
 |publisher    = Kiribati Sessional Legislation
 |accessdate   = 12 января 2009
 |lang         = en
 |archive-date = 5 чэрвеня 2011
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110605075022/http://www.paclii.org/ki/legis/num_act/nia1989197/index.html
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

== Гістарычныя сцягі ==
[[Выява:Flag of the Gilbert and Ellice Islands (1937–1976).svg|thumb|150px|Сцяг брытанскай калоніі Вострава Гілберта і Эліс.]]

У каланіяльныя гады ў Кірыбаці выкарыстоўваўся тыповы для брытанскіх калоній сцяг: сіняе палатно, у верхнім левым вуглу якога знаходзілася выява [[Сцяг Вялікабрытаніі|сцяга Вялікабрытаніі]], а ў правай частцы — герб калоніі.

Незадоўга да атрымання незалежнасці ў [[1979]] годзе ў калоніі быў праведзены конкурс на новы дзяржаўны сцяг. Геральдычная палата вырашыла прапанаваць некалькі мадыфікаваны выгляд сучаснага сцяга: была павялічана выява фрэгата і Сонца, а шырыня блакітных і белых палосак, наадварот, была паменшана. Аднак насельніцтва выступіла за арыгінальны дызайн, які і лёг у аснову сучаснага сцяга.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://flagspot.net/flags/ki.html
 |title       = Kiribati
 |publisher   = FOTW Flags Of The World website
 |accessdate  = 12 января 2009
 |lang        = en
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130715030416/http://flagspot.net/flags/ki.html
 |archivedate = 15 ліпеня 2013
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://flagspot.net/flags/ki.html FOTW Flags Of The World website. Kiribati]

{{Кірыбаці ў тэмах}}
{{Акіянія паводле тэм|Сцяг|Сцягі}}

[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кірыбаці]]
[[Катэгорыя:Сцягі дзяржаў|Кірыбаці]]</text>
      <sha1>9oxv5atbuke120ua47twrzfmh1820yv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Урацыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156812</id>
    <revision>
      <id>5141403</id>
      <parentid>5128002</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T03:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Д.Ильин</username>
        <id>29689</id>
      </contributor>
      <origin>5141403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="ff5zcqcwcslmlvff998ij8j8cintem5" xml:space="preserve">{{Рэчыва
 | загаловак                 = Урацыл
 | карцінка                  = Uracil.svg
 | карцінка3D                = Uracil-3D-vdW.png
 | карцінка малая            = &lt;!-- імя выявы --&gt;

 | найменне                  = &lt;!-- па хім. класіфікацыі --&gt;
 | традыцыйныя назвы         = Урацыл
 | скарачэнні                = &lt;!-- прынятыя скарачэнні назвы --&gt;
 | хім. формула              = C&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
 | эмпірычная формула        = &lt;!-- напрыклад: {{Хімічная формула|C=2|H=6|O=1}} ці С{{sub|2}}H{{sub|6}}O --&gt;
 | адн. малек. маса         = &lt;!-- лік, у а.а.м. --&gt;
 | малярная маса            = 112,08676

 | шчыльнасць                = &lt;!-- лік, у г/см³ --&gt;
 | тэмп. плаўлення           = 320
 | тэмп. кіпення             = &lt;!-- лік, у °C --&gt;
 | тэмп. раскладання         = &lt;!-- лік, у °C --&gt;
 | CAS                      = 66-22-8
 | PubChem                  = &lt;!-- № па PubChem --&gt;
 | EINECS                   = &lt;!-- № па EINECS --&gt;
 | SMILES                   = O=C1NC=CC(=O)N1
 | ЕС                       = &lt;!-- Рэгістрацыйны № EC --&gt;
 | RTECS                    = YQ8650000

 | ЛД50                     = &lt;!-- лік, у мг/кг --&gt;
 | таксічнасць              = &lt;!-- кароткае апісанне --&gt;
}}
'''Урацы́л''', 2, 4-дыоксіпірымідзін — [[пірымідзін]]авая [[Асновы|аснова]], уваходзячая ў склад [[Рыбануклеінавыя кіслоты|рыбануклеінавых кіслот]] і [[нуклеатыды|нуклеатыдаў]]. Упершыню вызначаны ў [[1900]]&lt;ref&gt;[http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Урацил/ Урацил] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120104042053/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A3%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BB/ |date=4 студзеня 2012 }} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; годзе.

Крышталічнае рэчыва белага [[колер]]у. Малярная маса 112,08676 г/моль. [[Тэмпература плаўлення]] каля 320 °C. Плавіцца з раскладаннем. Раствараецца ў [[Вада|вадзе]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|16|Урацыл|Семяненя І. М.|250}}

== Спасылкі ==
* [http://www.xumuk.ru/biospravochnik/87.html Урацил] // ХиМиК.ру
* [http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Урацил/ Урацил] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120104042053/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A3%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BB/ |date=4 студзеня 2012 }} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}}
* {{Commons|Category:Uracil}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Пірымідзіны]]</text>
      <sha1>ff5zcqcwcslmlvff998ij8j8cintem5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ноўка (Віцебскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163245</id>
    <revision>
      <id>5141529</id>
      <parentid>5140793</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4852" sha1="niqkhxf52wa33tlorl4zxxng22off03" xml:space="preserve">{{значэнні2|Ноўка}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Аграгарадок
 |беларуская назва        = Ноўка
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
|lat=55.4519322713371
|long=30.3955729014381
 |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 07|lat_sec = 57
 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 08|lon_sec = 54
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Віцебскі
 |сельсавет               = Ноўкінскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 880
 |насельніцтва            = 2522
 |год перапісу            = 2000
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = 
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
|OpenStreetMap         = 243035622
}}
'''Но́ўка'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1977. — 504 с. (ст. 283).&lt;/ref&gt; ({{Lang-ru|Новка}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039808&amp;q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 13 марта 2008 года № 89 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}&lt;/ref&gt; у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 4 кіламетры на поўдзень ад [[Віцебск]]а, каля чыгуначнай станцыі [[Мядзвёдка (станцыя)|Мядзвёдка]].

== Гісторыя ==
Станам на 1977 год у складзе саўгаса «Рудакова»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Насельніцтва ==
* 2522 жыхары, 880 двароў (2000)

== Інфраструктура ==
* ААТ «Ноўка»
* Мядзвёдкаўскае збожжапрыемнае прадпрыемства
* Гімназія
* Дом культуры і бібліятэка
* Аптэка
* Камбінат бытавога абслугоўвання
* Аддзяленне сувязі
* Магазіны

== Памятныя мясціны ==
* Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]
* [[Харлампіеўская царква (Ноўка)|Харлампіеўская царква]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|10-2}}
* {{Крыніцы/БелЭн|11|Ноўка}} — С. 384—385.

{{Ноўкінскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]]
[[Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Ноўка (Віцебскі раён)| ]]</text>
      <sha1>niqkhxf52wa33tlorl4zxxng22off03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс гарадоў-мільянераў Аўстраліі і Акіяніі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163810</id>
    <revision>
      <id>5141396</id>
      <parentid>5054894</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing COA_Adelaida.svg with [[File:COA_Adelaide.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Clear spelling error, Adelaide with an e at the end is commonly</comment>
      <origin>5141396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2553" sha1="2x9ss0v4s108w3z1jied8h0m1navg25" xml:space="preserve">Ніжэй прыведзены спіс гарадоў [[Аўстралія і Акіянія|Аўстраліі і Акіяніі]] з насельніцтвам больш мільёна чалавек. Спіс складзены ў алфавітным парадку паводле краін. 

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! Горад || Краіна || Насельніцтва горада || Насельніцтва краіны  
|-
| align=left| [[Сідней]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Аўстралія}} || 4 627 345&lt;ref name=&quot;перапіс&quot;&gt;[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2010-11~Main+Features~Main+Features?OpenDocument#PARALINK1 Вынікі перапісу 2011 года]&lt;/ref&gt; || 22 932 388
|-
| align=left|[[Мельбурн]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Аўстралія}} || 4 137 432&lt;ref name=&quot;перапіс&quot; /&gt; || 22 932 388 
|-
| align=left| [[Выява:Flag of Brisbane.svg|22px|border]] [[Брысбен]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Аўстралія}} || 2 074 222&lt;ref name=&quot;перапіс&quot; /&gt; || 22 932 388
|-
| align=left| [[Выява:Perth_COA.jpg|22px|border]] [[Перт (Аўстралія)|Перт]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Аўстралія}} || 1 738 807&lt;ref name=&quot;перапіс&quot; /&gt; || 22 932 388
|-
| align=left| [[Выява:COA Adelaide.svg|22px|border]] [[Адэлаіда]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Аўстралія}} || 1 212 982&lt;ref name=&quot;перапіс&quot; /&gt; || 22 932 388 
|-
| align=left| [[Окленд]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Новая Зеландыя}} || 1 303 300 || 4 377 000
|}

== Гл. таксама ==
* [[Спіс гарадоў-мільянераў Еўропы]]
* [[Спіс гарадоў-мільянераў Паўночнай Амерыкі]]
* [[Спіс гарадоў-мільянераў Паўднёвай Амерыкі]]
* [[Спіс гарадоў-мільянераў Азіі]]
* [[Спіс гарадоў-мільянераў Афрыкі]]
Спіс найбуйнейшых гарадоў Аўстраліі.
Звесткі пра насельніцтва ўзяты з артыкула &quot;Спіс найбуйнейшых гарадоў Аўстраліі&quot;.

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Спісы гарадоў-мільянераў|Аўстраліі і Акіяніі]]
[[Катэгорыя:Геаграфія Аўстраліі і Акіяніі|гарады-мільянеры]]</text>
      <sha1>2x9ss0v4s108w3z1jied8h0m1navg25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стэнфард (Каліфорнія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186623</id>
    <revision>
      <id>5141242</id>
      <parentid>4548679</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11152" sha1="o2dapda5n17z2vwhhn4ihve8fer6dsw" xml:space="preserve">{{Значэнні|Стэнфард}}
{{НП-ЗША
 |статус                  = [[Статыстычна адасобленая мясцовасць]]
 |беларуская назва        = Стэнфард
 |арыгінальная назва   = {{lang-en|Stanford}}
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =25 |lat_sec =21 
 |lon_dir =W |lon_deg =122 |lon_min =9 |lon_sec =55 
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |Яндэкскарта             = 
 |карта краіны            = 
 |карта рэгіёна           = 
 |карта раёна            = 
 |памер карты краіны     = 
 |памер карты рэгіёна    = 
 |памер карты раёна     = 
 |штат                    = Каліфорнія
 |штат у табліцы          = 
 |від акругі              = 
 |акруга                   =акруга Санта-Клара{{!}}Санта-Клара
 |акруга ў табліцы         = 
 |від абшчыны              = 
 |абшчына                  = 
 |абшчына ў табліцы        = 
 |унутраны падзел      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання          = 
 |першае згадванне       = 
 |ранейшыя імёны           = 
 |статус з                = 
 |плошча                 = 7,2
 |вышыня цэнтра НП        = 23
 |клімат                  = 
 |афіцыйная мова        = 
 |насельніцтва               = 13 315
 |год перапісу            = 2000
 |шчыльнасць               = 
 |агламерацыя             = 
 |нацыянальны склад     = белыя 60,4% &lt;br /&gt;азіяты 25,6% &lt;br /&gt;негры 4,9% &lt;br /&gt;карэнныя росы 0,9% &lt;br /&gt;іншыя 3,7% &lt;br /&gt;змяшаныя 4,6%
 |канфесійны склад = 
 |этнахаронім             = 
 |часавы пояс            = -8
 |DST                     = 1
 |тэлефонны код          = 650
 |паштовы індэкс         = 94305, 94309
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код       = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар  = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Стэнфард''' ({{lang-en|Stanford}}) — [[статыстычна адасобленая мясцовасць]] у акрузе [[акруга Санта-Клара|Санта-Клара]] ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]] ([[ЗША]]), якая мяжуе з [[Пала-Альта]]. Практычна цалкам уяўляе сабой універсітэцкі гарадок, насельніцтва складаюць студэнты, выкладчыкі і даследчыкі [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскага ўніверсітэта]]. Жылы раён Каледж-Тэрэйс, які прылягае да ўніверсітэта, уваходзіць у муніцыпальныя межы Пала-Альта.

== Насельніцтва ==
Паводле перапісу насельніцтва [[2000]] года, у Стэнфардзе пражывала 13 315 чалавек (13 676 у 2007 годзе). Насельніцтва Стэнфарда па шэрагу параметраў адрозніваецца ад насельніцтва ЗША і штата [[Каліфорнія]], што абумоўлена яго складам — студэнты і выкладчыкі. У прыватнасці, у Стэнфардзе пражывае значна больш высокі працэнт насельніцтва ў працаздольным узросце з 18 да 65 гадоў (93 % супраць 74 % у цэлым па краіне) і нізкі працэнт дзяцей да 5 гадоў (3 % супраць 7 %). [[Медыяна (статыстыка)|Сярэдні]] ўзрост жыхара Стэнфарда ў 2007 годзе быў у паўтара разы ніжэйшы, чым па Каліфорніі ў цэлым (22,1 супраць 33,3 года). Больш за 94 % насельніцтвы Стэнфарда ва ўзросце 25 гадоў і старэй мае прынамсі першую навуковую ступень (24 % у сярэднім па краіне). Звыш чвэрці жыхароў Стэнфарда азіяцкага паходжання (менш за 4 % у сярэднім па ЗША), больш за 25 % нарадзіліся па-за межамі ЗША (11 % па краіне). Толькі 27 % мужчынскага насельніцтва Стэнфарда і менш за 30 % жаночага насельніцтва знаходзіцца ў шлюбе, тады як па ЗША доля жанатых і замужніх перавышае 50 %.

Адрозніваецца насельніцтва Стэнфарда ад сярэднеамерыканскага і па эканамічных паказчыках. У прыватнасці, у Стэнфардзе значна вышэй доля насельніцтва, якое карыстаецца здымным жыллём (75 % адзінак жылля ідуць на здым супраць 34 % у сярэднім па краіне), і доля насельніцтва, якое пражывае ніжэй рысы беднаты (21 % супраць 12 % па ЗША), пры тым, што ў сярэднім даход на душу насельніцтва (22 443 [[Долар ЗША|долара ЗША]]) некалькі перавышае аналагічны нацыянальны паказчык (21 587 долараў).

== Палітыка ==
Па палітычных поглядах насельніцтва Стэнфарда мае левы нахіл. Паводле даных за [[2002]] год, 54 % насельніцтва падтрымлівалі [[Дэмакратычная партыя ЗША|дэмакратаў]] і толькі 36 % падтрымлівалі [[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканцаў]]. На [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША, 2000|прэзідэнцкіх выбарах 2000 года]] 56 % выбаршчыкаў прагаласавалі за кандыдата ў прэзідэнты ад дэмакратычнай партыі [[Альберт Гор|Альберта Гора]]&lt;ref&gt;[http://www.sen.ca.gov/ftp/SEN/senplan/SD11.HTM Сенацкая выбарчая акруга № 11 — люты 2002 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090820083224/http://www.sen.ca.gov/ftp/SEN/senplan/SD11.HTM |date=20 жніўня 2009 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Спорт ==
У ліпені праводзіцца жаночы [[тэніс]]ны турнір [[Bank of the West Classic]], які з 2009 года адносіцца да катэгорыі [[WTA прэм'ер турнір|прэм'ер-турніраў WTA]]. Гульні праходзяць на адкрытых хардавых кортах.

== Славутасці ==
[[Выява:Radio telescope The Dish.jpg|right|250px|thumb|Стэнфардская «Талерка»]]
У Стэнфардзе размешчаны Цэнтр мастацтваў імя Кантара ({{lang-en|Cantor Arts Center}}) і карцінная галерэя Томаса Уэлтана, якая з'яўляецца часткай факультэта гісторыі мастацтва&lt;ref&gt;[http://art.stanford.edu/galleries-spaces/stanford-art-gallery/ Thomas Welton Stanford Art Gallery] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140713080640/http://art.stanford.edu/galleries-spaces/stanford-art-gallery/ |date=13 ліпеня 2014 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;, а таксама парк скульптур [[Агюст Радэн|Радэна]]&lt;ref name=&quot;tourists&quot;&gt;[http://www.stanford.edu/dept/visitorinfo/plan/guides/visit.html Інфармацыя для наведвальнікаў Стэнфарда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140122053633/http://stanford.edu/dept/visitorinfo/plan/guides/visit.html |date=22 студзеня 2014 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;, які змяшчае 200 прац скульптара, уключаючы копіі «Вароты Пекла» і «[[Грамадзяне Кале|Грамадзян Кале]]»&lt;ref&gt;[http://museum.stanford.edu/view/rodin.html Сад скульптур Радэна ў Стэнфардзе] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Яшчэ адной славутасцю Стэнфарда лічыцца радыётэлескоп, у прастамоўі названы проста «Талеркай» ({{lang-en|The Dish}})&lt;ref name=&quot;tourists&quot; /&gt;.

Побач са студгарадком Стэнфарда размешчаны запаведнік Джаспер Рыдж ({{lang-en|Jasper Ridge Biological Preserve}}), які выкарыстоўваецца для даследаванняў супрацоўнікамі і студэнтамі ўніверсітэта&lt;ref&gt;[http://jrbp.stanford.edu/overview.php Overview of Jasper Ridge Biological Preserve] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151105152404/http://jrbp.stanford.edu/overview.php |date=5 лістапада 2015 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}
== Спасылкі ==
* [http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=&amp;_geoContext=&amp;_street=&amp;_county=stanford&amp;_cityTown=stanford&amp;_state=04000US06&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;show_2003_tab=&amp;redirect=Y Стэнфард, Каліфорнія] {{Архівавана|url=https://archive.today/20200212051137/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=&amp;_geoContext=&amp;_street=&amp;_county=stanford&amp;_cityTown=stanford&amp;_state=04000US06&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;show_2003_tab=&amp;redirect=Y |date=12 лютага 2020 }} на сайце [[Бюро перапісу насельніцтва ЗША]] {{ref-en}}
* [http://www.city-data.com/city/Stanford-California.html Стэнфард, Каліфорнія] на сайце City-data.com {{ref-en}}

{{Каліфорнія}}

[[Катэгорыя:Гарады Каліфорніі]]
[[Катэгорыя:Універсітэцкія гарады ЗША]]</text>
      <sha1>o2dapda5n17z2vwhhn4ihve8fer6dsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Сцяг В’етконга</title>
    <ns>10</ns>
    <id>190928</id>
    <revision>
      <id>5141400</id>
      <parentid>3021606</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290" sha1="bqt28qe9uprguue20mdnjtea6qyxbqw" xml:space="preserve">[[Выява:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|border|{{#if:{{{1|}}}|{{{1|}}}|25px}}|Сцяг В'етконга]]&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Сцягі ўзброеных сіл|В'етконг]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bqt28qe9uprguue20mdnjtea6qyxbqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўген Канстанцінавіч Анішчанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191901</id>
    <revision>
      <id>5141217</id>
      <parentid>5016526</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tomasz Bladyniec</username>
        <id>6463</id>
      </contributor>
      <origin>5141217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10390" sha1="552ikrafblpvv7eplwwm6gl4pns7ayg" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Анішчанка}}
{{навуковец}}
'''Яўге́н Канстанці́навіч Ані́шчанка''' ({{ДН|27|10|1955}}, в. [[Бранцава]], {{МН|Аршанскі раён|у Аршанскім раёне|}}, [[Віцебская вобласць]] — {{ДС|16|5|2021}}) — [[беларусы|беларускі]] [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1989).

Даследаваў гісторыю [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] і іншыя тэмы па [[гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] XVIII—XIX стст. З’яўляецца аўтарам 27 кніг і больш за 400 навуковых артыкулаў&lt;ref name=BSMU&gt;[http://www.bsmu.by/page/3/871/ Спіс супрацоўнікаў кафедры грамадскага здароўя і аховы здароўя БДМУ.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140829064412/http://www.bsmu.by/page/3/871/ |date=29 жніўня 2014 }} (рус.)&lt;/ref&gt;. Адзін з арганізатараў [[Грамадскае аб’яднанне|ГА]] «[[Асацыяцыя свабодных беларускіх гісторыкаў]]».

== Біяграфія ==
Пасля шасці класаў васьмігадовай школы у вёсцы Бранцава скончыў [[Рэспубліканская школа-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве|Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве]] (клас [[жывапіс]]у разам з вядомымі мастакамі [[Аляксандр Анатольевіч Ісачоў|Аляксандрам Ісачовым]] і [[Андрэй Мікалаевіч Смаляк|Андрэем Смаляком]]){{крыніца?}}, затым — на выдатна [[гістарычны факультэт БДУ]].

Пасля двухгадовай службы камандзірам узвода ва Узброеных Сілах СССР{{крыніца?}}, працаваў у Мінску настаўнікам у СШ № 43, 73 і 116 (1981—1983){{крыніца?}}, выкладчыкам у [[Мінскі інстытут культуры|Мінскім інстытуце культуры]].

З 1986 года — у [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі АН БССР]] (з 1991 года — [[НАН Беларусі]]): [[аспірант]], [[малодшы навуковы супрацоўнік]], [[старшы навуковы супрацоўнік]]. У 1989 г. абараніў [[кандыдат навук|кандыдацкую]] [[дысертацыя|дысертацыю]] па тэме «Земельные отношения в Восточной Белоруссии в кон. XVIII — нач. XIX вв.».

У 2004 года абараніў [[доктар навук|доктарскую]] дысертацыю па тэме «Палітычная гісторыя Беларусі ў часы падзелу Рэчы Паспалітай», якая, аднак, не была зацверджана [[ВАК РБ]]&lt;ref name=NN&gt;[http://nashaniva.by/index.php?c=ar&amp;i=6877 Яўген Анішчанка: «За Каваленем Інстытут гісторыі ператварыўся ў магілу»]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»&lt;/ref&gt;.

19 лютага 2007 года атэстацыйная камісія Інстытута гісторыі прызнала, што Анішчанка не адпавядае пасадзе старшэйшага навуковага супрацоўніка, якую ён займаў: яму было ўказана на адсутнасць рэцэнзій на публікацыі калег і слабую прэзентацыю вынікаў сваіх даследаванняў на навуковых канферэнцыях. На наступны дзень вучоны падаў заяву аб звальненні з Інстытута, таму што па выніках атэстацыі яму не было прапанавана ні выправіць недахопы ў працы, ні перавесціся на іншую пасаду. На думку Анішчанкі, сапраўднай прычынай такога рашэння атэстацыйнай камісіяй у адносінах да яго з’яўляліся тэматыка і вынікі яго даследаванняў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170817134029/http://naviny.by/rubrics/society/2007/02/27/ic_news_116_267422 З Інстытута гісторыі НАН Беларусі звольнены вучоны Яўген Анішчанка] (рус.)&lt;/ref&gt;, якія не адпавядаюць дзяржаўнай [[ідэалогія|ідэалогіі]], адкрытая крытыка з яго боку палітыкі кіраўніцтва Інстытута, накіраванай на ліквідацыю рэшткаў акадэмічных свабод, а таксама яго актыўная грамадзянская і прафесійная пазіцыя&lt;ref name=NN/&gt;.

Пасля звальнення Яўген Анішчанка пэўны час працаваў [[дворнік]]ам (сцвярджаў, што праз грамадскі рэзананс, звязаны з яго звальненнем, яго не бралі нават настаўнікам у школу&lt;ref&gt;[http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/artykul49055.html ''Гарачка Г.'' Беспрацоўны гісторык // Беларуская служба Польскага радыё для замежжа. — 01.03.2007]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;). Паміж 2007—2009 гг. быў галоўным архівістам і вядучым навуковым супрацоўнікам [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі]], у 2010—2013 гг. працаваў выкладчыкам у [[Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва|Інстытуце парламентарызму і прадпрымальніцтва]]&lt;ref&gt;''Корзенко, Г. В.'' Историки Беларуси в начале XXI столетия. Биобиблиографический справочник. Мн.: Белорусская наука.2007. С. 14; Институт истории НАН Беларуси в лицах. 1929—2008 гг. Бибиблиографический справочник. Мн.: Беларуская навука. 2008. С. 111, 371, 386, 391.&lt;/ref&gt;. Станам на 2014 г. працаваў выкладчыкам [[гісторыя медыцыны|гісторыі медыцыны]] на пасадзе [[дацэнт]]а кафедры грамадскага здароўя і аховы здароўя [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=BSMU/&gt;.

Памёр 16 мая 2021 года ад наступстваў [[Каранавірусная інфекцыя (2019)|каранавіруснай інфекцыі]]&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=272989 Памёр гісторык Яўген Анішчанка]&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
{{Загатоўка раздзела}}
* Анішчанка, Я. К. Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. К. Анішчанка. — Мінск : Хурсік, 2003. — 470 с.
* Анішчанка, Я. К. Палітычная гісторыя у часы падзелу Рэчы Паспалітай : Доктарская дысертацыя / Я. К. Анішчанка. — Мінск : [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Хурсік]], 2006. — 256 с.
* Анішчанка, Я. К. Збор твораў : у 6 т. / Я. К. Анішчанка. — Мінск : [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Выд. В. Хурсік]], 2004—2010. — Т. 4: Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім: спісы на рус. мове. — 2008. — 532 с.
* Анішчанка, Я. К. Збор твораў : у 6 т. / Я. К. Анішчанка. — Мінск : [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Выд. В. Хурсік]], 2004—2010. — Т. 5: Абывацелі правінцыі: Інструкцыі шляхецкіх сеймікаў беларускіх земляў ВКЛ (Літоўская правінцыя). Зб. дакум. — 2009. — 532 с.
* Анищенко, Е. К. Шляхта Мстиславского воеводства: Список XVIII ст. / Е. К. Анищенко. — Мн.: В. Хурсик, 2013. — 308 с. ISBN 978-985-7025-01-5
* Анищенко Е. К. Шляхта Речицкого повета. Список XVIII ст. Мн.: В. Хурсик, 2014. — 230 с.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Корзенко, Г. В. Историки Беларуси в начале XXI столетия. Биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко. — Минск : Белорусская наука. — 2007.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Анішчанка, Яўген Канстанцінавіч}}
[[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]]</text>
      <sha1>552ikrafblpvv7eplwwm6gl4pns7ayg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супрацьстаянне ў Адэсе (2014)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197339</id>
    <revision>
      <id>5141360</id>
      <parentid>5093826</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T22:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67779" sha1="fdi2rv1iuynhwefclo4qmnwxd39i588" xml:space="preserve">[[Выява:Адміністративна споруда 02.jpg|thumb|Дом прафсаюзаў да пажару]]

'''Супрацьстаянне ў Адэсе паміж праціўнікам і прыхільнікамі [[Еўрамайдан]]а''' — эпізод агульнага палітычнага крызісу ва Украіне.

Першы час (лістапад 2013 года — студзень 2014 года) адбывалася у прававых рамках, без відавочных праяваў гвалту: прыхільнікі Еўрамайдана выступалі за змену ўлады і вяртанне Украіны на шлях еўраінтэграцыі, а праціўнікі — за інтэграцыю з Расіяй у рамках [[Мытны саюз ЕАЭС|Мытнага саюза]], супраць экстрэмізму праварадыкальных груповак. У сярэдзіне студзеня 2014 года кароткачасовы ўсплёск напружанасці ў горадзе быў выкліканы абвастрэннем сітуацыі ў Кіеве, масавымі сутыкненнямі паміж пратэстоўцамі і супрацоўнікамі праваахоўных органаў, хваляй захопаў адміністрацыйных будынкаў на Заходняй Украіне. Да гэтага часу адносіцца супрацьстаянне паміж супернікамі Еўрамайдана і яго прыхільнікамі каля будынка Адэскай абласной дзяржадміністрацыі (АДА), а таксама фарміраванне антымайданаўскімі арганізацыямі «народных дружын».

Супрацьстаянне абвастрылася ў канцы лютага — пачатку сакавіка, калі прыход былой апазіцыі да ўлады прывёў да змены палітычнай атмасферы ў краіне, а адміністрацыю і праваахоўныя органы Адэскай вобласці ўзначалілі прадстаўнікі новага кіраўніцтва. Спрыяла гэтаму развіццё пратэстнага руху на поўдні і ўсходзе Украіны ў цэлым і, у прыватнасці, аддзяленне Крыму ад Украіны і яго далучэнне да Расіі. Першыя крокі новага кіраўніцтва Украіны па рэвізіі палітычных рашэнняў, прымалі пры прэзыдэнце Януковічы, і свабода дзеянняў, якую атрымалі ў гэтай сітуацыі праварадыкальныя групоўкі, прывялі да змены патрабаванняў антимайдановских сіл — на першы план выйшлі патрабаванні захавання статусу рускай мовы, федэралізацыі (дэцэнтралізацыі ўлады), абароны правоў рускамоўнай меншасці, уліку інтарэсаў поўдня і ўсходу Украіны ў агульнадзяржаўнай палітыцы, аднаўлення добрасуседскіх адносін з Расіяй, адпору праваму экстрэмізму.

Пачынаючы з сярэдзіны сакавіка, на фоне [[Расійскае ўварванне ў Крым|крымскіх падзей]], узмацніўся ціск на антымайданаўскі рух з боку Службы бяспекі Украіны. Адзін з лідараў пратэстнага руху [[Антон Уладзіміравіч Давідчанка|Антон Давідчанка]] быў затрыманы па абвінавачваннях у замаху на тэрытарыяльную цэласнасць Украіны і ў канцы лета паўстаў перад судом. Адразу ж пасля вызвалення Антон Давідчанка пакінуў Украіну. Дэпутат гарсавета ад партыі «РОДИНА» Аляксандр Васільеў пасля допыту ў СБУ быў вымушаны 22 сакавіка перабрацца ў Крым, каб пазбегнуць арышту&lt;ref name=autogenerated4&gt;[http://timer-odessa.net/news/deputat_gorsoveta_skrivaetsya_ot_politicheskih_presledovaniy_v_krimu_680.html Депутат горсовета скрывается от политических преследований в Крыму. Таймер, 22.03.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304200511/http://timer-odessa.net/news/deputat_gorsoveta_skrivaetsya_ot_politicheskih_presledovaniy_v_krimu_680.html |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. Расціслаў Барда, абраны адзіным кандыдатам у мэры Адэсы ад Кулікова поля, пасля трагічных падзей 2 мая 2014 года лічыўся зніклым без вестак&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/blog/azar_i/1314634-echo/ Эхо Москвы :: Блоги / Карательная операция или провокация третьей стороны?]&lt;/ref&gt;, а дэпутат Адэскага абласнога савета Вячаслаў Маркін памёр у шпіталі ў ноч на 3 мая&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/vyacheslav_markin_umer_v_bol_nitse_rostislav_barda_propal_bez_vesti_873.html Вячеслав Маркин умер в больнице, Ростислав Барда пропал без вести. Таймер, 03.05.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150629112056/http://timer-odessa.net/news/vyacheslav_markin_umer_v_bol_nitse_rostislav_barda_propal_bez_vesti_873.html |date=29 чэрвеня 2015 }}&lt;/ref&gt;.

2 мая напружанасць дасягнула піка і вылілася ў маштабныя сутыкненні на вуліцах горада. У выніку, паводле дадзеных МУС Украіны, загінулі каля 50 чалавек, большасць з іх — пры пажары ў Доме прафсаюзаў, дзе актывісты антымайданаўскага руху паспрабавалі схавацца пасля сутыкнення на Куліковым Поле.

З другой паловы 2014 года ў Адэскай вобласці адбываецца серыя дыверсій і [[тэракт]]аў, накіраваных супраць аб’ектаў прамыслова-транспартнай інфраструктуры і аб’ектаў, звязаных з украінскай арміяй, а таксама актывістаў руху за адзінства Украіны&lt;ref&gt;[http://gordonua.com/publications/Terror-vne-ATO-Hronika-vzryvov-i-diversiy.html Террор вне АТО. Хроника взрывов и диверсий в Харькове и Одессе]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/ukraine_in_russian/2014/12/141210_ru_s_explosions_odesa_sbu Одесса и Харьков: способны ли спецслужбы предотвращать взрывы?]&lt;/ref&gt;. Адзначалася падабенства з аналагічнымі акцыямі ў Харкаве&lt;ref&gt;[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/12/25/7053253/ Взрывы в Одессе и Харькове направлены на обострение ситуации в Украине — МВД]&lt;/ref&gt;.

== Лістапад — снежань 2013 года ==

21 лістапада ўрад Украіны абвясціў аб рашэнні прыпыніць працэс падрыхтоўкі да падпісання пагаднення аб асацыяцыі з ЕС.

Увечары 22 лістапада ў Адэсе была афіцыйна аб’яўлена бестэрміновая акцыя «Адэса — курс еўра». Гэтая акцыя, якую яшчэ назвалі «Адэскім майданом», згодна з яе арганізатарамі, была закліканая выказаць народны пратэст супраць рашэння ўрада. Лідар «Демальянса» Аляксей Чорны патлумачыў журналістам, што акцыя ўзгодненая з Адэскім гарсаветам. На Думскай плошчы сабралася каля 150 чалавек. Ля помніка Пушкіну яшчэ раніцай былі ўсталяваныя дзве палаткі з лозунгамі ў падтрымку еўраінтэграцыі. Перад прысутнымі выступілі прыхільнікі курсу на еўраінтэграцыю, у асноўным прыхільнікі нацыяналістычных поглядаў — лідар адэскіх Гайдамакаў Сяргей Гуцалюк, адзін з кіраўнікоў «Генеральнага пратэсту» Сяргей Дзіброў, кіраўнік адэскай арганізацыі партыі «УДАР» Андрэй Юсаў&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/evromaydan_v_odesse_150_chelovek_i_dve_palatki_170.html «Евромайдан» в Одессе: 150 человек и две палатки. Таймер, 22.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304221529/http://timer-odessa.net/news/evromaydan_v_odesse_150_chelovek_i_dve_palatki_170.html |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/natsionalisti_reshili_pojit_na_dumskoy_poka_ukraina_ne_vernetsya_na_evrokurs_998.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150609002303/http://timer-odessa.net/news/natsionalisti_reshili_pojit_na_dumskoy_poka_ukraina_ne_vernetsya_na_evrokurs_998.html |date=9 чэрвеня 2015 }}&lt;/ref&gt;.

У ноч з 22 на 23 лістапада Акруговы адміністрацыйны суд Адэсы разгледзеў пазоў выканкама Адэскага гарсавета аб забароне масавых акцый у цэнтральнай частцы горада і часткова задаволіў яго. Улады горада патрабавалі забараніць масавыя акцыі ў перыяд з 23 лістапада па 9 снежня на Думскай плошчы (ля будынка мэрыі), на праспекце Шаўчэнкі, 4 (ля будынка аблсавету), на Ліннай, 83 (каля аблдзяржадміністрацыі) і на Куліковым полі. Іншымі словамі, пазоў мэрыі уключаў і патрабаванне забараніць правядзенне «Еўрамайдана». Суд разгледзеў пазоў мэрыі і ў ходзе пасяджэння, пачатак якога было прызначана на гадзіну ночы, задаволіў яго, але толькі часткова: суд падтрымаў ідэю забароны масавых акцый паблізу адміністрацыйных будынкаў, але забарона тычылася толькі Адэскай абласной арганізацыі «УДАРа»&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/pozdney_noch_yu_sud_zapretil_193.html Таймер, 23.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305014958/http://timer-odessa.net/news/pozdney_noch_yu_sud_zapretil_193.html |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

Лідар адэскага «УДАРа» Андрэй Юсаў заявіў 23 лістапада, што гарадскія ўлады спрабуюць перашкодзіць правядзенню масавых акцый пратэсту, запланаваных на 24 лістапада ў Кіеве. Продаж квіткоў з Адэсы ў Кіеў абмежавалі, а аўтаперавозчыкам забаранялі везці ў сталіцу арганізаваныя групы. Адэскія «удараўцы», аднак, мелі намер дастаўляць актывістаў у сталіцу групамі па чатыры-пяць чалавек на ўласным аўтатранспарце.

Як заявілі ў прэс-службе партыі «Бацькаўшчына», каля 21:00 23 лістапада ў Катоўску аўтобус з актывістамі «Бацькаўшчыны», які накіроўваўся ў Кіеў для ўдзелу ў Еўрамайдане, закідалі камянямі. У выніку нападу транспартны сродак аказалася выведзеным з ладу&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/bat_kivschina_709.html Таймер, 23.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180130145551/http://timer-odessa.net/news/bat_kivschina_709.html |date=30 студзеня 2018 }}&lt;/ref&gt;.

Тым часам бестэрміновая акцыя за еўраінтэграцыю, якая перамясцілася 23 лістапада на плошчу ля помніка Дзюка дэ Рышэлье на Прыморскім бульвары, працягнулася. Удзельнікі акцыі усталявалі новыя палаткі, збіралі грошы на ежу і бензін. Паводле слоў арганізатара адэскага Еўрамайдана Аляксея Чорнага, у першы дзень у намётах начавалі чатыры чалавекі, у другую ноч у лагеры засталіся ўжо восем удзельнікаў пікету. Раніцай 24 лістапада да разрослага намётавага мястэчка прыйшоў судовы выканаўца, які нагадаў удзельнікам, што суд забараніў правядзенне палітычных акцый. Арганізатары акцыі заявілі, што праводзяць не палітычную, а грамадскую акцыю. Паводле слоў Аляксея Чорнага, патрулюючыя бульвар супрацоўнікі МУС заявілі, што «выступаюць на баку закона» і ніякіх дзеянняў супраць «еўрамайдана» прадпрымаць не сталі. На мітынг сабралася, паводле розных падлікаў, ад 200 да 500 чалавек. Аляксей Чорны заявіў, што адэская акцыя цалкам падтрымлівае патрабаванні да ўрада, вылучаныя ў Кіеве&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/odesskiy_evromaydan_prodoljaetsya_palatok_stalo_bol_she_a_uchastniki_organizovanney_173.html Таймер, 24.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015515/http://timer-odessa.net/news/odesskiy_evromaydan_prodoljaetsya_palatok_stalo_bol_she_a_uchastniki_organizovanney_173.html |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. Аляксей Чорны заявіў, што адэскі «Еўрамайдан» працягнецца як мінімум да 28 лістапада, калі ў Вільнюсе пачнецца саміт Украіна-ЕС, дзе, як спадзяюцца ўдзельнікі акцый пратэсту, адбудзецца падпісанне пагаднення аб асацыяцыі паміж Украінай і Еўрасаюзам&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/chast_primorskogo_bul_vara_pereimenovali_v_evropeyskuyu_ploschad_265.html Часть Приморского бульвара переименовали в Европейскую площадь. Таймер, 24.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015507/http://timer-odessa.net/news/chast_primorskogo_bul_vara_pereimenovali_v_evropeyskuyu_ploschad_265.html |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

У ноч на 25 лістапада Адэскі акруговы адміністрацыйны суд задаволіў пазоў выканкама Адэскага гарсавета і забараніў правядзенне любых масавых мерапрыемстваў аж да 31 снежня 2013 года. Забарона распаўсюджвалася на Дэрыбасаўскую, Пушкінскую, Рышэл’еўскую і Маразліеўскую вуліцы, Гарсад, Саборную, Думскую, Тэатральную і Кацярынінскую плошчы, Прыморскі бульвар, Пацёмкінскую лесвіцу і шэраг іншых месцаў, у прыватнасці, наваколлі Адэскай аблдзяржадміністрацыі, раённых адміністрацый, будынка абласнога і гарадскога упраўленняў МУС і т. п. Забарона тычылася любых арганізацый і асобных грамадзян: забаранялася ладзіць мітынгі, размяшчаць палаткі, усталёўваць гукавое абсталяванне, раздаваць агітацыйную літаратуру і т. п&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/sud_zapretil_lyubie_aktsii_do_kontsa_goda_472.html Больше трёх не собираться: любые акции в Одессе под запретом до конца года. Таймер, 25.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150614065645/http://timer-odessa.net/news/sud_zapretil_lyubie_aktsii_do_kontsa_goda_472.html |date=14 чэрвеня 2015 }}&lt;/ref&gt;.

Прыкладна ў 05:30 раніцы 25 лістапада пачалася аперацыя па сілавому разгону «Еўрамайдана» каля помніка Дзюку Рышэлье. На плошчу прыбылі каля ста супрацоўнікаў міліцыі, якія ачапілі намётавы гарадок. Пасля гэтага работнікі камунальных службаў пачалі дэмантаж намётаў. Насельнікі «Еўрамайдана» паспрабавалі аказаць супраціўленне, якое было ў жорсткай форме задушана супрацоўнікамі міліцыі. Некалькі чалавек (у тым ліку Аляксей Чорны) былі затрыманыя і дастаўлены ў аддзел міліцыі. У дачыненні да іх былі складзеныя адміністрацыйныя пратаколы па артыкулах 173 (дробнае хуліганства) і 185 (злоснае непадпарадкаванне законнаму распараджэнню ці патрабаванню работніка міліцыі) Кодэкса Украіны аб адміністрацыйных правапарушэннях. Арганізатары «Еўрамайдана», зрэшты, ужо заклікалі прыхільнікаў сабрацца на Прыморскім бульвары ўвечары 25 лістапада&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/ofitsial_no_militsiya_razognala_evrointegratorov_bez_rukoprikladstva_570.html Официально: милиция разогнала «евроинтеграторов» без рукоприкладства. Таймер, 25.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530122402/http://timer-odessa.net/news/ofitsial_no_militsiya_razognala_evrointegratorov_bez_rukoprikladstva_570.html |date=30 мая 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/militsiya_lider_odesskogo_evromaydana_izbil_sebya_avtozakom_894.html Милиция: лидер одесского «евромайдана» избил себя автозаком. Таймер, 25.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530131217/http://timer-odessa.net/news/militsiya_lider_odesskogo_evromaydana_izbil_sebya_avtozakom_894.html |date=30 мая 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/s_odesskogo_evromaydana_soobschayut_ob_atake_militsii_709.html Милиция разогнала одесский «Евромайдан». Активисты задержаны. Таймер, 25.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171013172157/http://timer-odessa.net/news/s_odesskogo_evromaydana_soobschayut_ob_atake_militsii_709.html |date=13 кастрычніка 2017 }}&lt;/ref&gt;.

Палітрада партыі «РОДИНА» асудзіла забарону мітынгаў у Адэсе і прымяненне міліцыяй сілы для разгону намётавага мястэчка каля помніка Дзюку Рышэлье. У заяве, распаўсюджанай прэс-службай партыі, гаварылася: «Нягледзячы на ​​тое, што мітынгоўцы з’яўляюцца нашымі прамымі і непрымірымымі палітычнымі апанентамі, мы лічым недапушчальным абмежаванне канстытуцыйнага права грамадзян на мірныя сходы і свабоднае выказванне сваіх поглядаў. Улады зноў пайшлі на сілавы сцэнарый, новую антыканстытуцыйную забарону масавых акцый і палітычна матываванае прымяненне сілы праваахоўнымі органамі. Адзіным разумным тлумачэннем гэтых дзеянняў з’яўляецца жаданне ўлады трымаць у страху і падпарадкаванні усіх адэсітаў, па-за залежнасці ад іх палітычных поглядаў. Адэса — вольны горад! За нашу і вашу свабоду!»&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/rodina_osudila_razgon_evromaydana_720.html «РОДИНА» осудила разгон одесского «Евромайдана». Таймер, 25.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530075842/http://timer-odessa.net/news/rodina_osudila_razgon_evromaydana_720.html |date=30 мая 2015 }}&lt;/ref&gt;.

Увечары 25 лістапада каля 150 актывістаў сабраліся ля помніка Дзюку Рышэлье, каб працягнуць акцыі ў падтрымку падпісання пагаднення з ЕС. Акцыя юрыдычна была аформлена не як мітынг, а як сустрэча з дэпутатам гарсавета ад «Фронту змін» Аляксандрам Астапенкам. Найбольш своеасаблівым аказалася выступленне аднаго з актывістаў ВА «Свабода», які заклікаў удзельнікаў акцыі пераходзіць да больш радыкальных захадаў і начнать сапраўдную барацьбу, падобна «сапраўдным героям — Сцяпану Бандэры, Раману Шухевічу і Максіму Чайцы»&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/v_odesse_pitayutsya_vossozdat_razognanniy_evromaydan_380.html В Одессе пытаются воссоздать разогнанный «Евромайдан». Таймер, 25.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530225454/http://timer-odessa.net/news/v_odesse_pitayutsya_vossozdat_razognanniy_evromaydan_380.html |date=30 мая 2015 }}&lt;/ref&gt;.

26 лістапада Прыморскі раённы суд Адэсы прысудзіў Аляксея Чорнага да 5 сутак арышту па абвінавачванні ў хуліганстве і супраціве супрацоўнікам міліцыі падчас разгону намётавага мястэчка адэскага «Еўрамайдана»&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/lidera_912.html Лидера «евроодесситов» отправили за решётку. Таймер, 26.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180507085127/http://timer-odessa.net/news/lidera_912.html |date=7 мая 2018 }}&lt;/ref&gt;. 27 лістапада суд вызначыў меру пакарання для яшчэ двух удзельнікаў адэскага «Евромайдана». Актывісту «Дэмальянса» Вячаславу Шкрыбляку прысудзілі трое сутак адміністрацыйнага арышту за злоснае непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі. Яшчэ адзін удзельнік «Еўрамайдана» Віталь Усціменка быў асуджаны да штрафу ў 119 грыўняў за дробнае хуліганства&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/primorskiy_sud_arestoval_i_oshtrafoval_esche_dvuh_uchastnikov_odesskogo_evromaydana_731.html Приморский суд арестовал и оштрафовал ещё двух участников одесского «евромайдана». Таймер, 27.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530225404/http://timer-odessa.net/news/primorskiy_sud_arestoval_i_oshtrafoval_esche_dvuh_uchastnikov_odesskogo_evromaydana_731.html |date=30 мая 2015 }}&lt;/ref&gt;.

26 і 27 лістапада на мітынгі да помніка Дзюку Рышэлье выйшла толькі па некалькі дзясяткаў чалавек&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/evromaydan_v_odesse_postepenno_hireet_262.html «Евромайдан» в Одессе постепенно хиреет. Таймер, 26.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530133730/http://timer-odessa.net/news/evromaydan_v_odesse_postepenno_hireet_262.html |date=30 мая 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/evromaydan_belie_rozi_chaepitie_i_tum_balalayka_814.html «Евромайдан»: белые розы, чаепитие и «Тум-балалайка». Таймер, 28.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530133613/http://timer-odessa.net/news/evromaydan_belie_rozi_chaepitie_i_tum_balalayka_814.html |date=30 мая 2015 }}&lt;/ref&gt;.

28 лістапада на заяўлены мітынг у падтрымку падпісання пагаднення аб асацыяцыі з Еўрасаюзам перад галоўным будынкам АНУ ім. Мечнікава выйшлі ў агульнай складанасці каля дзясятка студэнтаў, многія з якіх і так з’яўляліся ўдзельнікамі «Еўрамайдана»&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/studencheskiy_evromaydan_s_treskom_provalilsya_703.html Таймер, 28.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160908043335/http://timer-odessa.net/news/studencheskiy_evromaydan_s_treskom_provalilsya_703.html |date=8 верасня 2016 }}&lt;/ref&gt;. Тым часам стала вядома, што работнікаў бюджэтных арганізацый Адэскай вобласці — па 20 чалавек ад кожнага сельскага і пасялковага савета — пад пагрозай звальнення накіроўваюць у Кіеў на «антымайдан», які 29 лістапада арганізавала Партыя рэгіёнаў&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/odesskih_byudjetnikov_pod_ugrozoy_uvol_neniya_vezut_v_kiev_na_antimaydan_123.html Одесских бюджетников под угрозой увольнения везут в Киев на «антимайдан». Таймер, 28.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180131023204/http://timer-odessa.net/news/odesskih_byudjetnikov_pod_ugrozoy_uvol_neniya_vezut_v_kiev_na_antimaydan_123.html |date=31 студзеня 2018 }}&lt;/ref&gt;. Лідар «Дэмальянса» Аляксей Чорны заявіў, што ад 30 да 50 удзельнікаў адэскага «Еўрамайдана» таксама выязджаюць у Кіеў для ўдзелу ў масавых акцыях&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/odesskie_evromaydanovtsi_edut_pokoryat_kiev_739.html Одесские «евромайдановцы» едут покорять Киев. Таймер, 29.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180131023230/http://timer-odessa.net/news/odesskie_evromaydanovtsi_edut_pokoryat_kiev_739.html |date=31 студзеня 2018 }}&lt;/ref&gt;.

29 лістапада, выступаючы на ​​Вільнюскім саміце «Усходняга партнёрства», прэзідэнт Украіны Віктар Януковіч заявіў, што Украіна захоўвае прыхільнасць ідэям еўраінтэграцыі і мае намер у найбліжэйшай будучыні падпісаць [[Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам|Пагадненне аб асацыяцыі з ЕС]], але перш гэтага чакае ад кіраўнікоў Еўрасаюза і звязаных з ім арганізацый «рашучых крокаў насустрач Украіне ў пытанні распрацоўкі і рэалізацыі праграмы фінансава-эканамічнай дапамогі з выкарыстаннем усіх наяўных механізмаў і рэсурсаў як інстытутаў, так і дзяржаў — членаў ЕС». У завяршэнне Януковіч выказаў надзею, што Украіна зможа падпісаць пагадненне аб асацыяцыі з ЕС ужо на наступным саміце «Усходняга партнёрства»&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/sammit_es_yanukovich_ne_stal_podpisivat_soglashenie_ob_assotsiatsii_827.html Янукович не стал подписывать соглашение об ассоциации. Таймер, 29.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151001064145/http://timer-odessa.net/news/sammit_es_yanukovich_ne_stal_podpisivat_soglashenie_ob_assotsiatsii_827.html |date=1 кастрычніка 2015 }}&lt;/ref&gt;. Рана раніцай 30 лістапада падраздзяленні «Беркута» разагналі намётавы гарадок на Майдане Незалежнасці ў Кіеве, жорстка збіваючы удзельнікаў акцыі пратэсту, якія знаходзіліся ў ім. Больш за трыццаць чалавек былі затрыманыя. Па медыцынскую дапамогу звярнулася 35 чалавек, сямёра з іх былі шпіталізаваны.

30 лістапада ў Адэсе ля будынка абласнога УУС адбыўся мітынг пратэсту супраць разгону «Еўрамайдана». Мітынгоўцы падтрымалі патрабаванне адстаўкі прэзідэнта і міністра ўнутраных спраў, высунутае апазіцыяй у Кіеве&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/odessa_pod_mvd_sobiraetsya_miting_protiv_razgona_maydana_v_kieve_foto_393.html Одесса: под МВД начался митинг против разгона майдана в Киеве. Таймер, 30.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171006013428/http://timer-odessa.net/news/odessa_pod_mvd_sobiraetsya_miting_protiv_razgona_maydana_v_kieve_foto_393.html |date=6 кастрычніка 2017 }}&lt;/ref&gt;.

2 снежня, пасля захопу прыхільнікамі Евромайдана адміністрацыйных будынкаў у Кіеве, Адэскі гарсавет звяртаўся да прэзідэнта Януковіча з заклікам навесці ў краіне парадак&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/odesskiy_gorsovet_s_tret_ey_popitki_prizval_yanukovicha_navesti_poryadok_v_strane_913.html Одесский горсовет с третьей попытки призвал Януковича навести порядок в стране. Таймер, 02.12.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160820065322/http://timer-odessa.net/news/odesskiy_gorsovet_s_tret_ey_popitki_prizval_yanukovicha_navesti_poryadok_v_strane_913.html |date=20 жніўня 2016 }}&lt;/ref&gt;. Аналагічны зварот да прэзідэнта быў зроблены і 24 студзеня 2014 года, пасля чарговага абвастрэння сітуацыі ў цэнтры Кіева&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/s_pervogo_raza_odesskiy_gorsovet_prinyal_obraschenie_k_yanukovichu_785.html С первого раза: Одесский горсовет принял обращение к Януковичу. Таймер, 24.01.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180129140448/http://timer-odessa.net/news/s_pervogo_raza_odesskiy_gorsovet_prinyal_obraschenie_k_yanukovichu_785.html |date=29 студзеня 2018 }}&lt;/ref&gt;.

14 снежня да паўтары тысячы адэсітаў выйшлі на «Марш за альтэрнатыву» супраць Еўрамайдана, за федэралізацыю Украіны і ўступленне ў Мытны саюз ЕўрАзЭС. У акцыі прынялі ўдзел прадстаўнікі партыі «РОДИНА», «Моладзевага адзінства», «Блока Вітрэнка», КПУ, ветэранскіх арганізацый&lt;ref&gt;[http://112.ua/obshchestvo/v-odesse-proshel-miting-za-vstuplenie-ukrainy-v-tamozhennyy-soyuz-3552.html В Одессе прошел митинг за вступление Украины в Таможенный союз. Таймер, 14.12.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191214110553/https://112.ua/obshchestvo/v-odesse-proshel-miting-za-vstuplenie-ukrainy-v-tamozhennyy-soyuz-3552.html |date=14 снежня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

16 снежня на Саборнай плошчы Адэсы прайшоў мітынг супраць Еўрамайдана і ў падтрымку Мытнага саюза&lt;ref&gt;[http://eho-ua.com/2013/12/16/proshel_miting_protiv_evromajjdana.html Прошел митинг против Евромайдана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131219170809/http://eho-ua.com/2013/12/16/proshel_miting_protiv_evromajjdana.html |date=19 снежня 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timer-odessa.net/news/storonniki_tamojennogo_soyuza_proshli_marshem_po_odesse_718.html Сторонники Таможенного союза и федерализации прошли маршем по Одессе. Таймер, 16.12.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304221259/http://timer-odessa.net/news/storonniki_tamojennogo_soyuza_proshli_marshem_po_odesse_718.html |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

== Падзеі 2 мая ==

=== Пачатак падзей ===
А 15:00 прыхільнікі [[Еўрамайдан]]а сумесна з фанатамі футбольных клубаў «Чарнаморац» і «Металіст» (пазней прадстаўнікі ФК Металіст абверглі факт удзелу сваіх фанатаў у беспарадках&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/harkov/50290-fk-mettalist-oproverg-uchastie-svoih-fanatov-v-besporjadkah-v-odesse ФК «Металлист» опроверг участие своих фанатов в беспорядках в Одессе]&lt;/ref&gt;) збіраліся арганізаваць марш «За адзінства Украіны», для чаго збіраліся ў цэнтры горада на Саборнай плошчы&lt;ref name=&quot;LB2&quot;&gt;[http://society.lb.ua/accidents/2014/05/02/265108_odesse_marsh_proukrainskih.html В Одессе — столкновения между сторонниками единства Украины и пророссийскими активистами (онлайн-трансляция, обновляется)]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/05/02/1264036.html |title=В Одессе происходят столкновения евромайдановцев, ультрас и противников майдана |access-date=2 чэрвеня 2014 |archive-date=3 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503013814/http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/05/02/1264036.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, сярод іх прысутнічалі ўзброеныя бітамі і ланцугамі, многія са схаванымі маскамі тварамі&lt;ref name=&quot;rg.ru&quot;&gt;[http://www.rg.ru/2014/05/02/pojar-anons.html Активисты «Правого сектора» сожгли более 30 человек в Одессе — Надежда Ермолаева — Российская газета]&lt;/ref&gt;, экіпіяваныя каскамі і шчытамі&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt; прадстаўнікі Самаабароны Майдана&lt;ref&gt;[http://timer.od.ua/news/storonniki_evromaydana_i_ul_tras_marshiruyut_po_odesse_vozmojni_besporyadki_translyatsiya_699.html Сторонники «Евромайдана», «ультрас» и «антимайдановцы» столкнулись в Одессе, около полусотни погибших • Таймер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140505231953/http://timer.od.ua/news/storonniki_evromaydana_i_ul_tras_marshiruyut_po_odesse_vozmojni_besporyadki_translyatsiya_699.html |date=5 мая 2014 }}&lt;/ref&gt;. Акрамя лозунгаў «За адзіную Украіну» і «Слава Украіне» прысутнічалі лозунгі «Смерць ворагам», «Маскалёў на нажы»&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;head&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;vesti&quot;&gt;{{артыкул|аўтар= Сибирцев А.|загаловак= Одесская Хатынь: как это было на самом деле|спасылка= http://vesti.ua/odessa/50433-odesskaja-hatyn-kak-jeto-bylo-na-samom-dele|выданне= Вести-репортёр|тып= интернет-журнал|год= 2014-05-05|том= |нумар= |старонкі= |doi= |issn=}}&lt;/ref&gt;.

Насустрач ім рушыла калона прыкладна з 500 узброеных актывістаў з плошчы Кулікова поля&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/05/02/1264036.html |title=Архіўная копія |access-date=2 чэрвеня 2014 |archive-date=3 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503013814/http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/05/02/1264036.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, дзе знаходзіўся намётавы лагер прыхільнікаў «Антымайдана». Над калонай былі расійскія сцягі і некалькі чорна-жоўта-белых сцягоў імператарскага дома Раманавых&lt;ref&gt;http://vesti.ua/odessa/50433-odesskaja-hatyn-kak-jeto-bylo-na-samom-dele&lt;/ref&gt;.

Паводле паведамленняў некаторых журналістаў са спасылкай на ананімныя крыніцы ў МУС Украіны, на баку праўкраінскіх сіл удзельнічалі пераапранутыя ў цывільнае байцы спецбатальёна «Усход» і «Шторм», сфармаваных новым урадам Украіны, а таксама байцы 14-й сотні самаабароны кіеўскага Майдана, што на думку каментатараў, абумовіла пасіўныя паводзіны адэскай міліцыі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ria.ru/world/20140503/1006389077.html|title=Источник: милиция Одессы получила приказ отойти во время столкновений|author=|date=2014-05-03|work=|publisher=РИА Новости|accessdate=2014-05-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;baranchik&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stoletie.ru/tekuschiiy_moment/rubezh_odesskoj_khatyni_609.htm|title=Рубеж Одесской Хатыни|author=Баранчик Ю. В.|date=2014-05-03|work=|publisher=Интернет-газета Столетие|accessdate=2014-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.profi-forex.org/novosti-mira/novosti-sng/ukraine/entry1008210186.html|title=Новое руководство милиции Одессы сорвало планы сепаратистов по захвату ОГА|author=|date=2014-05-06|work=|publisher=Сайт Биржевой лидер|accessdate=2014-05-07}}&lt;/ref&gt;. Па паведамленнях журналіста-відавочцы падзей, прысутнічалі 3-я, 8-я і 14-я сотні самаабароны&lt;ref name=&quot;vesti&quot; /&gt;. У падзеях таксама прымалі ўдзел баевікі праварадыкальных арганізацый з іншых гарадоў Украіны: Мікалаева&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.odessit.ua/news/odessa/28155-pravyy-sektor-iz-nikolaeva-ne-bez-gordosti-zayavil-o-svoem-uchastii-v-krovavoy-boyne-v-odesse.html|title=«Правый сектор» из Николаева не без гордости заявил о своем участии в кровавой бойне в Одессе|date=2014-05-03|publisher=Сайт Одессит.ua|accessdate=2014-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140506125327/http://www.odessit.ua/news/odessa/28155-pravyy-sektor-iz-nikolaeva-ne-bez-gordosti-zayavil-o-svoem-uchastii-v-krovavoy-boyne-v-odesse.html|archivedate=6 мая 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, Днепрапятроўска, Вінніцы, Жытоміра, Херсона, Данецка. Усяго, паводле дадзеных, паведамленых навінавым агенцтвам Odessit.ua, у Адэсу напярэдадні падзей прыбыло 15 аўтобусаў з праўкраінскімі баявікамі&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.odessit.ua/news/odessa/28137-gruppa-stop-gurvic-za-sutki-do-boyni-v-odesse-v-gorod-pribylo-15-avtobusov-s-zapadnoukrainskimi-boevikami.html|title=Группа «Стоп Гурвиц»: За сутки до бойни в Одессе в город прибыло 15 автобусов с западноукраинскими боевиками|date=2014-05-03|publisher=Сайт Одессит.ua|accessdate=2014-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140505001633/http://www.odessit.ua/news/odessa/28137-gruppa-stop-gurvic-za-sutki-do-boyni-v-odesse-v-gorod-pribylo-15-avtobusov-s-zapadnoukrainskimi-boevikami.html|archivedate=5 мая 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Агульная колькасць завезеных у Адэсу баевікоў журналісты інфармацыйнага агенцтва Таймер ацанілі ад 300 да 700 чалавек&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timer.od.ua/news/sh_d_ta_zah_d_razom_v_besporyadkah_2_maya_uchastvovali_boeviki_so_vsey_ukraini_885.html|title=«Схід та захід разом»: в беспорядках 2 мая участвовали боевики со всей Украины|date=2014-05-07|publisher=Таймер.ua|accessdate=2014-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140510091122/http://timer.od.ua/news/sh_d_ta_zah_d_razom_v_besporyadkah_2_maya_uchastvovali_boeviki_so_vsey_ukraini_885.html |archivedate=10 мая 2014 |url-status= }}&lt;/ref&gt;.

=== Сутыкненні на Грэчаскай ===

Марш «За адзінства Украіны» рушыў па Грэчаскай вуліцы, дзе ім спрабавала супрацьстаяць&lt;ref name=&quot;rg.ru&quot; /&gt; калона з прыхільнікаў федэралізацыі (касцяк гэтай групы склала «Адэская дружына»&lt;ref name=&quot;vesti&quot; /&gt;), узброеных шчытамі, бітамі і агнястрэльнай зброяй&lt;ref name=&quot;unian2may&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-europe-27275383|title=How did Odessa's fire happen?|author=|date=2014-05-04|work=|publisher=[[BBC]]|accessdate=2014-05-05|lang=en}}&lt;/ref&gt;, у якіх на руках былі георгіеўскія стужачкі і павязкі з чырвонай ізастужкі&lt;ref&gt;[https://archive.today/20140504030212/borotba.org/otryadyi_ultrapravyix_ustroili_boj_v_czentre_odessyi._foto.html Отряды ультраправых устроили бой в центре Одессы]&lt;/ref&gt;.

Пачаліся сутыкненні ля выхаду на плошчу&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/news/world-europe-27265514 Ukraine unrest: Kiev resumes military operation in east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://censor.net.ua/photo_news/283715/separatisty_strelyali_po_bezorujnym_ukraintsam_v_odesse_fotofakt Сепаратисты стреляли по безоружным украинцам в Одессе. ФОТОфакт]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timer.od.ua/news/storonniki_evromaydana_i_ul_tras_marshiruyut_po_odesse_vozmojni_besporyadki_translyatsiya_699.html Сторонники «Евромайдана», «ультрас» и «антимайдановцы» столкнулись в Одессе, в районе Соборной площади царит хаос (трансляция)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140505231953/http://timer.od.ua/news/storonniki_evromaydana_i_ul_tras_marshiruyut_po_odesse_vozmojni_besporyadki_translyatsiya_699.html |date=5 мая 2014 }}&lt;/ref&gt;. Прыхільнікі федэралізацыі пачалі будаваць імправізаваныя барыкады каля супермаркета «Афіна», заўважыўшы гэта, туды пабег натоўп іх праціўнікаў з палкамі і камянямі&lt;ref name=&quot;vesti&quot; /&gt;. Каля 16:30 на Грэчаскай&lt;ref name=&quot;vesti&quot; /&gt; пачаўся разліў «кактэйляў Молатава». У ходзе далейшых сутыкненняў у раёне Дэрыбасаўскай вуліцы, у якіх супрацьстаялыя бакі кідаліся адзін у аднаго брукам і «кактэйлямі Молатава», адзін праўкраінскі актывіст атрымаў агнястрэльнае раненне ў лёгкае і памёр да прыезду хуткай на рагу Дэрыбасаўскай і Праабражэнскай&lt;ref name=&quot;S2&quot;&gt;[http://slon.ru/fast/world/v-odesse-storonniki-maydana-sozhgli-dom-profsoyuzov-s-protivnikami-1093226.xhtml В Одессе сторонники Майдана сожгли Дом профсоюзов]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://society.lb.ua/accidents/2014/05/02/265110_stolknoveniyah_odesse_pogib.html В столкновениях в Одессе погиб один человек (дополнено) ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://glavcom.ua/news/203180.html Футбольный болельщик в Одессе погиб из-за огнестрельного ранения в легкое — МВД] — Главком&lt;/ref&gt;. Еўрамайданаўцы сагналі пажарную машыну, якая прыбыла на месца сутыкненняў па выкліку аб палаючым легкавым аўтамабілі, пагражаючы кіроўцу расправай. Таксама імі была ажыццёўлена спроба штурму пажарнай часці, якая знаходзіцца паблізу. Адагнаную пажарную машыну пачалі выкарыстоўваць у якасці тарана для прарыву барыкад праціўніка і ліній міліцэйскага ачаплення&lt;ref name=&quot;thetelegraph&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10806656/Ukraine-crisis-death-by-fire-in-Odessa-as-country-suffers-bloodiest-day-since-the-revolution.html|title=Ukraine crisis: death by fire in Odessa as country suffers bloodiest day since the revolution|author=Oliphant R.|date=2014-05-03|work=|publisher=The Telegraph|accessdate=2014-05-05|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;novostnik&quot; /&gt;.

Далей каля 200 прарасійскіх актывістаў былі заблакаваныя на вуліцы Грэчаскай, іх ахоўвала мясцовая міліцыя. Прыхільнікі федэралізацыі адстрэльваліся з траўматычнай&lt;ref name=&quot;LB2&quot; /&gt; і аўтаматычнай&lt;ref name=&quot;unian2may&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.unian.net/politics/913998-v-odesse-proizoshlo-stolknovenie-mejdu-storonnikami-rf-i-edinoy-ukrainyi-est-jertvyi-obnovlyaetsya.html|title=В Одессе произошло столкновение между сторонниками РФ и единой Украины, есть жертвы (обновляется)|date=02.05.2014 {{!}} 17:14|publisher=[[УНИАН]]|accessdate=2014-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140503191909/http://www.unian.net/politics/913998-v-odesse-proizoshlo-stolknovenie-mejdu-storonnikami-rf-i-edinoy-ukrainyi-est-jertvyi-obnovlyaetsya.html#ad-image-0|archivedate=3 мая 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; зброі. Да 18:00 невялікая частка (каля трыццаці чалавек) праціўнікаў украінскай улады адступіла ў гандлёвы цэнтр «Афіна»&lt;ref name=&quot;LB2&quot; /&gt;, размешчаны ў месцы сутыкненняў, і заняла там пазіцыі, у тым ліку размясціла стралкоў для абароны. Астатнія прарасійскія актывісты рассеяліся і прасачылася скрозь кардоны міліцыі&lt;ref name=&quot;thetelegraph&quot; /&gt;. Большая частка прыхільнікаў Еўрамайдана рушылі на Кулікова поле, некаторае іх колькасць блакавала гандлёвы цэнтр «Афіна», спрабуючы ўзяць у палон праціўнікаў, якія схаваліся там.

=== Разгром лагера на плошчы Кулікова поле ===

[[Выява:Russian Nationalists in Odessa 06.jpg|thumb|Лагер прарасійскіх актывістаў на Куліковым полі]]
«Антымайдаўцы» спрабавалі ўмацаваць лагер, аднак зразумелі, што ўтрымаць знешні перыметр уласнымі сіламі яны не ў стане, стварылі другую лінію абароны ля ўваходу ў Дом прафсаюзаў і заселі ў самім будынку&lt;ref name=&quot;Одесса. Комментарии&quot;&gt;{{Cite web |url=http://odessa.comments.ua/news/2014/05/03/000600.html |title=Одесса. Комментарии |access-date=2 чэрвеня 2014 |archive-date=4 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504020209/http://odessa.comments.ua/news/2014/05/03/000600.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Да 19 гадзін праўкраінскія актывісты дабраліся да плошчы Кулікова поле (пераадолеўшы 2,6 км&lt;ref&gt;[http://maps.yandex.ru/?rtext=46.466422%2C30.743244~46.482934%2C30.735579&amp;sll=30.739399%2C46.473940&amp;sspn=0.040340%2C0.024342&amp;rtm=atm&amp;source=route&amp;ll=30.739399 ТЦ Афина Одесса]&lt;/ref&gt;), дзе разграмілі і спалілі размешчаны каля Дома прафсаюзаў намётавы лагер прыхільнікаў федэралізацыі&lt;ref name=&quot;LB2&quot; /&gt;.

=== Пажар у Доме прафсаюзаў ===

Выцесненыя з Куліковага поля прыхільнікі федэралізацыі схаваліся ў змешчаным за лагерам Доме прафсаюзаў&lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=1540527&amp;tid=105474 Активисты «Правого сектора» подожгли Дом профсоюзов в Одессе]&lt;/ref&gt;. Тыя, што знаходзіліся на даху, закідвалі нападнікаў камянямі, адтуль жа, магчыма, вялася стральба&lt;ref name=&quot;Эх&quot;&gt;[http://echo.msk.ru/news/1312858-echo.html В МВД Украины объяснили, как загорелся Дом профсоюзов в Одессе]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;G&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Oboz&quot; /&gt;. Штурмавікі закідалі першы паверх будынка запальнай сумессю, ад чаго загарэліся цэнтральныя дзверы, а потым і хол першага паверха&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://odessa.comments.ua/news/2014/05/03/000600.html |title=Комментарии |access-date=2 чэрвеня 2014 |archive-date=4 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504020209/http://odessa.comments.ua/news/2014/05/03/000600.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Агонь распаўсюдзіўся на некалькі паверхаў, чаму паспрыяла затрымка ў пачатку ліквідацыі пажару&lt;ref name=&quot;S2&quot; /&gt;. Па ўспамінах людей, якія выратаваліся, агонь пайшоў знізу, з першых паверхаў&lt;ref name=&quot;помин&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/05/140504_ukraine_odessa_after_the_fire.shtml Одесса поминает погибших в Доме профсоюзов]&lt;/ref&gt;. Яшчэ да пачатку пажару тыя, хто нападаў, змаглі прарвацца ў будынак з чорнага ходу, размешчанага з тыльнага боку будынку, і авалодаць бакавымі калідорамі на паверхах&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://novostnik.com.ua/novosti/50-kadrov-kak-vmesto-mirnogo-marsha-v-centre-odessy-byla-vojna-fotoreportazh/|title=50 кадров: как вместо мирного марша в центре Одессы была война|date=2014-05-03|work=Фоторепортаж|publisher=Новостник. Одесса|accessdate=2014-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140606191617/http://novostnik.com.ua/novosti/50-kadrov-kak-vmesto-mirnogo-marsha-v-centre-odessy-byla-vojna-fotoreportazh/|archivedate=6 чэрвеня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Як сцвярджае кіраўнік галоўнага ўпраўлення ДСНС Украіны ў Адэскай вобласці В. Бадэлан, моцны пажар у холе будынка пачаўся пасля таго, як нападнікам удалося закінуць туды некалькі падпаленых аўтамабільных пакрышак. Па словах В. Бадэлана, у выратаванні людзей з будынка удзельнічала 50 супрацоўнікаў ДСНС, якім удалося вывесці з будынка 350 чалавек. Ён сцвярджаў, што пажарныя разлікі прыбылі на плошчу своечасова, але натоўп людзей на плошчы не прапускаў машыны да будынка і перашкаджаў пажарным у іх працы&lt;ref name=&quot;novostnik&quot;&gt;{{cite web|url=https://novostnik.com.ua/novosti/tragediya-na-kulikovom-pole-v-odesse-glazami-professionala-bolshinstvo-lyudej-pogiblo-ne-ot-dyma-ili-ognya/|title=Трагедия на Куликовом поле в Одессе глазами профессионала: большинство людей погибло не от дыма или огня|author=Боделан В. Р.|date=2014-05-14|work=|publisher=Новостник. Одесса|accessdate=2014-05-14|archive-date=14 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514194805/https://novostnik.com.ua/novosti/tragediya-na-kulikovom-pole-v-odesse-glazami-professionala-bolshinstvo-lyudej-pogiblo-ne-ot-dyma-ili-ognya/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Частка актывістаў да прыбыцця пажарных не давала прыхільнікам федэралізацыі пакінуць будынак, змушаючы выскокваць з вокнаў&lt;ref name=&quot;head&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wsws.org/en/articles/2014/05/03/ukra-m03.html|title=Washington responsible for fascist massacre in Odessa|author=Head M.|date=2014-05-03|work=|publisher=World Socialist Web Site|accessdate=2014-05-03|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ria.ru&quot;&gt;[http://ria.ru/world/20140503/1006371455.html Активист из Одессы: нападавшие мешали тушить пожар в Доме профсоюзов]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;[http://www.rg.ru/2014/05/02/pojar-anons.html Активисты «Правого сектора» сожгли более 30 человек в Одессе]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://russian.rt.com/article/30376 Виталий Чуркин: Действия радикалов «Правого сектора» в Одессе напоминают преступления нацистов]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;odessit1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.odessit.ua/news/odessa/28108-video-kak-ubivali-odessitov.html|title=Видео как убивали одесситов|date=2014-05-02|publisher=Сайт Одессит.ua|accessdate=2014-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140504173405/http://www.odessit.ua/news/odessa/28108-video-kak-ubivali-odessitov.html|archivedate=4 мая 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;odessit2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.odessit.ua/news/odessa/28109-video-kak-ubivali-odessitov-chast-2.html|title=Видео как убивали одесситов (часть 2)|date=2014-05-02|publisher=Сайт Одессит.ua|accessdate=2014-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140504142558/http://www.odessit.ua/news/odessa/28109-video-kak-ubivali-odessitov-chast-2.html|archivedate=4 мая 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, стралялі па вокнах будынка&lt;ref name=&quot;реп&quot;&gt;[http://www.1tv.ru/news/world/257896 Кадры из Одессы подробно изучают все, кому небезразличны события в городе], репортаж на канале «Россия 24» был более подробным.&lt;/ref&gt; і па пажарных лесвіцах&lt;ref name=&quot;помин&quot; /&gt;, не даючы эвакуявацца&lt;ref name=&quot;реп&quot; /&gt;. Паводле BBC News cа спасылкай на інтэрв’ю відавочцы расійскаму каналу RT: «Некаторыя людзі крычалі „Памрыце!“, калі іх апаненты падалі»}&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;. Па ўспамінах відавочцаў, нападнікі забівалі людзей як з агнястрэльнай зброі, так і палкамі, спальвалі жыўцом, душылі&lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/videos?vid=596985 Журналист Шарий: как убивали в Доме профсоюзов]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/videos?vid=596993 Одесса: людей ловили в коридорах и сжигали заживо]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=1549853&amp;tid=105474 Фотофакты расправы в Одессе: блогеры пытаются опознать пропавших без вести]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://112.ua/video/v-odesse-dobivali-lyudey-v-goryaschem-dome-profsoyuzov-shariy.html|title=В Одессе добивали людей в горящем Доме профсоюзов, - Шарий|publisher=[[112 Украина]]|accessdate=2014-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508224220/http://112.ua/video/v-odesse-dobivali-lyudey-v-goryaschem-dome-profsoyuzov-shariy.html|archivedate=8 мая 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У той жа час іншыя еўрамайданаўцы спрабавалі выратаваць ад агню людзей, якія знаходзяцца ў Доме прафсаюзаў, з дапамогай вяровак і імправізаваных будаўнічых лясоў&lt;ref name=&quot;G&quot;&gt;[http://www.theguardian.com/world/2014/may/02/ukraine-dead-odessa-building-fire Ukraine clashes: dozens dead after Odessa building fire]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oboz&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.segodnya.ua/hot/odessa-pozhar-stolkn/maydanovcy-spasali-separatistov-iz-goryashchego-doma-profsoyuzov--517578.html |title=Майдановцы спасали сепаратистов из горящего Дома профсоюзов (видео) — Некоторых удалось эвакуировать {{!}} СЕГОДНЯ |access-date=2 чэрвеня 2014 |archive-date=3 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503234031/http://www.segodnya.ua/hot/odessa-pozhar-stolkn/maydanovcy-spasali-separatistov-iz-goryashchego-doma-profsoyuzov--517578.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, дапамагалі ратавальнікам і пажарным. BBC News са спасылкай на газету «Kyiv Post» напісала: «праўкраінскія актывісты выратавалі дзесяткі людзей з палаючага будынка». Пры гэтым, тыя, што абараняліся, з даху будынка працягвалі закідваць натоўп ўнізе ўсім, што траплялася пад рукі&lt;ref name=&quot;Oboz&quot;&gt;[http://obozrevatel.com/politics/89764-krovavaya-pyatnitsa-v-odesse.htm Кровавая пятница в Одессе] — Обозреватель, 03 мая 2014&lt;/ref&gt;.

Тыя прарасійскія актывісты, што пакінулі Дом прафсаюзаў, былі збітыя і перададзеныя міліцыі, таму частка людзей, якія заставаліся ў будынку, адмаўлялася выходзіць&lt;ref name=&quot;novostnik&quot; /&gt;&lt;ref&gt;http://www.forum-tvs.ru/index.php?showtopic=111338 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304191441/http://www.forum-tvs.ru/index.php?showtopic=111338 |date=4 сакавіка 2016 }} Одесса 2 мая 2014 года — Форум ТВС:&lt;/ref&gt;.

=== Вынікі ===
Пад час сутыкненняў адэская міліцыя праяўляла пасіўнасць, а часам і адкрытыя сімпатыі сепаратыстам, губернатар Адэскай вобласці У. Неміроўскі заявіў, што міліцыя дзейнічала супольна з прарасійскімі радыкаламі&lt;ref&gt;[https://news.pn/ru/criminal/103212?fb_action_ids=1410734025870947&amp;fb_action_types=og.likes&amp;fb_source=aggregation&amp;fb_aggregation_id=288381481237582 Руководить одесской милицией оставили полковника, подозреваемого в пособничестве вооруженным сепаратистам]&lt;/ref&gt;. Паводле іншых дадзеных, адэская міліцыя атрымала каманду з Кіева не ўмешвацца ў падзеі, а сутыкненні справакавалі невядомыя людзі з чырвоным скотчам на рукавах&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/odessa/50433-odesskaja-hatyn-kak-jeto-bylo-na-samom-dele Одесская Хатынь: как это было на самом деле]&lt;/ref&gt;

2 мая 2014 лагер прыхільнікаў федэралізаці на Куліковым поле ў Адэсе перастаў існаваць, а Дом прафсаюзаў згарэў&lt;ref name=&quot;Одесса. Комментарии&quot;/&gt;. Паводле міністра ўнутраных спраў Украіны Арсена Авакава, у выніку сутыкненняў і пажару ў Доме прафсаюзаў на Куліковым полі Адэсы загінулі 42 чалавекі, 125 атрымалі цялесныя пашкоджанні і шпіталізаваны. Сярод пацярпелых — 21 праваахоўнік. Начальнік галоўнага ўпраўлення МУС у Адэскай вобласці быў вызвалены ад пасады&lt;ref&gt;[http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/3/7024232/ Українська правда 03 травня 2014]&lt;/ref&gt;. Пазней былі абнародваныя дадзеныя аб 48 загінулых асобах і да 250 пацярпелых&lt;ref&gt;http://crime.unian.ua/918425-odeska-militsiya-sprostovue-informatsiyu-pro-sotni-trupiv-i-zniklih-bezvisti-pid-chas-zavorushen-2-travnya.html&lt;/ref&gt;.

24 жніўня 2014 Прэзідэнт Украіны [[Пётр Парашэнка]] падзякаваў адэсітам, якія «не дазволілі распаліць у горадзе полымя вайны» і «заплацілі за гэта дарагою цаною пад час падзей 2 мая»&lt;ref&gt;http://www.unian.ua/politics/954856-poroshenko-podyakuvav-odesitam-yaki-ne-dozvolili-rozpaliti-u-misti-polumya-viyni.html&lt;/ref&gt;.
 
25 верасня Галоўнае следчае ўпраўленне МУС Украіны заявіла аб завяршэнні дасудовага расследавання крымінальнай справы па факце масавых беспарадкаў у Адэсе 2 мая.&lt;ref&gt;http://www.unian.ua/politics/989208-mvs-zavershilo-rozsliduvannya-spravi-za-faktom-zavorushen-v-odesi-2-travnya.htm{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Еўрамайдан}}

[[Катэгорыя:Канфлікты 2014 года]]
[[Катэгорыя:2014 год ва Украіне]]
[[Катэгорыя:2014 год у Адэсе]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Адэсы]]</text>
      <sha1>fdi2rv1iuynhwefclo4qmnwxd39i588</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Іван Пракопавіч Клімянкоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200345</id>
    <revision>
      <id>5141284</id>
      <parentid>4403695</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ілля Касакоў</username>
        <id>21245</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4097" sha1="muvzy0tmeq2rkqf3j0on2uqz7ix0u8i" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Клімянкоў}}
{{пісьменнік}}
'''Іван Пракопавіч Клімянкоў''' ({{ДН|5|1|1947}}, в. [[Хляўно]], {{МН|Кармянскі раён|у Кармянскім раёне|}}, [[Гомельская вобласць]], [[БССР]]) — [[пісьменнік]], член [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] з 1988 г.

== Біяграфія ==

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і калгаснікаў. У 1965 г. скончыў 11 класаў Ліцвінаўскай сярэдняй школы імя П. Лепяшынскага. У [[1965]]—[[1970]] гг. вучыўся на беларускім аддзяленні філалагічнага факультэта [[БДУ]]. Настаўнічаў у [[Баянічы|Баяніцкай]] васьмігодцы [[Любанскі раён|Любанскага раёна]], працаваў сакратаром камсамольскай арганізацыі Смілавіцкага СПТВ-23 (сельскага прафесійна-тэхнічнага вучылішча) Чэрвеньскага раёна. З 1971 г. пачаў выяжджаць на сезонныя работы (пасёлак [[Тазаўскі]] [[Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга|Ямала-Ненецкай нацыянальнай акругі]], г. [[Пячора]], [[Комі АССР]], г. [[Варкута]] (Расія), пасёлак [[Сангар]] [[Якуцкая АССР|Якуцкай АССР]], пасёлак Рочыгда Архангельскай вобласці). Быў выхавацелем у рабочым інтэрнаце [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскага аўтамабільнага завода]], працаваў у калгасах Валожынскага і Кармянскага раёнаў, у Касцюковіцкім сельгасбудзе. З 1988 г. — будаўнік калгаса «Перамога» Валожынскага раёна. З 1992 г. працаваў у выдавецтве [[Згуртаванне беларусаў свету Бацькаўшчына|згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]].

== Творы ==
* {{кніга|загаловак=Сеанс гіпнозу. Апавяданні|месца=Мінск|год=1987|старонак=166}}
* {{артыкул|загаловак=Званая вячэра. Аповесць|выданне=Маладосць|месца=Мінск|нумар=8|год=2009|старонкі=20-39}}
* {{артыкул|загаловак=Паядынак (Фантазія на шахматную тэму). Аповесць|выданне=Маладосць|месца=Мінск|нумар=4|год=2010|старонкі=8-38}}
* Корак з-пад шампанскага: аповесці і апавяданні. — Маладзечна: Друкарня «Перамога», 2022

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=Махнач Т. М.|частка=Клімянкоў Іван. Бібліяграфія|загаловак=Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах|том=5|месца=Мінск|год=1995|старонкі=207}}
* {{кніга|аўтар=Непісьменны М. Іван Клімянкоў.|загаловак=Літоўка і Саха. Сшытак 4|месца=Койданава|год=2011|старонкі=100}}
* {{кніга|аўтар=[[Лідзія Савік|Савік Л. С.]]|частка=Клімянкоў Іван|загаловак=Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах|том=5|месца=Мінск|год=1995|старонкі=273-274}}

{{DEFAULTSORT:Клімянкоў, Іван}}
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]</text>
      <sha1>muvzy0tmeq2rkqf3j0on2uqz7ix0u8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Су-35</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201243</id>
    <revision>
      <id>5141246</id>
      <parentid>5026858</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28470" sha1="sgjx14tmj6s4zd46hriud6c3at1f6f0" xml:space="preserve">{{Машынны пераклад}}
{{Картка ЛА
 | назва      = Су-35
 | тып           = шматмэтавы знішчальнік
 | вытворца = {{сцяг Расіі}} Камсамольскі-на-Амуры авіяцыйны завод імя Ю. А. Гагарына
 | выява   = Sukhoi Su-35S in 2009 (2).jpg
 | подпіс       = &lt;center&gt;Су-35 на МАКС-2009&lt;center&gt;
 | распрацоўшчык   = {{сцяг Расіі}} [[ВКБ Сухога]]
 | канструктар   =
 | першы палёт  = 19 лютага 2008
 | пачатак эксплуатацыі = 12 лютага 2014
 | канец эксплуатацыі  = 
 | статус        = выкарыстоўваецца 
 | асноўны эксплуатант = &lt;br /&gt;[[выява:Medium emblem of the Armed Forces of the Russian Federation (27.01.1997-present).svg|25px]]'''[[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі]]:'''&lt;br/&gt;
* {{сцяг ВПС Расіі}} [[Ваенна-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі|ВПС Расіі]]
* {{сцяг ВМФ Расіі}} [[ВМФ Расіі]]
 | іншыя эксплуатанты =
 | гады вытворчасці = з 2011
 | выпушчана адзінак  = 17 Су-27М &lt;br /&gt;
34 Су-35С &lt;ref name=&quot;2014_02_12_su35s&quot;&gt;[http://lenta.ru/news/2014/02/12/su35s/ 12 истребителей Су-35 поступили на авиабазу Дземги в феврале 2014]&lt;/ref&gt;
 | кошт распрацоўкі = 
 | кошт адзінкі = 40 млн [[долар ЗША|долараў ЗША]] да $65 млн [[долар ЗША|долараў ЗША]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rt.com/business/sukhoi-shows-off-its-new-super-agile-fighter/ |title=Sukhoi shows off its new super agile fighter |work=Russia Today |date=8 July 2008 |accessdate=24 August 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6J7sNhbyE?url=http://rt.com/business/sukhoi-shows-off-its-new-super-agile-fighter/ |archivedate=25 жніўня 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=64jetorder&gt;{{cite news |url=http://en.rian.ru/russia/20090818/155845491.html |title=Russian Defense Ministry orders 64 Su-family fighters |agency=RIA Novosti |accessdate=18 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090821150710/http://en.rian.ru/russia/20090818/155845491.html |archivedate=21 жніўня 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 | базавая мадэль  = [[Су-27]]
 | варыянты з асобнымі артыкуламі =
 | катэгорыя на Вікісховішчы = Sukhoi Su-35S
 }}

'''Су-35''' (па кадыфікацыі НАТА: '''Flanker-T +'''&lt;ref&gt;[http://www.militaryparitet.com/teletype/data/ic_teletype/4758/ Появление Су-35БМ требует от США создать палубный F/A-22N Sea Raptor (ПЕРЕВОДНЫЙ)]&lt;/ref&gt;) — расійскі рэактыўны шматмэтавы знішчальнік пакалення 4 ++, распрацаваны ў [[ВКБ Сухога]], з'яўляецца глыбокай мадэрнізацыяй платформы [[Су-27|Т-10С]]. Мадыфікацыя для [[ВПС Расіі]] пазначаецца як Су-35С.

Раней на міжнародных авіясалонах пад індэксам «Су-35» экспанаваўся самалёт [[Су-27]]м.

Першапачаткова праграма глыбокай мадэрнізацыі самалёта [[Су-27]] называлася «Су-35БМ» (бел. Вялікая Мадэрнізацыя). Згадваны часам завадскі шыфр «Т-10БМ» з'яўляецца выдуманым і ніколі не існаваў.

«Пакаленне 4 ++», да якога належыць Су-35, з'яўляецца ўмоўным і толькі паказвае на тое, што па сукупнасці сваіх характарыстык (ZOCT Scoring by 5th Gen Metrics) знішчальнік Су-35 ушчыльную набліжаны да знішчальніку пятага пакалення, так як за выключэннем [[стэлс-тэхналогія|стэлс-тэхналогіі]] і [[АФАРАктыўная фазіраванай антэнная рашотка|АФАР]], ён задавальняе большасці патрабаванняў, што прад'яўляюцца да самалётаў 5-га пакалення &lt;ref name='zoct'&gt;[http://www.ausairpower.net/APA-NOTAM-081109-1.html Mr Secretary — Why Does the Pentagon Say the JSF is a 5th Generation Fighter… Really?]&lt;/ref&gt;. 

Да 2015 года ў ВПС Расіі павінны паступіць 48 гэтых знішчальнікаў.

== Гісторыя ==

У 2006 годзе пачата вытворчасць усталёвачнай партыі Су-35. Пачатак лётных выпрабаванняў першага ўзору новай партыі быў намечаны на сярэдзіну 2007 года, аднак тэрміны пачатку лётных выпрабаванняў былі перанесены на пачатак 2008.

Зборка першага дасведчанага самалёта Су-35 (б/н 901) была завершана летам 2007 года на [[Камсамольскае на Амуры авіяцыйнае вытворчае аб'яднанне|«КнААВА ім. Ю.А.Гагарына»]], пасля чаго машына была прадстаўлена на авіясалоне [[МАКС-2007]] на статычнай стаянцы.

Першы палёт вопытнага шматфункцыянальнага знішчальніка Су-35 з рухавікамі [[Сатурн (НВА)|ААТ «НВА Сатурн»]] [[АЛ-41Ф1С]] адбыўся 19 лютага 2008 года ў [[Лётна-даследчы інстытут імя М. М. Громава|ЛДІ імя Громава]]. Самалёт пілатаваў заслужаны лётчык-выпрабавальнік РФ Сяргей Богдан.

20 лютага 2008 самалёт быў прадстаўлены прэзідэнту Расійскай Федэрацыі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|У. У. Пуціну]] і першаму віцэ-прэм'еру [[Віктар Аляксеевіч Зубкоў|В. І. Зубкову]] падчас іх наведвання горада [[Жукоўскі (горад)|Жукоўскі]].

7 ліпеня 2008 года Су-35 паспяхова здзейсніў першы дэманстрацыйны палёт у Жукоўскім. 2 кастрычніка 2008 з аэрадрома Камсамольска-на-Амуры авіяцыйнага вытворчага аб'яднання ім. Ю. А. Гагарына (КнААВА) падняўся ў паветра другі лётны ўзор, які здзейсніў 20 палётаў &lt;ref&gt;[http://www.sukhoi.org/news/smi/arch/index.php?id=1877 ОАО &quot;Компания «Сухой» — Новости — СМИ о компании — Архив] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140225094710/http://www.sukhoi.org/news/smi/arch/index.php?id=1877 |date=25 лютага 2014 }}&lt;/ref&gt;.

У рамках адкрытага 18 жніўня 2009 года ў падмаскоўным Жукоўскім авіяцыйна-касмічнага салона [[МАКС-2009]] складзеная найбуйнейшая ў Расіі за апошнія дзесяцігоддзі здзелка па закупцы баявых самалётаў. Дамоўленасць прадугледжвае пастаўкі 48 найноўшых шматфункцыянальных знішчальнікаў Су-35C з 2012 па 2015 год. Падобны кантракт таксама плануецца заключыць на 2015—2020 гады &lt;ref&gt;[http://www.aex.ru/fdocs/2/2010/7/12/17693 Aviation EXplorer: Владимир Поповкин: К оружию!]&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Sukhoi Su-35 on MAKS-2011.jpg|thumb|Су-35 на авіясалоне МАКС-2011.]]

25 снежня 2012 г. Мінабароны Расіі атрымала першыя шэсць серыйных знішчальнікаў Су-35С.

2 лютага 2014 г. баявы склад ваенна-паветраных сіл Расіі папоўніўся 12 знішчальнікамі Су-35С, якія былі фармальна перададзены ВПС у снежні 2013 года. Самалёты паступілі на ўзбраенне 23-га Знішчальнага авіяцыйнага палка (аэрадром Дземгі, Хабараўскі край) са складу трэцяга камандавання ВПС і СПА Расіі.

== Асаблівасці ==
[[Выява:Sukhoi Su-35BM and Sukhoi T-50 Belyakov.jpg|thumb|Расійскія Су-35 (унізе) і [[ПАК ФА]] (уверсе) — знішчальнік 5-га пакалення ў палёце.]]

Знішчальнік Су-35 з'яўляецца глыбокай мадэрнізацыяй [[Су-27]]. Ён мае ў значнай ступені новы ўзмоцнены планёр; у адрозненне ад «старога» Су-35 не мае пярэдняга гарызантальнага апярэння і тармазнога шчытка. Тармажэнне пры пасадцы ажыццяўляецца адхіленнем рулёў напрамку ў розныя бакі.

Су-35С валодае перадавой інфармацыйна-кіруючай сістэмай, радыёлакацыйнай станцыяй з пасіўнай фазіраванай антэнай рашоткай «Н035 барса», а таксама новымі рухавікамі АЛ-41Ф1С распрацоўкі НВА &quot;Сатурн&quot; з плазменнай сістэмай запальвання і кіраваным вектарам цягі (КВТ). Дадзеныя рухавікі задавальняюць патрабаванням да рухавіка для знішчальніка пятага пакалення, у тым ліку дазваляюць развіваць звышгукавую хуткасць без выкарыстання фарсажу, аднак выкарыстоўваюць старую электронна-механічную сістэму кіравання.

Паводле заявы КБ «Сухой», прызначаны рэсурс Су-35 — 6000 лётных гадзін або 30 гадоў. Заяўлены прызначаны рэсурс рухавікоў — 4000 гадзін.

== Канструкцыя ==

=== Планёр ===

Планёр Су-35 як і Су-27 выкананы па інтэгральнай аэрадынамічнай схеме і мае інтэгральную кампаноўку: яго крыло плаўна спалучаецца з фюзеляжам, утвараючы адзіны апорны корпус. Стрэлападобнасць крыла па пярэдняй абзе складае 42 °. Для паляпшэння аэрадынамічных характарыстык самалёта на вялікіх вуглах атакі яно абсталяванае каранёвымі наплывамі вялікай стрэлападобнасці і аўтаматычна адхіляючыміся носамі. Наплывы таксама спрыяюць павелічэнню аэрадынамічнай якасці палёту на звышгукавых хуткасцях. Таксама на крыле размешчаны флапероны, якія адначасова выконваюць функцыі закрылак на ўзлётна-пасадачных рэжымах і элеронаў. Гарызантальнае апярэнне складаецца з цельнапаваротнага стабілізатара, які пры сіметрычным адхіленні кансоляў выконвае функцыі руля вышыні, а пры дыферэнцыяльным — служыць для кіравання па нахіле. Вертыкальнае апярэнне двухкільнае.

Для памяншэння агульнай вагі канструкцыі шырока выкарыстоўваецца тытан (каля 30 %).

На многіх мадыфікацыях Су-27 (Су-27 м, Су-30, Су-33, Су-34, Су-35 і інш) устаноўлена пярэдняе гарызантальнае апярэнне. Су-33, варыянт машыны марскога базавання Су-27, акрамя таго, для памяншэння габарытаў мае складаныя кансолі крыла і стабілізатара, а таксама абсталяваны тармазным гакам.

Су-27 — першы савецкі серыйны самалёт з электрадыстанцыйнай сістэмай кіравання (ЭДСК) у падоўжным канале. У параўнанні з бустерной незваротнай сістэмай кіравання, якая ўжывалася на яго папярэдніках, ЭДСК валодае вялікай хуткадзейнасцю, дакладнасцю і дазваляе ўжываць значна больш складаныя і эфектыўныя алгарытмы кіравання. Неабходнасць яе прымянення выклікана тым, што з мэтай паляпшэння манеўранасці Су-27 быў зроблены статычна няўстойлівым на дагукавы хуткасцях.

Планёр Су-35 мае Токаправодныя напыленне ліхтара кабіны, абзы планёра пакрываюцца адмысловымі матэрыяламі для зніжэння ЭПР.

=== Рухавікі ===
На Су-35 усталяваны два двухконтурныя турбарэактыўныя рухавікі «[[АЛ-41Ф1С]]» з фарсажнай камерай і кіраваным ў адной плоскасці вектарам цягі. З мэтай павелічэння колькасці ракурсаў адхілення цягі рухавіка і стварэння псеўда-усеракурснасці восі павароту адхіляемых соплаў нахіленыя, што добра відаць на фатаграфіі (сопла пры гэтым адхіляюцца ўніз-ўнутр і ўверх-вонкі). Дадзеныя рухавікі з'яўляюцца «спрошчаным» варыянтам рухавіка «[[АЛ-41Ф1]]» для знішчальніка пятага пакалення. Ад яго АЛ-41Ф1С адрознівае зніжаная фарсажная і бесфорсажная цяга і прымяненне электронна-механічнай сістэмы кіравання. Фарсажная цяга кожнага рухавіка АЛ-41Ф1С складае 14500 кгс, у бесфарсажным рэжыме максімальная цяга складае 8800 кгс. Рухавікі дазваляюць знішчальніку развіваць звышгукавую хуткасць без выкарыстання фарсажу.
* Рэсурс 4000 гадзін, межрэмонтны 1000 гадзін &lt;ref&gt;[http://www.sukhoi.org/news/smi/arch/index.php?id=1753 ОАО &quot;Компания «Сухой» — Новости — СМИ о компании — Архив] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612134921/http://www.sukhoi.org/news/smi/arch/index.php?id=1753 |date=12 чэрвеня 2017 }}&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Electronically Scanned Array IRBIS E.jpg|thumb|200px|РЛС [[Н035 Ірбіс]] з [[Фазіраваная антэнная рашотка|ПФАР]]]]
[[Выява:Su-35S Russian AirForce 12 2012.jpg|thumb|200px|Су-35С ВПС Расіі ў афарбоўцы прынятай з 2010 па 2013 год]]

'' 'ВГТД ТА14-130-35''' - сучасны дапаможны газатурбінны рухавік з эквівалентнай магутнасцю 105 кВт. Рухавік прызначаны для выкарыстання ў [[Дапаможная сілавая ўстаноўка|ДСУ]] самалёта Су-35. Забяспечвае кандыцыянаванне кабіны і адсекаў самалёта і электрасілкаванне пераменным токам 200/115 В магутнасцю да 30 кВА бартавых спажыўцоў&lt;ref&gt;http://www.aerosila.ru/index.php?actions=main_content&amp;id=72&lt;/ref&gt;.

=== Авіёніка ===
На Су-35 ўсталяваная РЛС з пасіўнай фазіраванай антэнай рашоткай [[Н035 Ірбіс]], маючы далёкасць выяўлення цэляў з ЭПР 3 м ² да 400 км. У дадатак да радыёлакацыйных сродкаў выкарыстоўваецца оптыка-лакацыйныя станцыя і ОЭІС.

Самалёт абсталёўваецца сродкамі радыёэлектроннай барацьбы, а таксама можа абсталёўвацца станцыямі групавой радыёэлектроннай абароны.

Інтэрфейс кабіны пілота заснаваны на двух вадкакрысталічных дысплэях з магчымасцю працы ў шматэкранным рэжыме і галяграфічным індыкатары на лабавым шкле.

Самалёт абсталяваны сістэмай папярэджання аб апрамяненні Л-150-35 (варыянт выканання [[Л-150 (СПО)]]).

== Тактыка-тэхнічныя характарыстыкі ==
'''Крыніцы'''&lt;ref&gt;[http://www.niip.ru/downloads/public_art/2007/2007_2.pdf Ирбис — в воздухе!]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name='austr'&gt;[http://www.ausairpower.net/APA-2010-01.html Assessing Sukhoi PAK FA]&lt;/ref&gt;

[[Выява:Su-35S, Celebration of the 100th anniversary of Russian Air Force.jpg|thumb|Су-35С на святкаванні стагоддзя ВПС Расіі.]]

=== Тэхнічныя характарыстыкі === 
*'''[[Экіпаж]]:''' 1 чалавек 
*'''[[Даўжыня]]:''' 22,18 м 
*'''Размах [[крыло (самалёт)|крыла]]:''' 14,75 м 
*'''[[Вышыня]]:''' 6,43 м 
*'''Плошча крыла:''' 62,04 м ² 
*'''[[Стрэлападобнасць крыла|Вугал стрэлападобнасці]] па пярэдняй абзе:''' 42 ° 
*'''Шасі:''' трохапорнае, з пярэдняй стойкай, прыбіраемае
*'''[[Маса]]:''' 
**'''Пустога:''' 19000 кг 
**'''Нармальная ўзлётная маса (2 x РВВ-АЕ + 2 x Р-73Э):''' 25300 кг 
**'''Максімальная ўзлётная маса:''' 34500 кг 
**'''Маса паліва:''' 11500 кг 
*'''Рухавік:'''
**'''Тып рухавіка:''' [[Газатурбінны рухавік#Дзьвуконтурны турбарэактыўны рухавік|турбарэактыўны дьвуконтурны]] з [[фарсаж | фарсажнай камерай]] і [[кіраванне вектарам цягі|кіраваным вектарам цягі]] (ТРДДФ з {{abbr | АВЦ | Адхіляемы Вектар Цягі | 0}}) 
**'''Мадэль:''' &quot;[[АЛ-41Ф1С]]» 
**'''[[Цяга (самалёт)|цяга]]:''' 
***'''Максімальная:''' 2 × 8800 [[кгс]] 
***'''На [[фарсаж]] ы:''' 2 × 14000 кгс&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://npo-saturn.ru/?sat=64 |title=Научно-производственное объединение САТУРН &gt; 117С |access-date=18 чэрвеня 2014 |archive-date=20 ліпеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130720052827/http://www.npo-saturn.ru/?sat=64 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
**'''Кіраванне вектарам цягі:''' 
***'''Куты адхіленні вектару цягі:''' ± 15 ° у плоскасці 
***'''Хуткасць адхіленні вектару цягі:''' 60 ° / с 
**'''Маса рухавіка:''' 1520 кг 
*'''[[Эфектыўная плошча рассейвання|ЭПР]]:''' 0,5-2 м ²

=== Лётныя характарыстыкі ===
[[Выява:Su-35S - MAKS-2013Firstpixflights05.jpg|thumb|Су-35С на [[МАКС-2013]].]]
'''Крыніца:''' КнААЗ&lt;ref&gt;http://www.knaapo.ru/media/rus/about/production/military/su-35/su-35_buklet_rus.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181024210836/http://www.knaapo.ru/media/rus/about/production/military/su-35/su-35_buklet_rus.pdf |date=24 кастрычніка 2018 }}&lt;/ref&gt;
[[Выява:Su-35S - MAKS-2013Firstpixflights06.jpg|thumb|Су-35С на [[МАКС-2013]].]]
[[Выява:Su-35S - MAKS-2013Firstpixflights07.jpg|thumb|Су-35С на [[МАКС-2013]].]]
[[Выява:Su-35S - MAKS-2013Firstpixflights08.jpg|thumb|Су-35С на [[МАКС-2013]].]]
*'''Максімальная [[хуткасць]]:''' 
**'''Ля зямлі:''' 1400 км / г 
**'''На вышыні:''' за 2500 км / г (2,25 Маха, пры вышыні больш за 11 км) 
**'''Безфарсажная:''' 1,1 Маха
*'''Далёкасць палёту:'''
**'''Каля зямлі (вышыня 200 м, хуткасць 0,7 Маха):''' 1580 км
**'''На вышыні:'''
***'''Без [[Падвесных паліўны бак|ППБ]]:''' 3600 км
***'''З 2 ППБ-2000 л:''' 4500 км
*'''[[Практычная столь]]:''' 18 000 м
*'''Хуткапад'ёмнасць:''' 280 м / с
*'''Даўжыня:'''
**'''Разбегу (поўны фарсаж):''' 450 м
**'''Прабегу (з нармальнай ўзлётнай масай, тармазным парашутам, выкарыстаннем тармазоў):''' 650 м
*'''[[Тягаузброеннасць]] (каля зямлі, пры н.у.):'''
**'''Пры нармальнай ўзлётнай масе:''' 1,1
**'''Пры максімальнай узлётнай масе:''' 0,811
*'''Нагрузка на крыло:'''
**'''Пры нармальнай ўзлётнай масе:''' 410 кг / м ²
**'''Пры максімальнай узлётнай масе:''' 611 кг / м ²

=== Узбраенне === 
'''крыніца'''&lt;ref&gt;http://www.uacrussia.ru/common/img/uploaded/military_planes/Su-35/Su-35_weapons.jpg {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130718120845/http://www.uacrussia.ru/common/img/uploaded/military_planes/Su-35/Su-35_weapons.jpg |date=18 ліпеня 2013 }}&lt;/ref&gt;
*'''Гарматнае:''' 30 мм авіяцыйная гармата [[ГШ-30-1]]
*'''Баявая нагрузка:''' 8000 кг
*'''Пункты падвескі:''' 12
*'''Узбраенне:'''
**'''[[Ракета «паветра-паветра»|Паветра-паветра]]:'''
***'''Ракета вялікай далёкасці:'''
**** РВВ-БД
***'''Сярэдняй далёкасці:'''
**** 6 × [[Р-27 (авіяцыйная ракета)|Р-27]] ЭР, Р-27П, Р-27Т
**** 10 × [[РВВ-АЕ]]
***'''Малой далёкасці:'''
**** 4 × [[Р-73]]
**'''[[Ракета «паветра-паверхня»|Паветра-зямля]]:'''
***'''Супрацькарабельныя ракеты:'''
**** 6 × [[Х-31]] 2 × [[Х-59 | Х-59М]]
**** Ракета паветра-зямля вялікай далёкасці
***'''Высокадакладныя боепрыпасы:'''
**** 6 × [[Х-29]]
**** [[Х-25]]
**** [[С-25ЛД]]
**** 6 × [[Каб-500]]
**** [[Каб-1500]]
***'''[[НАР|Некіраваныя боепрыпасы]]:'''
**** [[З-25 (Нар)]]
**** [[З-8]]
**** [[Авіяцыйныя бомбы (Расія)|бомбы]] рознага прызначэння і калібра да 1500 кг

=== [[Авіёніка]] ===
На знішчальніках Су-35С выкарыстоўваецца [[радыёлакацыйная станцыя]] з пасіўнай [[фазіраваная антэнная рашотка|фазіраванай антэнай рашоткай]] [[Н035 Ірбіс]].

Характарыстыкі РЛС:
* '''Дыяпазон частот:''' X (8-12 [[Герц|Ггц]])
* '''Дыяметр ФАР:''' 900 мм
* '''Колькасць {{abbr | ППМ | прыёмны-перадаючы модуль | 0}}:''' 1772
* '''Вуглы агляду:''' 240 ° (± 120 °)
* '''Сярэдняя магутнасць:''' 5000 Вт
* '''Пікавая магутнасць:''' 20000 Вт
* '''Далёкасць выяўлення цэляў:'''
** '''З ЭПР 3 м ²:'''
*** '''На сустрэчных курсах:''' 350—400 км (у зоне 100 кв. градусаў, на фоне неба)
*** '''На дагонных:''' 150 км&lt;ref&gt;[http://www.niip.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=7:-q-q-35&amp;catid=8:2011-07-06-06-33-26&amp;Itemid=8 Радиолокационная система управления «ИРБИС-Э» для истребителя Су-35]&lt;/ref&gt;
** '''з ЭПР 0,01м²:''' да 90 км&lt;ref&gt;http://www.niip.ru/downloads/public_art/2006/2006_2.pdf{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* '''Цэлі:'''
** '''Выяўленне і цэлеўказанне:''' 4 наземныя або 30 паветраных
** '''Адначасовы абстрэл:''' ракетамі з '''паўактыўнай''' галоўкай саманавядзення (р-27Р, Р-27ЭР) — не больш '''2''' цэляў; ракетамі з '''актыўнай''' галоўкай саманавядзення (Р-77, РВВ-АЕ, РВВ-СД, Р-37) — не больш '''8'''.
* ОЛС дазваляе суправаджаць '''4''' паветраныя цэлі на далёкасці да 80 км. Су-35 мае сістэму папярэджання аб ракетнай атацы (датчыкі ІЧ-дыяпазону).
* У самалёце магчыма ўжыванне падвесных кантэйнераў РЭБ.

== Выявы ==
'''Су-35''' на авіясалоне [[МАКС-2009]]:
{|class=&quot;whitetable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |width=&quot;33%&quot;|[[Выява:Su-35 (1).jpg|center|300px]]
 |width=&quot;33%&quot;|[[Выява:Su-35 (2).jpg|center|300px]]
 |width=&quot;33%&quot;|[[Выява:Su-35 (3).jpg|center|300px]]
|-
 |
 |
 |
 |}
{|class=&quot;whitetable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |width=&quot;33%&quot;|[[Выява:Su-35 (4).jpg|center|300px]]
 |width=&quot;33%&quot;|
 |width=&quot;33%&quot;|
|-
 |
 |
 |
 |}

'''Су-35С''' на святкванні стагоддзя ВПС Расіі:
{|class=&quot;whitetable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |width=&quot;33%&quot;|[[Выява:Su-35S 100th Anniversary of Russian Air Force (1).jpg|center|300px]]
 |width=&quot;33%&quot;|[[Выява:Su-35S 100th Anniversary of Russian Air Force (2).jpg|center|300px]]
 |width=&quot;33%&quot;|[[Выява:Su-35S 100th Anniversary of Russian Air Force (3).jpg|center|300px]]
|-
 |
 |
 |
 |}
{|class=&quot;whitetable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |width=&quot;33%&quot;|[[Выява:Su-35S 100th Anniversary of Russian Air Force (4).jpg|center|300px]]
 |width=&quot;33%&quot;|[[Выява:Su-35S 100th Anniversary of Russian Air Force (5).jpg|center|300px]]
 |width=&quot;33%&quot;|
|-
 |
 |
 |
 |}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
{{Самалёты ВКБ Сухога}}
[[Катэгорыя:Самалёты Сухога]]
[[Катэгорыя:ВКБ Сухога]]
[[Катэгорыя:Узбраенне арміі Расіі]]
[[Катэгорыя:Самалёты Расіі]]
[[Катэгорыя:Знішчальнікі]]
[[Катэгорыя:Рэактыўныя знішчальнікі]]</text>
      <sha1>sgjx14tmj6s4zd46hriud6c3at1f6f0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супрацьстаянне ў Славянску</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211865</id>
    <revision>
      <id>5141361</id>
      <parentid>5093827</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T22:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125435" sha1="imy6exk25sxsfztt5zm3sd7iynaeogo" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Супрацьстаянне ў Славянску
 |частка          = 
 |выява           = 2014-04-14 Sloviansk city council - 2.jpg
 |памер           = 
 |загаловак       = Узброеныя [[Аўтамат (зброя)|аўтаматамі]] і [[гранатамёт]]амі людзі з [[Георгіеўская стужка|георгіеўскімі стужкамі]] ля будынка Славянскага гарсавета
 |дата            = [[12 красавіка]] — [[5 ліпеня]] [[2014]] года
 |месца           = [[Славянск]], [[Данецкая вобласць]]
 |прычына         = Абвяшчэнне [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]]
 |casus belli     = 
 |вынік           = &lt;small&gt;Сілы ДНР з боем прарваліся з горада. Пераход Славянска пад кантроль ўкраінскай арміі&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2014/07/06/strelkov/ Стрелков объяснил отступление из Славянска]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/1822404.html Славянск и Краматорск перешли под контроль украинской армии]&lt;/ref&gt;
 |змены           = 
 |праціўнік1      = {{Сцяг|ДНР}} [[Данецкая Народная Рэспубліка]] 
*  [[Народнае апалчэнне Данбаса|НАД]]
* {{Сцяг|Расія}} [[Расія|Расійскія]] добраахвотнікі&lt;ref&gt;[http://ru.tsn.ua/ukrayina/borodatyy-naemnik-babay-voyuet-v-slavyanske-potomu-chto-v-rossii-on-v-rozyske-time-362419.html Бородатый наемник &quot;Бабай&quot; воюет в Славянске, потому что в России он в розыске - Time] — ТСН, 24 апреля 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/04/28/1262631.html Казак Бабай, прибывший на Украину с Кубани, отрицает участие в войне в Грузии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140502205149/http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/04/28/1262631.html |date=2 мая 2014 }} — Росбалт.RU, 28 апреля 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://gazetavv.com/news/policy/115976-strelok-iz-gru-priznal-chto-privel-v-slavyansk-naemnikov-video.html &quot;Стрелок&quot; из ГРУ признал, что привел в Славянск наемников. (Видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703211220/http://gazetavv.com/news/policy/115976-strelok-iz-gru-priznal-chto-privel-v-slavyansk-naemnikov-video.html |date=3 ліпеня 2014 }} — Вечерние Вести, 26.04.2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://odessa.comments.ua/news/2014/04/24/165337.html Бородатый боевик «Бабай» воюет в Славянске, т.к. в России он преступник в розыске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140502192915/http://odessa.comments.ua/news/2014/04/24/165337.html |date=2 мая 2014 }} — Комментарии, 24 апреля 2014&lt;/ref&gt;
** [[Файл:Flag of Don Cossacks.svg|border|22px]] [[Данскія казакі]] &lt;ref name =koz&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=1587581 Донбасс: силы самообороны намерены стоять до конца] — Вести.Ru, 16.05.2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://thekievtimes.ua/politics/374500-fiktivnaya-granica-ukrainy.html Фиктивная граница Украины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140520095318/http://thekievtimes.ua/politics/374500-fiktivnaya-granica-ukrainy.html |date=20 мая 2014 }} — The Kiev Times, 17 мая 2014&lt;/ref&gt;
** [[Церскія казакі]]&lt;ref name =koz/&gt;
* [[Аплот, арганізацыя|БК «Аплот»]]&lt;ref&gt;[http://www.mk.ru/politics/interview/2014/04/14/1013894-esli-donbass-podnimetsya-mesta-vsem-budet-malo.html «Если Донбасс поднимется, места всем будет мало» - Политика - МК]&lt;/ref&gt;
 |праціўнік2      = {{Сцяг Украіны}} [[Кабінет міністраў Украіны|Урад Украіны]]
* [[Файл:Security Service of Ukraine Emblem.svg|15px]] [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]]
** [[Файл:Alpha SBU emblem.png|15px]] [[Альфа, спецпадраздзяленне СБУ|Група «А» ЦСА]]&lt;ref&gt;[http://interfax.com.ua/news/general/200596.html В Славянске погиб один офицер СБУ - спецслужба] — Интерфакс-Украина, 14.04.2014&lt;/ref&gt;
* [[Файл:Геральдичний знак - емблема МВС України.svg|15px]] [[Міністэрства ўнутраных спраў Украіны|МУС]]
** [[Файл:Emblem of the National Guard of Ukraine.svg|15px]] [[Нацыянальная гвардыя Украіны|Нацыянальная гвардыя]]&lt;ref&gt;[http://podrobnosti.ua/society/2014/04/25/973047.html Подразделения Национальной гвардии заблокировали все въезды в Славянск] — Подробности, 25 апреля 2014&lt;/ref&gt;
*** [[Ягуар, спецпадраздзяленне МУС Украіны|АПСП «Ягуар»]]&lt;ref name = glav&gt;[http://glavred.info/politika/specnaz-razgromil-krupnuyu-gruppirovku-terroristov-v-slavyanske-278671.html Украинский спецназ разгромил крупную группировку террористов в Славянске - СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140508025556/http://glavred.info/politika/specnaz-razgromil-krupnuyu-gruppirovku-terroristov-v-slavyanske-278671.html |date=8 мая 2014 }} — Главред, 5 мая 2014&lt;/ref&gt;
*** [[Амега, спецпадраздзяленне МУС Украіны|АСП па барацьбе з тэрарызмам «Амега»]]&lt;ref name = glav/&gt;
*** 1-ы рэзервовы батальён&lt;ref name = IntNG&gt;[http://interfax.com.ua/news/general/203196.html Аваков доволен действиями бойцов первого резервного батальона Нацгвардии под Славянском] —  Интерфакс-Украина, 02.05.2014&lt;/ref&gt;
*** 1-ы рэзервовы батальён&lt;ref&gt;[http://news.liga.net/news/politics/1969355-vtoroy_batalon_natsgvardii_uzhe_pribyl_v_slavyansk.htm Второй батальон Нацгвардии прибыл в Славянск] — ЛIГАБiзнесIнформ, 01.06.2014&lt;/ref&gt;
** [[Файл:UA GAI Emblem.jpg|15px]] ДАІ
*** СП «Кобра»&lt;ref&gt;[http://novosti.dn.ua/details/227623/ 250 сотрудников ГАИ приняли участие в антитеррористической операции на востоке Украины] — Новости Донбасса, 16.06.2014&lt;/ref&gt;
* [[Файл:Emblem of the Ukrainian Armed Forces.svg|15px]] [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]]&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/politics/2014/05/140502_antiterror_op_slovyansk_avakov_it.shtml Київ підтвердив збиття вертольотів у Слов'янську] — BBC, 2 травня 2014 p.&lt;/ref&gt; 
**[[Файл:25-та повітрянодесантна бригада.jpg|15px]][[File:White_flag_icon.svg|15px]]25-я АПДБ&lt;ref&gt;[http://gordonua.com/news/separatism/Turchinov-poruchil-rasformirovat-25-yu-brigadu-VDV-i-poobeshchal-voennym-sud-18712.html Турчинов поручил расформировать 25-ю бригаду ВДВ и пообещал военным суд]&lt;/ref&gt;
** [[Файл:95-оаембр.svg|15px]] 95-я АПДБ&lt;ref&gt;[http://telegraf.com.ua/ukraina/mestnyiy/1261954-minoboronyi-v-slavyanske-napali-na-95-yu-brigadu-vsu-pogibli-2-cheloveka.html Минобороны: В Славянске напали на 95-ю бригаду ВСУ, погибли 2 человека] — Телеграф, 2 мая 2014&lt;/ref&gt;
 |праціўнік3      = 
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = {{Сцяг|ДНР}} [[Ігар Іванавіч Стралкоў|Ігар Стралкоў]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг|ДНР}} [[Вячаслаў Уладзіміравіч Панамароў|Вячаслаў Панамароў]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг|ДНР}} [[Сяргей Мікалаевіч Журыкаў|Сяргей Журыкаў]]†&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20140503/1006339733.html Один из лидеров ополчения Славянска &quot;Ромашка&quot; погиб]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vz.ru/news/2014/5/3/685003.html Погиб один из лидеров народного ополчения в Славянске]&lt;/ref&gt;
 |камандзір2      = {{Сцяг Украіны}} [[Васіль Васільевіч Крутаў|Васіль Крутаў]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Украіны}} [[Валянцін Аляксандравіч Налівайчанка|Валянцін Налівайчанка]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Украіны}} [[Арсен Барысавіч Авакаў|Арсен Авакаў]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Украіны}} Аляксандр Анішчанка†&lt;br /&gt;
{{Сцяг Украіны}} [[Сяргей Пятровіч Кульчыцкі|Сяргей Кульчыцкі]]†
 |камандзір3      = 
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 1.500&lt;ref name=autogenerated2&gt;[http://www.profi-forex.org/novosti-mira/novosti-sng/ukraine/entry1008210101.html Боевики в Славянске используют минометы и крупнокалиберное оружие]&lt;/ref&gt;-1000&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/agencia-efe/140505/kiev-says-4-its-troops-killed-eastern-ukraine Kiev says 4 of its troops killed in eastern Ukraine] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141103123054/http://www.globalpost.com/dispatch/news/agencia-efe/140505/kiev-says-4-its-troops-killed-eastern-ukraine |date=3 лістапада 2014 }}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(дадзеныя МУС Украіны)&lt;/small&gt;
2500 бойцов на всем востоке Украины (включая Славянск)&lt;ref&gt;[http://top.rbc.ru/politics/04/05/2014/921843.shtml Донбасс с наскока не берется: что ждет Украину дальше] // &quot;РБК&quot; от 4 мая 2014&lt;/ref&gt;
 |сілы2           = 1-ы рэзервовы батальён Нацгвардыі, невядомая колькасць байцоў МУС, СБУ і УС.
* Паводле дадзеных каардынатара абароны Данбаса Васіля Кісялёва на 6 мая 2014 года:&lt;br /&gt;30 тыс. салдат, уключаючы Нацыянальную гвардыю&lt;ref&gt;[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1169611 Народное ополчение Донбасса оценило численность участников карательной операции в 30 тысяч] // ИТАР–ТАСС от 6 мая 2014&lt;/ref&gt;
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}

'''Супрацьстаянне ў Славянску''' — умоўная назва баявых сутыкненняў паміж сілавымі структурамі, падначаленымі ўладам Украіны, і ўзброенымі фарміраваннямі сепаратыстаў у горадзе [[Славянск]]у [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] Украіны. Фонам для супрацьстаяння сталі прарасійскія пратэсты на Усходзе Украіны.

Падзеі пачаліся [[12 красавіка]] 2014 года, калі ўзброеныя члены «Народнага апалчэння Данбаса» занялі адміністрацыйныя будынкі (міліцыя, гарсавет)&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://vesti.ua/donbass/47110-mjer-slavjanska-podderzhala-zahvatchikov-rajotdela-i-goradministracii Мэр Славянска поддержала захватчиков райотдела и горадминистрации]&lt;/ref&gt;, уключыўшы горад у зону ўплыву самаабвешчанай [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]]&lt;ref&gt;[http://www.mk.ru/politics/sng/article/2014/04/12/1013156-v-slavyanske-zahvachenyi-rayotdel-i-zdanie-sbu-donetskiy-quotberkutquot-ne-poehal-na-razgon-protestuyuschih-onlayntranslyatsiya.html Московский Комсомолец: происшествия, общество, культура, мнения, интервью — МК]&lt;/ref&gt;. Пасля амаль трохмесячных сутыкненняў, у ноч на [[5 ліпеня]] 2014 года баевікі пакінулі Славянск. У той жа дзень горад перайшоў пад кантроль украінскіх вайскоўцаў, а над Славянскім гарадскім саветам быў узняты дзяржаўны [[сцяг Украіны]].

== Хроніка ==
=== Пачатак супрацьстаяння ===

На фоне прарасійскіх хваляванняў 12 красавіка 2014 года атрады антыўрадавых сіл занялі будынак гарадской адміністрацыі і міліцыі, падняўшы [[Сцяг Расіі|расійскія сцягі]]. Гэтыя атрады былі ўзброеныя лёгкай стралковай зброяй, апранутыя ў камуфляж і перасоўваліся па горадзе на мікрааўтобусах&lt;ref&gt;[http://ru.tsn.ua/politika/zhitelnica-slavyanska-snyala-na-video-zahvata-separatistami-otdela-milicii-360338.html Жительница Славянска сняла на видео захвата сепаратистами отдела милиции]&lt;/ref&gt;. Пасля захопу аддзялення міліцыі ў 9:00 па мясцовым часе атрадам з 20 чалавек зброя была перададзена ўдзельнікам мітынгу за федэралізацыю Украіны&lt;ref&gt;[http://ru.tsn.ua/politika/u-avakova-nazvali-prichinu-zahvata-separatistami-otdela-milicii-slavyanska-360342.html У Авакова назвали причину захвата сепаратистами отдела милиции Славянска]&lt;/ref&gt;. Над будынкам быў спушчаны ўкраінскі сцяг і узняты расійскі&lt;ref&gt;[http://ru.tsn.ua/politika/separatisty-v-slavyanske-vyvesili-nad-zahvachennym-otdelom-milicii-trikolor-360332.html Сепаратисты в Славянске вывесили над захваченным отделом милиции триколор]&lt;/ref&gt;.

Мэр горада {{нп3|Нэля Ігараўна Штепа|Нэля Штэпа|uk|Штепа Неля Ігорівна}} заявіла, што узброеныя людзі ўяўляюць сабой «апалчэнне Данбаса», яны выступаюць за рэферэндум і яна многіх з іх ведае асабіста&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;[http://news.israelinfo.ru/world/51067 В Славянске происходит восстание местной власти против Киева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703144336/http://news.israelinfo.ru/world/51067 |date=3 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;:
{{quote|Увесь Славянск сёння выйшаў на вуліцы горада і падтрымлівае актывістаў. Гэтыя людзі прыйшлі да нас з мірам, у іх няма агрэсіі па дачыненні да нас.}}

Аднак потым яна паведаміла, што сепаратысты адабралі зброю ў міліцыі і раздавалі [[Аўтамат (зброя)|аўтаматы]] і [[гранатамёт]]ы насельніцтву&lt;ref&gt;[http://www.unian.net/politics/908179-boeviki-v-slavyanske-razdali-avtomatyi-i-granatometyi-otobrali-orujie-u-militsii-mer.html Боевики в Славянске раздали автоматы и гранатометы, отобрали оружие у милиции]&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery widths=300 heights=200&gt;
Файл:Sloviansk standoff - 18-20 April 2014 - 08.jpg|Уваход у захоплены будынак.
File:Kramatorsk checkpoint of pro-Donetsk self-defense forces.jpg|Блокпост сепаратыстаў у Краматорску, 19 красавіка 2014 года.
&lt;/gallery&gt;

=== Пачатак АТА ===

[[Файл:Sloviansk standoff - 18-20 April 2014 - 01.jpg|200px|thumb|right|Сепаратысты ў масках у Славянску]]

[[13 красавіка]] Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны прыняў рашэнне аб пачатку антытэрарыстычнай аперацыі (АТА) з прыцягненнем [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных Сіл Украіны]], у тым ліку супраць прыхільнікаў федэралізацыі ў Славянску&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/47186-v-slavjanske-nachalas-antiterroristicheskaja-operacija В Славянске началась Антитеррористическая операция]&lt;/ref&gt;.

Паведамлялася, што ў штурме горада прымала ўдзел украінскае спецпадраздзяленне «Альфа», напад якога быў адбіты&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/47227-v-slavjanske-pjat-chelovek-poluchili-ognestrelnye-ranenija Здания в Славянске по-прежнему в руках пророссийских активистов]&lt;/ref&gt;. Інцыдэнт адбыўся ў васьмі кіламетрах ад Славянска ў раёне пасёлка Сямёнаўка. У выніку быў забіты афіцэр спецпадраздзялення «Альфа» Генадзь Білічэнка&lt;ref&gt;[http://fakty.ua/180361-rossijskie-specnazovcy-rasstrelivali-nas-iz-avtomatov-kalashnikova-prakticheski-v-upor «Российские спецназовцы расстреливали нас из автоматов практически в упор»]&lt;/ref&gt;.

Камандзір батальёна самаабароны Вячаслаў Панамароў быў абвешчаны камендантам горада.

[[14 красавіка]] баевікі захапілі мясцовы [[аэрадром]]&lt;ref&gt;[http://www.unian.net/politics/907699-v-slavyanske-separatistyi-zahvatili-aerodrom.html В Славянске сепаратисты захватили аэродром]&lt;/ref&gt;, які днём пазней быў адбіты іншымі ўкраінскімі ваеннымі&lt;ref&gt;[http://society.lb.ua/accidents/2014/04/15/263251_aeroportu_kramatorska_idet_boy.html Украинские военные отбили аэродром Краматорска]&lt;/ref&gt;. Паведамлялася аб гібелі 4 сепаратыстаў&lt;ref&gt;[http://www.rg.ru/2014/04/15/aerodrom-anons.html Несколько ополченцев погибли при штурме аэродрома в Краматорске]&lt;/ref&gt;.

=== Першы штурм ===

У ноч на [[15 красавіка]] была страляніна на блакпосце з боку Андрэеўкі, у якой прымалі ўдзел сепаратысты і, паводле іх дапушчэнняў, сябры «[[Правы сектар|Правага сектара]]»&lt;ref&gt;[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/04/15/7022443/ Сепаратисты говорят о боях на окраине Славянска. Подозревают «Правый сектор»]&lt;/ref&gt;. 15 красавіка паступілі паведамленні аб уводзе ў Славянск батальёна МУС Украіны, у тым ліку 20 БТР і 2 верталётаў&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/47670-v-slavjansk-voshla-kolonna-mvd-ukrainy В Славянск вошла колонна МВД Украины]&lt;/ref&gt;. Гэтую бранетэхніку заблакіравалі бяззбройныя мясцовыя жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vesti.ua/donbass/47978-minoborony-soobwilo-o-zablokirovannoj-tehnike-v-slavjanske |title=Минобороны сообщило о заблокированной технике в Славянске |access-date=24 кастрычніка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140418220536/http://vesti.ua/donbass/47978-minoborony-soobwilo-o-zablokirovannoj-tehnike-v-slavjanske |archivedate=18 красавіка 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Міністэрства абароны ўдакладніла, што дадзены інцыдэнт адбыўся ў суседнім [[Краматорск]]у, у Славянск баявыя машыны дэсанту ўжо прыбылі пад расійскімі сцягамі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vesti.ua/donbass/47869-opolchency-poobewali-otpustit-ukrainskih-voennyh-s-btrov-v-kramatorske |title=Минобороны подтвердило «подарок» из шести БТРов активистам в Краматорске |access-date=24 кастрычніка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140418220649/http://vesti.ua/donbass/47869-opolchency-poobewali-otpustit-ukrainskih-voennyh-s-btrov-v-kramatorske |archivedate=18 красавіка 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Часова выконваючы абавязкі прэзідэнта [[Аляксандр Турчынаў]] прызнаў тактычную паразу і абвінаваціў ўкраінскіх вайскоўцаў з 25-й брыгады ПДВ з Днепрапятроўска ў здачы зброі сепаратыстам&lt;ref&gt;[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/04/17/7022744/ Десантников, сдавших оружие сепаратистам, отдадут под суд]&lt;/ref&gt;.

У ходзе контратакі 17 красавіка 10 паўстанцаў захапілі тэлевежу на {{нп3|Гара Карачун|гары Карачун|ru|Карачун (гора)}} і аднавілі вяшчанне расійскіх каналаў&lt;ref&gt;[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/04/17/7022832/ В Славянске захватили телевышку и крутят российские каналы]&lt;/ref&gt;. Тым часам украінскія дэсантнікі знішчылі блокпост баевікоў у вёсцы Сяргееўка&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/harkov/48171-v-smi-soobwili-o-pogibshem-v-perestrelke-okolo-kramatorska В СМИ сообщили о погибшем в перестрелке около Краматорска]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Sloviansk standoff - 18-20 April 2014 - 04.jpg|250px|thumb|right|Барыкады ў Славянску.]]

[[18 красавіка]] ўкраінскія спецслужбы сумесна з персаналам тэлевежы зноў заблакіравалі расійскія каналы, пасля чаго пакінулі аб'ект&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/48213-v-kramatorske-otkljuchili-vewanie-rossijskih-telekanalov В Краматорске отключили вещание российских телеканалов]&lt;/ref&gt;, а затым сепаратысты паўторна захапілі яго&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/48236-v-kramatorske-vo-vtoroj-raz-zahvatili-televyshku В Краматорске во второй раз захватили телевышку]&lt;/ref&gt;.

=== Працяг супрацьстаяння ===
[[18 красавіка]] ў горадзе былі забароненыя палітычныя партыі «Бацькаўшчына», УДАР і «Свабода». Таксама Вячаслаў Панамароў папрасіў гараджан паведамляць «народнай дружыне» аб усіх падазроных асобах ў горадзе, «асабліва тых, якія будуць размаўляць на ўкраінскай мове». Ён сказаў, што ў мясцовых СМІ апублікуюць тэлефонны нумар для паведамленняў&lt;ref name=&quot;NW1&quot;&gt;[http://www.newsru.com/world/19apr2014/slavyansk.html Сепаратисты в Славянске объявили охоту на украиноговорящих и запретили три политические партии]&lt;/ref&gt;.

У другой дэкадзе красавіка 2014 года ва ўкраінскіх СМІ з'явілася інфармацыя аб «цыганскіх пагромах» у Славянску&lt;ref name=&quot;NW1&quot;/&gt;. Журналістам стала вядома пра сем выпадкаў, калі невядомыя людзі са зброяй урываліся ў дамы цыган і рабавалі іх маёмасць. Мясцовыя цыганы заяўлялі аб масавым зыходзе цыганскіх сем'яў са Славянска&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/v-slavyanske-vooruzhennye-separatisty-grabyat-romov-515066.html|title=В Славянске вооруженные люди грабят ромов|author=|date=2014-04-23|work=|publisher=Сегодня.ua|accessdate=2014-05-13|archive-date=14 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514040133/http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/v-slavyanske-vooruzhennye-separatisty-grabyat-romov-515066.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. [[20 красавіка]] 2014 года Вячаслаў Панамароў даў тлумачэнні па гэтаму поваду. Ён заявіў, што новыя ўлады чысцілі горад ад наркотыкаў: былі праведзены перамовы з цыганскімі прадстаўнікамі, у выніку якіх сям'і, якія займаліся наркагандлем, «былі з горада выдаленыя»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://novosti.dn.ua/details/223263/|title=Сепаратисты объяснили погромы ромов в Славянске|author=|date=2014-04-20|work=|publisher=Новости Донбасса|accessdate=2014-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;вопрос школьника&quot;&gt;{{cite web|url=http://vesti.ua/donbass/52889-slavjansk-s-hlebom-pod-gradom-snarjadov|title=Дети Славянска: &quot;Почему они по нам стреляют?&quot;|coauthors=Максим Газизов , Юлия Иванова|date=22 мая 2014 года|publisher=Вести|accessdate=2014-05-22}}&lt;/ref&gt;.

[[20 красавіка]] у 02:20 ночы на ​​блакпосце пасёлка Былбасаўка на заходнім ўездзе ў горад адбылася перастрэлка. З боку тых, хто знаходзіліся на блакпосце, загінула тры чалавекі, двое з якіх былі мясцовымі жыхарамі. Сепаратысты і МЗС Расіі абвінавацілі ў сутыкненні «Правы сектар»&lt;ref&gt;[http://www.mid.ru/brp_4.nsf/newsline/0DE97F7486FE0B1C44257CC0002F4C26 Заявление МИД России о провокации в районе г. Славянск]&lt;/ref&gt;, сам «Правы сектар» і СНБА абверглі гэтыя абвінавачванні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rus.newsru.ua/ukraine/20apr2014/pryvid.html|title=МИД РФ ищет предлог для отмены перемирия - СНБО|date=2014-04-20|publisher=[[NEWSru.com|NEWSru]]|accessdate=2014-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140425101407/http://rus.newsru.ua/ukraine/20apr2014/pryvid.html|archivedate=25 красавіка 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Тыя, хто нападаў, прыехалі на 4-х белых джыпах з днепрапятроўскімі нумарамі. На адной з машын быў устаноўлены [[кулямёт]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://vesti.ua/donbass/48403-jeto-samaja-strashnaja-i-krovavaja-pasha «Это самая страшная и кровавая Пасха»]&lt;/ref&gt;. Раней стральба з белых пазадарожнікаў вялася па блокпосту яшчэ 16 красавіка, але тады абыйшлося без ахвяр&lt;ref&gt;[http://topwar.ru/44162-slavyansk-otbilsya-ot-neizvestnyh-diversantov.html Славянск отбился от неизвестных диверсантов]&lt;/ref&gt;. Сілы самаабароны Славянска захапілі два з чатырох аўтамабіляў, у якіх была выяўленая сімволіка «Правага сектара», карты на аснове аэрафотаздымкі і вялікая колькасць зброі, уключаючы тую, якой няма на ўзбраенні ўкраінскай арміі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Паўстанцы сцвярджалі, што тых, хто нападаў, было дзесяць, двое з якіх у ходзе сутыкнення былі забітыя, чацвёра параненыя, а адзін быў злоўлены пасля бою на трасе, калі спрабаваў пакінуць раён сутыкнення&lt;ref name=autogenerated3&gt;{{cite web|url=http://vesti.ua/donbass/49150-brat-obvinjaemogo-v-perestrelke-v-slavjanske-ne-ponimaju-chego-pravyj-sektor-otkrewivaetsja|title=«Не понимаю, чего Правый сектор открещивается»|author=Омельянчук О.|date=2014-04-25|work=|publisher=Интернет-газета Vesti.ua|accessdate=2014-04-26}}&lt;/ref&gt;.

20 красавіка Вячаслаў Панамароў заявіў аб адмове весці перамовы з украінскімі ўладамі&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/politics/2014/04/20_a_5999897.shtml Праздник не получился]&lt;/ref&gt; і аб адсутнасці ў горадзе расійскіх вайскоўцаў. Таксама ён заявіў, што «народнае апалчэнне Славянска» не мае дачынення да дамоўленасцей, дасягнутых на перамовах у Жэневе&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/news/1304884-echo.html Так называемый народный мэр Славянска Вячеслав Пономарев утверждает, что в этом городе нет российских военных]&lt;/ref&gt;.

Пасля перастрэлкі 20 красавіка ў горадзе была уведзены каменданцкая гадзіна з паўночы да шасці гадзін раніцы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://glavred.info/politika/narodnyy-mer-slavyanska-zayavil-o-vvedenii-komendantskogo-chasa-iz-za-perestrelki-277516.html |title=Из-за перестрелки сепаратисты вводят в Славянске комендантский час |access-date=26 кастрычніка 2014 |archive-date=4 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504224145/http://glavred.info/politika/narodnyy-mer-slavyanska-zayavil-o-vvedenii-komendantskogo-chasa-iz-za-perestrelki-277516.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Таксама ў Славянску ўвялі забарону на продаж алкаголю c 10 гадзін вечара да 10 гадзін раніцы. Забарона дзейнічала на час хваляванняў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kp.ua/politics/450776-v-slavianske-vvodiat-sukhoi-zakon|title=В Славянске вводят сухой закон|author=Сидоренко Л.|date=2014-04-30|work=|publisher=Комсомольская правда в Украине|accessdate=2014-05-12}}&lt;/ref&gt;.

20 красавіка ў ваколіцах Славянска баевікамі ў водах ракі былі знойдзены два целы, у якіх былі рассечаныя жываты і, як мяркуецца, меліся сляды катаванняў. У адным з цел пазней апазналі зніклага незадоўга да гэтага дэпутата Горлаўскага гарсавета, сябра партыі «Бацькаўшчына» {{нп3|Уладзімір Іванавіч Рыбак|Уладзіміра Рыбака|uk|Рибак Володимир Іванович}}. Раней дэпутат спрабаваў прайсці ў гарвыканкам і зняць сцяг [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай народнай рэспублікі]], але на ўваходзе ў будынак у яго ўзнік канфлікт з прадстаўнікамі самаабароны. Другое цела належыць 19-гадоваму студэнту-кіяўляніну Юрыю Папраўцы&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;.

=== Другі штурм ===

[[24 красавіка]] ў ходзе баёў на ўскраінах Славянска і каля вёскі Храстышчы ўрадавыя войскі часова авалодалі трыма блокпостамі баевікоў. У прыватнасці, украінскі БТР расстраляў блокпост паўстанцаў на дарозе Славянск-{{нп3|Святагорск|Святагорск|ru|Святогорск}}&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/48989-ukrainskij-btr-rasstreljal-blokpost-v-slavjanske Украинский БТР расстрелял блокпост в Славянске]&lt;/ref&gt;. Апошнія панеслі страты забітымі і параненымі. На дапамогу паўстанцам з Славянска прыйшлі сепаратысты з [[Лыман|Краснага Лімана]]&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/49035-v-slavjansk-iz-krasnogo-limana-pribylo-podkreplenie-dlja-opolchencev В Славянск из Красного Лимана прибыло подкрепление для ополченцев]&lt;/ref&gt;. Да поўдня ўрадавыя войскі адступілі ад горада. [[Уладзімір Пуцін]] папярэдзіў, што выкарыстанне ўкраінскімі ўладамі арміі супраць народа будзе мець наступствы. Расійская армія пачала ваенныя вучэнні на мяжы з [[Украіна]]й, выйшаўшы на адлегласць візуальнага кантакту з украінскімі пагранічнікамі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/04/140424_ukraine_slavyansk_military.shtml|title=Россия проводит учения в ответ на перестрелку в Славянске|author=|date=2014-04-24|work=|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=2014-04-24}}&lt;/ref&gt;. У выніку камандаванне арміі Украіны прыпыніла аперацыю. Украінскае агенцтва «Цензор.нет» заявіла, што ў атацы на горад прымалі ўдзел толькі спецпадраздзяленне «Амега» і часткі Нацыянальнай гвардыі, тады як спецпадраздзяленне «Альфа» адмовілася ад удзелу ў штурме&lt;ref&gt;[http://censor.net.ua/news/282582/spetsnaz_alfa_sbu_uklonilsya_ot_antiterroristicheskoyi_operatsii_v_slavyanske_jurnalist Спецназ «Альфа» СБУ уклонился от антитеррористической операции в Славянске, — журналист]&lt;/ref&gt;

СБУ заявіла, што захапіла двух членаў групы [[Ігар Іванавіч Стралкоў|Ігара Стралкова]], аднаго з іх абвінавацілі ў тым, што ён арганізоўваў захоп адміністрацыйных будынкаў у Арцёмаўску і Славянску і адказваў за пастаўкі зброі паўстанцам, другі — «можа быць тэхнічным спецыялістам, які адказвае за шыфраваную сувязь з Цэнтрам і валодае важнай інфармацыяй аб дзейнасці прарасійскіх сіл ва Украіне»&lt;ref name=&quot;BBCUkr&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/ukrainian/ukraine_in_russian/2014/04/140427_ru_s_officers_detained.shtml|title=Славянские сепаратисты задержали трёх офицеров СБУ|author=|date=2014-04-27|work=|publisher=Би-би-си Украина|accessdate=2014-04-27}}&lt;/ref&gt;.

У ходзе контратакі [[25 красавіка]] на аэрадроме Краматорск ў выніку абстрэлу былі знішчаны верталёт ВПС Украіны Мі-8 і самалёт Ан-2, пацярпеў камандзір экіпажа верталёта і будынак аэрапорта. Украінскія ўлады вырашылі часова адмовіцца ад ідэі штурму Славянска і зладзіць поўную блакаду, каб не даць магчымасць мясцовым сілам самаабароны атрымаць падмацаванне&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2014/04/25/ukraine-launches-phase-two-of-anti-terrorist-operation/ Киев решил взять Славянск измором] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140702234143/http://ru.euronews.com/2014/04/25/ukraine-launches-phase-two-of-anti-terrorist-operation/ |date=2 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;.

На пад'ездах да Славянска членамі народнай самаабароны быў затрыманы [[аўтобус]], у якім знаходзілася 8 ваенных назіральнікаў з Еўропы і 5 афіцэраў Генштаба Украіны. Афіцэраў западозрылі ў шпіянажы&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2014/04/25/european-military-observers-captured-in-slovyansk/ Ополченцы Славянска задержали иностранных наблюдателей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703041328/http://ru.euronews.com/2014/04/25/european-military-observers-captured-in-slovyansk/ |date=3 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;. Пазней прадстаўнікі сепаратыстаў заявілі, што гатовыя абмяняць затрыманых еўрапейскіх ваенных на сваіх арыштаваных актывістаў&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2014/04/26/russia-offers-to-help-free-osce-observers-held-by-separatists-in-ukraine/ Ополченцы Славянска хотят обменять европейских военных на своих активистов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703000659/http://ru.euronews.com/2014/04/26/russia-offers-to-help-free-osce-observers-held-by-separatists-in-ukraine/ |date=3 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/news/1308078-echo.html Сепаратисты из Славянска пока не намерены отпускать иностранных военных наблюдателей, которых они захватили]&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery widths=300 heights=200&gt;
File:Ukrainian soldiers near Kramatorsk.jpg|Украінскія вайскоўцы пад [[Краматорск]]ам.
File:Civilians block ukrainian military near Slavyansk.jpg|Насельніцтва блакіруе ўкраінскіх вайскоўцаў у ваколіцах Славянска.
&lt;/gallery&gt;

=== Трэці штурм ===

У 5 гадзін раніцы [[2 мая]] ўнутраныя войскі і нацыянальная гвардыя пры падтрымцы бронетэхнікі і верталётаў узброеных сіл Украіны атакавалі блокпосты на подступах да Славянска, пачаўся новы штурм&lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=1538411 Из Славянска поступают сообщения о начале штурма]&lt;/ref&gt;. Амаль адразу вайскоўцамі быў заняты блокпост ў пгт. Былбасоўка, а пазней — тэлецэнтр Славянска на гары Карачун. Гэтая фаза сілавой аперацыі афішыравалася днём раней, камандаванне ёю было перададзена ад МУС кіраўніку СБУ [[Валянцін Налівайчанка|Валянціну Налівайчанку]]&lt;ref&gt;[http://vz.ru/news/2014/5/1/684865.html Источник: Глава СБУ назначил на 2 мая штурм блокпостов на Востоке Украины]&lt;/ref&gt;.

У прыватнасці, СМІ паведамілі аб перастрэлках на блокпостах і ў раёне чыгуначнага вакзала&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vesti.ua/donbass/50110-carev-sravnil-shturm-slavjanska-s-sobytijami-1941-goda |title=В Славянске идут бои на блокпостах |access-date=25 кастрычніка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502132256/http://vesti.ua/donbass/50110-carev-sravnil-shturm-slavjanska-s-sobytijami-1941-goda |archivedate=2 мая 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У раёне камбікормавага завода сепаратыстамі быў абстраляны верталёт МНС з брыгадай медыкаў, адзін з іх быў паранены&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/politics/news/2014/05/02/n_6124241.shtml СБУ: в Славянске обстрелян вертолёт спасателей]&lt;/ref&gt;. Украінскім вайскоўцам атрымалася ўсталяваць кантроль над тэлевежай на гары Карачун і адключыць тэлебачанне ў горадзе&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/50151-v-slavjanske-otkljuchili-kabelnye-kanaly-i-zakryli-magaziny В Славянске отключили кабельные каналы и закрыли магазины]&lt;/ref&gt;, яны акружылі горад і адбілі 10 блокпостаў, адціснуўшы прыхільнікаў Панамарова да цэнтра, дзе тыя пачалі ўзводзіць барыкады&lt;ref name=&quot;Эх2&quot;&gt;[http://echo.msk.ru/news/1312148-echo.html Россия созывает экстренное заседание Совбеза ООН в связи с силовой операцией на востоке Украины]&lt;/ref&gt;. У канцы дня ДНРаўцы заявілі, што ім у чарговы раз ўдалося захаваць горад пад сваім кантролем&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/50177-slavjansk-ostalsja-pod-kontrolem-opolchencev Славянск остался под контролем ополченцев]&lt;/ref&gt;.

Украінскія СМІ са спасылкай на Мінабароны паведамілі пра страту двух верталётаў агнявой падтрымкі Мі-24 (яны былі збітыя з ПЗРК) і пашкоджанні дэсантнага верталёта Мі-8. З двух экіпажаў верталётаў Мі-24 (шэсць чалавек) загінула пяцёра. Шосты верталётчык параненым быў падабраны баевікамі і дастаўлены ў гарадскую бальніцу. З боку сепаратыстаў 1 забіты і дзясяткі параненых&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2014/05/02/claims-of-many-pro-russian-rebels-killed-in-battle-for-besieged-city-of-slovyansk/ Украинские войска окружили Славянск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703041314/http://ru.euronews.com/2014/05/02/claims-of-many-pro-russian-rebels-killed-in-battle-for-besieged-city-of-slovyansk/ |date=3 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gazeta.ua/ru/articles/life/_geroi-vertoletchiki-kotorye-pogibli-v-boyu-za-slavyansk/556231|title=Герои вертолетчики, которые погибли в бою за Славянск|author=|date=2014-05-06|work=|publisher=Gazeta.ua|accessdate=2014-05-12}}&lt;/ref&gt;.

МУС Украіны абвясціла патрабаванні да жыхароў Славянска, якія складаюцца ў здачы зброі, вызваленні ўсіх закладнікаў (супрацоўнікаў місіі [[АБСЕ]], журналістаў, былога гарадскога кіраўніка Славянска Нэлі Штэпы і іншых людзей&lt;ref name=&quot;Эх2&quot; /&gt;) і захопленых адміністрацыйных будынкаў, спыненні беспарадкаў і пагромаў. Улады паведамілі пра гатоўнасць амніставаць удзельнікаў супрацьстаяння і захопу будынкаў, якія не ўчынілі цяжкіх злачынстваў&lt;ref&gt;[http://lb.ua/news/2014/05/02/265080_mvd_vidvinulo_trebovanie.html МВД выдвинуло требования сепаратистам в Славянске]&lt;/ref&gt;.

У ноч на [[3 мая]] штурм аднавіўся. Перастрэлка ішла ў раёне пасёлка Яснагорка, дзе няўзброеным натоўпам і баевікамі была заблакіраваная калона з БТР і ваеннай тэхнікі ўкраінскай арміі, а таксама пасёлка Андрэеўка&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/50222-rossijskie-smi-soobwili-o-shturme-kramatorska-i-postradavshih В Краматорске ополченцы отбили атаку украинской армии]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mk.ru/social/2014/05/03/ukrainskaya-natsgvardiya-shturmuet-kramatorsk-est-ubityie-i-ranenyie.html Украинская Нацгвардия штурмует Краматорск, есть убитые и раненые]&lt;/ref&gt;. З боку сілавікоў ўдзельнічала 95-я асобная паветрана-дэсантная брыгада&lt;ref&gt;[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/05/2/7024215/ Под Славянском украинские военные отбиваются от атак террористов. Двое погибших]&lt;/ref&gt;. У выніку начнога бою загінула 2 сілавікі і 10 сепаратыстаў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/05/03/1264127.html |title=Ополченцы Краматорска сообщили о десяти погибших в бою |access-date=25 кастрычніка 2014 |archive-date=3 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503114401/http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/05/03/1264127.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Увечары 3 мая сепаратысты заявілі аб тым, што пад іх кантролем застаўся толькі цэнтр [[Краматорск]]а, іх штаб цяпер кантралююць байцы Нацгвардыі Украіны, таксама быў адбіты будынак СБУ. Мясцовая прэса паведамляла пра тое, што ўрадавыя войскі занялі ўсе блокпосты вакол горада, аэрапорт і тэлецэнтр, дзе было адноўлена вяшчанне ўкраінскіх каналаў&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/news/1312748-echo.html Правительственные войска заняли большую часть Краматорска]&lt;/ref&gt;.

На раніцу [[4 мая]] сепаратысты заявілі, што аднавілі кантроль над Краматорскам і шэрагам іншых ключавых гарадоў Данецкай вобласці&lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=1545675&amp;cid=7 Ополченцы отбили города в Донецкой области]&lt;/ref&gt;.

[[5 мая]] баявыя дзеянні пад Славянскам аднавіліся, часткам Нацыянальнай Гвардыі ўдалося вярнуць пад свой ​​кантроль тэлестанцыю і аднавіць трансляцыю ўкраінскіх тэлеканалаў. У выніку сутыкненняў у мікрараёне Сямёнаўка праўрадавыя сілы страцілі 4-х чалавек забітымі, з боку мясцовых жыхароў загінула 20 чалавек&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/donbass/50533-slavjanskie-opolchency-soobwili-o-dvadcati-pogibshih-v-rezultate-boev Славянские ополченцы сообщили о двадцати погибших в результате боев]&lt;/ref&gt;. Каля поўдня паўстанцы збілі яшчэ адзін верталёт агнявой падтрымкі Мі-24, выкарыстоўваючы буйнакаліберны кулямёт&lt;ref&gt;[http://www.unian.net/politics/914781-v-slavyanske-boeviki-sbili-esche-odin-vertolet-voennyih.html В Славянске боевики сбили ещё один вертолет военных]&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу, украінскія самалёты знішчылі сабраны з грамадзянскіх грузавых вагонаў бронецягнік сепаратыстаў&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://rrnews.ru/news/u217/2014/05/06/55367
 |title       = Минобороны Украины: ВВС разбомбили бронепоезд ополченцев под Славянском
 |subtitle    = Минобороны Украины привлекло авиацию для уничтожения поезда ополчениях под Славянском, который был переделан в бронепоезд, - информирует сайт ведомства.
 |author      = Харитонова, Ирина
 |quote       = …в заявлении минобороны сказано, что соответствующие данные получила разведка, а затем армейская авиация разрушила поезд.
 |date        = 2014-05-06
 |publisher   = Новости регионов России
 |accessdate  = 2014-10-13
 |archiveurl  = https://archive.today/20141013120505/http://rrnews.ru/news/u217/2014/05/06/55367
 |archivedate = 13 кастрычніка 2014
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;.

Пачынаючы з 5 мая 2014 года Славянск рэгулярна трапляў пад артылерыйскі абстрэл, агонь вёўся як па блокпостам баевікоў, так і па жылых дамах&lt;ref&gt;[http://www.ntv.ru/novosti/968976 Бойцы нацгвардии открыли огонь по домам жителей Славянска]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Vyachaslav Ponomaryov at 9 May in Sloviansk.jpg|thumb|Выступленне «народнага мэра» Славянска Вячаслава Панамарова на мітынгу 9 мая.]]
[[9 мая]] 2014 года ў ходзе святкавання [[Дзень Перамогі|Дня Перамогі]] на арганізаваным прыхільнікамі [[ДНР]] мітынгу выступіла гарадскі галава Неля Штэпа. Яна заклікала ўдзельнічаць у рэферэндуме 11 мая. «Народны мэр» Славянска Вячаслаў Панамароў заявіў аб тым, што вайскоўцаў ўкраінскай арміі ў палон больш браць не стануць, і іх будуць «валіць»&lt;ref&gt;[http://www.svoboda.org/media/video/25379606.html  9 мая в Славянске: «Валить будем всех»]&lt;/ref&gt;..

Да [[9 мая]] 2014 года паведамлялася, што ў некаторых крамах горада апусцелі паліцы з прадуктамі, многія банкі зачыненыя, у банкаматах сканчаюцца грошы, стала адчувацца недахоп наяўных грошай&lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=1559589&amp;tid=105474 Славянск отметит 9 мая, несмотря на тяготы осадной жизни]&lt;/ref&gt;.

[[12 мая]] 2014 года, пасля праведзенага напярэдадні рэферэндуму аб будучыні Данбаса, [[Ігар Стралкоў|Стралкоў]] заявіў, што прыняў пасаду камандуючага ўзброенымі сіламі самаабвешчанай [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]] і абвясціў аб увядзенні рэжыму «контртэрарыстычнай аперацыі» (КТА). У выдадзеным Стралковым загадзе утрымліваецца зварот да [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]] «прыняць адэкватныя меры да абароны насельніцтва ДНР, уключаючы магчымасць уводу кантынгенту міратворчых сіл з боку ўсходняй мяжы». У ім таксама заяўлена, што «ў рамках КТА ўсе баевікі ўкраінскіх неанацысцкіх груповак (Нацыянальная гвардыя Украіны, Правы сектар, батальён Ляшко, батальён Данбас і інш.) падлягаюць затрыманню, раззбраенню, а ў выпадку ўзброенага супраціўлення — знішчаюцца на месцы»&lt;ref name=&quot;bbc20140512&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/05/140512_rn_donetsk_strelkov.shtml|title=Игорь Стрелков провозгласил себя командующим «армии ДНР»|author=|date=2014-05-12|work=|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=2014-05-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;korrespondent20140512&quot;&gt;{{cite web|url=http://korrespondent.net/ukraine/politics/3361821-v-dnr-obiavyly-o-nachale-kontrterrorystycheskoi-operatsyy|title=В ДНР объявили о начале контртеррористической операции|author=|date=2014-05-12|work=|publisher=Корреспондент.net|accessdate=2014-05-13}}&lt;/ref&gt;.

[[13 мая]] 2014 года калона ўкраінскіх ваенных трапіла ў засаду сепаратыстаў у раёне сяла Акцябрскае, у 20 км ад Краматорска. Ігар Стралкоў паведаміў у сваім камюніке, што байцы ДНР напалі на калону Нацгвардыі, якая дастаўляла боепрыпасы ўкраінскім вайскоўцам на гары Карачун. Паводле афіцыйнай жа версіі МУС калона «везла ваду і прадукты з аднаго блокпоста на іншы»&lt;ref name=&quot;риа&quot;/&gt;. У ходзе перастрэлкі загінула 7 дэсантнікаў&lt;ref name=&quot;bbc20140513&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/05/140513_rn_ukraine_kramatorsk_ambush.shtml|title=Минобороны Украины: шесть солдат убиты из засады|author=|date=2014-05-13|work=|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=2014-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://interfax.com.ua/news/general/204669.html|title=До 7 возросло количество погибших украинских военных под Краматорском - СБУ|author=|date=2014-05-13|work=|publisher=Интерфакс-Украина|accessdate=2014-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://russian.rt.com/article/31512 СБУ: число десантников, погибших под Краматорском, возросло до семи]&lt;/ref&gt; 95-й аэрамабільнай брыгады. Таксама ў выніку сутыкнення дэсантнікі страцілі адзін БТР і адзін [[ГАЗ-66]] з мінамётнай устаноўкай&lt;ref name=&quot;риа&quot;/&gt;. Паводле дадзеных МУС, з боку баевікоў таксама меліся параненыя і забітыя, але іх колькасць невядомая&lt;ref name=&quot;риа&quot;&gt;[http://ria.ru/world/20140514/1007696473.html МВД: число раненных под Краматорском десантников выросло до девяти]&lt;/ref&gt;. Паводле інфармацыі ж паўстанцаў, іх страты склалі двое чалавек&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=1577178&amp;cid=9|title=Бой под Дмитровкой: ополченцы уничтожили колонну Нацгвардии|author=|date=2014-05-13|work=|publisher=Вести.ru|accessdate=2014-05-13}}&lt;/ref&gt;.

[[14 мая]] 2014 года прадстаўнікі Стралкова заявілі аб тым, што ліквідавалі яшчэ 8 украінскіх сілавікоў&lt;ref&gt;[http://radiovesti.ru/article/show/article_id/136152 Ополченцы: под Славянском погибли 8 украинских силовиков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703111827/http://radiovesti.ru/article/show/article_id/136152 |date=3 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;. У той жа дзень прэс-сакратар гарадскога галавы славянска Стэла Хорашава заявіла, што сепаратысты пераходзяць з абароны ў фазу наступу. Таксама Хорашава паведаміла яшчэ аб 11 забітых і 34 параненых сілавіках за мінулыя суткі і агучыла ўльтыматум на вывад войскаў з-пад Славянска&lt;ref&gt;[http://www.vz.ru/news/2014/5/14/686703.html Ополченцы Славянска решили перейти от обороны к наступлению]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mk.ru/politics/2014/05/15/za-sutki-v-kramatorske-ubityi-11-silovikov-i-odin-opolchenets.html За сутки в Краматорске убиты 11 силовиков и один ополченец]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20140515/1007806625.html Ополченцы дали силовикам 24 часа на освобождение блокпостов Донбасса]&lt;/ref&gt;.

[[16 мая]] 2014 года, па заканчэнні тэрміну ўльтыматуму прыхільнікі ДНР атакавалі базу ўкраінскіх сілавікоў у раёне [[Ізюм]]а, а таксама заблакіравалі і абстралялі ваенны аэрадром у Краматорску&lt;ref&gt;[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/05/16/7025555/ СМИ: Ночью террористы напали на базу АТО]&lt;/ref&gt;.

[[18 мая]] 2014 года сілавікі пры падтрымцы цяжкай артылерыі і штурмавой авіяцыі распачалі чарговы штурм па восі Славянск-Краматорск. У выніку ім удалося прарвацца ў Краматорск, завязаліся вулічныя баі. Паводле слоў прадстаўніка народнай самаабароны горада, калона бронетэхнікі ў складзе шасці БТР не змагла прасунуцца далей моста ў раёне завода «Энергамашспецсталь». Падраздзяленні ўкраінскіх сілавікоў адышлі ў бок горы Карачун&lt;ref&gt;[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1194846 Ополченцы отбили наступление украинских силовиков на Краматорск]&lt;/ref&gt;. У ходзе начных баёў з 18 на 19 траўня «апалчэнцам» ўдалося вярнуць кантроль над двума раней захопленымі блокпостамі&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/politics/news/2014/05/19/n_6162265.shtml В Краматорске ополченцы отбили у нацгвардии два блокпоста]&lt;/ref&gt;.

[[19 мая]] 2014 года сепаратыстам удалося падбіць адзін БТР нацгвардыі, абстраляўшы з ПТКР блокпост паміж Краматорскам і Славянскам ў пасёлку Чараўкоўка&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.u-f.ru/News/u316/2014/05/19/677159 |title=Ополченцы подбили БТР Нацгвардии у блок-поста между Славянском и Краматорском |access-date=25 кастрычніка 2014 |archive-date=21 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140721052239/http://u-f.ru/News/u316/2014/05/19/677159 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Таксама пры мінамётным абстрэле гары Карачун быў забіты адзін і параненыя двое сілавікоў&lt;ref&gt;[http://ru.tsn.ua/ukrayina/terroristy-pod-slovyanskom-ubili-ukrainskogo-boyca-i-ranili-esche-troih-iz-minometa-tymchuk-366205.html Террористы под Славянском убили украинского бойца и ранили ещё троих из миномёта — Тымчук]&lt;/ref&gt;.

У ноч на [[25 мая]] пад Славянскам загінулі італьянскі журналіст Андрэа Ракелі і расійскі журналіст і праваабаронца Андрэй Міронаў. Разам з імі ў аўтамабілі знаходзіўся французскі фатограф Уільям Рагулен, які быў паранены. Паводле паведамленняў баевікоў, аўтамабіль з журналістамі быў абстраляны з мінамётаў з боку ўкраінскіх вайскоўцаў, калі група спынілася каля блокпоста паўстанцаў. Першы віцэ-прэм'ер Украіны Віталь Ярэма, аднак, заявіў, што мінамётны абстрэл вёўся з боку сепаратыстаў&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/05/140526_slavyansk_journalists_death.shtml ОБСЕ требует расследовать гибель Рокелли и Миронова]&lt;/ref&gt;.

[[29 мая]] 2014 года баевікі на паўднёва-ўсходняй ўскраіне Славянска ў раёне пасёлка Чарвоны Малачар збілі ваенны ўкраінскі верталёт Мі-8, у выніку падзення загінула 14 ўкраінскіх вайскоўцаў, якія знаходзіліся на борце, у тым ліку генерал унутраных войскаў Украіны Сяргей Кульчыцкі&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20140529/1009859047.html Турчинов: при падении сбитого ополченцами вертолёта погиб генерал]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2014/05/29/ukrainian-military-helicopter-shot-down-during-fresh-fighting-near-slovyansk/ Над Славянском сбит вертолёт с украинским генералом на борту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150105001638/http://ru.euronews.com/2014/05/29/ukrainian-military-helicopter-shot-down-during-fresh-fighting-near-slovyansk/ |date=5 студзеня 2015 }}&lt;/ref&gt;. У той жа дзень паўстанцы атакавалі ўкраінскую калону з Ізюма ў раёне сяла Даліна&lt;ref&gt;[http://vesti.ua/harkov/54382-kolonnu-s-ukrainskimi-voennymi-pod-izjumom-obstreljali-iz-muhi Колонну с украинскими военными под Изюмом обстреляли из «мухи»]&lt;/ref&gt;.

=== Чацвёрты штурм ===

3 чэрвеня з'явіліся паведамленні, што ўкраінская армія пачала чарговы штурм Славянска&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vesti.az/news/205998 |title=УКРАИНСКАЯ АРМИЯ ШТУРМУЕТ СЛАВЯНСК |access-date=25 кастрычніка 2014 |archive-date=16 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016205911/http://vesti.az/news/205998 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[Арсен Авакаў]] заявіў аб знішчэнні блакпастоў паўстанцаў у раёне Сяменаўка&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vesti.az/news/206000 |title=АРСЕН АВАКОВ: «БЛОКПОСТЫ ТЕРРОРИСТОВ ПОД СЛАВЯНСКОМ УНИЧТОЖЕНЫ, НАСТУПЛЕНИЕ ПРОДОЛЖАЕТСЯ» |access-date=25 кастрычніка 2014 |archive-date=7 чэрвеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140607010750/http://vesti.az/news/206000 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Баявыя дзеянні вяліся і ў раёне пасёлка Царыцына&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vesti.ua/donbass/54809-pod-slavjanskim-caricyno-idet-intensivnyj-boj |title=Под Славянским поселком Царицыно идет интенсивный бой |access-date=25 кастрычніка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140604153050/http://vesti.ua/donbass/54809-pod-slavjanskim-caricyno-idet-intensivnyj-boj |archivedate=4 чэрвеня 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Украінскія сілавікі ўзялі кантроль над Красным Ліманам&lt;ref&gt;[http://censor.net.ua/news/288314/v_hode_ato_unichtojeno_50_boevikov_i_zanyat_krasnyyi_liman_terroristy_brosayut_orujie_i_ubegayut_smi В ходе АТО уничтожено 50 боевиков и занят Красный Лиман. Террористы бросают оружие и убегают, — СМИ]&lt;/ref&gt;.

4 чэрвеня паўстанцы заявілі аб збітым [[Су-25]], украінскія ваенныя, у сваю чаргу, абверглі гэтую інфармацыю&lt;ref&gt;[http://timer.od.ua/news/povstantsi_otchitalis_o_sbitom_su_25_423.html Повстанцы отчитались о сбитом «Су-25»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140608062434/http://timer.od.ua/news/povstantsi_otchitalis_o_sbitom_su_25_423.html |date=8 чэрвеня 2014 }}&lt;/ref&gt;.

[[6 чэрвеня]] ў выніку баёў былі пашкоджаныя высакавольтныя лініі каля Славянска, што пакінула без электрычнасці частку горада і 40 населеных пунктаў Славянскага раёна. Магчымасць рамонту ліній была моцна абцяжарана з-за баявых дзеянняў&lt;ref&gt;[http://obkom.net.ua/news/2014-06-07/1255.shtml «Компания Ахметова не собирается обеспечивать Славянск электричеством под минометным обстрелом.»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140621225016/http://obkom.net.ua/news/2014-06-07/1255.shtml |date=21 чэрвеня 2014 }} ''ОБКОМ'', 07 Июня 2014.&lt;/ref&gt;. Праз некалькі дзён Славянск наблізіўся да гуманітарнай катастрофы: у горадзе не было святла, спыненая падача вады, адсутнічалі транспартныя зносіны з іншымі населенымі пунктамі, АЗС разбураныя, а мабільная сувязь працавала з перабоямі&lt;ref&gt;[http://fakty.ictv.ua/ru/index/view-media/id/63354/album/83 «В Славянске нет воды и света, не хватает бензина для „скорых“.»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140617132323/http://fakty.ictv.ua/ru/index/view-media/id/63354/album/83 |date=17 чэрвеня 2014 }} ''fakty.ictv.ua'', 11.06.2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.today/20140614133946/inforesist.org/uk/slovyansk-na-mezhi-katastrofi-nemaye-svitla-vodi-ta-mobilnogo-zvyazku/ «Слов’янськ на межі катастрофи: немає світла, води та мобільного зв’язку.»] ''inforesist.org'', June 8, 2014.&lt;/ref&gt;.

8 чэрвеня артылерыйскія перастрэлкі перамясціліся ў цэнтр горада. Да позняй ночы ўкраінскія войскі абстрэльвалі пазіцыі баевікоў з артылерыі. Удары былі нанесены ў тым ліку па будынках гарвыканкама і ўпраўлення СБУ.&lt;ref&gt;http://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=129822&lt;/ref&gt;

10 чэрвеня 2014 года [[Вячаслаў Панамароў]] быў затрыманы па загадзе камандзіра апалчэння Славянска, міністра абароны ДНР [[Ігар Стралкоў|Ігара Стралкова]]&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2014/06/11/ponomarev/ Lenta.ru: Бывший СССР: Украина: Названа причина задержания «народного мэра» Славянска]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20140610/1011534885.html «Народный мэр» Славянска задержан ополченцами, подтвердили в ДНР | РИА Новости]&lt;/ref&gt;. «Гэтак званы „народны мэр“ Панамароў змешчаны з пасады за вядзенне дзейнасці, несумяшчальнай з мэтамі і задачамі грамадзянскай адміністрацыі,» — гаварылася ў заяве Стралкова&lt;ref name=&quot;rbc06072014&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20140706150510.shtml|title=Бывший &quot;народный мэр&quot; Славянска Пономарев находится на свободе в Донецке|date=6.07.2014|publisher=РБК|accessdate=2014-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219085408/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20140706150510.shtml|archivedate=19 снежня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пазней у штабе сепаратыстаў патлумачылі, што да байцоў і мірных жыхароў не даходзіла гуманітарная дапамога, якая паступала ў горад&lt;ref name=&quot;ria05072014&quot;&gt;{{cite web|url=http://ria.ru/world/20140705/1014843168.html#ixzz36nl6TbEf|title=Экс-мэр Славянска Пономарев покинул город вместе с ополчением|date=5.07.2014|publisher=РИА Новости|accessdate=2014-07-07}}&lt;/ref&gt;. 13 чэрвеня новым в.а. галавы горада быў прызначаны Уладзімір Паўленка.&lt;ref&gt;[http://lifenews.ru/news/134902 Новый мэр Славянска пообещал обеспечить людей светом — Первый по срочным новостям — LIFE | NEWS]&lt;/ref&gt;

24 чэрвеня, падчас абвешчанага Украінай аднабаковага спынення агню, у раёне гары Карачун стрэлам з ПЗРК быў збіты верталёт урадавых сіл Мі-8&lt;ref&gt;[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3383290-pod-slavianskom-sbyt-vertolet-deviat-pohybshykh Под Славянском сбит вертолет: девять погибших — Korrespondent.net]&lt;/ref&gt;.

3 ліпеня, у ходзе баёў з Нацыянальнай гвардыяй ў ваколіцах Славянска, паводле дадзеных памочніка Ігара Стралкова, камандзіры «Беркут», «Філін» і «Мінер» дэзерціравалі з пазіцый ў [[горад Енакіева]]&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20140703/1014578818.html Командир ополчения Славянска обвинил в дезертирстве трех подчиненных]&lt;/ref&gt;.

=== Вывад сіл ДНР са Славянска. Устанаўленне кантролю ўрадавымі сіламі ===

У ноч на 5 ліпеня буйная група паўстанцаў з калонай бронетэхнікі з боем прарвалася з аточанага Славянска ў суседні [[Краматорск]], адкуль пазней накіравалася ў [[Горлаўка|Горлаўку]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Обстановка в Горловке, куда прибыли ополченцы из Славянска, спокойная|author = |url = http://ria.ru/world/20140705/1014849945.html|work = РИА Новости|date = 5 июля 2014 года}}&lt;/ref&gt; і [[Данецк]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Мэрия Донецка призвала горожан не выходить из дома без необходимости|author = |url = http://ria.ru/world/20140705/1014842980.html|work = РИА Новости|date = 5 июля 2014 года}}&lt;/ref&gt;. Паводле слоў Стралкова, горад пакінула 80-90% тэхнікі, узбраення і асабістага складу баевікоў, іх сем'і, а таксама асобы, якія ім дапамагалі&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Стрелков сообщил, что приступил к организации обороны Донецка|author = |url = http://ria.ru/world/20140706/1014876730.html|work = РИА Новости|date = 6 июля 2014 года}}&lt;/ref&gt;. Прарыў суправаджаўся ўдарам бранягрупы па ўкраінскім блок-посце на шашы ў Краматорск, у выніку большая частка тэхнікі сепаратыстаў была знішчана. Паводле паведамлення Начальніка Генеральнага штаба Украіны Віктара Мужэнкі, падчас прарыву былі падбіты 1 танк, 2 БМП і 2 БМД сепаратыстаў&lt;ref&gt;[http://odessa-daily.com.ua/news/slavyansk-mirnyj-plan-poroshenko-nachal-realizovyvatsya-id67235.html Славянск: Мирный план Порошенко начал реализовываться]&lt;/ref&gt;.

Славянск перайшоў пад кантроль украінскіх ваенных&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://echo.msk.ru/news/1353836-echo.html|title = ВООРУЖЕННЫЕ СЕПАРАТИСТЫ ПОКИНУЛИ СЛАВЯНСК|author = |date = |publisher = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://top.rbc.ru/incidents/05/07/2014/934699.shtml Славянск перешел под контроль украинских силовиков, Top.rbc.ru]&lt;/ref&gt;, над Славянскім гарадскім саветам узняты дзяржаўны сцяг Украіны&lt;ref&gt;[http://interfax.com.ua/news/general/212240.html Флаг Украины реет над мэрией Славянска, город возвращается к нормальной жизни]&lt;/ref&gt;.

Па стане на 21:00 5 ліпеня на ўскраінах горада адбываліся перастрэлкі з ар'ергардам баевікоў&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Перестрелки возобновились в Славянске|author = |url = http://ria.ru/world/20140705/1014861742.html|work = РИА Новости|date = 5 июля 2014 года}}&lt;/ref&gt;.

5 ліпеня ў Славянску працавала разведка Узброеных сіл і Нацыянальнай гвардыі Украіны. 6 ліпеня Служба бяспекі Украіны заявіла аб затрыманні чацвярых сепаратыстаў, якія ўдзельнічалі ў сутыкненнях з сілавікамі пад Славянскам&lt;ref&gt;[http://www.unian.net/politics/936475-sbu-zaderjala-terroristov-kotoryie-obstrelivali-silyi-ato-pod-slavyanskom.html СБУ задержала террористов, которые обстреливали силы АТО под Славянском : Новости УНИАН]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20140706/1014909558.html СБУ заявила о задержании группы ополченцев под Славянском | РИА Новости]&lt;/ref&gt;.

== Бакі канфлікту ==

=== Сілы бакоў ===

Паводле заявы Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі, у аперацыі на ўсходзе Украіны задзейнічана групоўка ўкраінскіх войскаў больш за 11 тысяч чалавек, якая мае на ўзбраенні каля 160 баявых танкаў, больш за 230 баявых браніраваных машын, не менш за 150 артылерыйскіх сістэм, вялікую колькасць авіяцыі&lt;ref&gt;[http://ukranews.com/ru/news/world/2014/04/28/121300 Россия обеспокоена численностью украинских войск на востоке Украины]&lt;/ref&gt;. У абароне Славянска-Краматорска, паводле ацэнак ваенных аналітыкаў, прымала ўдзел ад 800 да 2500 байцоў, якія мелі на ўзбраенні 8 адзінак бронетэхнікі, мінамёты, кулямёты, гранатамёты, ПЗРК, ПТКР&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;.

=== Страты бакоў ===
[[Файл:BMDs of Sloviansk self-defense.jpg|thumb|БМД украінскай арміі, захопленыя сіламі самаабароны Славянска, красавік 2014 года.]]

Паводле прыблізных ацэнак, у ходзе баёў у раёне Славянска і Краматорска па стане на 13 мая загінула да 29 сілавікоў, паранена больш за семдзясят. Знішчана тры верталёты Мі-24, яшчэ адзін Мі-24 падбіты, знішчаны адзін верталёт Мі-8, адзін самалёт Ан-2, захоплена 6 бранямашын БМД-1, 1 БТР-4. Таксама ў выніку контрнаступлення сепаратыстаў ўзарваны 2 БТР-4 і аўтамабіль «Урал» з РСЗА «Град» на борце. Паводле заявы Вячаслава Панамарова, сілы ўкраінскага боку страцілі ў ходзе аперацыі каля 300 чалавек забітымі&lt;ref&gt;[http://vg-news.ru/n/109057 При проведении карательной операции на Донбассе украинская армия потеряла 300 человек убитыми]&lt;/ref&gt;.

[[16 мая]] «народны мэр» славянска Вячаслаў Панамароў ацаніў страты ўрадавых сіл у ходзе спецаперацыі 2-12 мая ў агульнай складанасці 650 чалавек забітымі, параненымі і ўзятымі ў палон&lt;ref&gt;[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1192919 Пономарев: за 10 дней операции на востоке Украины потери Киева составили 650 человек]&lt;/ref&gt;.

Таксама намеснік прэм'ер-міністра [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]] Андрэй Пургін заявіў, што афіцыйны Кіеў значна заніжае колькасць ахвяр сілавой аперацыі&lt;ref&gt;[http://bloknot.ru/v-mire/kiev-zanizhaet-chislo-pogibshih-v-hode-spetsoperatsii-na-yugo-vostoke-predstavitel-dnr.html Киев существенно занижает число погибших в ходе спецоперации на Юго-Востоке — представитель ДНР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140704034147/http://bloknot.ru/v-mire/kiev-zanizhaet-chislo-pogibshih-v-hode-spetsoperatsii-na-yugo-vostoke-predstavitel-dnr.html |date=4 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;.

=== Удзел грамадзян Расіі ===

Украінскі бок заявіў, што ім супрацьстаіць атрад з дыверсантаў расійскага ГРУ пад камандаваннем афіцэра [[Ігар Стралкоў|Ігара Стралкова]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vesti.ua/donbass/47846-sbu-obvinila-rossijskih-razvedchikov-v-rasstrele-svoego-bojca-v-slavjanske |title=СБУ обвинила российских разведчиков в расстреле своего бойца в Славянске |access-date=25 кастрычніка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140519231442/http://vesti.ua/donbass/47846-sbu-obvinila-rossijskih-razvedchikov-v-rasstrele-svoego-bojca-v-slavjanske |archivedate=19 мая 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Украінскія СМІ са спасылкай на СБУ спачатку паведамілі пра затрыманне гэтага расійскага афіцэра без ўказання звання&lt;ref&gt;[http://kp.ua/daily/150414/448461/ СБУ задержала офицера российского спецназа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419181943/http://kp.ua/daily/150414/448461/ |date=19 красавіка 2014 }}&lt;/ref&gt;, а затым абвясцілі яго ў вышук&lt;ref&gt;[http://news.liga.net/news/politics/1396457-sbu_obyavila_v_rozysk_ofitsera_gru_kotoryy_rukovodit_diversantami.htm СБУ объявила в розыск офицера ГРУ, который руководит диверсантами]&lt;/ref&gt;. [[14 красавіка]] СБУ апублікавала аўдыёзапіс, на якой чуваць, як перагаворваюцца некалькі невядомых, якія абмяркоўваюць блакіраванне дарог у Славянску. Акрамя таго, прыводзіцца размова нейкага «Аляксандра», які тэлефануе з расійскага нумара, і невядомага з мянушкай «Стралок». Яны абмяркоўваюць сітуацыю ў Славянску, якая прайшла 13 красавіка, падчас якой загінуў афіцэр СБУ і пяць чалавек атрымалі раненні. Паводле паведамлення «Украінскай праўды», нумар тэлефона Аляксандра, які паказаны ў запісе, належыць расійскаму палітолагу Аляксандру Барадаю&lt;ref&gt;[http://www.newsru.com/world/14apr2014/sbugru.html СБУ опубликовала прослушку разговоров сотрудников российского ГРУ в Славянске, обвинив Россию в терроризме]&lt;/ref&gt;.

[[24 красавіка]] ў інтэрв'ю амерыканскаму часопісу «Тайм» змешчаны ў Славянску баец Аляксандр Мажаеў па мянушцы Бабай пацвердзіў прысутнасць у шэрагах паўстанцаў замежных грамадзян&lt;ref name=time&gt;{{артыкул|аўтар=Simon Shuster / Slavyansk|загаловак=Exclusive: Meet the Pro-Russian Separatists of Eastern Ukraine|спасылка=http://time.com/74405/exclusive-pro-russian-separatists-eastern-ukraine/|мова=en|выданне=Time|год=April 23, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018035458/http://time.com/74405/exclusive-pro-russian-separatists-eastern-ukraine/|archivedate=18 кастрычніка 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=timeunian&gt;{{cite news|url=http://www.unian.net/politics/911394-boevik-v-slavyanske-rasskazal-chto-yavlyaetsya-naemnikom-i-priehal-voevat-ot-nechego-delat.html|title=Боевик в Славянске рассказал, что является наемником и приехал воевать &quot;от нечего делать&quot;|date=24.04.2014 {{!}} 18:18|publisher=УНІАН|accessdate=2014-05-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/6PI2bsGu4?url=http://www.unian.net/politics/911394-boevik-v-slavyanske-rasskazal-chto-yavlyaetsya-naemnikom-i-priehal-voevat-ot-nechego-delat.html|archivedate=3 мая 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 26 красавіка Ігар Стралкоў, камандуючы баевікамі Славянска, у інтэрв'ю заявіў аб тым, што яго група прыйшла з Крыма і ў яе складзе былі расіяне&lt;ref name=&quot;SД3&quot;&gt;[http://slon.ru/world/tretya_nedelya_donbasskogo_bunta_vzglyad_s_vostoka_ukrainy-1092031.xhtml Итоги третьей недели донбасского бунта. Взгляд с востока Украины]&lt;/ref&gt;.

Таксама ўкраінскі бок прыводзіў доказы наяўнасці ў паўстанцаў зброі і гармат з Расіі&lt;ref&gt;[https://archive.today/20140511111918/www.mil.gov.ua/index.php?lang=ru&amp;part=news&amp;sub=read&amp;id=34589 Новости]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mvs.gov.ua/mvs/control/main/ru/publish/article/1048219 Мвс України] {{Архівавана|url=https://archive.today/20140510130311/http://mvs.gov.ua/mvs/control/main/ru/publish/article/1048219 |date=10 мая 2014 }}&lt;/ref&gt;.

=== Магчымы ўдзел іншых замежных грамадзян ===

МЗС РФ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mid.ru/BDOMP/Brp_4.nsf/arh/B81D0F229FCAD74744257CB400197C09?OpenDocument |title= Заявление МИД России о напряженности в юго-восточных районах Украины |author= |date= |work= |publisher=// МИД РФ|accessdate=2014-05-12|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://russian.rt.com/article/29053 |title= Полная версия эксклюзивного интервью главы МИД РФ Сергея Лаврова RT |author=|date=2014-04-23|work=|publisher=// [[RT]] на русском|accessdate=2014-05-12|lang=}}&lt;/ref&gt;, а таксама прэса неаднаразова заяўлялі аб удзеле ў падзеях на Паўднёвым Усходзе Украіны амерыканскіх наймітаў з прыватнай ваеннай кампаніі Greystone Limited&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-2599700/Kremlin-accuses-U-S-security-firm-links-Blackwater-sending-private-army-Ukraine-disguised-local-forces-latest-escalation-anti-American-rhetoric.html Kremlin accuses U.S. security firm with links to Blackwater of sending 'private army' to Ukraine disguised as local forces in latest escalation of anti-American rhetoric]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://thekievtimes.ua/politics/345505-vlast-ukrainy-usmirit-vostok-chastnoj-voennoj-kompaniej-smi.html Власть Украины усмирит Восток частной военной компанией, — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200221154956/http://thekievtimes.ua/politics/345505-vlast-ukrainy-usmirit-vostok-chastnoj-voennoj-kompaniej-smi.html |date=21 лютага 2020 }} // «The Kiev Times» от 26 марта 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.vz.ru/news/2014/5/2/684942.html |title= Ополчение: В карательной операции в Славянске участвуют иностранцы |author=|date=2014-05-02|work=|publisher=// Деловая газета «Взгляд» |accessdate=2014-05-12 |lang=}}&lt;/ref&gt;. МЗС Украіны не пацвердзіла гэтую інфармацыю, паказаўшы на правядзенне антытэрарыстычнай аперацыі выключна сіламі СБУ, Мінабароны, МУС і Нацыянальнай гвардыі, а таксама заявіўшы, што ў ёй не ўдзельнічаюць замежнікі і грамадзянскія фарміравання накшталт «Правага сектара»&lt;ref name=&quot;LB&quot;&gt;[http://lb.ua/news/2014/05/02/265124_mid_ukraini_nikakie_inostrannie.html МИД Украины: никакие иностранные граждане в АТО участия не принимают]&lt;/ref&gt;. Афіцыйныя асобы ЗША таксама не пацвярджалі гэтую інфармацыю&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.mid.ru/BDOMP/Brp_4.nsf/arh/0561674F5582A31A44257CB7005407A5?OpenDocument |title= Phone conversation between the Russian Foreign Minister, Sergey Lavrov, and the US Secretary of State, John Kerry |author= |date= 2014-04-09 |work= |publisher= // МИД РФ |accessdate=2014-05-12|lang=}}&lt;/ref&gt;.

11 мая 2014 года нямецкі таблоід&lt;ref name=&quot;BBC15&quot; /&gt; «Bild am Sonntag» паведаміў&lt;ref name=&quot;dw&quot;/&gt; аб магчымым задзейнічанні ўкраінскімі ўладамі каля 300 наймітаў амерыканскай прыватнай ваеннай кампаніі «Academi» (былой «Blackwater», у склад якой уваходзіць «Greystone Limited») падчас супрацьстаяння на Паўднёвым Усходзе Украіны. Газета адзначыла, што 29 красавіка 2014 года Федэральная выведвальная служба Германіі інфарміравала пра гэта ўрад ФРГ. Паводле дадзеных выдання, у аперацыі супраць прыхільнікаў федэралізацыі ў раёне Славянска таксама ўдзельнічаюць супрацоўнікі «Academi»&lt;ref name=&quot;bild&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bild.de/politik/ausland/ukraine/wer-verbirgt-sich-hinter-academi-35950620.bild.html |title= Video aufgetauchtKämpfen US-Söldner in der Ukraine? |author= |date= 2014-05-09 |work= |publisher= // Bild am Sonntag |accessdate=|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sp&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.spiegel.de/politik/ausland/ukraine-krise-400-us-soeldner-von-academi-kaempfen-gegen-separatisten-a-968745.html |title= Einsatz gegen Separatisten: Ukrainische Armee bekommt offenbar Unterstützung von US-Söldnern |author= |date= 2014-05-11 |work= |publisher= // Spiegel |accessdate=2014-05-28|lang=}}&lt;/ref&gt;. Версію актыўна падтрымалі расійскія СМІ, у інтэрпрэтацыі якіх «найміты» першакрыніцы сталі «салдатамі», а іх колькасць вырасла да 400 чалавек&lt;ref name=&quot;BBC15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bas&quot;&gt;{{cite web |url= http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1178108 |title= СМИ: в спецоперации Киева на востоке Украины участвуют около 400 американских солдат |author= |date= 2014-05-11 |work= |publisher= // ИТАР-ТАСС |accessdate=2014-05-12|lang=}}&lt;/ref&gt;. Шэраг заходніх інфармацыйных агенцтваў выказаў сумнеў у дакладнасці інфармацыі «Bild am Sonntag», у тым ліку Руская служба Бі-бі-сі&lt;ref name=&quot;BBC15&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/05/140512_ukraine_mercenaries_debate.shtml Наемники в Донбассе: наличие не доказано]&lt;/ref&gt;. Прадстаўнікі «Academi» адмаўляюць як удзел кампаніі ў падзеях на Паўднёвым Усходзе Украіны, так і яе сувязь з «Blackwater»&lt;ref name=&quot;dw&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.dw.de/сми-на-украине-воюют-наемники-из-охранной-фирмы-сша/a-17628187 |title= СМИ: На Украине воюют наемники из охранной фирмы США |author= |date= 2014-05-11 |work= |publisher= // [[Deutsche Welle]] |accessdate=2014-05-28|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ac&quot;&gt;{{cite web |url= http://academi.com/news_room/press_releases/94 |title= The Real Facts Behind Recent Reporting on ACADEMI in Ukraine |date= 2014-05-15 |publisher= // Официальный сайт [[Academi]] |accessdate= 2014-05-28 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140906062659/https://www.academi.com/news_room/press_releases/94 |archivedate= 6 верасня 2014 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;.

== Дзеянні ўкраінскіх сілавікоў ==
=== Затрыманні замежных журналістаў ===

[[25 красавіка]] супрацоўнікі Службы бяспекі Украіны затрымалі і дэпартавалі расійскіх журналістаў Юлію Шуструю і Міхаіла Пудаўкіна. [[18 мая]] 2014 года пад Краматорскам былі затрыманыя журналісты расійскага тэлеканала LifeNews Алег Сідзякін і Марат Сайчанка, якія накіроўваліся ў Краматорск для выканання рэдакцыйнага задання па асвятленні падзей на паўднёвым усходзе Украіны. Пазней інфармацыю аб затрыманні журналістаў ўскосна пацвердзілі ў Мінабароны Украіны. «Украінскія вайскоўцы, якія ўдзельнічаюць у АТО, паводле атрыманай аператыўнай інфармацыі правялі спецыяльную аперацыю супраць тэрарыстаў, якія рыхтаваліся здзейсніць абстрэл ваеннага аэрадрома у Краматорску з пераноснага зенітнага ракетнага комплексу. З прычыны упэўненых дзеянняў ваеннаслужачых Узброеных сіл Украіны выяўлены, абяззброены і ўзяты ў палон баявой разлік тэрарыстаў, а невядомыя, якія назваліся журналістамі і грамадзянамі Расійскай Федэрацыі, затрыманыя і перададзеныя праваахоўным органам для правядзення дазнання». Па словах прадстаўнікоў ведамства, «гэтыя асобы знаходзіліся ў атрадзе тэрарыстаў і здымалі іх дзеянні ў рэжыме анлайн»&lt;ref&gt;[http://www.utro.ru/articles/2014/05/19/1195520.shtml Журналистов Lifenews задержали под Краматорском ]&lt;/ref&gt;. Афіцыйная Масква запатрабавала ад Кіева неадкладна вызваліць затрыманых журналістаў&lt;ref&gt;[http://www.1tv.ru/news/polit/259119 МИД РФ требует немедленного освобождения журналистов LifeNews ]&lt;/ref&gt;. Прадстаўнік АБСЕ па пытаннях свабоды СМІ Дуня Міятавіч у сваю чаргу звярнулася да міністру ўнутраных спраў Украіны Арсена Авакава з патрабаваннем вызваліць журналістаў тэлеканала LifeNews. Акрамя таго, арганізацыя заклікала ўкраінскі бок да стараннага расследавання інцыдэнту&lt;ref&gt;[http://www.versii.com/news/303947/ ОБСЕ потребовала от Украины отпустить российских журналистов ]&lt;/ref&gt;.

[[20 мая]] 2014 года стала вядома аб затрыманні ў Марыупалі яшчэ аднаго журналіста — пазаштатнага супрацоўніка тэлеканала [[Russia Today]], брытанца Грэма Філіпса. Прадстаўнікі Нацыянальнай гвардыі спынілі яго на адным з блокпастоў ў Марыупалі. Паводле слоў прэс-сакратара Прэзідэнта РФ, якога цытуе агенцтва «Інтэрфакс», для вызвалення затрыманых украінскімі сілавікамі журналістаў прыняты ўсе магчымыя меры і па лініі МЗС, і АБСЕ. У сваю чаргу, дэпутаты Дзярждумы прынялі адмысловую заяву, у якой дзеянні ўкраінскіх сілавікоў называюць абуральнымі&lt;ref&gt;[http://www.1tv.ru/news/world/259229 Призывы Москвы и ОБСЕ освободить журналистов Киев игнорирует]&lt;/ref&gt;.

=== Прымяненне верталётаў з сімволікай ААН ===

[[13 мая]] здымачная група LifeNews апублікавала&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lifenews.ru/news/133168|title=Нацгвардия применила вертолеты с символикой ООН под Краматорском|publisher=[[Life News]]|accessdate=2014-07-02}}&lt;/ref&gt; відэаматэрыялы, згодна з якім украінскія вайскоўцы выкарыстоўваюць верталёты з маркіроўкай ААН на тэрыторыі самаабвешчанай Данецкай Народнай Рэспублікі&lt;ref&gt;[http://lifenews.ru/news/133459 СБУ следила за репортерами LifeNews после съемки вертолетов ООН]&lt;/ref&gt;. Міністр замежных спраў РФ Сяргей Лаўроў звярнуўся ў ААН з патрабаваннем расследаваць, як верталёты з сімволікай міратворцаў апынуліся на Украіне&lt;ref&gt;[http://www.1tv.ru/news/world/258730 Глава МИД Сергей Лавров потребовал расследования действий украинских военных под эмблемами ООН]&lt;/ref&gt;.

[[17 мая]] рэгіянальны медыя-цэнтр Мінабароны Украіны ў Чарнігаве заявіў аб тым, што расійскія СМІ выкарысталі відэазапіс двухгадовай даўніны з міратворчай місіяй Украіны ў [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Конга]]. Прымяненне верталётаў з сімволікай таксама адмаўляе Міністэрства Абароны Украіны&lt;ref&gt;[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3363974-ukraynskyi-vertolet-s-symvolykoi-oon-v-slavianske-okazalsia-vertoletom-yz-konho Украинский вертолет с символикой ООН в Славянске оказался вертолетом из Конго]&lt;/ref&gt;. Украінскі журналіст [[Анатоль Анатольевіч Шарый|Анатоль Шарый]] пракаменціраваў гэта тым, што пейзаж на відэа цалкам не адпавядае афрыканскім: дахі дамоў, цагляныя сцены, трубы для ацяплення, куры і інш.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=nC4sRAYDn5c|title=О российских трупах и вертолетах ООН|author=Анатолий Шарий|accessdate=2014-07-02}}&lt;/ref&gt;.

29 мая намеснік генеральнага сакратара ААН па палітычных пытаннях Джэфры Фэлтман паведаміў аб тым, што ААН не атрымалася ўсталяваць дакладнасць відэа аб верталёце з сімволікай арганізацыі ва Ўкраіне, але ўкраінскія ўлады яго запэўнілі, што не выкарыстоўваюць гэтыя верталёты для аперацый ўнутры краіны&lt;ref&gt;[http://www.rbc.ua/rus/news/politics/oon-ne-udalos-ustanovit-dostovernost-videomaterialov-29052014012200 ООН не удалось установить достоверность видеоматериалов о вертолете с символикой организации в Украине]&lt;/ref&gt;.

== Дзеянні сепаратыстаў ==

=== Расстрэлы ===

Паводле словах Ігара Друзя, старэйшага дарадцы Ігара Стралкова, з боку сепаратыстаў у Славянску былі выпадкі «расстрэлаў за цяжкія злачынствы ва ўмовах надзвычайнага становішча» на кантраляваных баевікамі тэрыторыях&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/08/140802_rn_ukraine_rebels_killings.shtml Донецкий ополченец подтвердил расстрелы в Славянске]&lt;/ref&gt;.

=== Затрыманне еўрапейскіх назіральнікаў ===

[[25 красавіка]] паўстанцамі была затрыманая група ваенных назіральнікаў місіі АБСЕ, у тым ліку 4 грамадзяніна Германіі і па адным з Чэхіі, Польшчы, Даніі і Швецыі. У АБСЕ паведамілі, што «назіральнікі» не з'яўляюцца іх супрацоўнікамі&lt;ref&gt;[http://112.ua/glavnye-novosti/v-obse-zayavlyayut-chto-v-slavyanske-zahvacheny-ne-ih-nablyudateli-54294.html В ОБСЕ заявляют, что в Славянске захвачены не их наблюдатели] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140807102802/http://112.ua/glavnye-novosti/v-obse-zayavlyayut-chto-v-slavyanske-zahvacheny-ne-ih-nablyudateli-54294.html |date=7 жніўня 2014 }}&lt;/ref&gt;, іх накіравалі краіны-сябры арганізацыі паводле Венскіх дакументаў па павышэнню мер даверу ў ваеннай сферы&lt;ref&gt;[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1151114‎ ОБСЕ опровергла утверждения о визите генсека организации в Киев]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Баевікі заявілі аб датычнасці затрыманых да ваенных разведак краін НАТА на падставе знойдзеных знакаў адрознення і карт з адзнакамі блакпастоў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lifenews.ru/news/132062|title=Ополченцы заявили о задержании восьми разведчиков стран НАТО|publisher=Life News|accessdate=2014-04-27}}&lt;/ref&gt;.

[[27 красавіка]] ў Славянск прыбылі перагаворшчыкі ад АБСЕ для абмеркавання умоў вызвалення затрыманых еўрапейскіх ваенных&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20140427/1005665171.html Переговорщики от ОБСЕ прибыли в Славянск]&lt;/ref&gt;. У той жа дзень затрыманыя назіральнікі выступілі на прэс-канферэнцыі. Яны лічаць, што знаходзяцца не ў палоне, а пад аховай мясцовага кіраўніка горада, і запэўнілі журналістаў, што з імі абыходзяцца максімальна карэктна, але ім невядома, калі яны змогуць вярнуцца дадому&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2014/04/27/european-military-observers-held-in-ukraine-are-paraded-before-the-press/ Захваченные в Славянске эксперты ОБСЕ: «Мы не знаем, когда вернемся домой»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703005058/http://ru.euronews.com/2014/04/27/european-military-observers-held-in-ukraine-are-paraded-before-the-press/ |date=3 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;. У той жа дзень па стане здароўя быў ​​адпушчаны адзін з затрыманых — грамадзянін Швецыі, які пакутуе лёгкай формай дыябету&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2014/04/27/european-military-observers-held-in-ukraine-are-paraded-before-the-press/ Славянск: один из задержанных наблюдателей ОБСЕ отпущен] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703005058/http://ru.euronews.com/2014/04/27/european-military-observers-held-in-ukraine-are-paraded-before-the-press/ |date=3 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;.

[[3 мая]] Вячаслаў Панамароў паведаміў аб намеры выпусціць на свабоду затрыманых раней прадстаўнікоў АБСЕ, аргументуючы гэта небяспечным становішчам у горадзе&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/2464678 «Народный мэр» Славянска заявил, что собирается отпустить инспекторов ОБСЕ]&lt;/ref&gt;. У той жа дзень яны былі вызваленыя і перададзеныя прадстаўніку прэзідэнта РФ Уладзіміру Лукіну, раней накіраванаму ў Славянск для перамоваў&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/05/140503_ukraine_osce_observers.shtml В Славянске освободили военных наблюдателей ОБСЕ]&lt;/ref&gt;. Уладзімір Лукін у сваю чаргу перадаў вызваленых сакратару Савета Еўропы Турб'ёрну Ягланду, з якім яны адправіліся ў Данецк&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2014/05/03/ukraine-osce-observers-freed-by-slovyansk-pro-russian-separatists/ В Славянске отпустили задержанных наблюдателей ОБСЕ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703000301/http://ru.euronews.com/2014/05/03/ukraine-osce-observers-freed-by-slovyansk-pro-russian-separatists/ |date=3 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;. [[4 мая]] ўсе сем ваенных назіральнікаў былі дастаўлены ў Берлін&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2014/05/04/osce-observer-team-arrives-in-berlin-after-slovyansk-ordeal/ Военные наблюдатели ОБСЕ доставлены из Славянска в Берлин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140918101608/http://ru.euronews.com/2014/05/04/osce-observer-team-arrives-in-berlin-after-slovyansk-ordeal/ |date=18 верасня 2014 }}&lt;/ref&gt;.

26 мая сепаратыстамі зноў былі затрыманыя чацвёра назіральнікаў місіі АБСЕ. Па сцвярджэнні Вячаслава Панамарова, у іх было знойдзена «сёе-якое абсталяванне», якое выклікала падазрэнне паўстанцаў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/05/29/1274298.html |title=«Народный мэр» Славянска объяснил причины задержания наблюдателей ОБСЕ |access-date=26 кастрычніка 2014 |archive-date=24 верасня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924042352/http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/05/29/1274298.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Затрыманне ўкраінскіх сілавікоў ===

[[26 красавіка]] ў Горлаўцы баевікамі былі палоненыя і перапраўленыя ў Славянск тры афіцэры спецпадраздзялення СБУ «Альфа»: маёр Сяргей Пацёмскі, падпалкоўнік Расціслаў Кіяшка і капітан Яўген Верынскі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.izh.kp.ru/daily/26225.7/3107781/|title=Ополченцы взяли в плен трех офицеров «Альфы»|author=Коц А., Стешин Д.|date=2014-04-27|publisher=Комсомольская правда|accessdate=2014-05-08|archiveurl=https://archive.today/20140508070132/http://www.izh.kp.ru/daily/26225.7/3107781/|archivedate=8 мая 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней факт палону супрацоўнікаў быў пацверджаны СБУ&lt;ref name=&quot;BBCUkr&quot; /&gt;. [[7 мая]] яны былі вызваленыя ў абмен на «народнага губернатара» Данецкай вобласці [[Павел Юр'евіч Губараў|Паўла Губарава]], намесніка «народнага мэра» Славянска Ігара Перапечаенку і актывіста з Херсонскай вобласці Сяргея Злобіна&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kp.ru/daily/26228/3111183/|title=Пленных офицеров «Альфы» обменяли на Губарева, Перепечаенко и Злобина|author=Коц А., Стешин Д.|date=2014-05-07|publisher=[[Комсомольская правда]]|accessdate=2014-05-08|archiveurl=https://archive.today/20140507203308/http://www.kp.ru/daily/26228/3111183/|archivedate=7 мая 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Затрыманні журналістаў ===

Друкаваныя СМІ Славянска былі вымушаныя прыпыніць сваю працу з-за пераследу з боку новых уладаў, якія таксама актыўна перашкаджалі працы прыезджых журналістаў. Карэспандэнта «Комсомольской правды в Украине» Яўгену Супрычову баевікі трымалі пад вартай 2 сутак, пасля чаго адпусцілі&lt;ref&gt;[http://kp.ua/daily/220414/449329/ Корреспондент «КП» двое суток провела в плену в Славянске (фото)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425040559/http://kp.ua/daily/220414/449329/ |date=25 красавіка 2014 }}&lt;/ref&gt;.

21 красавіка амерыканскі журналіст Vice News Сайман Астроўскі быў затрыманы паўстанцамі па падазрэнні ў шпіянажы на [[Правы сектар]]. Панамароў спачатку адмаўляў затрыманне журналіста, але пазней заявіў аб планах дазволіць яму далейшую працу ў Славянску, або абмяняць на Паўла Губарава&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20140424/1005236867.html#ixzz2zmxoYagB Славянские ополченцы хотят обменять журналиста из США на Губарева]&lt;/ref&gt;. Паводле яго слоў, паўстанцамі ўтрымліваюцца 10 чалавек. 24 красавіка Астроўскі ў выніку быў вызвалены на фоне патрабаванняў Дзярждэпартамента ЗША да Расіі спрыяць яго вызваленню&lt;ref&gt;[http://www.svoboda.org/content/article/25361569.html На Украине освобождён американский журналист Саймон Островский]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2014/04/24/ostrovsky/ Захваченный в Славянске американский журналист сообщил о своем освобождении]&lt;/ref&gt;.

[[2 мая]] сепаратысты адпусцілі карэспандэнта выдання «Базфід» Майка Джыгліё і яго перакладчыцу&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/news/1312076-echo.html В Славянске освобожден американский журналист]&lt;/ref&gt;, захопленых раней у гэты дзень разам са здымачнай групамі тэлеканалаў SkyNews і CBS&lt;ref name=&quot;Эх2&quot; /&gt;, таксама адпушчанымі&lt;ref&gt;[http://society.lb.ua/accidents/2014/05/02/265096_separatisti_slavyanske_otpustili.html Сепаратисты в Славянске отпустили американских и британских журналистов (обновлено)]&lt;/ref&gt;.

=== Затрыманне мірных грамадзян ===

[[26 красавіка]] стала вядома аб тым, што ў Славянску зніклі ўкраінскі тэатральны рэжысёр Павел Юраў ​​і мастак Дзяніс Грышчук, на той момант камандаванне паўстанцаў не ўзяло на сябе адказнасць за іх затрыманне&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rian.com.ua/analytics/20140428/346239148.html |title=ОБСЕ и «Альфа»: заложники Востока |access-date=26 кастрычніка 2014 |archive-date=3 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703012433/http://rian.com.ua/analytics/20140428/346239148.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Артысты прыехалі ў горад, каб азнаёміцца ​​з тым, што адбываецца там, для падрыхтоўкі спектакля, аднак былі спыненыя сепаратыстамі і, як мяркуецца, з гэтага моманту ўтрымліваюцца ў будынку былога СБУ&lt;ref name=&quot;Эх2&quot; /&gt;.

Ліст у падтрымку Юрава і Грышчука падпісала каля 500 дзеячаў культуры Украіны і Польшчы&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/news/1315686-echo.html Неизвестные в Славянске уже две недели удерживают молодого украинского режиссёра Павла Юрова и его друга.]&lt;/ref&gt;. У РФ Яўген Міронаў, Ксенія Рапапорт, Аляксандр Калягін, Валерый Фокін, Міхаіл Парэчанкаў і іншыя таксама падпісалі адкрыты ліст, у якім заклікалі новыя ўлады горада вызваліць сваіх калегаў, паведаміўшы пра гатоўнасць паручыцца за іх, бо тыя: «шмат зрабілі для руска-ўкраінскіх культурных сувязей&lt;ref name=autogenerated4&gt;[http://echo.msk.ru/news/1317356-echo.html Российские деятели культуры просят освободить своих украинских коллег, захваченных в Славянске]&lt;/ref&gt;».

Паводле дадзеных прадстаўніка Украінскага Хельсінскага саюза па правах чалавека Алега Верамеенка, на 6 мая 2014 года ў Славянску ў палоне ўтрымлівалася 15-20 чалавек, сярод якіх было трое журналістаў і васемнаццацігадовы студэнт&lt;ref&gt;[http://tvrain.ru/articles/oleg_veremeenko_chlen_ukrainskogo_helsinskogo_sojuza_zalozhnikov_v_slavjanske_derzhat_v_kachestve_zhivogo_schita_na_sluchaj_ataki_silovikov-368016/ Олег Веремеенко, член Украинского Хельсинского союза: «Заложников в Славянске держат в качестве живого щита на случай атаки силовиков»]&lt;/ref&gt;.

== Пасяджэнні Савета бяспекі ААН па сітуацыі ў Славянску ==

2 мая, на фоне ваеннай аперацыі ў Славянску, якая перайшла ў актыўную фазу, Расія склікала Савет бяспекі ААН на экстраннае пасяджэнне ў сувязі з сітуацыяй у Славянску&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2014/05/02/un-security-council-discusses-ukraine-situation-in-emergency-meeting/ Россия созвала Совбез ООН срочно обсудить ситуацию на Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703000833/http://ru.euronews.com/2014/05/02/un-security-council-discusses-ukraine-situation-in-emergency-meeting/ |date=3 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;. У ходзе пасяджэння выказаліся прадстаўнікі Расіі, ЗША, Кітая, Францыі, Вялікабрытаніі, Люксембурга, Аргенціны, Аўстраліі, Чад, Літвы, Нігерыі, Іарданіі, Чылі, Руанды і Украіны. У ролі старшыні пасяджэння выступала Рэспубліка Карэя. Па завяршэнні пасяджэння сталы прадстаўнік Расіі пры ААН Віталь Чуркін прапанаваў калегам зрабіць заяву аб закліку да неадкладнага спынення любога гвалту, уключаючы выкарыстанне ўзброеных сілаў, на ўсходзе Украіны і сур'ёзна заняцца рэалізацыяй жэнеўскай дамовы ў поўным аб'ёме. Пасля гэтай прапановы сталы прадстаўнік Рэспублікі Карэя пры ААН Аб Джун папрасіў каардынатараў папрацаваць над гэтым пытаннем&lt;ref&gt;[http://itar-tass.com/politika/1163229 Россия предложила СБ ООН принять заявление в поддержку женевских договоренностей]&lt;/ref&gt;.

[[21 мая]] ў Нью-Ёрку адбылося закрытае пасяджэнне Савета бяспекі ААН па Украіне, на якім памочнік генеральнага сакратара Арганізацыі Іван Шымановіч заявіў, што сітуацыя ў сферы выканання правоў чалавека на ўсходзе краіны пагоршылася, і гэта можа негатыўна адбіцца на правядзенні прэзідэнцкіх выбараў. Так, паводле яго слоў, зафіксаваныя шматлікія выпадкі затрыманняў і выкраданняў, у асаблівасці, журналістаў. Шымановіч таксама паведаміў, што, паводле яго інфармацыі, у выніку гвалту на паўднёвым усходзе Украіны толькі па афіцыйных дадзеных ужо загінулі 127 чалавек&lt;ref&gt;[http://www.1tv.ru/news/world/259337 Иван Шимонович: «Ситуация в сфере соблюдения прав человека на Украине ухудшилась» ]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{YouTube|9SqaTtlmL3g|Заседание Совбеза ООН в связи с военной операцией в Славянске|logo=1}}
* [http://news.bigmir.net/ukraine/807114-Besporjadki-na-Vostoke-Ukrainy Штурм в Славянске: Хроника событий]
* {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/multimedia/2014/04/140421_v_slavyansk_shooting_aftermath.shtml|title=Первые жертвы в Славянске: что дальше?|author=Сэнфорд Д.|date=2014-04-21|work=Видеорепортаж|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=2014-04-24}}
* {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/multimedia/2014/04/140421_ukraine_easter.shtml|title=Первые жертвы в Славянске: что дальше?|author=|date=2014-04-21|work=Видеорепортаж|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=2014-04-24}}
* {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/multimedia/2014/04/140424_boldyrev_slavyansk_rant.shtml|title=Вылазка в Славянске: попытка разобраться|author=Болдырев О.|date=2014-04-24|work=Видеорепортаж|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=2014-04-24}}
* {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/04/140424_slavyansk_impressions.shtml|title=Операция в Славянске: что это было и чем закончилось?|author=Болдырев О.|date=2014-04-25|work=|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=2014-04-25}}
* {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/04/140424_slaviansk_simon_ostrovsky_released.shtml|title=Славянск: журналист Островский рассказал о своем захвате|author=|date=2014-04-25|work=|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=2014-04-25}}
* {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/ukrainian/multimedia_russian/2014/04/140425_ru_gallery_slovyansk.shtml|title=Славянск: после противостояний на блокпостах|author=|date=2014-04-25|work=Фоторепортаж|publisher=Би-би-си Украина|accessdate=2014-04-25}}
* {{cite web|url=http://www.nytimes.com/2014/05/04/world/europe/behind-the-masks-in-ukraine-many-faces-of-rebellion.html|title=Behind the Masks in Ukraine, Many Faces of Rebellion|author=C. J. Chivers, N. Sneider|date=2014-05-03|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|accessdate=2014-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508190628/http://www.nytimes.com/2014/05/04/world/europe/behind-the-masks-in-ukraine-many-faces-of-rebellion.html|archivedate=8 мая 2014|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=vLOU6TAVnb0|title=Славянск. Война изнутри (документальный фильм)|date=24.06.2014|publisher=[[ANNA News|Anna News]]|accessdate=2014-06-29}}

{{Расійска-ўкраінская вайна гарызантальны}}

[[Катэгорыя:Данецкая Народная Рэспубліка]]
[[Катэгорыя:Вайна на ўсходзе Украіны]]</text>
      <sha1>imy6exk25sxsfztt5zm3sd7iynaeogo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Генацыд у Руандзе</title>
    <ns>10</ns>
    <id>219172</id>
    <revision>
      <id>5141308</id>
      <parentid>4808903</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3052" sha1="t5dwd6la6ned7clsk9n11h8wi7bfvh4" xml:space="preserve">{{Sidebar with collapsible lists
|name = Генацыд у Руандзе
|style = width:auto;
|bodyclass = plainlist
|titlestyle = background:#efefef
|title = {{гэта выдатны артыкул}} {{гэта артыкул года}} [[Генацыд у Руандзе]]
|navbarstyle = padding-top:0;

|list1title = Перадгісторыя
|list1 =
* [[Гісторыя Руанды]]
* [[Паходжанне тутсі і хуту]]
* [[Каралеўства Руанда]]
* [[Руандыйская рэвалюцыя]]
* [[Грамадзянская вайна ў Руандзе]]
* [[Моц хуту]] 
* [[Забойства Жувеналя Хаб'ярыманы і Сіпрыена Нтар'яміры|Забойства&lt;br /&gt;Хаб'ярыманы і Нтар'яміры]]

|list2title = Падзеі
|list2 =
* [[Першапачатковыя падзеі генацыду ў Руандзе|Першапачатковыя падзеі]]
* [[Храналогія генацыду ў Руандзе|Храналогія]]
* [[Разня ў Гікандо]]
* [[Разня ў Н'ярубуе]]

|list3title = Адказныя асобы
|list3 = 
* [[Спіс асоб, якім было прад'яўлена абвінавачанне ў Міжнародным крымінальным трыбунале па Руандзе|Абвінавачаныя людзі]] падчас&lt;br /&gt;[[Міжнародны крымінальны трыбунал па Руандзе|Міжнароднага крымінальнага трыбунала]]
* [[Генацыднікі]]
* [[Аказу]]
* [[Імпузамугамбі|Міліцыя Імпузамугамбі]]
* [[Інтэрахамвэ|Міліцыя Інтэрахамвэ]]
* ''[[Кангура]]''
* [[Свабоднае радыё і тэлебачанне тысячы ўзгоркаў|RTLMC радыё]]

|list4title = Супраціўленне
|list4 =
* [[Руандыйскі патрыятычны фронт]]
* [[Роля міжнароднай супольнасці ў генацыдзе ў Руандзе|Міжнародная супольнасць]]
* [[Місія Арганізацыі Аб'яднаных Нацый па Руандзе|Місія ААН]]
* [[Аперацыя Біруза|Аперацыя «''Біруза''»]]

|list5title = Наступствы
|list5 =
* [[Крызіс бежанцаў Вялікіх Азёраў]]
* [[Суд Гакака]]
* [[Першая кангалезская вайна]]
* {{Гэта ДА}} [[Другая кангалезская вайна]]

|list6title = Крыніцы
|list6 =
* [[Бібліяграфія генацыду ў Руандзе|Бібліяграфія]]
* [[Фільмаграфія генацыду ў Руандзе|Фільмаграфія]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Гісторыя]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Руанда]]
[[Катэгорыя:Вертыкальныя навігацыйныя шаблоны]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t5dwd6la6ned7clsk9n11h8wi7bfvh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Санкт-Пецярбурга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221741</id>
    <revision>
      <id>5141509</id>
      <parentid>5096409</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* А */</comment>
      <origin>5141509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36031" sha1="e8nt43fhhp19221n7q0npacavasayd7" xml:space="preserve">[[Файл:Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg|thumb|200px|Герб Санкт-Пецярбурга]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Санкт-Пецярбург]]а:
{{АБВ}}
__NOTOC__
[[Файл:Boyarskiy with Order of Friendship.jpg|thumb|170px|[[Міхаіл Сяргеевіч Баярскі]]]]
[[Файл:Dawe, Mikhail Vorontsov.jpg|thumb|170px|[[Міхаіл Сямёнавіч Варанцоў]]]]
[[Файл:1934-V I Vernadsky.jpg|thumb|170px|[[Уладзімір Іванавіч Вярнадскі]]]]
[[Файл:Hulst - Portrait of Queen Paulowna.jpg|thumb|170px|[[Ганна Паўлаўна]]]]
[[Файл:Georgy Grechko.jpg|thumb|170px|[[Георгій Міхайлавіч Грэчка]]]]
[[Файл:SergeiIvanov.jpg|thumb|170px|[[Сяргей Барысавіч Іваноў]]]]
[[Файл:Cavos.jpg|thumb|170px|[[Альберт Кацярынавіч Кавас]]]]
[[Файл:Vice-AdmiralKolchak.jpg|thumb|170px|[[Аляксандр Васільевіч Калчак]]]]
[[Файл:Patriarch Kirill of Moscow.jpg|thumb|170px|[[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|Кірыл, Патрыярх Маскоўскі]]]]
[[Файл:Kutuzov by Volkov.jpg|thumb|170px|[[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў]]]]
[[Файл:Sergey Lvovich Levitsky - Fyodor Petrovich Litke.jpg|thumb|170px|[[Фёдар Пятровіч Літке]]]]
[[Файл:Dmitry Anatolyevich Medvedev.jpg|thumb|170px|[[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў]]]]
[[Файл:Nikolai Patrushev.jpg|thumb|170px|[[Мікалай Платонавіч Патрушаў]]]]
[[Файл:Гавриил Сарычев.jpg|thumb|170px|[[Гаўрыла Андрэевіч Сарычаў]]]]
[[Файл:Konstantin Michailowitsch Simonow 1943.jpg|thumb|170px|[[Канстанцін Міхайлавіч Сіманаў]]]]
[[Файл:Скардино1.JPG|thumb|170px|[[Надзея Валер’еўна Скардзіна]]]]
[[Файл:Skobelev, Michel, par Serge Levitsky, BNF Gallica.jpg|thumb|170px|[[Міхаіл Дзмітрыевіч Скобелеў]]]]
[[Файл:Ivan Urgant in Tbilisi.jpg|thumb|170px|[[Іван Андрэевіч Ургант]]]]
[[Файл:V G Fyodorov.jpg|thumb|170px|[[Уладзімір Рыгоравіч Фёдараў]]]]
[[Файл:Karl Gustavovich Faberge.jpg|thumb|170px|[[Карл Фабержэ]]]]
[[Файл:Pavel Chichagov-color.jpg|thumb|170px|[[Павел Васільевіч Чычагаў]]]]

== А ==
* [[Алена Васілеўна Абразцова]] (1939—2015) — савецкая і расійская оперная спявачка (мецца-сапрана), актрыса, педагог.
* [[Дзмітрый Пятровіч Агіцкі]] (1908—1994) — прафесар Маскоўскай духоўнай акадэміі.
* [[Мікалай Ільіч Аладаў]] (1890—1972) — беларускі савецкі кампазітар, народны артыст БССР.
* [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I Паўлавіч]] (1777—1825) — імператар Расійскай імперыі 1801—1825.
* [[Павел Аляксандравіч Аляксандраў]] (1866—1940) — выбітны юрыст і дзяржаўны службовец Расійскай імперыі, стацкі саветнік.
* [[Мікалай Мікалаевіч Амелька]] (1914—2007) — савецкі флатаводзец, адмірал.
* [[Павел Аляксандравіч Андрэеў]] (нар. 1992) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].
* [[Андрэй Сяргеевіч Аршавін]] (нар. 1981) — расійскі футбаліст.
* [[Барыс Уладзіміравіч Асаф’еў]] (1884—1949) — рускі музыказнавец, кампазітар, педагог.
* [[Ірына Паўлаўна Асмус]] (1941—1986) — савецкая цыркавая артыстка, клоўн.
* [[Алег Ціханавіч Аўдзееў]] (нар. 1926) — кінааператар.

== Б ==
* [[Восіп Іванавіч Бавэ]] (1784—1834) — расійскі архітэктар, знакаміты рэканструкцыяй Масквы пасля пажару 1812 года.
* [[Сямён Ільіч Багданаў]] (1894—1960) — савецкі ваенны дзеяч, маршал бранетанкавых войскаў, двойчы Герой Савецкага Саюза.
* [[Аляксандр Парфіравіч Барадзін]] (1833—1887) — рускі кампазітар і навуковец-хімік.
* [[Леанід Барысаглебскі]] (1912—2006) — савецкі і беларускі фізік, настаўнік.
* [[Сяргей Барысавіч Баткоўскі]] (1917—1995) — беларускі савецкі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР.
* [[Міхаіл Сяргеевіч Баярскі]] (нар. 1949) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, спявак, тэлевядучы.
* [[Язэп Мацеевіч Белагаловы]] (1883—1928(?)) — беларускі рымска-каталіцкі святар, грамадскі дзеяч, педагог.
* [[Вольга Фёдараўна Бергольц]] (1910—1975) — руская паэтэса
* [[Аляксандр Аляксандравіч Блок]] (1880—1921) — рускі паэт-сімваліст.
* [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі]] (1940—1996) — расійскі і амерыканскі паэт, эсэіст, драматург, перакладчык.
* [[Аляксандр Паўлавіч Брулоў]] (1798—1877) — рускі мастак і архітэктар.
* [[Карл Паўлавіч Брулоў]] (1799—1852) — рускі мастак, жывапісец, манументаліст, акварэліст, малявальшчык, прадстаўнік акадэмізму.
* [[Роберт Іванавіч Брычонак]] (1893—1972) — савецкі і беларускі генерал-лейтэнант артылерыі.
* [[Васіль Аляксандравіч Булкін]] (нар. 1945) — расійскі археолаг, гісторык.
* [[Аляксандр Арсенавіч Бяляеў]] (нар. 1947) — беларускі палітык. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь.

== В ==
* [[Агрыпіна Якаўлеўна Ваганава]] (1879—1951) — артыстка балета Марыінскага тэатра, балетмайстар і педагог.
* [[Мікалай Калістратавіч Вайцяхоўскі]] (1917—1978) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай і Беластоцкай абласцей у гады Вялікай Айчыннай войны.
* [[Мікалай Сяргеевіч Валуеў]] (нар. 1973) — расійскі баксёр-прафесіянал.
* [[Таццяна Мікалаеўна Вараб’ёва]] (нар. 1946) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне фізічнай, неарганічнай хіміі, хіміі цвёрдага цела. Доктар хімічных навук (2000), прафесар (2003).
* [[Міхаіл Сямёнавіч Варанцоў]] (1782—1856) — расійскі дзяржаўны дзеяч, граф, святлейшы князь, генерал-фельдмаршал.
* [[Леан Васілеўскі]] (1870—1936) — польскі палітычны дзеяч, публіцыст, гісторык.
* [[Мікалай Пятровіч Васілеўскі]] (1904—1937) — беларускі графік і жывапісец.
* [[Зінаіда Анатолеўна Васільева]] (1913—1999) — беларуская балерына і педагог. Народная артыстка БССР.
* [[Яўген Якаўлевіч Веснік]] (1923—2009) — савецкі акцёр. Народны артыст СССР (1989).
* [[Барыс Андрэевіч Вількіцкі]] (1885—1961) — рускі марскі афіцэр, гідрограф, геадэзіст, даследчык Арктыкі.
* [[Георгій Георгіевіч Вінберг]] (1905—1987) — савецкі гідрабіёлаг, заснавальнік экалагічнай энергетыкі водных жывёл у БССР.
* [[Іван Пятровіч Віталі]] (1794—1855) — рускі скульптар італьянскага паходжання, манументаліст, партрэтыст і педагог.
* [[Усевалад Віталевіч Вішнеўскі]] (1900—1951) — рускі савецкі пісьменнік.
* [[Віталь Вольскі]] (1901—1988) — беларускі празаік, драматург, літаратуразнавец, краязнавец, палітычны дзеяч. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР.
* [[Юзаф Вольф]] (1852—1900) — польскі гісторык.
* [[Уладзімір Іванавіч Вярнадскі]] (1863—1945) — расійскі і савецкі геахімік, заснавальнік біягеахіміі, адзін са стваральнікаў сучаснай канцэпцыі біясферы.
* [[Аляксандр Іванавіч Вярхоўскі]] (1886—1938) — расійскі ваенны дзеяч. Ваенны міністр Часавага ўрада (1917).

== Г ==
* [[Віктар Францавіч Гайдукевіч]] (1904—1966) — савецкі археолаг, спецыяліст па антычнай археалогіі Паўночнага Прычарнамор’я.
* [[Якаў Якаўлевіч Гакель]] (1901—1965) — савецкі акіянограф.
* [[Барыс Барысавіч Галіцын]] (1862—1916) — рускі фізік і геафізік.
* [[Ганна Паўлаўна]] (1795—1865) — вялікая князёўна, каралева Нідэрландаў і вялікая герцагіня Люксембурга ў 1840—1849 гадах.
* [[Сяргей Мітрафанавіч Гарадзецкі]] (1884—1967) — рускі і савецкі паэт, перакладчык.
* [[Канстанцін Веньямінавіч Гей]] (1896—1939) — савецкі партыйны дзеяч.
* [[Мікалай Апанасавіч Герасімаў]] (1903—1977) — рускі і беларускі празаік.
* [[Ілья Сяргеевіч Глазуноў]] (1930—2017) — савецкі і расійскі мастак-жывапісец, педагог.
* [[Георгій Міхайлавіч Грэчка]] (1931—2017) — савецкі касманаўт, двойчы Герой Савецкага Саюза.
* [[Карл Карлавіч Грыгаровіч]] (1868—1921) — беларускі скрыпач і педагог.
* [[Леў Мікалаевіч Гумілёў]] (1912—1992) — расійскі гісторык-этнолаг, доктар гістарычных і геаграфічных навук, філосаф.
* [[Мікалай Сцяпанавіч Гумілёў]] (1886—1921) — рускі паэт Срэбнага веку.

== Д ==
* [[Андрэй Сяргеевіч Дзмітрыеў]] (1925—1989) — беларускі фізіёлаг.
* [[Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў]] (1832—1873) — рускі этнограф, фалькларыст, педагог.
* [[Аляксандр Абрамавіч Друзь]] (нар. 1955) — магістр гульні «Што? Дзе? Калі?», інжэнер-сістэматэхнік.

== Е ==
* [[Ігар Канстанцінавіч Елісееў]] (1917—1981) — беларускі архітэктар.

== Ж ==
* [[Аляксандр Барысавіч Жалезнякоў]] (нар. 1957), рускі спецыяліст, кіраўнік работ у галіне стварэння ракетна-касмічнай тэхнікі, пісьменнік, журналіст

== З ==
* [[Георгій Георгіевіч Замыслоўскі]] (1872—1920) — дэпутат III—IV Дзяржаўнай Думы Расійскай імперыі ад Віленскай губерніі (фракцыя правых).
* [[Андрэян Дзмітрыевіч Захараў]] (1761—1811) — рускі архітэктар, прадстаўнік стылю ампір.
* [[Ганна Паўлаўна Зелянкова]] (1923—2010) — беларускі харавы дырыжор і педагог, дацэнт Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.
* [[Андрэй Анатольевіч Злотнікаў]] (нар. 1970) — беларускі палітык.

== І ==
* [[Іван VI]] (1740—1764) — расійскі імператар (1740—1741) з дынастыі Раманавых.
* [[Сяргей Барысавіч Іваноў]] (нар. 1953) — расійскі дзяржаўны дзеяч, міністр абароны Расіі (2001—2007).
* [[Мікалай Паўлавіч Ігнацьеў]] (1832—1908) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, дыпламат, граф, міністр унутраных спраў (1881—1882).

== К ==
* [[Альберт Кацярынавіч Кавас]] (1800—1863) — італьянскі і расійскі архітэктар, будаўнік тэатраў, акадэмік архітэктуры.
* [[Міхаіл Міхайлавіч Казакоў]] (1934—2011) — рускі артыст, савецкі, расійскі і ізраільскі рэжысёр, акцёр тэатра і кіно.
* [[Павел Рыгоравіч Казлоўскі]] (1911—1996) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук.
* [[Уладзімір Георгіевіч Кастрыёта-Скандэрбек]] — кампазітар-аматар, князь.
* [[Аляксандра Міхайлаўна Калантай]] (1872—1952) — дзеяч міжнароднага і расійскага рэвалюцыйнага сацыялістычнага руху.
* [[Аляксандр Васільевіч Калчак]] (1874—1920) — расійскі адмірал, камандуючы белым рухам падчас грамадзянскай вайны ў Расіі.
* [[Георг Кантар]] (1845—1918) — нямецкі матэматык.
* [[Леанід Кантаровіч]] (1912—1986) — савецкі матэматык і эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1975).
* [[Пётр Леанідавіч Капіца]] (1894—1984) — савецкі фізік, акадэмік АН СССР.
* [[Алена Рыгораўна Каралёва]] (нар. 1939) — урач-псіхіятр. Доктар медыцынскіх навук (1994), прафесар (1996).
* [[Тамара Платонаўна Карсавіна]] (1885—1978) — вядомая руская балерына.
* [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|Кірыл]] (нар. 1946) — Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі ўсяе Русі — прадстаяцель РПЦ.
* [[Барыс Уладзіміравіч Кіт]] (1910—2018) — беларускі грамадскі дзеяч, настаўнік, матэматык, фізік.
* [[Вольга Чаславаўна Кірвель]] (нар. 1976) — беларускі вучоны, кандыдат эканамічных навук
* [[Мікалай Васільевіч Клейгельс]] (1850—1916) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, губернатар Санкт-Пецярбурга (1895—1904).
* [[Барыс Іванавіч Кляпацкі]] (1906—1966) — хірург. Доктар медыцынскіх навук (1959), прафесар (1961).
* [[Габрыэль Корбут]] (1862—1936) — польскі гісторык літаратуры, бібліёграф, мовазнавец.
* [[Надзея Канстанцінаўна Крупская]] (1869—1939) — савецкая грамадская дзяячка, педагог. Жонка [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. Леніна]].
* [[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў]] (1745—1813) — расійскі палкаводзец, генерал-фельдмаршал, святлейшы князь. Герой вайны 1812 года.

== Л ==
* [[Уладзімір Мікалаевіч Ламсдорф]] (1845—1907) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, граф, міністр замежных спраў з 1900 па 1907 год.
* [[Уладзімір Іванавіч Лебедзеў]] (нар. 1940) — фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1991).
* [[Міхаіл Якаўлевіч Ленсу]] (1924—2006) — савецкі і беларускі філосаф.
* [[Фёдар Пятровіч Літке]] (1797—1882) — рускі граф, мараплавец, географ, даследчык Арктыкі, адмірал.
* [[Дзмітрый Сяргеевіч Ліхачоў]] (1906—1999) — савецкі і расійскі філолаг, мастацтвазнаўца, сцэнарыст, акадэмік РАН.
* [[Юрый Міхайлавіч Лотман]] (1922—1993) — савецкі літаратуразнаўца, культуролаг і семіётык.
* [[Валянцін Канстанцінавіч Лукашоў]] (1938—1998) — беларускі геахімік, доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар.
* [[Павел Канстанцінавіч Любамудраў]] (1916—1984) — беларускі савецкі мастак-графік.

== М ==
* [[Валянцін Мікалаевіч Малышаў]] (нар. 1931) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР.
* [[Ганна Марлі]] (1917—2006) — французская спявачка і аўтар песень.
* [[Дзмітрый Сяргеевіч Меражкоўскі]] (1865—1941) — рускі пісьменнік, паэт, крытык, перакладчык, гісторык, рэлігійны філосаф, грамадскі дзеяч.
* [[Леў Ільіч Мечнікаў]] (1838—1888) — рускі географ і сацыёлаг.
* [[Аляксандр Фёдаравіч Мідэндорф]] (1815—1894) — заснавальнік мерзлотазнаўства, расійскі падарожнік, географ, батанік і натураліст.
* [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] (1796—1855) — імператар Расійскай Імперыі з 1825 па 1855
* [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] (1868—1918) — імператар Расійскай Імперыі з 1894 па 1917
* [[Міхаіл Андрэевіч Міларадавіч]] (1771—1825) — расійскі ваенны дзеяч, герой вайны з Напалеонам, генерал ад інфантэрыі.
* [[Еўсцігней Афінагенавіч Міровіч]] (1878—1952) — беларускі драматург і тэатральны рэжысёр.
* [[Уладзімір Мікалаевіч Мудрогін]] (1924—1994) — беларускі мастак.
* [[Генадзь Ільіч Мурамцаў]] (1931—2022) — беларускі скульптар, педагог.
* [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў]] (нар. 1965) — Прэм’ер міністр Расійскай Федэрацыі, трэці прэзідэнт Расійскай Федэрацыі (2008—2012).

== Н ==
* [[Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў]] (1899—1977) — рускі і амерыканскі пісьменнік.
* [[Сяргей Яўгенавіч Нарышкін]] (нар. 1954) — расійскі дзяржаўны дзеяч.
* [[Антон Неманцэвіч]] (1893—1943) — беларускі каталіцкі святар усходняга абраду, рэлігійны і культурна-грамадскі дзеяч, публіцыст.

== О ==
* [[Георг Отс]] (1920—1975) — савецкі эстонскі оперны і эстрадны спявак (лірычны барытон). Народны артыст СССР.

== П ==
* [[Павел I (імператар расійскі)|Павел I]] (1754—1801) — імператар Расіі (1796—1801) з дынастыі Раманавых.
* [[Леанід Пракопавіч Падгайскі]] (1934—1980) — беларускі мовазнаўца.
* [[Алег Георгіевіч Палячонак]] (нар. 1936) — хімік-неарганік. Доктар хімічных навук (1973), прафесар (1975). Член «American Chemical Society» (2010).
* [[Андрэй Аляксандравіч Папоў]] (1821—1898) — рускі флатаводзец, караблебудаўнік, адмірал.
* [[Барыс Дзмітрыевіч Парыгін]] (1930—2012) — савецкі філосаф, псіхолаг, заснавальнік навуковай сацыяльнай псіхалогіі ў СССР.
* [[Мікалай Платонавіч Патрушаў]] (нар. 1951) — расійскі дзяржаўны дзеяч, афіцэр [[ФСБ]]; генерал арміі, [[Герой Расійскай Федэрацыі]].
* [[Ганна Паўлаўна Паўлава]] (1881—1931) — руская артыстка балета, адна з найвялікшых балерын XX стагоддзя.
* [[Уладзімір Цярэнцьевіч Пашута]] (1918—1983) — савецкі гісторык, член-карэспандэнт АН СССР.
* [[Нік Перумаў]] (нар. 1963) — расійскі пісьменнік-фантаст, адзін з заснавальнікаў рускага фэнтэзі.
* [[Рыгор Якаўлевіч Перэльман]] (нар. 1966) — расійскі матэматык, першым даказаў гіпотэзу Пуанкарэ.
* [[Пётр II]] (1715—1730) — расійскі імператар, унук [[Пётр I (імператар расійскі)|Пятра I]], апошні прадстаўнік прамой мужчынскай лініі дома Раманавых.
* [[Уладзімір Якаўлевіч Проп]] (1895—1970) — рускі савецкі фалькларыст, уплывовы прадстаўнік фармалізму.
* [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] (нар. 1952) — прэзідэнт Расійскай Федэрацыі (2000—2008 і з 2012), прэм’ер-міністр Расійскай Федэрацыі (2008—2012).

== Р ==
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Рагожкін]] (нар. 1949) — савецкі і расійскі рэжысёр і сцэнарыст.
* [[Павел Аляксандравіч Рапапорт]] (1913—1988) — расійскі савецкі археолаг, гісторык архітэктуры.
* [[Аляксандр Генадзьевіч Рацькоў-Ражноў]] (1858—1930) — слуцкі павятовы маршалак, мінскі губернскі маршалак, дэпутат IV Дзяржаўнай Думы (1912—1917) Расійскай імперыі.
* [[Філіп Сяргеевіч Рудзік]] (нар. 1987) — беларускі футбаліст расійскага паходжання.
* [[Сафія Андрэеўна Рудзьева]] (нар. 1990) — расійская мадэль, пераможца конкурсу Міс Расія 2009 года.
* [[Мікалай Пятровіч Румянцаў]] (1754—1826) — рускі дзяржаўны дзеяч, які ў гады Напалеонаўскіх войнаў займаў пасаду Міністра замежных спраў Расійскай імперыі.
* [[Мікалай Канстанцінавіч Рэрых]] (1874—1947) — рускі мастак, філосаф, містык, вучоны, пісьменнік, падарожнік, масон, паэт, педагог.

== С ==
* [[Ксенія Анатольеўна Сабчак]] (нар. 1981) — расійская тэлевядучая, дачка першага мэра Санкт-Пецярбургу [[Анатоль Аляксандравіч Сабчак|Анатоля Сабчака]].
* [[Васіль Паўлавіч Салаўёў-Сядой]] (1907—1979) — савецкі кампазітар. Народны артыст СССР.
* [[Канстанцін Мікалаевіч Салаўёў]] (1933—2023) — вучоны ў галіне спектраскапіі і люмінесцэнцыі шмататамных малекул.
* [[Таццяна Яўгенаўна Самойлава]] (1934—2014) — расійская савецкая актрыса, заслужаная артыстка РСФСР.
* [[Эдуард Людвігавіч Самуйлёнак]] (1907—1939) — беларускі празаік, драматург.
* [[Раман Андрэевіч Сарокін]] (нар. 1985) — расійскі футбаліст.
* [[Гаўрыла Андрэевіч Сарычаў]] (1763—1831) — расійскі мараплавец, географ, гідрограф. Адмірал.
* [[Віктар Барысавіч Сачава]] (1905—1978) — рускі географ.
* [[Ігар Севяранін]] (1887—1941) — рускі паэт «Срэбнага веку».
* [[Эдыт Сёдэргран]] (1892—1923) — фінска-шведская паэтэса.
* [[Канстанцін Міхайлавіч Сіманаў]] (1915—1979) — савецкі пісьменнік, грамадскі дзеяч.
* [[Мікалай Мікалаевіч Сірата]] (1913—2006) — савецкі беларускі фізік.
* [[Надзея Валер’еўна Скардзіна]] (нар. 1985) — беларуская біятланістка, бронзавая прызёрка Чэмпіянату свету па біятлоне. Бронзавы прызёр [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014|Алімпійскіх гульняў 2014]] у [[Сочы]].
* [[Міхаіл Дзмітрыевіч Скобелеў]] (1843—1882) — рускі военачальнік, генерал ад інфантэрыі.
* [[Георгій Канстанцінавіч Скрабін]] (1917—1989) — савецкі мікрабіёлаг і біяхімік, член-карэспандэнт АН СССР.
* [[Канстанцін Іванавіч Скрабін]] (1878—1972) — рускі і савецкі біёлаг, заснавальнік савецкай гельмінталагічнай навукі, акадэмік АН СССР.
* [[Марына Аляксандраўна Сліўко]] (нар. 1962) — беларуская паэтэса.
* [[Сяргей Львовіч Собалеў]] (1908—1989) — савецкі вучоны, матэматык і механік. Акадэмік АН СССР.
* [[Барыс Васільевіч Спаскі]] (нар. 1937) — савецкі і французскі шахматыст. 10-ы чэмпіён свету па шахматах (1969—1972).
* [[Іван Ягоравіч Староў]] (1745—1808) — рускі архітэктар.
* [[Уладзімір Васілевіч Стасаў]] (1824—1906) — рускі музычны і мастацкі крытык, гісторык мастацтваў, архівіст, грамадскі дзеяч.
* [[Ігар Фёдаравіч Стравінскі]] (1882—1971) — рускі кампазітар, дырыжор і піяніст.
* [[Васіль Васілевіч Струвэ]] (1889—1965) — савецкі ўсходазнавец (егіптолаг і асірыёлаг).
* [[Барыс Натанавіч Стругацкі]] (1933—2012) — расійскі пісьменнік, сцэнарыст, перакладчык.
* [[Міхаіл Адольфавіч Стырыковіч]] (1902—1995) — вучоны ў галіне цеплаэнергетыкі і цеплафізікі.
* [[Барыс Іванавіч Сцяпанаў]] (1913—1987) — беларускі фізік, акадэмік Акадэміі навук БССР.
* [[Ала Васілеўна Сычова]] (1928—2003) — беларускі архітэктар, педагог. Акадэмік Беларускай акадэміі архітэктуры.
* [[Глеб Сяргеевіч Сямёнаў]] (1918—1982) — рускі паэт і перакладчык.
* [[Аляксандр Мікалаевіч Сяроў]] (1820—1871) — рускі кампазітар.
* [[Валянцін Аляксандравіч Сяроў]] (1865—1911) — расійскі жывапісец.

== Т ==
* [[Таццяна Мікітаўна Талстая]] (нар. 1951) — расійская пісьменніца, публіцыст і тэлевядучая.
* [[Аляксей Канстанцінавіч Талстой]] (1817—1875) — рускі пісьменнік, граф.
* [[Юрый Уладзіміравіч Талубееў]] (1906—1979) — акцёр тэатра і кіно, Герой Сацыялістычнай Працы. Народны артыст СССР.
* [[Васіль Восіпавіч Тапаркоў]] (1889—1970) — акцёр, рэжысёр і педагог. Народны артыст СССР.
* [[Аляксей Данілавіч Тацішчаў]] (1699—1760) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, генерал-аншэф, сапраўдны камергер, сенатар.
* [[Канстанцін Андрэевіч Тон]] (1794—1881) — рускі архітэктар.
* [[Раман Львовіч Трахтэнберг]] (1968—2009) — расійскі шоўмен, тэле- і радыёвядучы, акцёр, пісьменнік.
* [[Андрэй Мікалаевіч Тур]] (1953—2016) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі, дзяржаўны дзеяч.

== У ==
* [[Галіна Сяргееўна Уланава]] (1910—1998) — найвялікшая савецкая балерына, балетмайстар і педагог. Народная артыстка СССР.
* [[Іван Андрэевіч Ургант]] (нар. 1978) — расійскі акцёр, тэлевядучы, музыкант, шоўмен.

== Ф ==
* [[Карл Фабержэ]] (1846—1920) — расійскі ювелір.
* [[Канстанцін Міхайлавіч Фафанаў]] (1862—1911) — рускі паэт.
* [[Уладзімір Рыгоравіч Фёдараў]] (1874—1966) — расійскі і савецкі канструктар стралковай зброі, навуковец.
* [[Ілья Міхайлавіч Франк]] (1908—1990) — савецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1958) за адкрыццё і інтэрпрэтацыю эфекту Чаранкова (сумесна з Чаранковым і Тамам).

== Х ==
* [[Юлій Барысавіч Харытон]] (1904—1996) — савецкі і расійскі фізік-тэарэтык і фізікахімік.
* [[Валянцін Віктаравіч Харытонаў]] (1932—1999) — беларускі спецыяліст у галіне авіяцыйнага будавання рухавікоў і цеплафізікі.
* [[Уладзімір Якаўлевіч Хрусталёў]] (1896—1954) — савецкі і беларускі жывапісец і педагог.

== Ц ==
* [[Іван Іванавіч Церабянёў]] (1780—1815) — рускі скульптар і графік.
* [[Яўген Карлавіч Цікоцкі]] (1893—1970) — беларускі кампазітар.
* [[Віктар Цой|Віктар Робертавіч Цой]] (1962—1990) — савецкі і расійскі музыкант.
* [[Клімент Аркадзьевіч Ціміразеў]] (1843—1920) — расійскі вучоны ў галіне батанікі і фізіялогіі раслін.

== Ч ==
* [[Карней Іванавіч Чукоўскі]] (1882—1969) — рускі пісьменнік.
* [[Павел Васільевіч Чычагаў]] (1767—1849) — рускі адмірал, марскі міністр Расійскай імперыі з 1802 па 1809 гады.
* [[Мікалай Уладзіміравіч Чэхаў]] (1865—1947) — рускі і савецкі педагог і драматург.

== Ш ==
* [[Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч]] (1906—1975) — рускі савецкі кампазітар, піяніст, педагог і грамадскі дзеяч.
* [[Анастасія Васільеўна Шведава]] (нар. 1979) — беларуская лёгкаатлетка (скачкі з шастом).
* [[Фёдар Іванавіч Шмакаў]] (1917—2009) — беларускі акцёр, рэжысёр. Народны артыст Беларусі. Народны артыст СССР.
* [[Аляксандр Ягоравіч Штаўберт]] (1780—1843) — рускі архітэктар, прадстаўнік класіцызму.

== Ю ==
* [[Георгій Сямёнавіч Юньеў]] (1898—1989) — фізіёлаг. [[Доктар біялагічных навук]] (1949), [[прафесар]] (1951).
* [[Сяргей Іосіфавіч Юткевіч]] (1904—1985) — савецкі рэжысёр, тэарэтык кінамастацтва, народны артыст СССР.

== Я ==
* [[Аляксей Канстанцінавіч Ягудзін]] (нар. 1980) — рускі фігурыст.
* [[Мікалай Іванавіч Яжоў]] (1895—1940) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

[[Катэгорыя:Постаці Санкт-Пецярбурга]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся на тэрыторыі сучаснага Санкт-Пецярбурга]]</text>
      <sha1>e8nt43fhhp19221n7q0npacavasayd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стэван Явеціч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222205</id>
    <revision>
      <id>5141240</id>
      <parentid>4742552</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12549" sha1="dmdm0299jhsvw0uy4x2hphysrxjxvf2" xml:space="preserve">{{Футбаліст
|імя                  = Стэван Явеціч
|поўнае імя           = 
|выява                = 
|апісанне выявы       = 
|мянушка              = ''Jo-Jo (Ё-ё)''
|месца нараджэння     = 
|грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Чарнагорыя}}
|рост                 = 
|вага                 = 
|пазіцыя              = [[нападнік (футбол)|нападнік]]
|цяперашні клуб       = {{Сцяг|Грэцыя}} [[ФК Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]
|нумар                = 
|маладзёжныя клубы    = {{футбольная кар’ера
 |2000—2003|{{Сцяг|Саюзная Рэспубліка Югаславія||20px}} [[ФК Младаст Падгорыца|Младаст (Падгорыца)]]|
 |2003—2006|{{Сцяг|Сербія і Чарнагорыя||20px}} [[ФК Партызан Бялград|Партызан (Бялград)]]|}}
|клубы                = {{футбольная кар’ера
 |2005—2006|{{Сцяг|Сербія і Чарнагорыя||20px}} [[ФК Партызан Бялград|Партызан (Бялград)]]|2 (0)
 |2006—2008|{{Сцяг|Сербія||20px}} [[ФК Партызан Бялград|Партызан (Бялград)]]|49 (13)
 |2008—2013|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Фіярэнціна|Фіярэнціна]]|116 (59)
 |2013—2016|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Манчэстэр Сіці|Манчэстэр Сіці]]|30 (8)
 |2015—2016|{{Арэнда}} {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Інтэрнацыянале Мілан|Інтэрнацыянале]]|26 (6)
 |2016—2017|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Інтэрнацыянале Мілан|Інтэрнацыянале]]|5 (0)
 |2017|{{Арэнда}} {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Севілья|Севілья]]|21 (6)
 |2017—2021|{{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Манака|Манака]]|61 (18)
 |2021—2023|{{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Герта Берлін|Герта]]|35 (10)
 |2023—|{{Сцяг|Грэцыя||20px}} [[ФК Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]| }}
|нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера
 |2007—2010|{{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} [[Зборная Чарнагорыі па футболе U-21|Чарнагорыя (да 21)]]|6 (2)
 |2007— |{{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} [[Зборная Чарнагорыі па футболе|Чарнагорыя]]|68 (31) }}
|абнаўленне даных пра клуб = 5 верасня 2023
|абнаўленне даных пра зборную = 19 ліпеня 2023
}}
'''Стэ́ван Явеціч''' ({{lang-sh|Стеван Јоветић}}; нар. {{ДН|2|11|1989}}, [[Падгорыца|Цітаград]], [[СФРЮ]]) — [[Чарнагорыя|чарнагорскі]] [[футбол|футбаліст]], [[нападнік (футбол)|нападнік]] грэчаскага клуба [[ФК Алімпіякос Пірэй|«Алімпіякос»]] і [[Зборная Чарнагорыі па футболе|нацыянальнай зборнай Чарнагорыі]]. Па стылі гульні яго параўноўваюць з [[Раберта Баджа]].

== Клубная кар’ера ==
Стэван Явеціч дэбютаваў на прафесійным узроўні за клуб [[ФК Партызан Бялград|«Партызан»]] (Бялград) 9 красавіка 2006 года, у 16-гадовым узросце. 2 жніўня 2007 года, у 17-гадовым узросце, зрабіў свой першы [[хет-трык]] у матчы [[Кубак УЕФА 2007/2008|Кубка УЕФА]] са [[ФК Зрыньскі Мостар|«Зрыньскім»]]&lt;ref&gt;[http://www.b92.net/sport/vesti.php?yyyy=2007&amp;mm=08&amp;dd=02&amp;nav_id=257933 Partizan deklasirao Zrinjski 5:0 (in Serbian)]. B92.net. Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt;. Пасля сыходу ў дортмундскую [[ФК Барусія Дортмунд|«Барусію»]] [[Антоніа Рукавіна|Антоніа Рукавіны]] Явеціч замяніў яго на пасадзе капітана каманды, стаўшы самым маладым капітанам у гісторыі клуба ва ўзросце 17 гадоў, 10 месяцаў і 21 дня (папярэдні рэкорд належаў [[Альберт Надзь|Альберту Надзю]], якому было 19 гадоў)&lt;ref&gt;[http://www.skysports.com/story/0,19528,11835_3161171,00.html Partizan deny Jovetic deal]. Skysports.com (18 February 2008). Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt;. 31 кастрычніка 2012 года яшчэ маладзейшым за Явеціча капітанам стане [[Нікола Нінкавіч]]&lt;ref&gt;[http://sport.blic.rs/Fudbal/Domaci-fudbal/222789/Ninkovic-nasledio-Jovetica-i-postao-najmladji-kapiten-u-istoriji-Partizana Ninković nasledio Jovetića i postao najmlađi kapiten u istoriji Partizana]. Blic.rs (31 October 2012). Retrieved on 13 September 2013.&lt;/ref&gt;.

10 мая 2008 года клуб [[Серыя A|Серыі А]] [[ФК Фіярэнціна|«Фіярэнціна»]] набыў нападніка за 8 млн фунтаў. Першы свой гол за новы клуб Явеціч забіў з пенальці 5 красавіка 2009 у браму [[ФК Аталанта|«Аталанты»]]&lt;ref&gt;[http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/04/07/1195898/stevan-jovetic-happy-with-first-fiorentina-goal Stevan Jovetic Happy With First Fiorentina Goal]. Goal.com (7 April 2009). Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt;.

На перадсезоннай трэніроўцы ў 2010 годзе Стэван Явеціч атрымаў траўму і быў вымушаны прапусціць увесь сезон&lt;ref&gt;{{cite web|author = Salvatore Landolina.|date = 4 жніўня 2010|url = http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2010/08/04/2055595/fiorentinas-stevan-jovetic-out-for-up-to-seven-months-with|title = Fiorentina’s Stevan Jovetic out for up to seven months with knee ligament damage|work = Goal.com|access-date = 7 лютага 2015|language = en}}&lt;/ref&gt;. Наступны сезон пачаў у выдатнай форме, адразу зрабіўшы дубль у матчы з [[ФК Парма|«Пармай»]].

19 ліпеня 2013 года перайшоў у клуб англійскай [[Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-лігі]] [[ФК Манчэстэр Сіці|«Манчэстэр Сіці»]] за суму £22 мільёны&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23369164 «Manchester City: Stevan Jovetic completes move from Fiorentina»] BBC Sport. 19 July 2013. Retrieved 19 July 2013.&lt;/ref&gt;. Ён выбраў сабе 35 нумар, такі, які меў і ў «Партызане». Дэбют за манчэстэрскі клуб адбыўся 14 верасня ў выязным матчы супраць [[ФК Сток Сіці|«Сток Сіці»]]&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23999231 «Stoke 0-0 Manchester City»] BBC Sport. 14 September 2013. Retrieved 17 September 2013.&lt;/ref&gt;, а першы гол забіў 24 верасня ў браму [[ФК Уіган Атлетык|«Уігана»]]&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24122130 «Manchester City 5-0 Wigan»] BBC Sport. 24 September 2013. Retrieved 24 September 2013.&lt;/ref&gt;.

31 ліпеня 2015 года было абвешчана аб пераходзе Явеціча ў італьянскі [[ФК Інтэрнацыянале Мілан|«Інтэрнацыянале»]] на правах палутарагадавой арэнды з правам выкупу&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/73341.html Стеван Йоветич на правах аренды перешел в «Интер»] football.by&lt;/ref&gt;. У ліпені 2016 года міланцы актывіравалі опцыю выкупу Явеціча. Аднак, у сезоне 2016/17 ён страціў месца ў складзе «Інтэрнацыянале», правёўшы за паўгады толькі пяць матчаў Серыі A.

У студзені 2017 года на правах арэнды далучыўся да [[ФК Севілья|«Севільі»]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/94892.html Стеван Йоветич перешел в «Севилью»] football.by&lt;/ref&gt;. Дэбютаваў за клуб 12 студзеня, забіўшы гол у браму мадрыдскага [[ФК Рэал Мадрыд|«Рэала»]] ў Кубку Іспаніі (выніковы лік 3:3). Праз тры дні зноў забіў «Рэалу», ужо ў чэмпіянаце, чым прынёс «Севільі» перамогу і перарваў 40-матчавую серыю мадрыдскага клуба без паражэнняў. У чэрвені 2017 года «Севілья» адмовілася выкупляць нападніка ў «Інтэра», і той вярнуўся ў Італію.

У жніўні 2017 года падпісаў чатырохгадовы кантракт з [[ФК Манака|«Манака»]]&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1055174063.html «Монако» объявил о переходе Йоветича] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170831100016/https://by.tribuna.com/football/1055174063.html |date=31 жніўня 2017 }} by.tribuna.com&lt;/ref&gt;. Гуляў у клубе да канца сезона 2020/21.

У ліпені 2021 года стаў іграком берлінскай [[ФК Герта Берлін|«Герты»]], падпісаўшы двухгадовы кантракт. Пакінуў клуб па заканчэнні сезона 2022/23. У верасні 2023 года далучыўся да грэчаскага [[ФК Алімпіякос Пірэй|«Алімпіякоса»]].

== Міжнародная кар’ера ==
[[Файл:Stevan Jovetic 2012 MNE.jpg|thumb|170px|Явеціч у форме нацыянальнай зборнай]]
Явеціч трапіў у першы склад [[Зборная Чарнагорыі па футболе|зборнай Чарнагорыі]], упершыню скліканай у 2007 годзе, і рэгулярна выклікаўся ў [[Моладзевая зборная Чарнагорыі па футболе|моладзевую зборную]]&lt;ref&gt;[http://www.skysports.com/story/0,19528,12875_3634473,00.html Viola land Jovetic coup]. Skysports.com (31 May 2008). Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt;. Першы гол на міжнародным узроўні забіў 20 жніўня 2008 года ў выязным матчы са [[Зборная Венгрыі па футболе|зборнай Венгрыі]].

== Узнагароды ==
;«Партызан»
* [[Сербская суперліга]]: 2007/08
* [[Кубак Сербіі па футболе|Кубак Сербіі]]: 2007/08

;«Манчэстэр Сіці»
* [[Прэм’ер-ліга]]: [[Англійская Прэм’ер-ліга 2013/2014|2013/14]]
* [[Кубак Футбольнай лігі|Кубак лігі]]: 2013/14

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Явеціч Стэван}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Сербіі і Чарнагорыі]]
[[Катэгорыя:Футбалісты Чарнагорыі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Чарнагорыі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Бялград]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Севілья]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Манака]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Герта Берлін]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпіякос Пірэй]]</text>
      <sha1>dmdm0299jhsvw0uy4x2hphysrxjxvf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Віктаравіч Кісляк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>224160</id>
    <revision>
      <id>5141528</id>
      <parentid>4672346</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14736" sha1="pdfbjxnqp9beerdl96vno7rnw0syf7g" xml:space="preserve">{{Футбаліст
| імя                 = Сяргей Кісляк
| поўнае імя          = Сяргей Віктаравіч Кісляк
| выява               = 
| дата нараджэння     = 
| месца нараджэння    = 
| грамадзянства       = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
| рост                = 
| вага                = 
| мянушка             =
| цяперашні клуб      = {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]
| нумар               = 
| пазіцыя             = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]
| клубы               = {{футбольная кар’ера
 |2003|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК РВАР Мінск|РВАР (Мінск)]]|12 (2)
 |2004—2010|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|138 (34)
 |2011—2016|{{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Рубін Казань|Рубін (Казань)]]|66 (4)
 |2012|{{Арэнда}} {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Краснадар|Краснадар]]|11 (0)
 |2016—2017|{{Сцяг|Турцыя||20px}} [[ФК Газіянтэпспор|Газіянтэпспор]]|12 (0)
 |2018|{{Сцяг|Казахстан||20px}} [[ФК Іртыш Паўладар|Іртыш (Паўладар)]]|16 (0)
 |2018—2020|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|61 (6)
 |2021—2022|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|31 (4)
 |2023—|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|23 (3) }}
| нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера
 |2003—2004|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-17|Беларусь (да 17)]]|6 (2)
 |2005—2006|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь (да 19)]]|5 (0)
 |2005—2009|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|31 (5)
 |2009—2021|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе|Беларусь]]|74 (9) }}
| медалі              =
 {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа}}
{{!}}}
| абнаўленне дадзеных аб клубе = 7 лютага 2024
| абнаўленне дадзеных аб зборнай = 1 красавіка 2021
}}

'''Сяргей Кісляк''' (нар. {{ДН|6|8|1987}}, {{МН|Камянец|ў Каменцы|}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]], паўабаронца брэсцкага «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]». Ігрок [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі]] (2009—2021).

== Клубная кар’ера ==
Пачаў займацца футболам у родным Камянцы. Пазней вычыўся ў мінскім Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву (РВАР). У 2003 годзе гуляў за каманду [[ФК РВАР Мінск|РВАР]] у Другой лізе. У 2004 годзе перайшоў у мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». Спачатку гуляў за дубль дынамаўцаў, а з сезона 2006 трывала замацаваўся ў аснове. Пазней стаў капітанам «Дынама».

Улетку 2010 года знаходзіўся на праглядзе ў расійскім «[[ФК Рубін Казань|Рубіне]]». З-за магчымага пераходу здарыўся канфлікт з кіраўніцтвам «Дынама», якое жадала атрымаць кампенсацыю за іграка. У выніку, Сяргей разам з таварышам па камандзе [[Антон Пуціла|Антонам Пуцілам]] на некаторы час быў адпраўлены ў дубль, прапусціў некаторыя матчы дынамаўцаў у Лізе Еўропы. У снежні 2010 года афіцыйна стаў іграком «Рубіна».

У складзе «Рубіна» стаў звычайна выкарыстоўвацца на пазіцыі флангавага абаронцы (да таго гуляў выключна паўабаронцу). Трывала выступаў за казанскі клуб у еўракубках, у той час як у чэмпіянаце Расіі з’яўляўся на полі радзей з-за ліміту на легіянераў. У ліпені 2012 года быў арандаваны клубам «[[ФК Краснадар|Краснадар]]» да канца года, пасля вярнуўся ў «Рубін».

У чэрвені 2016 года стала вядома, што па заканчэнні кантракта з паўабаронцам «Рубін» не будзе яго падаўжаць. 8 чэрвеня Сяргей у якасці свабоднага агента падпісаў пагадненне з турэцкім «[[ФК Газіянтэпспор|Газіянтэпспорам]]», далучыўшыся да свайго суайчынніка [[Антон Пуціла|Антона Пуцілы]]&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2016-06-08|url = https://football.by/news/86955 |title = Сергей Кисляк подписал контракт с турецким &quot;Газиантепспором&quot; |website = football.by|access-date = 2023-01-09|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Спачатку не меў трывалага месца ў аснове, але пазней стаў часцей з’яўляцца ў складзе. Па выніках сезона 2016/17 «Газіянтэпспор» страціў месца ў Суперлізе. Летам 2017 года з-за фінансавых праблем клуба перастаў за яго выступаць, трэніраваўся з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]», аднак ФІФА не дазволіла пераход&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2017-10-04|url = https://football.by/news/105220 |title = ФИФА не разрешил Кисляку дозаявиться в минское &quot;Динамо&quot; |website = football.by|access-date = 2023-01-09|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2018 года далучыўся да паўладарскага «[[ФК Іртыш Паўладар|Іртыша]]» і праз два тыдні падпісаў з ім кантракт&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2018-02-02|url = https://football.by/news/109506 |title = Сергей Кисляк подписал годичный контракт с &quot;Иртышом&quot; |website = football.by|access-date = 2023-01-09|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Здолеў замацавацца ў стартавым складзе казахстанскага клуба. У ліпені 2018 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Іртышом»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2018-07-24|url = https://football.by/news/115918 |title = Сергей Кисляк покинул &quot;Иртыш&quot; |website = football.by|access-date = 2023-01-09|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Пасля зыходу з Іртыша&quot; планаваў працягнуць кар’еру ў расійскім клубе, аднак на яго наклалі забарону на трансферы. Некаторы час падтрымліваў форму з мінскай аматарскай камандай «Трактар»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2018-08-29|url = http://by.tribuna.com/tribuna/blogs/orsha_terminal/2133869/|title = «Из-за бюрократических вещей». Почему Кисляк снова остался без работы|website = by.tribuna.com|access-date = 2023-01-09|language = ru|archive-date = 9 студзеня 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230109172334/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/orsha_terminal/2133869/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Нарэшце, у верасні 2018 года падпісаў кантракт на 2,5 гады з брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2018-09-13|url = https://football.by/news/117862 |title = Сергей Кисляк стал игроком брестского &quot;Динамо&quot; |website = football.by|access-date = 2023-01-09|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У сезоне 2018 чаргаваў у брэсцкай камандзе выхады ў стартавым складзе і на замену, а ў сезоне 2019 замацаваўся ў аснове і дапамог камандзе стаць чэмпіёнам Беларусі.

У снежні 2020 года перайшоў у мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2020-12-31|url = https://football.by/news/147246 |title = Кисляк стал игроком минского &quot;Динамо&quot; |website = football.by|access-date = 2023-01-09|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Стаў капітанам каманды, у сезоне 2021 шмат прапусціў з-за траўмы, у 2022 годзе стаў часцей з’яўляцца на полі. У студзені 2023 года па заканчэнні кантракта пакінуў сталічны клуб&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-01-09|url = https://football.by/news/171030 |title = Кисляк покинул столичное &quot;Динамо&quot; |website = football.by|access-date = 2023-01-09|language = ru}}&lt;/ref&gt; і вярнуўся ў брэсцкае «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-01-09|url = https://football.by/news/171039 |title = Кисляк остался динамовцем, сменив Минск на Брест |website = football.by|access-date = 2023-01-09|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2024 года падоўжыў пагадненне з брэсцкім клубам&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-01-15|url = https://football.by/news/182806 |title = Сергей Кисляк продолжит выступать за брестское &quot;Динамо&quot; |website = football.by|access-date = 2023-01-09|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

== Міжнародная кар’ера ==
Выступаў у складзе [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевай зборнай Беларусі]] на моладзевым чэмпіянаце Еўропы 2009 у Швецыі. Забіў на гэтым турніры абодва мячы сваёй каманды (у брамы Швецыі і Італіі).

Дэбютаваў у [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі]] 14 лістапада 2009 года ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Саудаўскай Аравіі па футболе|Саудаўскай Аравіі]]. Хутка стаў асноўным іграком зборнай. 3 верасня 2010 года забіў гол у адборачным матчы чэмпіянату Еўропы 2012 супраць [[Зборная Францыі па футболе|Францыі]], які прынёс беларусам перамогу з лікам 1:0.

== Дасягненні ==
* {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]]
* {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (4): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]]
* {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]]
* {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубка Беларусі]] (2): [[Суперкубак Беларусі па футболе 2019|2019]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2020|2020]]
* {{Сцяг|Расія||20px}} Уладальнік [[Кубак Расіі па футболе|Кубка Расіі]]: 2012
* {{Сцяг|Беларусь||20px}} У спісе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі: 2006, 2009, 2019, 2020

== Крыніцы ==
{{reflist}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Склад ФК Дынама Брэст}}
{{Склад моладзевай зборнай Беларусі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2009}}

{{DEFAULTSORT:Кісляк Сяргей Віктаравіч}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК РВАР Мінск]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Рубін Казань]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Краснадар]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Газіянтэпспор]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Іртыш Паўладар]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст]]</text>
      <sha1>pdfbjxnqp9beerdl96vno7rnw0syf7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малыя Лётцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>224497</id>
    <revision>
      <id>5141283</id>
      <parentid>5140931</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4675" sha1="99ez92bcyrdtn98v19zlu20d8ohlstw" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        = Малыя Лётцы
 |арыгінальная назва      =
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            =
 |шырыня сцяга            =
 |выява                   = 
 |подпіс                  =
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 12|lat_sec = 16
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 55|lon_sec = 25
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Віцебскі
 |сельсавет               = Лятчанскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   =
 |дата заснавання         =
 |першае згадванне        =
 |ранейшыя назвы          =
 |статус з                =
 |плошча                  =
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        =146
 |афіцыйная мова          =
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  =
 |насельніцтва            = 486
 |год перапісу            =
 |шчыльнасць              =
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        =
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = ёсць
 |тэлефонны код           =
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        =
 |від ідэнтыфікатара      =
 |лічбавы ідэнтыфікатар   =
 |катэгорыя ў Commons     =
 |сайт                    =
 |OpenStreetMap          = 243034436
}}
'''Малы́я Лётцы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Malyja Liotcy}}, {{lang-ru|Малые Лётцы}}) — вёска ў [[Лятчанскі сельсавет|Лятчанскім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]], за 19 км на захад ад [[Віцебск]]а, на аўтадарозе Р-151. Чыгуначная станцыя [[Лётцы (прыпыначны пункт)|Лётцы]] на лініі Віцебск — Полацк. Цэнтр сельсавета. Паблізу знаходзіцца санаторый «Лётцы» і дзіцячы лагер адпачынку. Каля вёскі працякае рака Заронаўка, за 600 метраў ад Малых Лётцаў размешчана возера [[Шэвіна (возера, Віцебскі раён)|Шэвіна]].

== Гісторыя ==
У пачатку XX стагоддзя на месцы вёскі не было забудовы. За 1 км на ўсход, каля берага возера Лётцы, існаваў фальварак Малыя Лётцы, які належаў двараніну Свянціцкаму.

== Насельніцтва ==
* 486 жыхароў

{{зноскі}}

== Літаратура ==

* Список населенных мест Витебской губернии / Под ред. А.П. Сапунова. - Витебск : Витеб. губ. стат. ком. и Губ. типо-лит., 1906.
* Остановочный пункт Лётцы.
* Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 10. Віцебская вобласць. Кн. 2 / под навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мінск: БелЭн, 2019. — 728 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-985-11-1126-4&lt;/nowiki&gt;.
* ОАО &quot;Старосельчанское&quot; Государственный архив Витебской области.
* Рэгіянальны слоўнік Віцебшчыны: у 2 ч. / пад рэд. А.С. Дзядовай. – Віцебск: ВДУ імя П.М. Машэрава, 2012. — Ч. 2. — 357 с. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-985-517-365-7&lt;/nowiki&gt; (белор.).
{{Лятчанскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Малыя Лётцы| ]]</text>
      <sha1>99ez92bcyrdtn98v19zlu20d8ohlstw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сянькоўшчынскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225021</id>
    <revision>
      <id>5141459</id>
      <parentid>4810260</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10537" sha1="i7zb850t2urd35tz2fr239o5oz9n21s" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сянькоўшчынскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Слонімскі раён]]
|Уключае                   = 25 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Сянькоўшчына]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1127
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 173,76
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = https://slonim.gov.by/ru/senk-ru/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сянько́ўшчынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Сянькоўшчына]]. Плошча сельсавета — 17376 га.

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Кастровіцкі сельсавет''' у складзе [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Кастровічы]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года  ў Слонімскім раёне, з 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Зэльвенскага раёна. 18 сакавіка 1967 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Казловіцкі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Казловіцкага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: [[Бярдовічы]], [[Куцэйкі]], [[Мілаванне]], [[Сянькоўшчына]], [[Шышкі (Слонімскі раён)|Шышкі]] і [[Ягнешчыцы]]), сельсавет перададзены ў склад Слонімскага раёна&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 сакавіка 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 13 (1171).&lt;/ref&gt;. 17 чэрвеня 1996 года перайменаваны ў Сянькоўшчынскі сельсавет, цэнтр перанесены ў вёску Сянькоўшчына. 22 снежня 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Васілевіцкі сельсавет (Слонімскі раён)|Васілевіцкага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: аграгарадок [[Васілевічы (Слонімскі раён)|Васілевічы]], вёскі [[Бабынічы (Слонімскі раён)|Бабынічы]], [[Вераб’евічы (Слонімскі раён)|Вераб’евічы]], [[Ганькі]], [[Задвор’е (Васілевіцкі сельсавет)|Задвор’е]], [[Навасёлкі (Васілевіцкі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Нерастовічы]], [[Парэчча (Слонімскі раён)|Парэчча]], [[Разанаўшчына]] і [[Хадзявічы]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923r0120477&amp;p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 22 декабря 2022 г. № 458 Об изменении административно-территориального устройства Слонимского района Гродненской области]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (15 населеных пунктаў) — 1467 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 91,1 % — [[беларусы]], 4,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (15 населеных пунктаў) — 1127 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

На 2011 год у 15 населеных пунктах сельсавета пражывала 1636 чалавек, з іх ва ўзросце ад 16 да 60 гадоў — 653, старэйшых за 60 гадоў — 696, дзяцей — 287, 838 двароў.&lt;/br&gt;
Станам на 1 студзеня 2021 года ў сельсавеце пражываў 1171 чалавек.

== Эканоміка ==
Станам на 1 студзеня 2007 года ў гаспадарках грамадзян утрымоўваліся 171 карова, 608 свіней, 12 коней, 33 казы, 25 авечак, 3587 галоў птушкі. На тэрыторыі сельсавета займаюцца сельскагаспадарчай вытворчасцю СВК «Сянькоўшчына» і фермерская гаспадарка «Людміла».

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Сянькоўшчынскі сельсавет}}
{{Слонімскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Сянькоўшчынскі (да 1996 года Кастровіцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кастровіцкі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (1940—1962)}}
|спіс2        = {{Слонімскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кастровіцкі сельсавет у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] (1962—1966)}}
|спіс3        = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кастровіцкі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (1966—1967)}}
|спіс4        = {{Слонімскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сянькоўшчынскі (да 1996 года Кастровіцкі) сельсавет у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] (з 1967)}}
}}

[[Катэгорыя:Сянькоўшчынскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Зэльвенскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>i7zb850t2urd35tz2fr239o5oz9n21s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паўднёвы В’етнам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230254</id>
    <revision>
      <id>5141401</id>
      <parentid>4899779</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10276" sha1="cbfil9eaokqa7flg332zgowakcv2yrf" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава
|назва               = Рэспубліка В’етнам
|саманазва           = Việt Nam Cộng hòa
|статус              = Рэспубліка
|сцяг                = Flag of South Vietnam.svg
|апісанне_сцяга      = [[Сцяг Паўднёвага В’етнама]]
|герб                = Coat of Arms of South Vietnam (1963 - 1975).svg
|апісанне_герба      = [[Герб Паўднёвага В’етнама]]
|карта               = Southvietmap.jpg
|апісанне            = 
|p1                  = Дзяржава В’етнам
|flag_p1             = Flag of South Vietnam.svg
|p2                  = 
|flag_p2             = 
|p3                  = 
|flag_p3             = 
|p4                  = 
|flag_p4             = 
|утворана            = 1955
|ліквідавана         = 1976 
|s1                  = Часовы рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Паўднёвы В’етнам
|flag_s1             = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg
|s2                  = 
|flag_s2             = 
|s3                  = 
|flag_s3             = 
|s4                  = 
|flag_s4             = 
|дэвіз               = Радзіма, справядлівасць, адзінства
|гімн                = 
|сталіца             = [[Хашымін|Сайгон]]
|гарады              = 
|мова                = [[в'етнамская мова|в'етнамская]]
|валюта              = [[Паўднёвав’етнамскі донг]]
|дадатковы_параметр  = 
|змесціва_параметру  = 
|плошча              = 173 809 км²
|насельніцтва        = 19,4 млн
|форма_кіравання     = Рэспубліка
|дынастыя            = 
|тытул_кіраўнікоў    = 
|кіраўнік1           = 
|год_кіраўніка1      = 
|тытул_кіраўнікоў2   = &lt;!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--&gt;
|кіраўнік2           = 
|год_кіраўніка2      = 
|тытул_кіраўнікоў3   = 
|кіраўнік3           = 
|год_кіраўніка3      =  
|рэлігія             = 
|дадатковы_параметр1 = 
|змесціва_параметру1 = 
|Этап1               = 
|Дата1               = 
|Год1                = 
|Этап2               = 
|Дата2               = 
|Год2                = 
|Этап3               = 
|Дата3               = 
|Год3                = 
|Этап4               = 
|Дата4               = 
|Год4                = 
|дадатковы_параметр2 = 
|змесціва_параметру2 = 
|да                  = 
|д1                  = 
|д2                  = 
|д3                  = 
|д4                  = 
|д5                  = 
|д6                  = 
|д7                  = 
|пасля               = 
|п1                  = 
|п2                  = 
|п3                  = 
|п4                  = 
|п5                  = 
|п6                  = 
|п7                  = 
}}
'''Паўднёвы В’етнам''' — распаўсюджаная ў літаратуры назва змяняўшых адна адну дзяржаў, якія існавалі ў [[1954]]—[[1976]] у частцы сучаснага [[В’етнам]]а на поўдзень ад 17 паралелі (р. [[Бенхай]]). Назвы дзяржаў:
* [[1954]]—[[1955]]: [[Дзяржава В’етнам]] (Quốc gia Việt Nam) — (з 1949 па 1954 існавала на ўсёй в’етнамскай тэрыторыі)
* [[1955]]—[[1975]]: [[Рэспубліка В'етнам|Рэспубліка В’етнам]] (Việt Nam Cộng Hòa)
* [[1975]]—[[1976]]: [[Часовы рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Паўднёвы В’етнам|Рэспубліка Паўднёвы В’етнам]] (Cộng Hòa Miền Nam Việt Nam).

Сталіцай «Паўднёвага В’етнама» быў горад Сайгон (цяпер — [[Хашымін]]).

== Гісторыя ==
Існавала некалькі прычын таго, чаму Паўднёвы В’етнам аддзяліўся ад Паўночнага. Перш за ўсё, гэтая тэрыторыя пазней за ўсё была далучана да гістарычнай В’етнамскай дзяржавы, і большасць насельніцтва тут складалі не в’етнамцы, а нацыянальныя меншасці — мыонгі і мон-кхмерскія народнасці. У сувязі з гэтым [[Францыя]] адносна лёгка акупавала гэтую частку В’етнама ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]]. У той час як [[Анам]] (цэнтральны В’етнам) і [[Бакбо (раён)|Танкін]] (паўночны В’етнам) мелі статус пратэктаратаў, паўднёвы В’етнам з’яўляўся калоніяй [[Кахінхіна]] і ад яго нават абіраліся дэпутаты ў французскі парламент. Таму французскія інтарэсы тут былі мацней, чым у астатняй частцы В’етнама, і па заканчэнні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] французы прыклалі ўсе намаганні, каб не дапусціць на гэтую тэрыторыю партызан з Паўночнага В’етнама. У 1949 годзе на поўдні В’етнама была абвешчана дзяржава, фармальным кіраўніком якой быў в’етнамскі імператар [[Бао Дай]] з [[дынастыя Нгуен|дынастыі Нгуен]], фактычна жа ў ім кіравала французская каланіяльная адміністрацыя. У 1954 годзе згодна [[Жэнеўская канферэнцыя (1954)|Жэнеўскім пагадненням]] адбыўся часовы падзел В’етнама (да правядзення ўсеагульных выбараў), пры гэтым каля 1 млн каталікоў з Паўночнага В’етнама бегла на поўдзень.

Паўднёвав’етнамскі ўрад, аднак, сутыкнуўся з няздольнасцю цалкам кантраляваць краіну, на тэрыторыі якой змагаліся розныя рэлігійныя і тэрарыстычныя групоўкі. Французаў на тэрыторыі Паўднёвага В’етнама змянілі амерыканцы, аднак вельмі непаслядоўная палітыка [[ЗША]] як у дачыненні да Паўднёвага В’етнама, так і пры вядзенні вайны супраць Паўночнага В’етнама, прывяла да росту антыамерыканскіх настрояў і страце аўтарытэту паўднёвав’етнамскім урадам, у якім перыядычна адбываліся перавароты.

Важнае значэнне ў ацэнцы вайны ў В’етнаме мае той факт, што ўрад ДРВ не прызнаваў факт існавання на поўдні асобнай незалежнай дзяржавы, указваючы, што яе абвяшчэнне супярэчыць Жэнеўскім пагадненням. У сувязі з гэтым да цяперашняга часу аб’яднаны В’етнам і ЗША па рознаму трактуюць падзеі таго перыяду, расцэньваючы іх адпаведна як нацыянальна-вызваленчую барацьбу за вызваленне акупаванай часткі краіны і агрэсію сацыялістычнай дзяржавы супраць амерыканскага саюзніка.

[[Вайна ў В’етнаме|Вайна]] паміж Паўночным В’етнамам і [[В’етконг|партызанамі Паўднёвага В’етнама]], з аднаго боку, супраць ЗША і ўрада Паўднёвага В’етнама, з другога боку, фармальна скончылася ў 1973 годзе падпісаннем [[Парыжскае мірнае пагадненне|Парыжскага мірнага пагаднення]], пасля якіх амерыканскія войскі былі выведзеныя з Паўднёвага В’етнама. Аднак паўночнав’етнамская армія ў парушэнне дадзеных пагадненняў працягнула вядзенне баявых дзеянняў з мэтай зрынуць паўднёвав’етнамскі рэжым. У сакавіку-красавіку [[1975]] у выніку шырокамаштабнага наступу гэтая мэта была дасягнутая. Новы ўрад быў цалкам падкантрольны паўночнав’етнамскай адміністрацыі, і ў 1976 годзе было абвешчана аб аб’яднанні Паўднёвага і Паўночнага В’етнама ў адзіную Сацыялістычную рэспубліку В’етнам.

== Гл. таксама ==
* [[В’етнам]]
* [[Паўночны В’етнам]]
* [[Французскі Індакітай]]

{{Няма крыніц}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Паўднёвы В’етнам| ]]
[[Катэгорыя:Былыя краіны]]
[[Катэгорыя:Індакітай]]</text>
      <sha1>cbfil9eaokqa7flg332zgowakcv2yrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сямёнава (Верхнядзвінскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234660</id>
    <revision>
      <id>5141456</id>
      <parentid>4893194</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="0jsbpz471rjvegc3kdhwmxtvj0wm0o0" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Сямёнава}}
{{НП-Беларусь
|скасаваны             = так
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Сямёнава
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 50|lat_sec = 41
 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 13|lon_sec = 31
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Верхнядзвінскі
|сельсавет             = Каханавіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243024056
}}

'''Сямёнава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Siamionava}}, {{lang-ru|Семёново}}) — былая [[вёска]] ў [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Каханавіцкі сельсавет|Каханавіцкага сельсавета]].

У 1926—1954 гадах цэнтр [[Задзежскі сельсавет|Задзежскага сельсавета]]. Ліквідавана ў 2013 годзе&lt;ref&gt;[http://www.pravoby.info/reg/16/502.htm Решение Верхнедвинского районного Совета депутатов от 25.06.2013 N 141 &quot;Об упразднении и образовании сельских населенных пунктов Верхнедвинского района&quot;]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Заліўка НП-Беларусь}}</text>
      <sha1>0jsbpz471rjvegc3kdhwmxtvj0wm0o0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чачэнская Вікіпедыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266418</id>
    <revision>
      <id>5141525</id>
      <parentid>5140859</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5141525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10111" sha1="k21v6gltncp7378ag0wd393n68ex3y6" xml:space="preserve">{{Раздзел Вікіпедыі
| код                = ce
| назва              = Чачэнская Вікіпедыя
| арыгінальная назва = Нохчийн Википеди
| скрыншот           = 
|дата пачтаку працы  = [[28 лютага]] [[2005]]
}}
Чачэнская Вікіпедыя ({{lang-ce|Нохчийн Википеди}}) - раздзел Вікіпедыі на [[чачэнская мова|чачэнскай мове]]. Створаны 28 лютага 2005 года, базуецца на кірыліцы.
На {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{nobr|{{CURRENTYEAR}} года}} ў Чачэнскай Вікіпедыі налічваецца {{NUMBEROF|ARTICLES|ce|N}} {{plural:{{NUMBEROF|ARTICLES|ce}}|артыкул|артыкула|артыкулаў}}.

З канца 2014 года, гэта другі раздзел Вікіпедыі на мовах народаў Расіі пасля [[Руская Вікіпедыя|Рускай Вікіпедыі]] і найбуйнейшы з раздзелаў на нахска-дагестанскіх мовах.

== Гісторыя == 
У пачатку XXI стагоддзя павольнае развіццё падзелу выклікала нараканні. Па выніках [[m: Proposals for closing projects/Closure of Chechen Wikipedia | абмеркавання]] ў лістападзе-снежні 2006 года раздзел было вырашана захаваць. 

У 2012 годзе застой у раздзеле прыцягнуў увагу чачэнскай грамадскасці&lt;ref&gt;Умар Рашыд: [http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59 Выратуем Вікіпэдыю на чачэнскай! (Газета «Сталіца»)]&lt;/ref&gt;. Да 2013 года адміністратарамі падзелу былі ўдзельнікі, якія размяшчалі матэрыялы сепаратысцкага характару. Пасля звароту да сцюардаў паўнамоцтвы з ранейшых адміністратараў і бюракратаў былі зняты і падзел пачаў актыўна развівацца&lt;ref&gt;[http://chechnyatoday.com/content/view/278835/ О. Абарныкаў: «Доўгі час на чачэнскую Вікіпедыю ніхто не звяртаў увагі»]&lt;/ref&gt;. 

У канцы 2013 года [[ВП: Бот|ботам]] Umarbot было праведзена заліванне стабаў аб населеных пунктах, памерам у 3-5 [[Кілабайт|КБ]], у выніку якога колькасць артыкулаў у раздзеле вырасла з 5000 да больш за 20 000 . [[Вікіпедыя: Глыбіня|Глыбіня]] чачэнскай Вікіпедыі раўняецца 0,301 - менш за ўсіх іншых моўных разьдзелаў. 

На снежань 2013 года ў рэйтынгу тысячы [[Вікіпедыя:Істотныя артыкулы|артыкулаў, якія павінны быць у кожнай Вікіпедыі]], раздзел займаў 103 месца сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі&lt;ref&gt;[http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles Спіс Вікіпедыі па ўзроўні прапрацаванасцьасноўных артыкулаў]&lt;/ref&gt;, а па аб'ёме пашыранага спісу з 10 000 найважнейшых артыкулаў - 126 месца&lt;ref&gt;[https://meta.wikimedia.org/wiki/ List_of_Wikipedias_by_expanded_sample_of_articles List of Wikipedias by expanded sample of articles] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі. У раздзеле мелася [[:ce:Википеди:Хаьржина яззамаш|5]] [[Вікіпедыя:Абраныя артыкулы|абраных артыкулаў]]. 

З 1 лютага 2014 года ў Чачэнскай Вікіпедыі быў уключаны механізм патрулявання артыкулаў. 

18 ліпеня 2015 года раздзел дасягнуў мяжы ў 100 тысяч артыкулаў.

== Статыстыка == 
=== 2013 год === 
* 28 лютага 2013 году - 1604 артыкулы (202 месца сярод усіх раздзелаў); 
* 28 красавіка 2013 году - 2000 артыкулаў; 
* 6 ліпеня 2013 году - 3000 артыкулаў; 
* 27 ліпеня 2013 году - за 100 000 правак; 
* 12 верасня 2013 году - 4000 артыкулаў; 
* 9 лістапада 2013 году - 5000 артыкулаў (пачатак залівання масіва стабой аб населеных пунктах ботам [[:ce:Декъашхо:Umarbot |Umarbot]]); 
* 26 лістапада 2013 года - 10 000 артыкулаў; 
* 17 снежня 2013 цаны - 150 000 правак; 
* 19 снежня 2013 года - 20 000 артыкулаў (98 месца); 
=== 2014 год === 
* 7 сакавіка - 200 000 правак;
* 29 кастрычніка - 25 000 артыкулаў (96 месца); 
* 5 мая - за 40 000 старонак; 
* 10 мая - 30 000 артыкулаў (84 месца); 
* 2 жніўня - 50 000 артыкулаў (72 месца). 
* [[16 лістапада]] - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Татарская Вікіпедыя|татарскую]], адсунуўшы яе на 61 месца; 
* [[16 лістапада]] - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Тамільская Вікіпедыя|тамільскую]], адсунуўшы яе на 60 месца; 
* 18 лістапада - 400 тысяч правак; 
* [[7 снежня]] - 70 000 артыкулаў; 
* 9 снежня - лік артыкулаў у раздзеле дасягнула 72 195. Раздзел абышоў Няварскую Вікіпедыю і падняўся на 58 месца. 
* [[24 снежня]] - 75 000 артыкулаў;
=== 2015 год === 
* 12 студзеня - 77 777 артыкулаў; 
* 14 лютага - 80 000 артыкулаў;
* 14 кастрычніка - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Македонская Вікіпедыя|македонскую]], адсунуўшы яе на 58 месца; 
* 26 красавіка - раздзел абышоў [[Беларуская Вікіпедыя|Беларускую Вікіпедыю]] і падняўся на 56 месца; 
* 11 мая - 100 тысяч старонак; 
* 19 траўня - раздзел абышоў [[Правансальская мова|правансальскую]] Вікіпедыю і падняўся на 55 месца; 
* 26 мая - 90 тысяч артыкулаў; 
* 8 чэрвеня - 10 тысяч удзельнікаў; 
* 11 чэрвеня - 95 тысяч артыкулаў; 
* 14 чэрвеня - раздзел абышоў [[Тайская Вікіпедыя|Тайскую Вікіпедыю]] і падняўся на 54-е месца; 
* 15 чэрвеня - раздзел абышоў [[Грузінская Вікіпедыя|Грузінскую Вікіпедыю]] і падняўся на 53 месца; 
* 24 чэрвеня - раздзел абышоў [[Азербайджанская Вікіпедыя|Азербайджанскую Вікіпедыю]] і падняўся на 52 месца; 
* 2 ліпеня - 800 тысяч правак; 
* 18 ліпеня - 100 тысяч артыкулаў; 
=== 2016 год === 
* 16 лютага - за 1 млн правак&lt;ref&gt;[[:meta:Wikimedia News#February 2016]]&lt;/ref&gt;. 
* 21 верасня - 150 тысяч артыкулаў. Знаходзіцца на 44 месцы &lt;ref&gt;[[:meta:Wikimedia News#September 2016]]&lt;/ref&gt;.

== Лагатыпы ==
&lt;gallery&gt;
Выява:Wiki 15 март 2007.png|2007 
Выява:Nohchi-Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png|2010 
Выява:Wikipedia-logo--nohchi-ce.png|2010 
Выява:Wiki 28 декабрь 2010.png|2010 
Выява:Wikipedia-logo-v2-March 23, 2013 ce.png|23 март 2013
Выява:Logo-ce-5000-агӀо.png|5 000
Выява:Wikipedia-logo-v2-ce. 10. 000.png|10 000
Выява:Wikipedia-logo-v2- 20. 000ce.png|20 000
Выява:Wikipedia-logo-v3-ce.png|30 000
Выява:Wikipedia-logo-v2-ce-50 000.png|50 000
Выява:Wikipedia-logo-v2-ce-100000.svg|100 000
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Зинаида Фёдорова''. Чеченская Википедия // «Хьерхаро»: газета. - [[Грозны]], [[14 жніўня]] [[2013]]. -№ 15 (207).

== Спасылкі ==
* [http://chechnyatoday.com/content/view/279941?_utl_t=ok Умар Дагиров: «История создания Чеченской википедии довольно туманна»]
* {{Cite web|url=http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59|title=Спасем Википедию на чеченском! - Официальный сайт газеты &quot;Столица ПЛЮС&quot; - Чеченская Республика, город Грозный|author      = Алихан Динаев|lang=ru-ru|website=stolicaplus.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704091933/http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59|archive-date=2015-07-04|access-date=2026-05-12}}
* [http://chechnyatoday.com/content/view/278835/ Олег Абарников: «Долгое время на чеченскую Википедию никто не обращал внимания»]

{{Вікіпедыі}}

[[Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі]]</text>
      <sha1>k21v6gltncp7378ag0wd393n68ex3y6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141526</id>
      <parentid>5141525</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5141526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10148" sha1="mmy2rntxpe8yr1qfy83v4fb1zk8cjm5" xml:space="preserve">{{Раздзел Вікіпедыі
| код                = ce
| назва              = Чачэнская Вікіпедыя
| арыгінальная назва = Нохчийн Википеди
| скрыншот           = 
|дата пачтаку працы  = [[28 лютага]] [[2005]]
}}
Чачэнская Вікіпедыя ({{lang-ce|Нохчийн Википеди}}) - раздзел Вікіпедыі на [[чачэнская мова|чачэнскай мове]]. Створаны 28 лютага 2005 года, базуецца на кірыліцы.
На {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{nobr|{{CURRENTYEAR}} года}} ў Чачэнскай Вікіпедыі налічваецца {{NUMBEROF|ARTICLES|ce|N}} {{plural:{{NUMBEROF|ARTICLES|ce}}|артыкул|артыкула|артыкулаў}}.

З канца 2014 года, гэта другі раздзел Вікіпедыі на мовах народаў Расіі пасля [[Руская Вікіпедыя|Рускай Вікіпедыі]] і найбуйнейшы з раздзелаў на нахска-дагестанскіх мовах.

== Гісторыя == 
У пачатку XXI стагоддзя павольнае развіццё падзелу выклікала нараканні. Па выніках [[m: Proposals for closing projects/Closure of Chechen Wikipedia | абмеркавання]] ў лістападзе-снежні 2006 года раздзел было вырашана захаваць. 

У 2012 годзе застой у раздзеле прыцягнуў увагу чачэнскай грамадскасці&lt;ref&gt;Умар Рашыд: [http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59 Выратуем Вікіпэдыю на чачэнскай! (Газета «Сталіца»)]&lt;/ref&gt;. Да 2013 года адміністратарамі падзелу былі ўдзельнікі, якія размяшчалі матэрыялы сепаратысцкага характару. Пасля звароту да сцюардаў паўнамоцтвы з ранейшых адміністратараў і бюракратаў былі зняты і падзел пачаў актыўна развівацца&lt;ref&gt;[http://chechnyatoday.com/content/view/278835/ О. Абарныкаў: «Доўгі час на чачэнскую Вікіпедыю ніхто не звяртаў увагі»]&lt;/ref&gt;. 

У канцы 2013 года [[ВП: Бот|ботам]] Umarbot было праведзена заліванне стабаў аб населеных пунктах, памерам у 3-5 [[Кілабайт|КБ]], у выніку якога колькасць артыкулаў у раздзеле вырасла з 5000 да больш за 20 000 . [[Вікіпедыя: Глыбіня|Глыбіня]] чачэнскай Вікіпедыі раўняецца 0,301 - менш за ўсіх іншых моўных разьдзелаў. 

На снежань 2013 года ў рэйтынгу тысячы [[Вікіпедыя:Істотныя артыкулы|артыкулаў, якія павінны быць у кожнай Вікіпедыі]], раздзел займаў 103 месца сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі&lt;ref&gt;[http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles Спіс Вікіпедыі па ўзроўні прапрацаванасцьасноўных артыкулаў]&lt;/ref&gt;, а па аб'ёме пашыранага спісу з 10 000 найважнейшых артыкулаў - 126 месца&lt;ref&gt;[https://meta.wikimedia.org/wiki/ List_of_Wikipedias_by_expanded_sample_of_articles List of Wikipedias by expanded sample of articles] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі. У раздзеле мелася [[:ce:Википеди:Хаьржина яззамаш|5]] [[Вікіпедыя:Абраныя артыкулы|абраных артыкулаў]]. 

З 1 лютага 2014 года ў Чачэнскай Вікіпедыі быў уключаны механізм патрулявання артыкулаў. 

18 ліпеня 2015 года раздзел дасягнуў мяжы ў 100 тысяч артыкулаў.

== Статыстыка == 
=== 2013 год === 
* 28 лютага 2013 году - 1604 артыкулы (202 месца сярод усіх раздзелаў); 
* 28 красавіка 2013 году - 2000 артыкулаў; 
* 6 ліпеня 2013 году - 3000 артыкулаў; 
* 27 ліпеня 2013 году - за 100 000 правак; 
* 12 верасня 2013 году - 4000 артыкулаў; 
* 9 лістапада 2013 году - 5000 артыкулаў (пачатак залівання масіва стабой аб населеных пунктах ботам [[:ce:Декъашхо:Umarbot |Umarbot]]); 
* 26 лістапада 2013 года - 10 000 артыкулаў; 
* 17 снежня 2013 цаны - 150 000 правак; 
* 19 снежня 2013 года - 20 000 артыкулаў (98 месца); 
=== 2014 год === 
* 7 сакавіка - 200 000 правак;
* 29 кастрычніка - 25 000 артыкулаў (96 месца); 
* 5 мая - за 40 000 старонак; 
* 10 мая - 30 000 артыкулаў (84 месца); 
* 2 жніўня - 50 000 артыкулаў (72 месца). 
* [[16 лістапада]] - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Татарская Вікіпедыя|татарскую]], адсунуўшы яе на 61 месца; 
* [[16 лістапада]] - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Тамільская Вікіпедыя|тамільскую]], адсунуўшы яе на 60 месца; 
* 18 лістапада - 400 тысяч правак; 
* [[7 снежня]] - 70 000 артыкулаў; 
* 9 снежня - лік артыкулаў у раздзеле дасягнула 72 195. Раздзел абышоў Няварскую Вікіпедыю і падняўся на 58 месца. 
* [[24 снежня]] - 75 000 артыкулаў;
=== 2015 год === 
* 12 студзеня - 77 777 артыкулаў; 
* 14 лютага - 80 000 артыкулаў;
* 14 кастрычніка - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Македонская Вікіпедыя|македонскую]], адсунуўшы яе на 58 месца; 
* 26 красавіка - раздзел абышоў [[Беларуская Вікіпедыя|Беларускую Вікіпедыю]] і падняўся на 56 месца; 
* 11 мая - 100 тысяч старонак; 
* 19 траўня - раздзел абышоў [[Правансальская мова|правансальскую]] Вікіпедыю і падняўся на 55 месца; 
* 26 мая - 90 тысяч артыкулаў; 
* 8 чэрвеня - 10 тысяч удзельнікаў; 
* 11 чэрвеня - 95 тысяч артыкулаў; 
* 14 чэрвеня - раздзел абышоў [[Тайская Вікіпедыя|Тайскую Вікіпедыю]] і падняўся на 54-е месца; 
* 15 чэрвеня - раздзел абышоў [[Грузінская Вікіпедыя|Грузінскую Вікіпедыю]] і падняўся на 53 месца; 
* 24 чэрвеня - раздзел абышоў [[Азербайджанская Вікіпедыя|Азербайджанскую Вікіпедыю]] і падняўся на 52 месца; 
* 2 ліпеня - 800 тысяч правак; 
* 18 ліпеня - 100 тысяч артыкулаў; 
=== 2016 год === 
* 16 лютага - за 1 млн правак&lt;ref&gt;[[:meta:Wikimedia News#February 2016]]&lt;/ref&gt;. 
* 21 верасня - 150 тысяч артыкулаў. Знаходзіцца на 44 месцы &lt;ref&gt;[[:meta:Wikimedia News#September 2016]]&lt;/ref&gt;.

== Лагатыпы ==
&lt;gallery&gt;
Выява:Wiki 15 март 2007.png|2007 
Выява:Nohchi-Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png|2010 
Выява:Wikipedia-logo--nohchi-ce.png|2010 
Выява:Wiki 28 декабрь 2010.png|2010 
Выява:Wikipedia-logo-v2-March 23, 2013 ce.png|23 март 2013
Выява:Logo-ce-5000-агӀо.png|5 000
Выява:Wikipedia-logo-v2-ce. 10. 000.png|10 000
Выява:Wikipedia-logo-v2- 20. 000ce.png|20 000
Выява:Wikipedia-logo-v3-ce.png|30 000
Выява:Wikipedia-logo-v2-ce-50 000.png|50 000
Выява:Wikipedia-logo-v2-ce-100000.svg|100 000
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Зинаида Фёдорова''. Чеченская Википедия // «Хьерхаро»: газета. - [[Грозны]], [[14 жніўня]] [[2013]]. -№ 15 (207).

== Спасылкі ==
* [http://chechnyatoday.com/content/view/279941?_utl_t=ok Умар Дагиров: «История создания Чеченской википедии довольно туманна»]
* {{Cite web|url=http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59|title=Спасем Википедию на чеченском! - Официальный сайт газеты &quot;Столица ПЛЮС&quot; - Чеченская Республика, город Грозный|author      = Алихан Динаев|lang=ru-ru|website=stolicaplus.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704091933/http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59|archive-date=2015-07-04|access-date=2026-05-12}}
* [http://chechnyatoday.com/content/view/278835/ Олег Абарников: «Долгое время на чеченскую Википедию никто не обращал внимания»]

{{Вікіпедыі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі]]</text>
      <sha1>mmy2rntxpe8yr1qfy83v4fb1zk8cjm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурынка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275891</id>
    <revision>
      <id>5141364</id>
      <parentid>5090580</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T23:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6134" sha1="9i5t68wzb5s1h91v2o0gtme3dstiedw" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Сурынка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Сурынка. Хрысцільня і Свята-Ільінская царква.jpg
|подпіс                = Хрысцільня і [[Свята-Ільінская царква (Сурынка)|Свята-Ільінская царква]]
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 58|lat_sec = 50
 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 12|lon_sec = 05
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Слонімскі
|сельсавет             = Дзеравянчыцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 242988254
}}

'''Су́рынка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Surynka}}, {{lang-ru|Суринка}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0023163&amp;q_id=5035596|title=Решение Слонимского районного Совета депутатов от 26 марта 2009 года № 17-122 «О преобразовании некоторых населенных пунктов Слонимского района в агрогородки»|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзеравянчыцкі сельсавет|Дзеравянчыцкага сельсавета]].

== Назва ==
Паблізу фіксавалася [[Слонім|слонімскае]] прозвішча Сурын, [[Ружаны|ружанскае]] Сурыновіч&lt;ref&gt;https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-XWC7-R?i=128&amp;cc=4166194&amp;cat=782473

https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9T3-PS6Y-R?mode=g&amp;i=796&lt;/ref&gt;.

Як імя Сурын чатыры разы фігуруе ў &quot;Рэвізіі Кобрыньскай эканоміі&quot; 1563 г. ў мясцовасці ля [[Кобрын|Кобрыні]] (суседнія [[Ластаўкі (Кобрынскі раён)|Ластаўкі]], [[Стаўпы (Жабінкаўскі раён)|Стаўпы]], Станкі, [[Багуславовічы]]): Сурын Ластоўчыч, Сурын Баўдзіч, Сурын Казловіч, Сурын Лагвіновіч&lt;ref&gt;Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. Вильна, 1876. С. 87, 95, 117, 127.&lt;/ref&gt;. У канцы XIII ст. засведчанае балцка-прускае імя ''Surynis''&lt;ref&gt;R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 101.&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* Селішча Сурынка-1 (V–VIII, Х–ХІІІ стагоддзі), 0,5 км на паўднёва-заходняй ускраіне аграгарадка, на ўзвышшы, дзе размешчаны калгасны двор, на правым беразе р. Піла (левы прыток р. [[Була (рака)|Була]]) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|413В000575}}.
* [[Свята-Ільінская царква (Сурынка)|Царква Святога Іллі]] (першая палова ХІХ стагоддзя) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|413Г000755}}.

== Вядомыя асобы ==
* [[Хведар Данілюк]] ([[1887]]—[[1960]]) — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{ГБ|http://globustut.by/surinka/index.htm}}
{{Дзеравянчыцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дзеравянчыцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сурынка| ]]</text>
      <sha1>9i5t68wzb5s1h91v2o0gtme3dstiedw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сянькоўшчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275988</id>
    <revision>
      <id>5141458</id>
      <parentid>5089203</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6740" sha1="7ahhg95vux5bzapbcequgyuoyqg4yk8" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Сянькоўшчына
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 10|lat_sec = 33
 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 09|lon_sec = 10
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Слонімскі
|сельсавет             = Сянькоўшчынскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|OpenStreetMap         = 242989595
}}'''Сянько́ўшчына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Siańkoŭščyna}}, {{lang-ru|Сеньковщина}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0023163&amp;q_id=5035596|title=Решение Слонимского районного Совета депутатов от 26 марта 2009 года № 17-122 «О преобразовании некоторых населенных пунктов Слонимского района в агрогородки»|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Сянькоўшчынскі сельсавет|Сянькоўшчынскага сельсавета]].

Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе [[Слонім]] — [[Масты]], за 15 кіламетраў на паўночны захад ад Слоніма, за 120 кіламетраў ад [[Гродна]]{{sfn|БелЭн|2002}}.

== Гісторыя ==
Згадваецца ў 1669 годзе ў складзе [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;НГАБ у Мінску, ф. 1875, воп. 1, спр. 5&lt;/ref&gt;.

У 1940—1954 гадах цэнтр [[Сянкоўшчынскі сельсавет|Сянкоўшчынскага сельсавета]] [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага раёна]]. Да 18 сакавіка 1967 года вёска ўваходзіла ў склад [[Казловіцкі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Казловіцкага сельсавета]] [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага раёна]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 сакавіка 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 13 (1171).&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1999 год — 534 жыхары.
* 2002 год — 532 жыхары, 232 двары{{sfn|БелЭн|2002}}.
* 2009 год — 555 жыхароў&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}&lt;/ref&gt;.

== Інфраструктура ==
* Лясніцтва
* Сярэдняя школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аддзяленне сувязі

== Славутасці ==
* [[Археалогія|Археалагічны]] комплекс «Сянькоўшчына» (1 тысячагоддзе да н. э.) — {{ГККРБ 4|413В000577}}:
** Селішча-1 — 100 м на паўночны ўсход ад стадыёна, на ўзвышшы, паміж правым берагам ракі [[Бяроза (рака)|Бяроза]] (левы прыток ракі [[Шчара]]) і безыменнай ракой;
** Селішча-2 — за паўночнай ускраінай вёскі, з левага боку ад дарогі на вёску [[Куцэйкі]], на ўзвышшы левага берага ракі [[Бяроза (рака)|Бяроза]].
* Царква ў імя святога вялебнага Серафіма Сароўскага (2007).
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Сянько́ўшчына||353}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Сянькоўшчынскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Сянькоўшчынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна]]</text>
      <sha1>7ahhg95vux5bzapbcequgyuoyqg4yk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стаўбуновічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281288</id>
    <revision>
      <id>5141168</id>
      <parentid>5068922</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11120" sha1="10qy5582v1b47onmonfl8lz8ixaf0qg" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Стаўбуновічы
|выява                 = Ул. Центральная, Столбуновичи.jpg
|подпіс                = Вуліца Цэнтральная
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 41|lat_sec = 16
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 33|lon_sec = 05
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Крупіцкі
}}

'''Стаўбуно́вічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Staŭbunovičy}}, {{lang-ru|Столбуновичи}}, раней таксама {{lang-ru|Сталбуновичи}}{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=191}}{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=150}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Вёска Стаўбуновічы вядома прынамсі з 1567 года, уласнасць Б. Раманавай, уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Столбуновичи'', ''Столбуны''&lt;ref name=&quot;atlas1&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 236.&lt;/ref&gt;. У 1582 годзе сяло, цэнтр маёнтка ўласнасці [[М. Валадковіч]]а. У 1600 годзе маёнтак, 20 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў,]] уласнасць [[Валадковіч|Я. Валадковіча]].

У другой XVIII стагоддзя ў складзе маёнтка [[Анопаль (вёска)|Анопаль]] уласнасці [[Радзівілы|Радзівілаў]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У складзе маёнтка Анопаль была да скасавання прыгоннага права. Пасля 1861 года ў [[Самахвалавіцкая воласць|Самахвалавіцкай воласці]] Мінскага павета. 

У 1888 годзе сярод землеўладальнікаў у вёсцы былі: праваслаўны селянін Лука Карлаў Ласкевіч (5/12 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=32}}, праваслаўны селянін Адам Кірэеў Войцік (5 і 1/3 дзесяціны){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=12}}, праваслаўны селянін Казімір Пятроў Грыб (5 дзесяцін){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=15}}.

Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы было 2 кузні.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе створана сельскагаспадарчая арцель Стаўбуновічы.

З 20 жніўня 1924 года ў Крупіцкім сельсавеце [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 18 студзеня 1931 года ў [[Койданаўскі раён|Койданаўскім раёне]]. З 23 сакавіка 1932 года ў падпарадкаванні Менскага гарсавета. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У 1930-я гады былі [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсаваны]] прынамсі 4 ураджэнцы вёскі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2793632|title=Списки жертв — Галенчик Павел Иванович|website=base.memo.ru|access-date=2025-12-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2796721|title=Списки жертв — Гриб Петр Борисович|website=base.memo.ru|access-date=2025-12-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2818482|title=Списки жертв — Ласкевич Константин Карлович|website=base.memo.ru|access-date=2025-12-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2820845|title=Списки жертв — Ломако Иван Яковлевич|website=base.memo.ru|access-date=2025-12-16}}&lt;/ref&gt;.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

На 2010 год у вёсцы была крама.

== Насельніцтва ==

* 1800 год — 30 двароў, 185 жыхароў
* 1897 год — 38 двароў, 242 жыхары
* 1908 год — 49 двароў, 487 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=191}}
* 1917 год — 41 двор, 233 жыхары{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=150}}
* 1999 год — 143 жыхары
* 2009 год — 113 жыхароў
* 2019 год — 153 жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-12-16|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Стаўбуновічы|460}}
* {{кніга|ref=Ярмоловичъ В.|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|аўтар=Ярмоловичъ В. С.|загаловак=Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|адказны=|год=1909|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Минскъ|выдавецтва=Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|том=|старонкі=|старонак=231|серыя=|isbn=|тыраж=}}
* {{кніга|ref=Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|спасылка=https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|аўтар=|загаловак=Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|адказны=Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|год=1924|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Минск|выдавецтва=Белтрестпечать|том=|старонкі=|старонак=|серыя=|isbn=|тыраж=}}
* {{кніга|ref=Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|спасылка=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|аўтар=|загаловак=Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|адказны=Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год=1889|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Минскъ|выдавецтва=Минская Губернская Типографія|том=|старонкі=|старонак=419|серыя=|isbn=|тыраж=}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Крупіцкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>10qy5582v1b47onmonfl8lz8ixaf0qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стары Двор (Пухавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283099</id>
    <revision>
      <id>5141153</id>
      <parentid>5006351</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10820" sha1="ja6j4qt9php3nkyl3a70w9qh63k2xjh" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Стары Двор}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Стары Двор
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Турынскі
|першае згадванне      = 1582
|ранейшыя імёны        = Пудзіцк&lt;br/&gt;Пудзецк&lt;br/&gt;Пудзінск
}}

'''Стары́ Двор'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Stary Dvor}}, {{lang-ru|Старый Двор}}; раней таксама '''Пудзіцк''' або '''Пудзецк''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. Уваходзіць у склад [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У XVII стагоддзі Пудзіцк адносіўся да [[Бакштанская воласць|Баштанскай воласці]], уласнасць [[Кезгайлы|Кезгайлаў]]. Згадваецца ў 1582 годзе, уласнасць нашчадкаў Кезгайлаў у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 229.&lt;/ref&gt;. У дакументах [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]] завецца Пудицк, Пудинск&lt;ref name=&quot;atlas&quot; /&gt;. Пазней уласнасць [[Завішы|Завішаў]]{{Sfn|SgKP|1888|s=276}}. У канцы XVIII стагоддзя адносіўся да маёнтка [[Смілавічы]], уласнасць [[Агінскія|Агінскіх]]&lt;ref name=&quot;atlas2&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 295.&lt;/ref&gt;.

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Да маёнтка адносілася таксама [[Слабада (Турынскі сельсавет)|Пудзіцкая Слабада]]. У XIX стагоддзі маёнтак, уласнасць [[Манюшкі|Манюшкаў]], праз [[Вена (права)|вена]] перайшла да Нефтэля, пазней уласнасць яго дачкі Евы Вайцяховіч{{Sfn|SgKP|1888|s=276}}. Пасля 1861 года ў [[Кліноцкая воласць|Кліноцкай воласці]] Ігуменскага павета. З канца XIX стагоддзя сустракаецца назва Стары Двор. У 1903 годзе ўласнасць [[Дваранства|дваранкі]] Евы Восіпаўны Вайцяховіч{{sfn|Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи|1903|с=26}}.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Уласнасць [[Нацыяналізацыя|нацыяналізавана]], створаны [[пасёлак]] Стары Двор.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

Паводле перапісу 1960 года былі аднайменныя вёска і пасёлак.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ананіцкі сельсавет|Ананіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1908 год — 1 двор, 3 жыхары{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=50}}
* 1917 год — 2 двары, 33 жыхары, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=96}}
* 1926 год — 12 двароў, 67 жыхароў
* 1960 год — вёска, 85 жыхароў; пасёлак, 23 жыхары
* 2002 год — 14 двароў, 24 жыхары
* 2009 год — 22 жыхары
* 2019 год — 18 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Стары Двор|185}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{кніга|аўтар = |частка = Приложеніе. Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи, владѣющихъ 500 десятин. земли и болѣе|загаловак = Памятная книжка Минской губерніи на 1904 г.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго губернскаго статистическаго комитета|год = 1903|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи}} 
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9|276|Pudziek|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Турынскі сельсавет}}
[[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Стары Двор (Пухавіцкі раён)| ]]</text>
      <sha1>ja6j4qt9php3nkyl3a70w9qh63k2xjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старынкі (Пухавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283374</id>
    <revision>
      <id>5141160</id>
      <parentid>5007823</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13742" sha1="3jnli9v3pkvuule5136m0h1phocbvyd" xml:space="preserve">{{не блытаць|Старына (Уздзенскі раён)|Старыной|колішнім засценкам у Шацкай воласці, таксама вядомым як Старына-Сетнае і Старынка}}
{{значэнні2|тып=тапонім|Старынкі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Старынкі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Шацкі
}}

'''Стары́нкі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Starynki}}, {{lang-ru|Старинки}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Шаць]]. Уваходзіць у склад [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Старынкі вядомы з сярэдзіны XVIII стагоддзя, калі належалі да дамена [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]] уласнасці [[Аскеркі|Аскеркаў]]{{Sfn|SgKP|1890|s=756}}, уваходзілі ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Жыццё Юзафа Габрыеля Аскеркі не па сродках вычарпала яго рэсурсы і прывяло да [[Эксдывізія|эксдывізіі]] ў канцы 1812 года, якая працягвалася да 1816 года. У выніку Старынкі былі аддзелены ад Шацка і перададзены іншаму ўласніку{{Sfn|SgKP|1890|s=756}} .

У 1860-х гадах было 4 двары. Пасля 1861 года ў складзе [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]]. У 1876 годзе [[Засценак|засценкам]] Старынкі валодалі [[Праваслаўе|праваслаўныя]] [[Дваранства|дваране]] Аляксандр, Іван і Юрый Ягоравічы Карповічы, было 64 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі, уласнасць была атрымана ў спадчыну, гаспадаркай займаліся самі ўласнікі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=67}}. У 1888 годзе засценкам валодалі: [[Сялянства|сялянка]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Аляксандра Лявонаўна Карповіч (92 дзесяціны), селянін рыма-каталіцкага веравызнання Аляксандр Лявонавіч Карповіч (60 дзесяцін), дваранка рыма-каталіцкага веравызнання Вікторыя Пятроўна Карповіч (32 дзесяціны){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=187}}.

Паводле перапісу 1908 года былі засценак і вёска{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=192}}, паводле перапісу 1917 года ізноў толькі засценак{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=126}}.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], у 1933 годзе створаны [[калгас]] імя Калініна. У час [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|палітычных рэпрэсій]] былі рэпрэсаваны і расстраляны прынамсі 2 жыхары Старынак (Кандрат Пятровіч Гарэльскі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2796146|title=Списки жертв — Горельский Кондрат Петрович|website=base.memo.ru|access-date=2025-06-16}}&lt;/ref&gt; і Баляслаў Язафатавіч Карповіч&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2808852|title=Списки жертв — Карпович Болеслав Езофатович|website=base.memo.ru|access-date=2025-06-16}}&lt;/ref&gt;).

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

== Насельніцтва ==
* 1908 год — засценак, 7 двароў, 48 жыхароў; вёска, 4 двары, 26 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=192}}
* 1917 год — 13 двароў, 87 жыхароў, усе беларусы{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=126}}
* 1960 год — 104 жыхары
* 1999 год — 39 жыхароў
* 2002 год — 19 двароў, 29 жыхароў
* 2009 год — 19 жыхароў&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Итоговые данные перепеси населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}&lt;/ref&gt;
* 2010 год — 12 двароў, 17 жыхароў
* 2019 год — 11 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-06-16|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Памятныя мясціны ==
* Брацкая магіла (1941)
* У наваколлі вёскі на шашы {{таблічка-by|Р|68}} [[Узда]] — [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]] на месцы былой вёскі [[Падказелле (Пухавіцкі раён)|Падказелле]] размешчаны мемарыял, збудаваны ў памяць пра загінулых 30 чэрвеня 1941 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://wwii.space/%d0%bf%d0%b0%d0%bc%d1%8f%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%b8-%d0%b8-%d0%bc%d0%b5%d0%bc%d0%be%d1%80%d0%b8%d0%b0%d0%bb%d1%8b-%d0%bc%d0%b8%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f-%d0%be%d0%b1%d0%bb%d0%b0%d1%81%d1%82/|title=Памятники и мемориалы {{!}} Беларусь. Минская область. Часть 1 — Всё о Второй мировой|date=2022-01-30|access-date=2025-06-16}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15|868|Starzynki (20)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|755—758|Szack|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Старынкі|185}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Шацкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Шацкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]</text>
      <sha1>3jnli9v3pkvuule5136m0h1phocbvyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дубеі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284891</id>
    <revision>
      <id>5141344</id>
      <parentid>4855418</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5141344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="b623gu9let9pp4m47m8uuvm1i9tzqqf" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Дубеі
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 47|lat_sec = 04
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 27|lon_sec = 03
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Салігорскі
|сельсавет             = Краснадворскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243009518
}}

'''Дубе́і'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dubiei}}, {{lang-ru|Дубеи}}) — [[вёска]] ў [[Салігорскі раён|Салігорскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Краснадворскі сельсавет|Краснадворскага сельсавета]].

Побач з вёскай знаходзяцца Дубейскія могілкі.

== Вядомыя асобы ==
* [[Васіль Васілевіч Антановіч]] (нар. 1950) — беларускі скульптар.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Краснадворскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Краснадворскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёна]]</text>
      <sha1>b623gu9let9pp4m47m8uuvm1i9tzqqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аватар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291304</id>
    <revision>
      <id>5141535</id>
      <parentid>4829717</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="ixw3ytsmwi1bldbazwjajiuzbrl90ho" xml:space="preserve">'''Аватар''':
* [[Аватара]] — тэрмін, якім у індуізме называюць бога, які сыходзіць ў матэрыяльны свет з пэўнай місіяй.
* [[Аватар, інтэрнэт]] — невялікая выява ([[фотаздымак]] або малюнак), звычайна ад 16х16px, якое карыстальнік форуму, або [[блог]]у выкарыстоўвае разам з [[нік]]ам (псеўданімам). Адлюстроўваецца ў профілі зарэгістраванага карыстальніка форума або сайта. Можа быць як фатаграфіяй, так і нейкім малюнкам, які адлюстроўвае сутнасць карыстальніка і дапамагае максімальна правільна стварыць першае ўражанне ў суразмоўцы.
* [[Аватар (фільм, 2009)|Аватар]] — амерыканскі фантастычны фільм 2009 года.
* [[Аватар: Апошні з народу паветра]] — фэнтэзійны мультсерыял 2005 года тэлеканала ''[[Nickelodeon]]''.


{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>ixw3ytsmwi1bldbazwjajiuzbrl90ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сумба (народ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293235</id>
    <revision>
      <id>5141354</id>
      <parentid>5093811</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T22:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12815" sha1="nplixrnrogd3xavg6thfeuoqbli5o22" xml:space="preserve">{{значэнні|Сумба (значэнні)}}
{{Этнічная група|
   group     = Сумба &lt;br /&gt; (''Tau Humba'')
 | image     = [[Выява:COLLECTIE TROPENMUSEUM Twee mannen dansen de Zaiwo met zwaard en schild Soemba TMnr 10004764.jpg|300px]]
 | caption   = &lt;div style=&quot;background-color:#fee8ab&quot;&gt;Фота 1930 г.&lt;small&gt; 
 | poptime   = 282 тыс. чал. (2022 г.)  
 | popplace  = [[востраў Сумба]]  
 | langs     = мовы сумба
 | rels      = [[хрысціянства]], [[марапу]]
 | related   = [[Саву (народ)|саву (хаву)]], [[мбоджа]], [[мангарай]]
}}
'''Су́мба''', або '''ху́мба''' (саманазва: ''Tau Humba'') — карэннае насельніцтва вострава [[Сумба]] ў [[Інданезія|Інданезіі]]. Агульная колькасць — каля 282 тыс. чал. (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://joshuaproject.net/people_groups/18768/ID|title=Sumba in Indonesia|first=Joshua|last=Project|website=joshuaproject.net|access-date=2023-09-14}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Дакладны час засялення [[востраў Сумба|вострава Сумба]] не вядомы. У мінулым выказваўся пункт гледжання, што яго найбольш старажытнымі насельнікамі былі [[аўстралоідная раса|аўстралоіды]], пазней [[Асіміляцыя (сацыялогія)|асіміляваныя]] [[аўстранезійцы|аўстранезійцамі]]. Доказам гэтаму быў знешні выгляд тубыльцаў Сумбы, які меў некаторыя аўстралоідныя рысы. Аднак [[генетыка|генетычныя]] даследаванні паказалі, што сумба мала адрозніваюцца ад іншых аўстранезійскіх народаў, і аўстралоідныя рысы маглі быць запазычаны іх продкамі на шляху да вострава&lt;ref&gt;[http://mbe.oxfordjournals.org/content/early/2012/06/22/molbev.mss169.full.pdf MBE Advance Access published June 22, 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pnas.org/content/104/41/16022.full Coevolution of languages and genes on the island of Sumba, eastern Indonesia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161221004208/http://www.pnas.org/content/104/41/16022.full |date=21 снежня 2016 }}&lt;/ref&gt;.

Згодна [[міфалогія|міфалогіі]] [[марапу]], першыя людзі спусціліся па лесвіцы з неба на поўнач вострава&lt;ref&gt;[http://www.sumba-information.com/history-culture.html History and Culture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151019002449/http://www.sumba-information.com/history-culture.html |date=19 кастрычніка 2015 }}&lt;/ref&gt;. Генетыкі сцвярджаюць, што продкі сумба сапраўды першапачаткова насялілі паўночныя берагі і толькі потым — астатнюю частку Сумбы. З канца [[неаліт]]а пасяленцы стваралі [[мегаліты]]чныя канструкцыі. Прычым, гэта традыцыя захоўвалася да XX ст.

У [[сярэднявечча|сярэднявеччы]] сумба вялі актыўны гандаль каштоўнымі відамі [[драўніна|драўніны]] і духмянай [[смала|смалы]]. Дзякуючы гандлярам з [[Аравійскі паўвостраў|Аравіі]] на востраў трапілі [[конь свойскі|коні]]. Сухі [[клімат]] мясцовых [[саванна|саван]] садзейнічаў пашырэнню конегадоўлі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://iklansabana.blogspot.com/2012/01/originis-and-history-of-sumba-horse.html|title=PUTERA PADANG SABANA: ORIGINIS AND HISTORY OF SUMBA HORSE|website=PUTERA PADANG SABANA|access-date=2023-09-14}}&lt;/ref&gt;. Мяркуецца, што сумба знаходзіліся ў залежнасці ад [[востраў Ява|яванскай]] дзяржавы [[Маджапахіт]], пасля — ад дзяржаўных аб’яднанняў [[Востраў Сумбава|Сумбавы]] і [[Востраў Сулавесі|Сулавесі]]. У рэчаіснасці, улада была падзелена паміж мясцовымі правадырамі, якія вялі несупынную барацьбу. Усход Вынікам гэтага стала развіццё гандлю [[рабства|рабамі]].

У 1866 годзе Сумба была далучана да [[калонія|каланіяльных]] уладанняў [[Галандская Ост-Індская кампанія|Галандскай Ост-Індскай кампаніі]]. Усход вострава знаходзіўся пад большым уплывам каланіяльнай адміністрацыі, у той час як на захадзе захоўваўся архаічны лад жыцця. Пасля паўстання 1901 года галандцы правялі шэраг рэформ, накіраваных на мадэрнізацыю [[эканоміка|эканомікі]] і ўсталяванне адзінага кіравання.

У 1949 годзе Сумба стала часткай незалежнай [[Інданезія|Інданезіі]].

== Асаблівасці культуры ==
[[Файл:Traditional house Ratenggaro Sumba.jpg|thumb|Традыцыйная хаціна]]
Галоўным заняткам сумба здаўна з’яўляецца [[сельская гаспадарка]]. Пераважае падсечна-агнявое [[земляробства]], у [[саванна]]х — [[жывёлагадоўля]]. Асаблівасці [[клімат]]а са сталымі сезоннымі засухамі прывялі да фарміравання асаблівай земляробчай стратэгіі, калі [[сяляне]] адначасова вырошчвалі розныя культуры для пражытку — [[рыс]], [[бабовыя]], [[клубень|клубянёвыя]], [[кукуруза|кукурузу]] і г. д. Аднак нават у наш час яна не заўсёды мае плён і дапамагае атрымоўваць добрыя ўраджаі. Аснову традыцыйнай ежы складаюць рыс і [[маніёк]]&lt;ref&gt;[http://sumbafoundation.org/index.php/community_development_program/2010_community_development_projects/farming/ Farming] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160502153212/http://sumbafoundation.org/index.php/community_development_program/2010_community_development_projects/farming/ |date=2 мая 2016 }}&lt;/ref&gt;. [[Нідэрланды|Галандскія]] місіянеры і каланіяльныя чыноўнікі адзначалі, што голад часцяком становіцца зачэпкай для ваенных канфліктаў. Сумба трымаюць [[карова|кароў]], [[Буйвал азіяцкі|буйвалаў]], [[курыца|кур]], [[Авечка свойская|авечак]], [[конь свойскі|коней]]. Мясцовая парода дробных, але цягавітых коней добра вядома на іншых астравах [[Інданезія|Інданезіі]]. Традыцыйныя рамёствы — [[ткацтва]] і разьба па [[прыродны камень|каменю]].

Асноўны тып паселішча — [[вёска]]. У абарончых мэтах іх традыцыйна будуюць на вяршынях пагоркаў і атачаюць густымі калючымі зараснікамі&lt;ref&gt;[http://www.springerreference.com/docs/html/chapterdbid/395002.html Architecture in Sumba]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. [[Каркас]]ныя [[бамбук]]авыя хаціны будуюць на [[слуп]]ах. [[Сцяна|Сцены]] засланяюць цыноўкамі. Саламяны [[дах]] мае складаную канструкцыю, паколькі прызначаны для захавання жытла ад дажджу і сонца, а таксама забеспячэння натуральнага праветрывання ў памяшканнях.

У мінулым асноўнай [[вопратка]]й з’яўляўся [[арнамент]]аваны [[Саронг (вопратка)|саронг]] ''ікат''&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.contemporarynomad.com/the-tribal-villages-of-sumba/|title=Exploring The Tribal Villages of Sumba|first=Tony on|last=Mar 7|website=ContemporaryNomad.com|date=2019-03-07|access-date=2023-09-14|last2=Indonesia|first2=2019 {{!}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.homeinsumba.com/textiles/index.html Sumba Ikat] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151214214302/http://www.homeinsumba.com/textiles/index.html |date=14 снежня 2015 }}&lt;/ref&gt;, прычым і мужчыны, і жанчыны пакрывалі ім толькі ніжнюю частку цела.

Гістарычна ўсходняя частка [[востраў Сумба|вострава Сумба]] з’яўлялася галоўным месцам, звязаным са знешнім светам [[гандаль|гандлёвымі]] адносінамі. Таму ў другой палове 2 тысячагоддзя н. э. тут сфарміравалася складаная сацыяльная структура грамадства з высакародным станам ваяроў і правадырамі, што бралі тытул [[манарх]]аў-раджаў. На захадзе Сумбы захоўваліся дробныя родавыя аб’яднанні на чале з абранымі правадырамі. У абедзвюх частках вострава галоўную сацыяльную ролю адыгрывалі буйныя родавыя абшчыны, што займалі ўсю вёску, кантралявалі навакольныя землі і водныя крыніцы. Яны падзяляліся на малыя нуклеарныя і вялікія пашыраныя [[сям'я|сем’і]]. Адлік сваяцтва і спадчына маёмасці толькі па лініі бацькі&lt;ref&gt;[http://sumbafoundation.org/index.php/sumba/the_people_and_their_culture/ The People and their Culture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160502141454/http://sumbafoundation.org/index.php/sumba/the_people_and_their_culture/ |date=2 мая 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.worldfpa.org/?p=7582 |title=The Sumba Island in Indonesia |access-date=2 снежня 2015 |archive-date=17 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917131843/http://www.worldfpa.org/?p=7582 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Сумба маюць багаты і даволі разнастайны вусны [[фальклор]]. Захаваліся традыцыйныя [[свята|святы]], якія суправаджаюцца бойкамі на [[дзіда]]х, коннымі скачкамі, ахвярапрынашэннямі быкоў, складаныя пахавальныя [[рытуал]]ы. Да XX ст. сумба будавалі [[мегаліты]]чныя магільні, найбольш вядомы [[Анакаланг]].

== Рэлігія ==
Традыцыйная [[рэлігія]] [[марапу]] спалучае веру ў існаванне адзінага [[бог]]а, [[анімізм]] і [[культ продкаў]]. З XIX ст. распаўсюджваецца хрысціянства. Большасць вернікаў належыць да [[пратэстантызм|пратэстантаў]].

== Мовы ==
Сумба размаўляюць на некалькіх блізкіх [[мова]]х [[аўстранезійскія мовы|аўстранезійскага]] паходжання.

== Зноскі ==
{{reflist|2}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Народы Азіі]]
[[Катэгорыя:Аўстранезійцы]]
[[Катэгорыя:Народы Інданезіі]]</text>
      <sha1>nplixrnrogd3xavg6thfeuoqbli5o22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Вячаслававіч Скандракоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308386</id>
    <revision>
      <id>5141521</id>
      <parentid>5095707</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7953" sha1="ai0iaeoir4g9l5qt59mvn8xexydv67p" xml:space="preserve">{{вучоны}}
'''Сярге́й Вячасла́вавіч Скандрако́ў''' ([[21 кастрычніка]] [[1876]], [[Мглін]], цяпер [[Бранская вобласць]], [[Расія]] — [[2 жніўня]] [[1953]], [[Караганда]]) — [[беларусы|беларускі]] навуковец-аграном, журналіст, краязнавец; псеўданімы: ''Сяргей Мглінскі''; ''Янка з Вялікага Поля''.

== Біяграфія ==
[[Файл:Першая усебеларуская краязнаўчая канферэнцыя. 1924.jpg|300px|злева|міні|Удзельнікі [[Першая Усебеларуская краязнаўчая канферэнцыя|Першай Усебеларускай краязнаўчай канферэнцыі]] 1924 года. Сяргей Скандракоў у першым радзе трэці злева]]

Вучыўся ў [[Слуцкая гімназія|Слуцкай]] і [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай]] гімназіях, скончыў [[Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут]] (1906). Удзельнічаў у працы [[Мінскае таварыства прыгожых мастацтваў|Мінскага таварыства аматараў прыгожых мастацтваў]]. У [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыю 1905—1907 гг]]. сябра [[Мінск]]ага камітэта [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]], рэдактар-выдавец газеты «[[Голос Белоруссии]]» (выйшаў 1 нумар 1 студзеня 1906 г. у Мінску, забароненая ўладамі), дзе змясціў свой рэвалюцыйны твор «Казка пра голых і сабаліныя футры», вершы на беларускай мове [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] і [[Янка Лучына|Янкі Лучыны]]. Адзін з заснавальнікаў кніжнага таварыства «[[Мінчук]]». У 1907—1910 гадах у мінскіх газетах друкаваў палітычныя казкі. З [[1911]] года дырэктар доследнага поля ў [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]], з 1921 года — [[Беларуская агранамічная даследчая станцыя|беларускай агранамічнай станцыі]] ў [[Банцараўшчына|Банцараўшчыне]], прафесар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|БСГА]]. Працаваў у [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульце]] (1923—1925 гадах адказны сакратар Цэнтральнага бюро краязнаўства) і [[Беларускі навукова-даследчы інстытут сельскай і лясной гаспадаркі|Беларускага НДІ сельскай і лясной гаспадаркі]].

6 ліпеня 1930 года арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] па справе «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]»&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Даведнік Маракова|РЛ|2|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}&lt;/ref&gt;. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 10 красавіка 1931 года за «шкодніцтва і антысавецкую агітацыю» да 5 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў у [[Яраслаўль|Яраслаўлі]]. Вызвалены 15 лістапада 1934 года&lt;ref name=&quot;marakoŭ&quot;&gt;{{Крыніцы/Даведнік Маракова|РЛ|3|2|РЛ1-3|РЛ1-3}}&lt;/ref&gt;. Пасля вызвалення на навуковай і педагагічнай рабоце ў [[Яраслаўль|Яраслаўлі]], [[Мічурынск]]у, [[Душанбэ]], [[Алматы|Алмаце]], [[Караганда|Карагандзе]]. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 15 лістапада 1957 года.&lt;ref name=&quot;marakoŭ&quot;/&gt;

Аўтар апавядання «Аграном Сэрадэля» ([[1924]]), навукова-папулярных нарысаў па [[аграномія|аграноміі]], артыкулаў па [[краязнаўства|краязнаўстве]]. Збярог жывапісныя творы [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] «Тып беларуса» і «Зімовы пейзаж». Быў знаёмы з [[Янка Купала|Янкам Купалам]] і [[Якуб Колас|Якубам Коласам]], перапісваўся з [[Уладзімір Галакціёнавіч Караленка|Уладзімірам Караленкам]].

Сяргей Скандракоў — прататып Кандаковіча ў трылогіі [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «[[На ростанях]]»

Быў жанаты, меў дзіця&lt;ref name=&quot;marakoŭ&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Скандракоў Сяргей Вячаслававіч|[[Віталь Уладзіміравіч Скалабан|Скалабан В. У.]]|434}}

== Спасылкі ==
* [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19787 Скандракоў Сяргей Вячаслававіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305020815/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19787 |date=5 сакавіка 2016 }} // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991.
* [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak?id=28006 Скандракоў Сяргей Вячаслававіч (Васілевіч)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021147/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak?id=28006 |date=5 сакавіка 2016 }} // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991.
* {{bis.nlb.by|130323|Скандракоў Сяргей Вячаслававіч}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Скандракоў Сяргей  Вячаслававіч}}
[[Катэгорыя:Аграномы СССР]]
[[Катэгорыя:Аграномы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Краязнаўцы СССР]]
[[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты СССР]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай сацыялістычнай грамады]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бранскай вобласці]]</text>
      <sha1>ai0iaeoir4g9l5qt59mvn8xexydv67p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супрасльскі ірмалой</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318243</id>
    <revision>
      <id>5141359</id>
      <parentid>5123598</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T22:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10835" sha1="ggz9r8c7dwcla36m7egb5bw72ddwbn1" xml:space="preserve">{{Універсальная картка
 | Назва = Супрасльскі ірмалой
 | Выява = Супрасльскі ірмалой. 1601 (02).jpg
 | Шырыня = 250px
 | Подпіс = Аркуш з рукапіснага Супрасльскага ірмалоя
 | Створаны = [[1598]]—[[1601]]
 | Аўтар = [[Багдан Анісімавіч]]
 | Мова = [[Старабеларуская мова|Старабеларуская]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]], [[Грэчаская мова|грэчаская]]
 | Тэматыка = Царкоўныя песнапенні
 | Месца стварэння = [[Супрасльскі манастыр]]
}}
'''Супрасльскі ірмалой''' (таксама вядомы як ''Ірмалой Багдана Анісімовіча'') — адзін з самых ранніх і найбольш поўных рукапісных помнікаў праваслаўнай і ўніяцкай музычнай культуры ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Зборнік утрымлівае святочныя песнапенні ([[Ірмос|ірмасы]]) царкоўнага гадавога кола і з'яўляецца найважнейшым сведчаннем пераходу ад старажытнай безлінейнай да новай нотнай сістэмы запісу на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]]. Створаны ў 1598—1601 гадах у [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскім манастыры]]&lt;ref name=&quot;journals&quot;&gt;[https://journals.umcs.pl/sb/article/download/341/341 Наталля Дожына. Пеўчыя рукапісныя помнікі Супрасльскай традыцыі ў даследаваннях сучасных музыколагаў]&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя стварэння і бытавання ==
Рукапіс быў складзены і перапісаны ў 1598—1601 гадах у [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскім манастыры]]. Стваральнікам кнігі выступіў мясцовы манастырскі пеўчы і майстар-каліграф [[Багдан Анісімавіч]], які паходзіў з [[Пінск]]а. На працягу ўсяго [[17 стагоддзе|XVII стагоддзя]] рукапіс не заставаўся статычным — ён шматразова папаўняўся і дапісваўся рознымі перапісчыкамі і рэгентамі&lt;ref name=&quot;journals&quot;/&gt;.

З цягам часу Ірмалой пакінуў сцены Супрасльскага манастыра і трапіў у збор магутнай [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]]. Знаходзячыся там, ён аказаў прыкметны ўплыў на фарміраванне і развіццё ўкраінскай музычнай праваслаўнай традыцыі. 

У навейшы час лёс помніка быў складаным: яго дакладнае месцазнаходжанне з [[1930-я|1930-х]] гадоў лічылася невядомым. Пошукі ўвянчаліся поспехам толькі ў [[1970-я]] гады, калі ўнікальны рукапіс быў знойдзены і ўведзены ў навуковы зварот мастацтвазнаўцам [[Аляксандр Канатоп|Аляксандрам Канатопам]]&lt;ref name=&quot;journals&quot;/&gt;{{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. Сёння манускрыпт захоўваецца ў фондах [[Нацыянальная бібліятэка Украіны імя У. І. Вярнадскага|Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадскага]].

== Апісанне і мастацкае афармленне ==
[[Файл:Багдан Анісімавіч. Супрасльскі ірмалой. 1601. Аркуш 428.png|thumb|right|Супрасльскі ірмалой. Аркуш 428. Аўтограф Багдана Анісімавіча.]]
[[Файл:Супрасльскі_ірмалой._1601_(02).jpg|злева|міні|Аркуш Супрасльскага ірмалоя]]
Рукапіс надзвычай добра захаваўся да нашых дзён. Ён мае вялікі аб'ём і ўключае ў сябе 576 [[аркуш]]аў (ці 1130 старонак)&lt;ref name=&quot;journals&quot; /&gt;. 

Супрасльскі ірмалой вылучаецца высокім узроўнем мастацкага афармлення. Кніга ўпрыгожана 5 манахромнымі мініяцюрамі (выкананымі ў насычаным [[малінавы колер|малінавым колеры]]), а таксама 16 [[Кніжная застаўка|застаўкамі]] ў выглядзе складанай рознакаляровай [[пляцёнка, кніжная графіка|пляцёнкі]] балканскага тыпу. Цікавай асаблівасцю з'яўляецца тое, што для аздаблення першай старонкі (тытула) стваральнік ужыў выразаную з ранейшай кнігі арыгінальную гравюру [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]] з выявай [[Сонца]] і [[Маладзік|маладзіка]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2010}}. [[Буквіца (кніжная графіка)|Ініцыялы]] (вялікія пачатковыя літары) песнапенняў прыгожа расцвечаны складанымі ўзорамі, а на палях старонак сустракаюцца шматлікія малюнкі&lt;ref name=&quot;journals&quot;/&gt;.

== Музычна-тэарэтычнае значэнне ==
Багдан Анісімавіч вызначаўся амаль навуковым, аналітычным падыходам пры складанні свайго [[Ірмалой|ірмалоя]]. Ён уважліва пазначаў, адкуль менавіта браў пэўныя [[музычны твор|музычныя творы]], на палях занатоўваў паходжанне розных [[напеў|напеваў]] і абавязкова адзначаў мясцовыя кампазіцыі, якія былі створаны непасрэдна ў Супрасльскім манастыры{{sfn|ЭнцВКЛ|2010}}. 

Асноўны тэкст рукапісу запісаны выразным [[беларускі скорапіс|беларускім скорапісам]], пры гэтым некаторыя асобныя старонкі выкананы на [[Грэчаская мова|грэчаскай мове]]&lt;ref name=&quot;journals&quot; /&gt;. 

Музычная [[натацыя]] (запіс нот) у Супрасльскім ірмалоі мае выключную важнасць для даследчыкаў гісторыі музыкі. Яна ўяўляе сабой пераходны ранні скорапісны тып: тонка прапісаныя ноты яшчэ вельмі нагадваюць па сваім малюнку старыя безлінейныя крукі (знаменны распеў)&lt;ref name=&quot;journals&quot;/&gt;. Пры гэтым даследчыкі адзначаюць, што Супрасльскі ірмалой з'яўляецца самым раннім з вядомых сёння ўзораў новай, пяцілінейнай [[квадратная натацыя|квадратнай натацыі]] (так званага «[[Кіеўскае знамя|кіеўскага знамя]]») на землях Усходняй Еўропы&lt;ref name=&quot;bgam&quot;&gt;[http://www.bgam.edu.by/oldsite/bgam_ru/Dadiomova_O.%20The%20history%20of%20musical%20culture%20of%20Belarus%20before%20XX%20sentury.pdf Гісторыя музычнай культуры Беларусі да ХХ стагоддзя / В. У. Дадзіёмава. — Мінск: Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі, 2012. — 230 с.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161130142128/http://www.bgam.edu.by/oldsite/bgam_ru/Dadiomova_O.%20The%20history%20of%20musical%20culture%20of%20Belarus%20before%20XX%20sentury.pdf |date=30 лістапада 2016 }} ISBN 978-985-7048-05-2.&lt;/ref&gt;.

На бясспрэчнае старабеларускае паходжанне ірмалоя ўказваюць не толькі месца яго стварэння і асоба аўтара, але і канкрэтныя геаграфічныя назвы мясцовых напеваў, якія змяшчаюцца ў ім (напрыклад, згадваецца ''[[Мір (пасёлак)|мірскі]]'' напеў). Акрамя таго, слоўны тэкст многіх песнапенняў і аўтарскія каментарыі на палях запісаны на жывой літаратурнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] таго часу&lt;ref name=&quot;journals&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|старонкі=|артыкул=Багдан Анісімавіч|аўтар=}}
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}
* Канатоп А. В. Старадаўні помнік украінскага ноталінейнага пісьма – Супрасльскі Ірмалагіён 1598–1601 гг. // Памятники музыкального искусства X–XVIII стст. Мастацтва Беларусі. 1984. № 11.

{{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр]]
[[Катэгорыя:Кнігі XVII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Музыка Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музыка Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове]]</text>
      <sha1>ggz9r8c7dwcla36m7egb5bw72ddwbn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Насельніцтва Украіны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324363</id>
    <revision>
      <id>5141235</id>
      <parentid>5107899</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28734-61</username>
        <id>168096</id>
      </contributor>
      <comment>Population of Ukraine from 1950</comment>
      <origin>5141235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3991" sha1="0tz44zennaameh5jg07fi2rgp4sitp3" xml:space="preserve">{{універсальная картка}}
Паводле ацэнкі Дзяржаўнай службы статыстыкі Украіны колькасць '''насельніцтва [[Украіна|Украіны]]''' станам на 1 лютага 2016 года склала 42738,1 тыс. асоб (без уліку часова акупаванай тэрыторыі [[Аўтаномная рэспубліка Крым|Аўтаномнай рэспублікі Крым]] і [[Севастопаль|горада Севастопаля]]). За студзень 2016 года колькасць насельніцтва зменшылася на 22,4 тыс. асоб, а прыроднае скарачэнне склала 24,7 тыс. асоб, міграцыйны прырост — 2,2 тыс. асоб. Гарадское насельніцтва краіны складае 69,1%, сельскае — 30,9%. Шчыльнасць насельніцтва — 74,3 чал/км².

[[Файл:Population of Ukraine from 1950z.svg|thumb|315px]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Асноўныя дэмаграфічныя паказчыкі за студзень 2016 года ў параўнанні з аналагічным перыядам 2015:&lt;ref name=&quot;ukrstatdemography&quot;&gt;[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/menu/menu_u/ds.htm Державна служба статистики України. Демографічна ситуація]&lt;/ref&gt;
! !!2015&lt;ref name=&quot;wocrimea&quot;/&gt;!! !!2016&lt;ref name=&quot;wocrimea&quot;&gt;без уліку часова акупаванай тэрыторыі Аўтаномнай рэспублікі Крым і горада Севастопаля&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;без уліку долі зоны правядзення антытэрарыстычнай аперацыі&lt;/ref&gt;
|-
| Колькасць народжаных ||34 981||{{Падзенне}}||31 568
|-
| Каэфіцыент нараджальнасці ||9,6||{{Падзенне}}||8,7
|-
| Колькасць памерлых ||55 287||{{Негатыўны рост}}||56 236
|-
| Каэфіцыент смяротнасці ||15,2||{{Негатыўны рост}}||15,5
|-
| Натуральны рух насельніцтва ||- 20 306||{{Падзенне}}||- 24 668
|-
| Каэфіцыент натуральнага руху ||- 5,6||{{Падзенне}}||- 6,8
|-
| Сальда міграцыі ||+ 2 253||{{Падзенне}}||+ 2 219
|-
| Сальда міграцыі (на 10 000 асоб)||+ 6,2||{{Падзенне}}||+ 6,1
|}

== Моўны склад ==
{|class=&quot;whitetable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |+ '''Распаўсюджанасць украінскай мовы ва Украіне&lt;br/&gt;(паводле перапісаў 1926, 1959, 1970, 1979, 1989 і 2001 гадоў)'''
 | width=&quot;23%&quot;|[[Файл:Українськомовні1926—2001.gif|center|270px]]
 | width=&quot;2%&quot;|
 | width=&quot;23%&quot;|[[Файл:УкраїнськомовніСільські1926—2001.gif|center|270px]]
 | width=&quot;2%&quot;|
 | width=&quot;23%&quot;|[[Файл:УкраїнськомовніМіські1926—2001.gif|center|270px]]
 | width=&quot;2%&quot;|
 | width=&quot;23%&quot;|[[Файл:УкраїнськомовніЧастка1959—2001ДП.gif|center|270px]]
 | width=&quot;2%&quot;|
 |-
 |Украінская мова як родная&lt;br/&gt;сярод ўсяго насельніцтва.
 |
 |Украінская мова як родная&lt;br/&gt;сярод сельскага насельніцтва.
 |
 |Украінская мова як родная&lt;br/&gt;сярод гарадскога насельніцтва.
 |
 |Змяненне долі насельніцтва,&lt;br/&gt;якое лічыць украінскую мову&lt;br/&gt;роднай, з перапісу ў перапіс.
 |
 |}

== Зноскі ==
{{reflist}}

{{Еўропа паводле тэм|Насельніцтва}}
{{Украіна ў тэмах}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Насельніцтва Украіны| ]]</text>
      <sha1>0tz44zennaameh5jg07fi2rgp4sitp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сэйбл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>343432</id>
    <revision>
      <id>5141418</id>
      <parentid>4813199</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5719" sha1="nyqhbmey5h8wr39v78z2nbulu9qsc2a" xml:space="preserve">{{Востраў
 |Назва                  = Сэйбл
  |Нацыянальная назва = en/Sable
 |Карта                     = FMIB 43919 Sable Island.jpeg
 |Архіпелаг                 = 
 |Акваторыя                 = Атлантычны акіян
 |Краіна                    = Канада
  |Рэгіён           = Правінцыя Новая Шатландыя
  |Раён = 
  |UTC                      = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min = 55 |lat_sec = 56.8 
  |lon_dir = W |lon_deg = 59 |lon_min = 52 |lon_sec = 30.3 
  |CoordScale               = 
 |Плошча                   = 36.2
 |Вышыня                    = 40
 |Насельніцтва                 = 5
  |Год                      = 2008
 |Выява               = SableIsland1.jpg
  |Подпіс выявы      = Выгляд з паветра
|Катэгорыя на Вікісховішчы = Sable Island
}}

'''Сэйбл''' ({{lang-en|Sable}}) — [[востраў]] на паўночным захадзе [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]]. Уваходзіць у склад [[Галіфакс|муніцыпалітэта Галіфакс]] [[Новая Шатландыя|правінцыі Новая Шатландыя]] ў [[Канада|Канадзе]]. Мае статус запаведніка. Плошча — 36,2 км². Насельніцтва — 5 чал. (2008 г.)

== Гісторыя ==
Адкрыты ў [[1521]] г. [[Партугалія|партугальскімі]] маракамі. Часцяком наведваўся [[рыбалоўства|рыбакамі]], аднак з-за частых караблекрушэнняў атрымаў мянушку «могілкі [[карабель|караблёў]]». Мяркуецца, што ў [[17 стагоддзе|XVII]] ст. або ў [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. з пацярпелага судна на востраў трапілі [[Конь свойскі|коні]], якія і ў нашы дні насяляюць [[суша|сушу]]. У [[1801]] г. па загаду губернатара [[Новая Шатландыя|Новай Шатландыі]] была пабудавана выратавальная станцыя. Пазней усталяваны 2 [[маяк]]і. У [[2011]] г. атрымаў запаведны статус.

== Геаграфія ==
Востраў Сэйбл — вузкая паласа [[пясок|пясчанай]] [[суша|сушы]], якая месціцца на падводным [[скала|скальным]] выступе [[кайназой]]скай пары. Знаходзіцца ў 285 км на паўднёвым ўсходзе ад [[Галіфакс]]а ў [[Новая Шатландыя|Новай Шатландыі]]. Даўжыня сушы — 40,25 км. Найбольшая шырыня — 1,33 км. На востраве багатыя запасы прэснай [[вада|вады]].

[[Умераны клімат|Клімат мяккі]] марскі. Сярэднегадавая тэмпература — 18,6 °C. Частыя моцныя [[вецер|вятры]].

== Прырода ==
[[Файл:Horses and seals.jpg|thumb|left|Фаўна]]
Натуральная [[флора|расліннасць]] прадстаўлена рознымі [[трава]]мі. У пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. урад [[Канада|Канады]] фінансаваў пасадкі [[дрэва]]ў для стабілізацыі [[глеба|глебы]], аднак з 80 000 дрэў захавалася толькі 1 [[хвоя]].

Востраў насяляюць [[птушкі]], [[Сапраўдныя цюлені|цюлені]], а таксама [[Конь свойскі|коні]]. Па адной версіі, апошнія трапілі на Сэйбл выпадкова з пацярпелага [[Паўднёвая Афрыка|паўднёваафрыканскага]] [[судна]]. Аднак [[гісторыя|гісторыкі]] сцвярджаюць, што коні былі наўмысна паселены [[каджуны|акадыянцамі]] ў [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. падчас перасялення з Канады ў [[Луізіяна|Луізіяну]]. У [[1960]] г. урад Канады абвясціў аб ахове дзікіх статкаў коней на Сэйбл, але іх колькасць стала рэгулюецца.

== Спасылкі ==
* [http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ns/sable/index.aspx Sable Island National Park Reserve of Canada]
* [https://www.novascotia.ca/nse/groundwater/docs/GroundwaterResourcesReport_SableIsland.pdf T. W. Henniga, Water Resources and Environmental Geology of Sable Island, Nova Scotia]
* [http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sable-island-horses/ Sable Island Horses]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.virtualmuseum.ca/edu/ViewLoitLo.do?method=preview&amp;lang=EN&amp;id=8376 Graveyard of the Atlantic — Sable Island Treasures] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170121122608/http://www.virtualmuseum.ca/edu/ViewLoitLo.do?method=preview&amp;lang=EN&amp;id=8376 |date=21 студзеня 2017 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Астравы Канады]]
[[Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна]]
[[Катэгорыя:Астравы Паўночнай Амерыкі]]
[[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Канады|Сэйбл]]</text>
      <sha1>nyqhbmey5h8wr39v78z2nbulu9qsc2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Судкоўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>346375</id>
    <revision>
      <id>5141348</id>
      <parentid>4719636</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T21:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10198" sha1="p9nq0ronjptif7qvd1d5dqslrdulffv" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Судкоўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Хойніцкі раён]]
|Уключае                   = 13 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Судкова (аграгарадок)|Судкова]]
|Датаўтварэння             = [[8 снежня]] [[1926]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1652
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = http://hoiniki.gov.by/ru/sudkovskiy/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Судко́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Судкова (аграгарадок)|Судкова]].

Пасля другога [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года '''Дварышчанскі сельсавет''' у складзе Хойніцкага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Дворышча (Хойніцкі раён)|Дворышча]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Руднаўскі сельсавет|Руднаўскага сельсавета]]. З 26 ліпеня 1930 года ў складзе Хойніцкага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Навасёлкаўскі сельсавет (Хойніцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 30 чэрвеня 1966 года ў склад сельсавета з [[Барысаўшчынскі сельсавет (Хойніцкі раён)|Барысаўшчынскага сельсавета]] перададзена вёска [[Храпкаў]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).&lt;/ref&gt;. 28 лістапада 1991 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Тульгавіцкі сельсавет|Тульгавіцкага сельсавета]]. 1 снежня 2009 года ў склад сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў ([[Загалле (Хойніцкі раён)|Загалле]], [[Загальская Слабада]], [[Казялужжа]], [[Клівы]], [[Небытаў]], [[Паташня (Хойніцкі раён)|Паташня]]) скасаванага [[Казялужскі сельсавет|Казялужскага сельсавета]], а таксама вёскі [[Будаўнік]] і [[Езапоў]], якія знаходзіліся ў раённым падпарадкаванні, вёска [[Храпкаў]] перададзена ў склад [[Барысаўшчынскі сельсавет (Хойніцкі раён)|Барысаўшчынскага сельсавета]], цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Судкова, сельсавет перайменаваны ў Судкоўскі&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290 Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}&lt;/ref&gt;. 21 верасня 2010 года скасавана вёска [[Слабада (Хойніцкі раён)|Слабада]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-257/2010_257_9_35207.pdf Решение Хойникского районного Совета депутатов от 21.09.2010 г. № 25 Об упразднении сельских населенных пунктов Хойникского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210421193514/https://www.pravo.by/pdf/2010-257/2010_257_9_35207.pdf|date=21 красавіка 2021}}&lt;/ref&gt;, 25 чэрвеня 2013 года — вёскі [[Людзвін]] і [[Руднае (Хойніцкі раён)|Руднае]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913g0059062 Решение Хойникского районного Совета депутатов от 25 июня 2013 г. № 134 Об упразднении сельских населенных пунктов Хойникского района]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (9 населеных пунктаў) — 1464 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 88,2 % — [[беларусы]], 7,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,1 % — [[малдаване ў Беларусі|малдаване]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (13 населеных пунктаў) — 1652 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=27 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Судкоўскі сельсавет}}
{{Хойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]</text>
      <sha1>p9nq0ronjptif7qvd1d5dqslrdulffv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стралічаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>346386</id>
    <revision>
      <id>5141186</id>
      <parentid>5009310</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9942" sha1="q2sxbdw9pupaeyjbv7dsywxjamg7x6w" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
| Беларуская назва = Стралічаўскі сельсавет
| Арыгінальная назва = 
| Герб = 
| Сцяг = 
| Краіна = [[Беларусь]]
| Статус = 
| Гімн = 
| Уваходзіць у = [[Хойніцкі раён]]
| Уключае = 5 населеных пунктаў
| Сталіца = [[Стралічава]]
| Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]]
| Скасаванне = 
| Раздзел = 
| Назва раздзела = 
| Глава2 = 
| Назва главы2 = 
| ВУП = 
| Год ВУП = 
| Месца па ВУП = 
| ВУП на душу насельніцтва = 
| Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
| Мова = 
| Мовы = 
| Насельніцтва = 
| Год перапісу = 
| Месца па насельніцтве = 
| Шчыльнасць = 
| Месца па шчыльнасці = 
| Нацыянальны склад = 
| Канфесійны склад = 
| Плошча = 
| Месца па плошчы = 
| Максімальная вышыня = 
| Сярэдняя вышыня = 
| Мінімальная вышыня = 
| Шырата = 
| Даўгата = 
| Карта = 
| Часовойпояс = 
| Абрэвіятура = 
| ISO = 
| FIPS = 
| Код аўтамабільных нумароў = 3
| Сайт = http://hoiniki.gov.by/ru/strelich/
| Заўвагі = 
}}
'''Стралі́чаўскі сельсавет''' — [[адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Стралічава]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Стралічаў. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Губарэвіцкі сельсавет|Губарэвіцкага сельсавета]]. З 26 ліпеня 1930 года ў складзе Хойніцкага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перайменаваны ў Стралічава. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. 8 студзеня 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Аравіцкі сельсавет|Аравіцкага]] (7 населеных пунктаў: вёскі [[Аравічы]], [[Дронькі]], [[Краснаселле (Хойніцкі раён)|Краснаселле]], [[Пагоннае]], [[Хвашчоўка (Хойніцкі раён)|Хвашчоўка]], пасёлкі [[Гнездзенка]] і [[Града (Хойніцкі раён)|Града]]) і [[Радзінскі сельсавет|Радзінскага]] (8 населеных пунктаў: вёскі [[Баршчоўка (Хойніцкі раён)|Баршчоўка]], [[Лясок (Хойніцкі раён)|Лясок]], [[Малочкі (Хойніцкі раён)|Малочкі]], [[Масаны]], [[Радзін]], [[Сінцы]], [[Уласы (Хойніцкі раён)|Уласы]] і [[Чамкоў]]) сельсаветаў&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. 4 ліпеня 1991 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Рудакоўскі сельсавет (Хойніцкі раён)|Рудакоўскага сельсавета]]. 17 лістапада 2005 года скасаваны пасёлак [[Леніна (Хойніцкі раён)|Леніна]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&amp;oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&amp;oldDocPage=5|date=2 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt;. 2 лістапада 2009 года ліквідаваны пасёлак [[Чырвонае Возера (Хойніцкі раён)|Чырвонае Возера]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2011-89/2011_89_9_42930.pdf Решение Хойникского районного Совета депутатов от 2 ноября 2009 г. № 41 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Хойникского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210802055300/https://pravo.by/pdf/2011-89/2011_89_9_42930.pdf|date=2 жніўня 2021}}&lt;/ref&gt;. 21 верасня 2010 года ліквідаваныя населеныя пункты [[Мокіш]], [[Плоскае (Хойніцкі раён)|Плоскае]], [[Рудыя (Хойніцкі раён)|Рудыя]], [[Чахі (Хойніцкі раён)|Чахі]], [[Чырвоны Рог (Хойніцкі раён)|Чырвоны Рог]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-257/2010_257_9_35207.pdf Решение Хойникского районного Совета депутатов от 21.09.2010 г. № 25 Об упразднении сельских населенных пунктов Хойникского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210421193514/https://www.pravo.by/pdf/2010-257/2010_257_9_35207.pdf |date=21 красавіка 2021 }}&lt;/ref&gt;. 20 верасня 2011 года ліквідаваныя вёскі [[Бабчын]] і [[Варацец]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2011-112/2011_112_9_44053.pdf Решение Хойникского районного Совета депутатов от 20 сентября 2011 г. № 68 Об упразднении сельских населенных пунктов Хойникского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107031655/http://pravo.by/pdf/2011-112/2011_112_9_44053.pdf|date=7 лістапада 2017}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 934 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 74,1 % — [[беларусы]], 18,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 5,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (5 населеных пунктаў) — 794 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=27 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Стралічаўскі сельсавет}}
{{Хойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Стралічаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]</text>
      <sha1>q2sxbdw9pupaeyjbv7dsywxjamg7x6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стружскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>352658</id>
    <revision>
      <id>5141200</id>
      <parentid>4741947</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5839" sha1="i898f4bbxfu3e07zc6uqcp9nem9c0os" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Стружскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Столінскі раён]]
|Уключае                   = 11 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Струга (Столінскі раён)|Струга]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2995
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Стру́жскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Столінскі раён|Столінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], [[Беларусь]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Струга (Столінскі раён)|Струга]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Столінскага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ЭГБ|6-1|||425}}&lt;/ref&gt;, з 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 7 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|34}}&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
* Вёска [[Альманы]]
* Вёска [[Востраў (Столінскі раён)|Востраў]]
* Вёска [[Вялікія Вікаравічы]]
* Вёска [[Кашара (Столінскі раён)|Кашара]]
* Хутар [[Лукае]]
* Вёска [[Малыя Вікаравічы]]
* Хутар [[Новы Бор]]
* Аграгарадок [[Струга (Столінскі раён)|Струга]]
* Вёска [[Узляжжа]]
* Вёска [[Усцімле]]
* Вёска [[Ямнае (Столінскі раён)|Ямнае]]

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3457 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 97,5 % — [[беларусы]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 2995 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Стружскі сельсавет}}
{{Столінскі раён}}

[[Катэгорыя:Стружскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>i898f4bbxfu3e07zc6uqcp9nem9c0os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Псалтыр (Скарына, 1522)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>353057</id>
    <revision>
      <id>5141365</id>
      <parentid>5136899</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T23:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bk1949</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <origin>5141365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5424" sha1="k0lz43iz8aq2c4q28ed48unubkln12i" xml:space="preserve">{{значэнні|Псалтыр (Скарына)}}
'''Псалтыр''' («''Псалътырь или песни с[ве]т[о]го пророка божия [[Давід|давыда]] царя [[Ерусалім|ёрусалимъска]] о [[Ісус Хрыстос|христе]]''») — [[Вільня|віленскае]] выданне [[Францыск Скарына|Скарыны]], якое выйшла ў свет каля [[1522]] года і якое ўваходзіць у склад «[[Малая падарожная кніжка|Малой падарожнай кніжкі]]»

== Змест кнігі ==
На тытульным лісце чырвоным колерам змешчана назва кнігі. На 1 — 3-ім аркушах знаходзіцца «Предъъсловие во псалтырь», якое з'яўляецца скарочанай версіяй прадмовы [[Псалтыр (Скарына, 1517)|Псалтыра 1517 года]], у прадмове адсутнічае тэкст з прыёмамі выдання, сістэму спасылак і глосы на палях, якія тлумачаць чытачам незнаёмыя словы. На аркушах 4-128 даецца тэкст уласна кнігі Псалтыр, які амаль не адрозніваецца ад пражскага выдання. На апошнім аркушы — пасляслоўе: «''Доконана ес[ть] псалтырь сия з Божией помощию повелениемъ працею и великою пилностью в лекарстве доктора Франциска Скорины из славнаго града Полоцька''». Час і месца выдання ў кнізе не пазначаны.

== Знаходка 2025 года ==
Напрыканцы 2025 года знойдзены невядомы дагэтуль асобнік «Псалтыра», надрукаваны Ф. Скарынам у Вільні ў 1522 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://www.journals.vu.lt/slavistica-vilnensis/en/article/view/44219/41914|title =Новый экземпляр Псалтыри 1522 года Франциска Скорины|publisher =Slavistica Vilnensis|access-date = 2026-05-14|language = ru }}&lt;/ref&gt;.
Знаходка выяўлена ў бібліятэцы герцагіні Ганны Амаліі (г. [[Веймар]]).
Веймарскі асобнік стаў пятым з падобных асобнікаў «Псалтыра» выдання 1522 года, астатнія чатыры з раней вядомых у краінах Заходняй Еўропы захоўваюцца ў [[Капенгаген]]е (Каралеўская бібліятэка [[Данія|Даніі]]), [[Кембрыдж]]ы (Універсітэцкая бібліятэка), [[Лондан]]е (Брытанская бібліятэка) і [[Любляна|Любляне]] (Нацыянальная і ўніверсітэцкая бібліятэка [[Славенія|Славеніі]]).

Склад «Псалтыра» не адрозніваецца ад ужо вядомых асобнікаў. Надрукаваны ў фармаце [[ін-актава]] (у 8°): памер ліста 160 х 100, памер паласы набора 103 х 65, памер з [[калантытул]]ам 110 х 65 мм. Об’ём кнігі 140 аркушаў, прапушчаных або памылкова пранумараваных аркушаў не мае. [[Фаліяцыя]] змешчана на верхнім боку аркуша ўверсе справа. [[Сігнатура]] адсутнічае. [[Маргіналіі|Маргіналій]] у дадзеным экзэмпляры няма.

Выданне змяшчае 75 [[Кніжная застаўка|заставак]] і 164 [[Ініцыял (тыпаграфія)|ініцыяла]], якія адрозніваюцца трыма памерамі. На апошней старонке «Псалтыра» змешчана [[калафон (частка кнігі)|канцоўка]], ідэнтычная капенгагенскаму асобніку.

Веймарскі асобнік з’яўляецца найбольш поўным сярод усіх знойдзеных у Заходняй Еўропе.
У 2004 годзе быў некалькі пашкоджаны вадой пры пажары ў бібліятэцы. У 2009 годзе была праведзена рэстаўрацыя, у тым ліку і скураной вокладкі.

З улікам знойдзенага ў 2025 годзе, захавалася 11 экзэмпляраў кнігі «Псалтыр» выдання 1522 года.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

== Спасылкі ==
{{Выданні Францыска Скарыны}}
[[Катэгорыя:Францыск Скарына]]
[[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>k0lz43iz8aq2c4q28ed48unubkln12i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Віктаравіч Тарасевіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>356185</id>
    <revision>
      <id>5141530</id>
      <parentid>3496206</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="ofyavs1083nztxnnvtrovr3mzu5zqi1" xml:space="preserve">{{Гандбаліст
|імя               = Сяргей Тарасевіч
|поўнае імя        = Сяргей Віктаравіч Тарасевіч
|выява             = 
|мянушкі           = 
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|рост              = 
|вага              = 
|пазіцыя           = [[Разыгрывальнік (гандбол)|разыгрывальнік]]
|клуб              = 
|нумар             = 
|моладзевыя клубы  = 
|моладзевыя гады   = 
|клубы             = {{гандбольная кар’ера }}
|нацыянальная зборная      = 
|трэнерскія гады   = 
|трэнерскія клубы  = 
|медалі            = 
|абнаўленне дадзеных аб клубе    = 23 верасня 2018
|абнаўленне дадзеных аб зборнай = 
}}
{{Цёзкі2|Тарасевіч}}
'''Сяргей Тарасевіч''' (нар. {{ДН|10|02|1994}}) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[Разыгрывальнік (гандбол)|разыгрывальнік]].

== Кар’ера ==
Улетку 2018 года пакінуў гродзенскі [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]]&lt;ref&gt;{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 1 верасня 2018|url = https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/handballblog/2147695.html|title = БГК с двумя составами, СКА без Кулеша, но с Никуленковым. Чем будет интересен новый гандбольный сезон?|format = |work = |publisher = by.tribuna.com|accessdate = 23 верасня 2018|language = ru|postscript = |archive-date = 19 чэрвеня 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210619164150/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/handballblog/2147695.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://handball.by/%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BD/%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BD.html Спіскавы склад склад мужчынскай гандбольнай каманды &quot;Кронан&quot; на перыяд 2016/2017 гг.] {{ref-ru}}

{{DEFAULTSORT:Тарасевіч Сяргей Віктаравіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі ГК Кронан Гродна]]
[[Катэгорыя:Ігракі ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]]</text>
      <sha1>ofyavs1083nztxnnvtrovr3mzu5zqi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гомельскі абласны грамадска-культурны цэнтр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>359730</id>
    <revision>
      <id>5141198</id>
      <parentid>4421427</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5141198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5862" sha1="cvj296lmulxrbfthtg8icea4kukke5t" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = 
|Беларуская назва         = Гомельскі абласны грамадска-культурны цэнтр
|Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   = Гомель. Канцэртная зала.JPG
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = Гомель
 |lat_dir = |lat_deg = 52.42771|lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = 31.01453|lon_min = |lon_sec = 
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                = 
|Епархія                 = 
|Добрапрыстойнасць       =  
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып кляштара            = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Архітэктар          = [[Л. М. Тамкоў]], [[І. Ф. Бурлака]], [[В. І. Ціхава]]
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне              = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны               = 
|Пачатак будаўніцтва     = 1975
|Заканчэнне будаўніцтва  = 1975
|Будынкі                 = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Вядомыя жыхары          = 
|Рэліквіі                = 
|Настаяцель              = 
|Стан                    = 
|Сайт                    = 
|Commons                 = 
}}
{{значэнні|Дом палітычнай асветы}}
'''Гомельскі абласны грамадска-культурны цэнтр''', раней '''Дом палітычнай асветы''' — будынак у цэнтральнай частцы [[Гомель|Гомеля]], размешчаны па адрасе [[Вуліца Ланге (Гомель)|вул. Ланге]], 17. Пабудаваны ў [[1975]] г. з цэглы (арх. [[Л. М. Тамкоў]], [[І. Ф. Бурлака]], [[В. І. Ціхава]]).

== Архітэктура ==
[[Файл:Concert Hall in Gomel.JPG|міні|злева|Уваход у цэнтр]]
Складаецца з асноўнага двухпавярховага прамавугольнага ў плане аб’ёму з [[актавая зала|актавай залай]] на 800 месцаў і прыбудаванага да яго чатырохпавярховага прамавугольнага ў плане навучальнага корпуса. У кампазіцыі будынка вылучаны паўкруглы ў плане аб’ём з малой [[лекцыйная зала|лекцыйнай залай]], размешчаны над вуглавым [[уваход]]ам. Галоўны [[фасад]] аформлены вялікім [[вітраж]]ом [[фае]], на 2-м паверсе падзелены [[жалезабетон]]нымі рэбрамі. [[Цокаль]]ная частка будынка аздоблена шэрым паліраваным [[граніт]]ам, жалезабетонныя рэбры — дэкаратыўнай [[тынкоўка]]й пад [[граніт]]. Трохпавярховым аб’ёмам [[сталовая|сталовай]] злучаны з [[Галоўны корпус Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта|Галоўным корпусам Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта (былы будынак абкама КПБ)]].

=== Інтэр’ер ===
У [[інтэр'ер]]ы вылучаецца насычанае [[паліхромія|паліхромнае]] вырашэнне актавай залы. [[Белы колер|Белая]] складкаватая [[столь]] у спалучэнні з цёплымі [[карычневы колер|карычнявата]]-[[Жоўты колер|жоўтымі]] танамі [[Драўніна|драўлянай]] рашотчатай абліцоўкі, [[Чырвоны колер|чырвоная]] [[заслона]] надаюць зале ўрачысты выгляд. У інтэр’еры [[вестыбюль|вестыбюля]], [[фае]], [[кулуары|кулуараў]] і [[Буфет (прадпрыемства)|буфета]] выкарыстаны наборныя сценкі, [[столь]] выкладзена [[гіпс]]авымі фігурнымі плітамі, [[плафон]]ы і [[рашотка|рашоткі]] зроблены з анадзіраванага пад [[бронза|бронзу]] [[алюміній|алюмінію]]. У аздобе шырока ўжыты [[мармур]], [[туф]], [[ракушачнік]], алюміній, [[Драўніна|дрэва]], [[дэкаратыўны тынк]].

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Гомельская}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гомеля]]
[[Катэгорыя:Вуліца Ланге (Гомель)]]
[[Катэгорыя:Канцэртныя залы Беларусі]]
[[Катэгорыя:1975 год у Гомелі]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Льва Тамкова]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Івана Бурлакі]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вольгі Ціхавай]]</text>
      <sha1>cvj296lmulxrbfthtg8icea4kukke5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Sitenotice</title>
    <ns>8</ns>
    <id>467069</id>
    <revision>
      <id>5141261</id>
      <parentid>5141095</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <origin>5141261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1670" sha1="f4sjb36ijrituc09psm01kd4w1epg4x" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;clear:both; width:100%; box-sizing:border-box; margin:0 0 8px 75px; padding:6px 12px; border:1px solid var(--border-color-subtle,#a2a9b1); border-left:8px solid #E3BE19; background:transparent; color:var(--color-base,#202122); text-align:left; line-height:1.35; gap:12px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0 0 .25em 0; color:var(--color-base,#202122); text-align:left;&quot;&gt;'''Увага! Схаванне правак у рызыкоўных артыкулах працуе з абмежаваннямі'''&lt;/div&gt;
&lt;ul style=&quot;margin:.2em 0 0 1.25em; padding:0; color:var(--color-base,#202122); text-align:left;&quot;&gt;
&lt;li style=&quot;margin:0 0 .25em 0;&quot;&gt;Наша Вікіпедыя страціла [[:m:Oversight_policy/be|рэвізораў]], таму новыя схаванні гісторыі правак з [[Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022)|рызыкоўных артыкулаў]] могуць дзейнічаць з перабоямі, '''без''' поўнага выдалення звестак, як раней. Дадавайце артыкулы ў спіс на схаванне '''[[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|тут]]'''.&lt;/li&gt;
&lt;li style=&quot;margin:0;&quot;&gt;Удзельнікам у Беларусі не варта рэдагаваць рызыкоўных артыкулаў (палітыка, вайна, рэпрэсіі) са сваіх уліковых запісаў, нават пад псеўданімам. Раім выкарыстоўваць [[:en:Wikipedia:Temporary accounts|часовыя ўл. запісы]] (укладкі інкогніта).&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>f4sjb36ijrituc09psm01kd4w1epg4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мюрэй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>468542</id>
    <revision>
      <id>5141152</id>
      <parentid>2649490</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="482" sha1="g9r2pltp68n4p9331bxyy5b5j3ik3a1" xml:space="preserve">'''Мюрэй''' ([[Англійская мова|англ]]. ''Murray'')— ірландскае і шатландскае прозвішча.

== Вядомыя асобы ==
* [[Біл Мюрэй]] — амерыканскі [[акцёр]], лаўрэат прэмій «[[Залаты глобус]]» і [[BAFTA]]
* [[Дэйв Мюрэй]] — англійскі рок-музыка
* [[Брэндан Мюрэй]] — ірландскі спявак
{{спіс цёзак2}}</text>
      <sha1>g9r2pltp68n4p9331bxyy5b5j3ik3a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сялецкі сельсавет (Мсціслаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470198</id>
    <revision>
      <id>5141427</id>
      <parentid>4626292</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8073" sha1="7i82sdkvxztrd8gommm896kyw4tatyv" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Сялецкі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сялецкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Мсціслаўскі раён]]
|Уключае                   = 9 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Сялец (Мсціслаўскі раён)|Сялец]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = [[28 лістапада]] [[2017]]
|Глава                     = 
  |Назва главы             = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 866
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сяле́цкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Сялец (Мсціслаўскі раён)|Сялец]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Дудчыцкі сельсавет''' у складзе Мсціслаўскага раёна [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Лапаціна (Мсціслаўскі раён). З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Мсціслаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1963 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сялец, сельсавет перайменаваны ў Сялецкі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).&lt;/ref&gt;. 20 лістапада 2013 года ў склад [[Мазалаўскі сельсавет (Мсціслаўскі раён)|Мазалаўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Вялікая Зяціца]], [[Галкавічы]], [[Жыгалава (Мсціслаўскі раён)|Жыгалава]] і [[Лар’янава]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913m0061089 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]&lt;/ref&gt;. 28 лістапада 2017 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Краснагорскі сельсавет (Мсціслаўскі раён)|Краснагорскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D917m0086648&amp;p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 28 ноября 2017 г. № 31-4 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202002955/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D917m0086648&amp;p1=1|date=2 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Населеныя пункты ==
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў:
* [[Беразуйкі]] — вёска
* [[Вароўскага (Мсціслаўскі раён)|Вароўскага]] — вёска
* [[Дудчыцы]] — вёска
* [[Каленькава (Мсціслаўскі раён)|Каленькава]] — вёска
* [[Колтава]] — вёска
* [[Ластрыгіна]] — вёска
* [[Слёзкі (Мсціслаўскі раён)|Слёзкі]] — вёска
* [[Сялец (Мсціслаўскі раён)|Сялец]] — аграгарадок
* [[Цяляткава]] — вёска

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) складала 866 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 94,9 % — [[беларусы]], 2,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Мсціслаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мсціслаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2017 годзе]]</text>
      <sha1>7i82sdkvxztrd8gommm896kyw4tatyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяражскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>472165</id>
    <revision>
      <id>5141461</id>
      <parentid>4703918</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7341" sha1="9jjreugje1gthr6dd8233cet2cp6epu" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сяражскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Слуцкі раён]]
|Уключае                   = 11 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Сярагі]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 3137
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сяра́жскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Сярагі]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Слуцкага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Слуцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Слуцкім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Лучнікоўскі сельсавет|Лучнікоўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.&lt;/ref&gt;. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Акцябрскі сельсавет (Слуцкі раён)|Акцябрскага сельсавета]] (вёска [[Бязверхавічы (вёска)|Бязверхавічы]], пасёлкі [[Бязверхавічы (пасёлак)|Бязверхавічы]] і [[Рэтаўшчына]]), часткі вёсак Бранавічы і Лучнікі ўключаны ў межы горада [[Слуцк]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1|date=19 верасня 2020}}&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (8 населеных пунктаў) — 3531 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 94,9 % — [[беларусы]], 3,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (11 населеных пунктаў) — 3137 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Сяражскі сельсавет}}
{{Слуцкі раён}}

[[Катэгорыя:Сяражскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>9jjreugje1gthr6dd8233cet2cp6epu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сухарэўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>552297</id>
    <revision>
      <id>5141379</id>
      <parentid>5122654</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11238" sha1="42efkk9qulfmyt3qc2napxm55wrsyi0" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сухарэўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Магілёўскі раён]]
|Уключае                   = 15 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = 
  |Назва главы             = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 954
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Тэлефонны код             = +375 212
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/sukharevsk/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сухарэўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]]. 

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ГВБ|6-2||568}}&lt;/ref&gt;. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 13 лістапада 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Зарэсценскі сельсавет|Зарэсценскага сельсавета]], у склад [[Варварынскі сельсавет|Варварынскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Глініцкі (Чавускі раён)|Глініцкі]], [[Кіркоры]], [[Селішча (Чавускі раён)|Селішча]], [[Сласцёны (Чавускі раён)|Сласцёны]] і [[Шляхавы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 13 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.&lt;/ref&gt;. 16 мая 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Варварынскі сельсавет|Варварынскага сельсавета]] (14 населеных пунктаў: [[Бардзілы]], [[Бракава Слабада]], [[Варварына (Чавускі раён)|Варварына]], [[Каралёўка]], [[Кіркоры]], [[Макрадка]], [[Папоўцы (Чавускі раён)|Папоўцы]], [[Пілешчына]], [[Рагозінка]], [[Селішча (Чавускі раён)|Селішча]], [[Сласцёны (Чавускі раён)|Сласцёны]], [[Старасёлы (Каменскі сельсавет)|Старасёлы]], [[Хількавічы (Чавускі раён)|Хількавічы]] і [[Хонькавічы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1964 года за выключэннем 14 населеных пунктаў ([[Бардзілы]], [[Бракава Слабада]], [[Варварына (Чавускі раён)|Варварына]], [[Каралёўка]], [[Кіркоры]], [[Макрадка]], [[Папоўцы (Чавускі раён)|Папоўцы]], [[Пілешчына]], [[Рагозінка]], [[Селішча (Чавускі раён)|Селішча]], [[Сласцёны (Чавускі раён)|Сласцёны]], [[Старасёлы (Каменскі сельсавет)|Старасёлы]], [[Хількавічы (Чавускі раён)|Хількавічы]] і [[Хонькавічы]]) у складзе Магілёўскага раёна&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 снежня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 4 (1084).&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1146 чалавек&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 92,3 % — [[беларусы]], 5,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 954 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 15 населеных пунктаў:
{| class=&quot;standard&quot;
|+
! Населены пункт
! Статус
! Насельніцтва, 2009&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Акулінцы]]
| align=&quot;center&quot; | вёска 
| align=&quot;center&quot; | 7
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Васілевічы (Магілёўскі раён)|Васілевічы]]
| align=&quot;center&quot; | вёска 
| align=&quot;center&quot; | 13
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Вялікае Бушкава]]
| align=&quot;center&quot; | вёска 
| align=&quot;center&quot; | 16
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Зарэсце (вёска)|Зарэсце]]
| align=&quot;center&quot; | вёска 
| align=&quot;center&quot; | 240
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Іванавічы (Магілёўскі раён)|Іванавічы]]
| align=&quot;center&quot; | вёска 
| align=&quot;center&quot; | 21
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Іванаў Дварэц]]
| align=&quot;center&quot; | вёска
| align=&quot;center&quot; | 24
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Кісялькі]]
| align=&quot;center&quot; | вёска 
| align=&quot;center&quot; | 47
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Малое Бушкава]]
| align=&quot;center&quot; | вёска
| align=&quot;center&quot; | 40
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Рыкі (Магілёўскі раён)|Рыкі]]
| align=&quot;center&quot; | вёска
| align=&quot;center&quot; | 45
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Сафійск]]
| align=&quot;center&quot; | вёска
| align=&quot;center&quot; | 18
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Супанічы]]
| align=&quot;center&quot; | вёска
| align=&quot;center&quot; | 19
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]]
| align=&quot;center&quot; | аграгарадок
| align=&quot;center&quot; | 552
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Харошкі (Магілёўскі раён)|Харошкі]]
| align=&quot;center&quot; | вёска 
| align=&quot;center&quot; | 93
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Ходнева]]
| align=&quot;center&quot; | вёска
| align=&quot;center&quot; | 5
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Цецераўнік]]
| align=&quot;center&quot; | вёска 
| align=&quot;center&quot; | 6
|-
|}

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* {{Крыніцы/ГВБ|6-2}}

{{Сухарэўскі сельсавет (Магілёўскі раён)}}
{{Магілёўскі раён}}

[[Катэгорыя:Сухарэўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чавускага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>42efkk9qulfmyt3qc2napxm55wrsyi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Анатольевіч Звераў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>563776</id>
    <revision>
      <id>5141495</id>
      <parentid>4494022</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9260" sha1="ig0pcdz31xrvtqq49md05w1z4d6k0dr" xml:space="preserve">{{Асоба
|імя                 = 
|арыгінал імя        = 
|партрэт             = 
|шырыня              = 
|подпіс              = 
|апісанне            = 
|імя пры нараджэнні  = 
|род дзейнасці       = 
|дата нараджэння     =
|месца нараджэння    = 
|грамадзянства       = 
|падданства          = 
|дата смерці         =
|месца смерці        = 
|бацька              = 
|маці                = 
|муж                 = 
|жонка               = 
|дзеці               = 
|узнагароды і прэміі = 
|сайт                = 
|Commons             = 
|Rodovid             = 
}}
{{цёзкі2|Звераў}}
'''Сяргей Анатольевіч Звераў''' (нарадзіўся 19 ліпеня 1963 года, [[Култук (Слюдзянскі раён)|Култук]], [[Іркуцкая вобласць]]) — [[Расія|расійскі]] стваральнік прычосак, стыліст, спявак. Вядучы і адзіны ўдзельнік рэаліці-шоў «Поўны фэшн» (Муз-ТБ) і «Зорка ў кубе» (МТБ), «Зоркі ў модзе» (RU.TV).

== Біяграфія ==
Сяргей Анатольевіч Звераў нарадзіўся 19 ліпеня 1963 года ў пасёлку Култук недалёка ад [[Іркуцк]]а ў сям’і чыгуначнага слесара Анатоля Зверава. Пасля трагічнай гібелі бацькі (разбіўся на матацыкле) сям’я з 4-гадовым Сяргеем пераязджае ў г. [[Усць-Каменагорск]] ([[Казахстан]]). У 1980-х гадах служыў ў шэрагах войска [[СССР]] (СПА) у [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]], дзе быў намеснікам камандзіра ўзвода, сакратаром камсамольскай арганізацыі і даслужыўся да звання старэйшага сяржанта&lt;ref name=&quot;rutube.ru&quot;&gt;http://rutube.ru/video/78741b67496f99e24a64794d0507d69a/&lt;/ref&gt;. Уступіў ў [[КПСС]]&lt;ref name=&quot;rutube.ru&quot;/&gt;. Атрымаў адукацыю па трох спецыяльнасцях: цырульнае мастацтва, дэкаратыўная касметыка і кравец па вопратцы. У 1979 годзе трапіў у мадэльную прамысловасць. Вучыўся ў Доме моды [[Парыж]]ы і адначасова там і працаваў.

У 2007 годзе выпушчана лялька «Стыліст Сяргей Звераў»&lt;ref&gt;http://tvgid.ua/news/26072007/10200/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304194849/http://tvgid.ua/news/26072007/10200/ |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

Сяргей Звераў кіруе маскоўскім салонам прыгажосці «Селебрыці» і з’яўляецца дырэктарам салона «Сяргей Звераў»&lt;ref&gt;http://www.fashiontime.ru/beauty/news/8498.html&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==
Бацька Анатоль Звераў, разбіўся на матацыкле ў 1967 годзе&lt;ref&gt;http://vetroks.gorod.tomsk.ru/index-1190210410.php {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151117074038/http://vetroks.gorod.tomsk.ru/index-1190210410.php |date=17 лістапада 2015 }}&lt;/ref&gt;. Маці Валянціна Цімафееўна працавала тэхнолагам на мясакамбінаце ў маладосці ў пасёлку Култук, Іркуцкай вобласці. Праз паўтара года пасля смерці мужа выйшла замуж за кіроўцу аўтобуса, і з мужам пераехала ў Усць-Каменагорск&lt;ref name=&quot;gazeta.ua&quot;&gt;http://gazeta.ua/ru/articles/people-newspaper/_v-yunosti-sergej-zverev-byl-bryunetom/175770&lt;/ref&gt;.

Брат Аляксандр Звераў (1961—1990), памёр ад астмы. Сын ад грамадзянскага шлюбу Сяргея Зверава малодшы (нар. 25 жніўня 1993 года) — дыджэй&lt;ref&gt;http://www.eg.ru/daily/stars/23198/&lt;/ref&gt;.

== Асабістае жыццё ==
Быў 4 разы афіцыйна жанаты па 2,5 года.

У 1995 годзе ў яго былі непрацяглыя адносіны з Наталляй Вятліцкай. Грамадзянская жонка Саша Проджэкт (Аляксандра Гінсбург) (нар. 26 красавіка 1986) у 2004—2005 гадах. Сустракаўся з колішняй удзельніцай гурта «Бліскучыя», а цяпер з супрацоўніцай музычнага тэлеканала RU.TV Юльянай Лукашовай. Аднак яны рассталіся, бо Сяргей аддаў перавагу спявачцы Паола. У 2010 годзе былі непрацяглыя адносіны з Ірынай Білык&lt;ref&gt;https://afisha.mail.ru/stars/news/28502/{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.segodnya.ua/life/interview/irina-bilyk-van-damm-ne-nocheval-u-menja-iz-za-zvereva.html |title=Архіўная копія |access-date=21 чэрвеня 2018 |archive-date=26 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326075807/http://www.segodnya.ua/life/interview/irina-bilyk-van-damm-ne-nocheval-u-menja-iz-za-zvereva.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.livestory.com.ua/family/2010/06/27/111312.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304045747/http://www.livestory.com.ua/family/2010/06/27/111312.html |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

== Прафесійная дзейнасць ==
Першай кліенткай была Таццяна Ведзянеева&lt;ref&gt;http://www.peoples.ru/art/designer/zverev/interview1.html&lt;/ref&gt;. У розны час супрацоўнічаў з Алай Пугачовай, Багданам Цітамірам, Ксеніяй Сабчак&lt;ref name=&quot;gazeta.ua&quot;/&gt;, Людмілай Гурчанка, Лаймай Вайкуле, Валерыем Лявонцьевым, Ірынай Панароўскай і іншымі&lt;ref name=&quot;gazeta.ua&quot;/&gt;&lt;ref&gt;http://ria.ru/videocolumns/20100430/228702011.html#14479985200692&amp;message=check&amp;cookie=564eb42310ca25bc2500a0fc&amp;cookiename=ria&amp;cookielife=0&lt;/ref&gt;.

Працаваў у салоне ў Далорэс Кандрашова — трэнера зборнай СССР па цырульніцкім майстэрстве&lt;ref&gt;http://chewbakka.com/brains/zverev&lt;/ref&gt;. Сяргей Звераў удзельнічаў у ток-шоў «Вокны» у сюжэце пра незадаволенага бацьку — шахцёра, які абурыўся, што яго сын абраў прафесію стыліста&lt;ref&gt;http://www.intv.ru/view/?film_id=133421 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160420211105/http://www.intv.ru/view/?film_id=133421 |date=20 красавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. У 2006 годзе застрахаваў свае рукі 1 мільён долараў [[ЗША]]&lt;ref&gt;http://www.intermoda.ru/cit/old4807.html&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==

=== Фільмаграфія ===
* 2006 — папараць
* 2006—2007 — Мары Алісы
* 2006—2009 — Клуб (усе сезоны) — камэо
* 2007 — У чаканні цуду — камэо
* 2007—2008 — Каханне — не шоў-бізнэс
* 2009 — Як казакі … — стыліст Серж
* 2009 — О, шчасліўчык!
* 2010 — Навагоднія сваты
* 2011 — Самы лепшы фільм 3-ДЭ — селебрыці
* 2012 — Чырвоны капялюш — стыліст-камэо
* 2013 — Сашатаня — камэо

=== Тэатр ===
Гуляе ў спектаклі Людмілы Гурчанка «Бюро шчасця».

=== Музычныя альбомы ===
* «Ради тебя» (2006)
* «Звезда в шоке…!!!» (2007)&lt;ref&gt;http://musicmp3spb.org/artist/sergei_zverev.html&lt;/ref&gt;

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://zverevsalon.ru/ С. Звераў у сеціве] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151117144614/http://zverevsalon.ru/ |date=17 лістапада 2015 }}
* [https://twitter.com/zverevofficial С. Звераў у твітэры]
* [http://vk.com/zverevofficial С. Звераў у кантакце]
* [https://www.youtube.com/user/ZverevOfficial С .Звераў у Ютубе]

{{DEFAULTSORT:Звераў, Сяргей}}
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі]]
[[Катэгорыя:Члены КПСС]]
[[Катэгорыя:Акцёры Расіі]]
[[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі]]
[[Катэгорыя:Мадэльеры Расіі]]</text>
      <sha1>ig0pcdz31xrvtqq49md05w1z4d6k0dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ветэран</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567113</id>
    <revision>
      <id>5141157</id>
      <parentid>5133387</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, вікіфікацыя</comment>
      <origin>5141157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2510" sha1="dv7p90g8tfgzebvm1bod68mqfwrie2z" xml:space="preserve">[[Файл:Ferdinand Georg Waldmüller Ein alter Invalide mit drei Kindern 1827.jpg|thumb|240px|«Ветэран з трыма дзецьмі» (Фердынанд Вальмюлер, 1827 г.)]]
'''Ветэра́н''' ({{lang-la|vetus}} — стары) — [[ваенны]], які быў удзельнікам [[Вайна|вайны]].

У [[Старажытны Рым|Старажытным Рыме]] атрымліваў [[Дзялянка|дзялянку]] зямлі, грашовае ўзнагароджанне, вызваляўся ад павіннасцей і атрымліваў рымскае грамадзянства&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=|частка=Ветэран|загаловак=[[Беларуская энцыклапедыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=1997|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.04.djvu 4]|старонкі=131|старонак=480|серыя=|isbn=985-11-0090-0|тыраж=10 000}}&lt;/ref&gt;.

== Беларусь ==
Колькасць ветэранаў у Беларусі:
* [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — 574 асобы (на 1 красавіка 2026 года)&lt;ref&gt;[https://virtualbrest.ru/news181339.php Сколько получат ветераны ВОВ ко Дню Победы]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Воіны-інтэрнацыяналісты ў Беларусі|Воіны-інтэрнацыяналісты]] — 21 тысяча чалавек (люты 2025 года)&lt;ref&gt;[https://normativka.by/lib/news/64905 Пенсионный возраст снизят для некоторых белорусов]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Колькасць ветэранаў у Мінску:
* [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — 199 асобаў (на 2 мая 2026 года)&lt;ref&gt;Ветераны // Вечерний Минск. Спецвыпуск. — 2 мая 2026 — № 18 (13211) — С. 2.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Удзельнікі войнаў]]
[[Катэгорыя:Ваенныя]]</text>
      <sha1>dv7p90g8tfgzebvm1bod68mqfwrie2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silence, Night &amp; Dreams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>570233</id>
    <revision>
      <id>5141191</id>
      <parentid>4987050</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, афармленне</comment>
      <origin>5141191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17457" sha1="ksrdsylazbuox5q5ls3jim31q50rael" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом 
| Назва              = Ціша, ноч і мроі
| Арыгінальная назва = {{lang-en|Silence, Night &amp; Dreams}}
| Тып                = [[Студыйны альбом]]
| Аўтар              = [[Збігнеў Прайснер|Збігнева Прайснера]]
| Вокладка           = 
| Памер              = 
| Выдадзены          = {{date|18|09|2007}}&lt;ref name=&quot;SensCritique&quot; /&gt; або {{date|19|10|2007}}&lt;ref name=&quot;AllMusic&quot; /&gt;
| Запісаны           = [[лістапад]] [[2006]] — [[красавік]] [[2007]]
| Стыль              = [[акадэмічная музыка]]
| Працягласць        = 56:40&lt;ref name=&quot;AllMusic&quot; /&gt;
| Краіна             = 
| Мова               = 
| Лэйбл              = {{нп5|EMI Classics|EMI Classics|en|EMI Classics}}
| Прадзюсар          =
| Агляды             =
* [[AllMusic]] {{Рэйтынг-5|3}}&lt;ref name=&quot;AllMusic&quot; /&gt;
* [[Best Ever Albums]] {{Рэйтынг-10|7.3}}&lt;ref name=&quot;Best Ever Albums&quot; /&gt;
* {{нп5|Rate Your Music||en|Rate Your Music}} {{Рэйтынг-5|3.57}}&lt;ref name=&quot;Rate Your Music&quot; /&gt;
* {{нп5|SensCritique||fr|SensCritique}} {{Рэйтынг-10|7.1}}&lt;ref name=&quot;SensCritique&quot; /&gt;
* [[Soundtrack Collector]] {{Рэйтынг-5|4}}&lt;ref name=&quot;Soundtrack Collector, Filmo/Discography&quot; /&gt;
| Храналогія         = [[Збігнеў Прайснер|Збігнева Прайснера]]
| Папярэдні альбом   = '''''[[Прыгожая краіна (саўндтрэк)|Прыгожая краіна]]'''''
| Пап_год            = 2005
| Гэты альбом        = '''''Ціша, ноч і мроі'''''
| Год                = 2007
| Наступны альбом    = '''''[[Ананімка — Жанчына ў Берліне (саўндтрэк)|Ананімка — Жанчына ў Берліне]]'''''
| Наст_год           = 2008
| Іншае              =
}}

«'''Silence, Night &amp; Dreams'''» ({{lang-be|Ціша, ноч і мроі}}) — музычны твор [[Збігнеў Прайснер|Збігнева Прайснера]] для хора, аркестра і салістаў, выдадзены ў [[2007]] годзе лэйблам {{нп5|EMI Classics|EMI Classics|en|EMI Classics}}&lt;ref name=&quot;Discogs&quot; /&gt;. Твор напісаны па матывах біблейскай «[[Кніга Іова|Кнігі Ёва]]». У запісе прымала ўдзел вакалістка гурта «Madredeus» [[Тэрэза Салгейру]]&lt;ref name=&quot;Culture.pl&quot; /&gt;. Сусветная прэм’ера «Silence, Night &amp; Dreams» адбылася ў Афінах [[4 верасня]] [[2007]] года ў гістарычным амфітэатры Адэон Герода Атыка ў Акропалі&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;.

== Стваральнікі ==
Кампазітар — [[Збігнеў Прайснер]]

Выканаўцы&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;:
* [[Аркестр]] — {{нп5|Аркестр «Aukso»|«Aukso»|pl|Orkiestra Aukso}} (дырыжор {{нп5|Марэк Мось||pl|Marek Moś}})
* [[Хор]] — {{нп5|Хор «Camerata Silesia»|«Camerata Silesia»|pl|Camerata Silesia}} (дырыжор {{нп5|Анна Шостак||d|Q112477569}})
* [[Сола (музыка)|Салістка]] — [[Тэрэза Салгейру]]
* [[Арфа]] — Анна Сікорзак Олек
* [[Фартэпіяна]] — {{нп5|Конрад Мастыла||pl|Konrad Mastyło}}
* [[Вібрафон]] — {{нп5|Бернард Маселі||pl|Bernard Maseli}}
* {{нп5|Блокфлейта||en|Recorder (musical instrument)}} — [[Яцак Асташэўскі]]
* [[Арган Хаманда]] — {{нп5|Юзаф Скржэк||pl|Józef Skrzek}}
* [[Скрыпка]] — {{нп5|Міхал Паўторак||pl|Michał Półtorak}}
* {{нп5|Электрычная віяланчэль||en|Electric cello}} — {{нп5|Ларс Даніэльсан||en|Lars Danielsson}}
* {{нп5|Шкляная гармоніка||en|Glass harmonica}} — Аласдэр Малой
* [[Гітара]] — {{нп5|Джон Парычэлі||en|John Parricelli}}
* [[Гітара]] — Міч Далтан
* [[Бас-гітара]] — {{нп5|Эндзі Паск||en|Andy Pask}}

== Спіс кампазіцый ==
{{Tracklist
| collapsed = no | extra_column = Словы | total_length = 56:42
| title1 = Perchance | extra1 = | length1 = 01:13
| title2 = Silence, Night &amp; Dreams | extra2 = [[Кшыштаф Пясевіч]] | length2 = 06:59
| title3 = To Speak | extra3 = [[Кніга Іова|Кніга Ёва]] 7:11,15,21 | length3 = 09:31
| title4 = To Dream | extra4 = | length4 = 01:24
| title5 = To Find | extra5 = [[Кніга Іова|Кніга Ёва]] 23:2,8,10 | length5 = 12:14
| title6 = To Know | extra6 = [[Кніга Іова|Кніга Ёва]] 28:12,20 | length6 = 04:38
| title7 = To Die | extra7 = [[Кніга Іова|Кніга Ёва]] 29:2,18; 1:21 | length7 = 07:04
| title8 = Be Faithful, Go | extra8 = [[Паводле Матфея Святое Дабравесце|Евангелле паводле Мацвей]] 5:13—14; 7:7,13 | length8 = 09:00
| title9 = To Love | extra9 = | length9 = 04:39
}}

== Выхад ==
=== Канцэрты ===
Сусветная прэм’ера «Silence, Night &amp; Dreams» адбылася 4 верасня [[2007]] года ў гістарычным амфітэатры {{нп5|Адэон Герода Атыка||en|Odeon of Herodes Atticus}} ў [[Афінскі акропаль|Афінскім акропалі]]&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;. Галоўным дырыжорам канцэрту выступіў сам Прайснер. Пад яго началам твор выконвалі {{нп5|Аркестр сучаснай музыкі Грэчаскай карпарацыі тэлерадыёвяшчання|Аркестр сучаснай музыкі|d|Q104205895}} {{нп5|Грэчаская карпарацыя тэлерадыёвяшчання|Грэчаскай карпарацыі тэлерадыёвяшчання|en|Hellenic Broadcasting Corporation}}, Хор Афінскага ўніверсітэту (дырыжор Нікас Мальярас), спевакі-салісты [[Тэрэза Салгейру]] і Томас Калі, а таксама група польскіх, шведскіх і англійскіх салістаў-інструменталістаў&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;. Другая частка канцэрту ў [[Афіны|Афінах]] праходзіла пад кіраўніцтвам Андрэаса Піларынаса і ўяўляла сабой [[Сюіта|сюіту]] з саўндтрэкаў Прайснера, у тым ліку прагучалі кампазіцыі з фільмаў «[[Падвойнае жыццё Веранікі]]» і «[[Тры колеры: Сіні]]»&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;.

Брытанская прэм’ера «Silence, Night &amp; Dreams» адбылася 2 снежня 2007 года ў Канцэртнай зале {{нп5|Барбікан-цэнтр|Барбікан-цэнтра|en|Barbican Centre}} ў [[Лондан]]е&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;. Твор выконваўся {{нп5|Лонданскі сімфанічны аркестр|Лонданскім сімфанічным аркестрам|en|London Symphony Orchestra}} і {{нп5|Фестывальны хор Краўч-Энда|Фестывальным хорам Краўч-Энда|en|Crouch End Festival Chorus}} пад кіраўніцтвам Прайснера. Сюітай саўндтрэкаў Прайснера ў другой частцы канцэрта кіраваў дырыжор Крыс Расман. Гэты канцэрт быў часткай цыклу «Barbicans Only Connect»&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;.

Польская прэм’ера «Silence, Night &amp; Dreams» адбылася 10 снежня 2007 года ў {{нп5|Плоцкая катэдра|катэдры|en|Płock Cathedral}} на {{нп5|Стары Рынак у Плоцку|Старым Рынку|pl|Stary Rynek w Płocku}} ў [[Плоцк]]у&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;. Пад кіраўніцтвам Прайснера твор выконвалі {{нп5|Аркестр Польскага радыё||pl|Orkiestra Polskiego Radia w Warszawie}} і Хор Польскага радыё (Кракаў). Сюітай саўндтрэкаў Прайснера ў другім аддзяленні канцэрта дырыжыраваў {{нп5|Лукаш Баровіч||pl|Łukasz Borowicz}}&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;.

Французская прэм’ера «Silence, Night &amp; Dreams» адбылася 19 сакавіка 2008 года ў {{нп5|Гран-Рэкс||en|Grand Rex}} у [[Парыж]]ы&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;.  Твор выконваўся {{нп5|Аркестр Калон|Аркестрам Калон|en|Concerts Colonne}} і хорам «Carpe Diem» пад кіраўніцтвам Прайснера пры ўдзеле [[Тэрэза Салгейру|Тэрэзы Салгейру]]. Сюітай кінамузыкі ў другім аддзяленні канцэрта кіраваў Крыс Расман. Прадзюсарам канцэрту выступіў Жыль Гюго з кампаніі «Silence!»&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;.

Яшчэ адзін заўважны канцэрт адбыўся 10 верасня 2008 года ў Тэатры Зямлі ў [[Салонікі|Салоніках]], [[Грэцыя]]&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;. Пад кіраўніцтвам Прайснера твор выконвалі Сімфанічны аркестр муніцыпалітэта Волас і Змешаны хор Салонікаў (дырыжор {{нп5|Мары Канстанцініду||d|Q108417223}}). Сюітай кінамузыкі ў другім аддзяленні канцэрта дырыжыраваў Ёахім Вальцавіяс. Канцэрт прасоўваўся кампаніяй «Intershow» у межах цыклу «43 Dimitria»&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot; /&gt;.

=== Выпуск альбома ===
Альбом «Silence, Night &amp; Dreams» быў выпушчаны ў [[2007]] годзе [[Лэйбл гуказапісу|лэйблам]] «{{нп5|EMI Classics|EMI Classics|en|EMI Classics}}». Альбом атрымаў досыць высокую папулярнасць у Польшчы, і 16 студзеня 2008 года «{{нп5|Саюз вытворцаў аўдыя-відэа||pl|Związek Producentów Audio-Video}}» прысудзіў альбому статус залатога дыска&lt;ref name=&quot;ZPAV, Złote płyty 2008&quot; /&gt;.

== Аналіз ==
Крытыкі знаходзілі падабенства «Цішы, ночы і мрояў» з музыкай грэчаскай кампазітаркі {{нп5|Элені Караіндру||en|Eleni Karaindrou}}&lt;ref name=&quot;MusicWeb International&quot; /&gt;. Выбар інструментаў для [[аблігата]] адсылае да творчасці {{нп5|Андрэас Фаленвайдэр|Андрэаса Фаленвайдэра|en|Andreas Vollenweider}} 1980-х гадоў&lt;ref name=&quot;MusicWeb International&quot; /&gt;.

Прайснер у інтэрв’ю назваў гэты альбом «''музыкай для неіснуючага фільма''»&lt;ref name=&quot;Warner Classics&quot; /&gt;.

== Выкарыстанне музыкі ==
Пачынаючы з самога году выпуску альбома, асобныя яго трэкі перыядычна траплялі ў разнастайныя альбомы-кампіляцыі.
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border:1px #aaa solid; font-size:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
!align=&quot;center&quot;|Год
!Альбом
!Кампазіцыі
!{{abbr|Сп.|спасылкі|0}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]
|Various — «Aangenaam... Klassiek - Editie 2007»
|«To Know»
|&lt;ref name=&quot;Discogs, Aangenaam... Klassiek&quot; /&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[2013 год у гісторыі музыкі|2013]]
|{{нп5|Марэк Нядзвецкі|Marek Niedźwiecki|en|Marek Niedźwiecki}} — «Muzyka Ciszy»
|«Silence, Night &amp; Dreams»
|&lt;ref name=&quot;Discogs, Muzyka Ciszy&quot; /&gt;
|}

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;AllMusic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/zbigniew-preisner-silence-night-and-dreams-mw0001922329|title=Zbigniew Preisner: Silence, Night and Dreams — Marek Moś, Anna Szostak, AUKSO Orchestra, Camerata Silesia|publisher=Сайт «[[AllMusic]]»|lang=en|accessdate=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Best Ever Albums&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.besteveralbums.com/thechart.php?a=58414|title=Silence, Night &amp; Dreams (studio album) by Zbigniew Preisner &amp; Teresa Salgueiro|publisher=Сайт «Best Ever Albums»|lang=en|accessdate=2022-04-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Discogs&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/Zbigniew-Preisner-Teresa-Salgueiro-Silence-Night-Dreams/master/872808|title=Zbigniew Preisner &amp; Teresa Salgueiro — Silence, Night &amp; Dreams|publisher=Сайт «[[Discogs]]»|lang=en|accessdate=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Discogs, Aangenaam... Klassiek&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/11677436-Various-Aangenaam-Klassiek-Editie-2007|title=Various – Aangenaam... Klassiek - Editie 2007|publisher=Сайт «[[Discogs]]»|lang=en|accessdate=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Discogs, Muzyka Ciszy&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/Marek-Nied%C5%BAwiecki-Muzyka-Ciszy/release/7542923|title=Marek Niedźwiecki – Muzyka Ciszy|publisher=Сайт «[[Discogs]]»|lang=en|accessdate=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Culture.pl&quot;&gt;{{cite web|url=http://culture.pl/en/artist/zbigniew-preisner|title=Zbigniew Preisner|author=Małgorata Kosińska|date=October 2006, upd. March 2014|publisher=Сайт «[[Culture.pl]]»|lang=en|accessdate=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;MusicWeb International&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.musicweb-international.com/classrev/2007/oct07/Preisner_3939992.htm|title=PREISNER Silence Night &amp; Dreams EMI 3939992 [KS]: Classical CD Reviews|author=Kevin Sutton|date=October 2007|publisher=Сайт «MusicWeb International»|lang=en|accessdate=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Preisner.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://preisner.com/soundtracksalbum.asp?albumid=108#108|title=Albums: Silence, Night and Dreams|publisher=Афіцыйны сайт [[Збігнеў Прайснер|Збігнева Прайснера]]|lang=en|accessdate=2018-09-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180101065621/http://www.preisner.com/soundtracksalbum.asp?albumid=108#108|archivedate=2018-01-01|url-status=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Rate Your Music&quot;&gt;{{cite web|url=https://rateyourmusic.com/release/album/zbigniew_preisner/silence__night_and_dreams.p/|title=Silence, Night &amp; Dreams|publisher=Сайт «{{нп5|Rate Your Music||en|Rate Your Music}}»|lang=en|accessdate=2022-04-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;SensCritique&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.senscritique.com/album/Silence_Night_Dreams/5806563|title=Silence, Night &amp; Dreams|publisher=Сайт «{{нп5|SensCritique||fr|SensCritique}}»|lang=fr|accessdate=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Soundtrack Collector, Filmo/Discography&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.soundtrackcollector.com/catalog/composerdiscography.php?composerid=600&amp;offset=80|title=Filmo/Discography: Zbigniew Preisner|publisher=Сайт «[[Soundtrack Collector]]»|lang=en|accessdate=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Warner Classics&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=tB-IkWXuDys|title=Zbigniew Preisner - Silence, Night and Dreams|author=Warner Classics|date=2009-02-06|publisher=[[YouTube]]|access-date=2026-05-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ZPAV, Złote płyty 2008&quot;&gt;{{cite web|url=http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2008|title=Złote płyty CD — Archiwum — przyznane w 2008 roku|publisher=Сайт «Związek Producentów Audio-Video»|lang=pl|accessdate=2019-08-19|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304171309/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
* [https://www.allmusic.com/album/zbigniew-preisner-silence-night-and-dreams-mw0001922329 «Silence, Night &amp; Dreams»] на сайце «[[AllMusic]]» {{ref-en}}
* [https://www.discogs.com/Zbigniew-Preisner-Teresa-Salgueiro-Silence-Night-Dreams/master/872808 «Silence, Night &amp; Dreams»] на сайце «[[Discogs]]» {{ref-en}}
* [https://www.soundtrackcollector.com/title/89131/Silence%2C+Night+%26+Dreams «Silence, Night &amp; Dreams»] на сайце «[[Soundtrack Collector]]» {{ref-en}}
* [https://www.wisemusicclassical.com/work/43216/ «Silence, Night &amp; Dreams»] на сайце «[[Wise Music Classical]]» {{ref-en}}
* [https://www.thetimes.co.uk/article/silence-night-and-dreams-p0q0skgmk38 Агляд «Silence, Night &amp; Dreams»] на сайце «[[The Times]]» {{ref-en}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Збігнеў Прайснер}}

[[Катэгорыя:Альбомы 2007 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы Збігнева Прайснера]]</text>
      <sha1>ksrdsylazbuox5q5ls3jim31q50rael</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старобінскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>578415</id>
    <revision>
      <id>5141147</id>
      <parentid>4851446</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9222" sha1="pg2f305jk9zkdy8rm3yzgx6igjh19d7" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Старобінскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Салігорскі раён]]
|Уключае                   = 10 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Старобін]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 7778
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Старо́бінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Салігорскі раён|Салігорскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Старобін]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]] [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка Старобін. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Старобінскім раёне БССР. 15 лютага 1935 года пераўтвораны ў Старобінскі пассавет. З 21 чэрвеня 1935 года ў Старобінскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Старобінскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Лістападавіцкі сельсавет|Лістападавіцкага сельсавета]] (вёскі [[Вялікія Лістападавічы]], [[Малыя Лістападавічы]], [[Крушнікі (Салігорскі раён)|Крушнікі]])&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года — у складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у Салігорскім раёне. У 1976 годзе скасаваны пасёлак [[Залужжа (Салігорскі раён)|Залужжа]], хутар [[Гарадзішча (Салігорскі раён)|Гарадзішча]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка, 7 і 29 красавіка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 17 (1499).&lt;/ref&gt;, вёска [[Малыя Лістападавічы]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 мая, 10 і 25 чэрвеня, 15 і 29 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).&lt;/ref&gt;. 30 кастрычніка 2009 года Старобінскі пассавет рэарганізаваны ў Старобінскі сельсавет, з [[Зажэвіцкі сельсавет|Зажэвіцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Саковічы (Салігорскі раён)|Саковічы]] і [[Язавінь]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&amp;oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&amp;oldDocPage=3|date=25 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (7 населеных пунктаў, без Старобіна) — 593 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 94,4 % — [[беларусы]], 4,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (10 населеных пунктаў) — 7778 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Старобінскі сельсавет}}
{{Салігорскі раён}}

[[Катэгорыя:Старобінскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Старобінскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>pg2f305jk9zkdy8rm3yzgx6igjh19d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сцяпанкаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580540</id>
    <revision>
      <id>5141406</id>
      <parentid>4801958</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10142" sha1="olc144b210e5kae5goboqan4kse4ru4" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сцяпанкаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Жабінкаўскі раён]]
|Уключае                   = 17 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Сцяпанкі]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1022
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сцяпа́нкаўскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Сцяпанкі]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. З 8 жніўня 1959 года ў складзе [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]], з 25 снежня 1962 года — у складзе [[Кобрынскі раён|Кобрынскага раёна]]. З 4 студзеня 1965 года сельсавет у складзе 13 населеных пунктаў ([[Алізараў Стаў]], [[Горкі (Жабінкаўскі раён)|Горкі]], [[Грабаўцы]], [[Жыцін (Жабінкаўскі раён)|Жыцін]], [[Канатопы (Жабінкаўскі раён)|Канатопы]], [[Лойкі (Жабінкаўскі раён)|Лойкі]], [[Малыя Сяхновічы]], [[Меляшы (Жабінкаўскі раён)|Меляшы]], [[Падрэчча (Жабінкаўскі раён)|Падрэчча]], [[Сенькавічы (Жабінкаўскі раён)|Сенькавічы]], [[Сцяпанкі]], [[Хмялёўка (Жабінкаўскі раён)|Хмялёўка]] і [[Шпіталі]]) у складзе [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]], 5 населеных пунктаў сельсавета ([[Арэпічы]], [[Вярхі (Жабінкаўскі раён)|Вярхі]], [[Налезнікі]], [[Палявая Рэчыца|Рэчыца]] і [[Селішчы (Сцяпанкаўскі сельсавет)|Селішчы]]) перададзены ў склад [[Крыўлянскі сельсавет|Крыўлянскага сельсавета]] Кобрынскага раёна&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).&lt;/ref&gt;. 31 сакавіка 1965 года вёскі Арэпічы, Вярхі, Налезнікі, Рэчыца і Селішчы вернуты ў склад сельсавета&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 18 (1098).&lt;/ref&gt;. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Жабінкаўскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 18 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|20}}&lt;/ref&gt;. 19 жніўня 1985 года вёска [[Сенькавічы (Жабінкаўскі раён)|Сенькавічы]] перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Жабінкаўскага гарсавета&lt;ref&gt;[http://www.kaznachey.com/doc/eQOCYBKBGYT Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 19 августа 1985 г. № 468 Об изменении в административно-территориальном делении Жабинковского района]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1185 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 83,6 % — [[беларусы]], 9,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 5,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1022 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Сцяпанкаўскі сельсавет}}
{{Жабінкаўскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Сцяпанкаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Жабінкаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сцяпанкаўскі сельсавет у [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім раёне]] (1940—1959)}}
|спіс2        = {{Камянецкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сцяпанкаўскі сельсавет у [[Камянецкі раён|Камянецкім раёне]] (1959—1962)}}
|спіс3        = {{Кобрынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сцяпанкаўскі сельсавет у [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] (1962—1965)}}
|спіс4        = {{Брэсцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сцяпанкаўскі сельсавет у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] (1965—1966)}}
|спіс5        = {{Жабінкаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сцяпанкаўскі сельсавет у [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім раёне]] (з 1966)}}
}}

[[Катэгорыя:Сцяпанкаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Камянецкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кобрынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Брэсцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>olc144b210e5kae5goboqan4kse4ru4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580764</id>
    <revision>
      <id>5141425</id>
      <parentid>4750053</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7789" sha1="7ct7o8b3st5ef14uanb0r4ki98c0u5a" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Сялецкі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сялецкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Бярозаўскі раён]]
|Уключае                   = 15 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сялец]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1702
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сяле́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сялец]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Сашыцкі сельсавет|Сашыцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 7 лютага 1972 года скасавана вёска [[Ракавічы (Бярозаўскі раён)|Ракавічы]] (злілася з вёскай [[Панасавічы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 10 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|16}}&lt;/ref&gt;.
17 верасня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Нарутавіцкі сельсавет|Нарутавіцкага сельсавета]] з населенымі пунктамі [[Аніцавічы]], [[Асаўцы (Бярозаўскі раён)|Асаўцы]], [[Варажбіты]], [[Міхнавічы (Бярозаўскі раён)|Міхнавічы]], [[Нарутавічы]], [[Плехаўшчына]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0060246&amp;p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 17 сентября 2013 г. № 305 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Берёзовского, Ивацевичского, Малоритского, Пинского районов Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200616154707/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0060246&amp;p1=1|date=16 чэрвеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (9 населеных пунктаў) — 1273 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 92,9 % — [[беларусы]], 3,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (15 населеных пунктаў) — 1702 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Сялецкі сельсавет, Бярозаўскі раён}}
{{Бярозаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>7ct7o8b3st5ef14uanb0r4ki98c0u5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стрыгінскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580861</id>
    <revision>
      <id>5141202</id>
      <parentid>4750061</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6141" sha1="th8wih8phaxkegqxw1dsb5mqjhdfhmg" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Стрыгінскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Бярозаўскі раён]]
|Уключае                   = 8 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Стрыгінь]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1112
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Стрыгі́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Стрыгінь]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Совінскі сельсавет''' у складзе Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Совіна]]. 16 ліпеня 1954 года сельсавет перайменаваны ў Стрыгінскі, цэнтр перанесены ў вёску Стрыгін&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Стрыгінскага сельсавета 4 населеныя пункты&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|16}}&lt;/ref&gt;. 5 сакавіка 1981 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў Стрыгінь. 26 лютага 2002 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Высокаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Высокаўскага сельсавета]].

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1416 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 96,8 % — [[беларусы]], 2,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1112 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Стрыгінскі сельсавет}}
{{Бярозаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Стрыгінскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>th8wih8phaxkegqxw1dsb5mqjhdfhmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сычкаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581087</id>
    <revision>
      <id>5141417</id>
      <parentid>4635316</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5795" sha1="i2556npckx26hlkv2j9trxu0rb2rdbh" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сычкаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Бабруйскі раён]]
|Уключае                   = 26 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Сычкава]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1656
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавы пояс               = +2
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://bobruisk-rik.gov.by/index.php/2013-02-01-05-52-33/isp-vlast/item/10815-sich-isp
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сы́чкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Сычкава]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Бабруйскі 1-шы раён|Бабруйскага 1-га раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] Бабруйскай акругі БССР&lt;ref&gt;СЫЧКАВА // {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|5-1к}} С. 208&lt;/ref&gt;. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1592 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 88,7 % — [[беларусы]], 9,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1656 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=3 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|113371}}

{{Сычкаўскі сельсавет}}
{{Бабруйскі раён}}

[[Катэгорыя:Сычкаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага 1-га раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>i2556npckx26hlkv2j9trxu0rb2rdbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сухопальскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581998</id>
    <revision>
      <id>5141381</id>
      <parentid>4894416</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9676" sha1="lfbna8quuj399q6hj3u5j00uqnkx6p3" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сухопальскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Пружанскі раён]]
|Уключае                   = 28 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Сухопаль]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2167
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сухо́пальскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Сухопаль]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Шарашоўскі раён|Шарашоўскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Мураўскі сельсавет|Мураўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 17 снежня 1956 года ў складзе Пружанскага раёна. 11 чэрвеня 1962 года да сельсавета далучана частка тэрыторыі скасаванага [[Папялёўскі сельсавет|Папялёўскага сельсавета]] (14 населеных пунктаў: [[Боркі (Пружанскі раён)|Боркі]], [[Ваўкаўня (Пружанскі раён)|Ваўкаўня]], [[Выбрады]], [[Вялікі Краснік]], [[Глыбанец]], [[Глыбокі Кут]], [[Дзітаветчына]], [[Калядзізна]], [[Малы Краснік]], [[Нарва (Пружанскі раён)|Нарва]], [[Папялёва]], [[Пеняжкі]], [[Рудаўка (Пружанскі раён)|Рудаўка]], [[Сявец]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 чэрвеня 1962 года // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 25 (984).&lt;/ref&gt;. 17 лютага 1975 года скасаваны вёскі [[Глыбанец]], [[Піняжкі]] (далучаны да вёскі [[Папялёва]]) і [[Ваўкаўня (Пружанскі раён)|Ваўкаўня]] (далучана да вёскі [[Дзетаветчына]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).&lt;/ref&gt;. 7 верасня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Роўбіцкі сельсавет|Роўбіцкага сельсавета]] (вёскі [[Бабінец (Пружанскі раён)|Бабінец]], [[Глушэц (Пружанскі раён)|Глушэц]], [[Ляўкі (Пружанскі раён)|Ляўкі]], [[Прыкалесь]], [[Роўбіцк]], [[Хвойнік (Пружанскі раён)|Хвойнік]], [[Чадзель]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-155/2006-155(002-026).pdf&amp;oldDocPage=24 Решение Брестского областного Совета депутатов от 7 сентября 2006 г. № 261 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пружанского района Брестской области]&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 25 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;АТД74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|32}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3080 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 92,7 % — [[беларусы]], 2,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,0 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 2167 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНДІДАС|БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

{{Сухопальскі сельсавет}}
{{Пружанскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Сухопальскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Шарашоўскі раён|child|загаловак=Сухопальскі сельсавет у [[Шарашоўскі раён|Шарашоўскім раёне]] (1940—1956)}}
|спіс2        = {{Пружанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сухопальскі сельсавет у [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]] (з 1956)}}
}}

[[Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шарашоўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>lfbna8quuj399q6hj3u5j00uqnkx6p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583085</id>
    <revision>
      <id>5141420</id>
      <parentid>5012992</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T06:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>стыль, вікіфікацыя, дапаўненне, пунктуацыя, афармленне</comment>
      <origin>5141420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15311" sha1="2ls2ep2sk9x5g2tad2pczp84husdxs9" xml:space="preserve">'''Гісторыя Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі''' — гісторыя дзяржавы [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] з часоў засваення еўрапейскімі каланістамі да сучаснасці&lt;ref name=&quot;крыніца1&quot;&gt;[https://bigenc.ru/c/iuzhno-afrikanskaia-respublika-istoriia-so-2-go-tysiacheletiia-n-e-53f41d Южно-Африканская Республика. История. История Южно-Африканской Республики с начала европейской колонизации]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Першымі жыхарамі паўднёваафрыканскай зямлі былі [[Кайсанскія народы|кайсанскія плямёны]], за імі следам з’явіліся [[банту]]. Еўрапейская каланізацыя пачалася ў 1652 галандскаю (бурскаю) хваляю, якую падчас залатой ды алмазнай ліхаманак захлынула хваля англійская. У 1899—1902 гадах у Паўднёвай Афрыцы адгрымела [[англа-бурская вайна]]. З 1910 года краіна вядомая як [[Паўднёва-Афрыканскі Саюз]]. У 1931 годзе атрымлівае [[Вэстмінстэрскі статут (1931)|фактычную незалежнасць]]. У другой палове ХХ ст за палітыку [[апартэід]]у доўгі час (1948—1990) была ізгоем у сусветнай супольнасці. Грамадзянскае супраціўленне чарнаскурай большасці на чале з [[Нельсан Мандэла|Нельсанам Мандэлам]] і [[Афрыканскі нацыянальны кангрэс|АНК]] прывялі да адмены апартэіду і дэмакратызацыі краіны.

== Даеўрапейскі перыяд ==
Старажытнае насельніцтва ПАР — кайсанскія плямёны [[бушмены|бушменаў]] і [[гатэнтоты|гатэнтотаў]]. Да пачатку [[17 стагоддзе|XVII ст.]] большую частка тэрыторыі ПАР засялілі плямёны банту: зулу, [[коса]], матабеле і інш.

== Галандская каланізацыя ==
Першы еўрапеец, які наведаў у [[1487]]—[[1488]] гг. паўднёвую Афрыку, — партугальскі мараплавец [[Барталамеў Дыяш|Б.Дыяш]]. У [[1652]] г. прадстаўнік галандскай [[Галандская Ост-Індская кампанія|Ост-індскай кампаніі]] Я.Рыбек заснаваў каля [[мыс Добрай Надзеі|мыса Добрай Надзеі]] пасяленне [[Кейптаўн|Капстад]] (англ. Кейптаўн — горад каля мыса). У 1680-я гады да галандскіх пасяленцаў далучылася група французскіх гугенотаў, якія ратаваліся ад рэлігійнага пераследу на радзіме. У выніку ўзнікла новая этнічная супольнасць — буры (афрыканеры), якія размаўлялі на мове афрыкаанс, вытворнай ад галандскай. Ад шлюбаў бураў з гатэнтотамі пачала існаванне супольнасць «метысаў» — т.зв. каляровых. Рух бураў ва ўнутраныя раёны Афрыкі прывёў да сутыкнення з народам коса. У выніку т.зв. каырскіх войнаў (1770 — 1860-я гг.) землі коса былі далучаны да [[Капская калонія|Капскай калоніі]].

== Дзяржава зулу ==
[[Файл:Charles Bell - Zoeloe-aanval op 'n Boerelaer - 1838.jpg|thumb|Зулу атакуюць лагер бураў, 1838]]
У пачатку [[19 стагоддзе|XIX ст.]] адзін з правадыроў зулу — [[Чака]] стварыў зулускую дзяржаву (КваЗулу) з моцнай арміяй, што на працягу ХІХ ст супрацьстаяла спачатку бурам, а потым — англічанам, якія ў [[1879]] г. нанеслі зулу сакрушальную паразу і канчаткова ліквідавалі КваЗулу ў 1887.

== Англійская каланізацыя ==
У 1806 годзе Капскую калонію захапіла [[Вялікабрытанія]]. Незадаволенасць бураў брытанскім панаваннем прывяла ў [[1836]]—[[1837]] гг. да «Вялікага трэка» — перасялення часткі бураў на чале з П. Рэтыфам на свабодныя землі на поўначы. У снежні [[1838]] г. буры на чале з [[А.Прэторыусам]] разбілі зулускае войска і стварылі ў [[1839]] г. на захопленых у зулусаў землях рэспубліку Наталь, якую Вялікабрытанія анексавала ў [[1843]] г. (з [[1856]] г. калонія). Пазней створаны іншыя бурскія рэспублікі: [[Аранжавая свабодная дзяржава]] (АСД, [[1848]]) і [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] ([[Трансвааль]], [[1852]]). Спроба англічан захапіць іх скончылася паражэннем брытанскіх войск пры Маджубе ([[1881]]), што прымусіла Вялікабрытанію прызнаць незалежнасць АСД і Трансвааля.

=== Англа-бурская вайна ===
У 1880-я гады ў Капскай калоніі выяўлены буйныя паклады золата, у Трансваалі — алмазаў, што спрыяла хуткаму іх развіццю і прытоку імігрантаў, з Еўропы. У выніку [[Англа-бурская вайна 1899 – 1902|англа-бурскай вайны 1899—1902 гг.]] Вялікабрытанія захапіла АСД і Трансвааль і ператварыла іх у свае пратэктараты.

== Паўднёва-Афрыканскі саюз ==
{{Асноўны артыкул|Паўднёва-Афрыканскі Саюз}}
У 1910 годзе чатыры брытанскія калоніі ў Паўднёвай Афрыцы былі аб’яднаны ў самакіравальны [[дамініён]] — Паўднёва-Афрыканскі Саюз (ПАС).

ПАС прыняў удзел у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] на баку метраполіі. Пасля яе заканчэння ПАС атрымаў мандат [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]] на былую германскую калонію — [[Германская Паўднёва-Заходняя Афрыка|Паўднёва-Заходнюю Афрыку]] (зараз — [[Намібія]]).

У 1924 годзе да ўлады прыйшла [[Нацыянальная Партыя (ПАР)|Нацыянальная партыя]] ў саюзе з лейбарыстамі, прэм’ер-міністрам стаў Дж. Б. Герцаг, які праводзіў [[Расізм|расісцкую]] ўнутраную палітыку.

У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] сілы ПАС таксама ваявалі на баку Вялікабрытаніі.

У 1948 годзе Нацыянальная партыя ў саюзе з Афрыканерскай партыяй атрымала большасць месцаў у парламенце і пачала ажыццяўляць сваю праграму, якая абвяшчала неабходнасць «паасобнага развіцця» розных [[Раса|расавых груп]]. У наступныя гады былі прыняты законы, што вызначылі і замацавалі дзяржаўную сістэму, якая атрымала назву «[[апартэід]]».

У 1960—1980-х гадах на базе рэзерватаў (каля 13 % тэрыторыі краіны) ствараліся т. зв. хоўмленды («нацыянальныя айчыны», або [[бантустан]]ы) для [[Коса (народ)|коса]], [[Зулусы|зулу]] і іншых народаў — афрыканцы ў ПАР былі прыпісаны да аднаго з 10 бантустанаў, кожны з якіх быў абвешчаны «нацыянальнай айчынай» таго ці іншага афрыканскага этнасу&lt;ref name=&quot;крыніца1&quot; /&gt;.

== Паўднёва-Афрыканская рэспубліка, росквіт апартэіду ==
[[31 мая]] [[1961]] г. была абвешчана Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка. Новая дзяржава адразу выйшла з Садружнасці. З-за палітыкі апартэіду ў [[1962]] г. [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральная асамблея ААН]] заклікала ўсіх сваіх членаў да ўвядзення эканамічных санкцый і разрыву дыпламатычных адносін з ПАР. У час прэм’ерства [[Б. І. Форстэр]]а (1966—1978) афрыканскія рэзерваты былі аб’яднаны паводле этнічных прыкмет у 10 хаўмлендаў («айчын»), некаторыя з якіх (Транскей, Сіскей, Венда і Бапутатсван) былі абвешчаны «незалежнымі» дзяржавамі, што яшчэ больш пагоршыла становішча афрыканцаў. У чэрвені [[1976]] г. расстрэл паліцыяй дэманстрацыі афрыканскіх школьнікаў прывёў да паўстання ў лакацыі Соўэта. Пашыралася партызанская барацьба ваеннага крыла — «Умконта ве сізвэ» («Кап’ё нацыі»). У супрацьвагу чорнаскурым баевікам з’явіліся баявая групоўка белых афрыканераў [[Афрыканерскі рух супраціву]], які быў падтрыманы часткай белага насельніцтва. Пад націскам выступленняў афрыканцаў і сусветнай супольнасці ўрад [[П. Боты]] ([1978—1984) вымушаны быў абвясціць некаторыя рэформы, якія, аднак, не закраналі асноў апартэіду. Новая канстытуцыя 1983 г. пашырала паўнамоцтвы прэзідэнта (з 1984 года — Бота), каляровыя і азіяты атрымалі права голасу, але карэнныя афрыканцы па-ранейшаму былі пазбаўлены ўсіх грамадзянскіх правоў.

== Канец апартэіду. Дэмакратызацыя краіны ==
[[Файл:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|thumb|Фрэдэрык дэ Клерк і Нельсан Мандэла паціскаюць адзін аднаму рукі, 1992]]
Новы прэзідэнт ПАР [[Фрэдэрык Вілем дэ Клерк|Ф. В. дэ Клерк]] (1989—1994) быў вымушаны абвясціць праграму ліквідацыі апартэіду. У [[1990]] г. вызвалены Мандэла, які правёў у турме 27 гадоў, легалізаваны АНК і іншыя афрыканскія партыі. У [[1991]] г. апартэід быў скасаваны. У выніку перагавораў паміж кіраўніцтвам НП, АНК, зулускай [[Партыя свабоды Інката|Партыі свабоды Інката]] і іншымі арганізацыямі ў [[1993]] г. створаны Пераходны выканаўчы савет, які арганізаваў у красавіку [[1994]] г. першыя шматрасавыя выбары, на якіх перамог АНК, а яго лідар Мандэла стаў прэзідэнтам ПАР. Урад Мандэлы ([[1994]]—[[1999]] гг.) намеціў асноўныя кірункі развіцця краіны, якія разам з паляпшэннем жыццёвых умоў карэннага насельніцтва ПАР прадугледжваюць захаванне прыватнай маёмасці ўсіх расавых груп, шматукладнасць у эканоміцы, прыцягненне замежных інвестыцый. Гэты курс прадоўжыў пераемнік Мандэлы на пасадзе кіраўніка АНК і краіны [[Т. Мбекі]] (з чэрвеня [[1999]] г.).

Адмена апартэіду прынесла дэмакратыю і роўнасць, аднак краіна сутыкнулася з сур’ёзнымі праблемамі: беспрацоўем, ростам злачыннасці, міграцыяй белых кваліфікаваных кадраў. Да таго ж у пачатку ХХІ ст. Паўднёвая Афрыка стала эпіцэнтрам пандэміі [[СНІД]]у. Усё гэта спрычынілася да таго, што сярэдняя працягласць жыцця ў 1992—2005 скарацілася на 10 год, за ёй упаў і ІЧР. Канец 2000-х прайшоў пад знакам ксенафобіі і сутычак з мігрантамі, што прынеслі дзясяткі чалавечых ахвяраў.

У 2010 годзе ПАР прымала [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|Чэмпіянат свету па футболе]]. У 2011 годзе краіна далучылася да [[БРЫКС|БРІКС]].

{{rq|sources|wikify|translate}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка ў тэмах}}
{{Афрыка паводле тэм|Гісторыя}}
[[Катэгорыя:Гісторыя ПАР| ]]</text>
      <sha1>2ls2ep2sk9x5g2tad2pczp84husdxs9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Субацкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587711</id>
    <revision>
      <id>5141249</id>
      <parentid>4810301</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8482" sha1="ew1br32wpxwa844uqb0fcthwzk2xxq5" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Субацкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Ваўкавыскі раён]]
|Уключае                   = 27 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Субачы (Ваўкавыскі раён)|Субачы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2512
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Су́бацкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Субачы (Ваўкавыскі раён)|Субачы]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Янышскі сельсавет''' у складзе Ваўкавыскага раёна [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Янышы]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года перайменаваны ў '''Гнездаўскі сельсавет''', цэнтр перанесены ў вёску [[Гнездава]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 2 кастрычніка 1959 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Мачулінскі сельсавет|Мачулінскага сельсавета]]. 20 кастрычніка 1959 года сельсавет перайменаваны ў Субацкі, цэнтр перанесены ў вёску Субачы. 25 верасня 2003 года ў склад сельсавета з [[Вярэйкаўскі сельсавет|Вярэйкаўскага сельсавета]] перададзены 11 населеных пунктаў ([[Гоцевічы]], [[Жынаўцы]], [[Занцавічы]], [[Зубаўшчына (Ваўкавыскі раён)|Зубаўшчына]], [[Курапаты (Ваўкавыскі раён)|Курапаты]], [[Пожаркі]], [[Славікі (Ваўкавыскі раён)|Славікі]], [[Цярэшкі (Ваўкавыскі раён)|Цярэшкі]], [[Чырвоны Груд]], [[Шніпава]], [[Шулейкі]])&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2003-120/2003-120(004-023).pdf&amp;oldDocPage=5 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25 сентября 2003 г. № 34 О решении вопросов административно-территориального устройства Волковысского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210615123448/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2003-120%2F2003-120%28004-023%29.pdf&amp;oldDocPage=5|date=15 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt;. 27 снежня 2011 года ў сувязі з уваходжаннем у склад горада [[Ваўкавыск]] скасавана вёска [[Альшымава]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2012-11/2012_11_9_47011.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Волковысского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 72 Об административно-территориальном устройстве Волковысского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616070156/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2012-11%2F2012_11_9_47011.pdf&amp;oldDocPage=1|date=16 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (28 населеных пунктаў) — 2714 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 53,2 % — [[беларусы]], 38,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 5,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (27 населеных пунктаў) — 2512 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Субацкі сельсавет}}
{{Ваўкавыскі раён}}

[[Катэгорыя:Субацкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1959 годзе]]</text>
      <sha1>ew1br32wpxwa844uqb0fcthwzk2xxq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сынкавіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>591488</id>
    <revision>
      <id>5141410</id>
      <parentid>4810267</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7225" sha1="06ppabzkcl90e0xulnmj6m8iz9g5z73" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сынкавіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Зэльвенскі раён]]
|Уключае                   = 11 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Елка (Зэльвенскі раён)|Елка]]
|Датаўтварэння             = [[31 сакавіка]] [[1967]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 751
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сы́нкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Елка (Зэльвенскі раён)|Елка]].

Утвораны 31 сакавіка 1967 года ў складзе Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобласці [[БССР]] з часткі [[Пляцяніцкі сельсавет|Пляцяніцкага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: [[Елка (Зэльвенскі раён)|Елка]], [[Казловічы (Зэльвенскі раён)|Казловічы]], [[Сынкавічы]], [[Шулякі (Зэльвенскі раён)|Шулякі]], [[Ярнева]]). Цэнтр — вёска [[Сынкавічы]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 13 (1171).&lt;/ref&gt;. 7 кастрычніка 1977 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Елка. 24 жніўня 1981 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Чырвонасельскі сельсавет|Чырвонасельскага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: вёскі [[Дзешкавічы]], [[Драпаўцы]], [[Зялёная Рошча (Зэльвенскі раён)|Зялёная Рошча]], [[Раўтовічы]], [[Чырвонае Сяло (Зэльвенскі раён)|Чырвонае Сяло]] і хутар [[Франкова (Зэльвенскі раён)|Франкова]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 жніўня 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 31 (1693).&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 960 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 90,6 % — [[беларусы]], 3,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 3,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 751 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Сынкавіцкі сельсавет}}
{{Зэльвенскі раён}}

[[Катэгорыя:Сынкавіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1967 годзе]]</text>
      <sha1>06ppabzkcl90e0xulnmj6m8iz9g5z73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap</title>
    <ns>4</ns>
    <id>592797</id>
    <revision>
      <id>5141404</id>
      <parentid>5115594</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T04:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5141404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24244" sha1="sc4s0gq7goel6uheo74infoqoi0qhmi" xml:space="preserve">У Вікіпедыі ў чатыры разы больш артыкулаў пра мужчын, чым пра жанчын. Гэтая статыстыка адрозніваецца ў залежнасці ад краіны, але, нягледзячы на дробныя адрозненні, інфармацыі пра жанчын значна менш, чым пра мужчын, незалежна ад мовы, на якой Вы праглядаеце артыкулы ў Вікіпедыі.

[https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiGap_2019_Minsk WikiGap] — гэта мерапрыемства, падчас якога людзі з розных краін свету ствараюць артыкулы для Вікіпедыі пра выдатных жанчын, якія прадстаўляюць розныя сферы жыцця.

== Спіс артыкулаў да стварэння ==

=== Асобы, звязаныя з Беларуссю ===
* [[Вікіпедыя:Што рабіць/Беларусь/Адсутныя артыкулы пра жанчын з Вікіданых|Спіс жанчын, у якіх у Вікіданых пазначана грамадзянства Беларусь, і пра якіх не створаны артыкул у Беларускай Вікіпедыі]]

==== [[Народны артыст Беларусі|Народныя артысткі Беларусі]] ====


==== Героі сацыялістычнай працы ====

==== Акцёры, рэжысёры, сцэнарысты, тэатральныя дзяячкі ====
{{кал|2}}
* [[Маргарыта Аляксееўна Громава|Маргарыта Громава]] — беларуская актрыса.
* [[Лілія Сцяпанаўна Драздова|Лілія Драздова]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь.
* [[Валянціна Рыгораўна Еранькова]] — рэжысёр-пастаноўшчык дзяржаўнай установы «Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя М.Горкага», заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2014).
* [[Вікторыя Станіславаўна Казлова|Вікторыя Казлова]] — беларуская рэжысёр.
* [[Тамара Аляксандраўна Корнева]] — артыст тэатра лялек — вядучы майстар сцэны дзяржаўнай установы культуры «Гродзенскі абласны тэатр лялек», заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2015).
* [[Ніна Іванаўна Піскарова|Ніна Піскарова]] — беларуская актрыса.
* {{нп5|Вера Юр’еўна Савіна|Вера Юр’еўна Савіна|ru|Савина, Вера Юрьевна}} (нар. 1951) — беларускі кінасцэнарыст і журналіст, дызайнер, куратар мастацкіх выставак, [[Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь]] (2019).
* [[Галіна Францаўна Сідзельнікава|Галіна Сідзельнікава]] — беларуская актрыса, дыктар, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь.
* {{нп5|Паліна Вадзімаўна Сыркіна|Паліна Вадзімаўна Сыркіна|ru|Сыркина, Полина Вадимовна}} — беларуская і расійская актрыса тэатра і кіно.
* [[Галіна Віктараўна Чарнабаева|Галіна Чарнабаева]] — беларуская актрыса.
{{кал-канец}}

==== Мастачкі ====
{{кал|2}}
* [[Таццяна Васільеўна Арасланава]] — беларуская мастачка.
* [[Святлана Уладзіславаўна Астроўская]] — беларуская мастачка.
* [[Вера Леанідаўна Асядоўская]] — беларуская мастачка.
* [[Алена Міхайлаўна Атрашкевіч]] — беларуская мастачка.
* [[Ніна Мікалаеўна Сакалова-Кубай]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, дызайнер.
* [[Валянціна Пятроўна Бартлава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнага мастацтва, педагог.
* [[Ніна Яўгенаўна Паслаўская]] — беларуская мастачка.
* [[Людміла Багданаўна Церах]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
{{кал-канец}}

==== Мастацтвазнаўцы і тэатразнаўцы ====
{{кал|2}}
* [[Таццяна Георгіеўна Гаранская|Таццяна Гаранская]] — беларуская мастацтвазнаўца.
* [[Іна Паўлаўна Герасімава|Іна Герасімава]] — беларуская мастацтвазнаўца, грамадскі дзеяч.
* [[Таццяна Команава]] — беларуская тэатразнаўца, крытык.
* [[Ала Аляксееўна Савіцкая|Ала Савіцкая]] — беларуская тэатразнаўца.
* [[Крысціна Аляксандраўна Стрыкелева]] — беларуская дызайнер, мастацтвазнаўца&lt;ref&gt;[http://bdam.by/by/teachers/862.html Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў. Крысціна Аляксандраўна Стрыкелева]&lt;/ref&gt;.
{{кал-канец}}

==== Спявачкі ====
* [[Юлія Быкава]] — беларуская спявачка, салістка групы «[[Аура]]».
* {{нп5|Б’янка|Б’янка|ru|Бьянка (певица)}} — беларуская і расійская спявачка, адна з першых выканаўцаў R&amp;B у Расіі.
* [[Леся Кодуш]] — беларуская спявачка.
* {{нп5|Марыя Тарасевіч|Марыя Тарасевіч|be-x-old|Марыя Тарасевіч}} — беларуская фотамадэль, спявачка, телевядучая.

==== Спартсменкі ====
{{кал|2}}

===== Алімпійскія чэмпіёнкі =====

===== Сярэбраныя прызёркі алімпіяд =====
* [[Марына Сяргееўна Ганчарова]] — беларуская гімнастка, сярэбраная прызёрка Алімпійскіх гульняў 2012 года па мастацкай гімнастыцы ў групавым мнагабор’і.
* {{нп5|Ірына Валер'еўна Ільянкова|Ірына Валер'еўна Ільянкова|ru|Ильенкова, Ирина Валерьевна}} — беларуская гімнастка, сярэбраная прызёрка Алімпійскіх гульняў 2000 года па мастацкай гімнастыцы ў групавым мнагабор’і.
* {{нп5|Наталля Валер'еўна Лешчык|Наталля Валер'еўна Лешчык|be-tarask|Натальля Лешчык}} — беларуская гімнастка, сярэбраная прызёрка Алімпійскіх гульняў 2012 года па мастацкай гімнастыцы ў групавым мнагабор’і.
* [[Аляксандра Сяргееўна Наркевіч]] — беларуская гімнастка, сярэбраная прызёрка Алімпійскіх гульняў 2012 года па мастацкай гімнастыцы ў групавым мнагабор’і.

===== Бронзавыя прызёркі алімпіяд =====
* {{нп5|Аляксандра Юр'еўна Зубарэнка|Аляксандра Юр'еўна Зубарэнка|ru|Зуборенко, Александра Юрьевна}} — беларуская вяслярка, бронзавая прызёрка летніх Алімпійскіх гульняў у Атланце (1996).
* {{нп5|Вольга Васільеўна Клявакіна|Вольга Васільеўна Клявакіна|ru|Клевакина, Ольга Васильевна}} — беларуская плыўчыха, бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980).
* {{нп5|Надзея Міхайлаўна Лепяшко|Надзея Міхайлаўна Лепяшко|ru|Лепешко, Надежда Михайловна}} — беларуская вяслярка-байдарачніца, духразовая бронзавая прызёрка летніх Алімпійскіх гульняў у байдарцы-чацвёрцы.
* {{нп5|Лаліта Вадзімаўна Яўглеўская|Лаліта Вадзімаўна Яўглеўская|ru|Евглевская, Лолита Вадимовна}} — беларуская спартсменка-стралок, бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000).

===== Параалімпійцы =====
* {{нп5|Вольга Уладзіміраўна Зінкевіч|Вольга Уладзіміраўна Зінкевіч|en|Volha Zinkevich}} (1975) — беларуская паралімпійская спартсменка, якая выступае ў асноўным у скачках у даўжыню ў катэгорыі F12, чэмпіёнка Паралімпійскіх гульняў 2000 і 2004 гадоў, шматразовая чэмпіёнка свету і Еўропы, рэкардсменка свету.
* {{нп5|Тамара Васільеўна Сівакова|Тамара Васільеўна Сівакова|en|Tamara Sivakova}} (1965) — беларуская паралімпійская спартсменка, чатырохкратная чэмпіёнка Паралімпійскіх гульняў, 7-разовая чэмпіёнка свету, 14-разовая чэмпіёнка Еўропы, рэкардсменка свету.
* [[Аксана Мечыславаўна Сівіцкая]] (1974) — беларуская паралімпійская спартсменка, cярэбраная прызёрка Паралімпійскіх гульняў, двухразовая сярэбраная прызёрка чэмпіяната Еўропы, бронзавая прызёрка чэмпіяната свету.
* {{нп5|Ганна Аркадзьеўна Канюк|Ганна Аркадзьеўна Канюк|en|Anna Kaniuk}} (1984) — беларуская паралімпійская спартсменка, бронзавая прызёрка XII і XIV Паралімпійскіх гульняў (2004, 2012).
* [[Ірына Георгіеўна Сянько]] — беларуская паралімпійская спартсменка (веласпорт), бронзавая прызёрка чемпіяната свету.

===== Іншыя =====
* [[Анастасія Дзянісаўна Андрыянава]] (нар. 2004) — беларуская фрыстайлістка, якая выступае ў акрабатыцы. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь.
* [[Іма Анатольеўна Богуш]] (нар. 1990) — беларуская тэнісістка.
* [[Крысціна Міхайлаўна Дзмітрук]] (нар. 2003) — беларуская тэнісістка.
* [[Ганна Дзянісаўна Дзяруга]] (нар. 2003) — беларуская фрыстайлістка, якая выступае ў акрабатыцы. Майстар спорту міжнароднага класа Рэспублікі Беларусь.
* [[Марыя Андрэеўна Гнедчык]] — беларуская пяціборка.
* Ганна Каралёва (нар. 1998) — беларуская канькабежка, майстар спорту Рэспублікі Беларусь.
* {{нп5|Ірына Аляксандраўна Тананайка|Ірына Аляксандраўна Тананайка|uk|Тананайко Ірина Олександрівна}} (нар. 1976) — беларуская і ўкраінская біятланістка.
* {{нп5|Эльміра Экрэмаўна Харавец-Аядзінава|Эльміра Экрэмаўна Харавец-Аядзінава|ru|Хоровец-Аединова, Эльмира Экремовна}} — беларуская шахматыстка і журналістка, шматразовая чэмпіёнка Беларусі.
{{кал-канец}}

==== Дзяржаўныя дзяячкі ====
{{кал|2}}
* [[Наталля Міхайлаўна Гардзеенка]] — намеснік Міністра сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь.
* [[Ганна Мікалаеўна Рабава]] — намеснік Міністра сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь.
* [[Наталля Мікалаеўна Філіпава]] — першы намеснік Міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь (з 2021).
* [[Святлана Аляксандраўна Шаўчэнка]] — намеснік Міністра па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь.
{{кал-канец}}

==== Дэпутаты [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ====

==== Дэпутаты [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] ====

==== Дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь ====

==== Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь ====

==== Дыпламаты ====
* [[Дар’я Міхайлаўна Шманай]] (нар. 1993) — дарадца-пасланнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі.

==== Удзельнікі [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ====

==== Палітыкі ====
* [[Анастасія Валер'еўна Дарафеева]] — старшыня [[Беларуская партыя «Зялёныя»|Беларускай партыі «Зялёныя»]] (2015—2020).
* [[Валянціна Цімафееўна Палевікова]] — старшыня [[Беларуская партыя жанчын Надзея|Беларускай партыі жанчын «Надзея»]] (1992—2002).
* [[Валянціна Аляксандраўна Матусевіч]] — старшыня [[Беларуская партыя жанчын Надзея|Беларускай партыі жанчын «Надзея»]] (2002—2006).
* [[Алена Уладзіміраўна Яськова]] — старшыня [[Беларуская партыя жанчын Надзея|Беларускай партыі жанчын «Надзея»]] (2006—2007).

==== Суддзі ====
* [[Леаніда Іосіфаўна Бакіноўская]] (нар. 1948) — беларускі юрыст, суддзя Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;[https://person.goub.by/?p=1086 Бакиновская Леонида Иосифовна]&lt;/ref&gt;.
* [[Галіна Казіміраўна Жукоўская]] (нар. 1958) — беларускі юрыст, суддзя Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь.
* [[Тамара Баляславаўна Кітаева]] (нар. 1950) — беларускі юрыст, суддзя Вышэйшага гаспадарчага суда Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;[https://person.goub.by/?p=1237 Китаева Тамара Болеславовна]&lt;/ref&gt;.
* [[Валянціна Васільеўна Падгруша]] (нар. 1949) — беларускі юрыст, суддзя Канстытуцыйнага суда Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;[https://person.goub.by/?p=1346 Подгруша Валентина Васильевна]&lt;/ref&gt;.

==== Бізнэсвумэны ====
{{кал|2}}
* [[Алена Шыгалава]] — уладальніца кантрольнага пакета гандлёвага дома «Ждановічы», найбуйнейшага па плошчах гандлёвага комплексу Беларусі&lt;ref name=&quot;top10&quot;&gt;[https://thinktanks.by/publication/2021/10/11/top-10-uspeshnyh-zhenschin-belorusskogo-biznesa.html Топ-10 успешных женщин белорусского бизнеса]&lt;/ref&gt;.
* [[Яніна Феліксаўна Дзям’янец]] (1940—2022) — беларускі фармацэўт, уладальнік Мэблевай фабрыкі «Лагуна», найбуйнейшага ў Беларусі прыватнага вытворцы і прадаўца мэблі&lt;ref name=&quot;top10&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://pharma.by/pharmabel/news/2293 80-летие со дня рождения Я. Ф. Демьянец]&lt;/ref&gt;.
* [[Людміла Аляксандраўна Антаноўская]] — уладальніца холдынгу «Полімайстар», які ўваходзіць у чацвёрку сусветных лідараў у галіне навукова-канструктарскіх распрацовак і вытворчасці дазіметрычнага абсталявання&lt;ref name=&quot;top10&quot;/&gt;.
* [[Святлана Сіпарава]] — уладальніца вытворцы швейных вырабаў і сеткі магазінаў Mark Formelle&lt;ref name=&quot;top10&quot;/&gt;.
* {{нп5|Ксенія Аляксандраўна Шураўка|Ксенія Аляксандраўна Шураўка|ru|Шуравко, Ксения Александровна}} (нар. 1978) — уладальніца кантрольнай долі ў [[Onliner.by]], найбуйнейшым маркетплэйсе Беларусі&lt;ref name=&quot;top10&quot;/&gt;.
* [[Вольга Карнілава]] — уладальніца ТАА «Авантрэйл», найбуйнейшага прыватнага экспедытара Беларусі&lt;ref name=&quot;top10&quot;/&gt;.
* [[Ульяна Васільеўна Шыдловіч]] — уладальніца долі ў адной з найбуйнейшых беларускіх рознічных сетак краіны «Суседзі»&lt;ref name=&quot;top10&quot;/&gt;.
* [[Святлана Памалейка]] — уладальніца міжнароднай вытворчай кампаніі «Каштан», буйнога вытворцы палімернай упакоўкі для прадпрыемстваў харчовай галіны ў краінах Усходняй Еўропы&lt;ref name=&quot;top10&quot;/&gt;.
* [[Таццяна Кальцова]] — асноўная ўладальніца кампаній, якія кіруюць сеткай гіпермаркетаў Mile&lt;ref name=&quot;top10&quot;/&gt;.
* [[Марыя Пракаповіч]] — уладальніца 32,45 % долі ў гандлёвым доме «Ждановічы», найбуйнейшым па плошчах гандлёвага комплексу Беларусі&lt;ref name=&quot;top10&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.21.by/businessman/mariya-prokopovich.html Мария Прокопович]&lt;/ref&gt;.
* [[Наталля Луцэнка]] — саўладальніца ГК «Садружнасць», найбуйнейшага перапрацоўшчыка соі ў СНД&lt;ref name=&quot;top15&quot;&gt;[https://kaktutzhit.by/news/konia-na-skaku 15 самых успешных женщин в белорусском бизнесе]&lt;/ref&gt;.
* [[Святлана Беразоўская]] (нар. 1972) — уладальніца дыстрыб’ютара прадуктаў харчавання «НП-Сэрвіс»&lt;ref name=&quot;top15&quot;/&gt;.
* [[Ірына Собарава]] — саўладальніца холдынга «Белсувязьэнергазберажэнне»&lt;ref&gt;[https://www.21.by/businessman/soborova.html Ирина Соборова]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://7dney.by/ru/issues?art_id=6140 Повелительница цифры и тепла]&lt;/ref&gt;.
* [[Таццяна Мікалаеўна Крапчук]] — дырэктар СТАА «Эмір-мотарс»&lt;ref name=&quot;top8&quot;&gt;[https://kaktutzhit.by/news/8-samyh-bogatyh-zhenschin Топ-8 самых богатых женщин-предпринимателей в Беларуси]&lt;/ref&gt;.
* [[Наталля Аляксандраўна Тапальчан]] — дырэктар СТАА «Маціолі»&lt;ref name=&quot;top8&quot;/&gt;.
* [[Юлія Скарыніна]] — заснавальнік ТАА «Дзесятка-буд»&lt;ref name=&quot;top8&quot;/&gt;.
* [[Любоў Яўгенаўна Малышава]] (нар. 1959) — саўладальніца групы кампаній Любава&lt;ref&gt;[https://marketing.by/analitika/top-10-samykh-uspeshnykh-zhenshchin-biznesmenov-belarusi/ Топ-10 самых успешных женщин-бизнесменов Беларуси]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://people.vlib.by/index.php/personalii/malyj-i-srednij-biznes/malysheva-lyubov-evgenevna Малышева Любовь Евгеньевна]&lt;/ref&gt;.
{{кал-канец}}

==== Кіраўнікі буйных арганізацый ====
* [[Таццяна Аляксееўна Лугіна]] (нар. 1974) — старшыня канцэрна «[[Беллегпрам]]» (2019—2025).

==== Журналісткі ====
* [[Таццяна Іванаўна Санчук]] — шэф-рэдактар ЗАТ «Рэдакцыя газеты „Талака“».

==== Вучоныя ====

==== Мадэлі ====
* [[Кацярына Даманькова]] (нар. 1988) — беларуская [[супермадэль]], Супермадэль года-2006.

==== Дзяячкі беларускай дыяспары ====
* {{нп5|Алена Барысаўна Лазарава|Алена Барысаўна Лазарава|ru|Лазарева, Елена Борисовна}} (нар. 1974) — старшыня беларускага таварыства «Прамень» (г. Рыга), дэпутат 11 і 12-га [[Сейм Латвіі|Сеймаў Латвіі]].

== Гл. таксама ==
* [[:ru:Википедия:К созданию/Женщины]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Бутэвіч, А. І. Жанчыны з легенды : гістарычныя нарысы / Анатоль Бутэвіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2017. — 92, [2] с. — ISBN 978-985-02-1787-5.
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Женщины Беларуси. — Минск : Энциклопедикс, 2018. — Том 2. — 146 с.
* Судьбы женщин — судьба единой Беларуси. — Мінск : БелТА, 2022. — 399 с.

== Спасылкі ==
* [http://www.noc.by/olympic-games/belarus/champions/ Список спортсменов — чемпионов и призеров Олимпийских игр, выступавших в составе команд: СССР (1952—1988 гг.), СНГ (1992 г.), Республики Беларусь (1994—2018 гг.)]</text>
      <sha1>sc4s0gq7goel6uheo74infoqoi0qhmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сыродскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>597529</id>
    <revision>
      <id>5141416</id>
      <parentid>4719763</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9015" sha1="o9ajs7we20wcrxooivkof1cufwg2qvc" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сыродскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Калінкавіцкі раён]]
|Уключае                   = 4 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Сырод]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1109
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часовойпояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сыро́дскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Сырод]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Калінкавіцкі сельсавет''' у складзе Калінкавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка (з 3 ліпеня 1925 г. горад) [[Калінкавічы]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Калінкавіцкім раёне БССР. З 27 верасня 1930 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]] БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. З 3 ліпеня 1939 года ў Калінкавіцкім раёне Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Гулевіцкі сельсавет|Гулевіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 28 чэрвеня 1973 года перайменаваны ў '''Сіродскі сельсавет''', цэнтр перанесены ў вёску Сірод&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 чэрвеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).&lt;/ref&gt;. 20 лютага 1975 года ў склад [[Гарбавіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Гарбавіцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Рудня Гарбавіцкая]], у склад [[Дудзіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Дудзіцкага сельсавета]] — вёска [[Сітня]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 лютага 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).&lt;/ref&gt;. 26 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з [[Прудоцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Прудоцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Пеніца]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня, 25 лютага і 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. 28 снежня 2005 года перайменаваны ў Сыродскі сельсавет, а цэнтр сельсавета — у Сырод&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-14/2006-14(002-020).pdf&amp;oldDocPage=7 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 28 декабря 2005 г. № 210 О переименовании сельсоветов Гомельской области]&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета — 1074 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 95,1 % — [[беларусы]], 3,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1109 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Сыродскі сельсавет}}
{{Калінкавіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Сыродскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>o9ajs7we20wcrxooivkof1cufwg2qvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суботніцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>600504</id>
    <revision>
      <id>5141254</id>
      <parentid>4798000</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6387" sha1="ksszrcmu8gulnzy62el45rzwdiqm646" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Суботніцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Іўеўскі раён]]
|Уключае                   = 33 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Суботнікі]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1301
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часовойпояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Субо́тніцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Іўеўскі раён|Іўеўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Суботнікі]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іўеўскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 29 красавіка 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Жамласлаўскі сельсавет|Жамласлаўскага сельсавета]], таксама ў склад сельсавета з [[Геранёнскі сельсавет|Геранёнскага сельсавета]] перададзены 9 населеных пунктаў ([[Бычкі (Іўеўскі раён)|Бычкі]], [[Ёдзенцы]], [[Квяткоўцы]], [[Кудэйшы]], [[Лынтуп|Лынтупы I]], [[Лынтупы II]], [[Петрыманы]], [[Рудэўшчына]] і [[Слесары]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1928 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 79,8 % — [[беларусы]], 17,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1301 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Суботніцкі сельсавет}}
{{Іўеўскі раён}}

[[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>ksszrcmu8gulnzy62el45rzwdiqm646</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пінгвіны з Мадагаскара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>606273</id>
    <revision>
      <id>5141139</id>
      <parentid>4829774</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5141139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="abm1rv7rqamntdp6kse1tganbuyukjc" xml:space="preserve">{{Мультсерыял
|Выява=Madagascar penguins (6952709943).jpg
}}
'''Пінгві́ны з Мадагаска́ра''' ({{lang-en|The Penguins of Madagascar}}) — [[Камедыя|камедыйны]] [[тэлесерыял]], створаны сродкамі [[камп’ютарная анімацыя|камп’ютарнай анімацыі]], які выпускаецца кампаніяй [[DreamWorks|DreamWorks Animation]] для тэлеканала [[Nickelodeon]] з [[2008]] года. Складаецца з 76 серый, згрупаваных па 2 эпізодах. Працягласць серыі каля 11 хвілін і дзве серыі з падвойнай працягласцю.

== Сюжэт ==
Чатыры пінгвіны — Шкіпер, Кавальскі, Рыка, Радавы з заапарка Цэнтральнага парку Нью-Ёрка — элітны атрад спецыяльнага прызначэння з неперасяжнымі баявымі навыкамі і сакрэтным штабам. Яны павінны сачыць за парадкам у заапарку, спыняць спробы караля Джуліяна аднаасобна панаваць там.

== Персанажы ==
У «Мадагаскарскіх пінгвінах» прадстаўлены чатыры персанажы-пінгвіны з франшызы «Мадагаскар», а таксама два шымпанзэ і тры лемуры. Сярод новых персанажаў франшызы — выдра Марлен і наглядчыца заапарка Аліса. Тым Макграт, Джон Дзі Маджыа, Эндзі Рыхтэр і Конрад Вернан агучваюць Шкіпера, Рыка, Морта і Мэйсана адпаведна.

== Стварэнне ==
У сярэдзіне 2006 года [[Nickelodeon]] і [[DreamWorks|DreamWorks Animation]] абвясцілі, што будуць супрацоўнічаць у стварэнні шоу, заснаванага на фільмах пра Мадагаскар.


Серыял быў спрадзюсаваны сумесна DreamWorks Animation і анімацыйнай студыяй Nickelodeon у Бербанку. Анімацыйныя паслугі перададзены на аўтсорсінг у Індыю, Новую Зеландыю і Тайвань. Прадзюсары планавалі выпусціць першы сезон з 26 серый, але колькасць серый зменена на 48.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2008 года]]</text>
      <sha1>abm1rv7rqamntdp6kse1tganbuyukjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141141</id>
      <parentid>5141139</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2008 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5141141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="exu2v0hyec1e1jy8q6e66sx5iwai9pk" xml:space="preserve">{{Мультсерыял
|Выява=Madagascar penguins (6952709943).jpg
}}
'''Пінгві́ны з Мадагаска́ра''' ({{lang-en|The Penguins of Madagascar}}) — [[Камедыя|камедыйны]] [[тэлесерыял]], створаны сродкамі [[камп’ютарная анімацыя|камп’ютарнай анімацыі]], які выпускаецца кампаніяй [[DreamWorks|DreamWorks Animation]] для тэлеканала [[Nickelodeon]] з [[2008]] года. Складаецца з 76 серый, згрупаваных па 2 эпізодах. Працягласць серыі каля 11 хвілін і дзве серыі з падвойнай працягласцю.

== Сюжэт ==
Чатыры пінгвіны — Шкіпер, Кавальскі, Рыка, Радавы з заапарка Цэнтральнага парку Нью-Ёрка — элітны атрад спецыяльнага прызначэння з неперасяжнымі баявымі навыкамі і сакрэтным штабам. Яны павінны сачыць за парадкам у заапарку, спыняць спробы караля Джуліяна аднаасобна панаваць там.

== Персанажы ==
У «Мадагаскарскіх пінгвінах» прадстаўлены чатыры персанажы-пінгвіны з франшызы «Мадагаскар», а таксама два шымпанзэ і тры лемуры. Сярод новых персанажаў франшызы — выдра Марлен і наглядчыца заапарка Аліса. Тым Макграт, Джон Дзі Маджыа, Эндзі Рыхтэр і Конрад Вернан агучваюць Шкіпера, Рыка, Морта і Мэйсана адпаведна.

== Стварэнне ==
У сярэдзіне 2006 года [[Nickelodeon]] і [[DreamWorks|DreamWorks Animation]] абвясцілі, што будуць супрацоўнічаць у стварэнні шоу, заснаванага на фільмах пра Мадагаскар.


Серыял быў спрадзюсаваны сумесна DreamWorks Animation і анімацыйнай студыяй Nickelodeon у Бербанку. Анімацыйныя паслугі перададзены на аўтсорсінг у Індыю, Новую Зеландыю і Тайвань. Прадзюсары планавалі выпусціць першы сезон з 26 серый, але колькасць серый зменена на 48.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2008 года]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2008 года]]</text>
      <sha1>exu2v0hyec1e1jy8q6e66sx5iwai9pk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141142</id>
      <parentid>5141141</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2008 года]]; дададзена [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2007 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5141142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="jl0bgij18sk356oqyk7p6ucglad060b" xml:space="preserve">{{Мультсерыял
|Выява=Madagascar penguins (6952709943).jpg
}}
'''Пінгві́ны з Мадагаска́ра''' ({{lang-en|The Penguins of Madagascar}}) — [[Камедыя|камедыйны]] [[тэлесерыял]], створаны сродкамі [[камп’ютарная анімацыя|камп’ютарнай анімацыі]], які выпускаецца кампаніяй [[DreamWorks|DreamWorks Animation]] для тэлеканала [[Nickelodeon]] з [[2008]] года. Складаецца з 76 серый, згрупаваных па 2 эпізодах. Працягласць серыі каля 11 хвілін і дзве серыі з падвойнай працягласцю.

== Сюжэт ==
Чатыры пінгвіны — Шкіпер, Кавальскі, Рыка, Радавы з заапарка Цэнтральнага парку Нью-Ёрка — элітны атрад спецыяльнага прызначэння з неперасяжнымі баявымі навыкамі і сакрэтным штабам. Яны павінны сачыць за парадкам у заапарку, спыняць спробы караля Джуліяна аднаасобна панаваць там.

== Персанажы ==
У «Мадагаскарскіх пінгвінах» прадстаўлены чатыры персанажы-пінгвіны з франшызы «Мадагаскар», а таксама два шымпанзэ і тры лемуры. Сярод новых персанажаў франшызы — выдра Марлен і наглядчыца заапарка Аліса. Тым Макграт, Джон Дзі Маджыа, Эндзі Рыхтэр і Конрад Вернан агучваюць Шкіпера, Рыка, Морта і Мэйсана адпаведна.

== Стварэнне ==
У сярэдзіне 2006 года [[Nickelodeon]] і [[DreamWorks|DreamWorks Animation]] абвясцілі, што будуць супрацоўнічаць у стварэнні шоу, заснаванага на фільмах пра Мадагаскар.


Серыял быў спрадзюсаваны сумесна DreamWorks Animation і анімацыйнай студыяй Nickelodeon у Бербанку. Анімацыйныя паслугі перададзены на аўтсорсінг у Індыю, Новую Зеландыю і Тайвань. Прадзюсары планавалі выпусціць першы сезон з 26 серый, але колькасць серый зменена на 48.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2008 года]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2007 года]]</text>
      <sha1>jl0bgij18sk356oqyk7p6ucglad060b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141143</id>
      <parentid>5141142</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2007 года]]; дададзена [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2008 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5141143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="exu2v0hyec1e1jy8q6e66sx5iwai9pk" xml:space="preserve">{{Мультсерыял
|Выява=Madagascar penguins (6952709943).jpg
}}
'''Пінгві́ны з Мадагаска́ра''' ({{lang-en|The Penguins of Madagascar}}) — [[Камедыя|камедыйны]] [[тэлесерыял]], створаны сродкамі [[камп’ютарная анімацыя|камп’ютарнай анімацыі]], які выпускаецца кампаніяй [[DreamWorks|DreamWorks Animation]] для тэлеканала [[Nickelodeon]] з [[2008]] года. Складаецца з 76 серый, згрупаваных па 2 эпізодах. Працягласць серыі каля 11 хвілін і дзве серыі з падвойнай працягласцю.

== Сюжэт ==
Чатыры пінгвіны — Шкіпер, Кавальскі, Рыка, Радавы з заапарка Цэнтральнага парку Нью-Ёрка — элітны атрад спецыяльнага прызначэння з неперасяжнымі баявымі навыкамі і сакрэтным штабам. Яны павінны сачыць за парадкам у заапарку, спыняць спробы караля Джуліяна аднаасобна панаваць там.

== Персанажы ==
У «Мадагаскарскіх пінгвінах» прадстаўлены чатыры персанажы-пінгвіны з франшызы «Мадагаскар», а таксама два шымпанзэ і тры лемуры. Сярод новых персанажаў франшызы — выдра Марлен і наглядчыца заапарка Аліса. Тым Макграт, Джон Дзі Маджыа, Эндзі Рыхтэр і Конрад Вернан агучваюць Шкіпера, Рыка, Морта і Мэйсана адпаведна.

== Стварэнне ==
У сярэдзіне 2006 года [[Nickelodeon]] і [[DreamWorks|DreamWorks Animation]] абвясцілі, што будуць супрацоўнічаць у стварэнні шоу, заснаванага на фільмах пра Мадагаскар.


Серыял быў спрадзюсаваны сумесна DreamWorks Animation і анімацыйнай студыяй Nickelodeon у Бербанку. Анімацыйныя паслугі перададзены на аўтсорсінг у Індыю, Новую Зеландыю і Тайвань. Прадзюсары планавалі выпусціць першы сезон з 26 серый, але колькасць серый зменена на 48.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2008 года]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2008 года]]</text>
      <sha1>exu2v0hyec1e1jy8q6e66sx5iwai9pk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141149</id>
      <parentid>5141143</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя, афармленне</comment>
      <origin>5141149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2936" sha1="mqss7xgrytwdjmhgdkmawo9lpbskt8v" xml:space="preserve">{{Мультсерыял
|Выява=Madagascar penguins (6952709943).jpg
}}

'''Пінгві́ны з Мадагаска́ра''' ({{lang-en|The Penguins of Madagascar}}) — [[Камедыя|камедыйны]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], які выпускаецца [[Прадпрыемства|кампаніяй]] [[DreamWorks]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Nickelodeon]] з [[2008]] года. Складаецца з 76 серый, згрупаваных па 2 эпізодах. Працягласць серыі каля 11 хвілін і дзве серыі з падвойнай працягласцю.

== Сюжэт ==
Чатыры пінгвіны — Шкіпер, Кавальскі, Рыка, Радавы з заапарка [[Нью-Ёрк|Цэнтральнага парку Нью-Ёрка]] — элітны атрад спецыяльнага прызначэння з неперасяжнымі баявымі навыкамі і сакрэтным штабам. Яны павінны сачыць за парадкам у заапарку, спыняць спробы караля Джуліяна аднаасобна панаваць там.

== Персанажы ==
У «Мадагаскарскіх пінгвінах» прадстаўлены чатыры персанажы-пінгвіны з франшызы «Мадагаскар», а таксама два шымпанзэ і тры лемуры. Сярод новых персанажаў франшызы — выдра Марлен і наглядчыца заапарка Аліса. Тым Макграт, Джон Дзі Маджыа, Эндзі Рыхтэр і Конрад Вернан агучваюць Шкіпера, Рыка, Морта і Мэйсана адпаведна.

== Стварэнне ==
У сярэдзіне 2006 года [[Nickelodeon]] і [[DreamWorks]] абвясцілі, што будуць супрацоўнічаць у стварэнні шоу, заснаванага на фільмах пра Мадагаскар.


Серыял быў спрадзюсаваны сумесна [[DreamWorks Animation]] і [[Nickelodeon Animation Studio]] у [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанку]]. Мультыплікацыйныя паслугі перададзены на аўтсорсінг у [[Індыя|Індыю]], [[Новая Зеландыя|Новую Зеландыю]] і [[Тайвань]]. [[Прадзюсар]]ы планавалі выпусціць першы сезон з 26 серый, але колькасць серый зменена на 48.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2008 года]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2008 года]]</text>
      <sha1>mqss7xgrytwdjmhgdkmawo9lpbskt8v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141150</id>
      <parentid>5141149</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Стварэнне */</comment>
      <origin>5141150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2932" sha1="nkuryv9u883hbruk0x5vknkv9xdue1t" xml:space="preserve">{{Мультсерыял
|Выява=Madagascar penguins (6952709943).jpg
}}

'''Пінгві́ны з Мадагаска́ра''' ({{lang-en|The Penguins of Madagascar}}) — [[Камедыя|камедыйны]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], які выпускаецца [[Прадпрыемства|кампаніяй]] [[DreamWorks]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Nickelodeon]] з [[2008]] года. Складаецца з 76 серый, згрупаваных па 2 эпізодах. Працягласць серыі каля 11 хвілін і дзве серыі з падвойнай працягласцю.

== Сюжэт ==
Чатыры пінгвіны — Шкіпер, Кавальскі, Рыка, Радавы з заапарка [[Нью-Ёрк|Цэнтральнага парку Нью-Ёрка]] — элітны атрад спецыяльнага прызначэння з неперасяжнымі баявымі навыкамі і сакрэтным штабам. Яны павінны сачыць за парадкам у заапарку, спыняць спробы караля Джуліяна аднаасобна панаваць там.

== Персанажы ==
У «Мадагаскарскіх пінгвінах» прадстаўлены чатыры персанажы-пінгвіны з франшызы «Мадагаскар», а таксама два шымпанзэ і тры лемуры. Сярод новых персанажаў франшызы — выдра Марлен і наглядчыца заапарка Аліса. Тым Макграт, Джон Дзі Маджыа, Эндзі Рыхтэр і Конрад Вернан агучваюць Шкіпера, Рыка, Морта і Мэйсана адпаведна.

== Стварэнне ==
У сярэдзіне 2006 года [[Nickelodeon]] і [[DreamWorks]] абвясцілі, што будуць супрацоўнічаць у стварэнні шоу, заснаванага на фільмах пра Мадагаскар. Серыял быў спрадзюсаваны сумесна [[DreamWorks Animation]] і [[Nickelodeon Animation Studio]] у [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанку]]. Мультыплікацыйныя паслугі перададзены на аўтсорсінг у [[Індыя|Індыю]], [[Новая Зеландыя|Новую Зеландыю]] і [[Тайвань]]. [[Прадзюсар]]ы планавалі выпусціць першы сезон з 26 серый, але колькасць серый зменена на 48.
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2008 года]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2008 года]]</text>
      <sha1>nkuryv9u883hbruk0x5vknkv9xdue1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лопес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610618</id>
    <revision>
      <id>5141174</id>
      <parentid>4836756</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="nl76com5jn7gzpsufuwuybxnrtii65f" xml:space="preserve">'''Лопес''' — прозвішча, тапонім.

== Прозвішча ==
* [[Джэніфер Лопес]] — амерыканская актрыса, спявачка
* [[Максі Лопес]] — аргенцінскі футбаліст
* [[Роберт Лопес]] — амерыканскі аўтар песень і мюзіклаў
* [[Сержы Лопес]] — іспанскі акцёр каталонскага паходжання
* [[Франсіска Салана Лопес]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Парагвая
== Тапонім ==
* [[Мыс Лопес]]
{{неадназначнасць}}{{спіс цёзак2}}</text>
      <sha1>nl76com5jn7gzpsufuwuybxnrtii65f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141175</id>
      <parentid>5141174</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="2eeinirqcsyicmqt6ukyr30ladgvgvw" xml:space="preserve">'''Лопес''' ([[Іспанская мова|ісп.]]: ''López)'' — іспанскае прозвішча, тапонім.

== Прозвішча ==
* [[Джэніфер Лопес]] — амерыканская актрыса, спявачка
* [[Максі Лопес]] — аргенцінскі футбаліст
* [[Роберт Лопес]] — амерыканскі аўтар песень і мюзіклаў
* [[Сержы Лопес]] — іспанскі акцёр каталонскага паходжання
* [[Франсіска Салана Лопес]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Парагвая
== Тапонім ==
* [[Мыс Лопес]]
{{неадназначнасць}}{{спіс цёзак2}}</text>
      <sha1>2eeinirqcsyicmqt6ukyr30ladgvgvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Герасіменка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610656</id>
    <revision>
      <id>5141534</id>
      <parentid>4914948</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="2qwriu4mi94611kraguwwknzv38040z" xml:space="preserve">{{футбаліст
| імя                         = Сяргей Герасіменка
| поўнае імя                  = 
| выява                       = 
| дата нараджэння             = 
| месца нараджэння            = 
| грамадзянства               = {{BLR}}
| рост                        = 
| вага                        = 
| мянушка                     =
| цяперашні клуб              =  
| нумар                       = 
| пазіцыя                     = [[Нападаючы (футбол)|нападаючы]]
| клубы                       = 
}}
{{цёзкі2|Герасіменка}}
'''Сяргей Герасіменка''' (нар. {{ДН|9|3|1991}}, [[Гарбавічы (Калінкавіцкі раён)|Гарбавічы]], [[Калінкавіцкі раён]], [[Беларусь]]) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[Нападаючы (футбол)|нападаючы]].

== Клубная кар’ера ==
З 1997 па 2004 вучыўся ў ДЮСШ-1 [[Калінкавічы]], у 2005 ДЮСШ [[Славія (Мазыр)|«Славія»]] [[Мазыр]], а з канца 2005 да 2008 у СДЮШАР [[Дынама Мінск|«Дынама»]] [[Мінск]].

Футбольную кар’еру пачаў ў 2008 г. за дубль каманды [[ФК Дынама Мінск|ФК Дынама]]. З 2009 па 2013 у складзе [[ФК Бяроза-2010]].

У 2016 годзе папоўніў склад [[ФК Вікторыя Мар’іна Горка|«Вікторыі»]] з [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]]&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/players/1458891-gerasimenko-sergej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.footballtop.ru/players/sergey-gerasimenko&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/secondleague/804602.html |title=Архіўная копія |access-date=19 жніўня 2019 |archive-date=19 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819110737/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/secondleague/804602.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==
* {{Сцяг Беларусі|20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

{{DEFAULTSORT:Герасіменка Сяргей}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Слонім-2017]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Колас-Дружба]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Вертыкаль Калінкавічы]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Чысць]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Мар’іна Горка]]</text>
      <sha1>2qwriu4mi94611kraguwwknzv38040z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сымон Раманчук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>624258</id>
    <revision>
      <id>5141409</id>
      <parentid>4761303</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7595" sha1="b21u6ckydpc9r63i34zuihhu0657yz1" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Раманчук}}
{{асоба
|партрэт                = [[Файл:Сымон_Раманчук.jpg]]
}}
'''Сымон Раманчук''' ([[1916]]—[[1951]](?)) — беларускі вайсковы і грамадскі дзеяч, педагог. Афіцэр [[Беларуская краёвая абарона|БКА]], дэсантнік [[Паветрана-дэсантны спецыяльны батальён «Дальвіц»|беларускага батальёна «Дальвіц»]].&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://jivebelarus.net/history/new-history/return-of-bnp.html?page=14|title = Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі|author = [[Сяргей Ёрш]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20190725160120/http://jivebelarus.net/history/new-history/return-of-bnp.html?page=14|archive-date = 25 ліпеня 2019|url-status = live}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[1916]] г. у в. [[Баяры (Нясвіжскі раён)|Баяры]] [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (цяпер — [[Нясвіжскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). У 1930-я гг. скончыў [[Нясвіж]]скую настаўніцкую семінарыю, паступіў у польскую школу падхарунжых.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] у верасні [[1939]] г. ваяваў супраць немцаў у складзе [[Войска Польскае|Войска Польскага]]. З [[1940]] г. знаходзіўся на тэрыторыі Беларусі, акупаванай саветамі і ў родных мясцінах хаваўся ад [[НКУС]], ездзіў у [[Львоў]]. У часы нямецкай акупацыі працаваў у грамадзянскай адміністрацыі [[Нясвіж]]а. У сакавіку [[1944]] г. стаў старшым лейтэнантам [[Беларуская Краёвая Абарона|Беларускай Краёвай Абароны]], узначальваў персанальнае бюро пры Галоўным кіраўніцтве БКА. З [[1944]] знаходзіцца ў [[Германія|Германіі]], далучаецца да [[Паветрана-дэсантны спецыяльны батальён «Дальвіц»|беларускага батальёну «Дальвіц»]], у складзе якога ў [[1945]] годзе дэсантуецца на тэрыторыі Беларусі (па іншай версіі летам 1944-га не выязджаў з Беларусі).

У [[1945]] быў арыштаваны савецкімі карнымі органамі і зняволены ў мінскай турме [[МДБ БССР|МДБ]]. Паводле ўспамінаў афіцэра [[Беларуская краёвая абарона|БКА]] [[Уладзімір Сіўко|Уладзіміра Сіўко]], Сымон Раманчук у лютым [[1946]] г. няўдала прабаваў уцячы з турмы, пасля чаго быў страшна катаваны і прабаваў скончыць жыццё самагубствам:
&lt;blockquote&gt;«''Ён і былы савецкі партызан Кавалёў, калі іх вялі ў лазню, аглушылі ахоўніка і пераскочылі праз сцяну. Ад пагоні ўцекачы схаваліся ў руінах, але сабакі знайшлі іх след. Р. з сябрам адбіваліся ад энкавэдыстаў цэглай і каменнем…''».&lt;/blockquote&gt;
Асуджаны на 10 гадоў савецкіх канцлагераў. Этапаваны ў [[Інта|Інцінскі]] (потым Мінеральны) канцлагер МДБ [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]] і [[Комі АССР]] ([[Інта]]) — спачатку знаходзіўся разам з крымінальнымі вязнямі, а потым быў далучаны да палітычных. У «Мінлагу» пазнаёміўся і сябраваў з [[Ларыса Геніюш|Ларысай Геніюш]], якая потым пра яго пісала ў сваёй «Споведзі»:
&lt;blockquote&gt;«''Наш светлы герой, які ведаў адно толькі — сваю Радзіму і жыў толькі для яе і ёю''».&lt;/blockquote&gt;
У [[1949]] г. далучыўся да кіраўніцтва падпольнай шматнацыянальнай арганізацыі (беларусы, палякі і расейцы) у «Мінлагу», якая рыхтавала паўстанне вязняў. У [[1950]] г. у выніку здрады ўсё кіраўніцтва падполля было арыштаванае.

Паводле некаторых звестак Сымон Раманчук быў асуджаны і расстраляны на [[Інта|Інце]] [[1951]] годзе.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Геніюш Л. Споведзь. Мн., 1993; Клімовіч Р. Паўстанне духу // ЛіМ. 1995. 2 чэрв.;
* Палескі А. [Ёрш С.] За ідэалы 25 сакавіка беларусы змагаліся й у савецкіх канцлагерах // Голас камбатанта. 2001. № 1.
* {{Крыніцы/Беларускі нацыяналізм. Даведнік|Раманчук Сымон|http://www.slounik.org/32083.html}}
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3}}
* Успаміны [[Пятро Рашэтнік|Пётры Рашэтніка]] (архіў [[Сяргей Ёрш|Сяргея Ярша]]).

== Спасылкі ==
* [http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii?id=21219 Біяграфія Сымона Раманчука на старонцы Леаніда Маракова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210709182412/http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii?id=21219 |date=9 ліпеня 2021 }}
* [http://www.slounik.org/154885.html Біяграфія Сымона Раманчука (Антысавецкія рухі ў Беларусі (1944—1956). Даведнік)]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Раманчук Сымон}}
[[Катэгорыя:Ваенныя Польшчы]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны]]
[[Катэгорыя:Члены Паветрана-дэсантнага спецыяльнага батальёна «Дальвіц»]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]]
[[Катэгорыя:Расстраляныя]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжскім раёне]]</text>
      <sha1>b21u6ckydpc9r63i34zuihhu0657yz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сырмежскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>634171</id>
    <revision>
      <id>5141414</id>
      <parentid>4645030</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8957" sha1="4mjrqckiuk1xnt0cro28lu9mr9y46kx" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сырмежскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Мядзельскі раён]]
|Уключае                   = 22 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Сырмеж]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = [[28 мая]] [[2013]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1077
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сы́рмежскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Сырмеж]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Свірскі раён|Свірскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. З 31 жніўня 1959 года ў складзе Мядзельскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 10 мая 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Шэметаўскі сельсавет|Шэметаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.&lt;/ref&gt;. 22 верасня 1980 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Буйкі (Мядзельскі раён)|Буйкі]]. У 2004 годзе цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Сырмеж. 28 красавіка 2004 года ў склад [[Нарацкі сельсавет|Нарацкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Абрамы]], [[Балашы (Мядзельскі раён)|Балашы]] і [[Малая Сырмеж]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-80/2004-80(003-038).pdf&amp;oldDocPage=30 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 апреля 2004 г. № 64 Об изменении границ Нарочского, Свирского и Сырмежского сельсоветов Мядельского района]&lt;/ref&gt;. 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Занарацкі сельсавет|Занарацкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=19 верасня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1077 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 92,5 % — [[беларусы]], 2,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 22 населеныя пункты: аграгарадкі [[Старлыгі]] і [[Сырмеж]], вёскі [[Астраўляны (Мядзельскі раён)|Астраўляны]], [[Балтагузы]], [[Баярнавічы]], [[Беражныя]], [[Буйкі (Мядзельскі раён)|Буйкі]], [[Воўчына]], [[Іванкі (Мядзельскі раён)|Іванкі]], [[Каракулічы]], [[Конціненты]], [[Міціненты]], [[Носавічы (Мядзельскі раён)|Носавічы]], [[Няверавічы (Мядзельскі раён)|Няверавічы]], [[Памошша]], [[Сурвілы]], [[Сяляткі]], [[Хмылкі]], [[Хоневічы]], [[Шэметава (вёска, Мядзельскі раён)|Шэметава]], [[Яневічы (Мядзельскі раён)|Яневічы]] і хутар [[Шэметава (хутар)|Шэметава]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Сырмежскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Свірскі раён|child|загаловак=Сырмежскі сельсавет у [[Свірскі раён|Свірскім раёне]] (1940—1959)}}
|спіс2        = {{Мядзельскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сырмежскі сельсавет у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] (1959—2013)}}
}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мядзельскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свірскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>4mjrqckiuk1xnt0cro28lu9mr9y46kx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>634231</id>
    <revision>
      <id>5141300</id>
      <parentid>4809414</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7287" sha1="3elhut98bvi1c68od3qpuoacs65epx8" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава
|назва               = Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан
|саманазва           = جمهوری دموکراتیک افغانستان
|статус              = 
|сцяг                = Flag_of_Afghanistan_(1980–1987).svg
|апісанне_сцяга      = Сцяг ДРА
|герб                =
|апісанне_герба      = Герб ДРА
|карта               = LocationAfghanistan_(with_Soviet_borders).svg
|памер               = 225px
|апісанне            = 
|p1                  = Рэспубліка Афганістан (1973—1978)
|flag_p1             = Flag of Afghanistan (1974–1978).svg
|p2                  = 
|flag_p2             = 
|p3                  = 
|flag_p3             = 
|p4                  = 
|flag_p4             = 
|утворана            = [[1978]]
|ліквідавана         = [[1992]]
|s1                  = Ісламская Дзяржава Афганістан
|flag_s1             = Flag_of_Afghanistan_(1992–2001).svg
|s2                  = 
|flag_s2             = 
|s3                  = 
|flag_s3             = 
|s4                  = 
|flag_s4             = 
|дэвіз               = 
|гімн                = 
|аўдыё               = 
|у_складзе           = 
|сталіца             = [[Кабул]]
|гарады              = 
|мова                = [[Дары (мова)|дары]], [[пушту]]
|валюта              = 
|дадатковы_параметр  = 
|змесціва_параметру  = 
|плошча              = 
|насельніцтва        = 
|форма_кіравання     = [[Савецкая рэспубліка|cавецкая рэспубліка]]
|дынастыя            = 
|тытул_кіраўнікоў    = 
|кіраўнік1           = 
|год_кіраўніка1      = 
|тытул_кіраўнікоў2   = 
|кіраўнік2           = 
|год_кіраўніка2      = 
|тытул_кіраўнікоў3   = 
|кіраўнік3           = 
|год_кіраўніка3      = 
|тытул_кіраўнікоў4   = 
|кіраўнік4           = 
|год_кіраўніка4      = 
|тытул_кіраўнікоў5   = 
|кіраўнік5           = 
|год_кіраўніка5      = 
|тытул_кіраўнікоў6   = 
|кіраўнік6           = 
|год_кіраўніка6      = 
|рэлігія             = 
|дадатковы_параметр1 = 
|змесціва_параметру1 = 
|Этап1               = 
|Дата1               = 
|Год1                = 
|Этап2               = 
|Дата2               = 
|Год2                = 
|Этап3               = 
|Дата3               = 
|Год3                = 
|Этап4               = 
|Дата4               = 
|Год4                = 
|Этап5               = 
|Дата5               = 
|Год5                = 
|Этап6               = 
|Дата6               = 
|Год6                = 
|дадатковы_параметр2 = 
|змесціва_параметру2 = 
|да                  = 
|д1                  = 
|д2                  = 
|д3                  = 
|д4                  = 
|д5                  = 
|д6                  = 
|д7                  = 
|пасля               = 
|п1                  = 
|п2                  = 
|п3                  = 
|п4                  = 
|п5                  = 
|п6                  = 
|п7                  = 
|сёння               = 
|заўв                = 
}}

'''Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан (ДРА)''' ([[Дары (мова)|дары]] ''جمهوری دموکراتیک افغانستان'') — гістарычная сацыялістычная дзяржава на тэрыторыі сучаснай [[Афганістан|Ісламскай Рэспублікі Афганістан]]. Сталіцай рэспублікі з’яўляўся горад [[Кабул]].

Дзяржава была абвешчана у красавіку [[1978]] года, пасля так званай [[Красавіцкая рэвалюцыя|«красавіцкай рэвалюцыі»]], да ўлады прыйшла [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана]] (НДПА). Вышэйшым органам улады стаў Рэвалюцыйны савет, які ўзначаліў [[Нур Мухамед Таракі]]. Дзеючая на той момант Канстытуцыя ад [[14 лютага]] [[1977]] года была адменена. [[16 верасня]] [[1979]] года Таракі быў адхілены ад улады яго найбліжэйшым паплечнікам [[Хафізула Амін|Хафізулой Амінам]], які перад гэтым займаў пасаду Прэм’ер-міністра і Міністра Абароны Афганістана.

[[25 снежня]] [[1979]] года па дамоўленасці з кіраўніком Амінам і з мэтай аказання падтрымкі ўраду НДПА ў Афганістан былі ўведзены [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|савецкія войскі]]. [[27 снежня]] [[1979]] года савецкія спецгрупы штурма захапілі ўрадавую рэзідэнцыю ў [[Кабул]]е і забілі Аміна. Падчас бою загінулі больш як 200 афганскіх салдат і афіцэраў, два малалетнія сыны Аміна і чатырнаццаць савецкіх вайскоўцаў. Савецкія войскі знаходзіліся ў Афганістане да [[1989]] года.

Пасля вываду савецкіх войскаў кіруючы рэжым у Афганістане на чале з [[Махамад Наджыбула|Махамадам Наджыбулой]] працягнуў атрымліваць дапамогу ад [[СССР]]. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] дапамога была спынена, і [[28 красавіка]] [[1992]] года [[афганскія маджахеды]] без [[Падзенне Кабула (1992)|бою ўвайшлі ў Кабул]] і існаванне Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан спынілася&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/culture/625674.html «Интернациональный долг», наркотики, ловушка для СССР. Вопросы и ответы о войне в Афганистане ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200224171010/https://news.tut.by/culture/625674.html |date=24 лютага 2020 }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://geo.historic.ru/enc/item/f00/s00/m000037/index.shtml Афганістан, Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]

{{СЭУ}}

[[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Афганістана]]</text>
      <sha1>3elhut98bvi1c68od3qpuoacs65epx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Су-30</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641262</id>
    <revision>
      <id>5141245</id>
      <parentid>5026760</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35261" sha1="swg5rig85rgbb88ddwdg73d0gcq7kkw" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
{{Картка ЛА|назва=Су-30|асноўны эксплуатант={{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Расія}} [[Расія]]&lt;br&gt;{{Сцяг|КНР}} [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітай]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Індыя}} [[Індыя]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Алжыр}} [[Алжыр]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Арменія}} [[Арменія]]|катэгорыя на Вікісховішчы=Sukhoi Su-30|базавая мадэль=[[Су-27]]|кошт адзінкі=[[Долар ЗША|$]]83 млн (Су-30МКІ індыйскай зборкі, 2012 год)&lt;br&gt;[[Долар ЗША|$]]50 млн (Су-30СМ для ВПС Беларусі, 2019 год)&lt;ref&gt;https://udf.by/news/politic/202798-su-30-sm-schitaem-dengi-i-zadaem-voprosy.html&lt;/ref&gt;|кошт распрацоўкі=|выпушчана адзінак=больш за 630&lt;br&gt;(на пачатак [[2018]] года)&lt;ref&gt;The Military Balance 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;[http://www.iarex.ru/articles/55081.html Поставки боевых самолётов в Вооружённые Силы России в 2017 году - ИА REX&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;india&quot;&gt;[http://www.india.com/news/india/iaf-plans-to-upgrade-su-30mki-fighters-with-advanced-radar-missiles-2558945/ IAF Plans to Upgrade Su-30MKI Fighters With Advanced Radar, Missiles | India News, India.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;|гады вытворчасці=з [[1992]] года|іншыя эксплуатанты=гл. [[#На узбраенні|на узбраенні]]|статус=эксплуатуецца, вырабляецца|выява=|канец эксплуатацыі=|пачатак эксплуатацыі=[[1992]] год|першы палёт=[[31 снежня]] [[1989]] года|канструктар=|вытворца={{Расія}} [[Камсамамольскі-на-Амуры авіяцыйны завод імя Ю. А. Гагарына|КнААЗ]]&lt;ref&gt;[http://www.knaapo.ru/rus/products/su-30mk2/index.wbp Су-30МК2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140912224828/http://www.knaapo.ru/rus/products/su-30mk2/index.wbp |date=12 верасня 2014 }} на сайте КНААПО&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{сцяг|Расія}} [[Іркут (кампанія)|«Іркут»]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.irkut.com/ru/services/production/ |title=Су-30КН на сайце «Іркут» |accessdate=2012-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130322165146/http://www.irkut.com/ru/services/production/ |archivedate=2013-03-22 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|распрацоўшчык={{СССР}} → {{Расія}} [[ДКБ Сухога]]|тып=Шматмэтавы [[знішчальнік]]&lt;ref name=&quot;paralay&quot;&gt;[http://paralay.com/su30.html Су-30]&lt;/ref&gt;|подпіс=|варыянты з асобнымі артыкуламі=
}}
'''Су-30''' (па кадыфікацыі НАТА: ''Flanker-C'' — ''«Фланкер-Ц»'') — савецкі/расійскі двухмесны шматмэтавы знішчальнік заваявання [[Панаванне ў паветры|панавання ў паветры]] пакалення 4+ .

Су-30 прызначаны для знішчэння паветраных цэляў днём і ноччу, у простых і складаных метэаралагічных умовах, а таксама на фоне зямлі пры ўжыванні актыўных і пасіўных перашкод, кантролю паветранай прасторы, блакіраванні [[аэрадром]]аў праціўніка на вялікай глыбіні і дзеянняў па наземным і марскім аб'ектам. ''Су-30'' таксама магчыма выкарыстоўваць для кіравання групавымі баявымі дзеяннямі пры заваёўванні панавання ў паветры, знішчэнні дэсанту праціўніка ў паветры, а таксама для вядзення [[Паветраная разведка|паветранай разведкі]] і знішчэння наземных мэтаў у простых і складаных метэаралагічных умовах.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=МО РФ|title=Многоцелевой истребитель Су-30|url=http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/weapons/more.htm?id=10364996@morfMilitaryModel|date=2016-05-27|publisher=Минобороны России|accessdate=2016-05-27|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://vpk-news.ru/news/27788|title=Три звена Су-35 и Су-30СМ поступят на вооружение ЗВО до конца года {{!}} Еженедельник «Военно-промышленный курьер»|publisher=vpk-news.ru|accessdate=2016-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160224121750/http://vpk-news.ru/news/27788|archivedate=24 лютага 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя стварэння ==
Досвед эксплуатацыі аднамесных знішчальнікаў паказаў, што ў сучасным паветраным баю занадта высокія нагрузкі на лётчыка, выкліканыя неабходнасцю манеўравання і адначасовага кіравання комплексам сучаснага ўзбраення. Гэта ў поўнай меры адносілася і да новага тады Су-27С, таму было вырашана ўвесці ў экіпаж лётчыка-аператара, які мог бы вырашаць тактычныя і навігацыйныя задачы, ажыццяўляць кіраўніцтва групай самалётаў, а пры неабходнасці і браць кіраванне самалётам на сябе, разгружаючы лётчыка пры працяглых палётах. Акрамя таго, другі член экіпажа несумненна дабратворна ўплываў у псіхалагічным плане. Таму яшчэ ў сярэдзіне 80-х гадоў у КБ Сухога пачаліся першыя прапрацоўкі канцэпцыі баявога двухмеснага знішчальніка. Кіраўніком тэмы быў прызначаны І. В. Емяльянаў.&lt;ref&gt;«Уголок неба»&lt;/ref&gt;

Базавай машынай для распрацоўкі новага праекта стаў двухмесны навучальна-баявы знішчальнік [[Су-27|Су-27УБ]]. У якасці прататыпу быў абраны самалёт-лабараторыя пад шыфрам Т-10Ля-2, аснашчаны штангай дазапраўкі ў паветры.

У 1988 годзе на Іркуцкім авіязаводзе былі пераабсталяваны першыя два Су-27УБ, якія атрымалі ў КБ шыфр Т-10ПУ-5 і Т-10ПУ-6, а на заводзе - выраб «10-4ПУ» і бартавыя нумары 05 і 06. Самалёты абсталявалі сістэмай дазапраўкі ў паветры, новай сістэмай навігацыі, мадэрнізаванымі сістэмай дыстанцыйнага кіравання палётам і сістэмай кіравання ўзбраеннем. Першая машына выйшла на выпрабаванні ўжо восенню 1988 года, пілатавалі завадскія лётчыкі-выпрабавальнікі Г. Е. Буланаў, В. Б. Максіменка, С. В. Макараў і Н. Н. Іваноў, затым выпрабаванні былі працягнутыя ў ЛІІ ім. М. М. Громава..

У серыі новы самалёт атрымаў назву Су-30. Вытворчасць новага самалёта, праз вялікую пераемнасць з навучальна-баявой мадыфікацыяй, было вырашано арганізаваць у [[Іркуцк]]у.

Асноўныя адрозненні ад самалёта Су-27УБ:

* ўсталяваная сістэма дазапраўкі палівам у палёце праз штангу;
* ўстаноўленая спецыяльная апаратура сувязі і навядзення, на прыборнай дошцы задняй кабіны змантаваны шырокафарматны тэлевізійны індыкатар тактычнай абстаноўкі;
* зменена сістэма кандыцыянавання

Апроч сваёй асноўнай функцыі — заваявання [[Панаванне ў паветры|панавання ў паветры]], новы самалёт мог весці працяглае патруляванне ці суправаджэнне больш цяжкіх ударных машын, а таксама выкарыстоўвацца у якасці паветранага пункта кіравання групы знішчальнікаў. Захавалася магчымасць выкарыстання самалёта ў якасцітрэніравальнага. Самалёт прызначаўся у першую чаргу для патрэбаў войск  СПА СССР.

Першыя два пабудаваных самалёта за № 79371010101 і № 79371010102 паступілі ў ЛІІ на выпрабаванні, пасля завяршэння перададзеныя пілатажнай групе А. Н. Квочура. Яны былі перафарбаваныя ў чырвона-сіне-белыя колеры і атрымалі бартавыя нумары 596 і 597. Першае публічнае выступленне пілатажнай групы і паказ Су-30 адбыліся ў працэсе авіяцыйнай выставы ў 1992 годзе. Менавіта з гэтага моманту ў Расіі аднавілі паказальныя палёты і ўдзел у розных міжнародных выставах ваеннай авіяцыйнай тэхнікі

Аднак, у сувязі з развалам СССР і цяжкай эканамічнай сітуацыяй, вытворчасць Су-30 вялася вельмі павольна. .

Удзел самалётаў у выставах зацікавіў замежных патэнцыйных пакупнікоў. Так, як [[Расія|Расіі]] было не да закупак баявых самалётаў, то было вырашана пастаўляць Су-30 замежным пакупнікам, што дазволіла б падтрымаць авіяцыйную прамысловасць. У выніку на базе Су-30 пачаліся працы па экспартных мадыфікацыям.

Першым замоўцам Су-30 стала [[Індыя]]. Індыйская мадыфікацыя Су-30К («камерцыйны») нязначна адрозніваецца ад базавай мадэлі складам абсталявання. Усяго было пабудавана 18 машын.

У далейшым самалёт неаднаразова мадэрнізаваўся па запытах розных замежных пакупнікоў і пастаўляўся за мяжу. У XXI стагоддзі на базе адной з апошніх мадыфікацый для Індыі - Су-30МКІ была распрацавана мадыфікацыя для Расеі - Су-30СМ. 21 верасня 2012 года самалёт ўпершыню падняўся ў неба і ўжо да канца года два першыя серыйныя самалёта былі перададзеныя ў ВПС.

== Канструкцыя ==

=== РЛС і сістэмы кіравання узбраеннем ===
Адным з асноўных рашэнняў, укаранёных на Су-30МКІ, стала адкрытая архітэктура бартавога радыёэлектроннага абсталявання (БРЭА).

Су-30 абсталяваны РЛС Н011M Барс, якая забяспечвае агляд прасторы, аўтаматычнае выяўленне і суправаджэнне мэтаў, у тым ліку ва ўмовах блізкага манеўранага паветранага бою, навядзенне на іх авіяцыйных кіруемых ракет тыпаў Р-77, Р-73, Р-27, Х-31, РВВ-АЕ і іншых, а таксама аўтаматычнае радыёлакацыйнае картаграфаванне мясцовасці.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|accessdate=2016-02-18|author=Сизова Ирина Юрьевна|title=Радиолокационная система управления «Барс» для истребителей Су-30МКИ (МКА, МКМ), Су-30СМ|url=http://www.niip.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=8:2011-07-18-12-25-58&amp;catid=8:2011-07-06-06-33-26&amp;Itemid=8|publisher=www.niip.ru}}&lt;/ref&gt;

Тыпавая далечыня выяўлення цэляў:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.niip.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=8:2011-07-18-12-25-58&amp;catid=8:2011-07-06-06-33-26&amp;Itemid=8|title=Радиолокационная система управления «Барс» для истребителей Су-30МКИ (МКА, МКМ), Су-30СМ|author=НИИ Приборостроения имени В.В. Тихомирова|publisher=www.niip.ru|accessdate=2016-10-01}}&lt;/ref&gt;

* '''«знішчальнік тыпа МіГ-29»''': у зоне агляду 300 кв. град:
** на сустрэчных курсах — да 140 км;
** на ўздагонных курсах — да 60 км;
* '''«чыгуначны мост»''': — 80 — 120 км;
* '''«група танкаў»''': — 40-50 км;
* '''«эсмінец»''': — 80—120 км;
* '''«авіяносец»''': — 250 км.

Акрамя гэтага Су-30 абсталяваны аптычнымі станцыямі выяўлення цэляў, кіраванне сістэмамі навядзення ўзбраення ўбудаванае у шолам пілота, што дазваляе пераключаць сістэмы пошуку мэт літаральна паваротам галавы.&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate=2016-02-18|title=Sukhoi Company (JSC) - Airplanes - Military Aircraft - Su-30МК - Aircraft performance|url=http://www.sukhoi.org/eng/planes/military/su30mk/lth/|publisher=www.sukhoi.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716144928/http://www.sukhoi.org/eng/planes/military/su30mk/lth/|archivedate=2011-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== Сродкі РЭБ ===
Знішчальнік Су-30, як і бамбардзіроўшчык Су-34, у сваёй канцэпцыі не з'яўляюцца самалётамі, арыентаванымі на скрытнасць, бо актыўна шукаюць паветраныя і наземныя мэты з дапамогай уласных магутных радараў і таму могуць быць лёгка выяўленыя па іх выпраменьванню. Гэтае вылучае Су-30 ад знішчальнікаў пятага пакалення ([[F-35]] і [[F-22 Raptor|F-22]]), якія атакуюць цэлі з выключаными радарамі, працуя у групе з самалётам ДРЛВ, якія «падсвечваюць» мэты&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate=2016-02-18|title=Understanding Network Centric Warfare|url=http://www.ausairpower.net/TE-NCW-JanFeb-05.html|publisher=www.ausairpower.net}}&lt;/ref&gt;. Характэрнай асаблівасцю самалётаў пакалення 4++ (Су-30 і Су-34) з'яўляецца магчымасць самастойнага пошуку мэты без дапамогі самалёта ДРЛВ, які з'яўляецца слабым месцам звяна знішчальнікаў пятага пакалення, бо можа быць знішчаны  ракетамі далёкага баявога радыўсу, спецыяльна прызначаных для знішчэння самалётаў ДРЛВ, такі як 40Н6Е для С-400, на далечыні 350—400 км&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate=2016-02-18|title=НЕВСКИЙ БАСТИОН|url=http://nevskii-bastion.ru/s-400-tm-2014/|publisher=nevskii-bastion.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170718030532/http://nevskii-bastion.ru/s-400-tm-2014/|archivedate=18 ліпеня 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Су-30 і Су-34 больш арыянтаваныя не на скрытнасць, а на ўжыванне магутных сродкаў РЭБ у выпадку выяўлення праціўнікам. Для Су-30 і Су-34 гэтыя модулі РЭБ Л-175В і Л005-С&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate=2016-02-18|title=Уникальный комплекс радиоэлектронной борьбы создадут для ВВС РФ|url=http://ria.ru/defense_safety/20130828/959120947.html|publisher=[[РИА Новости]]}}&lt;/ref&gt;, баявы досвед ужывання якіх паказаў магчымасць нейтралізацыі не толькі радараў знішчальнікаў, з параўнальна невялікім радыўсам дзеяння, але і цэлых комплексаў СПА (такіх як «Кальчуга») пад кіраваннем інтэгрыраваных сістэм.&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate=2016-02-18|title=Применение средств РЭБ в ходе войны с Грузией в августе 2008 года|url=http://defence.ru/article/1822/|publisher=Defence.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215183451/https://defence.ru/article/1822/|archivedate=15 лютага 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ЭДСК ===
Як і на ўсіх самалётах пакалення 4++, у Су-30 выкарыстоўваецца ЭДСК, бо самалёт мае дынамічную няўстойлівасць і кіруецца пасродкам камп'ютара, што дае каманды рулям. ЭДСК на Су-30 дазваляе яму выконваць у аўтаматычным рэжыме «Кобру Пугачова»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www0.cs.ucl.ac.uk/staff/ucacres/PCES.pdf|title=Описание ЭДСУ и Кобры Пугачёва|author=|work=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;, што дазваляе скідваць захоп Су-30 як мэты з «доплераўскіх радараў».

=== Рухавік ===
Су-30СМ абсталяваны двума двухконтурными фарсіраванымі [[Рэактыўны рухавік|турбарэактыўнымі рухавікамі]] з кіруемым вектарам цягі (КВЦ) АЛ-31ФП, што позволяет знішчальніку быць звышманеўраным.

== Супастаўленне с замежнымі адпаведнікамі ==

* 2005 год: Су-30МКІ ВПС Індыі паказаў перавагу над [[F-16]] і F-15 C/D Eagle [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]] ў навучальных баях у небе над Індыяй&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;[http://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201507290515-nygy.htm Су-30 «сделал» Eurofighter Typhoon] // Телеканал «Звезда»&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;[http://vz.ru/news/2015/7/28/758363.html / Британия и Индия сымитировали воздушные бои между Typhoon и Су-30] // [[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]], 2015&lt;/ref&gt;, а таксама перспектыўным знішчальнікам Eurofighter Typhoon ВПС Вялікабрытаніі.
* 2015 год: у Вялікабрытаніі, у рамках міжнародных вучэнняў ''Індрахануш'' («Вясёлка»), былі праведзеныя навучальныя баі між знішчальнікамі Eurofighter Typhoon Каралеўскіх ВПС Вялікабрытаніі і Су-30МКІ ВПС Індыі. Індыйскія ВПС перамаглі  ВПС Вялікабрытаніі з рахункам 12:0&lt;ref&gt;[http://www.rusdialog.ru/news/36595_1439057467 Индийские лётчики на истребителях Су-30 разгромили британские Typhoon во время учений] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210120033856/https://www.rusdialog.ru/news/36595_1439057467 |date=20 студзеня 2021 }} // Новости сегодня, 8.08.2015&lt;/ref&gt;, да чаго брытанскія прадстаўнікі аднесліся крытычна&lt;ref name=&quot;Militaryparitet&quot;&gt;[http://www.militaryparitet.com/perevodnie/data/ic_perevodnie/7250/ ВВС Великобритании назвали «комичными» заявления о победах Су-30МКИ над «Тайфунами»] // Военный паритет, 8.08.2015&lt;/ref&gt;.

== На ўзбраенні ==
[[Файл:Su-30_operators.png|міні|400x400пкс|Эксплуатанты Су-30]]

* {{Сцягафікацыя|Алжыр}}
** ВПС Алжыра — 44 адз. Су-30МКА па стане на 2019 год&lt;ref&gt;The Military Balance 2019 p.334&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ria.ru/defense_safety/20171115/1508832684.html] // РИА&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/3566087] // [[Коммерсантъ]]&lt;/ref&gt;.
* {{Сцягафікацыя|Арменія}}
** ВПС Арменіі — 4 адз. Су-30СМ на 2019 год. Чакаецца пастаўка яшчэ 8 адз. Су-30СМ
* {{Сцягафікацыя|Ангола}}
** ВВС Анголы — 2 адз. Су-30К на 2018 год&lt;ref&gt;[https://42.tut.by/561111 Ангола получила два Су-30К из Беларуси | 42.TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171202203156/https://42.tut.by/561111 |date=2 снежня 2017 }}&lt;/ref&gt;, агулам па кантракту было замоўлена 18 самалётаў Су-30К з ВПС Індыі.&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2018/01/23/748618-myanma-rossiiskie-istrebiteli Мьянма закупит российские истребители Су-30 — ВЕДОМОСТИ]&lt;/ref&gt;.
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
** [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|ВПС Беларусі]] — 4 адз. Су-30СМ на 2020 год, агулам замоўлена 12 адзінак.
* {{Сцягафікацыя|Венесуэла}}
** ВПС Венесуэлы — 23 адз. Су-30МКВ па стане на 2019 год&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;The Military Balance 2019, p.435&lt;/ref&gt;.
* {{Сцягафікацыя|В'етнам}}
** ВПС В'етнама — 35 адз. Су-30МК2 па стане на 2019 год&lt;ref&gt;The Military Balance 2019 p.316&lt;/ref&gt;.
* {{Сцягафікацыя|Індыя}}
** ВПС Індыі —  242 адз. Су-30МКІ на 2019 год&lt;ref&gt;The Military Balance 2019, p.270&lt;/ref&gt;.
* {{Сцягафікацыя|Інданезія}}
** ВПС Інданэзіі — 2 адз. Су-30МК і 9 адз. Су-30МК2 па стане на 2019 год&lt;ref&gt;The Militaty Balance 2019 p.275&lt;/ref&gt;.
* {{Сцягафікацыя|Казахстан}}
** ВПС Казахстана — 12 адз. Су-30СМ на 2018 год&lt;ref&gt;The Militaty Balance 2018 p.189&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://informburo.kz/stati/kak-v-taldykorgane-vstrechali-novye-istrebiteli-su-30sm-fotoreportazh.html Как в Талдыкоргане встречали новые истребители Су-30СМ. Фоторепортаж — Informburo.kz]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.mod.gov.kz/rus/press-centr/novosti/?cid=0&amp;rid=5921 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190731205915/https://www.mod.gov.kz/rus/press-centr/novosti/?cid=0&amp;rid=5921 |date=31 ліпеня 2019 }}&lt;/ref&gt;. Агулам замоўлены 31 самолёт&lt;ref&gt;[https://informburo.kz/stati/kak-voennye-letchiki-gotovyatsya-k-boevomu-paradu-fotoreportazh.html Как военные лётчики готовятся к Боевому параду. Фоторепортаж — Informburo.kz]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/novye-istrebiteli-su-30sm-postupili-na-vooruzhenie-vvs-kazahstana_a3107963&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/sverhmanevrennyie-istrebiteli-su-30-postupili-voorujenie-334318/ Сверхманёвренные истребители Су-30 поступили на вооружение казахстанской армии — новости Казахстана | Tengrinews]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mdai.gov.kz/ru/news/novye-istrebiteli-su-30sm-postupili-na-vooruzhenie-vvs-kazahstana Новые истребители «Су-30СМ» поступили на вооружение ВВС Казахстана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180622192838/http://mdai.gov.kz/ru/news/novye-istrebiteli-su-30sm-postupili-na-vooruzhenie-vvs-kazahstana |date=22 чэрвеня 2018 }} | Министерство оборонной и аэрокосмической промышленности Республики Казахстан&lt;/ref&gt;.
* {{Сцягафікацыя|Кітай}}
** ВПС Кітая — 73 адз. Су-30МКК і 24 адз. Су-30МК2, па стане на 2019 год&lt;ref&gt;The Military Balance 2019. P. 260, 261&lt;/ref&gt;.
* {{Сцягафікацыя|Малайзія}}
** ВПС Малайзіі — 18 адз. Су-30МКМ па стане на 2019 год&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;The Military Balance 2019. P. 290&lt;/ref&gt;.
* {{Сцягафікацыя|Расія}} 
** [[Ваенна-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі|ВПС Расіі]] — 91 адз. Су-30СМ і 20 адз. Су-30М2 на 2020 год&lt;ref&gt;The Militaty Balance 2020 p.201&lt;/ref&gt;.
** Авіяцыя ВМС РФ — 22 адз. Сухі-30СМ на 2020 год.&lt;ref&gt;The Militaty Balance 2020 p.200&lt;/ref&gt;
* {{Сцягафікацыя|Уганда}} 
** ВВС Уганды — 6 адз. Су-30МК2 на 2017 год.

== Галерэя ==
'''Су-30''' на авіясалоне МАКС-2007:&lt;gallery&gt;
Файл:Sukhoi Su-30 at MAKS 2007.jpg|
Файл:Sukhoi Su-30 at MAKS 2007 3.jpg|
&lt;/gallery&gt;'''Су-30МКІ''' на авіасалоне МАКС-2009:&lt;gallery&gt;
Файл:Su-30MKI (1).jpg|
Файл:Su-30MKI (2).jpg|
Файл:Su-30MKI (3).jpg|
Файл:Su-30MKI (4).jpg|
Файл:Su-30MKI (5).jpg|
Файл:Su-30MKI (6).jpg|
&lt;/gallery&gt;
== Лётна-тэхнічныя характарыстыкі&lt;ref&gt;[http://sukhoi.org/planes/military/su30mk/lth/ Су-30] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180131234231/http://www.sukhoi.org/planes/military/su30mk/lth/ |date=31 студзеня 2018 }} на сайте ОКБ Сухого&lt;/ref&gt; ==
[[Файл:Sukhoi Su-30 3-view line drawing.svg|міні|500x500пкс|&lt;center&gt;Праекцыі самалёта Су-30&lt;/center&gt;]]

=== Тэхнічныя характарыстыкі ===

* '''Экипаж''': 2 чалавека
* '''Даўжыня''': 21,9 м
* '''Вышыня''': 6,36 м
* '''Размах крыла''': 14,7 м
* '''Плошча крыла''': 62 м²
* '''Маса''':
** '''пустога''': 18 800 кг
** '''нармальная ўзлётная''': 24 900 кг
** '''максімальная ўзлётная''': 34 500 кг
** '''гранічная ўзлётная''': 38 800 кг
** '''паліва''': 9640 кг
* '''[[Рухавік]]''': 2 × ТРДДФ «АЛ-31Ф» (АЛ-31ФП на Су-30СМ)
** '''[[Цяга]]''':
*** '''максімальная бесфарсажная''': 2 × 7770 [[Кілаграм-сіла|кгс]]
*** '''пры''' '''фарсажу''': 2 × 12500 кгс
** '''вуглы адхілення вектара цягі (для АЛ-31ФП)''': ±16° у любым накірунку, ±20° у плоскасці
** '''скорасць адхілення вектара цягі (для АЛ-31ФП)''': 60°/с
** '''маса''': 1520 кг
* '''Максімальная эксплуатацыйная''' '''[[Паскарэнне свабоднага падзення|перагрузка]]''': +9 G

=== Лётныя характарыстыкі ===

* '''Максімальная''' '''[[Скорасць|хуткасць]]''':
** '''ля зямлі''': 1350 км/г ([[Лік Маха|М]]=1,13)
** '''на вышыні''': км/г 2125 ([[Лік Маха|М]]=2)
* '''Далёкасць палёту''':
** '''ля зямлі''': 1270 км
** '''на вышыні''': 3000 км
** '''баявы радыус''': 1500 км
* '''Працягласць палёту''': 3,5 ч (без дазаправак)
* '''[[Практычная столь]]''': 17300 м
* '''Хуткапад'ёмнасць''': 13800 м/мин (230 м/з)
* '''Даўжыня разбегу''': 550 м
* '''Даўжыня прабегу''': 750 м
* '''[[Цягаўзброенасць]]''':
** '''пры нармальнай узлётнай масе''': 1,00
** '''пры максімальнай узлётнай масе''': 0,84
** '''пры гранічнай узлётнай масе''': 0,76
* '''Нагрузка на крыло''':
** '''пры нармальнай узлётнай масе''': 398 кг/м²
** '''спрэчкі максімальнай узлётнай масе''': 532 кг/м²

=== Узбраенне ===

* '''Пушачнае''': 30-мм пушка ГШ-301
* '''Кропкі падвескі''': 12
* '''Баявая нагрузка''': 8000 кг (да 10,4 т па РЛЭ).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.irkut.com/products/18/235/|title=Су-30МК: боевая нагрузка + дальность -Су-30МК -Продукция|publisher=www.irkut.com|accessdate=2019-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190924050416/http://www.irkut.com/products/18/235/|archivedate=24 верасня 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''Узбраенне на падвесе''':
** 6 кіруемых ракет сярэдняй далёкасці Р-77, Р-27Р ці Р-27ЭР, Р-27Т ці Р-27ЭТ з [[Галоўка саманавядзення|ЦГС]] і 6 ракет бліжняга бою Р-73 з [[Галоўка саманавядзення|ЦГС]], і Х-35&lt;ref&gt;https://iz.ru/793193/2018-09-25/poiavilos-video-udarov-noveishikh-rossiiskikh-raket-po-korabliam Появилось видео ударов новейших российских ракет по кораблям&lt;/ref&gt;;
** Бомбы свабоднага падзення масай па 500 кг (да 8 адзінак) ці па 250 кг (28 адзінак);
** Кантэйнеры КМГ-У (да 7 адзінак) ці блокі НАР С-13 і С-8 (да 4 адзінак);
** Магчымыя розныя камбінацыі кіруемага і некіруемага ўзбраення рознага класу.

== Гл. таксама ==

* Су-27 ֊ знішчальнік пакалення 4, папярэднік Су-30
* [[Су-35]] — цяжкі шматмэтавы знішчальнік пакалення 4++
* МіГ-35 — лёгкі знішчальнік пакалення 4++ 
* [[МіГ-29]] — лёгкі знішчальнік пакалення 4, папярэднік МіГ-35

== Спасылкі ==

* {{Cite web|url=http://www.irkut.com/products/15/|title=Су-30СМ|publisher=Карпарацыя «[[Іркут (кампанія)|Іркут]]»|description=Старонка на сайце вытворцы|accessdate=30 красавіка 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200429114003/http://www.irkut.com/products/15/|archivedate=29 красавіка 2020|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://www.irkut.com/products/18/|title=Су-30МК|publisher=Карпарацыя «[[Іркут (кампанія)|Іркут]]»|description=Старонка на сайце вытворцы|accessdate=30 красавіка 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200429114043/http://www.irkut.com/products/18/|archivedate=29 красавіка 2020|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=https://www.sukhoi.org/products/earlier/253/|title=Су-30МК|publisher=Кампанія «[[Сухі (кампанія)|Сухі]]»|description=Старонка на сайце вытворцы|accessdate=30 красавіка 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422171703/https://www.sukhoi.org/products/earlier/253/|archivedate=22 красавіка 2020|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://www.knaapo.ru/products/su-30mk2/|title=Су-30МК2|publisher=[[КнААЗ]]  ім. Ю. А. Гагарына|description=Старонка на сайце вытворцы|accessdate=30 красавіка 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427193659/http://www.knaapo.ru/products/su-30mk2/|archivedate=27 красавіка 2020|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://airwar.ru/enc/fighter/su30.html|title=Су-30}}
* {{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2005/11/29/cope/|title=Индийские Су-30МКИ одержали новую победу над американскими истребителями}}
* {{Cite web|url=http://lenta.ru/articles/2006/07/26/venezuela/|title=Су-30 над Латинской Америкой|publisher=[[Lenta.ru]]}}
* {{Cite web|url=http://21russia.ru/article/army/2015-02-20/obnovlenie-boevoi-uchebno-boevoi-aviatsii-2013-2014-godakh|title=Обновление боевой и учебно-боевой авиации в 2013 и 2014 годах|accessdate=30 красавіка 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150426133537/http://21russia.ru/article/army/2015-02-20/obnovlenie-boevoi-uchebno-boevoi-aviatsii-2013-2014-godakh|archivedate=26 красавіка 2015|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=https://tass.ru/info/5173689|title=Аварии и катастрофы самолётов Су-30. Досье|publisher=[[ТАСС]]}}

== Заўвагі ==
{{Reflist|2}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Самалёты ВКБ Сухога}}
[[Катэгорыя:Самалёты Сухога]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1989 годзе]]
[[Катэгорыя:Рэактыўныя знішчальнікі]]
[[Катэгорыя:Самалёты Расіі]]</text>
      <sha1>swg5rig85rgbb88ddwdg73d0gcq7kkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сямён Міхайлавіч Фрумін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>643064</id>
    <revision>
      <id>5141448</id>
      <parentid>5133427</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18547" sha1="3899k9woffro7a08jqtohd99jytx6hk" xml:space="preserve">{{Асоба}}
{{цёзкі2|Фрумін}}
'''Сямён Міхайлавіч Фрумін''' ({{ДН|12|11|1900}}, м. [[Леніна (Горацкі раён)|Раманава]], [[Горацкі павет]] — {{ДС|1|9|1938}}, [[Расстрэльны палігон «Камунарка»|палігон «Камунарка»]], [[Маскоўская вобласць]]) — дырэктар Маскоўскага інстытута фізкультуры, брыгадны камісар РСЧА.

== Біяграфія ==

=== Дзяцінства і юнацтва ===
Нарадзіўся 12 лістапада 1900 года ў м. [[Леніна (Горацкі раён)|Раманава]] [[Горацкі павет|Горацкага павета]] ў яўрэйскай сям’і Міхася (Машэ) Фруміна — рабочага цагельні ў маёнтку княгіні Дандуковай-Корсакавай. У сям’і было шэсць дзяцей, Семён быў старэйшым. З дзяцінства працаваў на цагельні і вучыўся ў сельскай школе. У 1913 годзе з’ехаў на заробкі ў [[Ніжні Ноўгарад]]. Працаваў рабочым на прыватных прадпрыемствах.

=== Удзел у грамадзянскай вайне ===
У маі 1917 года ўступіў у партыю [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і ў 1919 годзе пайшоў добраахвотнікам на фронт. Удзельнічаў у баях на Паўднёвым і Заходнім франтах. У 1920 годзе — намеснік ваенкама 144 стралковай брыгады &lt;ref&gt;Фрумина, Д., Фрумина, Л. Косомол, крепи оборону страны (С. М. Фрумин) // Революцией призванные : Очерки об участниках революционного движения в Нижегородской губернии, вступивших в партию в 1917 г. — Горький : 1987.С. 263—264 &lt;/ref&gt; .

Удзельнічаў у баях з белапалякамі пад [[Варшава]]й. Падчас адступлення, у жніўні 1920 года, быў кантужаны, атручаны газам і трапіў у палон да палякаў. Сядзеў у Варшаўскай турме, а потым быў пераведзены ў [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкую крэпасць]]. У чэрвені 1921 года збег з польскага палону і вярнуўся на тэрыторыю [[Савецкая Расія|Савецкай Расіі]].

=== Праца ў ЦК РКСМ. Вучоба ў Маскоўскім дзяржаўным універсітэце ===
Працаваў у ЦК РКСМ загадчыкам сакрэтна-дырэктыўнай часткі, затым — намеснікам загадчыка ваенна-спартыўнага аддзела. У 1927—1930 гадах апублікаваў 5 брашур па праблемах ваенна-спартыўнага выхавання моладзі.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01009248431|title=По горам Кавказа. Воен.-туристское путешествие молодежи: С рис. и карт. маршрута|date=16.04.1930|publisher=Молодая гвардия|via=Российская Государственная Библиотека}}&lt;/ref&gt;.
У 1926 годзе паступіў на медыцынскі факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У час вучобы актыўна займаўся спортам і арганізацыяй спартыўных мерапрыемстваў сярод моладзі і студэнтаў. Атрымаў спецыяльнасць лекара, але па спецыяльнасці не працаваў.

=== Дырэктар Маскоўскага інстытута фізкультуры ===
Па хадайніцтву Вышэйшага савета фізічнай культуры СССР яго ў 1931 годзе прызначылі дырэктарам і начальнікам ваеннага факультэта Маскоўскага інстытута фізкультуры. Падчас працы дырэктарам інстытута скончыў завочна ваенную школу «Выстрел» і год вучыўся на вячэрнім аддзяленні ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі РСЧА імя М. В. Фрунзэ]]. У 1934 годзе быў узнагароджаны [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]]. 17 лютага 1936 года было прысвоена званне брыгаднага камісара.

У гэтыя гады пад яго кіраўніцтвам былі пабудаваны новыя навучальныя корпусы, спартыўныя залы, сабраны кваліфікаваны калектыў выкладчыкаў. Па рашэнні Прэзідыума Усесаюзнага Савета фізічнай культуры пры ЦВК СССР у інстытуце быў уведзены фактычна паўваенны рэжым. Гэта была агульнай тэндэнцыяй ваенізацыі і абароннай накіраванасці фізкультурнай і спартыўнай працы ў краіне. Студэнтаў апранулі ў адзіную форму і забяспечылі бясплатным трохразовым харчаваннем, наведванне студэнтамі лекцый, семінараў і практычных заняткаў лічылася абавязковым.

С. М. Фрумін амаль 5 гадоў быў членам Прэзідыума Усесаюзнага савета фізічнай культуры пры ЦВК СССР, 10 гадоў — членам Ваенна-фізкультурнай камісіі ЦК УЛКСМ, членам бюро фізкультурнай камісіі УЦСПС, членам Бауманскага райкама партыі г. Масквы. Яму належыць ідэя паказу штогадовых фізкультурных дасягненняў навучэнцаў інстытута на [[Красная плошча (Масква)|Краснай плошчы]], названыя фізкультурнымі парадамі. Студэнты інстытута прымалі актыўны ўдзел у спаборніцтвах, якія праводзіліся сумесна з арміяй і С. М. Фрумін на іх сустракаўся з камандзірамі РККА: на спартыўных пляцоўках, кортах інстытута. Тут бывалі [[М. В. Фрунзэ]], Б. А. Кальпус, [[Іосіф Станіслававіч Уншліхт|І. С. Уншліхт]], М. П. Томскі, [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|М. М. Тухачэўскі]], В. К. Путна, Б. М. Фельдман і іншыя камандзіры РККА. Пра гэта сведчаць фатаграфіі, якія знаходзяцца ў фондах гісторыка-спартыўнага музея Расійскага дзяржаўнага універсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму.

Пасля арышту Б. А. Кальпуса, І. С. Уншліхта, М. П. Томскага, М. М. Тухачэўскага, В. К. Путна, Б. М. Фельдмана былі арыштаваны ўсе, хто з імі сустракаліся, у тым ліку і С. М. Фрумін.

=== Арышт, расстрэл, рэабілітацыя ===
21 ліпеня 1937 года С. М. Фрумін Пастановай Усесаюзнага Савета па справах фізкультуры і спорту пры СНК СССР быў зняты з пасады дырэктара інстытута з фармулёўкай «за сувязь з ворагамі народа», а 22 ліпеня 1937 года партыйная арганізацыя інстытута фізкультуры выключыла яго з партыі&lt;ref&gt;[http://museum.sportedu.ru/content/pravda-o-strashnykh-godakh.eum.sportedu.ru/content/pravda-o-strashnykh-godakh Сайт гісторыка-спартыўнага музея Расійскага дзяржаўнага універсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму. Старонка: Правда о страшных годах] {{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Арыштаваны 1 жніўня 1937 года і пасля допытаў быў уключаны ў расстрэльны спіс «Масква-цэнтр» ад 1 лістапада 1937 года на 123 чалавек, пад № 109. На спісе ёсць подпісы: «За». [[Сталін]], [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Молатаў]]. Аднак справа была адпраўлена на даследаванне. Другі раз уключаны ў спіс № 1 «Масква-цэнтр» ад 20 жніўня 1938 года на 313 чалавек, пад № 286. Суправаджальная запіска [[Мікалай Іванавіч Яжоў|М. І. Яжова]]: «Прашу санкцыі асудзіць усіх па першай катэгорыі». Подпісы: «За». Сталін, Молатаў &lt;ref&gt;[http://stalin.memo.ru/spiski/pg04140.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200221161843/http://stalin.memo.ru/spiski/pg04140.htm |date=21 лютага 2020 }} // Архіў Прэзідэнта РФ, воп.24, справа 412, ліст 140&lt;/ref&gt;.
Асуджаны Ваенная калегіяй Вярхоўнага суда СССР 1 верасня 1938 года па першай катэгорыі (расстрэл) па абвінавачванню ва ўдзеле ў контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі&lt;ref&gt;http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/kom/1938/frumin.htm{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Расстраляны 1 верасня 1938 года на [[Расстрэльны палігон «Камунарка»|палігоне НКУС «Камунарка»]] ў [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.memo.ru/memory/communarka/index.htm|title=МЕМОРИАЛ: растрельные списки Коммунарки|website=old.memo.ru|access-date=13 мая 2020|archive-date=29 красавіка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429001810/http://old.memo.ru/memory/communarka/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Рэабілітаваны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 4 ліпеня 1956 года.

== Сям’я ==
* Жонка — Ганна Іванаўна Паленава, як член сям’і здрадніка Радзімы (ЧСЗР) арыштавана ў 1937 годзе і выслана ў [[Кустанай]] у лагер на 5 гадоў. Рэабілітавана ў 1956 годзе. Пасля рэабілітацыі атрымала даведку аб тым, што яе муж памёр 1 снежня 1945 года.

== Узнагароды ==
* [[ордэн Чырвонай Зоркі]] (1934)

== Памяць ==
* Біяграфічны матэрыял аб С. М. Фруміне змешчаны ў экспазіцыі гісторыка-спартыўнага музея Расійскага дзяржаўнага універсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму.
* Яго імя змешчана на «Сцяне смутку» на палігоне «Камунарка».
* Па ініцыятыве ўнучкі С. М. Фруміна Ірыны Вольфсан, Міжнароднае гісторыка-асветніцкае, дабрачыннае і праваабарончае таварыства «Мемарыял» умацавала знак «Апошні адрас» у Маскве па адрасе: Арбат, д. 15/43.
* Нарыс аб С. М. Фруміне надрукаваны ў кнізе «Революцией призванные». Очерки об участниках революционного движения в Нижегородской губернии, вступивших в партию в 1917 г. — Горький: 1987.С. 263—269.

== Творы ==
* Фрумин, С. Комсомол крепи оборону СССР / С. Фрумин. — М.: Молодая гвардия, 1930 — 77с.
* Фрумин, С.Подготовка комсомола к обороне/ С. Фрумин . — М.:-Л. : Молодая гвардия, 1927 — 32 с.
* Фрумин, С.По горам Кавказа. Воен.-туристское путешествие молодежи [Текст] : С рис. и карт. маршрута / С. Фрумин — М.:: Молодая гвардия, 1930 — 62с.
* Фрумин, С.Jugendgenosse, starke die wehrmacht der UdSSR! : Die aufgabeder Ossoaviachim / S. Frumin. — Moscau : ZVV, 1930 — 48 с.
* Фрумин, С.Komsomol na strazy ZSRR [Текст] / S. Frumin. — Moskwa. 1930. — 47 с.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Фрумина, Д., Фрумина, Л. Комсомол, крепи оборону страны(С. М. Фрумин)// Революцией призванные : Очерки об участниках рев. движения в Нижегор. губернии, вступивших в партию в 1917 г. — Горький : 1987. С.263-269.
* Мельникова, В. Ф. «Хотелось бы назвать всех поименно…» // газета «На старт». 5.04. 1993.
* Черушев Н. С., Черушев Ю. Н. Расстрелянная элита РККА (командармы 1-го и 2-го рангов, комкоры, комдивы и им равные). 1937—1941. Биографический словарь. М.: 2012. С.341-342.

== Спасылкі ==
* На сайце «Бессмертный барак» [https://bessmertnybarak.ru/Frumin_Semen_Mikhaylovich/ Фрумин Семен Михайлович]
* На сайце гісторыка-спартыўнага музея Расійскага дзяржаўнага універсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму:
** старонка «Лица и личности»: [http://museum.sportedu.ru/content/sm-frumin С. М. Фрумин | Историко-спортивный музей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190512170904/http://museum.sportedu.ru/content/sm-frumin |date=12 мая 2019 }}
** старонка «Репрессии»: [http://museum.sportedu.ru/content/frumin-semen-mikhailovich Фрумин Семен Михайлович | Историко-спортивный музей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200107151450/http://museum.sportedu.ru/content/frumin-semen-mikhailovich |date=7 студзеня 2020 }};
** [http://museum.sportedu.ru/content/pravda-o-strashnykh-godakh Правда о страшных годах | Историко-спортивный музей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230622194128/http://museum.sportedu.ru/content/pravda-o-strashnykh-godakh |date=22 чэрвеня 2023 }}
* Последний адрес. Москва, Арбат, 15/43 — Фрумин и ГЦОЛИФК, рассказывает Елена Ивановна Сидорова, директор музея ГЦОЛИФК // [https://www.youtube.com/watch?v=EsVI4vPFTr8 Москва, Арбат, 15/43 — Фрумин и ГЦОЛИФК, рассказывает Елена Ивановна Сидорова]
* Последний адрес. Москва, Арбат, 15/43 — Семён Михайлович Фрумин. Вспоминают дочь С. М. Фрумина — Наталья Фрумина и его внучка Ирина Вольфсон // [https://www.youtube.com/watch?v=g4hWpypstMg Москва, Арбат, 15/43 — Семён Михайлович Фрумин]
* Лившиц, Владимир. Исполнилось 120 лет со дня рождения нашего земляка, который был ректором крупнейшего в России физкультурного вуза// [https://horki.info/news/15887.html Исполнилось 120 лет со дня рождения нашего земляка, который был ректором крупнейшего в России физкультурного вуза | horki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305124920/https://horki.info/news/15887.html |date=5 сакавіка 2021 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Фрумін Сямён Міхайлавіч}}
[[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]]
[[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Педагогі СССР]]
[[Катэгорыя:Педагогі Расіі]]
[[Катэгорыя:Спартыўныя функцыянеры]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горацкім раёне]]</text>
      <sha1>3899k9woffro7a08jqtohd99jytx6hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віктар Рыгоравіч Галавачоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>643737</id>
    <revision>
      <id>5141197</id>
      <parentid>3627746</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, вікіфікацыя, афармленне</comment>
      <origin>5141197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2535" sha1="796q0grrrmloc5fv7vsi1k87vg1c6i6" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Галавачоў}}
{{архітэктар}}
'''Віктар Рыгоравіч Галавачоў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі і беларускі [[архітэктар]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 11 кастрычніка 1937 года ў [[Сталінск]]у [[Кемераўская вобласць|Кемераўскай вобласці]] [[РСФСР]].

Скончыў у 1961 годзе [[Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут]]. Працаваў у праектных арганізацыях [[Новакузнецк]]а, [[Віцебск]]а, [[Гомель|Гомеля]], з 1980 года — у [[Сургут|Сургуце]].

Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з 1968 года. Пражывае ў [[Сургут|Сургуце]].

== Творчасць ==
Асноўныя працы: лабараторны корпус [[Заходне-Сібірскае геалагічнае ўпраўленне|Заходне-Сібірскага геалагічнага ўпраўлення]] (1961—1968, у аўтарскім калектыве) у [[Новакузнецк]]у, [[Дом палітасветы (Гомель)|Дом палітасветы]] (1973, у аўтарскім калектыве), Будбанк БССР па [[Сялянская вуліца (Гомель)|вул. Сялянскай]], 31 (1974), паліклініка УУС (1975), прычыгуначны сартавальны паштамт (1979) у [[Гомель|Гомелі]].

== Узнагароды ==
2-я і 3-я прэміі на Усесаюзным конкурсе — ''за помнік-абеліск у гонар 250-годдзя ўз’яднання Хакасіі і Расіі''.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Головачев Виктор Григорьевич}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Галавачоў Віктар Рыгоравіч}}
[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Архітэктары СССР]]
[[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Новакузнецка]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Гомеля]]</text>
      <sha1>796q0grrrmloc5fv7vsi1k87vg1c6i6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141199</id>
      <parentid>5141197</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>удакладненне</comment>
      <origin>5141199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="hfugkzyt8imomip9pn4i9csodzier64" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Галавачоў}}
{{архітэктар}}
'''Віктар Рыгоравіч Галавачоў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі і беларускі [[архітэктар]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 11 кастрычніка 1937 года ў [[Сталінск]]у [[Новасібірская вобласць|Новасібірскай вобласці]] [[РСФСР]].

Скончыў у 1961 годзе [[Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут]]. Працаваў у праектных арганізацыях [[Новакузнецк]]а, [[Віцебск]]а, [[Гомель|Гомеля]], з 1980 года — у [[Сургут|Сургуце]].

Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з 1968 года. Пражывае ў [[Сургут|Сургуце]].

== Творчасць ==
Асноўныя працы: лабараторны корпус [[Заходне-Сібірскае геалагічнае ўпраўленне|Заходне-Сібірскага геалагічнага ўпраўлення]] (1961—1968, у аўтарскім калектыве) у [[Новакузнецк]]у, [[Дом палітасветы (Гомель)|Дом палітасветы]] (1973, у аўтарскім калектыве), Будбанк БССР па [[Сялянская вуліца (Гомель)|вул. Сялянскай]], 31 (1974), паліклініка УУС (1975), прычыгуначны сартавальны паштамт (1979) у [[Гомель|Гомелі]].

== Узнагароды ==
2-я і 3-я прэміі на Усесаюзным конкурсе — ''за помнік-абеліск у гонар 250-годдзя ўз’яднання Хакасіі і Расіі''.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Головачев Виктор Григорьевич}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Галавачоў Віктар Рыгоравіч}}
[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Архітэктары СССР]]
[[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Новакузнецка]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Гомеля]]</text>
      <sha1>hfugkzyt8imomip9pn4i9csodzier64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віленскае таварыства сяброў навук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>647536</id>
    <revision>
      <id>5141144</id>
      <parentid>4879981</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8352" sha1="cdhdh9z5sii4zh1fyf7yisv38ygj688" xml:space="preserve">{{Арганізацыя
 |назва            = Віленскае таварыства сяброў навук
 |альтэрнатыўная   = Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie
|background_color = 
 |колер_назвы      = 
 |лагатып          = 
|шырыня_лагатыпа  = 
 |подпіс           = 
 |карта1           = 
 |шырыня_карты1    = 
 |легенда1         = 
 |карта2           = 
 |шырыня_карты2    = 
 |легенда2         = 
 |членства         = 
 |тып_цэнтра       = будынак
 |цэнтр            = 
 |тып              = асветніцкая
 |мовы             = [[польская мова|польская]]
 |мова             = 
|пасада_кіраўніка1 = Старшыня
|імя_кіраўніка1    = Станіслаў Касцялкоўскі
|заснавальнік1      = Альфонс Парчэўскі
|падзея_заснавання1 = Рэгістрацыя
|дата_заснавання1   = [[1907]]
|падзея_ліквідацыі  = 
 |дата_ліквідацыі    = 1940
 |заўвага1           = 
 |адрас            = Вільня
 |сайт             = 
 |вікісховішча     = 
}}
'''Віленскае таварыства сяброў навук''' (''Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie'') — [[гістарычнае таварыства]], грамадская арганізацыя, якая існавала ў Вільні ў 1907—1940 гадах. Мэты: даследаванне гісторыі, этнаграфіі і культуры Літвы, Беларусі і Польшчы.

== Выдавецкая і навуковая дзейнасць ==
[[Файл:Palac Towarzystwa Przyjaciol Nauk in Vilnius.JPG|thumb|міні|Будынак Таварыства сяброў навук]]
Заснавана па ініцыятыве {{нп5|Альфонс Парчэўскі|Альфонса Парчэўскага|pl|Alfons Parczewski}}. Дзейнасць Таварыства была накіравана на развіццё рэгіянальных даследаванняў (вывучэнне гісторыі Літвы з пункту гледжання гісторыі, этнаграфіі, прыроды і статыстыкі) і ў цэлым польскай навукі, літаратуры і мастацтва ў віленскім рэгіёне.

Таварыства ў першай палове XX стагоддзя, нароўні з Віленскім універсітэтам, мела вялікае значэнне. Выдаваўся «Rocznik Towarzystwa…» («Штогоднік таварыства…», 1907—1922), «{{нп5|Атэнеум Віленскі||pl|Ateneum Wileńskie}}» (1923—1939), дзе распавядалася пра мінулае [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даваліся дакументы, бягучая гістарычная бібліяграфія. Членамі ці членамі-карэспандэнтамі Таварыства з’яўляліся Тадэвуш Чахаўскі, [[Стэфан Эрэнкройц]], [[Людвік Каланкоўскі]], [[Юзаф Мантвіл]], Генрык Няводнічанскі, [[Эліза Ажэшка]], [[Станіслаў Пігань]], [[Чэслаў Янкоўскі]], Уладзіслаў Захорскі і інш&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ЭГБ|3|Гістарычныя таварыствы|Каханоўскі Г.|14−15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|5|Таварыства сяброў навук|224|Цыбуля В. А.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Lowmianski H.'' Bibliografia zawartości «Atenum Wileńskiego». Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, 1983, z. 20, s. 227−259.&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Profesor Stanisław Kościałkowski.jpg|thumb|240px|Станіслаў Касцялкоўскі]]
Была сабрана вялікая бібліятэка: там знаходзіліся рукапісы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Ян Карловіч|Яна Карловіча]], [[Ян Шванскі|Яна Шванскага]], этнаграфічныя даследаванні [[Міхал Адольфавіч Федароўскі|Міхала Федароўскага]] і [[Казімір Французовіч|Казіміра Французовіча]], лісты [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] і інш. Цяпер гэта знаходзіцца ў літоўскіх архівах&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Гасюнас Ст.|загаловак= Из художественных хранилищ|выданне=Вильнюс|месца=Вильнюс|год=1996|нумар=6|старонкі=98−114|isbn=02336-2203}}&lt;/ref&gt;.

Пасля 1939 года для Таварыства, як і для многіх іншых польскіх навуковых і культурных устаноў, пачаўся складаны перыяд. Апошні кіраўнік Таварыства прафесар [[Станіслаў Касцялкоўскі]] быў арыштаваны ўлетку 1941 года і адпраўлены ў ссылку на Урал. У 1941 годзе, пры нямецкай акупацыі, Таварыства спыніла сваю дзейнасць. Касцялкоўскі, вызвалены пасля пачатку германа-савецкай вайны ў студзені 1942 года, быў эвакуіраваны ў Іран разам з войскам [[Уладзіслаў Андэрс|Андэрса]]&lt;ref&gt;{{артыкул|Семянчук А.|загаловак= Жыццёвы шлях Станіслава Касцялкоўскага − прафесара Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя|выданне= Ян Булгак і культура заходнебеларускага рэгіену з ХІХ ст. да Другой сусветнай вайны: зб. навуковых артыкулаў|месца=Гродна|выдавецтва=ГрДУ|год=2009|старонак=135|isbn=978-985-515-140-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Бездэль В. Я.|загаловак=Беларускія вучоныя ў канцы XVIII−XIX стст. у кантэксце развіцця еўрапейскай навукі|выданне=Вестник молодого учёного международного ун-та МИТСО. Сб. научных статей|месца=Мн.|выдавецтва=Международный ун-т МИТСО|год=2019|старонкі=14|старонак=396}}&lt;/ref&gt;.

== Старшыні Таварыства ==
* [[Ян Курчэўскі]] (1907—1916)
* Уладзіслаў Захорскі (1916—1927)
* Альфонс Парчэўскі (1927—1933)
* [[Марыян Здзяхоўскі]] (1933—1938)
* Станіслаў Касцялкоўскі (1938—1940)

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Тавары́ства сябро́ў наву́к, Таварыства аматараў навук|Цыбуля В. А.|374}}
* {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Тавары́ства сябро́ў наву́к|Вера цыбуля|493—494}}
* ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. — Гродна, 2001. — С. 320.
* Pranciškus Smuglevičius ir jo epocha. — Vilnius: Vilniaus dailės akademijos leidykla, 1997. — {{ISSN|1392-0316}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Навуковыя таварыствы]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя таварыствы]]
[[Катэгорыя:1907 год у Вільні]]</text>
      <sha1>cdhdh9z5sii4zh1fyf7yisv38ygj688</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:DBatura/Чарнавік</title>
    <ns>2</ns>
    <id>653452</id>
    <revision>
      <id>5141482</id>
      <parentid>5140599</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8608" sha1="0bygp1sdbdjb4qyvqhz2obq4f0otjt7" xml:space="preserve">У чэрвені—верасені [[2025]] года на прасторах сацыяльных сетках [[X (сацыяльная сетка)|X]] (раней [[Twitter]]) і [[Truth Social]] разгарэўся канфлікт паміж бізнесменам [[Ілан Маск|Іланам Маскам]] і [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнтам ЗША]] [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].&lt;ref name=&quot;Karl-2025&quot;&gt;{{Cite web |last1=Karl |first1=Jonathan |title=Trump tells ABC Musk 'lost his mind,' as CEO's dad says 'make sure this fizzles out' |date=June 6, 2025 |work=ABC News |access-date=2025-06-09 |url=https://abcnews.go.com/Politics/day-after-blistering-exchange-trump-calls-elon-musk/story?id=122567621}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lawler |first=Richard |date=2025-07-03 |title=Trump says he'll look into deporting Musk as fight over bill escalates |url=https://www.theverge.com/news/695703/trump-elon-musk-deport-threat-doge-subsidies-spending-bill |access-date=2025-07-08 |website=The Verge |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Перадгісторыя==
Яшчэ да яго першага прэзідэнцтва ў 2016—2021 гадах Маск крытыкаваў Дональда Трампа&lt;ref name=&quot;Ferris-2016&quot;&gt;{{Cite web |last=Ferris |first=Robert |date=November 4, 2016 |title=Donald Trump's character reflects poorly on United States, Elon Musk says |url=https://www.cnbc.com/2016/11/04/donald-trumps-character-reflects-poorly-on-united-states-says-elon-musk.html |access-date=February 6, 2025 |publisher=[[CNBC]] |language=en}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2022 года мужчыны абмяняліся варожымі заявамі&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Schonfeld |first=Zach |date=July 10, 2022 |title=Trump: Elon Musk 'another bulls— artist' |url=https://thehill.com/homenews/state-watch/3551329-trump-elon-musk-another-bulls-artist/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114161024/https://thehill.com/homenews/state-watch/3551329-trump-elon-musk-another-bulls-artist/ |archive-date=January 14, 2025 |access-date=February 6, 2025 |work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]] |language=en-US |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cillizza |first=Chris |date=July 12, 2022 |title=Analysis: Why Elon Musk and Donald Trump can't get along |url=https://edition.cnn.com/2022/07/12/politics/trump-elon-musk-comments-age-presidency/index.html |access-date=February 6, 2025 |work=[[CNN]] |language=en |archive-date=November 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124140927/https://edition.cnn.com/2022/07/12/politics/trump-elon-musk-comments-age-presidency/index.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dasgupta |first=Sravasti |date=July 12, 2022 |title=Elon Musk turns on Trump after he called Tesla boss a 'bulls*** artist': 'Time for Trump to hang up his hat' |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/elon-musk-comments-donald-trump-twitter-b2120947.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220817/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/elon-musk-comments-donald-trump-twitter-b2120947.html |archive-date=August 17, 2022 |work=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;.

Неўзабаве ў 2024 годзе іх ўзаемаадносіны змяніліся&lt;ref name=&quot;Bedigan-2024&quot;&gt;{{Cite web |last=Bedigan |first=Mike |date=December 31, 2024 |title=A timeline of Donald Trump and Elon Musk's tumultuous relationship |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-musk-friendship-history-b2672224.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117060357/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-musk-friendship-history-b2672224.html |archive-date=January 17, 2025 |access-date=February 7, 2025 |website=[[The Independent]] |language=en}}&lt;/ref&gt;. Прычынам таму было тое, што ў час [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|прэзідэнцкіх выбараў 2024 года]] штаб Трампа сутыкнуўся з недахоп сродкаў сумай у 50 мільёнаў [[Долар ЗША|долараў]]. Для гэтага палітык і яго прадстаўнікі сталі шукаць спонсараў, адным з якіх стаў Маскам&lt;ref name=&quot;Egwuonwu-2025&quot;&gt;{{Cite news |first1=Nnamdi |last1=Egwuonwu |year=2025 |title=Trump-Musk political relationship: A summary and timeline |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-musk-summary-timeline-political-relationship-rcna211453 |access-date=9 June 2025 |archive-date=June 9, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250609054533/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-musk-summary-timeline-political-relationship-rcna211453 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Бізнесмен ахвяраваў яму больш за 290 мільёнаў.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Wright |first1=David |last2=Leeds-Matthews |first2=Alex |date=February 1, 2025 |title=Elon Musk spent more than $290 million on the 2024 election, year-end FEC filings show |url=https://www.cnn.com/2025/02/01/politics/elon-musk-2024-election-spending-millions/index.html |access-date=February 14, 2025 |work=[[CNN]] |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213170830/https://www.cnn.com/2025/02/01/politics/elon-musk-2024-election-spending-millions/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Другой адміністрацыі Трампа Маск узначальваў [[Дэпартамент эфектыўнасці ўрада (ЗША)|Дэпартамент эфектыўнасці ўрада]] (DOGE)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Picchi |first=Aimee |date=2024-11-14 |title=What to know about Trump's Department of Government Efficiency, led by Elon Musk and Vivek Ramaswamy |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-department-of-government-efficiency-doge-elon-musk-ramaswamy/ |access-date=2025-05-22 |website=CBS News |quote=Trump announced the DOGE in a statement on Tuesday, describing it as an effort to &quot;slash excess regulations, cut wasteful expenditures, and restructure Federal Agencies&quot; |archive-date=November 17, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241117233859/https://www.cbsnews.com/news/trump-department-of-government-efficiency-doge-elon-musk-ramaswamy/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Пры тым ініцыятывы бізнесмена на дзяржаўнай службе сустракалі шырокі супраціў як з боку ўлады, так і з боку грамадскасці.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-03-02 |title=Americans say Trump is changing how government works, but divide over Musk, workforce cuts — CBS News poll |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-elon-musk-government-workforce-cuts-opinion-poll-2025-03-02/ |access-date=2026-01-11 |website=CBS News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; У рэшце рэшт ён пакінуў пасаду. Неўзабаве Трамп прад’явіў Маску прэтэнзіі з нагоды палітычных ахвяраванняў для [[Дэмакратычная партыя ЗША|дэмакрата]] [[Джарэд Айзекман|Джарэда Айзекмана]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Pager |first1=Tyler |last2=Haberman |first2=Maggie |last3=Swan |first3=Jonathan |last4=Schleifer |first4=Theodore |url=https://www.nytimes.com/2025/06/06/us/politics/trump-musk-split-nasa.html |title=Buildup to a Meltdown: How the Trump-Musk Alliance Collapsed |date=June 6, 2025 |author-link2=Maggie Haberman |author-link3=Jonathan Swan |work=[[The New York Times]] |access-date=June 6, 2025}}&lt;/ref&gt;.

==Храналогія==
* 3 чэрвеня а 15:32 па ўсходнім часе Маск папярэдзіў прыхільнікаў законапраекта «One Big Beautiful Bill Act», прынятага [[Кангрэс ЗША|Кангрэсам]] 22 мая: «У лістападзе наступнага года мы звольнім усіх палітыкаў, якія здрадзілі амерыканскі народ».&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elon Musk goes on a warpath against Trump and the GOP |work=POLITICO |access-date=2025-06-12 |date=2025-06-06 |url=https://www.politico.com/news/2025/06/06/elon-musk-gop-donald-trump-midterms-00391246}}&lt;/ref&gt;  Праз тры гадзіны ён пазначыў, што законапраект «запоўнены лабісцкімі інтарэсамі».</text>
      <sha1>0bygp1sdbdjb4qyvqhz2obq4f0otjt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653862</id>
    <revision>
      <id>5141464</id>
      <parentid>3689104</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olga-saline</username>
        <id>168121</id>
      </contributor>
      <comment>год начала деятельности</comment>
      <origin>5141464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5145" sha1="9pqjh2936avma9id8jpola2q3e7gfmy" xml:space="preserve">{{Картка ўніверсітэта
 |назва                = Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій
 |скарачэнне           = КІБІТ
 |эмблема              = 
 |выява                = 
 |арыгінал             = Київський інститут бізнесу та технологій
 |міжназва             = Kiev Institute of Business and Technology
 |ранейшае             = 
 |дэвіз                = 
 |заснаваны            = [[1992]]
 |зачынены             = 
 |рэарганізаваны       = 
 |год рэарганізацыі    = 
 |тып                  = 
 |рэктар               = [[Алена Вячаславаўна Якаўлева]]
 |прэзідэнт            = 
 |навуковы кіраўнік    = 
 |студэнты             =
 |замежныя студэнты    = 
 |спецыялітэт          = 
 |бакалаўрыят          = 
 |магістратура         = 
 |аспірантура          = 
 |дактарантура         = 
 |дактары              = 
 |прафесары            = 
 |выкладчыкі           = 
 |размяшчэнне          = 
 |метро                = [[Сырэць (станцыя метро)|Сырэць]]
 |кампус               = 
 |адрас                = зав. Зорны, 1/5,&lt;br&gt;04078 г. Кіеў, Украіна
 |сайт                 = [https://kibit.edu.ua]
 |узнагароды           = 
 |CoordScale           =  
 |edu_region           =  
}}
'''Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій''' — [[Украіна|украінская]] прыватная [[вышэйшая навучальная ўстанова]], якая знаходзіцца ў [[Кіеў|Кіеве]] і спецыялізуецца на бізнес-адукацыі.

== Гісторыя ==
У [[1961]] годзе па ініцыятыве таварыства «Веды», [[АН УССР]], [[Кіеўскі політэхнічны інстытут|КПІ]] і іншы інстытуцый быў створаны Кіеўскі народны ўніверсітэт тэхнічнага прагрэсу, які працаваў на базе Рэспубліканскага дома эканамічнай і навукова-тэхнічнай прапаганды. Да [[1979]] года ў КНУТП прайшлі навучанне больш за 17000 слухачоў. Ва ўніверсітэце выкладалі 11 [[Член-карэспандэнт|членаў-карэспандэнтаў]] [[АН УССР]], 90 [[Доктар навук|дактароў навук]], [[Прафесар|прафесараў]] і 432 [[Кандыдат навук|кандыдатаў навук]], [[Дацэнт|дацэнтаў]].

Станам на [[1992]] год колькасць выпускнікоў КНУТП перавысіла 30 тысяч. Была зменена арганізацыйна-прававая форма, універсітэт атрымаў новую назву — Украінскі хрысціянскі ўніверсітэт бізнесу і тэхналогій. Нягледзячы на станоўчую ацэнку дзейнасці ўніверсітэта, у выніку установе было адмоўлена ў [[Ліцэнзія|ліцэнзіі]] на адукацыйную дзейнасць з рэкамендацыяй змяніць назву.

Ужо ў [[1995|1992]] годзе была зарэгістравана новая навучальная ўстанова — Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій, заснавальнікамі якога сталі Украінскі хрысціянскі ўніверсітэт бізнесу і тэхналогій і Украінская лабараторыя праблем адукацыі і прамысловага развіцця [[НАН Украіны]]. Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій атрымаў [[Ліцэнзія|ліцэнзію]] Міністэрства адукацыі і навукі Украіны на правядзенне адукацыйнай дзейнасці. У тым жа годзе была адноўлена работа факультэта эканомікі і менеджменту.

== Структура ==
* Факультэт эканомікі і менеджменту
* Факультэт псіхалогіі
* [[Кіеў]]скі каледж
* Філіял у [[Вінніца|Вінніцы]]
* Філіял у [[Жытомір]]ы
* Філіял у [[Умань|Умані]]

== Спасылкі ==
* [https://kibit.edu.ua Афіцыйная старонка інстытута]

{{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Кіева}}

[[Катэгорыя:1995 год ва Украіне]]
[[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Кіева]]</text>
      <sha1>9pqjh2936avma9id8jpola2q3e7gfmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141467</id>
      <parentid>5141464</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olga-saline</username>
        <id>168121</id>
      </contributor>
      <comment>оптимизировали структуру</comment>
      <origin>5141467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4941" sha1="oc93mytfqbsvx4uv5bmw5gafhicg9a7" xml:space="preserve">{{Картка ўніверсітэта
 |назва                = Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій
 |скарачэнне           = КІБІТ
 |эмблема              = 
 |выява                = 
 |арыгінал             = Київський інститут бізнесу та технологій
 |міжназва             = Kiev Institute of Business and Technology
 |ранейшае             = 
 |дэвіз                = 
 |заснаваны            = [[1992]]
 |зачынены             = 
 |рэарганізаваны       = 
 |год рэарганізацыі    = 
 |тып                  = 
 |рэктар               = [[Алена Вячаславаўна Якаўлева]]
 |прэзідэнт            = 
 |навуковы кіраўнік    = 
 |студэнты             =
 |замежныя студэнты    = 
 |спецыялітэт          = 
 |бакалаўрыят          = 
 |магістратура         = 
 |аспірантура          = 
 |дактарантура         = 
 |дактары              = 
 |прафесары            = 
 |выкладчыкі           = 
 |размяшчэнне          = 
 |метро                = [[Сырэць (станцыя метро)|Сырэць]]
 |кампус               = 
 |адрас                = зав. Зорны, 1/5,&lt;br&gt;04078 г. Кіеў, Украіна
 |сайт                 = [https://kibit.edu.ua]
 |узнагароды           = 
 |CoordScale           =  
 |edu_region           =  
}}
'''Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій''' — [[Украіна|украінская]] прыватная [[вышэйшая навучальная ўстанова]], якая знаходзіцца ў [[Кіеў|Кіеве]] і спецыялізуецца на бізнес-адукацыі.

== Гісторыя ==
У [[1961]] годзе па ініцыятыве таварыства «Веды», [[АН УССР]], [[Кіеўскі політэхнічны інстытут|КПІ]] і іншы інстытуцый быў створаны Кіеўскі народны ўніверсітэт тэхнічнага прагрэсу, які працаваў на базе Рэспубліканскага дома эканамічнай і навукова-тэхнічнай прапаганды. Да [[1979]] года ў КНУТП прайшлі навучанне больш за 17000 слухачоў. Ва ўніверсітэце выкладалі 11 [[Член-карэспандэнт|членаў-карэспандэнтаў]] [[АН УССР]], 90 [[Доктар навук|дактароў навук]], [[Прафесар|прафесараў]] і 432 [[Кандыдат навук|кандыдатаў навук]], [[Дацэнт|дацэнтаў]].

Станам на [[1992]] год колькасць выпускнікоў КНУТП перавысіла 30 тысяч. Была зменена арганізацыйна-прававая форма, універсітэт атрымаў новую назву — Украінскі хрысціянскі ўніверсітэт бізнесу і тэхналогій. Нягледзячы на станоўчую ацэнку дзейнасці ўніверсітэта, у выніку установе было адмоўлена ў [[Ліцэнзія|ліцэнзіі]] на адукацыйную дзейнасць з рэкамендацыяй змяніць назву.

Ужо ў [[1995|1992]] годзе была зарэгістравана новая навучальная ўстанова — Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій, заснавальнікамі якога сталі Украінскі хрысціянскі ўніверсітэт бізнесу і тэхналогій і Украінская лабараторыя праблем адукацыі і прамысловага развіцця [[НАН Украіны]]. Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій атрымаў [[Ліцэнзія|ліцэнзію]] Міністэрства адукацыі і навукі Украіны на правядзенне адукацыйнай дзейнасці. У тым жа годзе была адноўлена работа факультэта эканомікі і менеджменту.

== Структура ==
* [[Кіеў]]скі каледж
* Філіял у [[Жытомір]]ы

== Спасылкі ==
* [https://kibit.edu.ua Афіцыйная старонка інстытута]

{{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Кіева}}

[[Катэгорыя:1995 год ва Украіне]]
[[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Кіева]]</text>
      <sha1>oc93mytfqbsvx4uv5bmw5gafhicg9a7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141505</id>
      <parentid>5141467</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4943" sha1="11m0sc5kdl8vw7wz3v0horgztmmr31v" xml:space="preserve">{{Картка ўніверсітэта
 |назва                = Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій
 |скарачэнне           = КІБІТ
 |эмблема              = 
 |выява                = 
 |арыгінал             = Київський інститут бізнесу та технологій
 |міжназва             = Kiev Institute of Business and Technology
 |ранейшае             = 
 |дэвіз                = 
 |заснаваны            = 1992
 |зачынены             = 
 |рэарганізаваны       = 
 |год рэарганізацыі    = 
 |тып                  = 
 |рэктар               = [[Алена Вячаславаўна Якаўлева]]
 |прэзідэнт            = 
 |навуковы кіраўнік    = 
 |студэнты             =
 |замежныя студэнты    = 
 |спецыялітэт          = 
 |бакалаўрыят          = 
 |магістратура         = 
 |аспірантура          = 
 |дактарантура         = 
 |дактары              = 
 |прафесары            = 
 |выкладчыкі           = 
 |размяшчэнне          = 
 |метро                = [[Сырэць (станцыя метро)|Сырэць]]
 |кампус               = 
 |адрас                = зав. Зорны, 1/5,&lt;br&gt;04078 г. Кіеў, Украіна
 |сайт                 = [https://kibit.edu.ua]
 |узнагароды           = 
 |CoordScale           =  
 |edu_region           =  
}}
'''Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій''' — [[Украіна|украінская]] прыватная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] ў [[Кіеў|Кіеве]], спецыялізуецца на бізнес-адукацыі.

== Гісторыя ==
У 1961 годзе па ініцыятыве таварыства «Веды», [[АН УССР]], [[Кіеўскі політэхнічны інстытут|КПІ]] і іншы інстытуцый быў створаны Кіеўскі народны ўніверсітэт тэхнічнага прагрэсу, які працаваў на базе Рэспубліканскага дома эканамічнай і навукова-тэхнічнай прапаганды. Да 1979 года ў КНУТП прайшлі навучанне больш за 17&amp;nbsp;000 слухачоў. Ва ўніверсітэце выкладалі 11 [[Член-карэспандэнт|членаў-карэспандэнтаў]] [[АН УССР]], 90 [[Доктар навук|дактароў навук]], [[Прафесар|прафесараў]] і 432 [[Кандыдат навук|кандыдатаў навук]], [[Дацэнт|дацэнтаў]].

Станам на 1992 год колькасць выпускнікоў КНУТП перавысіла 30&amp;nbsp;000. Была зменена арганізацыйна-прававая форма, універсітэт атрымаў новую назву — Украінскі хрысціянскі ўніверсітэт бізнесу і тэхналогій. Нягледзячы на станоўчую ацэнку дзейнасці ўніверсітэта, установе было адмоўлена ў [[Ліцэнзія|ліцэнзіі]] на адукацыйную дзейнасць з рэкамендацыяй змяніць назву.

Ужо ў 1992 годзе зарэгістравана новая навучальная ўстанова — Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій, заснавальнікамі якога сталі Украінскі хрысціянскі ўніверсітэт бізнесу і тэхналогій і Украінская лабараторыя праблем адукацыі і прамысловага развіцця [[НАН Украіны]]. Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій атрымаў [[Ліцэнзія|ліцэнзію]] Міністэрства адукацыі і навукі Украіны на правядзенне адукацыйнай дзейнасці. У тым жа годзе была адноўлена работа факультэта эканомікі і менеджменту.

== Структура (май 2026) ==
* Кіеўскі інстытут бізнесу і тэхналогій
* Кіеўскі каледж
* Філіял у [[Жытомір]]ы

== Спасылкі ==
* [https://kibit.edu.ua Афіцыйная старонка інстытута]

{{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Кіева}}

[[Катэгорыя:1995 год ва Украіне]]
[[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Кіева]]</text>
      <sha1>11m0sc5kdl8vw7wz3v0horgztmmr31v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя Бурундзі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654790</id>
    <revision>
      <id>5141419</id>
      <parentid>4368908</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія, стыль, вікіфікацыя, дапаўненне</comment>
      <origin>5141419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9942" sha1="5e9qd7fivrygefvha26cgrxqzz9uoen" xml:space="preserve">[[Бурундзі]] разам з [[Руанда]]й і яшчэ трыма краінамі ([[Лесота]], [[Эсваціні]] і [[Батсвана]]) з’яўляюцца рэдкім у [[Афрыка|Афрыцы]] выпадкам тэрытарыяльнага спадкаемства аўтэнтычнай дзяржавы — каралеўства Бурундзі. У пачатку ХХ стагоддзя Бурундзі ўваходзіла ў склад германскіх калоній (пад назвай Урундзі), а пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] была падмандатнай тэрыторыяй Бельгіі. Незалежнасць атрымала ў 1962 годзе адначасова з Руандай. У 1966 годзе перайшла да рэспубліканскай формы кіравання. З таго часу перажыла шэраг пераваротаў і этнічных канфлікаў, у тым ліку дзве грамадзянскія вайны і два генацыды (самы жорсткі ў 1993 годзе) ды падаўленне пратэстаў з наступнай ізаляцыяй краіны ў 2015 годзе.

== Дакалаланіяльнае мінулае ==
Карэннымі насельнікамі бурундзійскіх земляў лічацца [[тва]] — прадстаўнікі негрыльскай малой расы, адна з галін пігмеяў. На працягу апошніх 500 гадоў тэрыторыю Бурундзі засялілі народы земляробаў [[хуту]] і пастухоў [[тутсі]], што лёгка скарылі тва. У ХVII—XIX стагоддзях існавала незалежнае каралеўства Бурундзі, дзе нешматлікія тутсі дамінавалі над хуту; тва займалі самую нізкую прыступку ў іерархіі. На чале дзяржавы стаяў ''мвамі'' (літаральна ''ўладар''), якому падпарадкоўвалася племянная арыстакратыя. Каралеўства ад пачатку існавання значна пашырыла свае межы.

== Пад уладай Германіі ==
[[Файл:Flag of the German East Africa Company.svg|thumb|Сцяг Германскай Усходне-Афрыканскай кампаніі]]
У канцы ХІХ стагоддзя на землі вакол Вялікіх азёр паквапілася [[Германская імперыя|Германія]]. Спачатку каланіяльныя інтарэсы Германскай імперыі прадстаўляла Германская Усходне-Афрыканская кампанія, аднак ужо ў 1891 годзе пры непасрэдным удзеле Берліна была створана калонія [[Германская Усходняя Афрыка]], куды ўвайшлі Руанда, Урундзі (тады Бурундзі вымаўлялі менавіта так) і Танганьіка (мацерыковая частка Танзаніі). Падчас Першай сусветнай вайны Германская Усходняя Афрыка стала арэнай баявых дзеянняў, бадай што самых актыўных на ўсім кантыненце. У чэрвені 1916 года нямецкія войскі пакнулі Урундзі пад скардынаваным насцікам куды больш шматлікіх англа-бельгійскіх часцей. Адсюль жа войскі Антанты неўзабаве зладзілі паход на [[Табора|Табору]] — адміністрацыйны цэнтр калоніі.

== Пад уладай Бельгіі ==
Пасля паразы ў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]], Руанда і Урундзі адышлі да [[Бельгія|Бельгіі]] паводле Версальскай дамовы. У 1924—1946 гадах дзве будучыя незалежныя дзяржавы з аб’яднанай назвай Руанда-Урундзі і сталіцай ва Ужумбуры (так тады вымаўлялі Бужумбуру) юрыдычна былі тэрыторыяй Бельгіі [[Мандат Лігі Нацый|пад мандатам Лігі Нацый]], з 1946 года і да заваёвы незалежнасці — [[Падапечная тэрыторыя ААН|падапечнай тэрыторый ААН]] Руанда-Урундзі пад кіраваннем усё той жа Бельгіі. У 1948 годзе каланіяльныя ўлады дазволілі стварэнне палітычных партый, што ў выніку зрабіла вялікі ўнёсак у набыццё незалежнасці. Самай уплывовай і дзейнай партыяй стаў Саюз за Нацыянальны Прагрэс (UPRONA). 1 ліпеня 1962 года на палітычнай карце свету паўстала каралеўства Бурундзі на чале з каралём [[Мвамбутса IV|Мвамбутсам IV]]. Варта адзначыць, што ў каланіяльны перыяд кіруючая манархічная дынастыя не перарвалася.

== Незалежнасць ==
[[Файл:Plaza de la Independencia.JPG|thumb|Плошча незалежнасці ў [[Бужумбура|Бужумбуры]]]]
З 1966 года, пасля звяржэння манархіі і ўсталявання ў краіне аднапартыйнай і аўтарытарнай рэспубліканскай формы кіравання, адзначаецца вельмі нестабільнае палітычнае становішча, якое з цягам часу пагаршалася шэрагам узброеных канфліктаў на этнічнай глебе. У 1970-я і 1990-я Бурундзі перажыла дзве грамадзянскія вайны і два генацыды. Узброеная барацьба за ўладу ў Бурундзі этнічных груп хуту і тутсі (адпаведна 85 % і 14 % насельніцтва) максімальна абвастрылася ў 1993 і выклікала шматгадовы палітычны і эканамічны крызіс у краіне, абрынуўшы яе да ліку найбяднейшых у свеце. 6 красавіка 1994 года Прэзідэнт Бурундзі Сіпрыен Нтар’яміра разам з руандыйскім калегам загінуў у авіякатастрофе, што стала падставай для [[Генацыд у Руандзе|генацыду тутсі]] ў Руандзе і далейшай эскалацыі канфлікту ў Бурундзі.

У ліпені 1996 года да ўлады ў Бурундзі ізноў прыйшлі ваенныя на чале з маёрам П. Буйоя (тутсі), які ўжо займаў пост прэзідэнта (1987—1993). Распачатыя ў чэрвені 1998 года міжбурундзійскія перамовы пры пасрэдніцтве былога Прэзідэнта Танзаніі Д. Ньерэрэ, а затым былога Прэзідэнта ПАР [[Нельсан Мандэла|Н. Мандэлы]] завяршыліся падпісаннем у Арушэ «Дамовы аб міры і нацыянальным прымірэнні» (28 жніўня 2000).

=== ХХІ стагоддзе ===
У адпаведнасці з дасягнутымі дамоўленасцямі ў 2001 годзе з Бурундзі пачаўся пераходны перыяд, які завяршыўся ў жніўні 2005 года пасля паспяхова праведзеных рэферэндуму па прыняцці новай канстытуцыі і выбараў ва ўладныя структуры ўсіх узроўняў. 7 верасня 2006 года падпісана «Дамова аб поўным спыненні агню» паміж урадам і апошнім апазіцыйным узброеным рухам Бурундзі — «Фронтам нацыянальнага вызвалення» (ФНЛ).

31 снежня 2006 года была завершана дзейнасць адкрытай у чэрвені 2004 года Місіі ААН у Бурундзі (ОНЮБ), якая была заменена на «Аб’яднаныя прадстаўніцтвы ААН у Бурундзі» (БІНЮБ). У 2015 годзе Бурундзі ахапіў чарговы палітычны крызіс, калі прэзідэнт [[П’ер Нкурунзіза]] пайшоў на трэці тэрмін. У выніку задушэння пратэстаў незадаволенай палітычным працэсам апазіцыі загінула каля 1700 чалавек, больш за 350 000 адправілася ў выгнанне.&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/report/2018/05/18/we-will-beat-you-correct-you/abuses-ahead-burundis-constitutional-referendum&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бурундзі ў тэмах}}
{{Афрыка паводле тэм|Гісторыя}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Бурундзі| ]]</text>
      <sha1>5e9qd7fivrygefvha26cgrxqzz9uoen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>658977</id>
    <revision>
      <id>5141212</id>
      <parentid>5140803</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+5 новых</comment>
      <origin>5141212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="hbq0h3mxs8r91i1e53r5w7tiu2vh00m" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Рамэа і Джульета (фільм, 1968)|2026-05-13T07:05:38Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Ніна Манфрэдзі|2026-05-13T06:46:55Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Стратэгія павука|2026-05-13T06:31:22Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Я і ты (фільм, 2012)|2026-05-13T06:22:03Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Вэб-камера|2026-05-13T01:25:15Z|IshaBarnes}}
{{Новы артыкул|Nickelodeon Animation Studio|2026-05-12T15:44:31Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Джодзі Комер|2026-05-12T12:47:47Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Ідыёты|2026-05-12T12:30:17Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Антыхрыст (фільм)|2026-05-12T11:30:04Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Німфаманка (фільм)|2026-05-12T11:05:54Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Hanna-Barbera|2026-05-11T16:59:20Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Adult Swim|2026-05-10T15:31:15Z|Feeleman}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hbq0h3mxs8r91i1e53r5w7tiu2vh00m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сутыкненні ў правінцыі Анбар (2013—2014)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>660423</id>
    <revision>
      <id>5141375</id>
      <parentid>5112172</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30362" sha1="50390fuo3czvrx5yk5unvqbqq5wj4s3" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
|канфлікт = Сутыкненні ў правінцыі Анбар
|выява  = 
|загаловак   = 
|дата = [[30 снежня]] [[2013]] — [[25 чэрвеня]] [[2014]]
|месца = мухафаза [[Анбар (мухафаза)|Аль-Анбар]], [[Ірак]]
|частка = [[Грамадзянская вайна ў Іраку]]
|вынік = перамога ІДІЛ
|праціўнік1 = 
{{Сцягафікацыя|Ірак}}:
*• [[Узброеныя сілы Ірака|УСІ]]
*• [[Паліцыя]]
*• [[Савет выратавання Анбара]]
'''замежная падтрымка''':
* {{Сцягафікацыя|ЗША}}
* {{Сцягафікацыя|Іран}}
* {{Сцягафікацыя|Сірыя}}&lt;ref name=&quot;сирийцы&quot;/&gt;
|праціўнік2 = 
[[Выява:ShababFlag.svg|border|22px]] [[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]]&lt;br&gt;[[Файл:Islamic Army of Iraq (emblem).png|22px]] [[Ісламская армія ў Іраку]]&lt;br&gt;[[Выява:Flag of the Ba'ath Party.svg|22px|border]] [[Баас]]{{efn|Баас і АЛНО адмаўляюць, нават мінімальнае, супрацоўніцтва з ІДІЛ, прадстаўляючы сябе як трэцюю сілу, з прычыны процілеглых ідэалогій, праграм і мэтаў. У [[2015]] годзе ў гонар 68-й гадавіны з дня ўтварэння партыі [[Ібрагім Ізат ад-Дуры]], старшыня Баас, выпусціў відэазварот да іракцаў, дзе заявіў, што тэрарыстычная групоўка ІД наўмысна выкарыстоўвалася Багдадам і Іранам, як «таран супраць баасістаў для падаўленне народнай рэвалюцыі 2012—2013 гг.» З яго слоў, меркавалася пад падставай барацьбы з тэрарызмам пачаць шыітызацыю Ірака і маргіналізаваць сунітаў. Акрамя таго, ад-Дуры заявіў аб арышце бачных баасістаў баевікамі ІД, верхавод тэрарыстаў Абу Бакр аль-Багдадзі запатрабаваў ад «Баас» прызнаць ягоную ўладу і прысягнуць на вернасць, як умову для вызвалення топавых камандзіраў баасістаў&lt;ref&gt;[https://vk.com/wall-153203112_36860 Сотрудничала ли партия «Баас» с ИГ? Реальность и вымысел.] // Голос Арабов, 15 кастрычніка 2020 (суполка ў «ВКонтакте»)&lt;/ref&gt;.}}:
*• [[File:Logo of the Army of the Men of the Naqshbandi Order.png|22px]] [[Армія людзей накшбандзійскага ордэна]]
'''замежная падтрымка:'''
* [[Выява:Flag of Syria (1930–1958, 1961–1963).svg|border|23px]] [[Сірыйская апазіцыя]]&lt;ref name=point&gt;{{cite web|url=http://voiceofrussia.com/news/2014_06_21/ISIL-militants-seize-Iraqi-Syrian-border-point-0308/|title=ISIL militants seize Iraqi-Syrian border point|publisher=Voiceofrussia.com|access-date=16 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023105910/http://voiceofrussia.com/news/2014_06_21/ISIL-militants-seize-Iraqi-Syrian-border-point-0308/|archive-date=23 кастрычніка 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{Сцяг|Афганістан|2013}} Добраахвотнікі з [[Афганістан]]а&lt;ref name=&quot;люты&quot;/&gt;
|камандзір1 = {{Сцяг|Ірак}} [[Нуры аль-Малікі]]
|камандзір2 = [[Выява:ShababFlag.svg|border|22px]] [[Абу Бакр аль-Багдадзі]]
|сілы1 = 
|сілы2 = 
|страты1 = 6000 забітых, 12 000 дэзерціраў, звыш 1000 палонных пакарана смерцю
|страты2 = 225 забітых, 528 палонных
|агульныя страты = 1168 мірных грамадзян загінулі
}}
'''Сутыкнення ў правінцыі Анбар''' — узброены канфлікт паміж [[шыіты|шыіцкіх]] урадам Ірака і [[суніты|суніцкімі]] баевікамі з ІДІЛ у ходзе грамадзянскай вайны ў Іраку на тэрыторыі правінцыі Анбар. Прычынай эскалацыі стаў разгон суніцкага лагера пратэсту ў Рамадзі, які быў арганізаваны яшчэ ў [[2012]] годзе ў знак пратэсту супраць гегемоніі шыітаў у іракскім кіраўніцтве.

== Храналогія ==
=== 2013 ===
* [[30 снежня]] — ахвярамі разгону сталі 13 маніфестантаў, пасля чаго ў горадзе пачаўся мяцеж&lt;ref&gt;[http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1388471340 44 иракских депутата ушли в отставку после объявления… джихада правительству] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160125224852/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1388471340 |date=25 студзеня 2016 }}&lt;/ref&gt;, з рэзкай крытыкай іракскіх уладаў выступілі апазіцыйныя суніцкія дэпутаты&lt;ref&gt;[http://mignews.ru/news/disasters/world/010114_103937_67451.html Мятеж в иракской провинции] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160817132350/http://mignews.ru/news/disasters/world/010114_103937_67451.html |date=17 жніўня 2016 }} // mignews.ru&lt;/ref&gt;.
=== 2014 ===
==== Студзень ====
* [[1 студзеня]] — часці ІДІЛ атакавалі Масул&lt;ref&gt;[http://warsonline.info/irak/irakskaya-armiya-likvidirovala-muftiya-igil-v-g-mosul.html Иракская армия ликвидировала муфтия «Исламского государства Ирака и Леванта» в г. Мосул] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170123045608/http://warsonline.info/irak/irakskaya-armiya-likvidirovala-muftiya-igil-v-g-mosul.html |date=23 студзеня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* [[2 студзеня]] — ІДІЛ быў захоплены Рамадзі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1388693040 |title=Боевики иракской «Аль-Кайеды» захватили город Рамади |access-date=2014-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108081711/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1388693040 |archive-date=2014-01-08 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[4 студзеня]] — урад пацвердзіў страту горада Фалуджа&lt;ref&gt;[http://www.trend.az/world/arab/2227219.html Боевики захватили город Эль-Фаллуджа в центре Ирака]&lt;/ref&gt;.
* [[5 студзеня]] — урадавая авіацыя нанесла ўдар па Рамадзі&lt;ref&gt;[http://mignews.ru/news/disasters/world/050114_165841_74667.html Иракская авиация бомбит иракские города] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308065212/http://mignews.ru/news/disasters/world/050114_165841_74667.html |date=8 сакавіка 2016 }} // mignews.ru&lt;/ref&gt;. У гэты ж час у сутычках з баевікамі ў ваколіцах горада загінулі 22 салдаты ўрадавай арміі&lt;ref&gt;[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/872719 СМИ: в результате вооруженного столкновения на западе Ирака погибли 34 человека] //ТАСС, 5 января 2014&lt;/ref&gt;.
* [[6 студзеня]] — іракскія сілы бяспекі пры падтрымцы байцоў з плямёнаў аднавілі кантроль над цэнтрам Рамадзі&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2014/01/07/us-iraq-anbar-idUSBREA060HL20140107|title=Iraq moves up tanks, guns for looming Falluja assault|agency=Reuters|date=7 January 2014|access-date=7 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924192231/http://www.reuters.com/article/2014/01/07/us-iraq-anbar-idUSBREA060HL20140107|archive-date=24 верасня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[7 студзеня]] — іракскія ракетныя ўдары па Рамадзі прывялі да гібелі 25 баевікоў&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iraq missile strikes kill 25 militants: ministry|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-07/243326-iraq-missile-strikes-kill-25-militants-ministry.ashx#axzz2oNa3sbT8|newspaper=The Daily Star|date=7 January 2014|access-date=7 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019212047/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2014/Jan-07/243326-iraq-missile-strikes-kill-25-militants-ministry.ashx#axzz2oNa3sbT8|archive-date=19 кастрычніка 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 студзеня]] — наступленне сіл бяспекі і байцоў плямёнаў, накіраванае на выцясненне ІДІЛ з паўднёвага Рамадзі, было адбіта паўстанцамі пасля сямі гадзін баёў&lt;ref&gt;{{cite news|title= ISIL calls on Iraq Sunnis to keep fighting|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/01/isil-calls-iraq-sunnis-keep-fighting-2014186554213170.html|publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 студзеня]] — іракскія сілы бяспекі пры падтрымцы танкаў уступілі ў жорсткія баі з баевікамі ІДІЛ ў раёне Аль-Бубалі, паміж Рамадзі і Эль-Фалуджай&lt;ref&gt;{{cite news|title=Heavy clashes as Iraq fighting sparks rights worries|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-09/243565-heavy-clashes-as-iraq-fighting-sparks-rights-worries.ashx#axzz2oNa3sbT8|newspaper=The Daily Star|date=9 January 2014|access-date=9 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128223846/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2014/Jan-09/243565-heavy-clashes-as-iraq-fighting-sparks-rights-worries.ashx#axzz2oNa3sbT8|archive-date=28 лістапада 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[10 студзеня]] — у вёсцы Аль-Бубалі ўспыхнулі сутыкненні паміж іракскім спецназам і ІДІЛ&lt;ref&gt;{{cite news|title= Fighters clash with Iraqi forces in Anbar |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/01/fighters-clash-with-iraqi-forces-anbar-2014110143456424894.html |publisher=Al Jazeera|date=10 January 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[14 студзеня]] — суніцкія баевікі, уключаючы ІДІЛ, захапілі некалькі раёнаў Рамадзі&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sunni gunmen seize more turf in Iraq's Ramadi: police|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-14/244019-sunni-gunmen-seize-more-turf-in-iraqs-ramadi-police.ashx#axzz2oNa3sbT8|newspaper=The Daily Star|date=14 January 2014|access-date=7 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191130090935/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2014/Jan-14/244019-sunni-gunmen-seize-more-turf-in-iraqs-ramadi-police.ashx#axzz2oNa3sbT8|archive-date=30 лістапада 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[16 студзеня]] — іракскай арміі пры падтрымцы суніцкіх плямёнаў атрымалася адбіць горад Саклавія&lt;ref name=&quot;Press TV&quot;&gt;{{cite news |title=Iraqi forces retake western town from militants |url=http://www.presstv.ir/detail/2014/01/16/345872/iraq-forces-retake-western-town/ |publisher=Press TV |date=16 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208060712/http://www.presstv.ir/detail/2014/01/16/345872/iraq-forces-retake-western-town/ |archive-date=8 December 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[17 студзеня]] — баевікі ІДІЛ у Эль-Фалуджы заклікалі людзей далучыцца да іх у барацьбе супраць урада, але раней у той жа дзень іракскія СМІ паведамілі, што сілы бяспекі адбілі некалькі ключавых раёнаў Рамадзі&lt;ref&gt;{{cite news|title=Militants call on Fallujah people to join fight|url=http://www.presstv.ir/detail/2014/01/17/346052/militants-call-on-people-to-join-fight/|publisher=Press TV|date=17 January 2014|access-date=7 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134621/http://www.presstv.ir/detail/2014/01/17/346052/militants-call-on-people-to-join-fight/|archive-date=24 верасня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[19 студзеня]] — іракская армія пачала аперацыю ў Рамадзі&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iraqi army launches operation in Ramadi: officials|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-19/244519-iraqi-army-launches-operation-in-ramadi-officials.ashx#axzz2oNa3sbT8|newspaper=The Daily Star|date=19 January 2014|access-date=7 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202184409/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-19/244519-iraqi-army-launches-operation-in-ramadi-officials.ashx#axzz2oNa3sbT8|archive-date=2 снежня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Наступленне было спынена пасля таго, як у сутычках былі забіты восем паліцэйскіх і членаў племянной міліцыі&lt;ref&gt;{{cite news|title=8 Iraqi police and tribesmen killed fighting Al Qaeda|url=http://in.reuters.com/article/2014/01/19/iraq-violence-idINDEEA0I08U20140119|date=19 January 2014|publisher=Reuters|access-date=7 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128055549/http://in.reuters.com/article/2014/01/19/iraq-violence-idINDEEA0I08U20140119|archive-date=28 студзеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 студзеня]] — іракская армія пры падтрымцы суніцкіх плямёнаў працягвала атакі на ключавыя раёны Рамадзі ў спробе вярнуць кантроль над імі ў ІДІЛ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Fighting in Iraqi city of Ramadi intensifies|url=http://www.presstv.ir/detail/2014/01/21/346987/fighting-in-iraqi-city-intensifies/|publisher=Press TV|date=21 January 2014|access-date=7 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134629/http://www.presstv.ir/detail/2014/01/21/346987/fighting-in-iraqi-city-intensifies/|archive-date=24 верасня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень Міністэрства абароны заявіла, што па меншай меры 50 баевікоў былі забіты ў выніку авіяўдараў па аб’ектах у Анбары&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iraq says air strikes 'kill 50 militants' in Anbar|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-22/244941-iraq-air-strikes-kill-50-militants-in-anbar-ministry.ashx#axzz2oNa3sbT8|publisher=The Daily Star|date=22 January 2014|access-date=7 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211071013/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-22/244941-iraq-air-strikes-kill-50-militants-in-anbar-ministry.ashx#axzz2oNa3sbT8|archive-date=11 лютага 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[26 студзеня]] — па паведамленнях відавочцаў, баевікі ІДІЛ захапілі ў палон пецярых іракскіх салдат блізу Эль-Фалуджы. ІДІЛ таксама захапіла шэсць ваенных «Хамераў» і падпаліла некаторыя з іх пасля сутыкненняў з сіламі бяспекі блізу Эль-Фалуджы&lt;ref&gt;{{cite news|title=Militants &quot;capture soldiers&quot; as Iraq unrest kills 12|url=https://now.mmedia.me/lb/en/mena/532436-militants-capture-soldiers-as-iraq-unrest-kills-12|publisher=NOW|date=26 January 2014|access-date=7 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012094713/https://now.mmedia.me/lb/en/mena/532436-militants-capture-soldiers-as-iraq-unrest-kills-12|archive-date=12 кастрычніка 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пазней паведамлялася, што па меншай меры сем чалавек былі забіты ў выніку авіяўдараў іракскай арміі і артылерыйскага агню&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iraqi planes, artillery strike rebel-held Fallujah|url=https://www.reuters.com/article/2014/01/26/us-iraq-violence-falluja-idUSBREA0P0PX20140126|publisher=Reuters|date=27 January 2014|access-date=7 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924192858/http://www.reuters.com/article/2014/01/26/us-iraq-violence-falluja-idUSBREA0P0PX20140126|archive-date=24 верасня 2015|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.reuters.com/article/2014/01/26/us-iraq-violence-falluja-idUSBREA0P0PX20140126 |access-date=20 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924192858/http://www.reuters.com/article/2014/01/26/us-iraq-violence-falluja-idUSBREA0P0PX20140126 |archive-date=24 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;.
* [[30 студзеня]] — афіцыйны прадстаўнік Міністэрства абароны Ірака Махамад аль-Аскары заявіў, што сілы бяспекі і іх саюзныя племянныя баевікі аднавілі кантроль над Альбу Фараджам на поўнач ад Рамадзі, а таксама над Аль-Насафам на заходняй ускраіне Фалуджы&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iraqi forces regain some control of Anbar province|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-30/245749-iraqi-forces-regain-some-control-of-anbar-province.ashx#axzz2oNa3sbT8|publisher=The Daily Star|date=30 January 2014|access-date=7 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191130144504/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2014/Jan-30/245749-iraqi-forces-regain-some-control-of-anbar-province.ashx#axzz2oNa3sbT8|archive-date=30 лістапада 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[31 студзеня]] — паводле заявы міністэрства абароны, 39-я брыгада іракскай арміі, узмоцненая іракскімі ВПС пры падтрымцы племянных баевікоў, знішчыла 40 баевікоў і захапіла штаб-кватэру ІДІЛ у Фалуджы&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iraqi army kills 40 ISIL fighters in Fallujah|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2014/01/31/Iraqi-army-kills-40-ISIS-fighters-in-Fallujah.html|publisher=Al Arabiya|date=31 January 2014}}&lt;/ref&gt;.

==== Люты ====
* [[1 лютага]] — іракская армія і паліцыя пры падтрымцы праўрадавых апалчэнцаў распачалі яшчэ адно наступленне супраць ІДІЛ у Рамадзі і Фалуджы. Па меншай меры 35 баевікоў былі забіты, а вялікая колькасць зброі была захоплена ў ходзе сутыкненняў у раёнах Малааб, Дхубат і на вуліцы 60 у Рамадзі&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iraq forces launch massive operations in Anbar|url=http://www.presstv.ir/detail/2014/02/02/348828/iraq-launches-major-offensives-in-anbar/|publisher=Press TV|date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[3 лютага]] — Міністэрства абароны паведаміла, што іракская армія і яе саюзнікі знішчылі 57 баевікоў ІДІЛ у Эль-Фалуджы&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iraq says kills 57 Islamist militants in Sunni province|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Feb-03/246221-iraq-says-kills-57-islamist-militants-in-sunni-province.ashx#axzz2oNa3sbT8|publisher=The Daily Star|date=3 February 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 лютага]] — губернатар Анбара [[Ахмед Халаф Дэйбі]] накіраваў ІДІЛ ультыматум, у якім заклікаў іх здацца цягам тыдня&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iraq governor gives Anbar militants one-week ultimatum|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Feb-08/246799-iraq-governor-gives-anbar-militants-one-week-ultimatum.ashx#axzz2oNa3sbT8|publisher=The Daily Star|date=8 February 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 лютага]] — 13 членаў ІДІЛ былі забіты ў раёне Рамадзі&lt;ref&gt;{{cite news|title=13 ISIS elements killed in Ramadi|url=http://www.iraqinews.com/iraq-war/1-isis-elements-killed-in-ramadi/#ixzz2txaOxud5|publisher=Iraqi News|date=9 February 2014|author=Hawar Berwani}}&lt;/ref&gt;.
* [[13 лютага]] — паўстанцы развілі наступленне і захапілі горад Сулейман-бек&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2014/02/13/town/ Суннитские боевики захватили город в Ираке] // Лента.ру, 13.02.2014&lt;/ref&gt;.
* [[15 лютага]] — прадстаўнік аб’яднанага камандавання Ірака заявіў, што падчас рэйду ў раёне Аль-Мілахіа, Абу-Шыхаб і Халідыя некалькіх байцоў ІДІЛ былі забіты&lt;ref&gt;{{cite news|title=Joint Command announces killing big group of ISIS, freeing Khalidiya area in Anbar|url=http://www.iraqinews.com/iraq-war/joint-command-announces-killing-big-group-of-isil-freeing-khalidiya-area-in-anbar/#ixzz2txhxdnty|publisher=Iraqi News|date=15 February 2014|author=Hawar Berwani}}&lt;/ref&gt;.
* [[18 лютага]] — былі забіты 45 баевікоў ІДІЛ, у тым ліку сірыйскія і афганскія добраахвотнікі&lt;ref name=&quot;люты&quot;&gt;{{cite news|title=45 ISIS gunmen killed in Anbar, including Syrian and Afghani fighters|url=http://www.iraqinews.com/iraq-war/gunmen-killed-in-anbar/#ixzz2txjR4S8d|publisher=Iraqi News|date=18 February 2014|author=Hawar Berwani}}&lt;/ref&gt;.

==== Вясна ====
* [[16 сакавіка]] — іракскія сілы бяспекі адбілі Рамадзі і некаторыя раёны Эль-Фалуджы&lt;ref name=&quot;aawsat.net&quot;&gt;{{cite news|title= Iraq: Anbar government says Ramadi now secure |url=http://www.aawsat.net/2014/03/article55330143|publisher=Asharq Al-Awsat|date=17 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite news|title=Iraq violence kills 37 nationwide|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Mar-19/250715-fallujah-shelling-and-clashes-kill-15-iraq-doctor.ashx#axzz2uAA4pFGD|publisher=The Daily Star|date=19 March 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[13 красавіка]] — праўрадавыя баевікі ўзялі пад кантроль дамбу Фалуджы&lt;ref name=&quot;dam&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iraqinews.com/features/all-gates-of-fallujah-dam-open-says-esawi/|title=All gates of Fallujah Dam open, says Esawi|work=Iraq news, the latest Iraq news|access-date=16 October 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[18 мая]] — сілы бяспекі аднавілі кантроль над міжнароднай хуткаснай аўтамагістраллю на ўсход ад Фалуджы і захапілі 16 вёсак і гарадоў вакол горада&lt;ref name=&quot;grip&quot;&gt;{{cite web|url=http://mawtani.al-shorfa.com/en_GB/articles/iii/features/2014/05/20/feature-01 |title=Iraqi army tightens grip on Fallujah's outskirts |date=20 May 2014 |work=Mawtani |access-date=16 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016155211/http://mawtani.al-shorfa.com/en_GB/articles/iii/features/2014/05/20/feature-01 |archive-date=16 October 2014 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;.

==== Чэрвень ====
{{Main|Наступленне ІДІЛ на поўначы Ірака (чэрвень 2014)}}
* [[3 чэрвеня]] — прынамсі 18 чалавек былі забіты і 43 паранены ў выніку абстрэлу Эль-Фалуджы&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.naharnet.com/stories/en/133401-shelling-of-iraq-s-fallujah-kills-18|title= Shelling of Iraq's Fallujah Kills 18 |publisher=Naharnet|date=3 June 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[7 чэрвеня]] — баевікі, звязаныя з ІДІЛ, узялі ў закладнікі студэнтаў Універсітэта Анбара&lt;ref name=anbar-uni-isil&gt;{{cite news|title=Iraq Militants Storm University, Taking Dozens Of Students Hostage|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2014/06/07/iraq-militants-storm-univ_0_n_5464322.html?ref=topbar|access-date=7 June 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[12 чэрвеня]] — іракскі памежны патрульны батальён, дыслакаваны ўздоўж сірыйскай мяжы, пакінуў свае пазіцыі перад тварам надыходзячых сіл ІДІЛ і прарваўся ў адносную бяспеку кантраляванага [[курды|курдамі]] горада Сінджар у Ніневіі. Аднак калона з 60 грузавікоў і сотняў памежнікаў была зрынута ў замяшанне і паніку, калі невялікі атрад аўтамабіляў ІДІЛ атакаваў іх. Да таго часу, калі курдскія сілы дайшлі, паліцыя была цалкам разгромлена і знішчана з невядомай колькасцю забітых і захопленых у палон, у той час як іншыя беглі ў пустыню, пакінуўшы ўсе свае транспартныя сродкі. Толькі двум паліцыянтам удалося дабрацца да горада Сінджар пешшу&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/threat-matrix/archives/2014/06/isis_takes_control_of_tal_afar.php|title=ISIS takes control of Tal Afar|publisher=Lonwarjournal.org|access-date=16 October 2014|archive-date=17 кастрычніка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017003344/http://www.longwarjournal.org/threat-matrix/archives/2014/06/isis_takes_control_of_tal_afar.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[15 чэрвеня]] — ІДІЛ захапіла Саклавію&lt;ref name=&quot;iranaction&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/idUKKBN0EO0LF20140616?irpc=932|title=U.S. considers air strikes, action with Iran to halt Iraq rebels|work=Reuters|access-date=16 October 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[19 чэрвеня]] — ІДІЛ захапіла хімічны склад Аль-Мутана блізу возера Тартар, прыкладна за 45 міляў на паўночны захад ад Багдаду, у раёне, які да гэтага моманту ўжо трывала перайшоў пад кантроль паўстанцаў&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/sunni-extremists-in-iraq-occupy-saddams-chemical-weapons-facility-1403190600|title=Sunni Extremists in Iraq Occupy Hussein's Chemical Weapons Facility |publisher=The Wall Street Journal|date=19 June 2014|author=Julian E. Barnes}}&lt;/ref&gt;.
* [[23 чэрвеня]] — урадавыя войскі адбілі памежны пераход Аль-Валід з Сірыяй пасля таго, як баевікі адступілі без супраціву&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/world/iraqi-forces-retake-syria-border-crossing_942119.html|title=Iraqi forces retake Syria border crossing|work=Zee News|access-date=16 October 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[24 чэрвеня]] — сірыйскія ваенныя самалёты нанеслі ўдары па некалькіх раёнах на захадзе Ірака, забіўшы прынамсі 57 мірных жыхароў, у выніку чаго, як сцвярджалі амерыканскія афіцыйныя асобы, былі нанесены ўдары па пазіцыях ІДІЛ. Аднак афіцыйнай заявы ад сірыйскага ўрада так і не паступіла&lt;ref name=&quot;сирийцы&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cnn.com/2014/06/25/world/meast/iraq-crisis/|title=Syrian warplanes strike in Iraq, killing 57 civilians, official says|date=25 June 2014|work=CNN|access-date=16 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://abcnews.go.com/blogs/politics/2014/06/syrian-war-planes-strike-isis-targets-in-iraq-us-says/|title=Syrian War Planes Strike ISIS Targets in Iraq, US Says|author=ABC News|work=ABC News Blogs|access-date=16 October 2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[25 чэрвеня]] — паўстанцы прасунуліся да дамбы Хадзіты, другой па велічыні ў Іраку, і дасягнулі Бурваны, размешчанай на ўсходнім баку горада. Урадавыя войскі ўступілі з імі ў бой, спрабуючы спыніць іх прасоўванне&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/06/26/world/middleeast/isis-iraq.html?_r=0|title= Sunni Militants Advance Toward Large Iraqi Dam|newspaper=The New York Times|access-date=16 October 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Анбарская кампанія (2003—2011)]]

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іраку]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 2013 года]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 2014 года]]</text>
      <sha1>50390fuo3czvrx5yk5unvqbqq5wj4s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сцяг Гродзенскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>660987</id>
    <revision>
      <id>5141397</id>
      <parentid>5072446</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2139" sha1="patjz93dmrqlv06z6nqjy807jdkpi9w" xml:space="preserve">{{Картка:Сцяг
 |назва  = Сцяг Гродзенскага раёна
 |суб'ект   = [[Гродзенскі раён]]
 |ключ      = Гродзенскі раён
 |краіна    = [[Сцяг Беларусі|Беларусь]]
 |выява      = Сцяг Гродзенскага раёна.jpg
 |заснаваны  = {{дата|10|11|2020|1}}
 |прапорцыя = 1:2
 |аўтар     = 
}}
'''Сцяг Гродзенскага раёна''' — сцяг [[Гродзенскі раён|Гродзенскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Сцяг зацверджаны Указам [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад {{дата|10|11|2020|1}} г. № 410.

== Апісанне ==
Сцяг Гродзенскага раёна ўяўляе сабой [[чырвоны колер|чырвонае]] прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры якога — [[Герб Гродзенскага раёна|герб раёна]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=by-BY|url=https://grodnorik.gov.by/by/geraldika_bel/|title=Геральдыка|website=Гродзенскi раённы выканаўчы камітэт|date=2021-01-25|access-date=2025-12-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Герб Гродзенскага раёна]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://www.belta.by/president/view/sobstvennye-gerb-i-flag-pojavilis-u-grodnenskogo-rajona-415030-2020 Собственные герб и флаг появились у Гродненского района]

{{Сцягі раёнаў Гродзенскай вобласці}}

[[Катэгорыя:Сцягі раёнаў Беларусі|Гродзенскі раён]]
[[Катэгорыя:Гродзенскі раён]]
[[Катэгорыя:2020 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2020 годзе]]</text>
      <sha1>patjz93dmrqlv06z6nqjy807jdkpi9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бой за Апбак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>664764</id>
    <revision>
      <id>5141377</id>
      <parentid>4897590</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7326" sha1="t8how8bg9gemqlpsl00ey31zhmyb63u" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
|канфлікт = Бой за Апбак
|частка = [[Вайна ў В’етнаме]]
|выява = Chopper wreck at Ap Bac-LF.jpg
|подпіс = Збіты амерыканскі верталёт.
|дата = [[2 студзеня]] [[1963]]
|месца = [[Паўднёвы В’етнам]]
|прычына = 
|вынік = перамога В’етконга
|змены = 
|праціўнік1 = [[Файл:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] [[В’етконг]] (НФВПВ)
|праціўнік2 = {{Сцяг Паўднёвага В'етнама}} [[Паўднёвы В’етнам]]&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|ЗША}}
|камандзір1 = [[Файл:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] [[Во Ван Дзіу (Хай Хаанг)]]&lt;br&gt;[[Файл:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] [[Данг Мінь Юн (Бэй Дэн)]]
|камандзір2 = {{Сцяг Паўднёвага В'етнама}} [[Буй Дзінь Дэм]]&lt;br&gt;{{Сцяг Паўднёвага В'етнама}} [[Х’юн Ван Чаа]] 
|сілы1 = 350 чалавек&lt;ref name=&quot;p419&quot;&gt;Truong, Truong V. [https://books.google.com/books?id=UIwCD6DtFLUC&amp;pg=PA419&amp;dq=&quot;350+viet+cong&quot;&amp;hl=en Vietnam War: The New Legion, Volume 1. Victoria BC: Trafford. 2010.] p.419&lt;/ref&gt;
|сілы2 = каля 1500 чалавек&lt;ref name=&quot;p419&quot;/&gt;&lt;ref name=autogenerated1&gt;Truong, Truong V. Vietnam War: The New Legion, Volume 1. Victoria BC: Trafford. 2010. p.350&lt;/ref&gt;
|страты1 = 18 забітых і 39 параненых&lt;ref name=&quot;p419&quot;/&gt;
|страты2 = 83 забітых і каля 100 параненымі&lt;ref name=&quot;p419&quot;/&gt;
}}
'''Бой за Апбак''' — бітва паміж паўднёвав’етнамскай арміяй і сіламі [[В’етконг|НФВПВ]], якая адбылася ў [[1963]] годзе. Найбольш вядомы эпізод ранняга этапу [[Вайна ў В’етнаме|грамадзянскай вайны ў В’етнаме]].

== Перадумовы ==
Вёска Апбак ({{lang-vi|Ấp Bắc}}) знаходзілася ў дэльце [[Меконг]]а на паўднёвы-захад ад [[Сайгон]]а. У снежні [[1962]] года камандаванню [[Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам|арміі Рэспублікі В’етнам]] стала вядома, што каля Апбак у вёсцы Аптантхой знаходзіцца радыёперадавальнік НФВПВ. Было прынята рашэнне правесці рэйд у гэтым раёне сіламі паўднёвав’етнамскай 7-й пяхотнай дывізіі.

Згодна з планам, вёска Апбак павінна была быць акружаная з трох бакоў: тры пяхотныя роты 11-га палка 7-й дывізіі павінны былі наступаць з поўначы; два батальёны тэрытарыяльных сіл — з поўдня; 4-я механізаваная рота (13 бронетранспарцёраў [[M113]]) пры падтрымцы роты пяхоты і артылерыі-з паўднёвага захаду&lt;ref&gt;Moyar, Mark. Triumph Forsaken: The Vietnam War 1954—1965. New York: Cambridge University Press, 2006. p.187&lt;/ref&gt;. Раён на ўсход ад вёскі наўмысна быў пакінуты непрыхаваным, каб прымусіць партызан адступаць у гэтым кірунку, дзе на адкрытай мясцовасці яны б панеслі вялікія страты ад паўднёвав’етнамскай авіяцыі. Аднак сілы НФВПВ у вёсцы былі недаацэнены (лічылася, што там знаходзілася рота, у рэчаіснасці ж — батальён).

== Бітва ==
Аперацыя пачалася раніцай 2 студзеня 1963 года. Верталётны дэсант, які высаджваўся на поўнач ад Апбака, трапіў пад моцны агонь праціўніка, і 5 верталётаў з 15 было страчана&lt;ref&gt;Elliot, David W.P. The Vietnamese War: Revolution and Social Change in the Mekong Delta 1930—1975. New York: M.E. Sharp Inc. 2007. p.183&lt;/ref&gt;. Партызанам удалося спыніць прасоўванне варожых сіл на поўдзень ад вёскі і адбіць атаку бронетранспарцёраў M113 з заходняга напрамку. Нерашучасць паўднёвав’етнамскіх камандзіраў, выкліканая панічнай бояззю страт, а таксама іх нізкімі каманднымі якасцямі, усё гэта ў комплексе стала вырашальным фактарам у правале наступлення на вёску. Да канца дня сілы НФВПВ паспяхова адышлі з вёскі Апбак.

Страты паўднёвав’етнамскай арміі склалі 80 вайскоўцаў забітымі і каля 100 параненымі; страты ЗША — 3 ваеннаслужачых забітымі (пілоты верталётаў і ваенны саветнік) і 8 параненымі; партызаны страцілі 18 чалавек забітымі і 39 параненымі&lt;ref name=&quot;p419&quot;/&gt;.

Нягледзячы на значную перавагу арміі Рэспублікі В’етнам у жывой сіле і тэхніцы, бой быў прайграны. Бітва пры Апбак стала важнай падзеяй ранняга этапу В’етнамскай вайны. Гэта быў першы выпадак, калі сілы НФВПВ паспяхова супрацьстаялі ўрадавай арміі ў адкрытым баі.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20110716102304/http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/wars0/vietnam/war-in-vietnam_1.htm Никольский М. Бронетехника во Вьетнаме]
* [http://ehistory.osu.edu/vietnam/maps/0002.cfm План наступления на Апбак (на следующих двух страницах — схемы ситуации в ходе сражения)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130704041051/http://ehistory.osu.edu/vietnam/maps/0002.cfm |date=4 ліпеня 2013 }}
{{В’етнамская вайна}}
[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны]]
[[Катэгорыя:Бітвы В’етнама]]
[[Катэгорыя:Бітвы ЗША]]
[[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1963 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 2 студзеня]]
[[Катэгорыя:Студзень 1963 года]]</text>
      <sha1>t8how8bg9gemqlpsl00ey31zhmyb63u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баі за Біньзя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>664802</id>
    <revision>
      <id>5141380</id>
      <parentid>4885516</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7518" sha1="q9gj4nreyrady1u6dqghwmnqrnkmu9g" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
|канфлікт = Баі за Біньзя
|частка = [[Вайна ў В’етнаме]]
|выява = 
|подпіс = 
|дата = [[28 снежня]] [[1964]] – [[1 студзеня]] [[1965]]
|месца = [[Біньзя]], [[Паўднёвы В’етнам]] ({{Coord|10|39|N|107|17|E|type:event_region:VN|display=inline,title}})
|прычына = 
|вынік = перамога В’етконга
|змены = 
|праціўнік1 = [[Файл:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] [[В’етконг]] (НФВПВ)
|праціўнік2 = {{Сцяг Паўднёвага В'етнама}} [[Паўднёвы В’етнам]]&lt;br&gt;{{Сцяг ЗША}} [[ЗША]]
|камандзір1 = [[Файл:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] Чан Дзінь Хі
|камандзір2 = {{Сцяг Паўднёвага В'етнама}} Нгуен Ван Нхо&lt;br&gt;{{Сцяг ЗША}} Франклін П. Эллер
|сілы1 = 1800 байцоў&lt;ref name=&quot;Terry Burstall 1990 p. 40&quot;/&gt;
|сілы2 = 4300 байцоў&lt;ref name=&quot;Terry Burstall 1990 p. 40&quot;&gt;Burstall, Terry (1990). A Soldier Returns: a Long Tan veteran discovers the other side of Vietnam. Brisbane: University of Queensland. p.40 — ISBN 978-0-7022-2252-8. &lt;/ref&gt;
|страты1 = 32 забітых&lt;ref name=&quot;Terry Burstall 1990 p. 40&quot;/&gt;
|страты2 = 201 забіты&lt;ref name=&quot;Terry Burstall 1990 p. 40&quot;/&gt;
}}
'''Баі за Біньзя''' — эпізод В’етнамскай вайны, які адбыўся ў перыяд з 28 снежня 1964 па 1 студзеня 1965 года.

== Ход баёў ==
Стратэгічная вёска [[Біньзя]] ({{lang-vi|Bình Giã}}, сустракаецца памылковая транскрыпцыя Бінь-Гіа) размяшчалася на ўсход ад [[Сайгон]]а ў правінцыі Фуактуй. НФВПВ выбраў яе для правядзення свайго першага буйнога наступлення, перамога ў якім стала б удалым прапагандысцкім ходам у адзначэнне чацвёртай гадавіны стварэння арганізацыі.

Раніцай 28 снежня 1964 года вёска была занята сіламі двух палкоў НФВПВ. У сваю чаргу, мясцовы атрад самаабароны колькасцю каля 65 чалавек паведаміў пра напад праціўніка ў штаб рэгулярнай арміі і адступіў&lt;ref&gt;Donald L. Price. The First Marine Captured in Vietnam: A Biography of Donald G. North Carolina: McFarland. 2007. p.48 — ISBN 978-0-7864-4116-7&lt;/ref&gt;.

Атрымаўшы інфармацыю аб захопе вёскі (дакладная колькасць нападнікаў была невядомай), паўднёвав’етнамскае камандаванне адправіла туды зводны батальён рэйнджараў (адну роту 30-га батальёна і дзве роты 33-га батальёна).

29 снежня рэйнджары высадзіліся з верталётаў ля заходняй ускраіны вёскі, аднак трапілі ў засаду і панеслі цяжкія страты і нягледзячы на атрыманае падмацаванне (дзве роты 30-га батальёна рэйнджараў), не здолелі прарвацца скрозь абарону праціўніка&lt;ref&gt;Mark Moyar. Triumph Forsaken: The Vietnam War 1954—1975. New York: Cambridge University Press. 2006. p.337 — ISBN 978-0-521-86911-9&lt;/ref&gt;.

38-ы батальён паўднёвав’етнамскіх рэйнджараў, што высадзіўся на поўдзень ад вёскі, таксама на працягу дня атакаваў сілы НФВПВ, але затым быў вымушаны адступіць&lt;ref&gt;[http://www.k16vbqgvn.org/tranbinhgia.htm Tran Ngoc Toan. The Binh Gia Front]&lt;/ref&gt;.

Упершыню камуністы дзейнічалі такімі вялікімі сіламі.

31 снежня ў вёску ўступіў 4-ы батальён паўднёвав’етнамскай марской пяхоты, які ішоў з захаду ў пешым [[Строй (ваенная справа)|страі]]. Ён не сустрэў супраціву, так як праціўнік да гэтага часу ўжо адышоў. Партызанам пры адступленні атрымалася збіць атакаваўшы іх амерыканскі верталёт, які ўпаў на [[каўчук]]авай плантацыі на ўсход ад вёскі Біньзя. Батальён марской пяхоты выступіў на плантацыю, каб эвакуіраваць целы загінуўшых членаў экіпажа верталёта. Гэта заданне было выканана, аднак затым батальён трапіў у засаду, і, апынуўшыся без артылерыйскай і авіяцыйнай падтрымкі, панёс цяжкія страты. На гэтым бітва за вёску завяршылася.

== Вынік ==
У ходзе баёў за Біньзя сілы НФВПВ упершыню не адступілі адразу пасля атакі, а працягвалі дзейнічаць паблізу ад атакаванага аб’екта на працягу чатырох дзён. Для паўднёвав’етнамскай арміі гэта было сур’ёзнай паразай (верагодна, самай сур’ёзнай з пачатку вайны). У баях загінула больш за 200 урадавых салдат і 4 амерыканцы з экіпажа верталёта, а два амерыканскія саветнікі трапілі ў палон, дзе адзін з іх пасля быў пакараны смерцю.

Бітва за Біньзя ярка праявіла няздольнасць паўднёвав’етнамскага ўрада самастойна справіцца з НФВПВ, які на той момант значна ўзмацніўся. Гэта і далейшыя паразы прывялі кіраўніцтва ЗША да высновы, што прадухіліць перамогу камуністаў у Паўднёвым В’етнаме можна толькі адпраўкай у краіну [[Узброеныя сілы ЗША|ўзброеных сіл ЗША]]. Гэта і адбылося вясной—летам 1965 года.

{{Зноскі}}
{{В’етнамская вайна}}

[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны]]
[[Катэгорыя:Бітвы В’етнама]]
[[Катэгорыя:Бітвы ЗША]]
[[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1964 года]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1965 года]]
[[Катэгорыя:Снежань 1964 года]]
[[Катэгорыя:Студзень 1965 года]]</text>
      <sha1>q9gj4nreyrady1u6dqghwmnqrnkmu9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Страдубскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665870</id>
    <revision>
      <id>5141177</id>
      <parentid>4826996</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10535" sha1="cv1attlksmcb56fyf2nqd7rhz21iq4k" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Страдубскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Лоеўскі раён]]
|Уключае                   = 18 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Страдубка]]
|Датаўтварэння             = [[8 снежня]] [[1926]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1170
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Стра́дубскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лоеўскі раён|Лоеўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Страдубка]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года '''Старадубкаўскі (Старадубскі) сельсавет''' у складзе [[Холмецкі раён|Холмецкага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Старадубка]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Чаплінскі сельсавет|Чаплінскага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лоеўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]]. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Лоеўскага раёна. 4 ліпеня 1967 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Першамайскі сельсавет (Лоеўскі раён)|Першамайскага сельсавета]] (з вёскай [[Рудня-Каменева]]), таксама ў склад сельсавета з [[Пярэдзелкаўскі сельсавет|Пярэдзелкаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Рэкорд (Лоеўскі раён)|Рэкорд]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 ліпеня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 24 (1182).&lt;/ref&gt;. 14 снежня 1981 года ў склад сельсавета з [[Уборкаўскі сельсавет|Уборкаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Бушацін]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 14 снежня 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 2 (1700).&lt;/ref&gt;. 11 мая 1986 года скасаваны пасёлак [[Ніва (Лоеўскі раён)|Ніва]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 11 мая 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1986, № 20 (1862).&lt;/ref&gt;. 1 снежня 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Пярэдзелкаўскі сельсавет|Пярэдзелкаўскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: аграгарадок [[Пярэдзелка]], вёскі [[Васход (Лоеўскі раён)|Васход]], [[Грамыкі (Страдубскі сельсавет)|Грамыкі]], [[Казіміраўка (Лоеўскі раён)|Казіміраўка]], [[Первамайск (Лоеўскі раён)|Первамайск]], пасёлкі [[Барэц (Лоеўскі раён)|Барэц]], [[Гарадок (Страдубскі сельсавет)|Гарадок]], [[Кашовае]], [[Пабядзіцель (Лоеўскі раён)|Пабядзіцель]], [[Падрачыцкае]], [[Прагрэс (Лоеўскі раён)|Прагрэс]] і [[Суткова]])&lt;ref&gt;[https://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 284 Об изменении административно-территориального устройства Лоевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201027130453/https://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309%28003-022%29.pdf|date=27 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt;. 23 верасня 2011 года скасавана вёска [[Грамыкі (Страдубскі сельсавет)|Грамыкі]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2011-121/2011_121_9_44737.pdf Решение Лоевского районного Совета депутатов от 23 сентября 2011 г. № 70 Об упразднения сельских населенных пунктов Лоевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200329053525/http://www.pravo.by/pdf/2011-121/2011_121_9_44737.pdf|date=29 сакавіка 2020}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (7 населеных пунктаў) — 676 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 90,7 % — [[беларусы]], 5,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[немцы ў Беларусі|немцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (18 населеных пунктаў) — 1170 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=21 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Страдубскі сельсавет}}
{{Лоеўскі раён}}

[[Катэгорыя:Страдубскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Холмецкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рэчыцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]</text>
      <sha1>cv1attlksmcb56fyf2nqd7rhz21iq4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:MocnyDuham</title>
    <ns>3</ns>
    <id>667017</id>
    <revision>
      <id>5141313</id>
      <parentid>5140037</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Için warum</username>
        <id>153459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дэананімізацыя */ новы падраздзел</comment>
      <origin>5141313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33940" sha1="9h55jdjlsb57c51bbfrklnd1edka8q9" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:45, 3 студзеня 2021 (+03)

== Аўтадогляд ==
Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:18, 1 верасня 2023 (+03)

:Добры дзень! Хацеў набраць 100 правак і сам напісаць датычна гэтага. Можа адразу лепш пайсці на даглядчыка? Я б тады свае неправераныя праўкі праверыў бы. Але канешне, я не супраць сцяга. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 верасня 2023 (+03)
:: {{зроблена}}, плёну і здабыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:18, 1 верасня 2023 (+03)
:::Дзякуй вялікі! Make be.wiki Great Again! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:29, 1 верасня 2023 (+03)


==Даследванне супольнасці==

Прывітанне,

Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. 

Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні!

Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні].

Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі.

# мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды,
# ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост.

Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю.

Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне].
--[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 19:51, 7 жніўня 2024 (+03)

== Электронные обращения для перехода сайтов на свободные лицензии ==

Добрый вечер, коллега! Извиняюсь, что пишу на русском языке, но это касается крайне важной темы. У меня к вам есть серьёзное предложение - начать перевод государственных сайтов на лицензии типа Creative Commons, поскольку Беларусь значительно запоздала с их внедрением, несмотря на потребности общества. С августа 2021 года неоднократно пытался уговорить ваших коллег рассмотреть вопрос о переводе президентского сайта на CC для начала тех или иных шагов. При этом в феврале того же года произошёл редизайн сайта, в котором медиаархив ведётся с 1994 года - многие фотографии и видеозаписи опубликованы впервые и представляют высокую историческую ценность, поскольку здесь в большинстве своём ключевые события в истории современной Беларуси. --[[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 18:08, 22 лютага 2025 (+03)

== Запрашэнне ў дыскорд ==

Вітаю! Нажаль не магу зайсці ў новы дыскорд па спасылцы з [[Вікіпедыя:Форум#Дыскорд|абмеркавання на форуме]]. Ці можна неяк атрымаць новае запрашэнне? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 11:21, 23 красавіка 2025 (+03)
: Дзіўна, бо ў мяне працуе. Вось новая спасылка для вас: https://discord.gg/q6d7u39s [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 красавіка 2025 (+03)
::Падаецца, праблема была на маім баку, урэшце зайшоў. Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2025 (+03)

== Peisatai ==
Вітаю! На старонцы [[ВП:запыты да адміністратараў]] абмяркоўваюцца ўласныя даследванні гэтага ўдзельніка, магчыма, вам будзе гэта цікава.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 18 мая 2025 (+03)
: Добры дзень! Дзякуй за паведамленне. Бачу там шмат тэксту і вялікае абмеркаванне. Трошкі пазней адкажу ў тэму, калі будуць сілы гэта ўсё праглядзець. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 19 мая 2025 (+03)
::Вітаю! не магу разабрацца, як зьвязваць артыкул з іншымі мовамі. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 16:31, 19 лістапада 2025 (+03)
::: Добры дзень! Справа ў інструментах ёсць опцыі &quot;Элемент Вікіданых&quot; і &quot;Звязаць з іншымі раздзеламі&quot; (ці нешта накшталт гэтага). Можна праз ніх. Дайце спасылку на артыкул - усё зробім :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:36, 19 лістапада 2025 (+03)
::::Дзякуй! Але старонка на тарашкевіцы https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%86%D0%97%D0%90 [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 17:06, 19 лістапада 2025 (+03)
::::: Справа ёсць кнопка &quot;Дадаць міжмоўныя спасылкі&quot;. Вось там трэба знайсці аналагічны артыкул на іншай мове і пазначыць яго. Паспрабуйце. Калі не атрымаецца - я сам зраблю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:17, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::Дзякуй, вельмі добрая парада: хвіля - і ўсё зроблена!
::::::чаму ня пішуцца такой зразумелай мовай інструкцыі? я паўгадзіны тыркаўся і нічога не знайшоў. там увогуле пішуць, што нейкай кансоль зьлева ))
::::::і яшчэ: а як з кім-небудзь перапісвацца? я вось залез у чужую размову, бо не зразумеў, як можна каму-небудзь напісаць прыватна. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 20:56, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::: Трэба напісаць, канешне. Гэта ўсё не лёгка для чалавека, які толькі пачынае нешта рабіць у Вікі. Звычайна новую тэму для размовы трэба рабіць у самым нізе старонкі і пачынаць яе з &quot;&lt;nowiki&gt;== Назва тэмы ==&lt;/nowiki&gt;&quot;. Я вам раю ўключыць [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions/ru гэты гаджэт], ён вельмі спрошчвае задачу камунікацыі ў рамках Вікіпедыі. Прыватна ў Вікі размаўляць не атрымаецца, але вы можаце далучыцца да нашага [[Вікіпедыя:Discord|Discord-сервера]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:27, 20 лістапада 2025 (+03)

== Датычна у:Нел_Вес ==

Вітаю. Здаецца, Нел Вес згубіў доступ да свайго ўліковага запісу і цяпер працуе як Livandiay. Унёсак у асноўным пазітыўны, але ёсць схільнасць да выдалення спасылак на нейкія_не_такія_СМІ, часам з заменай іх на такія_як_трэба_СМІ. Таксама перыядычна ўстаўляе для паселішч {{ш|lang-ru}}, дзе яно не трэба. Пісаў Нел Вес'у пра гэта на старонку размоў удзельніка. З беларускай мовай, як разумею, ва ўдзельніка праблемы, то-бок ведае на вельмі базавым узроўні. Магчыма, далі на працы заданне напаўняць вікі спасылкамі на pravo.by, belta і падобнае, а таксама звесткамі пра брацкія магілы часоў 2СВ, і ён яго выконвае. А можа то памкненне ад душы, хто ведае. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:16, 30 верасня 2025 (+03)
: Ну-с, нейкія карысныя праўкі я ад яго бачыў. Прастаўляе шаблоны на неадназначнасці, спасылкі вікіфікуе, звесткі ў ВД пераносіць. Пакуль я сачыў за рувікі, ён там спрабаваў пісаць нейкія артыкулы пра вёскі, няхай і з праблематычным афармленнем. Таму мне здаецца, што ўсёж не заданне гэта, а памкненне. Дарэчы з апошняга, што я правяраў - не бачыў выдалення спасылак. Але можа гэта вы ўжо перад маёй праверкай адхілілі. Амаль дабілі з вамі Pending Changes, яшчэ трошки засталося :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:44, 30 верасня 2025 (+03)

== Абарона старонак ==

Вітаю. Пастаўце, калі ласка, абарону старонкі [[Францыск Скарына]] для незарэгістраваных удзельнікаў. Старонка папулярная і мае статус. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03)
: Добры дзень! Маеце рацыю, зрабіў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 30 верасня 2025 (+03)
::[[Ефрасіння Полацкая]] таксама варта абараніць. Статусны артыкул, ананімныя толькі вандальныя праўкі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:06, 21 кастрычніка 2025 (+03)
::: {{Done}}. Артыкул са статусам. Абараніў да аўтапацверджаных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:09, 21 кастрычніка 2025 (+03)

== Моцны духам, як я доўга цябе шукала)) дапамажы, умаляю ==

Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе, бо я ўзялася за справу ўпершыню і пакуль ідзе прам не агонь. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала &quot;якая класная кантора, усім бы так&quot; і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:53, 2 кастрычніка 2025 (+03)
: Добры дзень! Давайце падумаем, як мы можам палепшыць артыкул. Зараз вашы праўкі не выконваюць правіла аб [[Вікіпедыя:Правяральнасць|правяральнасці]] зместу артыкула. Калі коратка: чытач павінен мець магчымасць пераканацца ў тым, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў [[ВП:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Напрыклад, паглядзіце як гэта правіла выконваецца [[Беларускі Гаюн|тут]].
: Калі вы хочаце апісаць ініцыятывы арганізацыі – вам патрэбна ўзяць іх опіс з незалежных ад вас СМІ, або іншых [[ВП:АК|АК]]. Цяпер вы іх апісваеце без крыніц, што разам з вашай адназначнай афіліяванасцю з арганізацыяй выглядае як простая рэклама новых ініцыятыў.
: Таксама звярніце ўвагу на тое, што нават з энцыклапедычнай значнасцю вашай арганізацыі, не заўсёды ўсе вашы дзеянні з'яўляюцца такімі. Умоўна і груба кажучы, калі заўтра Рада правядзе сустрэчу з людзьмі на кубачак гарбаты абмеркаваць беларускую культуру, то гэты факт наўрад ці будзе апісаны ў Вікіпедыі.
: Я вам вельму прачытаць вось гэтыя правілы перад тым, як зноў дадаць інфармацыю ў артыкул: [[ВП:НПГ]], [[ВП:СНК]], [[ВП:АЎТА]], [[ВП:ПРАВ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:45, 2 кастрычніка 2025 (+03)
::Шчыры дзякуй за адказ. Я паспрабую сёння яшчэ раз. Я прачытала ўсе правілы, дзякуй, што звярнулі маю ўвагу на іх яшчэ раз (вельмі дасяжна напісаныя, дарэчы, дзякуй). Але ёсць такая штука, калі, напрыклад, інфармацыя ёсць толькі на нашым сайце. Напрыклад, статут ці Дарожная мапа. Ці нават склад кіраўніцтва рады. Людзі проста ёсць на сваіх пачадах і на нашым сайце -- таму тут я ў тупіку. [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:23, 3 кастрычніка 2025 (+03)
:::і я разумею, што пра кававанне ў Вікі не пішуць, у мяне і не было такой мэты. Але апісаць флагманскія праекты арганізацыі, мяркую, варта, таму што яны даюць уяўленне, што канкрэтна мы робім. Ці Вы пра каву не да гэтага пісалі?)) [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:35, 3 кастрычніка 2025 (+03)
::: Нажаль правілы дзейнічаюць так, што калі інфармацыя ёсць толькі на вашым сайце, то яна хутчэй за ўсё не з'яўляецца «[[вікіпедыя:Значнасць|значнай]]» для Вікіпедыі. Лепш пазбягаць дабаўлення гэтых звестак да артыкула. Кава была толькі прыкладам, можа не самым удалым. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:38, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Ордэн «Заслужаны даглядчык» ==

{| style=&quot;background:#FDFFE7; border: solid 1px #C2C2C2; width: 88%; padding: 2px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; width=110px | [[Файл:Premium Reviewer Barnstar Hires.png|100px|center|link=ВП:Догляд|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Заслужаны даглядчык|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;&quot; | За самы значны ўнёсак у разбіранне завалаў састарэлых старонак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:26, 6 кастрычніка 2025 (+03)
|}
: Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:48, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] ==

{| style=&quot;{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;&quot;
 | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]]
 | height=20px style=&quot;border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;&quot; | &lt;big&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Падзяка ад праекта&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;br&gt;«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' 
 |-
 |align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em&quot;|&lt;small&gt;'''За ўдзел у рамках''' &lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt;&lt;big&gt;[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]&lt;/big&gt;&lt;/font&gt;. -- [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:52, 20 кастрычніка 2025 (+03)
|}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
: Дзякуй! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:53, 20 кастрычніка 2025 (+03)

== СВО ==

Не война а СВО запомни [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:43, 29 снежня 2025 (+03)
: Мы пішам артыкулы ў адпаведнасці з [[ВП:АК]]. Сусветная акадэмічная супольнасць прыйшла да кансэнсусу датычна ваенных дзеянняў на тэрыторыі Украіны. Пра альтэрнатыўныя назвы гэтай вайны можна напісаць у артыкуле, калі ў вас ёсць такое жаданне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:54, 29 снежня 2025 (+03)
::На Окрестина скоро пропишут тебе как надо [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:56, 29 снежня 2025 (+03)
::: Поспехаў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 29 снежня 2025 (+03)

== [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] ==
Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:52, 7 лютага 2026 (+03)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471712 --&gt;

== Вандалізм ==
Артыкул [[Федэральная служба бяспекі Расіі]] трэба абараніць ад ананімых правак. Адказваць мне не трэба. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:41, 29 красавіка 2026 (+03)
: Абараніў на месяц. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 29 красавіка 2026 (+03)

== Артыкул Янкі (Докшыцкі раён) ==

Добры дзень! Узнікла спрэчнае пытанне на конь раздзелаў &quot;Назва&quot; у артыкулах [[Янкі]] і [[Вольберавічы]]. На сённяшні дзень, мае месца без кампрамісная вайна правак за гэтыя раздзелы гэтых артыкулаў.  Peisatai піша тэксты якія мяжуюць з уласнымі даследаваннямі, абмяжоўваючыся лінгвістычным інструментарыям пры напісанні тэкстаў па тапаніміцы (ігнаруючы гісторыю таго ці іншага населенага пункта).

Мая прапанова: ініцыятар такіх правак вядзе цікавую дзейнасць, але яго праўкі патрабуюць рэдагавання (напрыклад, каб звязаць іх з артыкулам Балцкая [[Балцкая канцэпцыя|канцэпцыя]]). Артыкулы ж па населеным пунктам з славянскімі назвамі лепей пераглядзець зноў. Пісаць мільён разоў аргументы на карысць славянскай версіі не маю сэнсу. Вы іх бачылі і чыталі. Ці можам мы знайсці паразуменне па гэтай праблеме?

З павагай [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:18, 9 мая 2026 (+03)

:У артыкуле Янкі раблю адкат. Прабачце, але тут відавочна, што пытанне разгледжана павярхоўна. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:19, 9 мая 2026 (+03)
: Тэма старая. Сёння падвёў вынік. Калі ласка азнаёмцеся: [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]]. Таксама я раю вам не рабіць адкаты без каментароў. Таксама заўсёды лепш заводзіць абмеркаванне, калі ёсць непаразуменне і спачатку даходзіць да кансэнсуса. Спадзяюся вынік вырашыць праблему. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:14, 10 мая 2026 (+03)
:: Клас, ''пытанне разгледжана павярхоўна'', таму ён адкат робіць. [[Удзельнік:MocnyDuham]], ён там [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D1%96&amp;diff=5138329&amp;oldid=5138228 каментар даў], дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:48, 10 мая 2026 (+03)
:::Удзельнік @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] абмяжоўваецца выключна лінгвістыкай. Гл. раздзел [[Размовы:Вольберавічы]]. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:15, 11 мая 2026 (+03)
::::Сумневы выклікаюць такія тэксты. Пакідаюць шмат пытанняў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:16, 11 мая 2026 (+03)
::У раздзеле &quot;Размовы&quot; да артыкула [[Вольберавічы]] былі сфармуляваны пазіцыі абодвух бакоў. Кампрамісным варыянтам з'яўляецца стварэнне раздзела &quot;Цікавы факт&quot;.
::Я азнаёміўся  [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]] - адчуванне, што @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] - абыякава. Я ня ведаю як вырашыць гэта пытанне. Кампрамісны варыянт быў мной прапанаваны і запісаны ў артыкуле сёння (11 мая 2026 г.) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:10, 11 мая 2026 (+03)
:::Падтрымліваю свежую ідэю калегі [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] пра раздзел &quot;Цікавы факт&quot; замест раздзела &quot;Назва&quot; (калі апошні не запоўнены Жучкевічам). Прозвішчам-адпаведнікам там якраз месца. Да часу, калі будуць адпаведныя публікацыі, дзе будзе ясней і пэўней пастулявана пра сувязь прозвішча+тапонім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:59, 11 мая 2026 (+03)
::::Шчыра рады, што мы вырашылі гэта пытанне не нашкодзіўшы агульнай справе) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 12:48, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дзякуй, што прыйшлі да паразумення. Я не разумею, як гэты цікавы факт звязаны з вёскай, але калі вы паглыбіліся ў тэму і ў вас кансэнсус - няхай так і будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:26, 11 мая 2026 (+03)

Час Х мінуў, праўка [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&amp;diff=5140028&amp;oldid=5139949 зроблена сёння]. Так што сцірайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:51, 11 мая 2026 (+03)

== Дэананімізацыя ==

Добры вечар! Прашу звярнуць увагу [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E&amp;diff=prev&amp;oldid=5141084 на гэтую праўку]. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 13 мая 2026 (+03)</text>
      <sha1>9h55jdjlsb57c51bbfrklnd1edka8q9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141326</id>
      <parentid>5141313</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дэананімізацыя */</comment>
      <origin>5141326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34151" sha1="cz18ejwn1lbywug4ptnyw7hyr6hwp73" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:45, 3 студзеня 2021 (+03)

== Аўтадогляд ==
Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:18, 1 верасня 2023 (+03)

:Добры дзень! Хацеў набраць 100 правак і сам напісаць датычна гэтага. Можа адразу лепш пайсці на даглядчыка? Я б тады свае неправераныя праўкі праверыў бы. Але канешне, я не супраць сцяга. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 верасня 2023 (+03)
:: {{зроблена}}, плёну і здабыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:18, 1 верасня 2023 (+03)
:::Дзякуй вялікі! Make be.wiki Great Again! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:29, 1 верасня 2023 (+03)


==Даследванне супольнасці==

Прывітанне,

Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. 

Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні!

Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні].

Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі.

# мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды,
# ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост.

Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю.

Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне].
--[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 19:51, 7 жніўня 2024 (+03)

== Электронные обращения для перехода сайтов на свободные лицензии ==

Добрый вечер, коллега! Извиняюсь, что пишу на русском языке, но это касается крайне важной темы. У меня к вам есть серьёзное предложение - начать перевод государственных сайтов на лицензии типа Creative Commons, поскольку Беларусь значительно запоздала с их внедрением, несмотря на потребности общества. С августа 2021 года неоднократно пытался уговорить ваших коллег рассмотреть вопрос о переводе президентского сайта на CC для начала тех или иных шагов. При этом в феврале того же года произошёл редизайн сайта, в котором медиаархив ведётся с 1994 года - многие фотографии и видеозаписи опубликованы впервые и представляют высокую историческую ценность, поскольку здесь в большинстве своём ключевые события в истории современной Беларуси. --[[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 18:08, 22 лютага 2025 (+03)

== Запрашэнне ў дыскорд ==

Вітаю! Нажаль не магу зайсці ў новы дыскорд па спасылцы з [[Вікіпедыя:Форум#Дыскорд|абмеркавання на форуме]]. Ці можна неяк атрымаць новае запрашэнне? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 11:21, 23 красавіка 2025 (+03)
: Дзіўна, бо ў мяне працуе. Вось новая спасылка для вас: https://discord.gg/q6d7u39s [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 красавіка 2025 (+03)
::Падаецца, праблема была на маім баку, урэшце зайшоў. Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2025 (+03)

== Peisatai ==
Вітаю! На старонцы [[ВП:запыты да адміністратараў]] абмяркоўваюцца ўласныя даследванні гэтага ўдзельніка, магчыма, вам будзе гэта цікава.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 18 мая 2025 (+03)
: Добры дзень! Дзякуй за паведамленне. Бачу там шмат тэксту і вялікае абмеркаванне. Трошкі пазней адкажу ў тэму, калі будуць сілы гэта ўсё праглядзець. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 19 мая 2025 (+03)
::Вітаю! не магу разабрацца, як зьвязваць артыкул з іншымі мовамі. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 16:31, 19 лістапада 2025 (+03)
::: Добры дзень! Справа ў інструментах ёсць опцыі &quot;Элемент Вікіданых&quot; і &quot;Звязаць з іншымі раздзеламі&quot; (ці нешта накшталт гэтага). Можна праз ніх. Дайце спасылку на артыкул - усё зробім :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:36, 19 лістапада 2025 (+03)
::::Дзякуй! Але старонка на тарашкевіцы https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%86%D0%97%D0%90 [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 17:06, 19 лістапада 2025 (+03)
::::: Справа ёсць кнопка &quot;Дадаць міжмоўныя спасылкі&quot;. Вось там трэба знайсці аналагічны артыкул на іншай мове і пазначыць яго. Паспрабуйце. Калі не атрымаецца - я сам зраблю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:17, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::Дзякуй, вельмі добрая парада: хвіля - і ўсё зроблена!
::::::чаму ня пішуцца такой зразумелай мовай інструкцыі? я паўгадзіны тыркаўся і нічога не знайшоў. там увогуле пішуць, што нейкай кансоль зьлева ))
::::::і яшчэ: а як з кім-небудзь перапісвацца? я вось залез у чужую размову, бо не зразумеў, як можна каму-небудзь напісаць прыватна. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 20:56, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::: Трэба напісаць, канешне. Гэта ўсё не лёгка для чалавека, які толькі пачынае нешта рабіць у Вікі. Звычайна новую тэму для размовы трэба рабіць у самым нізе старонкі і пачынаць яе з &quot;&lt;nowiki&gt;== Назва тэмы ==&lt;/nowiki&gt;&quot;. Я вам раю ўключыць [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions/ru гэты гаджэт], ён вельмі спрошчвае задачу камунікацыі ў рамках Вікіпедыі. Прыватна ў Вікі размаўляць не атрымаецца, але вы можаце далучыцца да нашага [[Вікіпедыя:Discord|Discord-сервера]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:27, 20 лістапада 2025 (+03)

== Датычна у:Нел_Вес ==

Вітаю. Здаецца, Нел Вес згубіў доступ да свайго ўліковага запісу і цяпер працуе як Livandiay. Унёсак у асноўным пазітыўны, але ёсць схільнасць да выдалення спасылак на нейкія_не_такія_СМІ, часам з заменай іх на такія_як_трэба_СМІ. Таксама перыядычна ўстаўляе для паселішч {{ш|lang-ru}}, дзе яно не трэба. Пісаў Нел Вес'у пра гэта на старонку размоў удзельніка. З беларускай мовай, як разумею, ва ўдзельніка праблемы, то-бок ведае на вельмі базавым узроўні. Магчыма, далі на працы заданне напаўняць вікі спасылкамі на pravo.by, belta і падобнае, а таксама звесткамі пра брацкія магілы часоў 2СВ, і ён яго выконвае. А можа то памкненне ад душы, хто ведае. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:16, 30 верасня 2025 (+03)
: Ну-с, нейкія карысныя праўкі я ад яго бачыў. Прастаўляе шаблоны на неадназначнасці, спасылкі вікіфікуе, звесткі ў ВД пераносіць. Пакуль я сачыў за рувікі, ён там спрабаваў пісаць нейкія артыкулы пра вёскі, няхай і з праблематычным афармленнем. Таму мне здаецца, што ўсёж не заданне гэта, а памкненне. Дарэчы з апошняга, што я правяраў - не бачыў выдалення спасылак. Але можа гэта вы ўжо перад маёй праверкай адхілілі. Амаль дабілі з вамі Pending Changes, яшчэ трошки засталося :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:44, 30 верасня 2025 (+03)

== Абарона старонак ==

Вітаю. Пастаўце, калі ласка, абарону старонкі [[Францыск Скарына]] для незарэгістраваных удзельнікаў. Старонка папулярная і мае статус. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03)
: Добры дзень! Маеце рацыю, зрабіў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 30 верасня 2025 (+03)
::[[Ефрасіння Полацкая]] таксама варта абараніць. Статусны артыкул, ананімныя толькі вандальныя праўкі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:06, 21 кастрычніка 2025 (+03)
::: {{Done}}. Артыкул са статусам. Абараніў да аўтапацверджаных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:09, 21 кастрычніка 2025 (+03)

== Моцны духам, як я доўга цябе шукала)) дапамажы, умаляю ==

Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе, бо я ўзялася за справу ўпершыню і пакуль ідзе прам не агонь. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала &quot;якая класная кантора, усім бы так&quot; і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:53, 2 кастрычніка 2025 (+03)
: Добры дзень! Давайце падумаем, як мы можам палепшыць артыкул. Зараз вашы праўкі не выконваюць правіла аб [[Вікіпедыя:Правяральнасць|правяральнасці]] зместу артыкула. Калі коратка: чытач павінен мець магчымасць пераканацца ў тым, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў [[ВП:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Напрыклад, паглядзіце як гэта правіла выконваецца [[Беларускі Гаюн|тут]].
: Калі вы хочаце апісаць ініцыятывы арганізацыі – вам патрэбна ўзяць іх опіс з незалежных ад вас СМІ, або іншых [[ВП:АК|АК]]. Цяпер вы іх апісваеце без крыніц, што разам з вашай адназначнай афіліяванасцю з арганізацыяй выглядае як простая рэклама новых ініцыятыў.
: Таксама звярніце ўвагу на тое, што нават з энцыклапедычнай значнасцю вашай арганізацыі, не заўсёды ўсе вашы дзеянні з'яўляюцца такімі. Умоўна і груба кажучы, калі заўтра Рада правядзе сустрэчу з людзьмі на кубачак гарбаты абмеркаваць беларускую культуру, то гэты факт наўрад ці будзе апісаны ў Вікіпедыі.
: Я вам вельму прачытаць вось гэтыя правілы перад тым, як зноў дадаць інфармацыю ў артыкул: [[ВП:НПГ]], [[ВП:СНК]], [[ВП:АЎТА]], [[ВП:ПРАВ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:45, 2 кастрычніка 2025 (+03)
::Шчыры дзякуй за адказ. Я паспрабую сёння яшчэ раз. Я прачытала ўсе правілы, дзякуй, што звярнулі маю ўвагу на іх яшчэ раз (вельмі дасяжна напісаныя, дарэчы, дзякуй). Але ёсць такая штука, калі, напрыклад, інфармацыя ёсць толькі на нашым сайце. Напрыклад, статут ці Дарожная мапа. Ці нават склад кіраўніцтва рады. Людзі проста ёсць на сваіх пачадах і на нашым сайце -- таму тут я ў тупіку. [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:23, 3 кастрычніка 2025 (+03)
:::і я разумею, што пра кававанне ў Вікі не пішуць, у мяне і не было такой мэты. Але апісаць флагманскія праекты арганізацыі, мяркую, варта, таму што яны даюць уяўленне, што канкрэтна мы робім. Ці Вы пра каву не да гэтага пісалі?)) [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:35, 3 кастрычніка 2025 (+03)
::: Нажаль правілы дзейнічаюць так, што калі інфармацыя ёсць толькі на вашым сайце, то яна хутчэй за ўсё не з'яўляецца «[[вікіпедыя:Значнасць|значнай]]» для Вікіпедыі. Лепш пазбягаць дабаўлення гэтых звестак да артыкула. Кава была толькі прыкладам, можа не самым удалым. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:38, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Ордэн «Заслужаны даглядчык» ==

{| style=&quot;background:#FDFFE7; border: solid 1px #C2C2C2; width: 88%; padding: 2px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; width=110px | [[Файл:Premium Reviewer Barnstar Hires.png|100px|center|link=ВП:Догляд|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Заслужаны даглядчык|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;&quot; | За самы значны ўнёсак у разбіранне завалаў састарэлых старонак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:26, 6 кастрычніка 2025 (+03)
|}
: Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:48, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] ==

{| style=&quot;{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;&quot;
 | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]]
 | height=20px style=&quot;border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;&quot; | &lt;big&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Падзяка ад праекта&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;br&gt;«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' 
 |-
 |align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em&quot;|&lt;small&gt;'''За ўдзел у рамках''' &lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt;&lt;big&gt;[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]&lt;/big&gt;&lt;/font&gt;. -- [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:52, 20 кастрычніка 2025 (+03)
|}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
: Дзякуй! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:53, 20 кастрычніка 2025 (+03)

== СВО ==

Не война а СВО запомни [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:43, 29 снежня 2025 (+03)
: Мы пішам артыкулы ў адпаведнасці з [[ВП:АК]]. Сусветная акадэмічная супольнасць прыйшла да кансэнсусу датычна ваенных дзеянняў на тэрыторыі Украіны. Пра альтэрнатыўныя назвы гэтай вайны можна напісаць у артыкуле, калі ў вас ёсць такое жаданне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:54, 29 снежня 2025 (+03)
::На Окрестина скоро пропишут тебе как надо [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:56, 29 снежня 2025 (+03)
::: Поспехаў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 29 снежня 2025 (+03)

== [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] ==
Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:52, 7 лютага 2026 (+03)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471712 --&gt;

== Вандалізм ==
Артыкул [[Федэральная служба бяспекі Расіі]] трэба абараніць ад ананімых правак. Адказваць мне не трэба. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:41, 29 красавіка 2026 (+03)
: Абараніў на месяц. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 29 красавіка 2026 (+03)

== Артыкул Янкі (Докшыцкі раён) ==

Добры дзень! Узнікла спрэчнае пытанне на конь раздзелаў &quot;Назва&quot; у артыкулах [[Янкі]] і [[Вольберавічы]]. На сённяшні дзень, мае месца без кампрамісная вайна правак за гэтыя раздзелы гэтых артыкулаў.  Peisatai піша тэксты якія мяжуюць з уласнымі даследаваннямі, абмяжоўваючыся лінгвістычным інструментарыям пры напісанні тэкстаў па тапаніміцы (ігнаруючы гісторыю таго ці іншага населенага пункта).

Мая прапанова: ініцыятар такіх правак вядзе цікавую дзейнасць, але яго праўкі патрабуюць рэдагавання (напрыклад, каб звязаць іх з артыкулам Балцкая [[Балцкая канцэпцыя|канцэпцыя]]). Артыкулы ж па населеным пунктам з славянскімі назвамі лепей пераглядзець зноў. Пісаць мільён разоў аргументы на карысць славянскай версіі не маю сэнсу. Вы іх бачылі і чыталі. Ці можам мы знайсці паразуменне па гэтай праблеме?

З павагай [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:18, 9 мая 2026 (+03)

:У артыкуле Янкі раблю адкат. Прабачце, але тут відавочна, што пытанне разгледжана павярхоўна. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:19, 9 мая 2026 (+03)
: Тэма старая. Сёння падвёў вынік. Калі ласка азнаёмцеся: [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]]. Таксама я раю вам не рабіць адкаты без каментароў. Таксама заўсёды лепш заводзіць абмеркаванне, калі ёсць непаразуменне і спачатку даходзіць да кансэнсуса. Спадзяюся вынік вырашыць праблему. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:14, 10 мая 2026 (+03)
:: Клас, ''пытанне разгледжана павярхоўна'', таму ён адкат робіць. [[Удзельнік:MocnyDuham]], ён там [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D1%96&amp;diff=5138329&amp;oldid=5138228 каментар даў], дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:48, 10 мая 2026 (+03)
:::Удзельнік @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] абмяжоўваецца выключна лінгвістыкай. Гл. раздзел [[Размовы:Вольберавічы]]. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:15, 11 мая 2026 (+03)
::::Сумневы выклікаюць такія тэксты. Пакідаюць шмат пытанняў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:16, 11 мая 2026 (+03)
::У раздзеле &quot;Размовы&quot; да артыкула [[Вольберавічы]] былі сфармуляваны пазіцыі абодвух бакоў. Кампрамісным варыянтам з'яўляецца стварэнне раздзела &quot;Цікавы факт&quot;.
::Я азнаёміўся  [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]] - адчуванне, што @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] - абыякава. Я ня ведаю як вырашыць гэта пытанне. Кампрамісны варыянт быў мной прапанаваны і запісаны ў артыкуле сёння (11 мая 2026 г.) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:10, 11 мая 2026 (+03)
:::Падтрымліваю свежую ідэю калегі [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] пра раздзел &quot;Цікавы факт&quot; замест раздзела &quot;Назва&quot; (калі апошні не запоўнены Жучкевічам). Прозвішчам-адпаведнікам там якраз месца. Да часу, калі будуць адпаведныя публікацыі, дзе будзе ясней і пэўней пастулявана пра сувязь прозвішча+тапонім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:59, 11 мая 2026 (+03)
::::Шчыра рады, што мы вырашылі гэта пытанне не нашкодзіўшы агульнай справе) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 12:48, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дзякуй, што прыйшлі да паразумення. Я не разумею, як гэты цікавы факт звязаны з вёскай, але калі вы паглыбіліся ў тэму і ў вас кансэнсус - няхай так і будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:26, 11 мая 2026 (+03)

Час Х мінуў, праўка [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&amp;diff=5140028&amp;oldid=5139949 зроблена сёння]. Так што сцірайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:51, 11 мая 2026 (+03)

== Дэананімізацыя ==

Добры вечар! Прашу звярнуць увагу [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E&amp;diff=prev&amp;oldid=5141084 на гэтую праўку]. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 13 мая 2026 (+03)
: Інфармацыя з адкрытых крыніц. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:01, 13 мая 2026 (+03)</text>
      <sha1>cz18ejwn1lbywug4ptnyw7hyr6hwp73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141328</id>
      <parentid>5141326</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дэананімізацыя */ reply: Не зусім дэананімізацыя, бо так пішуць СМІ. (-) ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5141328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34378" sha1="pzzu0wfhefsxq59n2n2gqbuwmaypm3n" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:45, 3 студзеня 2021 (+03)

== Аўтадогляд ==
Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:18, 1 верасня 2023 (+03)

:Добры дзень! Хацеў набраць 100 правак і сам напісаць датычна гэтага. Можа адразу лепш пайсці на даглядчыка? Я б тады свае неправераныя праўкі праверыў бы. Але канешне, я не супраць сцяга. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 верасня 2023 (+03)
:: {{зроблена}}, плёну і здабыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:18, 1 верасня 2023 (+03)
:::Дзякуй вялікі! Make be.wiki Great Again! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:29, 1 верасня 2023 (+03)


==Даследванне супольнасці==

Прывітанне,

Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. 

Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні!

Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні].

Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі.

# мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды,
# ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост.

Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю.

Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне].
--[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 19:51, 7 жніўня 2024 (+03)

== Электронные обращения для перехода сайтов на свободные лицензии ==

Добрый вечер, коллега! Извиняюсь, что пишу на русском языке, но это касается крайне важной темы. У меня к вам есть серьёзное предложение - начать перевод государственных сайтов на лицензии типа Creative Commons, поскольку Беларусь значительно запоздала с их внедрением, несмотря на потребности общества. С августа 2021 года неоднократно пытался уговорить ваших коллег рассмотреть вопрос о переводе президентского сайта на CC для начала тех или иных шагов. При этом в феврале того же года произошёл редизайн сайта, в котором медиаархив ведётся с 1994 года - многие фотографии и видеозаписи опубликованы впервые и представляют высокую историческую ценность, поскольку здесь в большинстве своём ключевые события в истории современной Беларуси. --[[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 18:08, 22 лютага 2025 (+03)

== Запрашэнне ў дыскорд ==

Вітаю! Нажаль не магу зайсці ў новы дыскорд па спасылцы з [[Вікіпедыя:Форум#Дыскорд|абмеркавання на форуме]]. Ці можна неяк атрымаць новае запрашэнне? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 11:21, 23 красавіка 2025 (+03)
: Дзіўна, бо ў мяне працуе. Вось новая спасылка для вас: https://discord.gg/q6d7u39s [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 красавіка 2025 (+03)
::Падаецца, праблема была на маім баку, урэшце зайшоў. Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2025 (+03)

== Peisatai ==
Вітаю! На старонцы [[ВП:запыты да адміністратараў]] абмяркоўваюцца ўласныя даследванні гэтага ўдзельніка, магчыма, вам будзе гэта цікава.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 18 мая 2025 (+03)
: Добры дзень! Дзякуй за паведамленне. Бачу там шмат тэксту і вялікае абмеркаванне. Трошкі пазней адкажу ў тэму, калі будуць сілы гэта ўсё праглядзець. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 19 мая 2025 (+03)
::Вітаю! не магу разабрацца, як зьвязваць артыкул з іншымі мовамі. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 16:31, 19 лістапада 2025 (+03)
::: Добры дзень! Справа ў інструментах ёсць опцыі &quot;Элемент Вікіданых&quot; і &quot;Звязаць з іншымі раздзеламі&quot; (ці нешта накшталт гэтага). Можна праз ніх. Дайце спасылку на артыкул - усё зробім :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:36, 19 лістапада 2025 (+03)
::::Дзякуй! Але старонка на тарашкевіцы https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%86%D0%97%D0%90 [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 17:06, 19 лістапада 2025 (+03)
::::: Справа ёсць кнопка &quot;Дадаць міжмоўныя спасылкі&quot;. Вось там трэба знайсці аналагічны артыкул на іншай мове і пазначыць яго. Паспрабуйце. Калі не атрымаецца - я сам зраблю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:17, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::Дзякуй, вельмі добрая парада: хвіля - і ўсё зроблена!
::::::чаму ня пішуцца такой зразумелай мовай інструкцыі? я паўгадзіны тыркаўся і нічога не знайшоў. там увогуле пішуць, што нейкай кансоль зьлева ))
::::::і яшчэ: а як з кім-небудзь перапісвацца? я вось залез у чужую размову, бо не зразумеў, як можна каму-небудзь напісаць прыватна. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 20:56, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::: Трэба напісаць, канешне. Гэта ўсё не лёгка для чалавека, які толькі пачынае нешта рабіць у Вікі. Звычайна новую тэму для размовы трэба рабіць у самым нізе старонкі і пачынаць яе з &quot;&lt;nowiki&gt;== Назва тэмы ==&lt;/nowiki&gt;&quot;. Я вам раю ўключыць [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions/ru гэты гаджэт], ён вельмі спрошчвае задачу камунікацыі ў рамках Вікіпедыі. Прыватна ў Вікі размаўляць не атрымаецца, але вы можаце далучыцца да нашага [[Вікіпедыя:Discord|Discord-сервера]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:27, 20 лістапада 2025 (+03)

== Датычна у:Нел_Вес ==

Вітаю. Здаецца, Нел Вес згубіў доступ да свайго ўліковага запісу і цяпер працуе як Livandiay. Унёсак у асноўным пазітыўны, але ёсць схільнасць да выдалення спасылак на нейкія_не_такія_СМІ, часам з заменай іх на такія_як_трэба_СМІ. Таксама перыядычна ўстаўляе для паселішч {{ш|lang-ru}}, дзе яно не трэба. Пісаў Нел Вес'у пра гэта на старонку размоў удзельніка. З беларускай мовай, як разумею, ва ўдзельніка праблемы, то-бок ведае на вельмі базавым узроўні. Магчыма, далі на працы заданне напаўняць вікі спасылкамі на pravo.by, belta і падобнае, а таксама звесткамі пра брацкія магілы часоў 2СВ, і ён яго выконвае. А можа то памкненне ад душы, хто ведае. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:16, 30 верасня 2025 (+03)
: Ну-с, нейкія карысныя праўкі я ад яго бачыў. Прастаўляе шаблоны на неадназначнасці, спасылкі вікіфікуе, звесткі ў ВД пераносіць. Пакуль я сачыў за рувікі, ён там спрабаваў пісаць нейкія артыкулы пра вёскі, няхай і з праблематычным афармленнем. Таму мне здаецца, што ўсёж не заданне гэта, а памкненне. Дарэчы з апошняга, што я правяраў - не бачыў выдалення спасылак. Але можа гэта вы ўжо перад маёй праверкай адхілілі. Амаль дабілі з вамі Pending Changes, яшчэ трошки засталося :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:44, 30 верасня 2025 (+03)

== Абарона старонак ==

Вітаю. Пастаўце, калі ласка, абарону старонкі [[Францыск Скарына]] для незарэгістраваных удзельнікаў. Старонка папулярная і мае статус. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03)
: Добры дзень! Маеце рацыю, зрабіў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 30 верасня 2025 (+03)
::[[Ефрасіння Полацкая]] таксама варта абараніць. Статусны артыкул, ананімныя толькі вандальныя праўкі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:06, 21 кастрычніка 2025 (+03)
::: {{Done}}. Артыкул са статусам. Абараніў да аўтапацверджаных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:09, 21 кастрычніка 2025 (+03)

== Моцны духам, як я доўга цябе шукала)) дапамажы, умаляю ==

Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе, бо я ўзялася за справу ўпершыню і пакуль ідзе прам не агонь. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала &quot;якая класная кантора, усім бы так&quot; і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:53, 2 кастрычніка 2025 (+03)
: Добры дзень! Давайце падумаем, як мы можам палепшыць артыкул. Зараз вашы праўкі не выконваюць правіла аб [[Вікіпедыя:Правяральнасць|правяральнасці]] зместу артыкула. Калі коратка: чытач павінен мець магчымасць пераканацца ў тым, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў [[ВП:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Напрыклад, паглядзіце як гэта правіла выконваецца [[Беларускі Гаюн|тут]].
: Калі вы хочаце апісаць ініцыятывы арганізацыі – вам патрэбна ўзяць іх опіс з незалежных ад вас СМІ, або іншых [[ВП:АК|АК]]. Цяпер вы іх апісваеце без крыніц, што разам з вашай адназначнай афіліяванасцю з арганізацыяй выглядае як простая рэклама новых ініцыятыў.
: Таксама звярніце ўвагу на тое, што нават з энцыклапедычнай значнасцю вашай арганізацыі, не заўсёды ўсе вашы дзеянні з'яўляюцца такімі. Умоўна і груба кажучы, калі заўтра Рада правядзе сустрэчу з людзьмі на кубачак гарбаты абмеркаваць беларускую культуру, то гэты факт наўрад ці будзе апісаны ў Вікіпедыі.
: Я вам вельму прачытаць вось гэтыя правілы перад тым, як зноў дадаць інфармацыю ў артыкул: [[ВП:НПГ]], [[ВП:СНК]], [[ВП:АЎТА]], [[ВП:ПРАВ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:45, 2 кастрычніка 2025 (+03)
::Шчыры дзякуй за адказ. Я паспрабую сёння яшчэ раз. Я прачытала ўсе правілы, дзякуй, што звярнулі маю ўвагу на іх яшчэ раз (вельмі дасяжна напісаныя, дарэчы, дзякуй). Але ёсць такая штука, калі, напрыклад, інфармацыя ёсць толькі на нашым сайце. Напрыклад, статут ці Дарожная мапа. Ці нават склад кіраўніцтва рады. Людзі проста ёсць на сваіх пачадах і на нашым сайце -- таму тут я ў тупіку. [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:23, 3 кастрычніка 2025 (+03)
:::і я разумею, што пра кававанне ў Вікі не пішуць, у мяне і не было такой мэты. Але апісаць флагманскія праекты арганізацыі, мяркую, варта, таму што яны даюць уяўленне, што канкрэтна мы робім. Ці Вы пра каву не да гэтага пісалі?)) [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:35, 3 кастрычніка 2025 (+03)
::: Нажаль правілы дзейнічаюць так, што калі інфармацыя ёсць толькі на вашым сайце, то яна хутчэй за ўсё не з'яўляецца «[[вікіпедыя:Значнасць|значнай]]» для Вікіпедыі. Лепш пазбягаць дабаўлення гэтых звестак да артыкула. Кава была толькі прыкладам, можа не самым удалым. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:38, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Ордэн «Заслужаны даглядчык» ==

{| style=&quot;background:#FDFFE7; border: solid 1px #C2C2C2; width: 88%; padding: 2px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; width=110px | [[Файл:Premium Reviewer Barnstar Hires.png|100px|center|link=ВП:Догляд|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Заслужаны даглядчык|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;&quot; | За самы значны ўнёсак у разбіранне завалаў састарэлых старонак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:26, 6 кастрычніка 2025 (+03)
|}
: Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:48, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] ==

{| style=&quot;{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;&quot;
 | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]]
 | height=20px style=&quot;border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;&quot; | &lt;big&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Падзяка ад праекта&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;br&gt;«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' 
 |-
 |align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em&quot;|&lt;small&gt;'''За ўдзел у рамках''' &lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt;&lt;big&gt;[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]&lt;/big&gt;&lt;/font&gt;. -- [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:52, 20 кастрычніка 2025 (+03)
|}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
: Дзякуй! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:53, 20 кастрычніка 2025 (+03)

== СВО ==

Не война а СВО запомни [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:43, 29 снежня 2025 (+03)
: Мы пішам артыкулы ў адпаведнасці з [[ВП:АК]]. Сусветная акадэмічная супольнасць прыйшла да кансэнсусу датычна ваенных дзеянняў на тэрыторыі Украіны. Пра альтэрнатыўныя назвы гэтай вайны можна напісаць у артыкуле, калі ў вас ёсць такое жаданне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:54, 29 снежня 2025 (+03)
::На Окрестина скоро пропишут тебе как надо [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:56, 29 снежня 2025 (+03)
::: Поспехаў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 29 снежня 2025 (+03)

== [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] ==
Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:52, 7 лютага 2026 (+03)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471712 --&gt;

== Вандалізм ==
Артыкул [[Федэральная служба бяспекі Расіі]] трэба абараніць ад ананімых правак. Адказваць мне не трэба. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:41, 29 красавіка 2026 (+03)
: Абараніў на месяц. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 29 красавіка 2026 (+03)

== Артыкул Янкі (Докшыцкі раён) ==

Добры дзень! Узнікла спрэчнае пытанне на конь раздзелаў &quot;Назва&quot; у артыкулах [[Янкі]] і [[Вольберавічы]]. На сённяшні дзень, мае месца без кампрамісная вайна правак за гэтыя раздзелы гэтых артыкулаў.  Peisatai піша тэксты якія мяжуюць з уласнымі даследаваннямі, абмяжоўваючыся лінгвістычным інструментарыям пры напісанні тэкстаў па тапаніміцы (ігнаруючы гісторыю таго ці іншага населенага пункта).

Мая прапанова: ініцыятар такіх правак вядзе цікавую дзейнасць, але яго праўкі патрабуюць рэдагавання (напрыклад, каб звязаць іх з артыкулам Балцкая [[Балцкая канцэпцыя|канцэпцыя]]). Артыкулы ж па населеным пунктам з славянскімі назвамі лепей пераглядзець зноў. Пісаць мільён разоў аргументы на карысць славянскай версіі не маю сэнсу. Вы іх бачылі і чыталі. Ці можам мы знайсці паразуменне па гэтай праблеме?

З павагай [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:18, 9 мая 2026 (+03)

:У артыкуле Янкі раблю адкат. Прабачце, але тут відавочна, што пытанне разгледжана павярхоўна. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:19, 9 мая 2026 (+03)
: Тэма старая. Сёння падвёў вынік. Калі ласка азнаёмцеся: [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]]. Таксама я раю вам не рабіць адкаты без каментароў. Таксама заўсёды лепш заводзіць абмеркаванне, калі ёсць непаразуменне і спачатку даходзіць да кансэнсуса. Спадзяюся вынік вырашыць праблему. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:14, 10 мая 2026 (+03)
:: Клас, ''пытанне разгледжана павярхоўна'', таму ён адкат робіць. [[Удзельнік:MocnyDuham]], ён там [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D1%96&amp;diff=5138329&amp;oldid=5138228 каментар даў], дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:48, 10 мая 2026 (+03)
:::Удзельнік @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] абмяжоўваецца выключна лінгвістыкай. Гл. раздзел [[Размовы:Вольберавічы]]. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:15, 11 мая 2026 (+03)
::::Сумневы выклікаюць такія тэксты. Пакідаюць шмат пытанняў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:16, 11 мая 2026 (+03)
::У раздзеле &quot;Размовы&quot; да артыкула [[Вольберавічы]] былі сфармуляваны пазіцыі абодвух бакоў. Кампрамісным варыянтам з'яўляецца стварэнне раздзела &quot;Цікавы факт&quot;.
::Я азнаёміўся  [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]] - адчуванне, што @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] - абыякава. Я ня ведаю як вырашыць гэта пытанне. Кампрамісны варыянт быў мной прапанаваны і запісаны ў артыкуле сёння (11 мая 2026 г.) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:10, 11 мая 2026 (+03)
:::Падтрымліваю свежую ідэю калегі [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] пра раздзел &quot;Цікавы факт&quot; замест раздзела &quot;Назва&quot; (калі апошні не запоўнены Жучкевічам). Прозвішчам-адпаведнікам там якраз месца. Да часу, калі будуць адпаведныя публікацыі, дзе будзе ясней і пэўней пастулявана пра сувязь прозвішча+тапонім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:59, 11 мая 2026 (+03)
::::Шчыра рады, што мы вырашылі гэта пытанне не нашкодзіўшы агульнай справе) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 12:48, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дзякуй, што прыйшлі да паразумення. Я не разумею, як гэты цікавы факт звязаны з вёскай, але калі вы паглыбіліся ў тэму і ў вас кансэнсус - няхай так і будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:26, 11 мая 2026 (+03)

Час Х мінуў, праўка [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&amp;diff=5140028&amp;oldid=5139949 зроблена сёння]. Так што сцірайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:51, 11 мая 2026 (+03)

== Дэананімізацыя ==

Добры вечар! Прашу звярнуць увагу [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E&amp;diff=prev&amp;oldid=5141084 на гэтую праўку]. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 13 мая 2026 (+03)
: Інфармацыя з адкрытых крыніц. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:01, 13 мая 2026 (+03)
: Не зусім дэананімізацыя, бо так пішуць СМІ. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:06, 13 мая 2026 (+03)</text>
      <sha1>pzzu0wfhefsxq59n2n2gqbuwmaypm3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141334</id>
      <parentid>5141328</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Için warum</username>
        <id>153459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дэананімізацыя */</comment>
      <origin>5141334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34685" sha1="n5d19t3aqsgwq3ojaicvyrphsdh6vdy" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:45, 3 студзеня 2021 (+03)

== Аўтадогляд ==
Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:18, 1 верасня 2023 (+03)

:Добры дзень! Хацеў набраць 100 правак і сам напісаць датычна гэтага. Можа адразу лепш пайсці на даглядчыка? Я б тады свае неправераныя праўкі праверыў бы. Але канешне, я не супраць сцяга. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 верасня 2023 (+03)
:: {{зроблена}}, плёну і здабыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:18, 1 верасня 2023 (+03)
:::Дзякуй вялікі! Make be.wiki Great Again! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:29, 1 верасня 2023 (+03)


==Даследванне супольнасці==

Прывітанне,

Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. 

Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні!

Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні].

Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі.

# мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды,
# ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост.

Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю.

Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне].
--[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 19:51, 7 жніўня 2024 (+03)

== Электронные обращения для перехода сайтов на свободные лицензии ==

Добрый вечер, коллега! Извиняюсь, что пишу на русском языке, но это касается крайне важной темы. У меня к вам есть серьёзное предложение - начать перевод государственных сайтов на лицензии типа Creative Commons, поскольку Беларусь значительно запоздала с их внедрением, несмотря на потребности общества. С августа 2021 года неоднократно пытался уговорить ваших коллег рассмотреть вопрос о переводе президентского сайта на CC для начала тех или иных шагов. При этом в феврале того же года произошёл редизайн сайта, в котором медиаархив ведётся с 1994 года - многие фотографии и видеозаписи опубликованы впервые и представляют высокую историческую ценность, поскольку здесь в большинстве своём ключевые события в истории современной Беларуси. --[[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 18:08, 22 лютага 2025 (+03)

== Запрашэнне ў дыскорд ==

Вітаю! Нажаль не магу зайсці ў новы дыскорд па спасылцы з [[Вікіпедыя:Форум#Дыскорд|абмеркавання на форуме]]. Ці можна неяк атрымаць новае запрашэнне? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 11:21, 23 красавіка 2025 (+03)
: Дзіўна, бо ў мяне працуе. Вось новая спасылка для вас: https://discord.gg/q6d7u39s [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 красавіка 2025 (+03)
::Падаецца, праблема была на маім баку, урэшце зайшоў. Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2025 (+03)

== Peisatai ==
Вітаю! На старонцы [[ВП:запыты да адміністратараў]] абмяркоўваюцца ўласныя даследванні гэтага ўдзельніка, магчыма, вам будзе гэта цікава.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 18 мая 2025 (+03)
: Добры дзень! Дзякуй за паведамленне. Бачу там шмат тэксту і вялікае абмеркаванне. Трошкі пазней адкажу ў тэму, калі будуць сілы гэта ўсё праглядзець. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 19 мая 2025 (+03)
::Вітаю! не магу разабрацца, як зьвязваць артыкул з іншымі мовамі. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 16:31, 19 лістапада 2025 (+03)
::: Добры дзень! Справа ў інструментах ёсць опцыі &quot;Элемент Вікіданых&quot; і &quot;Звязаць з іншымі раздзеламі&quot; (ці нешта накшталт гэтага). Можна праз ніх. Дайце спасылку на артыкул - усё зробім :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:36, 19 лістапада 2025 (+03)
::::Дзякуй! Але старонка на тарашкевіцы https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%86%D0%97%D0%90 [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 17:06, 19 лістапада 2025 (+03)
::::: Справа ёсць кнопка &quot;Дадаць міжмоўныя спасылкі&quot;. Вось там трэба знайсці аналагічны артыкул на іншай мове і пазначыць яго. Паспрабуйце. Калі не атрымаецца - я сам зраблю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:17, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::Дзякуй, вельмі добрая парада: хвіля - і ўсё зроблена!
::::::чаму ня пішуцца такой зразумелай мовай інструкцыі? я паўгадзіны тыркаўся і нічога не знайшоў. там увогуле пішуць, што нейкай кансоль зьлева ))
::::::і яшчэ: а як з кім-небудзь перапісвацца? я вось залез у чужую размову, бо не зразумеў, як можна каму-небудзь напісаць прыватна. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 20:56, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::: Трэба напісаць, канешне. Гэта ўсё не лёгка для чалавека, які толькі пачынае нешта рабіць у Вікі. Звычайна новую тэму для размовы трэба рабіць у самым нізе старонкі і пачынаць яе з &quot;&lt;nowiki&gt;== Назва тэмы ==&lt;/nowiki&gt;&quot;. Я вам раю ўключыць [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions/ru гэты гаджэт], ён вельмі спрошчвае задачу камунікацыі ў рамках Вікіпедыі. Прыватна ў Вікі размаўляць не атрымаецца, але вы можаце далучыцца да нашага [[Вікіпедыя:Discord|Discord-сервера]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:27, 20 лістапада 2025 (+03)

== Датычна у:Нел_Вес ==

Вітаю. Здаецца, Нел Вес згубіў доступ да свайго ўліковага запісу і цяпер працуе як Livandiay. Унёсак у асноўным пазітыўны, але ёсць схільнасць да выдалення спасылак на нейкія_не_такія_СМІ, часам з заменай іх на такія_як_трэба_СМІ. Таксама перыядычна ўстаўляе для паселішч {{ш|lang-ru}}, дзе яно не трэба. Пісаў Нел Вес'у пра гэта на старонку размоў удзельніка. З беларускай мовай, як разумею, ва ўдзельніка праблемы, то-бок ведае на вельмі базавым узроўні. Магчыма, далі на працы заданне напаўняць вікі спасылкамі на pravo.by, belta і падобнае, а таксама звесткамі пра брацкія магілы часоў 2СВ, і ён яго выконвае. А можа то памкненне ад душы, хто ведае. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:16, 30 верасня 2025 (+03)
: Ну-с, нейкія карысныя праўкі я ад яго бачыў. Прастаўляе шаблоны на неадназначнасці, спасылкі вікіфікуе, звесткі ў ВД пераносіць. Пакуль я сачыў за рувікі, ён там спрабаваў пісаць нейкія артыкулы пра вёскі, няхай і з праблематычным афармленнем. Таму мне здаецца, што ўсёж не заданне гэта, а памкненне. Дарэчы з апошняга, што я правяраў - не бачыў выдалення спасылак. Але можа гэта вы ўжо перад маёй праверкай адхілілі. Амаль дабілі з вамі Pending Changes, яшчэ трошки засталося :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:44, 30 верасня 2025 (+03)

== Абарона старонак ==

Вітаю. Пастаўце, калі ласка, абарону старонкі [[Францыск Скарына]] для незарэгістраваных удзельнікаў. Старонка папулярная і мае статус. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03)
: Добры дзень! Маеце рацыю, зрабіў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 30 верасня 2025 (+03)
::[[Ефрасіння Полацкая]] таксама варта абараніць. Статусны артыкул, ананімныя толькі вандальныя праўкі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:06, 21 кастрычніка 2025 (+03)
::: {{Done}}. Артыкул са статусам. Абараніў да аўтапацверджаных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:09, 21 кастрычніка 2025 (+03)

== Моцны духам, як я доўга цябе шукала)) дапамажы, умаляю ==

Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе, бо я ўзялася за справу ўпершыню і пакуль ідзе прам не агонь. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала &quot;якая класная кантора, усім бы так&quot; і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:53, 2 кастрычніка 2025 (+03)
: Добры дзень! Давайце падумаем, як мы можам палепшыць артыкул. Зараз вашы праўкі не выконваюць правіла аб [[Вікіпедыя:Правяральнасць|правяральнасці]] зместу артыкула. Калі коратка: чытач павінен мець магчымасць пераканацца ў тым, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў [[ВП:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Напрыклад, паглядзіце як гэта правіла выконваецца [[Беларускі Гаюн|тут]].
: Калі вы хочаце апісаць ініцыятывы арганізацыі – вам патрэбна ўзяць іх опіс з незалежных ад вас СМІ, або іншых [[ВП:АК|АК]]. Цяпер вы іх апісваеце без крыніц, што разам з вашай адназначнай афіліяванасцю з арганізацыяй выглядае як простая рэклама новых ініцыятыў.
: Таксама звярніце ўвагу на тое, што нават з энцыклапедычнай значнасцю вашай арганізацыі, не заўсёды ўсе вашы дзеянні з'яўляюцца такімі. Умоўна і груба кажучы, калі заўтра Рада правядзе сустрэчу з людзьмі на кубачак гарбаты абмеркаваць беларускую культуру, то гэты факт наўрад ці будзе апісаны ў Вікіпедыі.
: Я вам вельму прачытаць вось гэтыя правілы перад тым, як зноў дадаць інфармацыю ў артыкул: [[ВП:НПГ]], [[ВП:СНК]], [[ВП:АЎТА]], [[ВП:ПРАВ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:45, 2 кастрычніка 2025 (+03)
::Шчыры дзякуй за адказ. Я паспрабую сёння яшчэ раз. Я прачытала ўсе правілы, дзякуй, што звярнулі маю ўвагу на іх яшчэ раз (вельмі дасяжна напісаныя, дарэчы, дзякуй). Але ёсць такая штука, калі, напрыклад, інфармацыя ёсць толькі на нашым сайце. Напрыклад, статут ці Дарожная мапа. Ці нават склад кіраўніцтва рады. Людзі проста ёсць на сваіх пачадах і на нашым сайце -- таму тут я ў тупіку. [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:23, 3 кастрычніка 2025 (+03)
:::і я разумею, што пра кававанне ў Вікі не пішуць, у мяне і не было такой мэты. Але апісаць флагманскія праекты арганізацыі, мяркую, варта, таму што яны даюць уяўленне, што канкрэтна мы робім. Ці Вы пра каву не да гэтага пісалі?)) [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:35, 3 кастрычніка 2025 (+03)
::: Нажаль правілы дзейнічаюць так, што калі інфармацыя ёсць толькі на вашым сайце, то яна хутчэй за ўсё не з'яўляецца «[[вікіпедыя:Значнасць|значнай]]» для Вікіпедыі. Лепш пазбягаць дабаўлення гэтых звестак да артыкула. Кава была толькі прыкладам, можа не самым удалым. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:38, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Ордэн «Заслужаны даглядчык» ==

{| style=&quot;background:#FDFFE7; border: solid 1px #C2C2C2; width: 88%; padding: 2px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; width=110px | [[Файл:Premium Reviewer Barnstar Hires.png|100px|center|link=ВП:Догляд|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Заслужаны даглядчык|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;&quot; | За самы значны ўнёсак у разбіранне завалаў састарэлых старонак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:26, 6 кастрычніка 2025 (+03)
|}
: Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:48, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] ==

{| style=&quot;{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;&quot;
 | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]]
 | height=20px style=&quot;border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;&quot; | &lt;big&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Падзяка ад праекта&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;br&gt;«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' 
 |-
 |align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em&quot;|&lt;small&gt;'''За ўдзел у рамках''' &lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt;&lt;big&gt;[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]&lt;/big&gt;&lt;/font&gt;. -- [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:52, 20 кастрычніка 2025 (+03)
|}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
: Дзякуй! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:53, 20 кастрычніка 2025 (+03)

== СВО ==

Не война а СВО запомни [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:43, 29 снежня 2025 (+03)
: Мы пішам артыкулы ў адпаведнасці з [[ВП:АК]]. Сусветная акадэмічная супольнасць прыйшла да кансэнсусу датычна ваенных дзеянняў на тэрыторыі Украіны. Пра альтэрнатыўныя назвы гэтай вайны можна напісаць у артыкуле, калі ў вас ёсць такое жаданне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:54, 29 снежня 2025 (+03)
::На Окрестина скоро пропишут тебе как надо [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:56, 29 снежня 2025 (+03)
::: Поспехаў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 29 снежня 2025 (+03)

== [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] ==
Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:52, 7 лютага 2026 (+03)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471712 --&gt;

== Вандалізм ==
Артыкул [[Федэральная служба бяспекі Расіі]] трэба абараніць ад ананімых правак. Адказваць мне не трэба. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:41, 29 красавіка 2026 (+03)
: Абараніў на месяц. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 29 красавіка 2026 (+03)

== Артыкул Янкі (Докшыцкі раён) ==

Добры дзень! Узнікла спрэчнае пытанне на конь раздзелаў &quot;Назва&quot; у артыкулах [[Янкі]] і [[Вольберавічы]]. На сённяшні дзень, мае месца без кампрамісная вайна правак за гэтыя раздзелы гэтых артыкулаў.  Peisatai піша тэксты якія мяжуюць з уласнымі даследаваннямі, абмяжоўваючыся лінгвістычным інструментарыям пры напісанні тэкстаў па тапаніміцы (ігнаруючы гісторыю таго ці іншага населенага пункта).

Мая прапанова: ініцыятар такіх правак вядзе цікавую дзейнасць, але яго праўкі патрабуюць рэдагавання (напрыклад, каб звязаць іх з артыкулам Балцкая [[Балцкая канцэпцыя|канцэпцыя]]). Артыкулы ж па населеным пунктам з славянскімі назвамі лепей пераглядзець зноў. Пісаць мільён разоў аргументы на карысць славянскай версіі не маю сэнсу. Вы іх бачылі і чыталі. Ці можам мы знайсці паразуменне па гэтай праблеме?

З павагай [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:18, 9 мая 2026 (+03)

:У артыкуле Янкі раблю адкат. Прабачце, але тут відавочна, што пытанне разгледжана павярхоўна. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:19, 9 мая 2026 (+03)
: Тэма старая. Сёння падвёў вынік. Калі ласка азнаёмцеся: [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]]. Таксама я раю вам не рабіць адкаты без каментароў. Таксама заўсёды лепш заводзіць абмеркаванне, калі ёсць непаразуменне і спачатку даходзіць да кансэнсуса. Спадзяюся вынік вырашыць праблему. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:14, 10 мая 2026 (+03)
:: Клас, ''пытанне разгледжана павярхоўна'', таму ён адкат робіць. [[Удзельнік:MocnyDuham]], ён там [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D1%96&amp;diff=5138329&amp;oldid=5138228 каментар даў], дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:48, 10 мая 2026 (+03)
:::Удзельнік @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] абмяжоўваецца выключна лінгвістыкай. Гл. раздзел [[Размовы:Вольберавічы]]. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:15, 11 мая 2026 (+03)
::::Сумневы выклікаюць такія тэксты. Пакідаюць шмат пытанняў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:16, 11 мая 2026 (+03)
::У раздзеле &quot;Размовы&quot; да артыкула [[Вольберавічы]] былі сфармуляваны пазіцыі абодвух бакоў. Кампрамісным варыянтам з'яўляецца стварэнне раздзела &quot;Цікавы факт&quot;.
::Я азнаёміўся  [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]] - адчуванне, што @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] - абыякава. Я ня ведаю як вырашыць гэта пытанне. Кампрамісны варыянт быў мной прапанаваны і запісаны ў артыкуле сёння (11 мая 2026 г.) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:10, 11 мая 2026 (+03)
:::Падтрымліваю свежую ідэю калегі [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] пра раздзел &quot;Цікавы факт&quot; замест раздзела &quot;Назва&quot; (калі апошні не запоўнены Жучкевічам). Прозвішчам-адпаведнікам там якраз месца. Да часу, калі будуць адпаведныя публікацыі, дзе будзе ясней і пэўней пастулявана пра сувязь прозвішча+тапонім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:59, 11 мая 2026 (+03)
::::Шчыра рады, што мы вырашылі гэта пытанне не нашкодзіўшы агульнай справе) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 12:48, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дзякуй, што прыйшлі да паразумення. Я не разумею, як гэты цікавы факт звязаны з вёскай, але калі вы паглыбіліся ў тэму і ў вас кансэнсус - няхай так і будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:26, 11 мая 2026 (+03)

Час Х мінуў, праўка [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&amp;diff=5140028&amp;oldid=5139949 зроблена сёння]. Так што сцірайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:51, 11 мая 2026 (+03)

== Дэананімізацыя ==

Добры вечар! Прашу звярнуць увагу [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E&amp;diff=prev&amp;oldid=5141084 на гэтую праўку]. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 13 мая 2026 (+03)
: Інфармацыя з адкрытых крыніц. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:01, 13 мая 2026 (+03)
: Не зусім дэананімізацыя, бо так пішуць СМІ. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:06, 13 мая 2026 (+03)
:: А сам удзельнік гэта прызнае? Альбо ён сам не жадаючы быў дэананімізаваны з боку СМІ? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:20, 13 мая 2026 (+03)</text>
      <sha1>n5d19t3aqsgwq3ojaicvyrphsdh6vdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141340</id>
      <parentid>5141334</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дэананімізацыя */</comment>
      <origin>5141340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34882" sha1="ggeiz71gdxa8300tmkb9bo7l9sk6d3f" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:45, 3 студзеня 2021 (+03)

== Аўтадогляд ==
Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:18, 1 верасня 2023 (+03)

:Добры дзень! Хацеў набраць 100 правак і сам напісаць датычна гэтага. Можа адразу лепш пайсці на даглядчыка? Я б тады свае неправераныя праўкі праверыў бы. Але канешне, я не супраць сцяга. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 верасня 2023 (+03)
:: {{зроблена}}, плёну і здабыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:18, 1 верасня 2023 (+03)
:::Дзякуй вялікі! Make be.wiki Great Again! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:29, 1 верасня 2023 (+03)


==Даследванне супольнасці==

Прывітанне,

Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. 

Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні!

Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні].

Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі.

# мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды,
# ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост.

Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю.

Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне].
--[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 19:51, 7 жніўня 2024 (+03)

== Электронные обращения для перехода сайтов на свободные лицензии ==

Добрый вечер, коллега! Извиняюсь, что пишу на русском языке, но это касается крайне важной темы. У меня к вам есть серьёзное предложение - начать перевод государственных сайтов на лицензии типа Creative Commons, поскольку Беларусь значительно запоздала с их внедрением, несмотря на потребности общества. С августа 2021 года неоднократно пытался уговорить ваших коллег рассмотреть вопрос о переводе президентского сайта на CC для начала тех или иных шагов. При этом в феврале того же года произошёл редизайн сайта, в котором медиаархив ведётся с 1994 года - многие фотографии и видеозаписи опубликованы впервые и представляют высокую историческую ценность, поскольку здесь в большинстве своём ключевые события в истории современной Беларуси. --[[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 18:08, 22 лютага 2025 (+03)

== Запрашэнне ў дыскорд ==

Вітаю! Нажаль не магу зайсці ў новы дыскорд па спасылцы з [[Вікіпедыя:Форум#Дыскорд|абмеркавання на форуме]]. Ці можна неяк атрымаць новае запрашэнне? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 11:21, 23 красавіка 2025 (+03)
: Дзіўна, бо ў мяне працуе. Вось новая спасылка для вас: https://discord.gg/q6d7u39s [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 красавіка 2025 (+03)
::Падаецца, праблема была на маім баку, урэшце зайшоў. Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2025 (+03)

== Peisatai ==
Вітаю! На старонцы [[ВП:запыты да адміністратараў]] абмяркоўваюцца ўласныя даследванні гэтага ўдзельніка, магчыма, вам будзе гэта цікава.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 18 мая 2025 (+03)
: Добры дзень! Дзякуй за паведамленне. Бачу там шмат тэксту і вялікае абмеркаванне. Трошкі пазней адкажу ў тэму, калі будуць сілы гэта ўсё праглядзець. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 19 мая 2025 (+03)
::Вітаю! не магу разабрацца, як зьвязваць артыкул з іншымі мовамі. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 16:31, 19 лістапада 2025 (+03)
::: Добры дзень! Справа ў інструментах ёсць опцыі &quot;Элемент Вікіданых&quot; і &quot;Звязаць з іншымі раздзеламі&quot; (ці нешта накшталт гэтага). Можна праз ніх. Дайце спасылку на артыкул - усё зробім :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:36, 19 лістапада 2025 (+03)
::::Дзякуй! Але старонка на тарашкевіцы https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%86%D0%97%D0%90 [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 17:06, 19 лістапада 2025 (+03)
::::: Справа ёсць кнопка &quot;Дадаць міжмоўныя спасылкі&quot;. Вось там трэба знайсці аналагічны артыкул на іншай мове і пазначыць яго. Паспрабуйце. Калі не атрымаецца - я сам зраблю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:17, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::Дзякуй, вельмі добрая парада: хвіля - і ўсё зроблена!
::::::чаму ня пішуцца такой зразумелай мовай інструкцыі? я паўгадзіны тыркаўся і нічога не знайшоў. там увогуле пішуць, што нейкай кансоль зьлева ))
::::::і яшчэ: а як з кім-небудзь перапісвацца? я вось залез у чужую размову, бо не зразумеў, як можна каму-небудзь напісаць прыватна. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 20:56, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::: Трэба напісаць, канешне. Гэта ўсё не лёгка для чалавека, які толькі пачынае нешта рабіць у Вікі. Звычайна новую тэму для размовы трэба рабіць у самым нізе старонкі і пачынаць яе з &quot;&lt;nowiki&gt;== Назва тэмы ==&lt;/nowiki&gt;&quot;. Я вам раю ўключыць [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions/ru гэты гаджэт], ён вельмі спрошчвае задачу камунікацыі ў рамках Вікіпедыі. Прыватна ў Вікі размаўляць не атрымаецца, але вы можаце далучыцца да нашага [[Вікіпедыя:Discord|Discord-сервера]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:27, 20 лістапада 2025 (+03)

== Датычна у:Нел_Вес ==

Вітаю. Здаецца, Нел Вес згубіў доступ да свайго ўліковага запісу і цяпер працуе як Livandiay. Унёсак у асноўным пазітыўны, але ёсць схільнасць да выдалення спасылак на нейкія_не_такія_СМІ, часам з заменай іх на такія_як_трэба_СМІ. Таксама перыядычна ўстаўляе для паселішч {{ш|lang-ru}}, дзе яно не трэба. Пісаў Нел Вес'у пра гэта на старонку размоў удзельніка. З беларускай мовай, як разумею, ва ўдзельніка праблемы, то-бок ведае на вельмі базавым узроўні. Магчыма, далі на працы заданне напаўняць вікі спасылкамі на pravo.by, belta і падобнае, а таксама звесткамі пра брацкія магілы часоў 2СВ, і ён яго выконвае. А можа то памкненне ад душы, хто ведае. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:16, 30 верасня 2025 (+03)
: Ну-с, нейкія карысныя праўкі я ад яго бачыў. Прастаўляе шаблоны на неадназначнасці, спасылкі вікіфікуе, звесткі ў ВД пераносіць. Пакуль я сачыў за рувікі, ён там спрабаваў пісаць нейкія артыкулы пра вёскі, няхай і з праблематычным афармленнем. Таму мне здаецца, што ўсёж не заданне гэта, а памкненне. Дарэчы з апошняга, што я правяраў - не бачыў выдалення спасылак. Але можа гэта вы ўжо перад маёй праверкай адхілілі. Амаль дабілі з вамі Pending Changes, яшчэ трошки засталося :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:44, 30 верасня 2025 (+03)

== Абарона старонак ==

Вітаю. Пастаўце, калі ласка, абарону старонкі [[Францыск Скарына]] для незарэгістраваных удзельнікаў. Старонка папулярная і мае статус. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03)
: Добры дзень! Маеце рацыю, зрабіў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 30 верасня 2025 (+03)
::[[Ефрасіння Полацкая]] таксама варта абараніць. Статусны артыкул, ананімныя толькі вандальныя праўкі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:06, 21 кастрычніка 2025 (+03)
::: {{Done}}. Артыкул са статусам. Абараніў да аўтапацверджаных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:09, 21 кастрычніка 2025 (+03)

== Моцны духам, як я доўга цябе шукала)) дапамажы, умаляю ==

Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе, бо я ўзялася за справу ўпершыню і пакуль ідзе прам не агонь. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала &quot;якая класная кантора, усім бы так&quot; і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:53, 2 кастрычніка 2025 (+03)
: Добры дзень! Давайце падумаем, як мы можам палепшыць артыкул. Зараз вашы праўкі не выконваюць правіла аб [[Вікіпедыя:Правяральнасць|правяральнасці]] зместу артыкула. Калі коратка: чытач павінен мець магчымасць пераканацца ў тым, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў [[ВП:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Напрыклад, паглядзіце як гэта правіла выконваецца [[Беларускі Гаюн|тут]].
: Калі вы хочаце апісаць ініцыятывы арганізацыі – вам патрэбна ўзяць іх опіс з незалежных ад вас СМІ, або іншых [[ВП:АК|АК]]. Цяпер вы іх апісваеце без крыніц, што разам з вашай адназначнай афіліяванасцю з арганізацыяй выглядае як простая рэклама новых ініцыятыў.
: Таксама звярніце ўвагу на тое, што нават з энцыклапедычнай значнасцю вашай арганізацыі, не заўсёды ўсе вашы дзеянні з'яўляюцца такімі. Умоўна і груба кажучы, калі заўтра Рада правядзе сустрэчу з людзьмі на кубачак гарбаты абмеркаваць беларускую культуру, то гэты факт наўрад ці будзе апісаны ў Вікіпедыі.
: Я вам вельму прачытаць вось гэтыя правілы перад тым, як зноў дадаць інфармацыю ў артыкул: [[ВП:НПГ]], [[ВП:СНК]], [[ВП:АЎТА]], [[ВП:ПРАВ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:45, 2 кастрычніка 2025 (+03)
::Шчыры дзякуй за адказ. Я паспрабую сёння яшчэ раз. Я прачытала ўсе правілы, дзякуй, што звярнулі маю ўвагу на іх яшчэ раз (вельмі дасяжна напісаныя, дарэчы, дзякуй). Але ёсць такая штука, калі, напрыклад, інфармацыя ёсць толькі на нашым сайце. Напрыклад, статут ці Дарожная мапа. Ці нават склад кіраўніцтва рады. Людзі проста ёсць на сваіх пачадах і на нашым сайце -- таму тут я ў тупіку. [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:23, 3 кастрычніка 2025 (+03)
:::і я разумею, што пра кававанне ў Вікі не пішуць, у мяне і не было такой мэты. Але апісаць флагманскія праекты арганізацыі, мяркую, варта, таму што яны даюць уяўленне, што канкрэтна мы робім. Ці Вы пра каву не да гэтага пісалі?)) [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:35, 3 кастрычніка 2025 (+03)
::: Нажаль правілы дзейнічаюць так, што калі інфармацыя ёсць толькі на вашым сайце, то яна хутчэй за ўсё не з'яўляецца «[[вікіпедыя:Значнасць|значнай]]» для Вікіпедыі. Лепш пазбягаць дабаўлення гэтых звестак да артыкула. Кава была толькі прыкладам, можа не самым удалым. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:38, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Ордэн «Заслужаны даглядчык» ==

{| style=&quot;background:#FDFFE7; border: solid 1px #C2C2C2; width: 88%; padding: 2px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; width=110px | [[Файл:Premium Reviewer Barnstar Hires.png|100px|center|link=ВП:Догляд|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Заслужаны даглядчык|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;&quot; | За самы значны ўнёсак у разбіранне завалаў састарэлых старонак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:26, 6 кастрычніка 2025 (+03)
|}
: Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:48, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] ==

{| style=&quot;{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;&quot;
 | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]]
 | height=20px style=&quot;border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;&quot; | &lt;big&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Падзяка ад праекта&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;br&gt;«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' 
 |-
 |align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em&quot;|&lt;small&gt;'''За ўдзел у рамках''' &lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt;&lt;big&gt;[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]&lt;/big&gt;&lt;/font&gt;. -- [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:52, 20 кастрычніка 2025 (+03)
|}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
: Дзякуй! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:53, 20 кастрычніка 2025 (+03)

== СВО ==

Не война а СВО запомни [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:43, 29 снежня 2025 (+03)
: Мы пішам артыкулы ў адпаведнасці з [[ВП:АК]]. Сусветная акадэмічная супольнасць прыйшла да кансэнсусу датычна ваенных дзеянняў на тэрыторыі Украіны. Пра альтэрнатыўныя назвы гэтай вайны можна напісаць у артыкуле, калі ў вас ёсць такое жаданне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:54, 29 снежня 2025 (+03)
::На Окрестина скоро пропишут тебе как надо [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:56, 29 снежня 2025 (+03)
::: Поспехаў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 29 снежня 2025 (+03)

== [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] ==
Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:52, 7 лютага 2026 (+03)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471712 --&gt;

== Вандалізм ==
Артыкул [[Федэральная служба бяспекі Расіі]] трэба абараніць ад ананімых правак. Адказваць мне не трэба. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:41, 29 красавіка 2026 (+03)
: Абараніў на месяц. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 29 красавіка 2026 (+03)

== Артыкул Янкі (Докшыцкі раён) ==

Добры дзень! Узнікла спрэчнае пытанне на конь раздзелаў &quot;Назва&quot; у артыкулах [[Янкі]] і [[Вольберавічы]]. На сённяшні дзень, мае месца без кампрамісная вайна правак за гэтыя раздзелы гэтых артыкулаў.  Peisatai піша тэксты якія мяжуюць з уласнымі даследаваннямі, абмяжоўваючыся лінгвістычным інструментарыям пры напісанні тэкстаў па тапаніміцы (ігнаруючы гісторыю таго ці іншага населенага пункта).

Мая прапанова: ініцыятар такіх правак вядзе цікавую дзейнасць, але яго праўкі патрабуюць рэдагавання (напрыклад, каб звязаць іх з артыкулам Балцкая [[Балцкая канцэпцыя|канцэпцыя]]). Артыкулы ж па населеным пунктам з славянскімі назвамі лепей пераглядзець зноў. Пісаць мільён разоў аргументы на карысць славянскай версіі не маю сэнсу. Вы іх бачылі і чыталі. Ці можам мы знайсці паразуменне па гэтай праблеме?

З павагай [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:18, 9 мая 2026 (+03)

:У артыкуле Янкі раблю адкат. Прабачце, але тут відавочна, што пытанне разгледжана павярхоўна. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:19, 9 мая 2026 (+03)
: Тэма старая. Сёння падвёў вынік. Калі ласка азнаёмцеся: [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]]. Таксама я раю вам не рабіць адкаты без каментароў. Таксама заўсёды лепш заводзіць абмеркаванне, калі ёсць непаразуменне і спачатку даходзіць да кансэнсуса. Спадзяюся вынік вырашыць праблему. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:14, 10 мая 2026 (+03)
:: Клас, ''пытанне разгледжана павярхоўна'', таму ён адкат робіць. [[Удзельнік:MocnyDuham]], ён там [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D1%96&amp;diff=5138329&amp;oldid=5138228 каментар даў], дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:48, 10 мая 2026 (+03)
:::Удзельнік @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] абмяжоўваецца выключна лінгвістыкай. Гл. раздзел [[Размовы:Вольберавічы]]. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:15, 11 мая 2026 (+03)
::::Сумневы выклікаюць такія тэксты. Пакідаюць шмат пытанняў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:16, 11 мая 2026 (+03)
::У раздзеле &quot;Размовы&quot; да артыкула [[Вольберавічы]] былі сфармуляваны пазіцыі абодвух бакоў. Кампрамісным варыянтам з'яўляецца стварэнне раздзела &quot;Цікавы факт&quot;.
::Я азнаёміўся  [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]] - адчуванне, што @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] - абыякава. Я ня ведаю як вырашыць гэта пытанне. Кампрамісны варыянт быў мной прапанаваны і запісаны ў артыкуле сёння (11 мая 2026 г.) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:10, 11 мая 2026 (+03)
:::Падтрымліваю свежую ідэю калегі [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] пра раздзел &quot;Цікавы факт&quot; замест раздзела &quot;Назва&quot; (калі апошні не запоўнены Жучкевічам). Прозвішчам-адпаведнікам там якраз месца. Да часу, калі будуць адпаведныя публікацыі, дзе будзе ясней і пэўней пастулявана пра сувязь прозвішча+тапонім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:59, 11 мая 2026 (+03)
::::Шчыра рады, што мы вырашылі гэта пытанне не нашкодзіўшы агульнай справе) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 12:48, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дзякуй, што прыйшлі да паразумення. Я не разумею, як гэты цікавы факт звязаны з вёскай, але калі вы паглыбіліся ў тэму і ў вас кансэнсус - няхай так і будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:26, 11 мая 2026 (+03)

Час Х мінуў, праўка [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&amp;diff=5140028&amp;oldid=5139949 зроблена сёння]. Так што сцірайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:51, 11 мая 2026 (+03)

== Дэананімізацыя ==

Добры вечар! Прашу звярнуць увагу [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E&amp;diff=prev&amp;oldid=5141084 на гэтую праўку]. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 13 мая 2026 (+03)
: Інфармацыя з адкрытых крыніц. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:01, 13 мая 2026 (+03)
: Не зусім дэананімізацыя, бо так пішуць СМІ. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:06, 13 мая 2026 (+03)
:: А сам удзельнік гэта прызнае? Альбо ён сам не жадаючы быў дэананімізаваны з боку СМІ? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:20, 13 мая 2026 (+03)
::: Ета не наш удзельнік. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:39, 13 мая 2026 (+03)</text>
      <sha1>ggeiz71gdxa8300tmkb9bo7l9sk6d3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Парыжскае мірнае пагадненне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>668284</id>
    <revision>
      <id>5141384</id>
      <parentid>4890721</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9428" sha1="rs90aadxl4lqo1izgy6ohemz66d9jjn" xml:space="preserve">{{Значэнні|Парыжскі дагавор}}
{{Дагавор
| назва               =Парыжскае мірнае пагадненне
| поўная назва        =
| выява               = Vietnam peace agreement signing.jpg
| шырыня              =200px
| подпіс              =
| тып                 =
| дата падрыхтоўкі    =
| дата падпісання     = 27 студзеня 1973 года
| месца падпісання    = {{Сцягафікацыя|Францыя}}, [[Парыж]]
| змацаваны пячаткай  =
| увайшоў у сілу      = 28 студзеня 1973 года
| умовы               = спыненне баявых дзеянняў
| заканчэнне дзеяння  =
| страціў сілу        =дэ-факта 1975
| падпісаны           =
| бакі                = {{Сцяг Паўночнага В'етнама}} [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам|Паўночны В'етнам]]&lt;br&gt;[[Выява:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|25px]] [[Часовы рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Паўднёвы В’етнам|ЧРПРПВ]]&lt;br&gt;{{Сцяг Паўднёвага В'етнама}} [[Паўднёвы В’етнам]]&lt;br&gt;{{Сцяг ЗША}} [[ЗША]]
| месца захоўвання    =
| мова                =
| мовы                =
| сайт                =
| вікікрыніцы         =
}}
'''Парыжскае пагадненне пра спыненне вайны і аднаўленні міру ў В’етнаме''' — дыпламатычнае [[пагадненне]], падпісанае ў [[Парыж]]ы [[27 студзеня]] [[1973]] года па выніках чатырохгадовых перамоваў бакоў [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]]. Пагадненне было падпісана міністрамі замежных спраў [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам|Дэмакратычнай Рэспублікі В’етнам]], [[Паўднёвы В’етнам|Рэспублікі В’етнам]], [[ЗША]] і [[Часовы рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Паўднёвы В’етнам|Часовага рэвалюцыйнага ўрада Рэспублікі Паўднёвы В’етнам]].

== Змест ==
Асноўныя палажэнні Парыжскага пагадненні:
* Баявыя дзеянні ў Паўднёвым В’етнаме спыняюцца ў поўнач [[27 студзеня]] па [[Сярэдні час па Грынвічы|Грынвічы]] (8 гадзін раніцы [[28 студзеня]] па [[Хашымін|Сайгону]]). Таксама спыняюцца ўсе ваенныя аперацыі ЗША супраць Паўночнага В’етнама{{efn|Фактычна яны былі спынены [[15 студзеня]].}}.
* На працягу 60 дзён з тэрыторыі Паўднёвага В’етнама павінны быць выведзены ўсе прысутныя там замежныя войскі, а ваенныя базы ЗША ў краіне падлягаюць ліквідацыі. Адначасова бакі павінны зрабіць абмен [[Палон|ваеннапалоннымі]].
* Урады ЗША і Паўночнага В’етнама абавязаліся паважаць права паўднёвав’етнамскага народа на самавызначэнне, і пагадзіліся, што будучыня Паўднёвага В’етнама будзе вызначана на свабодных і дэмакратычных выбарах пад міжнародным кантролем. Для арганізацыі выбараў павінен быць створаны Нацыянальны савет прымірэння і згоды.
* Пацверджана становішча [[Жэнеўская канферэнцыя (1954)|Жэнеўскіх пагадненняў 1954 г.]] аб часовым характары [[Дэмілітарызаваная зона (В’етнам)|дэмаркацыйнай лініі]] паміж Паўночным і Паўднёвым В’етнамамі і [[нейтралітэт|нейтралітэце]] абедзвюх краін. Адзначана, што ўз’яднанне дзвюх частак В’етнама павінна быць выраблена на аснове пагадненняў паміж імі мірнымі сродкамі.
* Кантроль за выкананнем пагадненняў быў ускладзены на Міжнародную камісію па кантролі і назіранні (МККН) у складзе прадстаўнікоў [[Канада|Канады]], [[ВНР|Венгрыі]], [[Інданезія|Інданезіі]], [[ПНР|Польшчы]].

== Выкананне ==
Парыжскае пагадненне было заклікана спыніць В’етнамскую вайну, якая ішла з канца 1950-х гадоў у выглядзе [[грамадзянская вайна|грамадзянскай вайны]] паміж дзвюма часткамі В’етнама з наступным умяшаннем ЗША, СССР і шэрагу іншых дзяржаў. Аднак, як і ў выпадку з Жэнеўскімі пагадненнямі 1954 года, варагуючыя бакі шматкроць парушалі падпісаныя дамоўленасці, бо механізм кантролю за іх выкананнем быў недастатковым. Асноўным наступствам пагадненняў стаў выхад з вайны ЗША. [[29 сакавіка]] быў завершаны вывад амерыканскіх войскаў з Рэспублікі В’етнам, а [[1 красавіка]] Паўночны В’етнам завяршыў [[Аперацыя «Вяртанне дадому» (1973)|працэдуру рэпатрыяцыі]] амерыканскіх ваеннапалонных. Аднак задэклараваныя свабодныя і дэмакратычныя выбары ў Рэспубліцы В’етнам так і не былі праведзены. Баявыя дзеянні неўзабаве аднавіліся, і пасля набылі такі ж шырокамаштабны характар, як і раней. Паўночны В’етнам не вывеў свае войскі з поўдня, наадварот, працягваў нарошчваць іх{{efn|Магчыма, паўночнав’етнамцы зыходзілі з таго, што іх войскі не былі замежнымі, хоць Паўночны В’етнам наогул адмаўляў факт іх удзелу ў баявых дзеяннях на Поўдні.}}. Перамовы паміж бакамі зайшлі ў тупік. У сакавіку [[1975]] года паўночнав’етнамская армія [[Вясновае наступленне (1975)|ўварвалася ў Рэспубліку В’етнам]] і на працягу двух месяцаў ўстанавіла кантроль над ёй, што супярэчыла пункту Парыжскага пагаднення аб мірным характары ўз’яднання.

Кіраўнікі дэлегацый ЗША і Паўночнага В’етнама на перамовах [[Генры Кісінджэр]] і [[Ле Дык Тхо]] былі ўдастоены [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] за сваю ролю ў дасягненні Парыжскіх пагадненняў. Ле Дык Тхо адмовіўся яе прыняць, матывуючы гэта тым, што сапраўдны мір у В’етнаме так і не наступіў.

== У масавай культуры ==
* [[Людзі Ікс: Дні мінулай будучыні]] — падпісанне дамовы сарвана спробай [[Містык (Marvel Comics)|Містыка]] забіць Траска.

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Спасылкі ==
* ''Юрьев К.'' [https://web.archive.org/web/20050519005325/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/087/019.htm Парижское соглашение 1973] - Международная жизнь № 4—5, 1973

{{В’етнамская вайна}}

[[Катэгорыя:1973 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме]]
[[Катэгорыя:Падзеі 27 студзеня]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ЗША]]
[[Катэгорыя:Мірныя дагаворы XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Студзень 1973 года]]
[[Катэгорыя:1973 год у В’етнаме]]
[[Катэгорыя:1973 год у ЗША]]
[[Катэгорыя:1973 год у палітыцы]]</text>
      <sha1>rs90aadxl4lqo1izgy6ohemz66d9jjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грамадзянская вайна ў Камбоджы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>668710</id>
    <revision>
      <id>5141385</id>
      <parentid>5035974</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34496" sha1="iqbdcda9emx150x9uhzbqehjxjn2e85" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
|канфлікт        = Грамадзянская вайна ў Камбоджы
|частка          = [[Другая індакітайская вайна]] і [[Халодная вайна]]
|выява           = [[Файл:11ACRCambodia1970.jpg|300px]]
|памер           = 
|загаловак       = Амерыканскія танкі ў Камбоджы падчас [[Камбаджыйская кампанія|Камбаджыйскай кампаніі]]. [[4 мая]] [[1970]].
|дата            = '''1-я фаза''': [[11 сакавіка]] [[1967]] — [[18 сакавіка]] [[1970]]&lt;br&gt;'''2-я фаза''': [[18 сакавіка]] [[1970]] — [[17 красавіка]] [[1975]]
|месца           = [[Камбоджа]]
|прычына         = 
|casus belli     = 
|вынік           = перамога «Чырвоных кхмераў»
|змены           = 
|праціўнік1      = 
'''1967—1970''':
* {{Сцяг|Камбоджа}} [[Камбоджа]]
'''1970—1975'''
* [[File:Flag of the Khmer Republic.svg|22px]] [[Кхмерская Рэспубліка]]
* {{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]]
* [[File:Flag of South Vietnam.svg|22px]] [[Паўднёвы В’етнам|Рэспубліка В’етнам]]
* [[Свабодныя кхмеры]]
'''пры падтрымцы:'''
* {{Сцягафікацыя|Аўстралія}}
* {{Сцягафікацыя|Канада}}
* {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
* {{Сцягафікацыя|Францыя}}
* {{Сцягафікацыя|Індыя}}
* {{Сцягафікацыя|Тайланд}}
* {{Сцягафікацыя|Японія}}
* {{Сцягафікацыя|Малайзія}}
* {{Сцягафікацыя|Сінгапур}}
* {{Сцягафікацыя|Інданезія}}
|праціўнік2      = 
'''1967—1970'''
* [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|22px]] [[Чырвоныя кхмеры]]
'''1970—1975'''
* {{Сцяг|Камбоджа}} [[Нацыянальны адзіны фронт Кампучыі|НАФК]]:
**• [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|22px]] [[Чырвоныя кхмеры]]
**• [[Каралеўскі ўрад нацыянальнага адзінства Камбоджы|КУНАК]] 
**• [[Кхмеры Румда]]
**• [[МОНАТІО]] &lt;small&gt;(1975)&lt;/small&gt; 
* {{Сцяг|В’етнам}} [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам]]
* [[File:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] [[В’етконг|НФВПВ]]
'''пры падтрымцы:'''
* {{Сцягафікацыя|КНР}}
* {{Сцягафікацыя|СССР}}
* {{Сцяг|Чэхаславакія}} [[Чэхаславацкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чэхаславакія]]
* {{Сцяг|ПНР}} [[Польская Народная Рэспубліка|Польшча]]
* {{Сцяг|Румынія|1965}} [[Сацыялістычная Рэспубліка Румынія|Румынія]]
* {{Сцягафікацыя|Куба}}
|камандзір1      = 
* {{Сцяг|Камбоджа}} [[Нарадом Сіянук]]
* [[File:Flag of the Khmer Republic.svg|22px]] [[Лан Нол]]
* [[File:Flag of the Khmer Republic.svg|22px]] [[Сон Нгок Тхань]]
* [[File:Flag of the Khmer Republic.svg|22px]] [[Лонг Барэт]]
|камандзір2      = 
* [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|22px]] [[Пол Пот]]
* [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|22px]] [[Кхіеў Сампхан]]
* [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|22px]] [[Енг Сары]]
* [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|22px]] [[Нгуан Чэа]]
* [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|22px]] [[Сон Сен]]
* {{Сцяг|Камбоджа}} [[Нарадом Сіянук]]
|сілы1           = {{Сцяг|Камбоджа}}
*  30 тыс. чал. (1968)&lt;ref name= Global1 &gt;[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/cambodia2.htm Global security – Cambodia Civil War]&lt;/ref&gt;
* 35 тыс. чал. (1970)&lt;ref name= Tucker376 &gt;{{кніга |год=2011 |спасылка=https://books.google.cl/books?id=qh5lffww-KsC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|загаловак= The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History}}&lt;/ref&gt;
[[File:Flag of South Vietnam.svg|22px]]
* 100 000 тыс. чал.  (1972)&lt;ref name= Tucker376 /&gt;
* 200 тыс. чал. (1973)&lt;ref name= Global1 /&gt;&lt;ref name= Tucker376 /&gt;
* 50 тыс. чал. (1974)&lt;ref name= Tucker376 /&gt;
|сілы2           = [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|22px]]
* 4 тыс. чал. (1970)&lt;ref&gt;[https://books.google.cl/books?id=vIZF9EiexuoC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false Leaving the house of ghosts: Cambodian refugees in the American Midwest]&lt;/ref&gt;
* 70 тыс. чал. (1972)&lt;ref name= Tucker376 /&gt;
{{Сцяг|В’етнам}} 
* 40—60 тыс. чал. (1975)&lt;ref name= Tucker376 /&gt;
|страты1         = 
|страты2         =
|агульныя страты = 240—300 тыс. загінуўшых&lt;ref&gt;
Heuveline, Patrick. The Demographic Analysis of Mortality in Cambodia // Forced Migration and Mortality. — National Academy Press, 2001. — С. 103—104. — ISBN 9780309073349.. —  «Subsequent reevaluations of the demographic data situated the death toll for the [civil war] in the order of 300,000 or less.».&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Banister, Judith; Johnson, E. Paige. After the Nightmare: The Population of Cambodia // Genocide and Democracy in Cambodia: The Khmer Rouge, the United Nations and the International Community. — Yale University Southeast Asia Studies, 1993. — P. 87. — ISBN 9780938692492.. — «An estimated 275,000 excess deaths. We have modeled the highest mortality we can justify for the early 1970s.».&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sliwinski estimates 240,000 wartime deaths ({{Harvnb|Sliwinski|1995|p=48}}). He characterizes other estimates ranging from 600,000–700,000 as &quot;the most extreme evaluations&quot; (p.&amp;nbsp;42).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/opinions/why-do-we-ignore-the-civilians-killed-in-american-wars/2011/12/05/gIQALCO4eP_story.html Why do we ignore the civilians killed in American wars?]&lt;/ref&gt;
|заўвага         = 
|Commons         = 
}}
{{Індакітайскія войны}}
'''Грамадзянская вайна ў Камбоджы''' — ваенна-палітычны канфлікт у Камбоджы ў [[1967]]—[[1975]] гадах. На першых этапах разгортваўся паміж камуністычнымі партызанамі (пры актыўным садзейнічанні [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам|Паўночнага В’етнама]] і [[В’етконг|НФВПВ]]) і рэжымам кіраўніка дзяржавы [[Нарадом Сіянук|Нарадома Сіянука]]. Пасля перавароту [[Лан Нол]]а і ўстанаўлення праамерыканскага рэспубліканскага рэжыму ў [[1970]] годзе разгортваўся паміж урадам краіны, які падтрымлівалі [[ЗША]] і [[Паўднёвы В’етнам|Паўднёвым В’етнам]], і падтрыманым Паўночным В’етнамам [[Нацыянальны адзіны фронт Кампучыі|Нацыянальным адзіным фронтам Кампучыі]], у якім значную ролю адыгрывалі партыйныя структуры і ўзброеныя фармаванні мясцовых камуністаў. Вынікам вайны стала падзенне цэнтральнага ўрада і прыход да ўлады «[[Чырвоныя кхмеры|чырвоных кхмераў]]». Яны абвясцілі курс на радыкальную перабудову камбоджыйскага грамадства з апорай на [[Мааізм|мааісцкія канцэпцыі]]. Грамадзянская вайна ў Камбоджы, нароўні з [[Грамадзянская вайна ў Лаосе|баявымі дзеяннямі ў Лаосе]] і [[Вайна ў В’етнаме|Паўднёвым В’етнаме]], лічыцца часткай [[Другая індакітайская вайна|Другой Індакітайскай вайны]].

== Пачатак вайны == 
У [[1953]] г. Камбоджа атрымала незалежнасць ад [[Францыя|Францыі]]. Згодна з [[Жэнеўская канферэнцыя (1954)|Жэнеўскім пагадненнем 1954 года]], якое завяршыла [[Індакітайская вайна|каланіяльную вайну Францыі ў Індакітаі]], Камбоджа абвяшчалася [[нейтралітэт|нейтральнай]] краінай. Кіраўніком каралеўства стаў прынц [[Нарадом Сіянук]]. Манарх спачатку карыстаўся вялікай папулярнасцю сярод насельніцтва. Сіянук пазіцыянаваў сябе як палітык левага толку. Ён быў перакананы, што дамінуючай сілай у [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]] ў будучыні апынецца [[Кітай]]. У [[1965]] годзе, пасля шэрагу памежных інцыдэнтаў з удзелам Узброеных Сіл ЗША ў Паўднёвым В’етнаме, Камбоджа разарвала дыпламатычныя адносіны з Вашынгтонам.

У ходзе грамадзянскай вайны ў Паўднёвым В’етнаме, у якую ў далейшым актыўна ўмяшаліся ЗША, камбаджыйская тэрыторыя актыўна выкарыстоўвалася партызанамі НФВПВ і падраздзяленнямі Паўночнага В’етнама. Амерыканскі лідар [[Ліндан Джонсан]] забараніў амерыканскім наземным падраздзяленням дзейнічаць на тэрыторыі Камбоджы, бо гэта парушала б яе фармальны нейтралітэт. Сілы НФВПВ і Паўночнага В’етнама, не звязаныя такімі абмежаваннямі, стварылі ва ўсходніх раёнах краіны сетку базавых лагераў і складоў, куды адыходзілі пасля кожнай сур’ёзнай паразы ў Паўднёвым В’етнаме, каб у бяспецы ад дзеянняў праціўніка папоўніць страты і адпачыць. У [[1966]] годзе прынц Сіянук заключыў з Кітаем, які падтрымліваў Паўночны В’етнам у вайне, пагадненне аб прысутнасці камуністычных войскаў у Камбоджы&lt;ref&gt;Samuel Lipsman, Edward Doyle. Fighting for Time. — Boston: Boston Publishing Company, 1983. — С. 127.&lt;/ref&gt; і выкарыстанні марскога порта [[Сіануквіль]] для дастаўкі ім ваенных матэрыялаў, што з’яўлялася парушэннем нейтралітэту краіны. Шлях, па якім ажыццяўлялася забеспячэнне камуністычных сіл праз Камбоджу, атрымаў назву «[[Сцежка Сіянука]]», па аналогіі з больш вядомай «[[Сцежка Ха Шы Міна|сцежкай Ха Шы Міна]]». Паўночнікі стварылі на тэрыторыі нейтральнай Камбоджы буйныя ваенныя базы; у 1970 годзе амерыкана-паўднёвав’етнамскія войскі выявілі на тэрыторыі адной з такіх баз 171 тону боепрыпасаў, на тэрыторыі другой — 326 тон&lt;ref&gt;[https://www.historynet.com/nixons-cambodian-incursion.htm Nixon’s Cambodian Incursion]&lt;/ref&gt;. Знаходжанне в’етнамскіх сіл на тэрыторыі краіны пацягнула масу праблем, адной з самых вострых стала харчовае пытанне: замежныя войскі масава скуплялі ў камбаджыйцаў ежу, прапаноўваючы цану нашмат вышэй урадавай. Гэта нанесла адчувальны ўдар па рысавым экспарце Камбоджы і па яе эканоміцы. У сельскую мясцовасць былі адпраўлены салдаты, якія збіралі [[рыс]] пад пагрозай прымянення сілы.

У [[1967]] годзе ў правінцыі [[Батамбанг]], традыцыйным апірышчы супраціву ўладам, успыхнула сялянскае паўстанне, але хутка яно падушана ўрадавымі сіламі і мабілізаванымі на расправы чыноўнікамі і гараджанамі&lt;ref&gt;''Chandler D.'' The tragedy of Cambodian history. — New Haven, 1991. — P. 171.&lt;/ref&gt;. Бунт выкарыстаны Камуністычнай партыяй Камбоджы, вядомай як «[[Чырвоныя кхмеры]]», для разгортвання ўзброенай барацьбы супраць Сіянука. У студзені [[1968]] года камуністы здзейснілі першую ваенную акцыю, у той момант у іх было ўсяго 10 вінтовак&lt;ref&gt; &quot;Chandler D.&quot; The tragedy of Cambodian history. — P. 175.&lt;/ref&gt;. Аднак да канца [[1968]] года ў Камбоджы ўжо поўным ходам ішла грамадзянская вайна.

На раннім этапе вайны баявыя дзеянні былі слабаінтэнсіўнымі і праходзілі без умяшання ЗША або Паўночнага В’етнама. Прынц Сіянук, арганізаваўшы барацьбу супраць камуністычных паўстанцаў, пачаў мяняць сваю знешнюю палітыку. У [[1969]] годзе Камбоджа аднавіла дыпламатычныя адносіны з ЗША. З сакавіка таго ж года амерыканская авіяцыя таемна праводзіла бамбардзіроўкі базавых раёнаў НФВПВ і арміі ДРВ на ўсходзе Камбоджы ([[Аперацыя «Меню»]]). Гэта рабілася з тайнай або відавочнай згоды Сіянука. Аднак бамбардзіроўкі закраналі толькі тыя аб’екты, якія выкарыстоўваліся камуністычнымі сіламі, што дзейнічалі ў Паўднёвым В’етнаме. У грамадзянскую вайну ў краіне ЗША па-ранейшаму не ўмешваліся.

== Эскалацыя вайны == 
{{main|Камбаджыйская кампанія}}
{{also|Пераварот у Камбоджы (1970)}}
У сакавіку [[1970]] года ў Камбоджы адбыўся бяскроўны пераварот, у выніку якога прынц Сіянук апынуўся скінуты, а да ўлады прыйшоў яго прэм’ер-міністр [[Лан Нол]], які адрозніваўся рашучымі праамерыканскімі поглядамі. Прынц пасля гэтага наведаў [[Масква|Маскву]] і [[Пекін]], адкуль адкрыта заклікаў сваіх зараз ужо былых праціўнікаў зрынуць незаконны ўрад. Тым часам Лан Нол, узяўшы ўладу ў свае рукі, адразу ж распарадзіўся зачыніць порт Сіануквіль для дастаўкі ваенных матэрыялаў камуністам, і запатрабаваў ад паўночнав’етнамскіх войскаў на працягу 72 гадзін пакінуць тэрыторыю краіны.

Галоўным наступствам заявы Лан Нола было тое, што з гэтага моманту вайна ў Камбоджы перастала быць унутранай справай краіны, так як страта камбаджыйскіх баз сур’ёзна адбілася б на правядзенні в’етнамскімі камуністычнымі сіламі аперацый у Паўднёвым В’етнаме. Армія ДРВ не падпарадкавалася ўльтыматуму, а замест гэтага разгарнула шырокамаштабнае наступленне супраць камбаджыйскіх войскаў. Вельмі хутка пагроза навісла над [[Пнампень|Пнампенем]] — сталіцай краіны. Зараз пад ударам апынуліся ваенна-палітычныя інтарэсы ЗША ў рэгіёне. Ваенная перамога паўночнав’етнамскіх войскаў у Камбоджы аказала б вельмі пазітыўны эфект на В’етнамскую вайну, ператварыўшы ўсю краіну ў тыл НФВПВ і Паўночнага В’етнама. У канцы красавіка 1970 года прэзідэнт ЗША [[Рычард Ніксан]] пасля шматлікіх кансультацый з саветнікамі прыняў рашэнне аб правядзенні наземнай аперацыі ў Камбоджы, мэтай якой стала б памяншэнне ціску праціўніка на ўрадавыя сілы, а таксама знішчэнне базавых лагераў на ўсходзе краіны.

[[30 красавіка]] і [[1 мая]] 1970 года [[Узброеныя сілы ЗША]] і [[Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам|Паўднёвага В’етнама]] пачалі [[Камбаджыйская кампанія|ваенную інтэрвенцыю]]. Прасоўваючыся ўглыб краіны, яны не сустрэлі значнага супраціву, так як асноўныя сілы паўночнав’етнамскай арміі ў гэты час вялі баявыя дзеянні на Заходнім фронце. Былі выяўлены некалькі буйных базавых лагераў. Падчас гэтай аперацыі амерыканская армія захапіла самыя буйныя трафеі за час В’етнамскай вайны. Аднак уварванне выклікала ўсплёск актыўнасці антываеннага руху ў ЗША, што вымусіла Ніксана паабяцаць вывесці войскі з Камбоджы да [[30 чэрвеня]]. Гэта і было зроблена. Паўднёвав’етнамская армія працягвала аперацыі тут яшчэ некалькі месяцаў, прычым аказала непасрэдную падтрымку ўрадавай арміі (якая цяпер насіла назву ''FANK'' — {{lang-fr|Forces Armees Nationales Khemeres}}, Кхмерскія Нацыянальныя ўзброеныя сілы) на поле бою.

== Пералом ==
Да сярэдзіны 1970 года расстаноўка сіл у Камбоджы выглядала наступным чынам. Антыўрадавыя камуністычныя сілы былі фармальна аб’яднаны ў [[Нацыянальны адзіны фронт Кампучыі]] (НЕФК, {{lang-fr|Front Uni National du Kampuchea}}, ''FUNK''), створаны на Нацыянальным кангрэсе Камбоджы ў Пекіне 3—4 мая 1970 года. Сіянук узначаліў [[Каралеўскі ўрад нацыянальнага адзінства Кампучыі]] (КПНЭК, {{lang-fr|Government Royal d'union Nationale du Kampuchea}}, ''GRUNK'')&lt;ref&gt;lipsman, Doyle. — С. 144.&lt;/ref&gt;, які знаходзіўся ў выгнанні, хоць і не прызнаваў за сабой такога статусу, так як некаторыя яго прадстаўнікі знаходзіліся ў Камбоджы на падкантрольных НАФК тэрыторыях, якія называліся «вызваленымі раёнамі», і асабіста Сіянук наведваў такія раёны, не выпрабоўваючы ніякіх нязручнасцяў і звязаных звычайна з ваеннай актыўнасцю ворага праблем. У баявых дзеяннях супраць урадавай арміі на гэтай фазе вайны ўдзельнічалі ўзброеныя сілы «Чырвоных кхмераў» пры падтрымцы арміі ДРВ. Рэжым, які знаходзіўся ва ўладзе Лан Нол, пачаў атрымліваць значную ваенна-эканамічную дапамогу ад ЗША. Амерыканская авіяцыя аказвала падтрымку ўрадавай арміі. Акрамя таго, паўднёвав’етнамская армія перыядычна вярталася ў Камбоджу і праводзіла ваенныя аперацыі сумесна з нацыянальнай арміяй FANK, аднак без асаблівага поспеху. Такім чынам, у камбаджыйскай грамадзянскай вайне прымалі ўдзел узброеныя сілы трох замежных дзяржаў.

У жніўні 1970 года ўрадавая армія паспрабавала рашуча пераламаць ход баявых дзеянняў, пачаўшы аперацыю «Чэнла I», а праз год, летам — восенню 1971 года, рушыла ўслед «Чэнла II». У абодвух выпадках спрабуючы ўсталяваць кантроль над дарогай са сталіцы на Кампонгсаамам (''суч.'' Сіануквіль). Абедзве аперацыі скончыліся вельмі няўдала, і пасля гэтага FANK у цэлым перайшла да стратэгічнай абароны, а вайна канчаткова прыняла зацяжны характар. У 1971 года каля 70% тэрыторыі краіны кантралявалася войскамі ДРВ і атрадамі НАФК. Баявыя дзеянні вяліся ў асноўным за лініі камунікацый, па якіх Пнампень забяспечваўся харчаваннем. Да гэтага часу горад знаходзіўся практычна на абложным становішчы, — з вясны [[1972]] года ён перыядычна падвяргаўся артылерыйскім абстрэлам, якія прыводзілі да гібелі мірнага насельніцтва. Рэжым Лан Нола набываў усё больш [[аўтарытарызм|аўтарытарныя рысы]]: Лон Нол адначасова з’яўляўся прэзідэнтам, прэм’ер-міністрам і міністрам абароны. Паралельна з гэтым вызваленыя тэрыторыі паступова траплялі пад кантроль камуністаў. Сацыяльная база камуністаў у 1970—1972 гадах пастаянна расла з-за палітыкі, якая праводзілася ў інтарэсах беззямельных і малазямельных сялян.

У студзені [[1973]] года было падпісана [[Парыжскае мірнае пагадненне|Парыжскае пагадненне]], якое, як меркавалася, павінна было завяршыць вайну ў В’етнаме. У лютым заключылі перамір’е ваюючыя бакі ў Лаосе. У канцы студзеня і пачатку лютага камуністы ажыццявілі маштабнае наступленне, па выніках якога ўрадавыя войскі былі выбіты з асноўных рысавых раёнаў. Акрамя таго, былі перарэзаны лініі камунікацый паміж Пнампенем і Батамбангам, і сталіца апынулася ў блакадзе. Лон Нол абвясціў перамір’е на ўсёй тэрыторыі краіны, аднак «чырвоныя кхмеры» працягвалі баявыя дзеянні. Паколькі амерыканская авіяцыя больш не выкарыстоўвалася ў Паўднёвым В’етнаме і Лаосе, цяпер яна магла аказваць камбаджыйскай арміі значна больш значную падтрымку. Наступныя паўгода былі адзначаны самымі жорсткімі паветранымі бамбардзіроўкамі Камбоджы за ўсю вайну. Авіяўдары скончыліся па патрабаванні [[Кангрэс ЗША|Кангрэсу ЗША]] [[15 жніўня]] 1973 года. З сакавіка па ліпень 1973 года на тэрыторыю Камбоджы было скінута каля 250 тыс. тон бомбаў. У той жа час Паўночны В’етнам спыніў удзел сваіх войскаў у баявых дзеяннях, не ў апошнюю чаргу з-за разыходжанняў з «чырвонымі кхмерамі» па палітычных пытаннях. Прынц Сіянук заставаўся ўжо асабліва намінальнай фігурай у GRUNK, не валодаючы ніякай рэальнай уладай. Як ён сказаў у інтэрв’ю італьянскай журналістцы [[Арыана Фалачы|Арыане Фалачы]], ''... яны [чырвоныя кхмеры] выціснулі з мяне ўсё, што маглі, а потым выплюнулі, нібы вішнёвую костачку''&lt;ref&gt; &quot;Shawcross, William&quot;. Sideshow: Kissinger, Nixon, and the Destruction of Cambodia. — {{N. Y.}}: Washington Square Books, 1979. — С. 321.&lt;/ref&gt;. Удары амерыканскай авіяцыі, якія каштавалі велізарных ахвяр і разбурэнняў, у 1973 годзе выратавалі лоналаўскі рэжым. Спроба ўзяць Пнампень з боку камуністаў правалілася. У той жа час чырвоныя кхмеры пашыралі сферу свайго ўплыву, якая да таго моманту ахоплівала ўжо дзве траціны тэрыторыі краіны. Сяляне масава ўліваліся ў шэрагі камуністычных частак. Такім чынам, 1973 год стаў пераломным для ходу вайны. Акрамя таго, кхмерскія камуністы да гэтага моманту сталі галоўнай ваенна-палітычнай сілай, адціснуўшы на другі план іншыя фарміраванні супраціву.

== Падзенне Пнампені == 
[[Выява:Fall of Phnom Penh.jpg|250px|thumb|right|План фінальнага наступлення на Пнампень у красавіку 1975 года.]]
[[1 студзеня]] [[1975]] г. «чырвоныя кхмеры» пачалі сваё фінальнае наступленне, накіраванае на ўзяцце Пнампеня. Яны паступова звужалі кола вакол горада, пазбаўляючы яго без ліній забеспячэння. Горад быў наводнены бежанцамі і працягваў жыць выключна за кошт паставак харчавання рачнымі канвоямі і самалётамі [[ВПС ЗША]] па паветры. Ужо было відавочна, што дні цэнтральнага ўрада палічаны. [[1 красавіка]] Лан Нол сышоў у адстаўку. [[12 красавіка]] з Пнампені быў эвакуіраваны персанал пасольства ЗША ([[Аперацыя «Eagle Pull»]]), што апынулася пралогам да [[Аперацыя «Парывісты вецер»|эвакуацыі пасольства ў Сайгоне]] ўсяго праз два тыдні. Раніцай [[17 красавіка]] 1975 года сталіца Камбоджы — Пнампень — перайшла пад кантроль «чырвоных кхмераў». Грамадзянская вайна ў Камбоджы завяршылася.

== Наступствы ==
Амерыканскія паветраныя бамбардзіроўкі (асабліва ўдары стратэгічных бамбардзіроўшчыкаў [[Boeing B-52 Stratofortress]]) нанеслі буйную шкоду прыродзе Камбоджы. Баявыя дзеянні ператварылі больш за 2 мільёны людзей у [[бежанцы|бежанцаў]] і нанеслі велізарныя страты эканоміцы краіны: 80% прамысловых магутнасцяў разбурана, 40% дарог і 30% мастоў знішчана&lt;ref&gt;Новейшая история Кампучии. — {{М.}}, 1989. — С. 134.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Chandler, David P. The Tragedy of Cambodian History. — New Haven CT: Yale University Press, 1991. — ISBN 0-300-04919-6.
* Deac, Wilfred P. Road to the Killing Fields: the Cambodian War of 1970–1975. — College Station TX : Texas A&amp;M University Press, 2000.
* Dougan, Clark; Fulghum, David et al. The Fall of the South. — Boston: Boston Publishing Company, 1985. — ISBN 0-939526-16-6.
* Isaacs, Arnold; Hardy, Gordon. Pawns of War: Cambodia and Laos. — Boston: Boston Publishing Company, 1988. — ISBN 0-939526-24-7.
* Karnow, Stanley. Vietnam: A History. — New York: Viking Press, 1983. — ISBN 0-670-74604-5.
* Kinnard, Douglas, The War Managers. Wayne NJ: Avery Publishing Group, 1988.
* Kroth, Jerry. Duped!: Delusion, denial, and the end of the American Dream. — Jerry Kroth. — ISBN 9780936618081.
* Lipsman, Samuel; Doyle, Edward et al. Fighting for Time: 1969–1970. — Boston: Boston Publishing Company, 1983. — ISBN 0-939526-07-7.
* Lipsman, Samuel; Weiss, Stephen. The False Peace: 1972–74. — Boston: Boston Publishing Company, 1985. — ISBN 0-939526-15-8.
* Morris, Stephen. Why Vietnam invaded Cambodia : political culture and the causes of war (англ.). — Stanford CA: Stanford University Press, 1999. — ISBN 0-8047-3049-0.
* Morrocco, John. Rain of Fire: Air War, 1969–1973. — Boston: Boston Publishing Company, 1985. — ISBN 0-939526-14-X.
* Osborne, Milton. Before Kampuchea: Preludes to Tragedy. — Sydney: George Allen &amp; Unwin, 1979. — ISBN 0-86861-249-9.
* Pike Douglas, John Prados, James W. Gibson, Shelby Stanton, Col. Rod Paschall, John Morrocco, and Benjamin F. Schemmer, War in the Shadows. Boston: Boston Publishing Company, 1991.
* Ponchaud, Francois, Cambodia: Year Zero. New York: Holt, Rinehart, and Winston, 1981.
* Shaw, John M. The Cambodian Campaign: the 1970 offensive and America's Vietnam War — Lawrence KS: University of Kansas Press, 2005. — ISBN 0-7006-1405-2.
* Shawcross, William. Sideshow: Kissinger, Nixon and the Destruction of Cambodia. — University of Michigan, 1979. — ISBN 0-671-23070-0.
* {{h|Sliwinski|1995|3=Sliwinski, Marek. Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique. — Paris: L'Harmattan, 1995. — ISBN 978-2-738-43525-5.}}
* Snepp, Frank. Decent Interval: An Insider's Account of Saigon's Indecent End Told by the CIA's Chief Strategy Analyst in Vietnam. — New York: Random House, 1977. — ISBN 0-394-40743-1.
* Tully, John. A short history of Cambodia: from empire to survival. — Singapore: Allen &amp; Unwin, 2005. — ISBN 1-74114-763-8.

== Спасылкі ==
* [http://www.conflictologist.org/main/grajdanskaya-vojna-1960-v-kambodje-krasnye-khmery.htm Гражданская война в Камбодже] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181002075125/http://www.conflictologist.org/main/grajdanskaya-vojna-1960-v-kambodje-krasnye-khmery.htm |date=2 кастрычніка 2018 }}. {{ref-ru}}
* [http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf Bombs Over Cambodia] {{ref-en}}

{{В’етнамская вайна}}
{{Халодная вайна}}

[[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Камбоджы]]
[[Катэгорыя:Другая Індакітайская вайна]]
[[Катэгорыя:Войны ЗША]]
[[Катэгорыя:Войны В’етнама]]
[[Катэгорыя:Войны Камбоджы]]</text>
      <sha1>iqbdcda9emx150x9uhzbqehjxjn2e85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аперацыя «Нгуен Хюэ»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>676642</id>
    <revision>
      <id>5141386</id>
      <parentid>4916158</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16095" sha1="rer55pj0exh1km85txsps24m0mgxb5y" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
| канфлікт = Аперацыя «Нгуен Хюэ»
| частка = [[Вайна ў В’етнаме]]
| выява = Ofensiva pascua.jpg
| подпіс = Напрамкі ўдараў паўночнав’етнамскай арміі ў ходзе наступлення.
| дата = [[30 сакавіка]] — [[22 кастрычніка]] [[1972]]
| месца = [[В’етнам]], прылеглыя да яго тэрыторыі [[Камбоджа|Камбоджы]] і [[Лаос]]а, акваторыя [[Паўднёва-Кітайскае мора|Паўднёва-Кітайскага мора]]
| прычына = 
| вынік = кожны бок абвясціў аб сваёй перамозе, значныя страты ў варагуючых войсках, Паўночны В’етнам не завяршыў вайну ў 1972 годзе, Паўднёвы В’етнам даказаў сваю баяздольнасць
| змена = 
| праціўнік1 = {{Сцяг Паўночнага В'етнама}} [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам]]:
*• [[В’етнамская народная армія]]
[[Выява:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|border|25px]] [[Часовы рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Паўднёвы В’етнам|Рэспубліка Паўднёвы В’етнам]]:
*• [[В’етконг|НФВПВ]]
|праціўнік2 = {{Сцяг Паўднёвага В'етнама}} [[Паўднёвы В’етнам|Рэспубліка В’етнам]]:
*• [[Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам]]
{{Сцяг ЗША}}:
*• [[ВПС ЗША]]
*• [[ВМС ЗША]]
| камандзір1 = [[Выява:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|border|25px]] [[Ле Чонг Тан]] &lt;br&gt;[[Выява:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|border|25px]] [[Чан Ван Ча]]
| камандзір2 = {{Сцяг Паўднёвага В'етнама}} [[Хаанг Суан Лам]] &lt;br&gt; {{Сцяг Паўднёвага В'етнама}} [[Нго Куанг Чонг]] &lt;br&gt;{{Сцяг Паўднёвага В'етнама}} [[Нгуен Ван Таан]] &lt;br&gt;{{Сцяг ЗША}} [[Крэйтан Абрамс]]
| сілы1 = 300 тыс. чалавек&lt;br&gt;330—370 танкаў &lt;br&gt;280—320 гармат&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/LOC-HAK-32-4-14-6.pdf DOD Memoranda on the Situation in the Vietnam. CIA. April 4, 1973]&lt;/ref&gt;
| сілы2 = Паўднёвы В’етнам: &lt;br&gt; 758 тыс. чалавек &lt;br&gt;550 танкаў &lt;br&gt;900 БТР&lt;br&gt;~1000 гармат &lt;br&gt;1397 самалётаў і верталётаў&lt;br&gt;1540 караблёў і катэраў&lt;ref&gt;the Vietnamese Air Force 1951-1975 an analysis of its role in combat; and Fourteen hours at Koh Tang. A.J.C.Lavalle. DIANE Publishing. 1985. P. 44&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;ЗША: 1270 самалётаў
| страты1 =  няма поўнай інфармацыі &lt;small&gt;(даныя В’етнама)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; 100 000 тысяч забітых, параненых і зніклых без вестак, каля 300 адзінак тэхнікі знішчана&lt;ref&gt;For a comparison of casualty figures, see Lewis Sorley, A Better War. New York: Harvest Books, 1999, Chapt. 20, fn. 49. Although North Vietnamese casualties were horrendus, the figure of 100.000 dead, often quoted in historical sources, is only an approximation. See Dale Andrade, Trial by Fire. New York: Hippocrene Books, 1995, p. 531.&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(даныя ЗША)&lt;/small&gt;
| страты2 = больш за 180 тысяч забітых, параненых і зніклых без вестак, каля 1000 адзінак тэхнікі знішчана&lt;ref&gt;Clarke, Jeffrey J. (1988), United States Army in Vietnam: Advice and Support: The Final Years, 1965–1973, Washington, D.C: Center of Military History, United States Army, p. 275&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(даныя ЗША)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;213 тысяч забітых і параненых, больш за 1000 адзінак тэхнікі знішчана&lt;ref&gt;Bách khoa tri thức quốc phòng toàn dân. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia. Hà Nội.2003. các trang 280–284 và 1734–1745.&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(даныя В’етнама)&lt;/small&gt;
}}
'''Аперацыя «Нгуен Хюэ»''' ({{lang-vi|Chiến dịch Nguyễn Huệ}}) альбо '''Велікоднае наступленне''' ({{lang-en|Easter Offensive}}) — афіцыйная назва наступальнай аперацыі [[В’етнамская народная армія|паўночнав’етнамскай арміі]] вясной [[1972]] года падчас [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]]. Разам з [[Вясновае наступленне (1975)|вясновым наступленнем 1975 года]], наступальная аперацыя 1972 года стала адной з найбуйнейшых ваенных кампаній В’етнамскай вайны.

== Перадумова ==
Да 1972 года [[В’етконг|партызанскі рух]] у [[Паўднёвы В’етнам|Паўднёвым В’етнаме]] быў у значнай меры аслаблены цяжкімі стратамі ў [[Тэцкае наступленне (1968)|Тэцкім наступленні]] [[1968]] года, шырокамаштабнымі наземнымі аперацыямі войск [[ЗША]] і сумеснай амерыкана-паўднёвав’етнамскай аперацыяй [[Праграма «Фенікс»|«Фенікс»]]. У той жа час разгорнуты ў ЗША [[антываенны рух]] прымусіў прэзідэнта [[Рычард Ніксан|Рычарда Ніксана]] пачаць вывад амерыканскіх войск з В’етнама і праграму [[В’етнамізацыя|«в’етнамізацыі»]]. Напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў 1972 года Ніксан быў зацікаўлены ў дасягненні прагрэсу на парыжскіх мірных перамовах. [[Паўночны В’етнам|Паўночнав’етнамскае]] кіраўніцтва вырашыла скарыстацца гэтым і выступіць на перамовах з пазіцыі сілы, для чаго патрабавалася дасягнуць якога-небудзь буйнога поспеху на поле бою. Была распрацавана аперацыя «Нгуен Хюэ». Назва дадзена ў гонар в’етнамскага імператара [[Нгуен Хюэ|Нгуена Хюэ]], які разграміў кітайскія сілы ў [[1789]] годзе. Аперацыя мела на мэце разгром паўднёвав’етнамскай арміі і захоп шэрагу важных гарадоў Паўднёвага В’етнама. Значная роля адводзілася псіхалагічнаму ўздзеянню гэтага наступлення на пазіцыю амерыканскай дэлегацыі ў [[Парыж]]ы і на антываенны рух у ЗША.

== Ход ==
Аперацыя «Нгуен Хюэ» пачалася [[30 сакавіка]] [[1972]] года, падчас [[Каталіцызм|каталіцкай]] [[Страсная пятніца|Страсной пятніцы]] (з-за чаго гэта наступленне вядома ў краінах Захаду як «Велікоднае»). У ёй былі задзейнічаны, па розных даных, больш за 10 паўнавартасных [[дывізія|дывізій]] і больш за 20 асобных [[полк|палкоў]] (амаль уся рэгулярная армія Паўночнага В’етнама), якія мелі на ўзбраенні некалькі сотняў танкаў і значную колькасць артылерыі. Такім чынам, стаўка рабілася на класічную форму вядзення вайны. Наступленне праводзілася на трох франтах:
* '''на поўначы''' — удар праз [[Дэмілітарызаваная зона (В’етнам)|дэмілітарызаваную зону]] і з [[Лаос]]а на [[Хюэ]];
* '''у цэнтры''' — удар з тэрыторыі Лаоса ў напрамку Кантуму і Плейку;
* '''на поўдні''' — удар з тэрыторыі [[Камбоджа|Камбоджы]] праз Лакнінь і Анлок на сталіцу краіны [[Хашымін|Сайгон]]

Акрамя таго, наносіліся некалькі дапаможных удараў.

У баях паўднёвав’етнамская армія панесла значныя страты ў жывой сіле, бранятэхніцы і артылерыі, аднак здолела спыніць прасоўванне праціўніка на цэнтральным і паўднёвым франтах&lt;ref&gt;The A to Z of the Vietnam War. Edwin E. Moïse, Scarecrow Press, 2005. P. 43&lt;/ref&gt;. Найбольшага поспеху паўночнав’етнамская армія дасягнула на паўночным фронце, дзе ёй удалося ўзяць горад [[Куанчы (горад)|Куанчы]], цэнтр аднайменнай правінцыі. Аднак далейшае прасоўванне тут таксама было спынена. Вырашальную ролю ў адлюстраванні наступлення на ўсіх франтах згулялі амерыканскія ваенныя саветнікі, якія знаходзіліся ў паўднёвав’етнамскіх падраздзяленнях, а таксама амерыканская авіяцыйная падтрымка (асабліва прымяненне стратэгічных бамбардзіроўшчыкаў [[Boeing B-52 Stratofortress]]). Адначасова авіяцыя ЗША [[Аперацыя «Паўабаронца»|аднавіла бамбардзіроўкі]] Паўночнага В’етнама і [[Аперацыя «Кішэнныя грошы»|замініравала гавань]] [[Хайфон]]а, праз якую праходзілі амаль усе ваенныя матэрыялы і тэхніка, якія пастаўляліся краіне. Амерыканскія наземныя падраздзяленні не ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях, так як да гэтага часу амаль усе баявыя часці ўжо пакінулі краіну. 

Улетку паўночнав’етнамская армія практычна спыніла наступальныя аперацыі. Да ліпеня яна кантралявала каля 10% тэрыторыі Паўднёвага В’етнама&lt;ref&gt;Spencer C. Tucker. Vietnam. — Virginia Military Institute, 1999. — P. 171.&lt;/ref&gt;. У канцы чэрвеня паўднёвав’етнамская армія пачала контрнаступленне, кульмінацыяй якога стала вяртанне кантролю над Куанчы ў верасні таго ж года.

== Вынік ==
Па амерыканскіх заявах ([[Філіп Бафард Дэвідсан|Ф. Дэвідсан]]) паўночнав’етнамская армія пацярпела паразу ў наступленні 1972 года, тлумачачы гэта высокімі стратамі паўночнікаў — па яго даных 40 тысяч чалавек забітымі, 60 тысяч параненымі, 450 танкаў&lt;ref&gt;Дэвидсон Ф. Война во Вьетнаме (1946—1975). — М.: Изографус, Эксмо, 2002. — С. 681.&lt;/ref&gt;. Прычым гэтыя страты не прызнаны паўночнікамі, так як яны прызналі страту толькі 250 танкаў — 134 Т-54, 56 ПТ-76 і 60 Т-34-85&lt;ref&gt;Andrade, Dale. Trial By Fire: The 1972 Easter Offensive, America’s Last Vietnam Battle. New York: Hippocrene Books, 1995. p.531,536&lt;/ref&gt;. Міністр абароны Паўночнага В’етнама [[Во Нгуен Зіяп]] быў адхілены ад прамога камандавання войскамі на поўдні, якое перайшло да яго намесніка [[Ван Ц’ен Зунг]]а. Паўднёвав’етнамскія страты таксама апынуліся вялікімі: 213&lt;ref&gt;Bách khoa tri THC quc phòng toàn dân. NXB Chính trị quốc gia. Hà Nội.2003. các trang 280—284 và 1734—1745.&lt;/ref&gt; тысяч забітымі, параненымі, палоннымі, страты бранятэхнікі не апублікаваны да гэтага часу, вядома толькі што 3-я дывізія і 20-ы полк страцілі ўсе танкі да аднаго&lt;ref&gt;Бронетехника во Вьетнаме. М.Никольский «Техника и вооружение» № 4/1998г.&lt;/ref&gt;, аднак для [[Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам|арміі Рэспублікі В’етнам]] гэта бітва стала момантам трыумфу: у сярэдзіне 1960-х гадоў яна лічылася небаяздольнай, але дзякуючы праграме «в’етнамізацыі» і падтрымцы ЗША даказала, што здольна эфектыўна супрацьстаяць войскам [[В’етконг|НФВПВ]] і [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам|ДРВ]].

Правал наступлення перашкодзіў Паўночнаму В’етнаму выйграць вайну ў 1972 годзе&lt;ref&gt;Spencer C. Tucker. Vietnam. — Virginia Military Institute, 1999. — P. 171&lt;/ref&gt;. Гэта прывяло да змены пазіцыі яго дэлегацыі на мірных перамовах у Парыжы, што ўвосень дапамагло дасягнуць значнага перамоўнага прагрэсу.

Сучасныя [[в’етнам]]скія гісторыкі лічаць, што Паўночны В’етнам атрымаў перамогу ў наступленні 1972 года. Аналагічнага меркавання прытрымліваліся [[СССР|савецкія]] даследчыкі.

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* [[Філіп Бафард Дэвідсан|Дэвидсон Ф.]] Война во Вьетнаме (1946—1975) = Vietnam at War: The History 1946-1975. — М.: Изографус, Эксмо, 2002. — С. 816.

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20070930181050/http://www.afa.org/magazine/Sept1998/0998easter_print.html Бойн У. Пасхальная остановка (Журнал ВВС, 1998)] {{ref-en}}
{{В’етнамская вайна}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Бітвы В’етнама]]
[[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1972 года]]
[[Катэгорыя:1972 год у В’етнаме]]
[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны]]</text>
      <sha1>rer55pj0exh1km85txsps24m0mgxb5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя Афганістана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>677011</id>
    <revision>
      <id>5141299</id>
      <parentid>4942982</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Найноўшая гістрыя. Незалежны Афганістан */</comment>
      <origin>5141299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15033" sha1="eh5xfschi68w9yd40ylvi7za90jpeq6" xml:space="preserve">[[Афганістан]] мае магутны цывілізацыйны падмурак — гісторыя краіны сягае на шмат тысячагоддзяў у мінулае. У рэлігійна-цывілізацыйным ракурсе у ёй можна выдзеліць чатыры самых значыных перыяды: зараастрысцкі, эліністычны, будысцкі, мусульманскі. У ХІХ стагоддзі Афганістан апынуўся на мяжы расійскай і брытанскай сфер інтарэсаў, але сталай калоніяй ніводнай з вялікіх дзяржаў так і не стаў. У 1919 Афганістан канчаткова пазбавіўся замежных уплываў і ператварыўся ў цалкам незалежную манархію. Перыяд з 1989 года стаў самым трагічным у гісторыі краіны і адзначыўся [[Афганская вайна (1979—1989)|савецкай акупацыяй]], міжусобнай вайной, таталітарным фундаменталісцкім рэжымам [[Талібан|талібаў]].

== Старажытнасць ==
[[Файл:ScythianBelt.jpg|thumb|Скіфскі пояс, «бактрыйскае золата»]]
Слядам чалавека на тэрыторыі сучаснага Афганістана сама меней 50 тысяч гадоў. Да аселага ладу жыцця на афганскай зямлі людзі перайшлі каля 9000 тысяч гадоў таму. Паступова тут паўсталі Бактрыйска-Маргіянская (яе паўднёвая ўскраіна), Гільмендская і [[Індская цывілізацыя|Індская]] (паўночная ўскраіна) цывілізацыі. Наступная міграцыя індаарыйцаў прывяла да новага цывілізацыйнага ўздыму, і ў канцы ІІ- першай палове І тыс. да н.э. Афганістан з’яўляўся ўсходняй ускраінай [[Зараастрызм|зараастрысцкага]] свету.

У VI стагоддзі да н.э. рэгіён становіцца правінцыяй персідскай імперыі Ахеменідаў. Праз два стагоддзі сюды прыходзіць [[Аляксандр Македонскі]], і, пабраўшыся шлюбам з бактрыйкай [[Раксана]]й, распачынае Кабульскую (фактычна, Індыйскую) кампанію. У спадчыну ад македонцаў застаеецца [[Грэка-Бактрыйскае цароства]] — усходні фарпост [[элінізм]]у. Заваёвы Маур’яў прывялі да пранікнення ў рэгіён будызму, што паступова ператварыўся ў пануючую рэлігію, і індуізму. На рубяжы тысячагоддзяў тут паўстала [[Кушанскае царства]], у якім на працягу трох стагоддзяў поплеч квітелі будызм, індуізм і хрысціянства.

== Сярэднявечча ==
[[Файл:Mazar-e sharif - Steve Evans.jpg|thumb|left|Блакітная мячэць у [[Мазары-Шарыф]]е, XV ст]]
У VII стагоддзі пачалося пранікненне ісламу з захаду. Апорнымі пунктамі для новай рэлігіі сталі гарады Герат і Зарандж, што кантраляваліся Сасанідамі. Цалкам тэрыторыя Афганістана была ісламізавана паміж ІХ і ХІІ стагоддзямі цягам кіравання дынастый Сафарыдыў, Саманідаў, Газнарыдаў і Гурыдаў. У высокім і познім Сярэднявеччы і на пачатку Новага часу зямля Афганістана часткова ўваходзіла ў склад розных імперый: дзяржавы Харэзмшахаў, Дэлійскага султаната, імперыі Цімура, імперыі Вялікіх Маголаў, Сефевідскага Ірана.

== Новы час ==
[[Файл:The army of the Indus entering Kandahar.jpg|thumb|Брытанцы ўваходзяць у Кандагар, 1840]]
Гісторыя Афганістана як згуртавання афганскіх плямёнаў пачынаецца ў 1707 годзе, калі пуштунскі правадыр Мір Вайс-хан Хатакі, заснавальнік [[Хатакі|дынастыі Хатакі]], абвясціў незалежнасць ваколіц Кандагара ад Сефевідаў. Імперыя Хатакі дасягнула найвышэйшага ўздыму ў 1720-х, аднак у 1729-м яе войска было ўшчэнт разбіта, а ўсе заваёвы — страчаны. Першая цэнтралізаваная дзяржава на тэрыторыі сучаснага Афганістана са сталіцай зноў жа ў Кандагары была створана ў 1747 годзе палкаводцам іранскай арміі, пуштунам [[Ахмад-шах Дурані|Ахмад-ханам]], заснавальнікам дынастыі Дурані. У 1776 Дурані перанеслі цэнтр сваёй дзяржавы ў Кабул, а горад Пешавар (сучасны Пакістан) стаў зімняй сталіцай.

Наступныя падзеі развіваліся на фоне разгорнутай у XIX стагоддзі барацьбы Англіі і Францыі за ўплыў у зоне Персідскага заліва, руху Расіі на поўдзень, захопу сікхамі Пенджаба і Сінда. У 1823 быў захоплены сікхамі Пешавар. Сам жа Афганістан стаў буфернай зонай паміж Брытанскай Індыяй і Расійскім Туркестанам у геапалітычным суперніцтве, што атрымала назву «Вялікая гульня». Адной з галоўных падзей «Гульні» стаў захоп Афганістана брытанскімі войскамі падчас Першай Афгана-Брытанскай вайны (1839—1842). Аднак нязвыкла суровыя для індыйскіх карпусоў зімы і супраціў мясцовых плямёнаў змусілі падданых каралевы пакінуць непрыветныя горы.

== Найноўшая гістрыя. Незалежны Афганістан ==
У 1919 годзе ў выніку перавароту да ўлады ў Кабуле прыйшоў эмір Аманула-хан, які аб’яднаў канфліктуючыя групоўкі і ўзяў курс на сацыяльна-палітычныя і эканамічныя рэформы, каб ліквідаваць феадалізм. З 1933 па 1973 гады Афганістан з’яўляўся канстытуцыйнай манархіяй. 17 ліпеня 1973 года ў выніку перавароту, які ўзначальваў Мухамед Дауд, быў зрынуты кароль Махамад Захір Шах і абвешчана Рэспубліка Афганістан.

[[Файл:Jamiat e-Islami in Shultan Valley 1987 with Dashaka.jpg|thumb|Маджахеды, 1897]]
У красавіку 1978 года, пасля так званай «красавіцкай рэвалюцыі», да ўлады прыйшла [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана]] (НДПА). Краіна была абвешчана Дэмакратычнай Рэспублікай Афганістан (ДРА). Вышэйшым органам улады стаў Рэвалюцыйны савет, які ўзначаліў [[Нур Махамад Таракі|Нур Мухамед Таракі]]. Дзеючая на той момант Канстытуцыя ад 14 лютага 1977 года была адменена. 16 верасня 1979 года Таракі быў адхілены ад улады яго найбліжэйшым паплечнікам [[Хафізула Амін|Хафізулой Амінам]], які перад гэтым займаў пасаду Прэм’ер-міністра і Міністра Абароны Афганістана. Нягледзячы на просьбы кіраўніцтва СССР і асабіста Генеральнага сакратара ЦК КПСС Леаніда Брэжнева, 9 кастрычніка 1979 года Таракі быў забіты па загадзе Аміна (задушаны падушкамі).

25 снежня 1979 года па дамоўленасці з кіраўніком краіны Х.Амінам і з мэтай аказання падтрымкі ўраду НДПА ў Афганістан былі [[Афганская вайна (1979—1989)|ўведзены савецкія войскі]]. Амін выказаў прадзяку савецкаму кіраўніцтву. 27 снежня 1979 года савецкія спецгрупы штурма захапілі ўрадавую рэзідэнцыю ў Кабуле і забілі Аміна. Падчас бою загінулі больш як 200 афганскіх салдат і афіцэраў, два малалетнія сыны Аміна і чатырнаццаць савецкіх вайскоўцаў. Савецкія войскі знаходзіліся ў Афганістане да 1989 года. Значная частка афганскага народу паднялася на ўзброеную барацьбу з «абмежаваным кантынгентам» вялікага паўночнага суседа і мясцовымі фармаваннямі фактычна марыянетачнага прэзідэнта Наджыбулы, афганскія партызаны сталі вядомыя свету пад імем маджахедаў.

[[Файл:Inauguration of President Hamid Karzai in December 2004.jpg|thumb|left|Інаугурацыя Хаміда Карзая, снежань 2004]]
Пасля адыходу Саветаў непапулярны і варожы большасці афганцам рэжым [[Махамад Наджыбула|Наджыбулы]] хутка [[Падзенне Кабула (1992)|рухнуў]], але міру гэта не прынесла. Учорашнія маджахеды развязалі крывавую грамадзянскую вайну, у выніку якой у 1996 уладу захапілі радыкальныя ісламісты з групоўкі «Талібан». Талібы — а кантралявалі яны тры чвэрці краіны — ператварылі Афганістан у таталітарны сярэднявечны халіфат і базу для міжнароднага тэрарызму. Сталіца краіны была перанесена ў населены пуштунамі Кандагар. Жыхары краіны былі пазбаўленыя элементарных грамадзянскіх правоў, самыя дробныя адхіленні ад нормаў шарыяту сурова караліся. Акрамя рэпрэсій супраць сваіх грамадзян, талібы праславіліся яшчэ і генацыдам культурным, самым сумна вядомым актам якога стала знішчэнне [[Баміянскія статуі Буды|статуй Буды]] ў Баміяне. У 2001 годзе да Паўночнага Альянсу — адзінай сіле, што супрацьстаяла рэжыму талібаў, — далучыліся абураныя тэрактамі 11 верасня у Нью-Ёрку заходнія дзяржавы на чале з ЗША. На працягу наступнага году талібы былі выбіты з найбуйнейшых гарадоў, і з таго часу Афганістан паступова вяртаецца ў рэчышча нармальнага жыцця. Пачынаючы з 2002 у Афганістан было рэпатрыявана каля 5 мільёнаў чалавек.

У кастрычніку 2004 года адбыліся прэзідэнцкія выбары, па выніках якіх прэзідэнтам Афганістана стаў [[Хамід Карзай]]. У студзені 2004 быў прыняты Асноўны закон Афганістана, у верасні 2005 года прайшлі выбары ў вышэйшы заканадаўчы орган — двухпалатную Нацыянальную Асамблею (парламент). У 2006 годзе парламент зацвердзіў міністраў у склад дзеючага ўрада, сфарміраванага Хамідам Карзаем пасля яго ўступлення на пасаду кіраўніка ІРА. Чарговыя прэзідэнцкія і парламенцкія выбары ў Афганістане прайшлі ў 2009 і 2010 адпаведна. Карзай быў абраны на другі тэрмін. У 2014 прэзідэнтам стаў Ашраф Гані, а ў снежні таго ж года НАТО фармальна завершыла антытэрарыстычную аперацыю, перадаўшы вайсковыя справы афганскаму ўраду.

Тым не менш, талібы, выцесненыя ў недасяжныя горныя раёны, не склалі зброю. Супроцьстаянне радыкальных мусульман і цэнтральнага ўраду працягваецца дагэтуль, што робіць Афганістан адной з самых небяспечных краін у свеце.

{{rq|sources|wikify|translate}}

{{Зноскі}}

{{Афганістан у тэмах}}
{{Азія паводле тэм|Гісторыя}}

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Афганістана| ]]</text>
      <sha1>eh5xfschi68w9yd40ylvi7za90jpeq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Універсітэт імя Густава Эйфеля</title>
    <ns>0</ns>
    <id>677401</id>
    <revision>
      <id>5141393</id>
      <parentid>4075179</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Capture_d’écran_2019-12-20_à_22.33.40.png with [[File:Université_Gustave_Eiffel_logo.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]]).</comment>
      <origin>5141393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3388" sha1="nyazhm265xm1w8797om6x6sbnr8w7i9" xml:space="preserve">{{Картка ўніверсітэта
 |назва                = Універсітэт імя Густава Эйфеля
 |скарачэнне           = 
 |эмблема              = Université Gustave Eiffel logo.png
 |выява                =
 |арыгінал             = {{lang-fr|Université Gustave-Eiffel}}
 |міжназва             = {{lang-en|Gustave Eiffel University}}
 |ранейшае             = 
 |дэвіз                = 
 |заснаваны            = 2020
 |зачынены             = 
 |рэарганізаваны       = 
 |год рэарганізацыі    = 
 |тып                  = дзяржаўная ВНУ
 |найменне пасады      =
 |піб пасады           = 
 |прэзідэнт            = 
 |навуковы кіраўнік    = 
 |студэнты             =
 |замежныя студэнты    = 
 |спецыялітэт          = 
 |бакалаўрыят          = 
 |магістратура         = 
 |аспірантура          = 
 |дактарантура         = 
 |дактары              = 
 |прафесары            = 
 |выкладчыкі           = 
 |размяшчэнне          = 
 |кампус               = 
 |адрас                = 
 |сайт                 = https://www.univ-gustave-eiffel.fr/
 |узнагароды           = 
 |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |CoordScale           =  
 |edu_region           =  
}}
'''Універсітэт імя Густава Эйфеля''' ({{lang-fr|Université Gustave-Eiffel}}) — [[Францыя|французская]] дзяржаўная эксперыментальная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] са статусам [[універсітэт]]а, якая знаходзіцца ў мястэчку [[Марн-ла-Вале]] на ўсход ад [[Парыж]]а. Утвораны [[1 студзеня]] [[2020]] года. Названы ў гонар [[Густаў Эйфель|Густава Эйфеля]].

Гэта ўніверсітэт пры Акадэміі Крэтэй, які спецыялізуецца на вывучэнні гарадоў і транспарту. Ён стаў вынікам зліцця [[Універсітэт Парыж-Усход - Марн-ла-Вале|Універсітэта Парыж-Усход - Марн-ла-Вале]], Нацыянальнага даследчага інстытута IFSTTAR і цеснай асацыяцыі трох інжынерных школ і школы архітэктуры. Разам яны ўяўляюць чвэрць даследчай супольнасці Францыі ў гэтых абласцях. У ім навучаецца 17 000 студэнтаў, 500 дактарантаў, 1200 выкладчыкаў і 1300 супрацоўнікаў.

== Спасылкі ==
* [https://www.univ-gustave-eiffel.fr/ Сайт універсітэта] {{ref-fr}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Парыжскі ўніверсітэт}}
{{Універсітэты Францыі}}
[[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання]]
[[Катэгорыя:Універсітэты Францыі]]</text>
      <sha1>nyazhm265xm1w8797om6x6sbnr8w7i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бітва за Хюэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>677810</id>
    <revision>
      <id>5141387</id>
      <parentid>4923014</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26710" sha1="p8qaihziaxctn99q0dv2eegwdp6bdmj" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
| канфлікт = Бітва за Хюэ
| частка = [[Вайна ў В’етнаме]]
| выява = Marines Fire From a House Window, February 1968 (16242259837) (cropped).jpg
| загаловак = Марскія пяхотнікі ЗША падчас бітвы за Хюэ.
| дата = [[30 студзеня]] — [[3 сакавіка]] [[1968]]
| месца = [[Паўднёвы В’етнам]]
| Прычына =
| вынік = перамога ЗША і Паўднёвага В’етнама
| змены =
| праціўнік1 = [[Файл:Flag of South Vietnam.svg|22px]] [[Паўднёвы В’етнам]]&lt;br&gt;[[Выява:Flag of the United States.svg|22px]] [[ЗША]]
| праціўнік2 = [[Файл:Flag_of_Vietnam.svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам|Паўночны В’етнам]]&lt;br&gt;[[Выява:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] [[В’етконг]]
| камандзір1 = [[Нго Куанг Чонг]]&lt;br&gt;[[Фостэр Лах’ю]]
| камандзір2 = [[Чан Ван Куанг]]
| сілы1 =
| сілы2 =
| страты1 = '''па ўласных даных:''' 668 забітых і 3707 параненых&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1965.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20061221041253/http://historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1965.html|archive-date=21 December 2006|title=The History Place – Vietnam War 1965–1968|access-date=21 December 2006|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;'''па даных праціўніка:''' 25 000 забітых, параненых і палонных
| страты2 = '''па ўласных даных:'''  ад 1042&lt;ref name=Shulimson&gt;{{cite book|last1=Shulimson|first1=Jack|last2=Blasiol|first2=Leonard|last3=Smith|first3=Charles|last4=Dawson|first4=David|title=U.S. Marines in Vietnam: 1968, the Defining Year|publisher=History and Museums Division, USMC|year=1997|url=https://www.usmcu.edu/Portals/218/US%20Marines%20In%20Vietnam%20The%20Defining%20Year%201968%20%20PCN%2019000313800.pdf|isbn=0160491258}}&lt;/ref&gt; да 2400&lt;ref&gt;Nguồn: Cục Tác chiến, số 124/Tgi, Hồ sơ 1103 (14-2-1969): Mặt trận Trị-Thiên: 4.862 chết, 883 mất tích, 6.628 bị thương, 98 bị bắt. Trong đó đợt 1 chiếm 50%&lt;/ref&gt; забітых і зніклых без вестак, 3000 параненых, 68 палонных&lt;br&gt;'''па даных праціўніка:''' 5113 забітых&lt;ref name=Stanton&gt;{{cite book|last=Stanton|first=Shelby|title=Vietnam Order of Battle|publisher=Stackpole Books|year=2006|isbn=0-8117-0071-2|page=11}}&lt;/ref&gt; і 98 палонных&lt;ref name=UrbOps&gt;{{cite journal|title=Urban Operations: An Historical Casebook|journal=Combat Studies, Institute Command &amp; General Staff College, Fort Leavenworth, Kansas|date=2 October 2002|first=James H.|last=Willbanks|pages=The Battle for Hue, 1968|url=http://www.globalsecurity.org/military/library/report/2002/MOUTWilbanks.htm|access-date=26 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070819103817/http://www.globalsecurity.org/military/library/report/2002/MOUTWilbanks.htm|archive-date=19 August 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| агульныя страты = '''па даных урада Паўднёвага В’етнама:''' 844 грамадзянскіх загінулі і 1900 атрымалі раненні падчас баёў, 4856 грамадзянскіх асоб і захоплены персанал пакараны смерцю камуністамі ці прапалі без вестак&lt;ref name=Pike&gt;{{cite web|url=http://ngothelinh.tripod.com/Hue.html|title=An Excerpt from the Viet Cong Strategy of Terror|author=Douglas Pike|pages=23–39|access-date=5 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210222117/http://ngothelinh.tripod.com/Hue.html|archive-date=10 December 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| заўвага =
}}
[[Выява:I Corps tactical zone - a.png|thumb|Карта паўночных правінцый Паўднёвага В’етнама (I корпус). Хюэ быў адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Тхыатхіен.]]
'''Бітва за Хюэ''' — адна з найбольш доўгіх і кровапралітных бітваў перыяду [[Вайна ў В’етнаме|вайны ў В’етнаме]], што адбылася ў 1968 годзе паміж сіламі [[ЗША]] і [[Паўднёвы В’етнам|Паўднёвага В’етнама]] з аднаго боку і сіламі [[Паўночны В’етнам|Паўночнага В’етнама]] з другога. Бітва вялася за паўднёвав’етнамскі горад [[Хюэ]] і характарызавалася разлютаванымі вулічнымі баямі, якія суправаджаліся вялікімі разбурэннямі і ахвярамі сярод мірнага насельніцтва.

== Тэцкае наступленне і Хюэ ==
30—31 студзеня 1968 года сілы паўночнав’етнамскай арміі і [[В’етконг|Нацыянальнага фронту вызвалення Паўднёвага В’етнама]] разгарнулі ў маштабах усёй [[Паўднёвы В’етнам|Рэспублікі В’етнам]] сваё першае стратэгічнае наступленне, вядомае як [[Тэцкае наступленне (1968)|Тэцкае]]. Яно праводзілася падчас в’етнамскага свята [[Тэт]] і было парушэннем традыцыйнага перамір’я, абвешчанага ваюючымі бакамі на перыяд святкаванняў. У сілу нечаканасці атакі праціўніка сілы ЗША і Паўднёвага В’етнама апынуліся шмат у чым негатовымі да яе адлюстравання, што дазволіла камуністам дамагчыся шэрагу тактычных поспехаў. Найбольш значным з гэтых поспехаў быў захоп горада Хюэ.

На 1968 год Хюэ ўваходзіў у лік трох найбуйнейшых гарадоў Паўднёвага В’етнама (разам з [[Хашымін|Сайгон]]ам і [[Дананг]]ам). Ён размяшчаўся ў паўночнай частцы краіны. Праз Хюэ праходзіла галоўная дарога Паўднёвага В’етнама — шаша № 1 (ад Сайгона да самай [[Дэмілітарызаваная зона (В’етнам)|дэмілітарызаванай зоны]]). Такім чынам, Хюэ меў стратэгічнае значэнне: кантроль над горадам азначаў, што ўсе воінскія падраздзяленні на поўнач ад яго (паўночней Хюэ размяшчаліся буйныя сілы марской пяхоты ЗША, якія праводзілі аперацыі ў раёне дэмілітарызаванай зоны) будуць адрэзаны ад забеспячэння па зямлі. Акрамя таго, горад меў і вялікае сімвалічнае значэнне, з’яўляючыся ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] сталіцай [[В’етнам]]а. З таго часу ў горадзе застаўся значны [[Комплекс помнікаў Хюэ|гістарычны помнік — крэпасць, вядомая як Цытадэль або Стары горад]], на тэрыторыі якой размяшчаўся Імператарскі палац. Цытадэль была размешчана ў паўночнай частцы горада, на поўдні знаходзіліся жылыя кварталы. Дзве часткі Хюэ падзелены ракой [[Хыонг]].

== Бітва ==
[[Выява:OperationHueCity1967wounded.jpg|thumb|Медык аказвае дапамогу параненаму марскому пяхотніку. Рота H 2-га батальёна 5-га палка марской пяхоты, Хюэ, 6 лютага 1968 г.]]
=== Захоп горада ===
Устанаўленне кантролю над Хюэ было адной з ключавых мэтаў камуністычных сіл падчас Тэцкага наступлення. Ранняй раніцай 31 студзеня 1968 гады два узмоцненых [[полк|палка]] паўночнав’етнамскай арміі атакавалі горад, абараняць які было практычна няма каму. Праз некалькі гадзін Хюэ быў у руках В’етнамскага Народнага арміі; над Імператарскім палацам быў узняты сцяг НФВПВ. Паўночны В’етнам катэгарычна адмаўляў удзел сваіх рэгулярных войскаў у баявых дзеяннях на поўдні. У сувязі з гэтым аперацыя па захопу Хюэ была прадстаўлена як мерапрыемства партызан НФВПВ. Аднак два важных аб’екта засталіся ў руках амерыканскіх і паўднёваав’етнамскіх сіл, якія аказалі тут рашучае супраціўленне ворагу. На тэрыторыі Цытадэлі не быў захоплены размешчаны там штаб 1-й пяхотнай дывізіі Паўднёвага В’етнама. У паўднёвай частцы горада заставалася база [[Камандаванне па аказанні ваеннай дапамогі В’етнаму|Камандавання па аказанні ваеннай дапамогі В’етнаму]] (КАВДВ), дзе былі раскватараваны амерыканскія і некалькі [[Аўстралія|аўстралійскіх]] ваенных саветнікаў.

Амерыканскае камандаванне, атрымаўшы паведамленне пра атаку на базу КАВДВ, неадкладна адправіла туды падмацаванне. Аднак у пачатку Тэцкай аперацыі свабодных рэзерваў у ЗША было няшмат, у сілу чаго амерыканскія афіцэры не змаглі спачатку дакладна ацаніць тое, што адбываецца ў Хюэ. Гаворка пакуль ішла толькі пра напад на базу КАВДВ, а не пра захоп горада буйнымі сіламі праціўніка. Таму на дапамогу асаджанай базе была адпраўлена ўсяго адна [[рота]] марской пяхоты. Прарваўшыся праз некалькі засад, рота дасягнула базы, калі праціўнік ужо адступіў ад яе. Пасля першапачатковага поспеху было вырашана паспрабаваць рушыць наперад у Цытадэль. Перасякаючы раку Хыонг па мосце, рота трапіла пад моцны агонь са сцен Цытадэлі і была вымушана са стратамі (50 чалавек параненымі і забітымі) адступіць.

Прыкладна ў гэты ж перыяд паўднёваав’етнамскія сілы паспрабавалі прарвацца да асаджаным у штабу 1-й дывізіі. Ім удалося гэта зрабіць коштам значных страт. Штаб дывізіі працягваў ўтрымлівацца, і праціўнік так і не змог захапіць яго. З гэтага моманту бітва за Хюэ ўступіла ў другую фазу.

=== Першыя амерыканскія аперацыі ===
У першых днях лютага амерыканскае камандаванне прыйшло да высновы, што горад кантралюецца значнай групоўкай паўночнав’етнамскай арміі, атрымлівальнай падмацаванне і боепрыпасы з заходняга напрамку, з даліны [[А-Шау]], якая служыла адным з «уваходаў» са «[[Сцежка Ха Шы Міна|сцежкі Ха Шы Міна]]» ў [[Лаос]]е на тэрыторыю Паўднёвага В’етнама. Для таго, каб перарэзаць канал паставак, сюды тэрмінова былі перакінуты некалькі батальёнаў [[1-я кавалерыйская дывізія (ЗША)|1-й кавалерыйскай (аэрамабільнай)]] і [[101-я паветрана-дэсантная дывізія ЗША|101-й паветрана-дэсантнай]] дывізій ЗША. Гэтыя падраздзяленні сутыкнуліся з вельмі жорсткім супрацівам ворага, але ў канчатковым рахунку здолелі адрэзаць сілы паўночнав’етнамскай арміі ў Хюэ ад забеспячэння, што адыграла важную ролю ў ходзе бітвы. У баях асабліва ярка вызначыліся пяхотнікі 101-й паветрана-дэсантнай дывізіі ЗША, якія на працягу паўтары сутак трымалі заходні падыход да горада. Дзякуючы вялікаму арсеналу і выдатнай пазіцыі, байцы стрымлівалі шматлікія атрады. За гэты час ім удалося знішчыць больш за 350 адзінак жывой сілы праціўніка, больш за 17 адзінак лёгкай бранятэхнікі і пакінуць без падтрымкі асноўныя сілы ворага ў самім горадзе. Гэта дазволіла 1-й кавалерыйскай і часцям 101-й паветрана-дэсантнай дывізій канчаткова адрэзаць канал пастаўкі боепрыпасаў у Хюэ.

Тым часам у паўднёвую частку горада прыбылі дадатковыя падраздзяленні марской пяхоты. Яны пачалі прасоўванне на захад паралельна рацэ, [[Зачыстка|зачышчаючы]] гэты раён ад сіл праціўніка. Прасоўванне прыняло форму [[Вулічны бой|вулічных баёў]], у якіх марскім пехацінцам прыйшлося «на хаду» асвойваць мастацтва вядзення вайны ў гарадскіх умовах. Паўночнав’етнамскія сілы абсталявалі ўмацаваныя пазіцыі ў дамах, што нярэдка прыводзіла да сутычак на кароткіх дыстанцыях. У баях вельмі добра паказалі сябе амерыканскія [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|супрацьтанкавыя самаходкі]] [[Онтас|М50 «Онтас»]] — дзякуючы сваёй рухомасці, яны былі менш ўразлівыя чым танкі, а іх безадкатныя гарматы залпам маглі абрынуць практычна любы будынак&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.library.vanderbilt.edu/central/Brush/Ontos.htm|title=The Ontos Anti-Tank Vehicle|accessdate=2013-01-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E7tubBPn?url=http://www.library.vanderbilt.edu/central/Brush/Ontos.htm|archivedate=2013-02-02}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на ўсе цяжкасці, на 10 лютага марскія пяхотнікі авалодалі паўднёвай часткай Хюэ. Цяпер ім трэба было найбольш цяжкае — вызваленне Цытадэлі.

=== Цытадэль ===
[[Выява:Plan of Hue Imperial Citadel.jpg|thumb|План Цытадэлі.]]
[[Комплекс помнікаў Хюэ|Цытадэль]] была крэпасцю, пабудаванай па ўсіх правілах фартыфікацыйнага мастацтва. У лютым 1968 года паўночнав’етнамская армія выкарыстала яе па прамым прызначэнні, добра замацаваўшыся ў паўночным Хюэ. Штурм Цытадэлі ўскладняўся тым, што яна з’яўлялася нацыянальным здабыткам краіны, і кіраўніцтва Паўднёвага В’етнама звярнулася да амерыканскага камандавання з просьбай максімальна захаваць крэпасць ад разбурэнняў. У выніку былі ўстаноўлены жорсткія абмежаванні на аказанне артылерыйскай і авіяцыйнай падтрымкі ў ходзе штурму, а таксама на прымяненне бранятэхнікі.

З 12 лютага пачалося наступленне ў Цытадэлі. Амерыканская марская пяхота вяла баі ў яе паўднёвай частцы, а паўднёвагав’етнамскія войскі — у паўночнай, з плацдарму ў раёне штаб-кватэры 1-й дывізіі. Паўночнав’етнамскія салдаты выкарыстоўвалі для хованкі шматлікія хады ў мурах і нечакана атакавалі ворага з іх. Прасоўванне адбывалася вельмі павольна, аднак да гэтага часу абарона ўжо была ў асноўным пазбаўлена забеспячэння. Усведамляючы, што шлях да адступлення адрэзаны, паўночнав’етнамскія падраздзяленні змагаліся літаральна да апошняга чалавека. Для вызвалення Імператарскага палаца было задзейнічана элітнае падраздзяленне 1-й паўднёвагав’етнамскай дывізіі — рота «Чорныя пантэры».

24 лютага сцяг НФВПВ быў спушчаны з флагштока палаца і заменены сцягам Рэспублікі В’етнам, што сімвалізавала вызваленне Хюэ. Баявыя дзеянні ў горадзе і яго ваколіцах працягваліся яшчэ некалькі дзён.

== Ахвяры ==
{{Main|Масавае забойства ў Хюэ}}
У апошнія дні бітвы амерыканскія і паўночнав’етнамскія салдаты сталі знаходзіць у Хюэ масавыя пахаванні мясцовых жыхароў. Сляды на целах паказвалі, што гэтыя людзі загінулі не ў выніку баявых дзеянняў. Шмат у каго рукі былі звязаны за спіной. Як высветлілася, паўночнав’етнамская армія ў перыяд акупацыі горада [[Масавае забойства ў Хюэ|расстрэльвала ўсіх грамадзян горада]], падазраваных у супрацоўніцтве з урадам Паўднёвага В’етнама (чыноўнікаў, паліцэйскіх і г. д.). Мяркуецца, што ўсяго было знішчана да 3000 чалавек. Гэты факт ніяк не каментуецца сучаснымі в’етнамскімі ўладамі. Некаторыя крытыкі вайны ў В’етнаме вылучалі гіпотэзы пра тое, што ў рэчаіснасці асноўная частка забітых была ахвярамі амерыканскіх артабстрэлаў, і прыпісванне адказнасці за іх гібель сілам камуністаў было толькі прапагандысцкім ходам. Аднак і гэтыя крытыкі прызнаюць сам факт расстрэлаў, падвяргаючы сумневу толькі сапраўдную колькасць ахвяр&lt;ref&gt;[http://www.chss.montclair.edu/english/furr/porterhue1.html Gareth Porter, «The 1968 Hue Massacre», Part One.]&lt;/ref&gt;.

== Вынікі ==
Бітва за Хюэ з’яўляецца адной з самых вядомых бітваў В’етнамскай вайны, а таксама самай буйнай у ходзе Тэцкага наступлення. Бясспрэчна, яна ўваходзіць і ў лік самых кровапралітных. Згодна з амерыканскімі і паўднёвав’етнамскімі ацэнкамі, у баях было знішчана да 5000 салдат праціўніка. Хоць гэтая лічба можа выклікаць сумнеў, відавочна, што практычна ўсе паўночнав’етнамскія падраздзяленні ў Хюэ панеслі найцяжэйшыя страты. Таксама 80% будынкаў горада было разбурана.

У баях за Хюэ удзельнічалі ў агульнай складанасці 3 батальёна марской пяхоты ЗША і 11 батальёнаў [[Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам|паўднёвав’етнамскай арміі]]. Нароўні з бітвамі за [[Бітва за Гуадалканал|Гуадалканал]] і на Саламонавых астравах ([[Другая сусветная вайна]]), [[Інчхонская дэсантная аперацыя|Інчхонской дэсантнай аперацыяй]] і [[Бітва пры Часін|бітвай пры Часін]] ([[Карэйская вайна]]), а таксама [[Аблога Кхешані|абаронай Кхешані]] (В’етнамская вайна), бітва за Хюэ лічыцца адной з самых памятных і выдатных старонак у гісторыі [[Корпус марской пяхоты ЗША |Корпуса марской пяхоты ЗША]]. Марская пяхота атрымала важныя ўрокі вядзення баявых дзеянняў у гарадскіх умовах; у ходзе [[Іракская вайна|Іракскай вайны]] [[Другая бітва за Фалуджу|другі штурм Фалуджы]] (лістапад 2004) некаторыя аналітыкі параўноўвалі менавіта з бітвай за Хюэ. Разам з тым, нярэдка аказваецца забытай роля ў бітве падраздзяленняў [[Армія ЗША|Арміі ЗША]] і асабліва паўднёвав’етнамскіх сіл. Страты амерыканскіх падраздзяленняў (уключаючы вайсковыя падраздзяленні за межамі горада) перавысілі 200 чалавек забітымі, страты жа паўднёвав’етнамскіх войск склалі як мінімум 400 загінулых.

== Адлюстраванне ў культуры ==
* «В’етнамская» частка фільма [[Стэнлі Кубрык]]а «[[Суцэльнаметалічная абалонка]]» адбываецца падчас бітвы за Хюэ.
* Бітва адлюстравана ў шэрагу [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]], у тым ліку «[[Men of Valor]]», «[[Conflict: Vietnam]]», «[[Battlefield Vietnam]]» і «[[Call of Duty: Black Ops]]». Вакол бітвы разгортваецца ўвесь сюжэт гульні «[[Vietcong 2]]». У «[[Rising Storm 2: Vietnam]]» таксама прысутнічае карта гэтага горада.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1989/TJM.htm Дж. Тэйлор. Хюэ: Анализ 1989 года (исследование для Командно-штабного колледжа Корпуса морской пехоты США)]{{ref-en}}
* [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/24/newsid_4249000/4249381.stm Сообщение Би-би-си о завершении боёв в Хюэ (24 февраля 1968)]{{ref-en}}
* д/ф [https://web.archive.org/web/20150624183026/http://filmodok.ru/publ/tv_peredachi/voennye/naperekor_sudbe_vopreki_vsemu_against_the_odds_2014/11-1-0-7145 «Вопреки всему»] (''Against the Odds'') , Discovery World, 2014
{{В’етнамская вайна}}
[[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Бітвы В’етнама]]
[[Катэгорыя:Бітвы ЗША]]
[[Катэгорыя:1968 год у В’етнаме]]
[[Катэгорыя:Хюэ]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1968 года]]
[[Катэгорыя:Студзень 1968 года]]
[[Катэгорыя:Люты 1968 года]]
[[Катэгорыя:Сакавік 1968 года]]
[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны]]</text>
      <sha1>p8qaihziaxctn99q0dv2eegwdp6bdmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аперацыя «Lam Son 719»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>677896</id>
    <revision>
      <id>5141388</id>
      <parentid>5035869</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19916" sha1="mykx3zab7s0zxe6vzwpyaowjg88oqeh" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
| канфлікт = Аперацыя «Lam Son 719»
| частка = [[Вайна ў В’етнаме]]
| выява = 1971 invasion of Laos.jpg
| загаловак = Схема дзеянняў паўднёвав’етнамскай арміі ў ходзе Lam Son 719.
| дата = [[8 лютага]] — [[25 сакавіка]] [[1971]]
| месца = [[Лаос]]
| прычына = імкненне знішчыць «[[Сцежка Ха Шы Міна|сцежку Ха Шы Міна]]»
| вынік = правал аперацыі
| змены =
| праціўнік1 = [[Файл:Flag of South Vietnam.svg|22px]] [[Паўднёвы В’етнам]]&lt;br&gt;[[Выява:Flag of the United States.svg|22px]] [[ЗША]]&lt;br&gt;{{Сцяг Лаоса (1952-1975)|22px}} [[Каралеўства Лаос]]
| праціўнік2 = [[Файл:Flag_of_Vietnam.svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам|Паўночны В’етнам]]&lt;br&gt;[[Выява:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] [[В’етконг]]&lt;br&gt;{{Сцяг Патэт Лаа|22px}} [[Патэт Лаа]]
| камандзір1 = [[Хаанг Суан Лам]] &lt;br&gt;[[Крэйтан Абрамс]]&lt;br&gt;[[Джэймс Сазэрленд]]
| камандзір2 = [[Ле Чонг Тан]]&lt;br&gt;[[Ле Куанг Дао]]&lt;br&gt;[[Донг Шы Нгуен]]
| сілы1 = 30 000 чалавек
| сілы2 = ад 25 000 да 35 000 чалавек&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.quantinhnguyenvietlao.org.vn/news/325.htm |title=Основные кампании Коалиции Вьетнам-Лаос ... (Продолжение) 9-карательная кампания на юге Лаоса (часть 1). (на вьетнамском) |access-date=2020-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213224408/http://quantinhnguyenvietlao.org.vn/news/325.htm |archive-date=2020-02-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| страты1 = '''даныя ЗША''': ад 9065 да 19960 забіта і паранена, 1142 палонных&lt;br&gt;200 верталётаў&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;We estimated the losses at 200 of more than 600 helicopters used./Air Power in Three Wars [WWII, Korea, Vietnam]. William W. Momyer. Department of Defense, Department of the Air Force. 1978. P.324&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;'''заявы ДРВ''': 556 лятальных апаратаў, 1138 баявых машын, 112 пазіцый артылерыі&lt;ref&gt;[http://www.nhandan.org.vn/mobile/_mobile_ndct/_mobile_thoisuchinhtri/item/15414102.html Chiến thắng của sức mạnh đoàn kết Việt-Lào] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419013258/http://www.nhandan.org.vn/mobile/_mobile_ndct/_mobile_thoisuchinhtri/item/15414102.html |date=19 красавіка 2014 }}&lt;/ref&gt;
| страты2 = '''даныя ДРВ''': 2163 забітых, 6176 параненых&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;Viện Sử học, Lịch sử Việt Nam 1965–1975, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội – 2002.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; '''заявы ЗША''': 19360 забітых, 2001 грузавік, 106 танкаў&lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;&gt;Дэвидсон Ф. Война во Вьетнаме (1946—1975). — М.: Изографус, Эксмо, 2002. — С. 631.&lt;/ref&gt;
}}
'''Lam Son 719''' (''Ламшон 719''; {{lang-vi|Chiến dịch Lam Sơn 719}}) — кодавая назва ўварвання [[Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам|паўднёвав’етнамскай арміі]] на тэрыторыю [[Лаос]]а ў [[1971]] годзе ў ходзе [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]]. Аперацыя суправаджалася разлютаванымі баявымі дзеяннямі, буйнымі танкавымі баямі і завяршылася правалам.

== Перадумовы ==
У ходзе вайны ў В’етнаме [[В’етнамская народная армія|паўночнав’етнамская армія]] стварыла на тэрыторыі [[Лаос]]а і [[Камбоджа|Камбоджы]] так званую «[[Сцежка Ха Шы Міна|сцежку Ха Шы Міна]]» — сістэму камунікацый, якая дазваляла перакідваць у [[Паўднёвы В’етнам]] буйныя воінскія падраздзяленні і забяспечваць іх. Пачаўшы праграму «[[в’етнамізацыя|в’етнамізацыі]]» і вывад амерыканскіх войск з Паўднёвага В’етнама, прэзідэнт [[Рычард Ніксан]] меркаваў, што неабходна выйграць час для абодвух мерапрыемстваў. Каб сарваць буйнае наступленне праціўніка, у маі—чэрвені [[1970]] года паўднёвав’етнамскія і амерыканскія сілы здзейснілі [[Камбаджыйская кампанія|ўварванне ў Камбоджу]], знішчыўшы частку размешчаных там базавых лагераў і складоў паўночнав’етнамцаў. Аперацыя была прызнана паспяховай. Пад уплывам поспеху ў Камбоджы было пачата планаванне больш амбіцыйнай аперацыі супраць «сцежкі Ха Шы Міна», на гэты раз у Лаосе.

План аперацыі Lam Son 719 прадугледжваў уварванне ў паўднёвую частку Лаоса ўздоўж [[Францыя|французскай]] каланіяльнай дарогі № 9, захоп населенага пункта А-Луой (Бандонг) і развіццё наступлення на Чэпон. Меркавалася на кароткі час перарэзаць «сцежку Ха Шы Міна» і знішчыць у гэтым раёне базы праціўніка. Мэтай аперацыі было адтэрмінаваць бліжэйшае паўночнав’етнамскае наступленне, што дазволіла б дадаткова ўмацаваць паўднёвав’етнамскае войска.

Прынятая [[Кангрэс ЗША|Кангрэсам ЗША]] папраўка Купера-Чорча забараняла прысутнасць на тэрыторыі Лаоса і Камбоджы якіх-небудзь наземных падраздзяленняў ЗША ці нават асобных амерыканскіх вайскоўцаў. Гэта значыла, што аперацыя Lam Son 719 павінна была праводзіцца выключна паўднёвав’етнамскімі войскамі, прычым нават без традыцыйнага кантролю з боку амерыканскіх ваенных саветнікаў&lt;ref&gt;Некаторыя расійскія крыніцы памылкова сцвярджаюць, што наземныя падраздзяленні ЗША прымалі ўдзел у аперацыі. Гл.: ''М. В. Никольский. Боевые танки США. М.: АСТ; Астрель, 2001''. Отрывок из книги об операции Lam Son 719 находится [http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/wars0/wars_04.htm здесь] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080519165841/http://www.otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/wars0/wars_04.htm |date=2008-05-19 }}.&lt;/ref&gt;. ЗША маглі аказаць саюзнікам толькі артылерыйскую і авіяцыйную падтрымку, а таксама даць верталёты для перакідання байцоў.

== Назва ==
Назва аперацыі была дадзена па вёсцы [[Ламшон]] у Паўночным В’етнаме — радзіме нацыянальнага героя В’етнама [[Ле Лой|Ле Лоя]]. Лік 719 уключаў у сябе год аперацыі — 1971, а таксама нумар дарогі — 9.

== Правядзенне ==
Папярэдні этап аперацыі, які меў кодавую назву «Dewey Canyon II», пачаўся [[30 студзеня]] [[1971]]. У ходзе гэтага этапу амерыканскія падраздзялення ўсталявалі кантроль над паўднёвав’етнамскім участкам дарогі № 9 і стварылі некалькі артылерыйскіх баз (FSB, Fire Support Base — база агнявой падтрымкі) для падтрымкі будучага ўварвання (у прыватнасці, была адноўлена база [[Кхешань]], кінутая тры гады таму).

Ужо ў гэты перыяд адбыліся ўцечкі інфармацыі пра ўварванне ў амерыканскую прэсу. Нягледзячы на страту элемента нечаканасці, асноўная частка Lam Son 719 пачалася раніцай [[8 лютага]], калі перадавыя падраздзяленні паўднёвав’етнамскіх сіл (усяго ва ўварванні ўдзельнічалі да 20 тысяч паўднёвав’етнамскіх ваеннаслужачых пры падтрымцы палка танкаў M41) перайшлі мяжу. Удар наносіўся ўздоўж дарогі № 9. Для прыкрыцця асноўных сіл паўночней і паўднёвей дарогі была створана серыя артылерыйскіх баз. У першыя дні надыходзячыя не сустракалі супраціву і без якіх-небудзь цяжкасцяў занялі А-Луой. Пасля гэтага наступленне спынілася.

Пакуль паўднёвав’етнамскія войскі стаялі на месцы і ўмацоўвалі свае абарончыя пазіцыі, паўночнав’етнамцы ацанілі сітуацыю і перакінулі на поўдзень Лаоса падмацаванні. З сярэдзіны лютага паўночнав’етнамскія войскі пачалі метадычна знішчаць базы праціўніка на поўнач ад дарогі № 9. За кожную артылерыйскую базу адбывалася жорсткая бітва. У сваіх атаках паўночнав’етнамцы выкарыстоўвалі 88 танкаў: 22 [[ПТ-76]] (202-і полк), 33 [[Т-54]] (297-ы полк), 33 [[Т-34-85]] (198-ы полк)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

У выніку гэтых дзеянняў правы фланг паўднёвав’етнамскай групоўкі ў Лаосе вельмі хутка зрабіўся аголены, што стварала перадумовы для яе акружэння. 23 сакавіка ў тыле на базу Кхешань прабраліся сапёры-паўночнав’етнамцы. У выніку адбыўся падрыў склада боепрыпасаў, было забіта 3 амерыканскіх салдата і 14 сапёраў. Версіі прычыны падрыву адрозніваюцца, многія крыніцы заяўляюць што падрыў вырабілі паўночнав’етнамскія дыверсанты, але прамы відавочца выбуху, амерыканскі ваенны інжынер Роберт П. Мілер, заявіў, што ўзгаранне адбылося з-за дзеянняў самой аховы базы. Адзін з асвятляльных снарадаў, якія амерыканцы запусцілі каб убачыць саміх сапёраў, недагарэў і ўпаў на скрыні з некіравальнымі ракетамі для верталётаў, што прывяло да ланцуговай рэакцыі, якая працягвалася некалькі гадзін&lt;ref&gt;Army, Том 40. Association of the United States Army. January 1990. P.34,35&lt;/ref&gt;.

Бачачы, што аперацыя знаходзіцца пад пагрозай зрыву, паўднёвав’етнамскае камандаванне вырашылася на правядзенне сімвалічнай акцыі па захопу Чэпона. [[6 сакавіка]] два [[батальён]]ы рэйнджараў на амерыканскіх верталётах перакінуты ў Чэпон, а затым былі эвакуяваны. «Узяць» горад мэта аперацыі Lam Son 719 была фармальна дасягнута. Паўднёвав’етнамскія войскі пачалі адступленне з Лаоса, адлюстроўваючы пастаянныя напады ворага і несучы цяжкія страты. На мяжы пад удар паўночнікаў трапілі войскі ЗША. У сутычках з імі паўночнав’етнамцы знішчылі 17 амерыканскіх танкаў [[M551 Шэрыдан|M551]], 76 бронетранспарцёраў і 67 грузавікоў&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;Lam Son 719. Major-General Nguyen Duy Hinh. Pickle Partners Publishing. 2015. P.126,131&lt;/ref&gt;. Да [[25 сакавіка]] вывад войск быў завершаны. Паўднёвав’етнамцам гэтая аперацыя каштавала ў 54 страчаных танкаў [[M41 Уокер Бульдог|M41]] (60 адсоткаў), 87 бронетранспарцёраў M113 (палова), 96 адзінак артылерыі, 211 грузавікоў і 37 бульдозераў&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/26276741?seq=1 They Called Defeat «Victory»: Lam Son 719 and the Case for Airpower. William P. Head. Air Power History. Vol. 63, No. 2 (SUMMER 2016). P.9]&lt;/ref&gt;.

Колькасць страчаных танкаў Паўночнага В’етнама дакладна невядома. З 88 задзейнічаных танкаў&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt; амерыканскі гісторык Ф. Дэвідсан заяўляў, што было знішчана 106&lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot; /&gt;.

== Вынікі ==
Аб поспеху рэйду ў Лаос заяўлялі амерыканскія афіцыйныя асобы, у тым ліку прэзідэнт Ніксан. У рэчаіснасці вынік аперацыі быў больш чым спрэчным. Нематываванае спыненне наступлення пасля першых некалькіх дзён прывяло да таго, што ў далейшым ініцыятыва цалкам перайшла да арміі Паўночнага В’етнама, у якой, да таго ж, з’явіўся час на перакідку дадатковых часцей у раён аперацыі. Паўднёўцы не мелі нават колькаснай перавагі над праціўнікам: у Лаосе знаходзілася каля 20 тысяч ваеннаслужачых, не лічачы амерыканцаў, чые наземныя войскі не ўдзельнічалі ў аперацыі (пры гэтым страціўшы значную колькасць наземнай тэхнікі&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot; /&gt;). Паўночны В’етнам усяго падчас абароны і наступнай контратакі страціў 2163 забітых і 6176 параненых&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot; /&gt;. Правал Lam Son 719 паказаў, што войска Паўднёвага В’етнама пакуль не здольна дзейнічаць самастойна, без амерыканскай падтрымкі.

Цэнтр армейскай авіяцыі ЗША заяўляў, што таксама адной з прычын правалу стала недастатковая ахова месцаў радыёсувязі. У ходзе аперацыі паўночнав’етнамцы скралі, знішчылі і захапілі каля 1500 радыёстанцый паўднёўцаў. Тады амерыканцы загадалі саюзнікам у выпадку з’яўлення цяжкасцяў выкарыстоўваць каляровыя дымавыя шашкі для падачы сігналаў амерыканскай авіяцыі. У выніку пры з’яўленні верталётаў ЗША практычна ўсе пазіцыі паўднёўцаў былі агорнуты шчыльным каляровым дымам&lt;ref&gt;United States Army Aviation Digest. U.S. Army Aviation Center, Volume 32, Number 8, 1986. P.9&lt;/ref&gt;.

Амерыканцы, якія аказвалі авіяцыйную падтрымку ў ходзе аперацыі, страцілі звыш за 100 лятальных апаратаў збітымі. Таксама больш за 600 атрымалі баявыя пашкоджанні, прычым значная частка (прыкладна 20 %&lt;ref&gt;[https://www.historynet.com/south-vietnam-invades-laos-1971.htm Lam Son 719 South Vietnam Invades Laos, 1971. James H. Willbanks]&lt;/ref&gt;) пашкоджаных лятальных апаратаў ужо не падлягала рамонту&lt;ref&gt;Rattler One-Seven: A Vietnam Helicopter Pilot’s War Story. Chuck Gross. University of North Texas Press. 2006. P.179,180&lt;/ref&gt;). Як паказваў камандуючы [[7-я паветраная армія (ЗША)|7-й паветранай арміяй ЗША]] генерал Вільям Мом’ер, амерыканцы ўсяго незваротна страцілі каля 200 верталётаў&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

== Наступствы ==
[[6 красавіка]], пераследуючы ворага, паўночнікі перайшлі мяжу і разграмілі базу Кхешань&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/26276741?seq=1 They Called Defeat «Victory»: Lam Son 719 and the Case for Airpower. William P. Head. Air Power History. Vol. 63, No. 2 (SUMMER 2016). P.20]&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Кніга
| аўтар = [[Філіп Бафард Дэвідсан|Дэвидсон Ф. Б.]]
| загаловак = Война во Вьетнаме (1946—1975)
| арыгінал = Vietnam at War: The History 1946-1975
| месца = М.
| выдавецтва = Изографус, Эксмо
| год = 2002
| старонкі = 816
}}

{{В’етнамская вайна}}

[[Катэгорыя:Танкавыя бітвы]]
[[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Бітвы В’етнама]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Лаоса]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1971 года]]
[[Катэгорыя:1971 год у В’етнаме]]
[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны]]</text>
      <sha1>mykx3zab7s0zxe6vzwpyaowjg88oqeh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бой за базу «Мэры-Эн»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>678067</id>
    <revision>
      <id>5141389</id>
      <parentid>4922835</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6869" sha1="5kzlii8tn2txpi6kdx2jcvujtoa596s" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
| Канфлікт = Бой за базу «Мэры-Эн»
| частка = [[Вайна ў В’етнаме]]
| выява =
| загаловак =
| дата = 28 сакавіка 1971
| месца = {{coord | 15 | 18 | 20 | N | 108 | 6 | 37 | E | name = FSB Mary Ann | type: landmark | display = title}} [[Куангцін |Правінцыя Куангцін]], [[Паўднёвы В’етнам]]{{sfn | Kelley | 2002}}
| вынік = перамога НФВПВ
| праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|ЗША}} &lt;br&gt; [[Выява: Flag of South Vietnam.svg|23px]] [[Паўднёвы В’етнам|Рэспубліка В’етнам]]
| праціўнік2 = [[Файл:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] [[В’етконг|НФВПВ]]
| камандзір1 = Уільям П. Дойл
| камандзір2 = невядомы
| cілы1 = {{Сцяг|ЗША}} 231&lt;br&gt;[[Выява:Flag of South Vietnam.svg|23px]] 21
| cілы2 = ≈50 (91&lt;ref&gt;{{cite web
 | author = Nguyễn Quang Trung Tiến
 | url = https://baodanang.vn/channel/5433/201804/tran-danh-my-cuoi-cung-o-quang-nam-da-nang-2596213/
 | title = Trận đánh Mỹ cuối cùng ở Quảng Nam - Đà Nẵng
 | lang = vi
 | website = baodanang.vn
 | publisher = 
 | date = 2018/04/29
 | access-date = 2020/10/22
 | url-status = live
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181105045604/http://baodanang.vn/channel/5433/201804/tran-danh-my-cuoi-cung-o-quang-nam-da-nang
 | archive-date = 5 лістапада 2018
 }}&lt;/ref&gt;)
| страты1 = 33 забіта, 82 паранена
| страты2 = не менш за 15 забіта{{sfn|Stanton|1985}}
}}
'''Бой за базу Мэры-Эн''' адбыўся, калі сапёры [[В’етконг| Нацыянальнага фронту вызвалення Паўднёвага В’етнама]] атакавалі амерыканскую базу ў [[Куангцін| правінцыі Куангцін]] ([[Паўднёвы В’етнам]]) рана раніцай 28 сакавіка 1971 года.

[[База агнявой падтрымкі]] Мэры-Эн была размешчана так, каб перашкодзіць перамяшчэнню варожых войскаў і тэхнікі па калідоры К-7 і сцежцы Дак Роўз (адгалінаванні [[Сцежка Ха Шы Міна|сцежкі Ха Шы Міна]]). Меркавалася, што база будзе часовай. Аднак, яна працягнула існаваць на пастаяннай аснове, на базе размяшчалася па меншай меры адна рота арміі ЗША. На момант нападу на базе знаходзіўся 231 амерыканскі салдат{{sfn | Nolan | 1995 | p = 15}}.

Агнявую базу планавалася перадаць [[Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам|Арміі Рэспублікі В’етнам]] (АРВ). Для падтрымкі аперацый АРВ на поўдні 21 артылерыст АРВ разам з двума [[105-мм гаўбіца M101 | 105-мм гаўбіцы]] знаходзіліся на Мэры-Эн{{sfn | Nolan | 1995 | p = 137}}.

На працягу некалькіх месяцаў, якія папярэднічалі атацы, актыўнасць ворага ў гэтым раёне была нізкай, а кантакты — нячастымі. Адсутнасць значных баявых дзеянняў у апошні час, а таксама падрыхтоўка да перадачы базы падраздзяленням УСПВ стварылі ў амерыканскіх салдат ілжывае пачуццё бяспекі. Атака сапёраў была раптоўнай і вельмі паспяховай, з наступствамі для [[Ваенная іерархія|апарата кіравання]] [[23-я пяхотная дывізія ЗША|23-й пяхотнай дывізіі]]. Бітва была апісана як «апантанасць в’етконгаўцаў, якія кідалі ранцы ў камандны бункер, рэзалі амерыканцаў у сне і знішчылі ўсё абсталяванне сувязі». Расследаванне нападу было даручана начальніку штаба арміі [[Уільям Уэстморленд|Уільяму Уэстморленду]]. Прычынамі былі названы невыкананне службовых абавязкаў, пасіўнае паводзіны і правалы ў камандаванні з боку афіцэраў. Абвінавачванні былі прад’яўлены шасці афiцэрам, у тым ліку камандзіру 23-і дывізіі і памочніку камандзіра{{sfn | Stanton | 1985 | p = 357}}.

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{h|Stanton|1985|3=Stanton, Shelby. The Rise and Fall of an American Army: U.S. Ground Forces in Vietnam, 1963-1973 (англ.). — Presidio Press, 1985. — ISBN 9780307417343.}}
* {{h|Nolan|1995|3=Nolan, Keith. Sappers in the Wire: The Life and Death of Firebase Mary Ann (англ.). — Texas A&amp;M University Press, 1995. — ISBN 9781585446438.}}
* {{h|Kelley|2002|3=Michael P. Kelley. Where We Were In Vietnam (англ.). — Hellgate Press, 2002. — ISBN 1555716253.}}
* Fulghum, David. The Vietnam Experience: South Vietnam on Trial (Mid-1970 to 1972) (англ.). — Boston Publishing Company, 1984. — ISBN 9780939526109.
* Sorley, Lewis. A better war: the unexamined victories and final tragedy of America's last years in Vietnam (англ.). — New York: Harcourt Brace &amp; Co, 1999. — ISBN 978-0156013093.

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20070311181129/http://www.historynet.com/magazines/vietnam/3038336.html?page=1&amp;c=y Deadly Sapper Attack on Fire Support Base Mary Ann During the Vietnam War] - скарочаная версія кнігі Нолана пра базу Мэры-Эн.
* [http://www.174ahc.org/maryann2.htm FSB Mary Ann in Early 1971] - спасылкі на фотаздымак базы Мэры-Эн.
{{В’етнамская вайна}}
[[Катэгорыя:Бітвы В’етнама]]
[[Катэгорыя:Бітвы ЗША]]
[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны]]
[[Катэгорыя:1971 год у В’етнаме]]
[[Катэгорыя:Сакавік 1971 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1971 года]]</text>
      <sha1>5kzlii8tn2txpi6kdx2jcvujtoa596s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альварэс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>679355</id>
    <revision>
      <id>5141176</id>
      <parentid>5138273</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5141176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="791" sha1="lwkmwhwpcepxra9zqztrkpz0nr5pzuf" xml:space="preserve">'''Альварэс''' ({{lang-es|Álvarez}}) — іспанскае прозвішча.

== Вядомыя асобы ==
* [[Адрыян Лопес Альварэс]] — іспанскі футбаліст, нападнік клуба «Асасуна»
* [[Луіс Уолтэр Альварэс]] — амерыканскі фізік
* [[Марыян Альварэс]] — іспанская актрыса
* [[Эверэт Альварэс]] — пілот авіяцыі ВМС ЗША
* [[Эдуарда Альварэс]] — амерыканскі бейсбаліст і шорт-трэкіст
* [[Роберт Альварэс]] — амерыканскі мастак-мультыплікатар, тэлерэжысёр і сцэнарыст

{{спіс цёзак2}}</text>
      <sha1>lwkmwhwpcepxra9zqztrkpz0nr5pzuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сялібскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>680584</id>
    <revision>
      <id>5141436</id>
      <parentid>4907403</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10545" sha1="cr3q1yx6wd05tysbuu50fgvr5hkbnjc" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сялібскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Бярэзінскі раён]]
|Уключае                   = 26 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Сяліба (Бярэзінскі раён)|Сяліба]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = [[28 мая]] [[2013]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 996
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Сялі́бскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) [[Сяліба (Бярэзінскі раён)|Сяліба]].  

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Свіслацкі раён (Бабруйская акруга)|Свіслацкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Свіслацкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе [[Клічаўскі раён|Клічаўскага раёна]], з 25 ліпеня 1931 года — у складзе Бярэзінскага раёна БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Бярэзінскім раёне [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], з 20 верасня 1944 года — Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Бярэзінскага раёна. У 1974 годзе скасаваны пасёлкі [[Восава (Сялібскі сельсавет)|Восава]] і [[Рубеж (Сялібскі сельсавет)|Рубеж]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 лістапада 1973 г., 18 студзеня, 14 і 28 лютага 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 10 (1420).&lt;/ref&gt;. 21 снежня 2007 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Брадзецкі сельсавет|Брадзецкага сельсавета]] (15 населеных пунктаў: вёскі [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкі]], [[Брадзец]], [[Восава (Капланецкі сельсавет)|Восава]], [[Воступ (Бярэзінскі раён)|Воступ]], [[Ільінка (Бярэзінскі раён)|Ільінка]], [[Крапіўня (Бярэзінскі раён)|Крапіўня]], [[Міраслаўка]], [[Налазы]], [[Новае Жыццё (Бярэзінскі раён)|Новае Жыццё]], [[Падкамень]], [[Плісічына]], [[Стары Койцін]], [[Улессе (Бярэзінскі раён)|Улессе]], [[Усход (Бярэзінскі раён)|Усход]] і [[Чырвоны Араты (Бярэзінскі раён)|Чырвоны Араты]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-21/2008-21(008-031).pdf&amp;oldDocPage=19 Решение Минского областного Совета депутатов от 21 декабря 2007 г. № 81 Об упразднении Бродецкого, Высокогорского, Каменноборского, Ляжинского, Якшицкого сельсоветов и изменении границ Богушевичского, Капланецкого, Погостского, Поплавского, Селибского, Ушанского сельсоветов Березинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210614190601/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-21%2F2008-21%28008-031%29.pdf&amp;oldDocPage=19|date=14 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt;. Скасаваны 28 мая 2013 года, тэрыторыя далучана да [[Капланецкі сельсавет|Капланецкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 996 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2025 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 94,1 % — [[беларусы]], 3,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[азербайджанцы ў Беларусі|азербайджанцы]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 26 населеных пунктаў: аграгарадкі [[Брадзец]] і [[Сяліба (Бярэзінскі раён)|Сяліба]], вёскі [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкі]], [[Барсучына (Бярэзінскі раён)|Барсучына]], [[Восава (Капланецкі сельсавет)|Восава]], [[Воступ (Бярэзінскі раён)|Воступ]], [[Жаліна]], [[Ільінка (Бярэзінскі раён)|Ільінка]], [[Крапіўня (Бярэзінскі раён)|Крапіўня]], [[Месціна]], [[Міраслаўка]], [[Налазы]], [[Новае Жыццё (Бярэзінскі раён)|Новае Жыццё]], [[Падкамень]], [[Плісічына]], [[Пуцькава (Бярэзінскі раён)|Пуцькава]], [[Стары Койцін]], [[Улессе (Бярэзінскі раён)|Улессе]], [[Усход (Бярэзінскі раён)|Усход]], [[Чырвоны Араты (Бярэзінскі раён)|Чырвоны Араты]], пасёлкі [[Адвага]], [[Зорка (Бярэзінскі раён)|Зорка]], [[Колас (Бярэзінскі раён)|Колас]], [[Краснае (Капланецкі сельсавет)|Краснае]], [[Лучны Мост]] і [[Маёўка]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

{{Бярэзінскі раён}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярэзінскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свіслацкага раёна (Бабруйская акруга)]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Клічаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чэрвеньскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>cr3q1yx6wd05tysbuu50fgvr5hkbnjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Струкачоўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>681733</id>
    <revision>
      <id>5141201</id>
      <parentid>4845779</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10293" sha1="3s6vw6bk1plgwqcz9214f73i7rp3n2i" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Струкачоўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Кармянскі раён]]
|Уключае                   = 8 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Баравая Буда]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = [[1 снежня]] [[2009]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 813
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Струкачо́ўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кармянскі раён|Кармянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 4 верасня 2009 г. вёска) [[Баравая Буда]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Кармянскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Струкачоў]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Кармянскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Баравабудскі сельсавет|Баравабудскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 29 лістапада 1962 года скасаваны пасёлкі [[Круглы (Кармянскі раён)|Круглы]] і [[Крывы Рог (Кармянскі раён)|Крывы Рог]] (далучаны да пасёлка [[Жданаў (Кармянскі раён)|Жданаў]])&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]], з 30 ліпеня 1966 года — у складзе адноўленага Кармянскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 14 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|89}}&lt;/ref&gt;. 29 жніўня 1974 года скасавана вёска [[Лозкі (Кармянскі раён)|Лозкі]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 34 (1444).&lt;/ref&gt;, у 1990 годзе — пасёлак [[Жданаў (Кармянскі раён)|Жданаў]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 кастрычніка 1989 г., 23 студзеня, 20 лютага, 19 красавіка і 28 чэрвеня 1990 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1990, № 23 (2009).&lt;/ref&gt;. 19 чэрвеня 2008 года ў склад [[Лужкоўскі сельсавет (Кармянскі раён)|Лужкоўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Дубавіца (Кармянскі раён)|Дубавіца]], [[Матораўка]], [[Міхалёўка (Кармянскі раён)|Міхалёўка]] і [[Норкаўшчына]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-179/2008-179(003-053).pdf&amp;oldDocPage=8 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 19 июня 2008 г. № 145 Об изменении границ Струкачевского и Лужковского сельсоветов Кормянского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210709183335/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-179%2F2008-179%28003-053%29.pdf&amp;oldDocPage=8|date=9 ліпеня 2021}}&lt;/ref&gt;. 26 сакавіка 2009 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Баравая Буда&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-153/2009_153_9_23591.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Кормянского районного Совета депутатов от 26 марта 2009 г. № 91 О переносе административно-территориального центра Струкачевского сельсовета Кормянского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210709182623/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-153%2F2009_153_9_23591.pdf&amp;oldDocPage=1|date=9 ліпеня 2021}}&lt;/ref&gt;. 1 снежня 2009 года Струкачоўскі сельсавет перайменаваны ў [[Баравабудскі сельсавет|Баравабудскі]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-309/2009-309(003-022).pdf&amp;oldDocPage=3 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 282 Об изменении административно-территориального устройства Кормянского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831131650/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-309%2F2009-309%28003-022%29.pdf&amp;oldDocPage=3|date=31 жніўня 2021}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 813 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 99,5 % — [[беларусы]], 0,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Кармянскі раён}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кармянскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рагачоўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]]</text>
      <sha1>3s6vw6bk1plgwqcz9214f73i7rp3n2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стаўпнянскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>681860</id>
    <revision>
      <id>5141170</id>
      <parentid>4705518</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7865" sha1="thfkbxpwin59klvlt6scf99t5q4lhnv" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Стаўпнянскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Рагачоўскі раён]]
|Уключае                   = 8 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Стоўпня (Рагачоўскі раён)|Стоўпня]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 737
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Стаўпня́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Стоўпня (Рагачоўскі раён)|Стоўпня]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Гарадзецкі раён|Гарадзецкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рагачоўскага раёна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рагачоўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 1 снежня 2009 года ў склад сельсавета ўключаны гарадскі пасёлак [[Беліцк]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-309/2009-309(003-022).pdf&amp;oldDocPage=5 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 287 Об изменении административно-территориального устройства Рогачевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220130130941/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-309%2F2009-309%28003-022%29.pdf&amp;oldDocPage=5|date=30 студзеня 2022}}&lt;/ref&gt;, статус якога 29 сакавіка 2011 года быў паніжаны да пасёлка&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2011-73/2011_73_9_41843.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Рогачевского районного Совета депутатов от 29 марта 2011 г. № 57 Об отнесении городского поселка Белицк к категории сельского населенного пункта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210709183120/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2011-73%2F2011_73_9_41843.pdf&amp;oldDocPage=1|date=9 ліпеня 2021}}&lt;/ref&gt;. 21 лютага 2012 года скасавана вёска [[Малінаўка (Стаўпнянскі сельсавет)|Малінаўка]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2012-36/2012_36_9_48790.pdf Решение Рогачевского районного Совета депутатов от 21 февраля 2012 г. № 11 Об упразднении сельских населенных пунктов Рогачевского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220130205316/https://pravo.by/pdf/2012-36/2012_36_9_48790.pdf|date=30 студзеня 2022}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 682 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 98,7 % — [[беларусы]], 0,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (8 населеных пунктаў) — 737 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* [https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/stolpnyanskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf Інфармацыя пра сельсавет на сайце Рагачоўскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210709184726/https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/stolpnyanskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf|date=9 ліпеня 2021}}{{ref-ru}}

{{Стаўпнянскі сельсавет}}
{{Рагачоўскі раён}}

[[Катэгорыя:Стаўпнянскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гарадзецкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>thfkbxpwin59klvlt6scf99t5q4lhnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атлатль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>683941</id>
    <revision>
      <id>5141290</id>
      <parentid>5140953</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>трэба б крыніцу, аўтарытэтную, што &quot;дзідакідальнік&quot; ужываецца, бо пошук выдае толькі спартсменаў</comment>
      <origin>5141290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="2n4hv57q25ejryc6679582isahr8e9d" xml:space="preserve">[[Выява:Nativo do Novo Mundo lançando flecha com o propulsor ou estólica.jpg|thumb|Выкарыстанне дзідакідальніка]]
'''Атлатль''' або '''дзідакідальнік'''{{Няма АК}} — прылада для кідання [[дзіда|дзіды]], адзін з найстаражытнейшых відаў [[зброя|зброі]]. 

Атлаль -- злёгку выгнуты кавалак [[драўніна|дрэва]] або [[косць|косці]] памерам ад 13 см да 61 см у даўжыню і ад 2 см да 7 см у шырыню. На канцы мацуюць крук, да якога прыладжваецца дрэўка дзіды.

Найстаражытнейшы касцяны атлатль знойдзены [[археолаг]]амі ў [[Дардонь (дэпартамент)|Дардоні]]. Ён быў выраблены прадстаўнікамі [[Салютрэйская культура|Салютрэйскай культуры]] каля 17 500 гадоў таму. У пячоры Мас-д'Азіль ({{lang-fr|Le Mas-d'Azil}}) на поўдні [[Францыя|Францыі]] выяўлены атлатль узростам 15&amp;nbsp;300 гадоў, па-мастацку выразаны з косці [[алені|аленя]] ў выглядзе [[Казуля еўрапейская|казы]]. Атлатль таксама выраблялі людзі на іншых кантынентах. Адной з архаічных форм, якая дайшла да нашага часу, з'яўляецца аўстралійская ''вумера''. Аднак у [[Еўропа|Еўропе]] атлатль быў забыты да перыяду [[сярэднявечча]], таму [[канкістадоры]], якія трапілі ў [[Мексіка|Мексіку]] у XVI ст., былі непрыемна здзіўлены наяўнасцю ў [[ацтэкі|ацтэкаў]] прылады, што дазваляла прабіваць [[браня|браню]]. 

У нашы дні існуе Сусветная асацыяцыя атлатля. Яе члена займаюцца як вырабам і выкарыстаннем, так і даследаваннем прыстасаванняў для кідання дзіды.

== Спасылкі ==
* [https://www.thoughtco.com/what-is-an-atlatl-169989 The Atlatl: 17,000 Year Old Hunting Technology]
* [https://worldatlatl.org World Atlatl Association]
* [https://www.wildernesscollege.com/atlatl.html The Aztecs and the atlatl - Mexicolore]
* [https://www.mexicolore.co.uk/aztecs/home/aztecs-and-the-atlatl The Aztecs and the atlatl]

[[Катэгорыя:Кідальная зброя паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Кідальная зброя]]
[[Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты паводле тыпу]]</text>
      <sha1>2n4hv57q25ejryc6679582isahr8e9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141291</id>
      <parentid>5141290</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="tmkqqhh2jvuk0isw00dz04ryg7ggz2c" xml:space="preserve">[[Выява:Nativo do Novo Mundo lançando flecha com o propulsor ou estólica.jpg|thumb|Выкарыстанне атлятля.]]
'''Атлатль''' або '''дзідакідальнік'''{{Няма АК}} — прылада для кідання [[дзіда|дзіды]], адзін з найстаражытнейшых відаў [[зброя|зброі]]. 

Атлаль -- злёгку выгнуты кавалак [[драўніна|дрэва]] або [[косць|косці]] памерам ад 13 см да 61 см у даўжыню і ад 2 см да 7 см у шырыню. На канцы мацуюць крук, да якога прыладжваецца дрэўка дзіды.

Найстаражытнейшы касцяны атлатль знойдзены [[археолаг]]амі ў [[Дардонь (дэпартамент)|Дардоні]]. Ён быў выраблены прадстаўнікамі [[Салютрэйская культура|Салютрэйскай культуры]] каля 17 500 гадоў таму. У пячоры Мас-д'Азіль ({{lang-fr|Le Mas-d'Azil}}) на поўдні [[Францыя|Францыі]] выяўлены атлатль узростам 15&amp;nbsp;300 гадоў, па-мастацку выразаны з косці [[алені|аленя]] ў выглядзе [[Казуля еўрапейская|казы]]. Атлатль таксама выраблялі людзі на іншых кантынентах. Адной з архаічных форм, якая дайшла да нашага часу, з'яўляецца аўстралійская ''вумера''. Аднак у [[Еўропа|Еўропе]] атлатль быў забыты да перыяду [[сярэднявечча]], таму [[канкістадоры]], якія трапілі ў [[Мексіка|Мексіку]] у XVI ст., былі непрыемна здзіўлены наяўнасцю ў [[ацтэкі|ацтэкаў]] прылады, што дазваляла прабіваць [[браня|браню]]. 

У нашы дні існуе Сусветная асацыяцыя атлатля. Яе члена займаюцца як вырабам і выкарыстаннем, так і даследаваннем прыстасаванняў для кідання дзіды.

== Спасылкі ==
* [https://www.thoughtco.com/what-is-an-atlatl-169989 The Atlatl: 17,000 Year Old Hunting Technology]
* [https://worldatlatl.org World Atlatl Association]
* [https://www.wildernesscollege.com/atlatl.html The Aztecs and the atlatl - Mexicolore]
* [https://www.mexicolore.co.uk/aztecs/home/aztecs-and-the-atlatl The Aztecs and the atlatl]

[[Катэгорыя:Кідальная зброя паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Кідальная зброя]]
[[Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты паводле тыпу]]</text>
      <sha1>tmkqqhh2jvuk0isw00dz04ryg7ggz2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Падзенне Кабула (2021)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>684847</id>
    <revision>
      <id>5141294</id>
      <parentid>4937621</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гл. таксама */</comment>
      <origin>5141294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31985" sha1="8agonlcugscfrjtc3yunnd68msflter" xml:space="preserve">{{Main|Вайна ў Афганістане (2001—2021)}}
[[Файл:Afghanistan_map_taliban_advances.webp|thumb|300px|Кантраляваная талібамі тэрыторыя перад падзеннем Кабула.]]
[[15 жніўня]] [[2021]] года сілы [[Талібан]]а ўвайшлі ў [[Кабул]], сталіцу [[Афганістан]]а. Іх прасоўванне пачалося з магутных атак з ускраін, але было прыпынена, калі дэлегацыя баевікоў і афганскі ўрад аднавілі перамовы, якія прывялі да поўнага захопу ўлады талібамі&lt;ref name=&quot;guardian15&quot;&gt;{{Cite news|last=Mistlin (now)|first=Alex|last2=Sullivan (earlier)|first2=Helen|last3=Harding|first3=Luke|last4=Harding|first4=Luke|last5=Borger|first5=Julian|last6=Mason|first6=Rowena|date=2021-08-15|title=Afghanistan: Kabul to shift power to ‘transitional administration’ after Taliban enter city – live updates|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/live/2021/aug/15/afghanistan-taliban-close-in-on-kabul-as-last-government-stronghold-in-north-falls|access-date=2021-08-15|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/513486/afghanistan-heavy-fighting-ongoing-on-the-outskirts-of-kabul-as-of-early-aug-15-a-total-blackout-reported-in-the-city|title=Afghanistan: Heavy fighting ongoing on the outskirts of Kabul as of early Aug. 15; a total blackout reported in the city|access-date=15 жніўня 2021|archive-date=15 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815010510/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/513486/afghanistan-heavy-fighting-ongoing-on-the-outskirts-of-kabul-as-of-early-aug-15-a-total-blackout-reported-in-the-city|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Jakes|first=Lara|last2=Schmitt|first2=Eric|last3=Cooper|first3=Helene|date=2021-08-15|title=Afghanistan Live Updates: Afghan President Said to Have Fled as Taliban Enter Kabul|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/live/2021/08/15/world/taliban-afghanistan-news|access-date=2021-08-15|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
{{Гл. таксама|Вывад амерыканскіх войск з Афганістана (2020—2021)| Наступленне талібаў (2021)}}
На люты [[2020]] года ў краіне знаходзілася 13 000 амерыканскіх вайскоўцаў. Да канца прэзідэнтсва [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] кантынгент скарочаны да 2500 чалавек. Новы кіраўнік дзяржавы [[Джо Байдэн]] прызначыў канчатковы вывад усіх часцей [[Узброеныя сілы ЗША|Узброеных сіл ЗША]] і іх саюзнікаў на [[11 верасня]] [[2021]] года, да 20-годдзя [[Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года|тэрарыстычных атак]] на [[Сусветны гандлёвы цэнтр]]. Аднак пазней усё было перанесена на [[31 жніўня]].

Сыход амерыканцаў заахвоціў талібаў перайсці да рашучых дзеянняў. Яшчэ падчас сыходу войскаў ЗША яны разгарнулі шырокамаштабнае наступленне па ўсёй краіне. Да 15 жніўня баевікі ўзялі значную частку краіны, у тым ліку гарады [[Кандагар]], [[Герат (горад)|Герат]] і [[Мазары-Шарыф]].

== Ход падзей ==
15 жніўня камандаванне «Талібану» афіцыйна загадала сваім сілам спыніць наступленне на Кабул, заявіўшы, што яны не будуць захопліваць горад сілай, хоць паўстанцы ўвайшлі ў яго наваколлі&lt;ref&gt;{{cite news |title=Afghanistan Live Updates: Taliban Advances on Kabul; U.S. Embassy Evacuation Underway |url=https://www.nytimes.com/live/2021/08/15/world/taliban-afghanistan-news |publisher=The New York Times |date=15 August 2021 |access-date=15 August 2021 }}&lt;/ref&gt;. Мясцовыя жыхары паведамлялі, што баевікі прасоўваліся ў гарадскія раёны, нягледзячы на афіцыйныя заявы іх лідараў&lt;ref name=&quot;guardian15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;faz15&quot;&gt;{{cite news |title=Afghanische Regierung kündigt friedliche Machtübergabe an |url=https://www.faz.net/aktuell/afghanistan-taliban-starten-angriff-auf-kabul-17485836.html |publisher=FAZ |date=15 August 2021 |access-date=15 August 2021 }}&lt;/ref&gt;.

Пасля некалькіх сутыкненняў паўстанцы захапілі турму Кулі-Чархі і вызвалілі ўсіх зняволеных. Талібы паднялі свой сцяг у некалькіх раёнах горада і прымусілі некаторых паліцэйскіх перадаць усю сваю зброю&lt;ref name=&quot;guardian15&quot; /&gt;.

Падчас нападу талібаў на сталіцу, амерыканскія ваенныя верталёты Boeing CH-47 Chinook і Sikorsky UH-60 Black Hawk і верталёты Дзярждэпартамента ЗША Boeing Vertol CH-46 Sea Knight былі заўважаны ля амерыканскага пасольства ў Кабуле. Амерыканцы вывезлі сваіх дыпламатаў і знішчылі сакрэтныя дакументы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2021/08/15/1027806863/the-taliban-seize-jalalabad-cutting-off-kabul-to-the-east|title=Taliban Fighters Enter Kabul As Helicopters Land At U.S. Embassy|website=NPR.org}}&lt;/ref&gt;. Сярод грамадзянскага насельніцтва распаўсюдзілася паніка, і многія кінуліся да сваіх дамоў або ў аэрапорт, які заставаўся пад кантролем урада&lt;ref name=&quot;guardian15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;voa15&quot;&gt;{{cite news |last1=Tanzeem |first1=Ayesha |last2=Gul |first2=Ayaz |title=Reports: Taliban Enter Kabul   |url=https://www.voanews.com/us-afghanistan-troop-withdrawal/reports-taliban-enter-kabul |publisher=VOA |date=15 August 2021 |access-date=15 August 2021 }}&lt;/ref&gt;.

У заяве Міністэрства ўнутраных спраў Афганістана гаворыцца, што прэзідэнт [[Ашраф Гані]] вырашыў адмовіцца ад улады. Замест яго ўрада будзе сфармаваны Часовы ўрад на чале з Талібанам&lt;ref&gt;{{cite news |title=Afghan president to abdicate after Taliban entered Kabul: Sources |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2021/08/15/Taliban-begin-offensive-on-Kabul-Interior-Ministry |access-date=15 August 2021 |work=Al Arabiya English |date=15 August 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Пасля гэтага баі сціхлі, хоць многія мірныя жыхары заставаліся напалоханымі і хаваліся ў сваіх дамах&lt;ref name=&quot;guardian15&quot; /&gt;. Да 11:17 па цэнтральнаеўрапейскім часе ўдзельнікі перамоваў ад Талібану прыбылі ў прэзідэнцкі палац, каб пачаць перадачу ўлады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/afghan-official-tells-ap-taliban-negotiators-heading-presidential-79464790|title=Afghan official tells AP that Taliban negotiators heading to presidential palace to prepare for a 'transfer' of power|first=A. B. C.|last=News|website=ABC News}}&lt;/ref&gt;. Хоць перамовы былі напружанымі, урад заявіў аб сваёй гатоўнасці мірна здаць Кабул паўстанцам і заклікаў мірных жыхароў захоўваць спакой.

Пазней у той жа дзень у афганскіх і індыйскіх навінах паведамлялася, што Ашраф Гані сышоў з пасады прэзідэнта і збег з Афганістана&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Ashraf Ghani Flees Afghanistan, Taliban Take Over Kabul: Report |url=https://www.ndtv.com/world-news/taliban-enter-afghan-capital-kabul-news-agency-afp-2510885 |access-date=15 August 2021 |work=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Amid Taliban blitz, Afghan President Ashraf Ghani flees country: Report |url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/amid-taliban-blitz-afghan-president-ashraf-ghani-flees-country-report-121081500749_1.html |access-date=15 August 2021 |work=Business Standard India |date=15 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=اشرف غنی افغانستان چھوڑ کر چلے گئے: افغان میڈیا کا دعویٰ |url=https://www.urdunews.com/node/591661 |access-date=15 August 2021 |work=Urdu News – اردو نیوز |date=15 August 2021 |language=ur}}&lt;/ref&gt; разам з віцэ-прэзідэнтам Амрулой Салехам; як паведамлялася, абодва прыляцелі ў [[Таджыкістан]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=اشرف غنی مستعفی، افغانستان سے فرار |url=https://www.humnews.pk/latest/340513/ |access-date=15 August 2021 |work=ہم نیوز |date=15 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815184826/https://www.humnews.pk/latest/340513/ |archivedate=15 жніўня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Пазней высветлілася, што кіраўнік дзяржавы накіроўваўся транзітам праз Таджыкістан у [[Аман]]&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/12135569 СМИ: президент Афганистана Ашраф Гани находится в Омане]&lt;/ref&gt;.

== Наступствы ==
Для «спынення беспарадкаў» у Кабуле ўвялі каменданцкі час з 21:00. Кіраўніком пераходнага ўрада прызначаны экс-кіраўнік МУС [[Алі Ахмад Джалалі]]&lt;ref name=&quot;afgan&quot;&gt;[https://www.rbc.ru/politics/15/08/2021/6118e2419a79476d06820059 «Талибан» объявил о захвате Афганистана. Главное]&lt;/ref&gt;.

Нягледзячы на падзенне горада, 5000 амерыканскіх салдат засталіся ў Кабуле разам з некаторымі супрацоўнікамі пасольства ЗША&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/taliban-enters-kabul-u-s-evacuation-efforts-continue-n1276855|title=Afghan president flees country as U.S. rushes to exit with Taliban on brink of power|website=NBC News|first=Ahmed|author=Mengli|date=2021-08-15|accessdate=2021-08-15|archivedate=2021-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815183655/https://www.nbcnews.com/news/world/taliban-enters-kabul-u-s-evacuation-efforts-continue-n1276855|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Было таксама пацверджана, што войскі [[НАТА]] па-ранейшаму прысутнічалі ў міжнародным аэрапорце імя Хаміда Карзая&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nato-maintains-diplomatic-presence-kabul-despite-taliban-advances-2021-08-15/ «NATO says it is helping keep Kabul airport open for evacuations»].&lt;/ref&gt;. У той жа дзень урад ЗША санкцыянаваў разгортванне 1000 дадатковых вайскоўцаў у Афганістане, у выніку чаго агульная колькасць амерыканскіх вайскоўцаў у Кабуле дасягнула 6000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/567952-pentagon-authorizes-sending-additional-1000-troops-to-afghanistan|title=Pentagon authorizes sending additional 1,000 troops to Afghanistan|first=Myhael|author=Schnell|website=The Hill|date=2021-08-15|accessdate=2021-08-15}}&lt;/ref&gt;.

Некаторыя мясцовыя жыхары, асабліва жанчыны, асцерагаліся аднаўлення рэжыму талібаў, а некаторыя паведамлялі, што адчуваюць сябе кінутымі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/afghan-woman-kabuls-dashed-hopes-amid-taliban-blitz-79467598|title=An Afghan woman in Kabul's dashed hopes amid Taliban blitz|author=Batrawy|first=Aya|website=ABC News|date=2021-08-15|access-date=2021-08-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-08-13|title=Afghan war: Kabul's young women plead for help as Taliban advance|website=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58205062|accessdate=2021-08-15|archivedate=2021-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815043806/https://www.bbc.com/news/world-asia-58205062|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Вуліцы Кабула стаялі ў заторах, жыхары спяшаліся да аэрапорта, а некаторыя кідалі свае аўтамабілі, каб прайсці праз паток машын&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Charlie|author=Faulkner|title=Panic on streets of Kabul as Taliban enter capital from all sides|url=https://www.thetimes.co.uk/article/panic-as-taliban-enter-kabul-cgt502gb9|website=The Times|accessdate=2021-08-15|issn=0140-0460|archivedate=2021-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815110917/https://www.thetimes.co.uk/article/panic-as-taliban-enter-kabul-cgt502gb9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама казалася аб доўгіх чэргах перад аэрапортам і пасольствамі замежных дзяржаў, жыхары якіх цярпелі спякоту ў надзеі атрымаць візы або вылецець з краіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.com/news/2021/08/15/afghanistan-taliban-seize-kabul-504749|title=Taliban seize power amid chaos in Kabul|website=POLITICO|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815184806/https://www.politico.com/news/2021/08/15/afghanistan-taliban-seize-kabul-504749|archive-date=2021-08-15|access-date=2021-08-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Меншая частка жыхароў адсвяткавала перамогу талібаў&lt;ref name=&quot;guardian15&quot;/&gt;. За дзень да падзення Кабула дырэктар лабараторыі палітыкі Афганістана Тымор Шаран сказаў у інтэрв’ю [[Радыё «Свабода»]], што ''«здзяйсняючы пакупкі ў горадзе сёння, я адчуваў, што людзі ахоплены пачуццём захрасання; затрымаліся ў нявызначаным будучыні і ніколі не могуць марыць, імкнуцца да чагосьці, думаць пра штосьці і верыць у нешта»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gandhara.rferl.org/a/afgghanistan-taliban-panic-kabul/31410597.html|title='People Are Terrified': Panic Sweeps Kabul As Taliban Moves Toward Afghan Capital|website=RFE/RL|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814155043/https://gandhara.rferl.org/a/afgghanistan-taliban-panic-kabul/31410597.html|archive-date=2021-08-14|access-date=2021-08-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Продажы буркі (вядомай як чадра ў Афганістане) падскочылі за некалькі дзён да прыходу талібаў, пры гэтым кошт адной штукі ўзляцеў з 200 афгані да цэлых 3000 з-за страху, што талібы зноў зробяць нашэнне буркі абавязковым для жанчын&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Afghan women's defiance and despair: 'I never thought I'd have to wear a burqa. My identity will be lost'|url=https://www.theguardian.com/global-development/2021/aug/15/afghan-womens-defiance-and-despair-i-never-thought-id-have-to-wear-a-burqa-my-identity-will-be-lost/|website=The Guardian|first=Zainab|author=Pirzad|date=2021-08-15|accessdate=2021-08-15|archivedate=2021-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815060326/https://www.theguardian.com/global-development/2021/aug/15/afghan-womens-defiance-and-despair-i-never-thought-id-have-to-wear-a-burqa-my-identity-will-be-lost|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Адна жанчына з Кабула распавяла газеце [[The Guardian]], што студэнткі былі эвакуіраваны з універсітэцкіх інтэрнатаў да таго, як талібы змаглі дабрацца да іх, і што жанчыны з вышэйшай адукацыяй па ўсім горадзе хавалі свае дыпломы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2021/aug/15/an-afghan-woman-in-kabul-now-i-have-to-burn-everything-i-achieved|title=An Afghan woman in Kabul: 'Now I have to burn everything I achieved'|website=The Guardian|date=2021-08-15|access-date=2021-08-15}}&lt;/ref&gt;. Крамы горада пачалі зафарбоўваць і выдаляць рэкламу з выявай жанчын&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/afghanistan-taliban-women-rights-adverts-b1902922.html|title=Ads depicting women 'painted over' after Taliban enters Kabul|author=Giordano|first=Chiara|website=The Independent|date=2021-08-15|access-date=2021-08-15}}&lt;/ref&gt;.

Жыхары паведамілі аб вялікім росце коштаў на ежу&lt;ref name=&quot;guardian15&quot;/&gt;. Значная колькасць прадаўцоў у Кабуле спрабавала збыць свае складскія запасы ў надзеі сабраць дастаткова грошай для ўцёкаў з краіны&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Golshiri|first=Ghazal|title=Dans Kaboul menacée par les talibans, les habitants «cherchent à liquider toute leur vie avant de quitter le pays»|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2021/08/14/dans-kaboul-menacee-par-les-talibans-les-habitants-cherchent-a-liquider-toute-leur-vie-avant-de-quitter-le-pays_6091408_3210.html|publisher=Le Monde|date=2021-08-15|accessdate=2021-08-15|archivedate=2021-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210814162412/https://www.lemonde.fr/international/article/2021/08/14/dans-kaboul-menacee-par-les-talibans-les-habitants-cherchent-a-liquider-toute-leur-vie-avant-de-quitter-le-pays_6091408_3210.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Тым часам у аэрапорце Кабула пачаўся хаос з-за інтэнсіўнасці палётаў верталётаў і самалётаў, на борце якіх былі супрацоўнікі дыпламатычных місій. Ля ўваходу на тэрыторыю аэрапорта стоўпіліся людзі, што спрабавалі збегчы ад Талібану. Частка нават выйшла на ўзлётна-пасадачную паласа і імнкнулася патрапіць на авіятранспарт. Афганскія СМІ распаўсюдзілі кадры, на якіх відаць, як з амерыканскага самалёта, які вылятае з Кабула, выпадаюць людзі — афганцы, якія спрабавалі бегчы, зачапіўшыся за шасі. Адміністрацыя аэрапорта заявіла, што людзі былі дэзінфармаваны адносна даступных месцаў на рэйсы і прыбылі ў аэрапорт, калі многія рэйсы былі спынены. Шмат у каго не было пашпартоў. Да вечара 16-га колькасць загінуўшых з-за хаосу пры эвакуацыі ўзрасла да дзесяці чалавек&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20210816/pogibshie-1745967260.html В аэропорту Кабула погибли десять человек из-за хаоса во время эвакуации]&lt;/ref&gt;.

Адным з важлівых наступстваў захопу Кабула талібамі з’яўляецца масавая міграцыя грамадзян Афганістана ў іншыя краіны, у тым ліку ў Еўропу. З-за гэтых падзей адбыўся [[Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021)|міграцыйны крызіс на мяжы Беларусі з ЕС]]. Вялікая колькасць мігрантаў намагалася патрапіць у Еўропу праз тэрыторыю Беларусі, шукаючы лепшай долі.

== Рэакцыя ==
ЗША, [[Швецыя]], [[Германія]] і [[Японія]] пачалі эвакуацыю сваіх дыпмісій і замежных грамадзян у Афганістане. На раніцу [[18 жніўня]] Штаты эвакуіравалі больш за 3,2 тыс. чалавек&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/world/view/ssha-evakuirovali-iz-afganistana-bolee-32-tys-chelovek-455725-2021/ США эвакуировали из Афганистана более 3,2 тыс. человек] // Белта, 18 августа 2021&lt;/ref&gt;. Намеснік старшыні Еўракамісіі па прасоўванні еўрапейскага ладу жыцця Маргарыціс Схінас заявіў, што [[Еўрапейскі саюз|ЕС]] неабходна перагледзець правілы міграцыі і прадастаўлення прытулку з-за падзей у Афганістане. Афіцыйны прадстаўнік [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС Расіі]] Марыя Захарава назвала падзеі ў Афганістане ''«вынікам чарговага гістарычнага эксперыменту ЗША»''&lt;ref name=&quot;afgan&quot;/&gt;. [[Папа Рымскі]] [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] выступіў з заявай, у якой гаворыцца, што ён падзяляе ''«аднадушную заклапочанасць сітуацыяй у Афганістане»'' і заклікаў да малітваў аб міры&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Choi|first=Joseph|date=2021-08-15|title=Pope calls for peace in Afghanistan|website=The Hill|url=https://thehill.com/policy/international/567919-pope-calls-for-peace-in-afghanistan|accessdate=2021-08-15|archivedate=2021-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815184750/https://thehill.com/policy/international/567919-pope-calls-for-peace-in-afghanistan|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[16 жніўня]] генеральны сакратар [[АДКБ|Арганізацыі Дамовы аб калектыўнай бяспецы]] [[Станіслаў Зась]] заявіў, што пачалася падрыхтоўка да ваенных вучэнняў АДКБ каля мяжы Таджыкістана і Афганістана. У арганізацыі адзначылі, што ўважліва адсочваюць развіццё сітуацыі на таджыкска-афганскай мяжы. Як паведаміў Зась,''«у выпадку абвастрэння абстаноўкі і пагрозы бяспекі Рэспубліцы Таджыкістан для аказання дапамогі саюзніку будуць прыняты ўсе неабходныя калектыўныя меры, прадугледжаныя статутнымі дакументамі»''&lt;ref&gt;[https://telegraf.by/politika/belorusskih-voennyh-planirujut-otpravit-k-granice-afganistana-chto-izvestno/ Белорусских военных планируют отправить к границе Афганистана? Что известно] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210816193640/https://telegraf.by/politika/belorusskih-voennyh-planirujut-otpravit-k-granice-afganistana-chto-izvestno/ |date=16 жніўня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Ацэнка ==
Некаторыя каментатары параўналі гэтыя падзеі з [[Падзенне Сайгона|падзеннем Сайгона]] ў канцы [[Вайна ў В’етнаме|вайны ў В’етнаме]], у красавіку [[1975]] года&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Rash Report: In Kabul, shadows of Saigon|url=https://www.startribune.com/rash-report-in-kabul-shadows-of-saigon/600087681/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210813230933/https://www.startribune.com/rash-report-in-kabul-shadows-of-saigon/600087681/|archivedate=2021-08-13|accessdate=2021-08-15|website=Star Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bostonherald.com/2021/08/15/editorial-president-bidens-saigon-moment/|title=Editorial: President Biden's Saigon moment|website=Boston Herald|date=2021-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815185455/https://www.bostonherald.com/2021/08/15/editorial-president-bidens-saigon-moment/|archive-date=2021-08-15|access-date=2021-08-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/13/afghanistan-kabul-evacuations-1975-vietnam-war-saigon-taliban|title=Kabul evacuations 'sequel to humiliating fall of Saigon in 1975'|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815184053/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/13/afghanistan-kabul-evacuations-1975-vietnam-war-saigon-taliban|archive-date=2021-08-15|access-date=2021-08-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. За месяц да прыбыцця талібаў у Кабул, амерыканскі прэзідэнт [[Джо Байдэн]] адхіліў гэта параўнанне, заявіўшы, што ''«Талібан — гэта не армія Паўночнага В’етнама… у вас не будзе ніякіх абставінаў, каб убачыць, як людзей здымаюць з даху пасольства Злучаных Штатаў з Афганістана. Гэта зусім несупастаўна»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/white-house/taliban-gains-ground-biden-grapples-ghosts-saigon-n1276727|title=As the Taliban gains ground, Biden grapples with the ghosts of Saigon|website=NBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815083657/https://www.nbcnews.com/politics/white-house/taliban-gains-ground-biden-grapples-ghosts-saigon-n1276727|archive-date=2021-08-15|access-date=2021-08-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Рэпарцёры сцвярджалі, што гэтыя каментары не вытрымліваюць крытыкі, бо менш чым праз месяц супрацоўнікі пасольства спалілі дакументы, а ''«верталёты луналі над комплексам, дастаўляючы дыпламатаў у аэрапорт»''&lt;ref name=&quot;eco&quot;&gt;{{Cite news|title=The Taliban's terrifying triumph in Afghanistan|url=https://www.economist.com/asia/2021/08/15/the-talibans-terrifying-triumph-in-afghanistan|publisher=Economist|date=2021-08-15|accessdate=2021-08-15|archivedate=2021-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815173110/https://www.economist.com/asia/2021/08/15/the-talibans-terrifying-triumph-in-afghanistan|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.economist.com/asia/2021/08/15/the-talibans-terrifying-triumph-in-afghanistan «The Taliban’s terrifying triumph in Afghanistan»].&lt;/ref&gt;. [[Лоўрэнс Чамберс]], які аддаў загад кінуць верталёты з USS на паўдарогі падчас [[Аперацыя «Парывісты вецер»|аперацыі «Парывісты вецер»]], каб вызваліць месца для большай колькасці эвакуяваных самалётаў з [[Сайгон]]а, заявіў, што ''«тое, што адбываецца цяпер, горш, чым тое, што адбылося ў В’етнаме»'', удакладніўшы: ''«[у В’етнаме] мы спрабавалі вывезці як мага больш людзей, якія працавалі з намі… у Афганістане ж мы кідаем людзей, якія падтрымлівалі нас, пакуль мы былі там»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.airforcetimes.com/news/your-military/2021/08/15/whats-happening-now-is-worse-midway-skipper-who-pushed-choppers-off-deck-in-fall-of-saigon/|title='What's happening now is worse': Midway skipper who pushed choppers off deck in fall of Saigon|author=Altman|first=Howard|website=Air Force Times|date=2021-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815202010/https://www.airforcetimes.com/news/your-military/2021/08/15/whats-happening-now-is-worse-midway-skipper-who-pushed-choppers-off-deck-in-fall-of-saigon/|archive-date=2021-08-15|access-date=2021-08-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Журналіст Нік Тэрс сцвярджаў, што ''«без сапраўднай пераацэнкі, на гэты раз ЗША рызыкуюць адыграць добра вядомы сцэнар, з-за якога ў адзін цудоўны дзень ваенныя паразы ў Паўднёва-Усходняй і Паўднёва-Заходняй Азіі будуць выглядаць жудасна маленькімі»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theintercept.com/2021/08/15/afghanistan-taliban-kabul-fall-saigon/|title=The Fall of Kabul|author=Turse|first=Nick|author-link=Nick Turse|website=The Intercept|date=2021-08-15|access-date=2021-08-15}}&lt;/ref&gt;.

У той дзень, калі талібы ўвайшлі ў Кабул, дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] працягваў адкідваць параўнанне з Сайгонам, заявіўшы ў інтэрв’ю ў праграме ABC This Week ''«што гэта відавочна не Сайгон. Мы адправіліся ў Афганістан 20 гадоў таму з адной мэтай — разабрацца з людзьмі, адказнымі за 11 верасня, і гэтая місія ўвянчалася поспехам»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/us-news/2021/aug/15/antony-blinken-us-mission-afghanistan-saigon|title='This is manifestly not Saigon': Blinken defends US mission in Afghanistan|author=Pilkington|first=Ed|website=The Guardian|date=2021-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815184832/https://www.theguardian.com/us-news/2021/aug/15/antony-blinken-us-mission-afghanistan-saigon|archive-date=2021-08-15|access-date=2021-08-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (1992)]]
* [[Падзенне Сайгона]]
* [[Падзенне Дамаска (2024)]]

== Заўвагі ==
{{reflist}}

[[Катэгорыя:Жнівень 2021 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 15 жніўня]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]
[[Катэгорыя:2021 год у Афганістане]]
[[Катэгорыя:Вайна ў Афганістане (2001—2021)]]</text>
      <sha1>8agonlcugscfrjtc3yunnd68msflter</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сялецкі сельсавет (Касцюковіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685496</id>
    <revision>
      <id>5141426</id>
      <parentid>4630556</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7266" sha1="o3afewfwa0akx4fv2oiwhwkmi110hi4" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Сялецкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Касцюковіцкі раён]]
|Уключае                   = 14 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Сялецкае (Касцюковіцкі раён)|Сялецкае]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 821
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = https://kostukovichi.gov.by/vlast/selsk-isp-kom/item/27-seletskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet
|Заўвагі                   = 
}}
{{значэнні|Спасылка=Сялецкі сельсавет}}
'''Сяле́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Сялецкае (Касцюковіцкі раён)|Сялецкае]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Бялынкавіцкі раён|Бялынкавіцкага раёна]] [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. З 4 жніўня 1927 года ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Касцюковіцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Смолькаўскі сельсавет|Смолькаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 18 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|178}}&lt;/ref&gt;. 27 чэрвеня 2007 года скасавана вёска [[Марцінаўка (Касцюковіцкі раён)|Марцінаўка]]&lt;ref&gt;[http://www.maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік найменняў геаграфічных аб’ектаў, спыніўшых сваё існаванне за 2006—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf|date=20 красавіка 2022}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1263 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 94,1 % — [[беларусы]], 5,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 821 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Сялецкі сельсавет (Касцюковіцкі раён)}}
{{Касцюковіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Касцюковіцкі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бялынкавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>o3afewfwa0akx4fv2oiwhwkmi110hi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сувязь у Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687305</id>
    <revision>
      <id>5141257</id>
      <parentid>5131066</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71414" sha1="ot2ful1d31qf8i1h8ssbmbe073n6mh3" xml:space="preserve">[[Выява:4443 Министерство связи и информатизации Беларусь. пр. Независимости, 10.jpg|thumb|240px|Уваход у галоўную сядзібу [[Мінсувязі Беларусі]] (2019 год)]]
'''Су́вязь Белару́сі''' — перадача [[Даныя|даных]] пры дапамозе прыладаў у Беларусі.

Падзяляецца на: 1) [[Інтэрнэт]]-сувязь, 2) [[Пошта|паштовую]] сувязь, 3) [[радыёвяшчанне]], 4) [[тэлебачанне]], 5) [[тэлеграф]], 6) [[тэлефон]]ную сувязь. [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]] кіруе большасцю прадпрыемстваў сувязі паводле Законаў «Аб паштовай сувязі» і «Аб сувязі»&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

== Сеціва ==
{{Асноўны артыкул|Байнэт}}
На 1 студзеня 2020 года 126 прадпрыемстваў Беларусі мелі дазвол [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]] на аказанне паслуг перадачы даных у [[Сеціва|Сеціве]]. Налічвалася 3,21 млн абанентаў Сеціва са стацыянарным шырокапалосным доступам (ШПД)&lt;ref name=&quot;б&quot;/&gt;, што складала 34,2 % ад насельніцтва&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Статыстыка галіны за 2019 год|спасылка=https://mpt.gov.by/be/statystyka/statystyka-galiny-za-2019-god|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;. Сумарная прапускная здольнасць знешняга шлюзу ў Сеціва складала 1551 гіга[[біт]]/секунда, што было ўтрая больш чым у 2013 годзе, калі яго сумарная ёмістасць налічвала 480 гігабіт/секунда. Пастаўшчыкі электрасувязі пераважна аказвалі паслугі ШПД у Сеціва і [[Інтэрнэт-тэлебачанне|інтэрнэт-тэлебачання]] па інтэрнэт-пратаколе, якія прапаноўвалі ў адным пакеце. Шэраг пастаўшчыкоў праклаў оптавалаконныя лініі да жылля, пасля чаго абанентаў падключылі праз мясцовыя Інтэрнэт-сеткі. Валакно да будынка (ВДБ) павысіла хуткасць перадачы даных да 100 мегабіт/секунда. У снежні 2011 года ШДП сталі пастаўляць з дапамогай пасіўных аптычных сетак (ПАС), што дазволіла аказваць паслугі тэлебачання высокай выразнасці. У 2019 годзе скончылі падвод оптавалаконных ліній да шматкватэрных дамоў. На 1 стузеня 2020 года налічвалася 2,58 млн абанентаў оптавалаконных ліній сувязі. У 2011 годзе «[[Белтэлекам]]» абсталяваў транспартныя шлюзы ў абласных цэнтрах падсістэмай інтэрнэт-мультымедыя (ПІМ), што дазволіла з ліпеня 2011 года падключаць на адной абаненцкай лініі да Сеціва і тэлефаніі. На 1 студзеня 2020 года было 3,38 млн абанентаў ПІМ. У 2008 годзе задзейнічалі абсталяванне для тэлебачання па інтэрнэт-пратаколе, што дазволіла дастаўляць вяшчанне пэўнага канала па запыце абанента. На 1 студзеня 2020 года налічвалася звыш 2,23 млн абанентаў такога інтэрнэт-тэлебачання. У снежні 2015 года пачалі будаўніцтва сеткі [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]] 4-га пакалення, якую 23 снежня 2015 года запусцілі ў абласных цэнтрах Беларусі. На 1 студзеня 2020 года паслугі сотавай сувязі 4-га пакалення былі даступнымі 76 % [[насельніцтва Беларусі]]. У лістападзе 2017 года [[Міжнародны саюз электрасувязі]] (Швейцарыя) размясціў Беларусь на 32 месцы сярод 176 краінаў у Індэксе развіцця [[Інфармацыйныя тэхналогіі|інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій]]&lt;ref name=&quot;б&quot;&gt;{{Навіна|загаловак=Сетка перадачы даных|спасылка=https://mpt.gov.by/be/setka-peradachy-danyh|выдавец=[[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Пошта ==
[[Выява:Sluck 38.jpg|thumb|260пкс|Аддзяленне «[[Белпошта|Белпошты]]» ў [[Слуцк]]у (2016 год)]]
{{Асноўны артыкул|Белпошта}}
На 2020 год у Беларусі аказвалі наступныя паслугі паштовай сувязі: прыём, апрацоўку, захоўванне, перавозку і ўручэнне адрасату адпраўлення пісьмовай карэспандэнцыі, [[Пасылка|пасылкі]], [[Грашовы перавод|грашовага пераводу]], адпраўлення паскоранай пошты, прыём падпіскі на друкаваны [[сродак масавай інфармацыі]] і яго дастаўку, выплату [[Пенсія|пенсіі]], дапамогі і кампенсацыі. У 2020 годзе [[Сусветны паштовы саюз]] (Швейцарыя) размясціў Беларусь на 20-м месцы сярод 170 краін у Індэксе паштовага развіцця. «[[Белпошта]]» ўключала: 6 абласных філіялаў, вытворчасць «[[Мінская пошта]]» і аўтатранспартную вытворчасць, 35 вузлоў паштовай сувязі і 3092 установы паштовай сувязі, у тым ліку 2 669 стацыянарных аддзяленняў, 187 пунктаў і 176 перасоўных аддзяленняў. Дазволы на дзейнасць таксама мелі наступныя пастаўшчыкі паштовай сувязі:
* 14 на перасылку паштовых адпраўленняў — «Спецыяльная сувязь», «[[Наша пошта]]», «Аўталайтэкспрэс», «ДПД Бел», «СДЭК-Бел», «Кур’ерБай», «Росчырк», «Сапсан Экспрэс», «Тайсу», «Міліцэр і Мюнх», «[[Еўраопт]]», «7745 Дастаўка», «Дайрэкст» і «Маршрут Захад»;
* 2 на прыём падпіскі на друкаваныя СМІ — «Лагода-Інфа» і «Агенцтва Уладзіміра Граўцова»;
* 4 на дастаўку друкаваных СМІ — рэдакцыі газет «[[Лунінецкія навіны]]» і «[[Жодзінскія навіны]]», «[[Радыё Жодзіна]]» і «Наша пошта»;
* 3 на прыём падпіскі на друкаваныя СМІ і іх дастаўку — «[[Белсаюздрук]]», «Граўцоў Паблішэр» і «[[Магілёўсаюздрук]]»&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Паштовая дзейнасць|спасылка=https://mpt.gov.by/be/pashtovaya-dzeynasc|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

На 2020 год «Белпошта» прымала і выдавала пасылкі вагой да 10 кг ва ўсіх установах паштовай сувязі&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Пасылкі|спасылка=https://belpost.by/be/services/Pochtovyyeotpravleniya0/Peresylkadokumentov/Posylki0|выдавец=УП «Белпошта»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;. Гранічная вага міжнароднай пасылкі з Беларусі складала 20 кг, а грувасткай пасылкі — 50 кг. Яе памер меў складаць да 1,05 метра даўжыні або [[Акружнасць|акружнасці]]&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Міжнародныя пасылкі|спасылка=https://belpost.by/be/services/Pochtovyyeotpravleniya0/Peresylkatovarov/Posylki1|выдавец=УП «Белпошта»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;. Міжнародная пісьмовая карэспандэнцыя ўключала: [[Паштоўка|паштоўкі]], лісты, пакеты, [[Бандэроль|бандэролі]], [[Аэраграма|аэраграмы]] і мяшкі&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Міжнародная карэспандэнцыя|спасылка=https://belpost.by/be/services/Pochtovyyeotpravleniya0/Peresylkatovarov/Pismennayakorrespondentsi1|выдавец=УП «Белпошта»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;. Гранічны тэрмін перасылкі і дастаўкі паштовага адпраўлення па Беларусі складаў 4 працоўныя дні, а між абласнымі цэнтрамі — 3 дні&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Тэрміны перасылкі паштовых адпраўленняў па тэрыторыі Рэспублікі Беларусь|спасылка=https://belpost.by/be/Okompanii/Spravochnayainformatsiya2/Srokiperesylki/Srokiperesylkipochtovykho|выдавец=УП «Белпошта»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;. Тэрмін перасылкі міжнароднага адпраўлення пісьмовай карэспандэнцыі з Беларусі складаў: 6 працоўных дзён — у суседнюю Латвію і Літву, 8 дзён — у Польшчу і ва Украіну, 17 дзён — у Расію&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Тэрміны перасылкі міжнародных адпраўленняў пісьмовай карэспандэнцыі|спасылка=https://belpost.by/be/Okompanii/Spravochnayainformatsiya2/Srokiperesylki/Srokiperesylki0|выдавец=УП «Белпошта»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Радыёвяшчанне ==
На 2020 год у Беларусі выкарыстоўвалі каля 420 [[радыё]]вяшчальных перадатчыкаў дыяпазону вельмі высокіх [[Частата|частот]]: 320 у паласе радыёчастот 87,5—108 мега[[Герц (адзінка вымярэння)|герц]] і 100 у паласе радыёчастот 65,9—74 мегагерцы. Гэтыя радыёперадатчыкі забяспечвалі эфірную перадачу гукавых праграм: [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё]], радыёканал «[[Культура (радыё)|Культура]]», «[[Сталіца (радыё)|Сталіца]]» і «[[Радыус-FM]]», а таксама абласных, раённых і камерцыйных праграм. На 144 пастаўшчыкі гукавога вяшчання прыпадала 1 652 569 абанентаў. З іх у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] было 34 пастаўшчыкі і 183 486 абанентаў (11 %), у [[Віцебская вобласць|Віцебскай]] — 13 пастаўшчыкоў і 215 656 абанентаў (13 %), у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] — 28 пастаўшчыкоў і 169 151 абанентаў (10 %), у [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] — 16 пастаўшчыкоў і 82 123 абанентаў (5 %), у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]] — 17 пастаўшчыкоў і 113 525 абанентаў (7 %), у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і сталіцы было 36 пастаўшчыкоў і 888 628 абанентаў (54 %)&lt;ref name=&quot;в&quot;&gt;{{Навіна|загаловак=Тэлебачанне і радыёвяшчанне|спасылка=https://mpt.gov.by/be/telebachanne-i-radyyovyashchanne|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Тэлебачанне ==
[[Выява:Minsk old tv tower.jpg|thumb|240px|Мінская тэлевежа (2010 год)]]
На 2020 год 284 лічбавыя тэлевізійныя перадатчыкі забяспечвалі эфірнае тэлевізійнае вяшчанне тэлепраграм Беларусі. У склад абавязковага агульнадаступнага пакету ўваходзіла наземнае лічбавае тэлевяшчанне 9 дзяржаўных [[тэлеканал]]аў: «[[Беларусь 1]]», «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]», «[[Сталічнае тэлебачанне]]», «[[Мір (тэлеканал)|Мір]]», «[[Расія-Беларусь]]», «[[НТБ-Беларусь]]», «[[Беларусь 2]]», «[[Беларусь 3]]» і «[[Беларусь 5]]». На 1 студзеня 2020 года [[лічбавае тэлебачанне]] было даступным 99,47 % насельніцтва Беларусі&lt;ref name=&quot;в&quot;/&gt;. Пашырэнне атрымалі 5 відаў лічбавага тэлебачання: кабельнае, мабільнае, сеціўнае, спадарожнікавае і эфірнае. 8 снежня 2005 года [[Савет міністраў Рэспублікі Беларусь]] зацвердзіў Пастановай № 1406 Дзяржаўную праграму ўкаранення лічбавага тэлевізійнага і радыёвяшчання ў Рэспубліцы Беларусь да 2015 года. 17 чэрвеня 2015 года ў Беларусі адключылі ўсе [[Аналагавае тэлебачанне|аналагавыя тэлевізійныя]] перадатчыкі, паводле Рашэння 2006 года «Аб поўным пераходзе на эфірнае лічбавае тэлевізійнае вяшчанне», якое прыняла Рэгіянальная канферэнцыя радыёсувязі па планаванні лічбавай наземнай радыёвяшчальнай службы ў палосах частот 174—230 МГц і 470—862 МГц (РКР-06), якая прайшла ў Жэневе (Швейцарыя). На 2020 год у Беларусі развівалася лічбавае тэлевяшчанне паводле стандарту наземнага [[Лічбавае відэавяшчанне|лічбавага відэавяшчання]] 1-га і 2-га пакаленняў ([[DVB-T]]/Т2) з прымяненнем [[Прасунутае відэакадаванне|прасунутага відэакадавання]] ад Групы кінаэкспертаў (MPEG-4 AVC/H.264). Для прыёму сігналаў эфірнага лічбавага тэлевяшчання выкарыстоўвалі тэлеантэны дэцыметровага дыяпазону хваляў (470—862 МГц) з гарызантальнай [[палярызацыя]]й, якія ў Беларусі выпускалі «[[Віцязь (прадпрыемства)|Віцязь]]» (Віцебск), «[[Вертэкс-Брэст]]» і «[[Прамсувязь]]». [[Тэлевізар]]ы з цюнерамі наземнага лічбавага відэавяшчання (НЛВВ) выраблялі на прадпрыемствах «Віцязь» і «[[Гарызонт (прадпрыемства)|Гарызонт]]». Тэлепрыстаўкі да тэлевізараў для прыёму лічбавага сігналу выпускалі «[[Аксіёма-Сэрвіс]]», «Віцязь» і «Гарызонт». У чэрвені 2013 года «Белтэлекам» пачаў падаваць паслугі камерцыйнага эфірнага лічбавага тэлевяшчання. На 2020 год у камерцыйным наземным лічбавым тэлебачанні для 2-га і 3-га [[мультыплекс]]аў выкарыстоўвалі стандарт НЛВВ 2-га пакалення і сістэму ўмоўнага доступу «[[Верыматрыкс]]». Лічбавая прыстаўка стандарту НЛВВ 2-га пакаленьня дазвалялася бясплатна праглядаць абавязковы агульнадаступны пакет тэлеканалаў. Ахоп насельніцтва тэлепраграмамі 2-га мультыплексу складаў 95,11 %, а 3-га мультыплексу — 93,63 %&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Лічбавае тэлевізійнае вяшчанне|спасылка=https://mpt.gov.by/be/lichbavae-televiziynae-vyashchanne|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918155020/https://mpt.gov.by/be/lichbavae-televiziynae-vyashchanne|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Тэлефанія ==
{{Асноўны артыкул|Белтэлекам}}
На 2020 год у Беларусі дзейнічала сетка міжгародніх магістральных ліній па кальцавой будове з выкарыстаннем оптавалаконнага кабеля і абсталявання сінхроннай лічбавай іерархіі з выхадам па 2-х падыходах на ўсе 5 сумежных дзяржаў — Латвію, Літву, Польшчу, Расію і Украіну. Да ўсіх 6 абласных цэнтраў Беларусі было па 3 падыходы валаконна-аптычных ліній сувязі (ВАЛС), да ўсіх раённых цэнтраў — па 2 падыходы ВАЛС. Штогод «Белтэлекам» павялічваў магутнасць магістральнай першаснай сеткі і пракладваў ВАЛС да сельскіх аўтаматызаваных тэлефонных станцый (АТС). У паселішчах з ВАЛС дзейнічалі вузлы шырокапалоснага доступу да Сеціва і інтэрнэт-тэлебачання. На 1 студзеня 2020 года ў Беларусі налічвалася звыш 4,45 млн [[тэлефон]]ных апаратаў, што складала 47,3 % адносна насельніцтва. Заява на ўстаноўку тэлефона задавольвалася цягам года&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Сетка стацыянарнай электрасувязі|спасылка=https://mpt.gov.by/be/setka-stacyyanarnay-elektrasuvyazi|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=10 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Вышка мабільнай сувязі.JPG|thumb|240px|Вышка сотавай сувязі ў [[Даўгінава (Вілейскі раён)|Даўгінаве]] (Вялейскі раён, 2015 год)]]
Паслугі [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]] аказвалі 4 прадпрыемствы: «[[А1 (тэлекам-правайдар)|А1]]», «[[БеСТ|Беларуская сетка тэлекамунікацый]]», «[[Беларускія воблачныя тэхналогіі]]» і «[[Мабільныя ТэлеСістэмы (Беларусь)|Мабільныя Тэлесістэмы]]». На 2020 год у Беларусі налічвалася 11,63 млн абанентаў сотавай сувязі, што складала 123,6 % да насельніцтва. Сотавая сувязь ахоплівала 98,2 % земляў Беларусі, дзе пражывала 99,9 % насельніцтва. 1 лютага 2012 года ўкаранілі паслугу пераносу нумара, што дазволіла захоўваць абаненцкі нумар пры пераходзе да іншага пастаўшчыка сотавай сувязі. У 2010 годзе ўвялі сотавую сувязь 3-га пакалення паводле [[Сістэма ўсеагульнай мабільнай сувязі|Сістэмы ўсеагульнай мабільнай сувязі]] (СУМС) ў дыяпазоне 2,1 ГГц, што дазволіла забяспечыць бяздротавы шырокапалосны доступ да Сеціва для 87 % насельніцтва на 54 % земляў Беларусі. У снежні 2015 года Дзяржаўная камісія па радыёчастотах пры [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савеце бяспекі Рэспублікі Беларусь]] дазволіла выкарыстоўваць дыяпазон 900 МГц для сотавай сувязі 3-га пакалення ў СУМС замест сувязі 2-га пакалення ў [[GSM|Глабальнай сістэме мабільнай сувязі]] (ГСМ). У выніку абсяг абслугоўвання базавых станцый сотавай сувязі вырас на 20 %. На 1 студзеня 2020 года сотавая сувязь паводле СУМС ахоплівала звыш 99 % насельніцтва на 98,4 % земляў Беларусі. У снежні 2015 года «Беларускія воблачныя тэхналогіі» запусцілі сетку сотавай сувязі 4-га пакалення паводле тэхналогіі [[Доўгатэрміновая эвалюцыя|Доўгатэрміновай эвалюцыі]] (ДТЭ). Гэта дазволіла праглядаць на [[смартфон]]е тэлебачанне высокай якасці і праводзіць урачэбныя відэакансультацыі. На 1 студзеня 2020 года 76 % насельніцтва мелі доступ да сотавай сувязі 4-га пакалення ў стандарце ДТЭ&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Сетка сотавай рухомай электрасувязі|спасылка=https://mpt.gov.by/be/setka-sotavay-ruhomay-elektrasuvyazi|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=10 снежня 2020|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918232351/https://mpt.gov.by/be/setka-sotavay-ruhomay-elektrasuvyazi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
У 1550-я гады на землях Беларусі пачалі будаваць паштовыя дарогі, [[Карчма|корчмы]] і паштовыя ўстановы праз кожныя 3—7 км. У 1558 годзе наладзілі пастаянную сувязь між [[Вільня]]й і [[Варшава]]й. У 1669 годзе — між Вільняй і [[Масква|Масквой]] праз [[Мінск]] і [[Магілёў]]. У 1707 годзе прайшла першая пошта па тракце [[Барысаў]]—[[Быхаў]]. У 1708 годзе пабудавалі паштовыя дарогі [[Віцебск]]—[[Копысь]] і Быхаў—[[Чарнігаў]] праз [[Гомель]]. У XVIII стагоддзі галоўнымі трактамі былі Вільня—Мінск—Магілёў—Масква і Вільня—Мінск—[[Навагрудак]]—[[Гродна]]. У 1798 годзе адчынілі паштовыя канторы ў [[Рагачоў|Рагачове]], [[Себеж]]ы і [[Веліж]]ы. З 1778 году вядомы першы мінскі [[паштовы штэмпель]]. З 1806-га — гродзенскі, з 1810-га — віцебскі, а з 1843-га — [[пінск]]і. Поруч з дзяржаўнай існавала пошта [[земства]]ў і [[Воласць|валасных]] упраў. У 1859 годзе пачала дзейнічаць [[тэлеграф]]ная лінія Мінск—[[Бабруйск]]. На 1880 год у [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] дзейнічала 9 тэлеграфных ліній даўжынёй 1335 км. На 1900 год у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] іх даўжыня складала 2557 км. У 1896 годзе ў Мінску пабудавалі тэлефонную станцыю на 100 нумароў. У наступныя гады такія станцыі з’явіліся ў 15 гарадах Беларусі, у тым ліку ў Віцебску, Гродне, [[Магілёў|Магілёве]] і Бабруйску. У 1913 годзе дзейнічала 380 прадпрыемстваў пошты і тэлеграфа, праз якія адправілі 33 млн лістоў. У 1917 годзе тэлефонныя станцыі працавалі ў 16 гарадах Беларусі. У 1925 годзе ў [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] існавала 603 паштова-тэлеграфныя прадпрыемствы, а таксама запрацавалі радыёстанцыі ў Гомелі і Мінску магутнасцю па 1,2 кіла[[ват]]. Пачалося вяшчанне [[Беларускае радыё|Беларускага радыё]]. У 1930 годзе пабудавалі першую аўтаматызаваную тэлефонную станцыю (АТС), што дазволіла пашырыць тэлефанію на сельскую мясцовасць. Да 1940 года тэлефанізавалі ўсе 185 раённых цэнтраў і іншых гарадоў Беларускай ССР. Сельская тэлефонная сувязь ахоплівала каля 80 % [[сельсавет]]аў (2208) і 301 [[Маторна-трактарная станцыя|маторна-трактарную станцыю]], 822 [[калгас]]ы і [[саўгас]]ы. Даўжыня міжгародніх тэлефонных ліній перасягнула 26 000 км&lt;ref name=&quot;а&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=[[Станіслаў Фёдаравіч Дубянецкі|Станіслаў Дубянецкі]].|частка=Сувязь і інфарматызацыя|загаловак=[[Беларуская энцыклапедыя]] ў 18 тамах|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|год=2004|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.18-2.djvu 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь]|старонкі=[https://files.knihi.com/preview/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.18-2.djvu/363_866x9999.jpeg 363]-[https://files.knihi.com/preview/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.18-2.djvu/365_866x9999.jpeg 365]|старонак=760|isbn=985-11-0295-4|тыраж=10 000}}&lt;/ref&gt;.

У 1945 годзе ўсталявалі пастаянную радыётэлеграфную сувязь між Мінскам і Масквой. У 1947 годзе Беларуская ССР уступіла ў [[Сусветны паштовы саюз]] і [[Міжнародны саюз электрасувязі]] (Швейцарыя). У 1950 годзе ўкаранілі танальную сістэму тэлеграфавання, апаратуру прамых злучэнняў і абаненцкага тэлеграфа. У 1954-м у Мінску пабудавалі [[паштамт]], у 1960 — у Віцебску, у 1961 — у Магілёве і ў 1970 — у Гродне. У 1956 годзе ў Мінску пабудавалі рэспубліканскі тэлецэнтр, што дазволіла пачаць рэгулярныя тэлеперадачы [[Беларусь 1|Беларускага тэлебачання]]. У 1965 годзе сетка электрасувязі Беларусі стала часткай Адзінай аўтаматызаванай сувязі [[СССР]]. Пачалося выкарыстанне аўтаматызаваных сістэм на тэлеграфных станцыях, частотна-часавага тэлеграфа на [[паўправаднік]]овых прыладах, паштова-касавых машын «Анега» і АТС каардынатнай сістэмы. Таксама ў 1965 годзе ва ўсіх абласных цэнтрах Беларусі і гарадах абласнога падпарадкавання ўкаранілі 3-праграмнае дротавае вяшчанне. У 1966 годзе па кабельных і радыёрэлейных лініях у Мінску сталі прымаць фотатэлеграфным спосабам матрыцы газет з Масквы. У 1967 годзе запрацаваў [[відэатэлефон]]. У 1969-м запрацаваў [[Беларускі занальны вылічальны цэнтр]], аснашчаны [[ЭВМ]], апаратурай перадачы даных па каналах сувязі, перфарацыйнай і клічыльна-клавішнай вылічальнай тэхнікай. У 1970 годзе ў Мінску запрацавала аўтаматычная міжгародняя тэлефонная станцыя (АМТС). У наступныя гады АМТС запусцілі ў Віцебску, Гродне і Магілёве. У 1972 годзе скончылі аўтаматызацыю гарадской і сельскай тэлефоннай сувязі. Таксама ў 1972-м у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] ўзвялі комлекс тэлебачання. У 1974 годзе пачаўся прыём тэлеперадач па ўсёй Беларусі з Мінска і Масквы. У 1975 годзе пачалі будоўлю [[кабель]]ных і радыёрэлейных ліній, што дазволіла развіваць каляровае [[тэлебачанне]]. У 1979 годзе Беларуская ССР стала членам [[Міжнародная арганізацыя марской спадарожнікавай сувязі|Міжнароднай арганізацыі марской спадарожнікавай сувязі]]. Таксама ў 1979 годзе ўвялі міжнародную тэлеграфную станцыю «Тэлекс». У 1981 годзе ў Брэсце запусцілі каардынатарную АМТС-3 на 1714 каналаў. У 1983-м у Мінску задзейнічалі квазі-электронную станцыю «Метаконта-10с». У 1984 годзе ў Мінску ўвялі АТС-78 і пачалі ўкараняць электронныя тэлефонныя станцыі. За 1970—1985 гады лік прадпрыемстваў пошты, тэлеграфа і тэлефона вырасла з 3735 да 4468. Лік радыёкропак павялічыўся ў 2,3 разы да 9,8 млн. Лік радыёпрымачоў вырас з 1,4 млн да 2617 тыс., лік [[тэлевізар]]аў — з 1111 тыс. да 2623 тыс. Лік тэлефонаў у сельскай мясцовасці вырас у 4,5 разы да 238,2 тыс. У 1989 годзе зладзілі першыя міжнародныя каналы Мінск—[[Беласток]] і Мінск—Варшава. У 1990-м здалі першую ў СССР лічбавую АМТС з электроннай сістэмай выбару&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

[[Выява:Витязь Микра.jpg|thumb|250px|Тэлевізар «Віцязь Мікра» (2015 год)]]
Са [[Дзень Адраджэння|здабыццём незалежнасці]] ў 1991 годзе беларускую пошту падпарадкавалі [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]. У 1991 годзе з’явіліся прыватныя кабельныя і эфірныя сеткі тэлебачання. У 1993 годзе ўрад Беларусі ўступіў у [[Міжнародная арганізацыя касмічнай сувязі|Міжнародную арганізацыю касмічнай сувязі]]. Да 1995 года здалі магістральныя оптавалаконныя лініі сувязі з абсталяваннем сінхроннай лічбавай іерархіі, якія звязалі абласныя цэнтры і міжнародныя лініі з усімі 5 суседнімі краінамі — Латвіяй, Літвой, Польшчай, Расіяй і Украінай. 3 ліпеня 1995 года стварылі рэспубліканскае аб’яднанне «[[Белтэлекам]]». У 1995 годзе стварылі сумесныя прадпрыемствы тэлефаніі і рухомай [[Радыёсувязь|радыёсувязі]]. Таксама ў 1995-м утварылі дзяржаўнае прадпрыемства «[[Белпошта]]». У 1996 годзе здалі сетку зямных станцый [[Спадарожнікавая сувязь|спадарожнікавай сувязі]] «Тэлепорт». У 1998 годзе Беларусь пачала ўдзельнічаць у міжнародных [[Філатэлія|філатэлістычных]] выставах. 16 красавіка 1999 года з’явілася першае прадпрыемства [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]] стандарту [[GSM]] 900/1800 — «[[А1 (тэлекам-правайдар)|Мабільная лічбавая сувязь]]» пад [[Таварны знак|таварным знакам]] «Велком». Яно забяспечыла сотавую сувязь для амаль 1 млн чалавек на больш як 95 % земляў пражывання гарадскога насельніцтва Беларусі. 23 верасня 2001 года «[[Мабільныя ТэлеСістэмы|Мабільныя тэлесістэмы]]» атрымалі дазвол на стварэнне [[Мабільныя ТэлеСістэмы (Беларусь)|2-га сотавага аператара]], які ў 2002 годзе забяспечыў сувязь звыш 1 млн чалавек. За 1995—2002 гады вага паветранай пошты вырасла з 10,3 да 93,5 тон. У 2002 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] атрымаў ад Мінсувязі Беларусі 1-ы ў краіне дазвол на [[аддаленае навучанне]]. У 2003 годзе адправілі 413 млн асобнікаў перыёдыкі, 153 млн [[ліст]]оў, [[Паштоўка|паштовак]] і [[Бандэроль|бандэроляў]], 24,5 млн [[Пенсія|пенсійных]] выплат, 4,2 млн [[Грашовы перавод|грашовых пераводаў]], 1,4 млн [[тэлеграма]]ў і 1,3 млн [[Пасылка|пасылак]]. Разавы наклад газет склаў 11,4 млн асобнікаў, з іх 1,2 млн на беларускай мове (10,5 %), а гадавы наклад — 578 млн і 141 млн (24,4 %) адпаведна. Гадавы наклад [[часопіс]]аў склаў 19 млн асобнікаў, з іх 3,1 млн па-беларуску (16,3 %). 6 лютага 2003 года сумеснае прадпрыемства «[[БелСел]]» пачало аказваць паслугі сотавай сувязі стандарту [[NMT]]-450. На 2003 год на прадпрыемствах паштовай сувязі працавала 33 000 чалавек. Яшчэ каля 30 000 чалавек працавала на прадпрыемствах электрасувязі. За 1990—2003 гады лік тэлефонных апаратаў сеткі агульнага карыстання вырас на 87,6 % да 3,281 млн. Іх лік у сельскай мясцовасці вырас на 75 % да 611 тыс. У 2003 годзе 83 кватэрныя тэлефоны прыпадала на 100 сем’яў, у тым ліку 97 у гарадах і 49 на вёсцы. На пачатак 2003 года ў Беларусі налічвалася 775 000 [[камп’ютар]]аў, з іх 318 000 — у прамысловасці і 250 000 — у насельніцтва. У 2000—2004 гадах увялі ў дзеянне 25 тэлевізійных і 49 радыёвяшчальных перадатчыкаў&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

На 1 чэрвеня 2004 года 3 сотавыя аператары пакрылі звыш 30 % земляў Беларусі, дзе пражывала звыш 90 % гарадскога насельніцтва. На сетцы рухомай сувязі дзейнічалі радыётэлефонныя сістэмы радыяльнай, радыяльна-зонавай і сотавай сувязі. Дзяржаўнае радыёвяшчанне вялося па 2 каналах і 3-х радыёстанцыях у мона і стэрэаварыянтах. Дзяржаўным пастаўшчыком тэлебачання, гукавога дротавага і радыёвяшчання быў «[[Рэспубліканскі радыётэлевізійны перадавальны цэнтр]]». Сетку тэлевяшчання складалі 23 тэлестанцыі магутнасцю звыш кілавата і 19 — да кілавата. На тэлестанцыях працавала 126 тэлевізійных перадатчыкаў, якія распаўсюджвалі «[[Першы нацыянальны тэлеканал]]», «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]», тэлеканал «[[Беларусь 2|Лад]]», «[[Сталічнае тэлебачанне]]», «[[Расія (тэлеканал)|Расія]]», «[[НТБ]]», абласныя тэлеканалы і 20 прыватных тэлепраграм. Перадачамі «Першага нацыянальнага тэлеканала» было ахоплена 99,4 % насельніцтва, 2-ма праграмамі — 97,3 %, 3-ма — 80 %, 4-ма — 59,2 %, 5-ю і болей — 43,7 %, камерцыйнымі — 43,5 %. Сетка радыёвяшчання Беларусі ўключала 191 перадатчык ультракароткіх, кароткіх, сярэдніх і доўгіх хваляў. Яны перадавалі [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё]], каналы «[[Культура (радыё)|Культура]]», «[[Сталіца (радыё)|Сталіца]]», «[[Радыус ФМ]]», абласныя радыёканалы і 18 камерцыйных праграм. Рэспубліканскую бяздротавую (пейджынгавую) сувязь стварылі на аснове станцый [[дыяпазон]]у 87,5—108 МГц. На «Белпошце» працавала каля 37 000 чалавек, з іх 12 500 [[паштальён]]аў, дзейнічала каля 4000 аддзяленняў сувязі. Дзейнічалі інфармацыйна-тэхналагічная сетка паштовай сувязі, аўтаматызаваная сістэма апрацоўкі даных міжнароднай пошты, афармлення падпіскі на перыёдыку, уліку і кантролю дзейнасці аддзяленняў сувязі, выплаты пенсійнай і сацыяльнай дапамогі. Для аўтаматызацыі ўкаранілі паштова-касавыя тэрміналы, [[Персанальны камп’ютар|персанальныя камп’ютары]], электронныя вагі і касавыя апараты. Паштовыя аддзяленні аказвалі звыш 50 відаў паслуг. Выпускаліся [[Паштовая марка|паштовыя маркі]] пра творы мастацтва, гербы беларускіх гарадоў, помнікі [[дойлідства]], партрэты постацяў, спорт, гістарычныя падзеі, жывёльны і [[раслінны свет]], [[беларускія народныя строі]]. «[[Белсаюздрук]]» распаўсюджваў перыядычны друк па падпісцы і ў раздроб праз 6 абласных і Мінскае гарадікое прадпрыемства, што ўключалі раённыя і гарадскія аддзяленні. Дзейнічала 1898 [[кіёск]]аў і крамаў. У 2004 годзе ўкаранілі [[Аплатная картка|аплатныя карткі]] для Сеціва. Дзейнічала 5 беларускіх [[банер]]ных сетак інтэрнэт-рэкламы. У адзіную навукова-інфармацыйную камп’ютарную сетку злучылі сеткі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (BASnet), [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (UniBel) і Цэнтра інфармацыйных рэсурсаў і камунікацый [[БДУ]] (BSUnet). Гэтая сетка ўключала 260 навуковых устаноў, 250 устаноў адукацыі, а таксама [[Бібліятэка|бібліятэкі]] і ўніверсітэты&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

На 1 кастрычніка 2020 года налічвалася 11,66 млн сотавых абанентаў. Сотавая сувязь 2-га пакалення была даступнай на 98,7 % земляў Беларусі, сувязь 3-га пакалення — на 98,4 %, 4-га — на 30,6 % земляў для 89,4 % насельніцтва. Паслугі электрасувязі аказвалі 193 прадпрыемствы. Налічвалася 2,245 млн абанентаў стацыянарнага шырокапалоснага доступу ў Сеціва, 2,33 млн падпісчыкаў [[Інтэрнэт-тэлебачанне|інтэрнэт-тэлебачання]] па інтэрнэт-пратаколе, звыш 3,56 млн падключаных да падсістэмы інтэрнэт-мультымедыя (ПІМ) і 2,71 млн падключаных да гігабітнай [[Пасіўная аптычная сетка|пасіўнай аптычнай сеткі]] (ГПАС). Шырыня знешняга шлюзу Сеціва складала 780 гігабіт/секунда&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Колькасць абанентаў сотавай сувязі расце ў Беларусі|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/kolkasts-abanentau-sotavaj-suvjazi-rastse-u-belarusi-93245-2020/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]|дата публікацыі=30 кастрычніка 2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Абмежаванне і сачэнне ==
{{Асноўны артыкул|Свабода слова ў Беларусі}}
19 снежня 2010 года (дзень [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў]]) беларускія ўлады цалкам заблакавалі знешні трафік па [[HTTPS|https]] (порт 443), што зрабіла немагчымым доступ да электроннай пошты праз абаронены пратакол абмену інфармацыяй, увод пароляў для доступу да замежных сацыяльных сетак, а таксама кіраванне зместам сайтаў, размешчаных за мяжой з Беларусі&lt;ref name=&quot;Bykouski&quot;&gt;{{Cite web|last=Bykouski|language=en|access-date=2020-12-11|archive-date=2020-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211141328/https://www.eesc.lt/uploads/news/id392/Bell%204%20%2825%29%20%282011%29.pdf|pages=5|issue=4 (25)|publisher=BELL|first=Paulyuk|dead-url=no|url=https://www.eesc.lt/uploads/news/id392/Bell%204%20(25)%20(2011).pdf|title=Belarusian Media in the Virtual Space|year=2011|аўтарlink=Паўлюк Быкоўскі|аўтар=Paulyuk Bykouski.}}&lt;/ref&gt;. Масавыя акцыі пратэсту пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў 2010 года]], у прыватнасці [[Плошча 2010]], былі жорстка здушаны, але пазней высветлілася, што ўлады шпіёнілі за пратэстоўцамі, выкарыстоўваючы даныя іх мабільных тэлефонаў&lt;ref name=&quot;Österreichs&quot;&gt;{{артыкул|год=2020|аўтар=Simone Brunner.|дата публікацыі=2021-10-10|загаловак=Alexanders Werk und Österreichs Beitrag|выданне={{нп5|profil|profil|de|profil (Zeitschrift)}}|мова=de|нумар=42|старонкі=66–67}}&lt;/ref&gt;.

18 лютага 2015 года [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]] (Мінсувязі) ухваліла Пастанову № 6 «Аб зацвярджэнні Інструкцыі аб парадку фарміравання і захоўвання звестак аб наведваемых карыстальнікамі інтэрнэт-паслуг інфармацыйных рэсурсаў». Паводле Пастановы, «пастаўнікі інтэрнэт-паслуг забяспечваюць захоўванне актуальных звестак аб наведваемых карыстальнікамі інтэрнэт-паслуг інфармацыйных рэсурсах цягам 1-го года з дня аказання інтэрнэт-паслуг», у тым ліку захоўваюць «дату, час пачатку і заканчэння злучэнняў, унутраны і знешні [[інтэрнэт-адрас]]ы і парты канцавой абаненцкай прылады, [[даменнае імя]] або інтэрнэт-адрас і порт навадваемага карыстальнікам інтэрнэт-паслуг інтэрнэт-рэсурсу, аб’ём перададзеных і прынятых даных», а таксама «звесткі аб усіх паслугах электрасувязі, актываваных карыстальнікам». Урэшце, захоўваюцца такія звесткі аб саміх карыстальніках Сеціва, як:
# «нумар і дата заключэння дагавора на аказанне паслуг электрасувязі;
# [[прозвішча]], [[уласнае імя]], [[імя па бацьку]];
# адрас карыстальніка або ўстаноўкі канцавой абаненцкай прылады;
# даныя, якія дазваляюць вызначыць карыстальніка інтэрнэт-паслуг або яго канцавую абаненцкую прыладу;
# [[адрас нагляду за доступам да асяроддзя]] (АНДА) або індэнтыфікацыйны нумар канцавой абаненцкай прылады карыстальніка інтэрнэт-паслуг [[Сотавая сувязь|сотавай рухомай электрасувязі]];
# для абанентаў сеткі сотавай рухомай электрасувязі — рэквізіты дакумента, які сведчыць асобу (яго назва, серыя, нумар, дата выдачы і найменне выдаўшага яго дзяржаўнага органа)»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=[[Сяргей Пятровіч Папкоў (нар. 1957)|Сяргей Папкоў]]|загаловак=Пастанова Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь ад 18 лютага 2015 г. № 6 «Аб зацвярджэнні Інструкцыі аб парадку фарміравання і захоўвання звестак аб наведваемых карыстальнікамі інтэрнэт-паслуг інфармацыйных рэсурсаў»|спасылка=https://pravo.by/upload/docs/op/W21529700_1426280400.pdf|выдавец=[[Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата публікацыі=14 сакавіка 2015|дата доступу=2 студзеня 2021}}&lt;/ref&gt;.

3 кастрычніка 2018 года [[Аператыўна-аналітычны цэнтр пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] (ААЦ), Мінсувязі Беларусі і [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] ухвалілі сумесную Пастанову № 8/10/6 «Аб зацвярджэнні Палажэння аб парадку абмежавання доступу да інтэрнэт-рэсурсу». Паводле Пастановы, «пастаўшчыкі інтэрнэт-паслуг абмяжоўваюць доступ да інтэрнэт-рэсурсу на падставе: 1) спісу абмежаванага доступу — арганізацыям, фізічным асобам, у тым ліку індывідуальным прадпрымальнікам, на бязвыплатнай аснове; 2) дагавора аб аказанні паслуг па абмежаванні доступу да інфармацыі, распаўсюджванай пры дапамозе інтэрнэт-рэсурсаў, заключанай між карыстальнікам інтэрнэт-паслуг і пастаўшчыком». Пры гэтым «спіс абмежаванага доступу абавязковы для выканання ўсімі пастаўшчыкамі інтэрнэт-паслуг на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь і фарміруецца Дзяржаўнай інспекцыяй электрасувязі Мінсувязі на падставе рашэнняў аб абмежаванні доступу да інтэрнэт-рэсусу, прымаемых Міністэрствам інфармацыі». Згодна з 6-м пунктам Пастановы «Міністэрства інфармацыі цягам 3-х працоўных дзён з дня прыняцця рашэння аб абмежаванні доступу да інтэрнэт-рэсурсу накіроўвае копію гэтага рашэння: 1) у Дзяржаўную інспекцыю электрасувязі для ўключэння адпаведнага ідэнтыфікатара інтэрнэт-рэсурсу ў спіс абмежаванага доступу; 2) уладальніку інтэрнэт-рэсурсу, доступ да якога абмяжоўваецца, пры ўмове знаходжання дадзенага інтэрнэт-рэсурсу ў нацыянальным сегменце Сеціва». У 10-м пункце прадугледжвалася, што «Дзяржаўная інспекцыя электрасувязі пры выяўленні інтэрнэт-рэсурсаў, сродкаў забеспячэння ананімнасці ([[проксі-сервер]]ы і ананімныя сеткі «[[Тор (сетка)|Тор]]»), якія дазваляюць карыстальнікам інтэрнэт-паслуг атрымліваць доступ да інтэрнэт-рэсурсу, ідэнтыфікатар якога ўключаны ў спіс абмежаванага доступу, дадае ў спіс абмежаванага доступу ідэнтыфікатары гэтых інтэрнэт-рэсурсаў, сродкаў забеспячэння ананімнасці». Урэшце «пастаўшчыкі інтэрнэт-паслуг абавязаныя:
* забяспечыць належную эксплуатацыю адпаведных праграмна-тэхнічных сродкаў і пры неабходнасці іх мадэрнізацыю або карыстацца праграмна-тэхнічнымі сродкамі, якія належаць іншым пастаўшчыкам»;
* «пры наяўнасці праграмна-тэхнічных сродкаў:
** вызначыць асоб, адказных за іх належную эксплуатацыю;
** забяспечыць магчымасць наладкі гэтых сродкаў толькі з унутранага сегменту сеткі пастаўшчыка»;
** «ажыццяўляць дакументаванне змяненняў іх канфігурацыі і захоўваць такую інфармацыю не менш за 1 год;
** аналізаваць прынамсі 1 раз за содні змест спісу абмежаванага доступу, фарміруемага Дзяржаўнай інспекцыяй, на прадмет дапаўнення ідэнтыфікатараў інтэрнэт-рэсурсаў, пры патрэбе ўносіць адпаведныя змяненні ў далады праграмна-тэхнічных сродкаў;
** выпраўляць неадкладна на патрабаванне Мінсувязі і ААЦ пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь парушэнні, звязаныя з абмежаваннем доступу»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=[[Андрэй Паўлючэнка]], [[Канстанцін Канстанцінавіч Шульган|Канстанцін Шульган]], [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]]|загаловак=Пастанова ААЦ пры прэзідэнце, Міністэрства сувязі і інфарматызацыі, Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь ад 3 кастрычніка 2018 г. № 8/10/6 «Аб зацвярджэнні Палажэння аб парадку абмежавання доступу да інтэрнэт-рэсурсу»|спасылка=https://pravo.by/upload/docs/op/T21804137_1539032400.pdf|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=9 кастрычніка 2018|дата доступу=2 студзеня 2021}}&lt;/ref&gt;.

6 снежня 2018 года Міністэрства інфармацыі Беларусі абмежавала доступ да 151 вэб-сайта за гандаль [[дурман]]амі&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Мінінфарм абмежаваў доступ да 151 інтэрнэт-рэсурсу|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20181206/1544088830-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-151-internet-resursu|выдавец=Газета «[[Звязда (газета)|Звязда]]»|дата публікацыі=6 снежня 2018|дата доступу=2 студзеня 2021|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918234544/https://zviazda.by/be/news/20181206/1544088830-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-151-internet-resursu|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 4 красавіка 2019 года за гандаль дурманамі абмежавалі доступ да 244 вэб-сайтаў на падставе паведамлення [[Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі]]&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Мінінфарм заблакаваў 244 сайты за гандаль наркотыкамі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20190403/1554312230-mininfarm-zablakavau-244-sayta-za-gandal-narkotykami|выдавец=Газета «Звязда»|дата публікацыі=4 красавіка 2019|дата доступу=2 студзеня 2021|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918234556/https://zviazda.by/be/news/20190403/1554312230-mininfarm-zablakavau-244-sayta-za-gandal-narkotykami|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 27 снежня 2019 года — заблакавалі яшчэ 100 вэб-сайтаў па гандлі дурманам&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Мінінфарм абмежаваў доступ да 100 інтэрнэт-рэсурсаў|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20191230/1577722760-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-100-internet-resursau|выдавец=Газета «Звязда»|дата публікацыі=31 снежня 2019|дата доступу=2 студзеня 2021|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918234547/https://zviazda.by/be/news/20191230/1577722760-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-100-internet-resursau|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 9 сакавіка 2020 года абмежавалі доступ да 132 такіх вэб-сайтаў на падставе запытаў МУС Беларусі і [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Беларусі]]&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=За продаж наркотыкаў Мінінфарм абмежаваў доступ да 132 інтэрнэт-рэсурсаў|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20200310/1583819329-za-prodazh-narkotykau-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-132-internet-resursau|выдавец=Газета «Звязда»|дата публікацыі=10 сакавіка 2020|дата доступу=2 студзеня 2021|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918234556/https://zviazda.by/be/news/20200310/1583819329-za-prodazh-narkotykau-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-132-internet-resursau|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

21 жніўня 2020 года Міністэрства інфармацыі Беларусі абмежавала доступ да 42 вэб-сайтаў за парушэнне Закона «Аб СМІ», шэраг з якіх адключылі 9 жніўня ў дзень [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года]]&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Мінінфарм заблакаваў Радыё «Свабода», «Белсат», спартыўную «Трыбуну» і іншыя незалежныя сайты|спасылка=https://m.nn.by/articles/257629/|выдавец=Партал «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»|дата публікацыі=21 жніўня 2020|дата доступу=2 студзеня 2021}}&lt;/ref&gt;. Па іншым даным, 72 ці 73 сайты былі заблакаваны ў Беларусі, у тым ліку папулярныя сайты [[Свабода (радыё)|Свабоды]], by.tribuna.com (спартыўны сайт), [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]], [[Белсат]]а, [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасці]], ''the-village.me і інш.'', сайты [[Валерый Вільямавіч Цапкала|Валерыя Цапкалы]] і [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], платформы «Голас» і «Зубр», «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]», некалькі VPN-сэрвісаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210516030128/https://42.tut.by/697663 В Беларуси ограничили доступ к ряду сайтов. Вот список]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tech.onliner.by/2020/08/22/v-belarusi-zablokirovan-ryad-sajtov |title=В Беларуси заблокирован ряд сайтов. В том числе и СМИ |access-date=18 верасня 2021 |archive-date=23 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123024511/https://tech.onliner.by/2020/08/22/v-belarusi-zablokirovan-ryad-sajtov |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=257631&amp;lang=ru Среди заблокированных — мегапопулярный спортивный сайт By.tribuna.com]&lt;/ref&gt;.

У Беларусі ёсць некалькі спосабаў адключыць Інтэрнэт: улады практычна кантралююць кабелі, якія злучаюць беларускі Інтэрнэт са светам&lt;ref name=&quot;Österreichs&quot; /&gt;. Так адбылося адразу пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня 2020 года]], калі Інтэрнэт на працягу некалькі дзён не працаваў па ўсёй краіне&lt;ref name=&quot;Österreichs&quot; /&gt;. Па словах чыноўнікаў, прычынай стала магутная [[DoS-напад|DDoS-атака]], але незалежныя ІТ-эксперты сцвярджалі, што беларускі дзяржаўны манапаліст «[[Белтэлекам]]» і звязаныя з ім дзяржаўныя ўстановы выкарыстоўвалі глыбокую праверку пакетаў ({{нп5|Deep packet inspection|DPI|uk|Deep packet inspection}}) або тэхналогію {{нп5|Шэйпінг|шэйпінгу|uk|Шейпінг (інформатика)}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200811105940/https://42.tut.by/696139 Что происходит с интернетом в Беларуси — мнение технических специалистов]&lt;/ref&gt;. Такі збой у сеткі каштуе дорага: эканамічны ўрон, паводле ацэнак, складае $56 мільёнаў у дзень&lt;ref name=&quot;Österreichs&quot; /&gt;. Аднак мабільны Інтэрнэт можна адключыць рэгіянальна і выбарачна, як гэта было ў наступныя месяцы пасля выбараў, напрыклад, падчас нядзельных маршаў, але для гэтага патрабаваўся актыўны ўдзел прыватных аператараў сотавай сувязі, бо сеткай 4G кіруе дзяржаўная структура, у той час як сеткамі 2G і 3G кіруюць самі аператары мабільнай сувязі&lt;ref name=&quot;Österreichs&quot; /&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Навіна|загаловак=Электронная форма для фізічных асоб|спасылка=https://mpt.gov.by/be/elektronnoe-obrashchenie/elektronnaya-forma-dlya-fizichnyh-asob|выдавец=[[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918155925/https://mpt.gov.by/be/elektronnoe-obrashchenie/elektronnaya-forma-dlya-fizichnyh-asob|url-status=dead}}
** [https://mpt.gov.by/be/rashenni-kamisii-z-adpavednymi-dapaunennyami-i-zmyanennyami-unesenymi-nastupnymi-rashennyami Рашэнні Дзяржаўнай камісіі па радыёчастотах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155937/https://mpt.gov.by/be/rashenni-kamisii-z-adpavednymi-dapaunennyami-i-zmyanennyami-unesenymi-nastupnymi-rashennyami |date=18 верасня 2021 }}
** [https://web.archive.org/web/20201025143459/https://www.mpt.gov.by/be/karty-ahopu-paslugami-elektrasuvyazi Карты ахопу паслугамі электрасувязі]
* {{Навіна|загаловак=Электронныя звароты для фізічных асоб|спасылка=https://beltelecom.by/be/feedback/appeals/elektronnoe-obraschenie/elektronnye-obrascheniya-dlya-fizicheskikh-lic|выдавец=УП «[[Белтэлекам]]»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}
** [https://beltelecom.by/be/private/telephony/ustanovka-i-polzovanie-telefonom Устаноўка і карыстанне тэлефонам]
** [https://beltelecom.by/be/private/telephony/pravila-nabora-nomerov Правілы набору нумароў]
* {{Навіна|загаловак=Электронныя звароты грамадзян|спасылка=https://belpost.by/be/Pomoshch0/Obrashcheniyagrazhdaniyur1/Elektronnyyeobrashcheniya/Elektronnyyeobrashcheniya0|выдавец=УП «[[Белпошта]]»|дата публікацыі=2020|дата доступу=10 снежня 2020}}
** [https://belpost.by/be/Pochtovyyeotdeleniya0 Знайсці аддзяленне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155927/https://belpost.by/be/Pochtovyyeotdeleniya0 |date=18 верасня 2021 }}
** [https://belpost.by/be/Okompanii/Spravochnayainformatsiya2/Pravilaadresovaniya Правілы адрасавання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155931/https://belpost.by/be/Okompanii/Spravochnayainformatsiya2/Pravilaadresovaniya |date=18 верасня 2021 }}
** [https://belpost.by/be/onlinesubscription/items Аформіць падпіску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155927/https://belpost.by/be/onlinesubscription/items |date=18 верасня 2021 }}
** Расцэнкі на: [https://belpost.by/be/Tarify2/TarifyRUPBelpochta/Tarifyfiz/prostoefiz перасылку простай пісьмовай карэспандэнцыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155925/https://belpost.by/be/Tarify2/TarifyRUPBelpochta/Tarifyfiz/prostoefiz |date=18 верасня 2021 }}, [https://belpost.by/be/Tarify2/TarifyRUPBelpochta/Tarifyfiz/fiz паслугі паштовай сувязі агульнага карыстання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155925/https://belpost.by/be/Tarify2/TarifyRUPBelpochta/Tarifyfiz/fiz |date=18 верасня 2021 }}

{{Беларусь у тэмах}}

[[Катэгорыя:Сувязь у Беларусі| ]]</text>
      <sha1>ot2ful1d31qf8i1h8ssbmbe073n6mh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Расіі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687920</id>
    <revision>
      <id>5141229</id>
      <parentid>5049001</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Расійскія вайсковыя аб’екты */</comment>
      <origin>5141229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34606" sha1="lmsmf13bpvndt5ehyoz0zq9mufoqjhl" xml:space="preserve">{{Main|Беларуска-расійскія адносіны|Міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь}}
[[Файл:Sergey Shoigu and Andrey Ravkov 02.jpg|thumb|260px|Міністр абароны Расіі [[Сяргей Шайгу]] і міністр абароны Беларусі [[Андрэй Аляксеевіч Раўкоў|Андрэй Раўкоў]], 2015 год.]]
'''Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Расіі''' — дзейнасць у вобласці [[міжнародныя адносіны|двухбаковых адносін]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] і [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], звязаная з удзелам двух дзяржаў і іх [[Узброеныя сілы|узброеных сіл]] у сумеснай вайсковай дзейнасці, накіраванай на дасягненне агульных ваенна-палітычных мэтаў&lt;ref&gt;''В. С. Григорьев, Е. Е. Кондаков.'' [https://bigenc.ru/military_science/text/1923386 ВОЕ́ННОЕ СОТРУ́ДНИЧЕСТВО] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602213904/https://bigenc.ru/military_science/text/1923386 |date=2 чэрвеня 2021 }} // Большая российская энциклопедия&lt;/ref&gt;. Адной са складовых частак тут з’яўляецца [[ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва]], якое мае на ўвазе гандаль прадукцыяй ваеннага прызначэння, а таксама яе распрацоўку і вытворчасць&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.consultant.ru/online/base/?req=doc;base=law;n=73213 Федеральный закон от 19.07.1998 N 114-ФЗ (ред. от 04.12.2007) «О военно-техническом сотрудничестве Российской Федерации с иностранными государствами» (принят Государственной Думой Федерального Собрания Российской Федерации 03.07.1998)]&lt;/ref&gt;.
== Органы ==
Пытаннямі ваеннага супрацоўніцтва з іншымі дзяржавамі ў [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Мінабароны Расіі]] займаецца [[Галоўнае ўпраўленне міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва Міністэрства абароны Расіі|Галоўнае ўпраўленне міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва]]. У [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|ваенным ведамстве Беларусі]] гэтыя функцыі выконвае [[Дэпартамент міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Дэпартамент міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва]].

== Агульная характарыстыка == 
{{Гл. таксама|Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі}}
[[Файл:03.02.2022 DIMK Ministr oboroni vstrecha s lykashenko-550.jpg|міні|Сустрэча [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] з міністрам абароны Расіі Сяргеем Шайгу, 2022 год.]]
20 ліпеня 1992 года прэм’ер-міністр Беларусі [[В. Кебіч]] падпісаў з прэм’ер-міністрам Расіі Я. Гайдарам шэраг ваенных дамоў, згодна з умовамі якіх вярталася цеснае ваеннае супрацоўніцтва, якое на думку старшыні Вярхоўнага Савета [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|С. Шушкевіч]]а моцна абмяжоўвала суверэнітэт Беларусі&lt;ref&gt;Латышонак, А., Мірановіч, Я. Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII ст. да пачатку XXI ст.: [пераклад] / Алег Латышонак, Яўген Мірановіч; [навуковы рэдактар А. Пашкевіч]. — Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с.: іл., партр., факсім. — С. 304. — ISBN 978-83-60456-07-1.&lt;/ref&gt;.

Узаемадзеянне дзвюх дзяржаў будавалася на ўзаемных намаганнях бакоў па падтрыманні неабходнага ваеннага патэнцыялу дзвюх дзяржаў, арганізацыі і ажыццяўлення сумесных мер па прадухіленні ваеннай пагрозы і адбіцці магчымай агрэсіі на агульнай абароннай прасторы. Краіны сыходзяцца ў неабходнасці далейшага развіцця і ўдасканалення рэгіянальнай групоўкі войск (РГВ), якая функцыянуе з 2000 года. За гэты час праведзена серыя вучэнняў і трэніровак, падчас якіх вырашаны задачы аператыўнай сумяшчальнасці беларускага і расійскага элементаў РГВ, вызначаны аптымальны баявы склад групоўкі, створаны ўсе неабходныя сістэмы&lt;ref name=&quot;name=&quot;рф&quot;/&gt;.

Важным крокам па ўмацаванні абароннага патэнцыялу Саюзнай дзяржавы з’яўляецца далейшае развіццё адзінай рэгіянальнай сістэмы СПА. Штогод праводзяцца тактычныя вучэнні падраздзяленняў [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|ВПС і войск СПА Беларусі]] з баявой стральбой на расійскіх палігонах&lt;ref name=&quot;name=&quot;рф&quot;&gt;[https://belarus.mid.ru/ru/countries/bilateral-relations/military-and-military-technical-cooperation/ Военное сотрудничество Российской Федерации и Республики Беларусь] (сайт российского посольства в Беларуси)&lt;/ref&gt;.

2 сакавіка 2021 года міністэрства абароны дзвюх краін падпісалі праграму стратэгічнага партнёрства на пяць гадоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4711879|title=Министерства обороны Белоруссии и России подписали программу стратегического партнерства|website=Коммерсантъ |date=2021-03-02|accessdate=2021-03-02}}&lt;/ref&gt;. У той жа дзень Прэзідэнт Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка]] прапанаваў размясціць расійскія самалёты на беларускіх базах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4711907|title=Лукашенко предложил разместить российские самолеты в Белоруссии|website=Коммерсантъ |date=2021-03-02|accessdate=2021-03-02}}&lt;/ref&gt;. 5 сакавіка міністры абароны Расіі і Беларусі [[Сяргей Шайгу]] і [[Віктар Генадзевіч Хрэнін|Віктар Хрэнін]] дамовіліся аб стварэнні трох цэнтраў сумеснай падрыхтоўкі вайскоўцаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4720390|title=Россия и Белоруссия договорились о создании центров тренировки военных|website=Коммерсантъ |date=2021-03-05|accessdate=2021-03-05}}&lt;/ref&gt;.

10 кастрычніка 2022 года Аляксандр Лукашэнка абвясціў аб стварэнні рэгіянальнай групоўкі войск (РГВ) на аснове беларускіх узброеных сіл. Прычынай таму, паводле яго, стала абвастрэнне сітуацыі на заходніх межах Саюзнай дзяржавы. Агульны ўдзел расійскіх узброеных сіл у РГВ склалі дзевяць тысяч вайскоўцаў, каля 170 танкаў, 200 баявых браніраваных машын і да 100 гармат і мінамётаў. 17 кастрычніка міністр абароны Беларусі Віктар Хрэнін паведаміў, што рэгіянальная групоўка войск прыступіла да выканання задач па ўзброенай абароне&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2022/10/13/lukashenko-ob-yavil-o-sozdanii-sovmestnoy-s-rossiey-gruppirovki-voysk-kievu-grozit-novoe-nastuplenie-so-storony-belarusi|title=Лукашенко объявил о создании совместной с Россией группировки войск. Киеву грозит новое наступление со стороны Беларуси?|website=Meduza|access-date=2022-10-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/16076449|title=Региональная группировка войск начала выполнять задачи по защите Союзного государства|website=TACC|access-date=2022-10-19}}&lt;/ref&gt;.

== Ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва ==
{{Also|Міжнароднае ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва Беларусі}}
=== Дагаворная база === 
[[Ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва]] дзвюх дзяржаў ажыццяўляецца ў адпаведнасці з дзеючымі міжурадавымі пагадненнямі. Усяго было заключана больш за 40 дагавораў, сярод якіх&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар= |загаловак= Военно-техническое сотрудничество России и Белоруссии|спасылка= |мова= |аўтар выдання= |выданне= Новый Оборонный Заказ. Стратегии |тып=часопіс |месца= |выдавецтва= |год=2020 |том= 6|старонкі= 16—17|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid=}}&lt;/ref&gt;:
* Пагадненне аб ваенна-тэхнічным супрацоўніцтве (29 кастрычніка 1993);
* Пагадненне аб вытворчай і навукова-тэхнічнай кааперацыі прадпрыемстваў абаронных галін прамысловасці (20 мая 1994);
* Пагадненне аб адзіным парадку экспартнага кантролю (13 красавіка 1999)
* Пагадненне аб парадку ўзаемадзеяння пры ажыццяўленні экспарту прадукцыі ваеннага прызначэння ў трэція краіны (6 ліпеня 2000);
* Пагадненне аб узаемнай ахове правоў на вынікі інтэлектуальнай дзейнасці, якія выкарыстоўваюцца і атрыманыя ў ходзе двухбаковага ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва (21 красавіка 2004);
* Дагавар аб развіцці ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва (10 снежня 2009);
* Пагадненне аб рэалізацыі Праграмы ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва да 2020 года (25 снежня 2013).

=== Беларускія пастаўкі ===
{{Гл. таксама|Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі}}
[[File:Тягач МЗКТ-79221 (комплекс Тополь-М).jpg|міні|Комплекс «Тополь» на беларускім шасі [[МЗКЦ-79221]].]]
У 2018 годзе тавараабарот дзвюх краін у ваеннай сферы склаў 600 мільёнаў долараў, а экспарт з краіны перавысіў расійскі імпарт&lt;ref&gt;[https://www.belvpo.com/101697.html/ Белорусский экспорт вооружений растет: главный покупатель — Россия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210925143633/https://www.belvpo.com/101697.html/ |date=25 верасня 2021 }} (14 марта 2019)&lt;/ref&gt;. Штогод з Беларусі ў Расію пастаўляецца ваеннай прадукцыі на 200—300 мільёнаў&lt;ref&gt;[https://sputnik.by/20210623/Belarus-ezhegodno-postavlyaet-v-Rossiyu-voennuyu-produktsiyu-na-200-300-mln-1047963352.html Беларусь ежегодно поставляет в Россию военную продукцию на $200-300 млн] // Sputnik Belarus, 23 июня 2021&lt;/ref&gt;.

Па даных [[Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржкамваенпрама Рэспублікі Беларусь]], 99 беларускіх прадпрыемстваў пастаўляюць 1880 найменняў камплектуючых і элементаў узбраенняў для 255 прадпрыемстваў [[Абаронна-прамысловы комплекс Расіі|абаронна-прамысловага комплексу Расіі]], а доля паставак з Беларусі складае каля 15&lt;ref name=&quot;eur&quot;&gt;Юрий Зверев. [https://eurasia.expert/voenno-tekhnicheskoe-sotrudnichestvo-rossii-i-belarusi-perspektivy-i-riski/ Военно-техническое сотрудничество России и Беларуси: перспективы и риски] // Евразия Эксперт, 1 ноября 2017&lt;/ref&gt;.

Асабліва важнае значэнне маюць пастаўкі шматвосевых спецыяльных колавых шасі, якія выпускаюцца ААТ «[[Мінскі завод колавых цягачоў]]» (МЗКЦ). На Расію прыпадае блізу паловы ўсяго экспарту МЗКЦ, а камплектуючыя для вытворчасці тэхнікі паступаюць на гэты завод з 280 расійскіх прадпрыемстваў&lt;ref name=&quot;eur&quot;/&gt;.

Так, напрыклад, на спецыяльных колавых шасі вялікай грузападымальнасці МЗКЦ-79221 размяшчаюцца мабільныя пускавыя ўстаноўкі міжкантынентальных балістычных ракет (МБР) расійскіх рухомых грунтавых ракетных комплексаў (РГРК) «[[Топаль-М]]» і «[[Ярс]]» На мінскіх шасі таксама размяшчаюцца баявыя сродкі аператыўна-тактычных ракетных комплексаў (АТРК) «[[Іскандэр (ракетны комплекс)|Іскандэр]]», берагавых ракетных комплексаў (БРК) «[[Бастыён (берагавы ракетны комплекс)|Бастыён]]» і «[[Бал (берагавы ракетны комплекс)|Бал]]», рэактыўных сістэм залпавага агню (РСЗА) «[[Ураган (РСЗА)|Ураган-1М]]», самаходныя пускавыя ўстаноўкі і мабільныя РЛС зенітнай ракетнай сістэмы (ЗРС) [[С-400|С-400 «Трыумф»]], машыны інжынернага забеспячэння і маскіроўкі інжынерных часцей ракетных войскаў стратэгічнага прызначэння (РВСП), цяжкія механізаваныя масты ТММ-6, першы вопытны ўзор ЗРС [[С-500|С-500 «Праметэй»]] (шасі сямейства МЗКЦ-7930), пускавыя ўстаноўкі і РЛС выяўлення ЗРС С-300П, пускавыя ўстаноўкі РСЗА «[[Смерч (РСЗА)|Смерч]]», берагавыя самаходныя артылерыйскія комплексы «[[бераг (артылерыйскі комплекс)|Бераг]]», машыны забеспячэння баявога дзяжурства (МЗБД) ракетных войск стратэгічнага прызначэння (РВСП) (шасі МЗКЦ-543М) і інш. Гусенічныя шасі МЗКЦ выкарыстоўваюцца ў расійскіх зенітных ракетна-гарматных комплексах (ЗРГК) «[[Тунгуска (зенітны ракетна-гарматны комплекс)|Тунгуска]]» (шасі ГМ-352 і ГМ-352М), самаходных зенітных ракетных комплексах (ЗРК) «[[Тор (зенітны ракетны комплекс)|Тор]]» ГМ-355)&lt;ref name=&quot;eur&quot;/&gt;.

=== Расійскія пастаўкі ===
[[File:ЗРК Тор Астравец.jpg|міні|злева|Расійскі ЗРК «Тор», [[1146-ы гвардзейскі зенітна-ракетны полк]], [[Астравец]].]]
Расійская Федэрацыя з’яўляецца асноўным пастаўшчыком зброі і ваеннай тэхнікі для [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|беларускай арміі]]. Сярод паставак знішчальнікі [[Су-30|Су-30СМ]], навучальныя самалёты [[Як-130]], верталёты [[Мі-8]]МТВ-5, сістэмы СПА «[[Тор (зенітны ракетны комплекс)|Тор]]» і «[[Праціўнік-ГЕ]]», танкі [[Т-72]]Б3, бронетранспарцёры [[БТР-80]]А, снайперскія вінтоўкі [[МЦ-116М]] і многія іншыя віды ўзбраення, распрацаваныя ў СССР і сучаснай Расіі. 

940 расійскіх прадпрыемстваў у рамках вытворчай кааперацыі пастаўляюць 67 прадпрыемствам ВПК Беларусі каля 4000 найменняў прадукцыі&lt;ref name=&quot;eur&quot;/&gt;.

Па даных ваеннага аналітыка Аляксандра Алесіна, на 2017 год больш за 98% узбраенні ў беларускай арміі — савецкага і расійскага паходжання, і аўтарскі нагляд за яе эксплуатацыяй ажыццяўляюць расійскія распрацоўшчыкі — правапераемнікі савецкіх. І хоць практычна ўвесь бягучы рамонт, сэрвіс і многія віды мадэрнізацыі для УС Беларусі і для трэціх краін выконваюць мясцовыя прадпрыемствы, яны павінны атрымліваць дазволы распрацоўшчыкаў з Расіі&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/ru/%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8-%D0%B2-%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5-%D0%B2%D0%BF%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/a-37785356 Сотрудничество Беларуси и России в сфере ВПК: партнеры или конкуренты?]&lt;/ref&gt;.

Пастаўкі ўзбраенняў вядуцца на падставе пагаднення ''«Аб узаемных пастаўках прадукцыі ваеннага, падвойнага і грамадзянскага прызначэння ва ўмовах пагрозы агрэсіі або вайны»'', падпісаным у снежні 2009&lt;ref name=&quot;впкрфрб&quot;/&gt;.

У верасні 2021 года Мінск узгадніў з Масквой пералік расійскага ўзбраення, якое Беларусь закупіць у Расіі да 2025 года, больш чым на $1 млрд. Па словах беларускага прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі, гаворка вялася пра дзясяткі самалётаў і верталётаў, ЗРК «Тор-М2», а таксама пра пастаўкі сістэм СПА С-400&lt;ref&gt;[https://russian.rt.com/ussr/article/905994-lukashenko-belorussiya-rossiya-zakupka-vooruzhenie На $1 млрд: какое оружие Белоруссия намерена закупить у России]&lt;/ref&gt;.

=== Кааперацыі ===
Расійскі ВПК супрацоўнічае са 120-ю беларускімі заводамі і канструктарскімі бюро па 1600 відах ваенна-тэхнічнай прадукцыі. Супрацоўніцтва менавіта ў ваеннай сферы лічыцца найбольш паспяховым напрамкам узаемадзеяння дзвюх краін&lt;ref name=&quot;впкрфрб&quot;&gt;Володькин А. А.'' [https://nmnby.eu/yearbook/2011/page26.html Вооруженные силы Беларуси: внутреннее развитие и международное взаимодействие] // Белорусский ежегодник : журнал. — Сайт экспертного сообщества Беларуси «Наше мнение», 2011.&lt;/ref&gt;.

Вялася работа па стварэнні сумесных расійска-беларускіх тэхнічных сэрвісных цэнтраў па аднаўленчым рамонце сродкаў зенітнага ракетнага комплексу «Тор», па абслугоўванні і рамонце радыёэлектроннага ўзбраення расійскай і савецкай вытворчасці, а таксама мабільнага цэнтра па рамонце расійскай бранятанкавай тэхнікі&lt;ref name=&quot;eur&quot;/&gt;.

Расія і Беларусь праводзяць сумесныя работы па мадэрнізацыі ўзбраенняў і ваеннай тэхнікі. Найбольш яскравым прыкладам у гэтай сферы з’яўляецца Міждзяржаўная фінансава-прамысловая група (МФПГ) «Абарончыя сістэмы», створаная ў 2000 г., у якую ўвайшлі 5 беларускіх і 12 расійскіх прадпрыемстваў&lt;ref name=&quot;eur&quot;/&gt;.

== Падрухтоўка і навучанне ==
=== Ваенная адукацыя ===
З 2006 года ажыццяўляецца навучанне беларускіх вайскоўцаў у ВНУ Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі ў рамках рэалізацыі пагаднення аб падрыхтоўцы ваенных кадраў для дзяржаў-членаў [[АДКБ]]. На 2021 год у расійскіх ваенна-навучальных установах (філіялах ваенна-навучальных устаноў) навучалася звыш за 400 беларускіх вайскоўцаў. Акрамя таго, у ВНУ МА РФ праводзяцца кароткатэрміновыя курсы павышэння кваліфікацыі па праграмах дадатковай прафесійнай адукацыі вайскоўцаў з Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://russia.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/military/ |title=Военное сотрудничество Белорусии и России на сайте белорусского посольства в Москве |access-date=25 верасня 2021 |archive-date=25 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925153704/https://russia.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/military/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Сумесныя вучэнні ===
Пачынаючы з 2009 года праводзяцца сумесныя ваенныя вучэнні «Захад». Акрамя гэтага, арганізаваны ўдзел у конкурсах «Армейскіх міжнародных гульняў», аператыўна-тактычных вучэннях «Славянскае братэрства» і стратэгічных камандна-штабых вучэннях «Каўказ»&lt;ref&gt;[https://www.mil.by/ru/military_policy/international/cooperation_RF/ Военное сотрудничество с Российской Федерацией] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210912072013/https://www.mil.by/ru/military_policy/international/cooperation_RF/ |date=12 верасня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

===Беларускія інструктары ===
{{Гл. таксама|Ваенныя спецыялісты Беларусі}}
У сакавіку 2023 года Мінабароны РБ апублікавала кадры з падрыхтоўкі беларускімі інструктарамі расійскіх вайскоўцаў. Ваеннаслужачыя РФ удасканальвалі сваю стральбу з аўтаматаў, практыкаваліся ў кіраванні бранятэхнікі, вывучалі тактычную медыцыну, прайшлі інжынерную падрыхтоўку і псіхалагічную паласу перашкод. [[Еўрарадыё]] паведаміла, што навучанне нібыта праводзілася для далейшага ўдзелу ў [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|баявых дзеяннях ва Украіне]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230604145237/https://euroradio.fm/ru/minoborony-pokazalo-kak-belorusskie-instruktory-treniruyut-rossiyskikh-voennykh Минобороны показало, как белорусские инструкторы тренируют российских военных]&lt;/ref&gt;.

У красавіку начальнік Галоўнага ўпраўлення баявой падрыхтоўкі генерал-маёр [[Аляксандр Іванавіч Бас|Аляксандр Бас]] заявіў [[БЕЛТА]], што каля 500 беларускіх інструктараў рыхтуюць ваенных рэгіянальнай групоўкі войск. Як ён адзначыў, навучанне праводзіцца на падставе аналізу формаў і спосабаў прымянення войск падчас канфлікту ва [[Украіна|Украіне]]&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/k-zaschite-sojuznogo-gosudarstva-gotovy-kak-prohodit-podgotovka-voennyh-regionalnoj-gruppirovki-vojsk-559789-2023/ К защите Союзного государства готовы! Как проходит подготовка военных региональной группировки войск]&lt;/ref&gt;.

Для падрыхтоўкі байцоў, у тым ліку [[Мабілізацыя ў Расіі (2022)|мабілізаваных]], былі створаны намётавыя лагеры на палігонах «Лепельскі» пад [[Лепель|Лепелем]], «Рэпішча» пад [[Асіповічы|Асіповічамі]] і «Абуз-Лясноўскі» пад [[Баранавічы|Баранавічамі]].  Навучанне праводзілася з кастрычніка 2022 года па 3 ліпеня 2023 года, пасля чаго аб’екты згарнулі. Усяго ў Беларусі прайшло падрыхтоўку да некалькі тысяч мабілізаваных&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/32490693.html Расейскіх мабілізаваных больш ня будуць рыхтаваць у Беларусі Спадарожнікавыя здымкі зафіксавалі ліквідацыю лягераў на беларускіх палігонах] // Радыё Свабода, 5 ліпеня 2023&lt;/ref&gt;.

== Расійскія вайсковыя аб’екты ==
{{Асноўны артыкул|Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой}}
У Беларусі размешчаны два ваенных аб’екты [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|расійскіх УС]]:
* [[РЛС Волга]] (Баранавічы) — уваходзіць у склад [[Сістэма папярэджання аб ракетным нападзе|сістэмы папярэджання аб ракетным нападзе]]. Пастаўлена на баявое дзяжурства 1 кастрычніка 2003 года. Станцыя дэцыметровага дыяпазону дазваляе адсочваць пускі МБР на паўночна-заходнім ракетанебяспечным кірунку. Згодна з пагадненнямі, падпісаным 6 студзеня 1995 года, уся нерухомая маёмасць і займаны «Волгай» і яе інфраструктурай зямельны ўчастак перададзены расійскаму боку.
* [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі|43-і вузел сувязі ВМФ]] (Вілейка) — забяспечвае сувязь на частотах звышдоўгіх хваляў Галоўнага штаба [[Ваенна-марскі флот Расійскай Федэрацыі|ВМФ Расіі]] з атамнымі падводнымі лодкамі, якія нясуць баявое дзяжурства ў раёнах Атлантычнага, Індыйскага і часткова Ціхага акіянаў.

25 мая 2023 года міністры абароны Расіі і Беларусі падпісалі пагадненне аб размяшчэнні тактычнай ядзернай зброі на беларускай тэрыторыі&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2023-05-27|first=Guy|last=Faulconbridge|date=2023-05-26|website=Reuters|title=Russia moves ahead with deployment of tactical nukes in Belarus|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/russia-belarus-sign-document-tactical-nuclear-weapon-deployment-belarus-2023-05-25/}}&lt;/ref&gt;. Станам на 1 жніўня разгортванне большасці боегаловак завершана&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://profile.ru/news/politics/lukashenko-zayavil-chto-v-belorussiju-vvezli-bolshe-poloviny-zaplanirovannogo-yadernogo-oruzhiya-1369372/|title=Лукашенко заявил, что в Белоруссию ввезли больше половины запланированного ядерного оружия|lang=ru-RU|website=Профиль|access-date=2023-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18131193|title=Лукашенко заявил, что значительная часть ядерного оружия уже завезена в Белоруссию|website=TACC|access-date=2023-08-02}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама==
* [[Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы]]
* [[Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Азербайджана]]
{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* ''Володькин А. А.'' [https://nmnby.eu/yearbook/2011/page26.html Вооруженные силы Беларуси: внутреннее развитие и международное взаимодействие] // Белорусский ежегодник : журнал. — Сайт экспертного сообщества Беларуси «Наше мнение», 2011.
* ''Леонов, С. И.'' Военно-техническое сотрудничество Республики Беларусь с Российской Федерацией / С. И. Леонов // Актуальные проблемы социально-гуманитарного знания в контексте обеспечения национальной безопасности: материалы V Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 13—14 апр. 2017 г. В 4 ч. Ч. 2. — Минск: Воен. акад. Респ. Беларусь. — С. 136—139.
* {{артыкул|аўтар= |загаловак= Военно-техническое сотрудничество России и Белоруссии|спасылка= |мова= |аўтар выдання= |выданне= Новый Оборонный Заказ. Стратегии |тып=часопіс |месца= |выдавецтва= |год=2020 |том= 6|старонкі= 16—17|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid=}}

[[Катэгорыя:Міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь]]
[[Катэгорыя:Беларуска-расійскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Узброеныя сілы Расіі]]</text>
      <sha1>lmsmf13bpvndt5ehyoz0zq9mufoqjhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаанг Ван Тхай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>688161</id>
    <revision>
      <id>5141390</id>
      <parentid>4723386</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3675" sha1="2tt2pxms3gmnhwevujklj5mj4z7guos" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч 
|прыналежнасць = {{Сцяг В’етнама}} [[В’етнам]]
|род войскаў      = [[File:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|22px]] [[В’етмінь]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the People's Army of Vietnam.svg|22px]] [[В’етнамская народная армія]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] [[В’етконг]]
|гады службы = 1941—1986
|бітвы            = [[Індакітайская вайна]],&lt;br&gt;[[Вайна ў В’етнаме]]
}}
'''Хаанг Ван Тхай''' ({{lang-vi|Hoàng Văn Thái}}, 1 мая 1915 — 2 ліпеня 1986) — в’етнамскі камуністычны ваенны і палітычны дзеяч&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Ronald B. Frankum Jr. ''Historical Dictionary of the War in Vietnam'', 2011 р. 207.&lt;/ref&gt;.
== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў Паўночным В’етнаме. У 1938-м уступіў у [[Камуністычная партыя В’етнама|Камуністычную партыю В’етнама]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стаў першым начальнікам штаба [[В’етнамская народная армія|В’етнамскай народнай арміі]] і кіраўніком асноўных ваенных сіл [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам|ДРВ]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1986/07/05/obituaries/hoang-van-thai-71-a-vietnamese-general.html|title=Hoang Van Thai, 71; A Vietnamese General|last=AP|date=July 5, 1986|pages=|publisher=The Newyork Times|lang=en|accessdate=}}&lt;/ref&gt;. У [[Бітва пры Д’енб’енфу|бітве пры Д’енб’енфу]] быў начальнікам штаба. Камандаваў арміяй вызвалення Паўднёвага В’етнама.

Падчас [[Тэцкае наступленне (1968)|Тэцкага наступлення]] Хаанг з’яўляўся старэйшым паўночнав’етнамскім афіцэрам у арміі Паўночнага В’етнама&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ford p. 87&quot;&gt;{{Harvnb|Ford|1995|p=87}}&lt;/ref&gt;.

Пасля перамогі камуністаў у 1975 годзе супраць падтрымоўванага Злучанымі Штатамі ўрада ў Паўднёвым В’етнаме генерал Хаанг прызначаны намеснікам міністра абароны.

Ён быў членам Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай партыі В’етнама, а таксама членам парламента з 1960 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* [[Ордэн Ха Шы Міна]]&lt;ref&gt;[https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_sách_cá_nhân,_tập_thể_được_trao_tặng_Huân_chương_Hồ_Chí_Minh Danh sách cá nhân, tập thể được trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh — Wikipedia&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
* [[Ордэн Чырвонага Сцяга]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Cite book |last=Ford |first=Ronnie E. |title=Tet 1968: understanding the surprise |url=https://archive.org/details/tet1968understan0000capt |year=1995 |publisher=Routledge |isbn=9780714645872}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў В’етнаме]]
[[Катэгорыя:Генералы В’етнамскай народнай арміі]]</text>
      <sha1>2tt2pxms3gmnhwevujklj5mj4z7guos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чан Ван Ча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>688680</id>
    <revision>
      <id>5141391</id>
      <parentid>4941668</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4698" sha1="prmuzbmdm78hifk6vbcwwg7cjn09lh6" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч 
|прыналежнасць    = [[File:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|22px]] [[В’етмінь]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the People's Army of Vietnam.svg|22px]] [[В’етнамская народная армія]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px]] [[В’етконг]]
|гады службы      = 1938—1982
|бітвы            = [[Індакітайская вайна]],&lt;br&gt;[[Вайна ў В’етнаме]]
|званне           = [[Старшы генерал-лейтэнант В’етнамскай народнай арміі|старшы генерал-лейтэнант]]
}}
'''Нгуен Чон''' ({{lang-vi|Nguyễn Chấn}}), вядомы як '''Чан Ван Ча''', альбо '''Трэн Ван Тра''' ({{lang-vi|Trần Văn Trà}}; [[1918]] — [[20 красавіка]] [[1996]]) — [[генерал-лейтэнант]] [[В’етнамская народная армія|В’етнамскай народнай арміі]], адзін з кіраўнікоў [[В’етконг|Народнага фронту вызвалення Паўднёвага В’етнама]], больш вядомага як В’етконг.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў правінцыі Куангнгай у 1918 годзе ў сям’і муляра.

У 1938 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Індакітая|Камуністычную партыю Індакітая]], за што быў адпраўлены французскімі ўладамі ў турму.

Пазней яму ўдалося вызваліцца і ў 1946 годзе далучыцца да [[В’етнамская народная армія|В’етнамскай народнай арміі]]. Аж да 1954 года ўдзельнічаў у [[Індакітайская вайна|антыкаланіяльнай вайне]] супраць [[Францыя|Францыі]]. У ходзе канфлікту завербаваў больш за 600 японскіх салдат, якія трапілі ў палон падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], на бок в’етнамскіх паўстанцаў. Адначасна Ча быў камандуючым 7-й ваеннай акругай (1949—1950) і намеснікам камандуючага Качынчынай (1951—1954).

Падчас [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]] змагаўся супраць амерыканскіх і паўднёвав’етнамскіх войскаў у складзе [[В’етконг]]а. Узначальваў [[Вызваленчая армія Паўднёвага В’етнама|Вызваленчую армію Паўднёвага В’етнама]]. Пад яго камандаваннем партызанскія часці ажыццяўлялі атаку на [[Сайгон]] у рамках [[Тэцкае наступленне (1968)|Тэцкага наступлення 1968 года]].

Пасля ўз’яднання краіны працягнуў службу ва [[Узброеныя сілы|ўзброеных сілах]]. З 1978 па 1982 займаў пасаду намесніка міністра абароны. Затым выйшаў на пенсію. З 1989 па 1992 быў намеснікам старшыні асацыяцыі ветэранаў В’етнама.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* «[https://nhandan.com.vn/chinhtri/bo-tu-lenh-mien-trong-cuoc-tong-tien-cong-va-noi-day-mua-xuan-nam-1975-230199/ Bộ Tư lệnh Miền trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975]». nhandan.com.vn. 17 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2020
* [http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/tra/csirp_vhbbt.html#30 VIETNAM: HISTORY OF THE BULWARK B2 THEATER, VOL 5: CONCLUDING THE 30-YEARS OF WAR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070110205223/http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/tra/csirp_vhbbt.html#30 |date = ngày 10 tháng 1 năm 2007}}
* [http://www.tienphong.vn/Page/PrintView.aspx?ArticleID=35398 Tôi dạy nhạc cho Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp]

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў В’етнаме]]
[[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты]]
[[Катэгорыя:Генералы В’етнамскай народнай арміі]]</text>
      <sha1>prmuzbmdm78hifk6vbcwwg7cjn09lh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суперкубак Беларусі па пляжным футболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>691772</id>
    <revision>
      <id>5141356</id>
      <parentid>4755084</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T22:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4951" sha1="76vlnbz2oqegfnzhbuex4k7fv3b1uxk" xml:space="preserve">{{Картка футбольнай лігі
|назва         = Суперкубак Беларусі
|арыгінальнае  = Суперкубак Беларусі па пляжным футболе
|лагатып       =  
|шырыня        = 
|подпіс        =  
|краіна        = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|федэрацыя     =  
|заснаваны     = 2014
|скасаваны     =
|дывізіёны     = 
|каманды       = 2
|узроўні       =
|выхад у       = 
|выбыванне ў   = 
|нацыянальныя  = [[Кубак Беларусі па пляжным футболе|Кубак Беларусі]]&lt;br/&gt;[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе|Чэмпіянат Беларусі]]
|міжнародныя   = 
|дзеючы чэмпіён =  
|найбольш тытулаваны  = [[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]] (3 тытулаў)
|TV            =  
|сайт          = [http://www.beachsoccer.by/ www.beachsoccer.by]
|бягучы сезон  =  
}}

'''Суперкубак Беларусі па пляжным футболе'''  — штогадовае клубнае спаборніцтва Беларусі па пляжным футболе. Суперкубак Беларусі праводзіцца з 2014 года.

== Пераможцы ==
{| class=&quot;standard&quot;
!Год||Уладальнік||Лік||2 месца||Месца правядзення
|-
|[[Суперкубак Беларусі па пляжным футболе 2021|2021]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Разное. Пляжный футбол. «Гроднооблспорт» выиграл Суперкубок Беларуси |url=https://www.pressball.by/news/other/390865 |accessdate=3 лістапада 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211105074357/https://www.pressball.by/news/other/390865 |archivedate=5 лістапада 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||'''Гроднааблспорт'''||'''4:4''' &lt;small&gt;({{Comment|5:4|Перамога па пенальці}})&lt;/small&gt; ||[[Кіраўск-СДЮШАР|ЦАР-Masita]]||[[Шчучын]]
|-
|[[Суперкубак Беларусі па пляжным футболе 2020|2020]]&lt;ref&gt;[https://bsrussia.com/tournament/590/calendar СУПЕРКУБОК БЕЛОРУССИИ 2020]&lt;/ref&gt;||'''Гроднааблспорт'''||'''6:2'''||[[Кіраўск-СДЮШАР]]|| [[Шчучын]]
|-
|[[Суперкубак Беларусі па пляжным футболе 2019|2019]]&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/superkubok-belarusi-po-plyazhnomu-futbolu-dostalsya-shchuchinu.html Суперкубок Беларуси по пляжному футболу достался «Щучину»]&lt;/ref&gt;||'''Шчучын'''||'''5:4'''||Гроднааблспорт||[[Шчучын]]
|-
|[[Суперкубак Беларусі па пляжным футболе 2018|2018]]&lt;ref&gt;[https://football.by/news/113002.html Сборная Витебской области обыграла БАТЭ в матче за Суперкубок Беларуси по пляжному футболу]&lt;/ref&gt;||'''[[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Зборная Віцебскай вобласці]]'''||'''6:3'''||[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]] ||[[Кіраўск]]
|-
|[[Суперкубак Беларусі па пляжным футболе 2017|2017]]&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/sport/view/superkubok-belarusi-po-pljazhnomu-futbolu-vpervye-vyigral-mozyrskij-m-siti-246256-2017/ Суперкубок Беларуси по пляжному футболу впервые выиграл мозырский «М-Сити»]&lt;/ref&gt;||'''[[М-Сіці]]'''||'''5:5''' &lt;small&gt;({{Comment|3:2|Перамога па пенальці}})&lt;/small&gt; ||[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]|| [[Маладзечна]]
|-
|[[Суперкубак Беларусі па пляжным футболе 2016|2016]]||'''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]'''||'''4:3'''|| [[БДПУ (пляжны футбол)|БДПУ]] ||
|-
|[[Суперкубак Беларусі па пляжным футболе 2015|2015]]||'''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]'''||'''6:3'''|| [[М-Сіці]] ||
|-
|[[Суперкубак Беларусі па пляжным футболе 2014|2014]]||'''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]'''||'''4:1'''|| [[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Віцгазэнерга]] ||
|}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.beachsoccer.by/ Афіцыйны сайт Беларускай федэрацыі пляжнага футбола]{{Недаступная спасылка}}

{{Пляжны футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Пляжны футбол у Беларусі]]</text>
      <sha1>76vlnbz2oqegfnzhbuex4k7fv3b1uxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суражскі сельсавет (Віцебскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>695155</id>
    <revision>
      <id>5141362</id>
      <parentid>4644934</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T22:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8253" sha1="1zmyarohp2kckjj7jht03kxytgnla4l" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Суражскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Суражскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Віцебскі раён]]
|Уключае                   = 22 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]],&lt;/br&gt;[[20 чэрвеня]] [[2013]]
|Скасаванне                = [[16 ліпеня]] [[1954]]
|Глава                     = 
  |Назва главы             = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1257
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавы пояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = http://vitebsk.vitebsk-region.gov.by/ru/surazhskiy-selsovet
|Заўвагі                   = 
}}
'''Су́ражскі сельсавет''' —  адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Суражскі раён|Суражскага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка Сураж. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Суражскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці БССР. 27 верасня 1938 года Сураж атрымаў статус гарадскога пасёлка. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Тарасенкі (Віцебскі раён)|Тарасенкі]], сельсавет перайменаваны ў [[Тарасенскі сельсавет|Тарасенскі сельсавет]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;.

20 чэрвеня 2013 года Суражскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913v0059409&amp;p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 20 июня 2013 г. № 278 О некоторых вопросах административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211204112304/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913v0059409&amp;p1=1 |date=4 снежня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (21 населены пункт, без Суража) — 717 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 85,9 % — [[беларусы]], 12,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года — 1257 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Суражскі сельсавет (Віцебскі раён)}}
{{Віцебскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Суражскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Суражскі раён|child|загаловак=Суражскі сельсавет у [[Суражскі раён|Суражскім раёне]] (1924—1954)}}
|спіс2        = {{Віцебскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Суражскі сельсавет у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] (з 2013)}}
}}

[[Катэгорыя:Суражскі сельсавет (Віцебскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Суражскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>1zmyarohp2kckjj7jht03kxytgnla4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Студзёнкаўскі сельсавет (Сенненскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>696824</id>
    <revision>
      <id>5141218</id>
      <parentid>4639426</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10179" sha1="nhu0xqtepncj6t1tjem5nq5otxp7n97" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Студзёнкаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Сенненскі раён]]
|Уключае                   = 46 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Студзёнка (Сенненскі раён)|Студзёнка]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = 
  |Назва главы             = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1303
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавы пояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = https://senno.vitebsk-region.gov.by/ru/studenkovskij/
|Заўвагі                   = 
}}
{{значэнні|Спасылка=Студзёнкаўскі сельсавет}}
'''Студзё́нкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Сенненскі раён|Сенненскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Студзёнка (Сенненскі раён)|Студзёнка]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Пустынкаўскі сельсавет''' у складзе Сенненскага раёна [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Пустынкі (Сенненскі раён)|Пустынкі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Сенненскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Навасельскі сельсавет (Сенненскі раён)|Навасельскага сельсавета]], у склад [[Забараўскі сельсавет|Забараўскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Новая Обаль|Обаль]], [[Пуцішча (Сенненскі раён)|Пуцішча]], [[Раманаўка (Сенненскі раён)|Раманаўка]], [[Рудкоўшчына]] і [[Слабада (Сенненскі раён)|Слабада]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.&lt;/ref&gt;. 6 верасня 1963 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Студзёнка&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 6 верасня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).&lt;/ref&gt;. 2 жніўня 1966 года сельсавет перайменаваны ў Студзёнкаўскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 жніўня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Студзёнкаўскага сельсавета 32 населеныя пункты&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|60}}&lt;/ref&gt;. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Алексініцкі сельсавет|Алексініцкага сельсавета]] (17 населеных пунктаў: вёскі [[Адамава (Сенненскі раён)|Адамава]], [[Алексінічы]], [[Алёхнава]], [[Барок (Сенненскі раён)|Барок]], [[Заслонаўка (Сенненскі раён)|Заслонаўка]], [[Застадолле (Студзёнкаўскі сельсавет)|Застадолле]], [[Зямковічы]], [[Каменка (Сенненскі раён)|Каменка]], [[Кімейка]], [[Курэйшына]], [[Леснікова (Сенненскі раён)|Леснікова]], [[Луг (Студзёнкаўскі сельсавет)|Луг]], [[Папінка]], [[Тур’ева]], [[Утрылава]], [[Шынкава]] і [[Шыпы (Сенненскі раён)|Шыпы]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}&lt;/ref&gt;. 14 мая 2022 года скасавана вёска [[Буйнічкава]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D922v0115682&amp;p1=1 Решение Сенненского районного Совета депутатов от 14 мая 2022 г. № 224 Об упразднении сельских населенных пунктов Сенненского района]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1690 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 94,4 % — [[беларусы]], 4,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1303 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

{{Студзёнкаўскі сельсавет (Сенненскі раён)}}
{{Сенненскі раён}}

[[Катэгорыя:Студзёнкаўскі сельсавет (Сенненскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>nhu0xqtepncj6t1tjem5nq5otxp7n97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стрэшынскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>700759</id>
    <revision>
      <id>5141214</id>
      <parentid>4845786</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8719" sha1="psnlkp6k59k9jepqx3xx89hxjtbk161" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Стрэшынскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Жлобінскі раён]]
|Уключае                   = 8 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Стрэшын]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]],&lt;/br&gt;[[12 лістапада]] [[2013]]
|Скасаванне                = [[16 ліпеня]] [[1954]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 987
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = http://gisp.gov.by/ru/streshinskij-selsovet
|Заўвагі                   = 
}}
'''Стрэ́шынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Стрэшын]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Стрэшынскі раён|Стрэшынскага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка Стрэшын. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Жлобінскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Жлобінскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 27 верасня 1938 года Стрэшын набыў статус гарадскога пасёлка. З 28 чэрвеня 1939 года ў складзе адноўленага Стрэшынскага раёна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя сельсавета перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Стрэшынскага пассавета&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;.

30 сакавіка 1972 года скасаваны пасёлак [[Ніўкі (Жлобінскі раён)|Ніўкі]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 сакавіка 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).&lt;/ref&gt;.

12 лістапада 2013 года Стрэшынскі пассавет Жлобінскага раёна рэарганізаваны ў сельсавет&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913g0061462&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 281 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Жлобинского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;. 23 лістапада 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Верхнеалбянскі сельсавет|Верхнеалбянскага сельсавета]] (4 населеныя пункты: вёскі [[Верхняя Алба]], [[Гарадок (Жлобінскі раён)|Гарадок]], [[Ніжняя Алба]] і [[Шыхаў]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D922g0119798&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 ноября 2022 г. № 388 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Жлобинского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва паводле перапісу 2009 года (4 населеныя пункты) — 1324 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 90,9 % — [[беларусы]], 6,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,8 % — [[малдаване ў Беларусі|малдаване]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (4 населеныя пункты) — 987 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Стрэшынскі сельсавет}}
{{Жлобінскі раён}}

[[Катэгорыя:Стрэшынскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Стрэшынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>psnlkp6k59k9jepqx3xx89hxjtbk161</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Су-24</title>
    <ns>0</ns>
    <id>700977</id>
    <revision>
      <id>5141244</id>
      <parentid>5026757</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8433" sha1="qdtziyd4mbm7pp36889nmrp7y4elf9j" xml:space="preserve">{{Картка ЛА|выпушчана адзінак=каля 1 400|статус=знят з вытворчасці, у эксплуатацыі|першы палёт=[[17 студзеня]] 1970}}
'''Су-24''' ('''выраб Т-6''', па [[Кодавыя абазначэнні НАТА|кадыфікацыі НАТА]]: '''Fencer''' — «Фехтавальшчык») — [[Авіяцыйная прамысловасць СССР|савецкі]] і [[Авіяцыйная прамысловасць Расіі|расійскі]] тактычны [[франтавы бамбардзіроўшык]] з [[Крыло змянянай стрэлападобнасці|крылом змянянай стрэлападобнасці]], прызначаны для нанясення ракетна-бомбавых удараў у простых і складаных метэаўмовах, днём і ноччу, у тым ліку на малых вышынях з прыцэльным паразай наземных і надводных мэтаў. Носьбіт тактычных ядзерных зарадаў.

31 жніўня 2016 года ў [[Ваенна-касмічныя сілы Расіі|ВКС Расіі]] завяршылася эксплуатацыя бамбардзіроўшчыкаў Су-24 у зыходным варыянце (без літары ў індэксе). Бамбардзіроўшчыкі былі знятыя з узбраення&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://lenta.ru/news/2016/09/26/su24/|title=В России сняты с вооружения бомбардировщики Су-24|date=2016-09-26|publisher=Lenta.ru}}&lt;/ref&gt;. Су-24М/М2 павінны быць зняты з узбраення да 2020 года, магчыма праз некалькі гадоў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pravda-tv.ru/2016/09/26/257025/v-rossii-s-vooruzheniya-snyaty-bombardirovshhiki-su-24|title=В России с вооружения сняты бомбардировщики Су-24|publisher=www.pravda-tv.ru|lang=ru|accessdate=2017-10-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rufor.org/showthread.php?p=412640|title=Су-24М Фронтовой бомбардировщик - RUFOR.ORG|publisher=rufor.org|lang=ru|accessdate=2017-10-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://army-news.ru/2017/10/etot-moralno-i-fizicheski-ustarevshij-su-24/?|title=Этот &quot;морально и физически устаревший&quot; Су-24… {{!}} Армейский вестник|publisher=army-news.ru|lang=ru|accessdate=2017-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214220808/https://army-news.ru/2017/10/etot-moralno-i-fizicheski-ustarevshij-su-24/|archivedate=14 лютага 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Тэхнічныя праблемы і асаблівасці эксплуатацыі ==
Усе самалёты тыпу Су-24 з’яўляюцца канструктыўна складанымі машынамі і патрабуюць высокай падрыхтоўкі як лётнага, так і наземнага персанала. Высокая насычанасць электронікай і аўтаматыкай змяншае надзейнасць бартавых сістэм. У пачатковы перыяд эксплуатацыі з прычыны адмоў спраўнасць парка самалётаў была нізкай, выконваліся шматлікія дапрацоўкі. Аднак адмовы ў шматлікіх сістэмах самалёта не з’яўляюцца крытычнымі для бяспечнага завяршэння палёту, што першапачаткова было прадугледжана распрацоўшчыкамі.

Сістэма аварыйнага пакідання, паводле інструкцыі, забяспечвае бяспечнае аварыйнае пакіданне самалёта ў палёце, а таксама падчас разбегу або прабегу на хуткасці не менш за 70 км/г. Аднак вядомы выпадак няштатнага спрацоўвання крэсла штурмана на стаянцы (у працэсе запуску рухавікоў і з’яўлення ціску ў гідрасістэме адхіленая «на сябе» ручка кіравання рыўком устала ў нейтральную пазіцыю і, зачапіўшыся за трыманне катапульты, выклікала спрацоўванне крэсла). Адбылося катапультаванне крэсла са штурманам, які на ім сядзеў, усе сістэмы крэсла адпрацавалі штатна і прызямленне чалавека прайшло нармальна. Пасля гэтага выпадку на ўсіх самалётах суцэльнапаваротны стабілізатар пры стаянцы самалёта пачалі фіксаваць перакінутым праз фюзеляж фалам, не дапушчаючы яго перасоўвання — на стаянцы самалёта і адсутнасці ціску ў гідрасістэме наскі стабілізатара самаадвольна імкнуцца да апускання ўніз, на кабраванне, таксама было дапрацавана катапультнае крэсла.

== Помнікі ці экспанаты ==

=== Беларусь ===

* [[Бараўская|в.Бараўская]] (Віцебскі р-н) - СУ-24, помнік-экспанат ля былога аэрадрома Кукавячына;

* Быхаў - Су-24М з бартавым №47 (да ўстаноўкі знаходзіўся на захаванні ў Баранавічах) &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://morsouyz.by/v-byhove-su-24m-ustanovili-kak-memorial-aviatoram|title=В Быхове СУ-24М установили как мемориал авиаторам {{!}} Белорусский союз военных моряков|website=morsouyz.by|access-date=2025-08-21}}&lt;/ref&gt;;
* г.п.[[Воранава]] - Су-24М&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/nebesnyy-fekhtovalshchik-prizemlilsya-v-voronovo.html|title=Главным украшением Вороново стал самолет СУ-24М — советский и российский тактический фронтовой бомбардировщик|first=Татьяна|last=ВРУБЛЕВСКАЯ|website=www.sb.by|date=2023-05-06|access-date=2025-08-21}}&lt;/ref&gt;
* Глыбокае - Су-24М усталяваны насупраць школы №1;
* Гомель - СУ-24М усталяваны ў 2019 годзе насупраць [[Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога|Тэхнічнага ўніверсітэта імя П.В. Сухога]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://monument.goub.by/?p=1777|title=Памятный знак с самолетом Су-24 — Памятники Гомельщины|date=2020-07-13|access-date=2025-08-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;;
* Жыткавічы - Су-24;

* Касцюковічы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://golk.by/jeksponat-samoleta-su-24m-torzhestvenno-otkryli-v-den-osvobozhdenija-kostjukovichskogo-rajona-ot-nemecko-fashistskih-zahvatchikov.html|title=Экспонат самолета Су-24М торжественно открыли в День освобождения Костюковичского района от немецко-фашистских захватчиков|first=Ирина|last=Некрылова|website=Костюковичи. Новости|date=2022-09-28|access-date=2025-08-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Паставы]] - Су-24М, мемарыял у гонар лётчыкаў выконваўшых вайсковы абавязак на аэрадроме Паставы;
* п.[[Шуміліна]] - Су-24;

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Самалёты ВКБ Сухога}}
[[Катэгорыя:Самалёты Сухога]]
[[Катэгорыя:Самалёты СССР]]</text>
      <sha1>qdtziyd4mbm7pp36889nmrp7y4elf9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грамадзянская вайна ў Рэспубліцы Конга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704781</id>
    <revision>
      <id>5141483</id>
      <parentid>4760504</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ваенныя дзеянні */</comment>
      <origin>5141483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23812" sha1="qgglbbhcqvuhepyey1b9ijregbzuli0" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Грамадзянская вайна ў Рэспубліцы Конга
 |частка          = 
 |выява           = Congo republic sm04.png
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[5 чэрвеня]] [[1997]] — [[29 снежня]] [[1999]]
 |месца           = [[Рэспубліка Конга]]
 |прычына         = 
*• Супрацьстаянне паміж кандыдатамі на прэзідэнцкі пост
*• Міжэтнічны канфлікт
 |вынік           = Вяртанне да ўлады экс-прэзідэнта [[Дэні Сасу-Нгесо]]
 |змены           = 
 |праціўнік1      = {{Сцяг|Рэспубліка Конга}} Урад прэзідэнта Паскаля Лісубы &lt;small&gt;(да кастрычніка 1997 года)&lt;/small&gt;
'''Саюзныя апалчэнні:'''
*• апалчэнне «Какоі» &lt;small&gt;([[Панафрыканскі саюз за сацыяльную дэмакратыю|ПССД]])&lt;/small&gt;
*• апалчэнне «Ніндзя» &lt;small&gt;([[Рух за дэмакратыю і інтэгральнае развіццё|РДІР]])&lt;/small&gt;
*• апалчэнне «Мамбы»
*• апалчэнне «Нзілулу»
'''пры падтрымцы:'''&lt;br&gt;[[File:Flag of France.svg|22px]] [[Францыя]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Бельгія}} [[Бельгія]]&lt;br /&gt;{{Сцяг|Габон}} [[Габон]]&lt;br&gt;{{сцяг|Камерун}} [[Камерун]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Тога}} [[Тога]]&lt;br /&gt;{{сцяг|Кот-д’Івуар}} [[Кот-д’Івуар]]&lt;br /&gt;{{Сцяг|Сенегал}} [[Сенегал]]&lt;br&gt;{{сцяг|Чад}} [[Чад]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Гвінея}} [[Гвінея]]
 |праціўнік2      = {{Сцяг|Рэспубліка Конга}} Урад прэзідэнта Дэні Сассу-Нгессо &lt;small&gt;(пасля кастрычніка 1997 года)&lt;/small&gt;
[[File:Flag of the People's Republic of Congo.svg|22px]] [[Кангалезская партыя працы|КПЦ]]:
*• апалчэнне «Кобры»
[[Файл:Flag of Angola.svg|22px]] [[Ангола]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Руанда}} Руандыйскія апалчэнцы-[[хуту]]&lt;br&gt;'''пры падтрымцы''':&lt;br&gt;{{Сцяг|Мазамбік}} [[Мазамбік]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Куба}} [[Куба]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Зімбабвэ}} [[Зімбабвэ]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Намібія}} [[Намібія]]&lt;br&gt;{{Сцяг|КНДР}} [[КНДР]]&lt;br&gt;{{Сцяг|Беларусь|1995}} [[Беларусь]]&lt;ref&gt;[http://maxpark.com/user/4297683205/content/4228990 Завоюет ли Беларусь позиции на глобальных рынках оружия?] // Maxpart, 10 сентября 2011&lt;/ref&gt;
 |праціўнік3      = 
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Паскаль Лісуба]]&lt;br&gt;[[Бернар Калелас]]
 |камандзір2      = [[Дэні Сасу-Нгесо]]
 |камандзір3      = 
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 13 900 — 25 000 загінуўшых, звыш за 200 000 бежанцаў&lt;ref name=Ount&gt;{{cite web|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=37&amp;regionSelect=2-Southern_Africa|title=Congo|work=UCDP Encyclopedia|accessdate=6 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160412025836/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=37&amp;regionSelect=2-Southern_Africa|archivedate=12 красавіка 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Global&quot;&gt;GlobalSecurity.org, http://www.globalsecurity.org/military/world/war/congo-b.htm&lt;/ref&gt;
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Грамадзянская вайна ў Рэспубліцы Конга''', якая доўжылася з чэрвеня 1997 года па снежань 1999 года, вялася паміж прыхільнікамі двух кандыдатаў у прэзідэнты і завяршылася ўварваннем ангольскіх войскаў і ўсталяваннем улады [[Дэні Сасу-Нгесо]]. У Конга гэтая вайна звычайна вядомая як '''«Вайна 5 чэрвеня»''' ({{lang-fr|Guerre du 5 juin}}).

== Перадумовы ==
Напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў, прызначаных на ліпень 1997 года, у [[Рэспубліка Конга|Рэспублікі Конга]] ўзмацнілася супрацьстаянне паміж прыхільнікамі прэзідэнта [[Паскаль Лісуба|Паскаля Лісубы]] і былога прэзідэнта, палкоўніка [[Дэні Сасу-Нгесо]] з [[Кангалезская партыя працы|КПЦ]]. Сасу-Нгесо кіраваў краінай з 1979 па 1992 год як прэзідэнт, старшыня КПТ, кіраўнік урада і па сумяшчальніцтве міністр абароны, міністр дзяржбяспекі і міністр унутраных спраў. Пераможцам жа прэзідэнцкіх выбараў 1992 года стаў кандыдат ад [[Панафрыканскі саюз за сацыяльную дэмакратыю|Панафрыканскага саюза за сацыяльную дэмакратыю]] Паскаль Лісуба. Перыяд яго праўлення характарызаваўся пагаршэннем эканамічнага становішча і крайняй палітычнай нестабільнасцю, вынікамі якой сталі ўнутрыдзяржаўны канфлікт 1993—1994 гадоў і фарміраванне ўзброеных моладзевых атрадаў апалчэнцаў асноўнымі палітычным партыямі краіны з этнічных груп, якія падтрымліваюць іх. Так былі сфармаваны апалчэнні «Кобры» ([[кангалезская партыя працы|КПЦ]]), «Какоі» ([[Панафрыканскі саюз за сацыяльную дэмакратыю|ПССД]]) і «Ніндзя» ([[Рух за дэмакратыю і інтэгральнае развіццё|РДІР]])&lt;ref&gt;[http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=37&amp;regionSelect=2-Southern_Africa# Uppsala Conflict Data Program] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160412025836/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=37&amp;regionSelect=2-Southern_Africa |date=12 красавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

== Ваенныя дзеянні ==
5 чэрвеня ўрадавыя войскі прэзідэнта Лісубы атачылі рэзідэнцыю Сасу-Нгесо ў [[Бразавіль|Бразавілі]]. Палкоўнік Сасу-Нгесо аддаў загад верным яму атрадам апалчэння супраціўляцца. Наступныя чатыры месяцы канфлікту асабліва моцна адбіліся на сталіцы — многія будынкі былі пашкоджаны або моцна разбураны&lt;ref&gt;[http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1092.html#country Republic of the Congo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100204131723/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1092.html#country |date=4 лютага 2010 }}&lt;/ref&gt;. Ваенныя верталёты Лісубы наносілі ўдары па раёнах Бразавіля, кантраляваным вернымі Сасу-Нгесо апалчэнцамі «Кобры». Сутыкненні адбываліся таксама ў гарадах [[Імпфонда]], [[Веса]] і [[Аванда]]&lt;ref name=&quot;Global&quot; /&gt;. З самага пачатку канфлікту адным з галоўных крытэрыяў вызначэння таго ці іншага боку з’яўлялася этнічная прыналежнасць. Армія таксама раскалолася па этнічнай прыкмеце: выхадцы з поўначы краіны традыцыйна падтрымлівалі Сасу-Нгесо, а паўднёўцы — Лісубу&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-africa-14121191#facts Republic of Congo country profile] // [[BBC]]&lt;/ref&gt;.

У пачатку кастрычніка 1997 года [[Ангола|ангольскія]] войскі ўварваліся на тэрыторыю краіны, каб падтрымаць Сасу-Нгесо. Большасць бразавільцаў падтрымалі Сасу-Нгесо і інтэрвентаў, і 14 кастрычніка прэзідэнт Лісуба збег з сталіцы. На працягу наступных двух дзён горад перайшоў пад кантроль сіл, лаяльных Сасу-Нгесо. Партовы горад [[Пуэнт-Нуар]] паў пасля малаважнага супраціву, пасля чаго лаяльныя Лісубе вайсковыя афіцэры загадалі сваім салдатам скласці зброю&lt;ref name=Take&gt;''Howard W. French.'' [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E05E2DA153FF935A25753C1A961958260 Rebels, Backed by Angola, Take Brazzaville and Oil Port] // [[The New York Times]], 1997, October 16.&lt;/ref&gt;. Неўзабаве пасля гэтага Сасу-Нгесо абвясціў сябе прэзідэнтам і назваў імёны 33-х членаў новага ўрада.

У студзені 1998 года прэзідэнт Сасу-Нгесо адкрыў Нацыянальны форум для прымірэння, каб вызначыць характар і працягласць пераходнага перыяду. Форум, які прайшоў пад жорсткім кантролем урада, пастанавіў, што выбары павінны быць праведзены на працягу 3 гадоў, а таксама выбраў органы пераходнай кансультатыўнай заканадаўчай улады і абвясціў, што канстытуцыйным пагадненнем завершыцца работа над праектам Канстытуцыі.

Планы пераходнага ўрада былі парушаны ўзброеным выступам прыхільнікаў былога прэзідэнта Лісубы. У красавіку 1998 года ўзброеныя банды, звязаныя з апалчэннем «Какойі», захапілі гідраэлектрастанцыю ў [[Буэнза|Буэнзе]], забіўшы некалькі яе работнікаў, і спынілі падачу электраэнергіі для насельніцтва Пуэнт-Нуара на працягу некалькіх тыдняў. У жніўні таго ж года года апалчэнцы пачалі партызанскую вайну ў басейне ракі [[Конга (рака)|Конга]] да паўднёва-захаду ад Бразавіля. У асноўным, яны складаліся з былых апалчэнцаў «Ніндзя». Яны займаліся забойствамі чыноўнікаў урада Сасу-Нгесо&lt;ref name=&quot;Global&quot; /&gt;.

У лістападзе і снежні 1999 года ўрад падпісаў пагадненне з прадстаўнікамі многіх, хоць і не ўсіх, паўстанцкіх груп. Гэта пагадненне пры пасярэдніцтве прэзідэнта [[Габон]]а [[Эль Хадж Амар Бонга Андзімба|Амара Бонга]] заклікала да наступных пагадненняў і ўсіх магчымых палітычных перамоваў паміж урадам і апазыцыяй.

== Ахвяры і шкода ==
З пачатку вайны салдаты і апалчэнцы абодвух бакоў займаліся вымагальніцтвам і прыгнётам грамадзянскіх асоб. Людзей затрымлівалі, збівалі і забівалі па прычыне іх этнічнай прыналежнасці. Абодва бакі выкарыстоўвалі абстрэл населеных раёнаў цяжкай артылерыяй і ракетнай зброяй. У прыватнасці, абстрэлы верталётамі Лісубы кварталаў Бразавіля прывялі да вялікіх ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва&lt;ref name=&quot;Global&quot; /&gt;. Падчас штурму Бразавіля ангольскія [[МіГ]]і нанеслі ўдары па горадзе, што таксама прывяло да ахвяраў сярод мірнага насельніцтва. У кастрычніку 1997 года пасля прыходу Сасу-Нгесо да ўлады яго апалчэнцы «Кобры» правялі павальныя ператрусы ў сталіцы, вышукваючы членаў сіл бяспекі былога ўрада Лісубы, яго апалчэнцаў і палітычных прыхільнікаў. У выніку былі забітыя дзясяткі чалавек&lt;ref name=&quot;Global&quot; /&gt;. «Кобры» таксама датычныя да павальных рабаванняў у сталіцы.

Новы віток гвалту таксама ў жніўні 1998 года прывёў да новых ахвяр і перакрыў эканамічна важны [[Кангалезская акіянічная чыгунка|чыгуначны шлях]] Бразавіль — Пуэнт-Нуар; выклікаў вялікія разбурэнні і гібель многіх людзей у дэпартаментах [[Бразавіль]], [[Пул (лэпартамент)|Пул]], [[Буэнза]] і [[Ніарэ]] і зрабіў сотні тысяч чалавек бежанцамі. Зваротныя дзеянні ўрада, у асаблівасці апалчэння «Кобры», прывялі толькі да эскалацыі гвалту ў мяцежных дэпартаментах [[Пул (дэпартамент)|Пул]], [[Буэнзе]] і [[Бразавіль]]. Да канца года ўрад страціў кантроль над паўднёвымі раёнамі краіны. У ваенных аперацыях ўрада пачалі прымаць удзел апалчэнцы-[[хуту]], набраныя ў лагерах бежанцаў з [[Руанда|Руанды]]. З 16 па 20 снежня 1998 года ў прыгарадах Бразавіля разгарнуліся баявыя дзеянні паміж апалчэнцамі «Ніндзя» і ўрадавымі войскамі, што прывяло да шматлікіх ахвяр і яшчэ большай колькасці бежанцаў.

Цяжкае становішча таксама склалася ў лагерах бежанцаў. У кастрычніку 1999 года крытычная сітуацыя склалася ў Заходнім Пуле, дзе для бежанцаў стала не хапаць харчавання і пачаліся смерці ад голаду. Лагер бежанцаў знаходзіўся ў [[Кінкала|Кінкале]], адміністрацыйным цэнтры Дэпартамента [[Пул (дэпартамент)|Пул]]. Дапамога бежанцам прыйшла толькі ад арганізацый «[[Карытас]]», якая мела падтрымку ААН.

== Наступныя падзеі==
[[Файл:Des memoires.jpg|250px|thumb|БТР-60, што застаўся як напамін аб канфлікце. Фатаграфія зробленая 9 сакавіка 2004 года.]]
У сакавіку і чэрвені 2002 года зноў актывізаваліся паўстанцкія групы, здзейсніўшы напады спачатку ў дэпартаменце Пул, а затым атакаваўшы Бразавільскі аэрапорт. Баявыя дзеянні былі лакалізаваны і атакі паўстанцаў адбітыя. Але ўжо ў кастрычніку ўзрасла колькасць нападаў мяцежнікаў «Ніндзя» ў Пуле. Актывізацыя баявых дзеянняў зноў прывяла да адтоку дзясяткаў тысяч бежанцаў з рэгіёна. Урад адкрыў так званыя гуманітарныя калідоры, каб даць бяспечны праход для тых былых паўстанцаў, хто хацеў бы зноў інтэгравацца ў грамадства.

У красавіку 2003 года больш за 2000 салдат-паўстанцаў «Ніндзя» здаліся са зброяй у дэпартаменце Пул. За гэтым рушыла ўслед мірнае пагадненне, дасягнутае 17 сакавіка 2003 года паміж урадам і лідарам апалчэнцаў «Ніндзя», прападобным [[Фрэдэрык Бінтсаму|Фрэдэрыкам Бінтсаму]]. Раззброеным былі гарантаваныя амністыі з боку ўрада. Яшчэ 600 мяцежнікаў «Ніндзя», па паведамленнях ўрада, здаліся ў маі 2003 года.

== Лётчыкі «Транс-чартар»==
19 кастрычніка 1997 года, праз тры дні пасля захопу сіламі «Кобра» Пуант-Нуарэ, у горадзе затрыманыя 16 замежных авіятараў. У 11 чалавек выяўлены савецкія замежпаспарта старога ўзору&lt;ref name=&quot;kom1&quot;&gt;Леонид Ганкин. [https://www.kommersant.ru/doc/186343  В Конго захватили русских летчиков] // Газета «Коммерсантъ» №182 от 23.10.1997, стр. 3&lt;/ref&gt;. Пазней высветлілася, што 6 з іх — жыхары [[Казань|Казані]]&lt;ref name=&quot;kom2&quot;/&gt;. Яны працавалі на самалёце [[Ан-24]]&lt;ref name=&quot;kom3&quot;/&gt; лётнага атрада Казанскага маторабудаўнічага ВЗ, арандаванага маскоўскай авіякампаніяй «Транс-чартар» (знаходзіўся ў Конга з 1 ліпеня 1997 года, будучы адзіным у атрадзе экіпажам за мяжой)&lt;ref name=&quot;kom2&quot;&gt;Шамиль Идиатуллин. [https://www.kommersant.ru/doc/186634 Конго и аресты] // Газета «Коммерсантъ» №185 от 28.10.1997, стр. 2&lt;/ref&gt;. Расіяне працавалі па кантракце з замежнай авіякампаніяй. Па адных даных гэта была кангалезская Transair Congo&lt;ref name=&quot;kom3&quot;/&gt;, па іншых — французская «Аэрлін»&lt;ref name=&quot;kom4&quot;/&gt;. Затрыманых падазравалі ў перавозках зброі для патрэб прыхільнікаў Лісубы&lt;ref name=&quot;kom2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kom1&quot;/&gt;. Пазней ім прад’явілі абвінавачванне ў гандлі зброяй і ў пілатаванні верталётаў, якія бамбілі Бразавіль&lt;ref name=&quot;kom4&quot;/&gt;.

[[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|Міністр замежных спраў РФ]] [[Яўген Прымакоў]] даручыў накіраваць у краіну спецыяльнага прадстаўніка, каб дамагчыся вызвалення суайчыннікаў. Гэтая місія была даручана дырэктару дэпартамента Афрыкі [[Міхаіл Мікалаевіч Бачарнікаў|Міхаілу Бачарнікаву]]. Пытаннямі вызвалення займалася пасольства ў [[ДР Конга]] (пасольства ў РК да таго часу эвакуіравалася), падтрымку аказвалі французскія дыпламаты. Падключылі і дыпмісію ў Анголе, паколькі краіна была саюзніцай апалчэнцаў «Кобры». Бачарнікаў вырашыў зрабіць асаблівы ўпор менавіта на ўзаемадзеянні з Анголай, абгрунтоўваючы гэта шырокім супрацоўніцтвам у савецкія гады&lt;ref name=&quot;kom3&quot;&gt;Леонид Панин. [https://www.kommersant.ru/doc/13929 Война и мир / РОССИЙСКИЕ ЗАЛЕТЧИКИ] // Журнал &quot;Коммерсантъ Власть&quot; №42 от 18.11.1997, стр. 44&lt;/ref&gt;. У лістападзе ўдалося дамагчыся вызвалення палонных. Спярша на радзіму вярнуліся 9 чалавек: Алег Пучкоў, Аляксандр Міхайлаў, Фарыд Сабіраў, Аляксандр Лазараў, Вадзім Лапцеў, Сяргей Васюхін, Аляксандр Тарасаў, Ігар Нікіцін і Уладзімір Варапаеў&lt;ref name=&quot;kom4&quot;/&gt;. Пазней вызвалілі&lt;ref name= &quot;kom3&quot;/&gt; і астатніх дваіх — камандзіра аднаго з экіпажаў Міхаіла Благасклоннага і тэхніка Канстанціна Яцкевіча&lt;ref name=&quot;kom4&quot;&gt;Александр Раскин и Сергей Тополь. [https://www.kommersant.ru/doc/187332  Возвращение летчиков из Конго] // Газета «Коммерсантъ» №193 от 11.11.1997, стр. 3&lt;/ref&gt;.

Выданне «[[Коммерсантъ]]» параўнала інцыдэнт з [[захоп самалёта Іл-76 3 жніўня 1995 года|захопам у 1995 годзе талібамі самалёта Іл-76]]. Меркавана кангалезскія баевікі імкнуліся, як і ў свой час афганскія, атрымаць выгаду: з дапамогай таргоў вакол выдачы палонных завязаць кантакты з прадстаўнікамі многіх краін свету&lt;ref name=&quot;kom1&quot;/&gt;.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.globalsecurity.org/military/world/war/congo-b.htm GlobalSecurity.org]
[[Катэгорыя:Войны XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Грамадзянскія войны]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Рэспублікі Конга]]
[[Катэгорыя:Войны Рэспублікі Конга]]
[[Катэгорыя:Войны Анголы]]</text>
      <sha1>qgglbbhcqvuhepyey1b9ijregbzuli0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў</title>
    <ns>4</ns>
    <id>705534</id>
    <revision>
      <id>5141350</id>
      <parentid>5138070</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T21:26:37Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5141350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="e9v8szdhs792rfsszm1m5v3mqzfvo7k" xml:space="preserve">{{Index box}}

{{/Шапка}}

== Спіс на хаванне ==
* Мінатор-Сэрвіс {{зроблена}}
* Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт {{зроблена}}
&lt;!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --&gt;

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>e9v8szdhs792rfsszm1m5v3mqzfvo7k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141506</id>
      <parentid>5141350</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:43:18Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5141506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="411" sha1="4ont4y4hf1c8go7aqu3l361arrqfv4q" xml:space="preserve">{{Index box}}

{{/Шапка}}

== Спіс на хаванне ==
* Дзень палітвязняў
* Мінатор-Сэрвіс {{зроблена}}
* Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт {{зроблена}}
&lt;!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --&gt;

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>4ont4y4hf1c8go7aqu3l361arrqfv4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адам Султанавіч Дзелімханаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>705753</id>
    <revision>
      <id>5141469</id>
      <parentid>5116896</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24060" sha1="5fmk3sja9f9q4nq3p39737fjd18g3ih" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Адам Султанавіч Дзелімханаў''' ({{lang-ru|Адам Султанович Делимханов}}; нар. [[25 верасня]] [[1969]], [[Беной (Нажай-Юртаўскі раён)|Беной]], [[Нажай-Юртаўскі раён]], [[Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чачэна-Інгушская АССР]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — [[Расія|расійскі]] [[дзяржаўны дзеяч]]. Намеснік старшыні [[Урад Чачэнскай Рэспублікі|Урада Чачэнскай рэспублікі]] ([[2006]]—[[2007]]). Дэпутат [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі]] V, VI і VII скліканняў, член партыі «[[Адзіная Расія]]». У Дзярждуме VII склікання — член камітэта Дзярждумы па бяспецы і супрацьдзеянні карупцыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://duma.gov.ru/duma/persons/99110948/|title=Делимханов Адам Султанович|publisher=Государственная Дума|lang=ru|accessdate=2019-08-03}}&lt;/ref&gt;.

У часы [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыі]] быў асабістым кіроўцам [[палявы камандзір|палявога камандзіра]] [[Салман Бетыравіч Радуеў|Салмана Радуева]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/118997/|title=Делимханов Адам Султанович|author=Кавказский Узел|website=Кавказский Узел|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/1150992 Чем известен Адам Делимханов]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/delimhanov-adam-sultanovich|title=Делимханов, Адам Султанович|website=ТАСС|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kavkazr.com/a/styd-kadyrovtsa/28595585.html|title=Стыд кадыровца|website=RFE/RL|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.proekt.media/investigation/kadyrov-krotov/|title=Как зарабатывают Рамзан Кадыров и Адам Делимханов|website=Проект.|date=2020-07-14|accessdate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518140104/https://www.proekt.media/investigation/kadyrov-krotov/|archivedate=18 мая 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/23/02/2016/56cc7b429a7947d87e7210b7|title=Кадыров в девяти главах: что нового о лидере Чечни узнали авторы доклада|website=РБК|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/11/23/82841-shpionit-donosit-nakazyvat|title=Шпионить, доносить, наказывать|website=Новая газета - Novayagazeta.ru|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://ru.reporter.kg/kto-takoi-adam-delimkhanov-figuriruiushchii-v-pokazaniiakh-atakhanova-po-delu-batukaeva/|title=Кто такой Адам Делимханов, фигурирующий в показаниях Атаханова по делу Батукаева?|website=Reporter.kg|date=2019-11-22|accessdate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027194434/https://ru.reporter.kg/kto-takoi-adam-delimkhanov-figuriruiushchii-v-pokazaniiakh-atakhanova-po-delu-batukaeva/|archivedate=27 кастрычніка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ladno.ru/person/delimhanov/bio/|title=Делимханов Адам Султанович, Биография|website=ladno.ru|accessdate=2021-01-12|archive-date=18 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418145019/http://ladno.ru/person/delimhanov/bio/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mbk-news.appspot.com/suzhet/osobennosti-chechenskogo/|title=Особенности чеченского бизнеса. Что нужно знать про расследование «Проекта» о связанных с руководством Чечни активах – МБХ медиа|website=МБХ медиа — новости, тексты, видео|date=2020-07-14|accessdate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113203121/https://mbk-news.appspot.com/suzhet/osobennosti-chechenskogo/|archivedate=13 студзеня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zavtra&quot;&gt;[http://zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/09/827/21.html Кавказ — стратегический рубеж России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090927153851/http://zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/09/827/21.html |date=27 верасня 2009 }} «Беседа» Р. Кадырова и главного редактора газеты «Завтра» Александра Проханова, 23 сентября 2009.&lt;/ref&gt;. Праваабаронцы і журналісты Расіі неаднаразова абвінавачвалі Дзелімханава ў сур’ёзных парушэннях правоў чалавека&lt;ref&gt;[https://www.golos-ameriki.ru/a/us-kadyrov-sanctions/4818623.html США могут заняться поисками активов Рамзана Кадырова в арабских странах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190923223611/https://www.golos-ameriki.ru/a/us-kadyrov-sanctions/4818623.html |date=23 верасня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
[[Файл:Адам Делимханов и Ахмед Догаев.jpg|thumb|Адам Дзелімханаў і [[Ахмед Шамхановіч Дагаеў|Ахмед Дагаеў]] на сустрэчы з прэзідэнтам РФ, 2021 год]]
Адам Дзелімханаў нарадзіўся 25 верасня 1969 года ў паселішчы [[Беной (Нажай-Юртаўскі раён)|Беной]] Нажай-Юртаўскага раёна [[Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чачэна-Інгушскай АССР]]. Сваяк (па даных шэрагу СМІ, стрыечны брат) [[Рамзан Кадыраў|Рамзана Кадырава]]&lt;ref name=&quot;Komm&quot;&gt;[http://www.kommersant.ru/doc-y.aspx?DocsID=1150992 Чем известен Адам Делимханов] Коммерсантъ 6 апреля 2009.&lt;/ref&gt;.

У 1987—1989 гадах Дзелімханаў праходзіў тэрміновую службу ў [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. З сакавіка па ліпень 1990 года працаваў слесарам 3-га разраду ў рамонтна-тэхнічным прадпрыемстве «Аргунскае», затым па 1991 год — забеспячэнцам прадпрыемства «Цешам». У 1994 годзе скончыў [[Чачэнскі дзяржаўны ўніверсітэт]]&lt;ref name=&quot;Komm&quot;/&gt;.

У другой палове 1990-х гадоў Дзелімханаў быў кіроўцам чачэнскага палявога камандзіра [[Салман Бетыравіч Радуеў|Салмана Радуева]]&lt;ref name=&quot;Komm&quot; /&gt;. З пачаткам Другой чачэнскай вайны ў 1999 годзе ён апынуўся сярод чачэнцаў, якія перайшлі на бок федэральных сіл. З сакавіка 2000-га да жніўня 2003 года працаваў у органах унутраных спраў у якасці стажора, потым супрацоўніка, а ў далейшым — інспектара па аналізе і планаванні штаба асобнай роты міліцыі пры МУС Чачэнскай Рэспублікі па ахове аб’ектаў — будынкаў органаў дзяржаўнай улады (служба бяспекі кіраўніка адміністрацыі Чачні Ахмата Кадырава). З 2000 года працаваў у праваахоўных органах РФ. У снежні 2001 года на Дзелімханава быў здзейснены замах. У жніўні—верасні 2003 года — камандзір батальёна міліцыі аддзела пазаведамаснай аховы пры [[Гудэрмес]]скам ГАУС. У 2003—2006 гадах — камандзір палка ўпраўлення пазаведамаснай аховы пры МУС Чачэнскай рэспублікі па ахове аб’ектаў нафтагазавага комплексу.

З 18 ліпеня 2006 года — намеснік старшыні ўрада Чачэнскай Рэспублікі. «Новая газета» адзначала, што калі ў маі 2007 года ў МУС Чачні выклікалі каля ста бацькоў баевікоў, віцэ-прэм’ер Чачні Адам Дзелімханаў заявіў, што нікому з тых, што пайшлі ў лес прабачэння не будзе: «ім будуць галовы рэзаць»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Чечня: война поколений, «Новая Газета». |url=http://www.novayagazeta.ru/politics/46543.html |accessdate=11 красавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220428045135/https://novayagazeta.ru/politics/46543.html |archivedate=28 красавіка 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У верасні 2007 года Дзелімханаў паведаміў, што [[Доку Хаматавіч Умараў|Доку Умараў]], які называў сябе «прэзідэнтам [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыі]]», будзе затрыманы і аддадзены пад суд, альбо знішчаны.

На [[Выбары ў Дзяржаўную думу (2007)|выбарах]] 2 снежня 2007 года Дзелімханаў абраны ў Дзяржаўную думу. У Думе займаў пасаду намесніка старшыні Камітэта па справах федэрацыі і рэгіянальнай палітыцы.

У 2008 годзе, пасля забойства [[Руслан Бекмірзаевіч Ямадаеў|Руслана Ямадаева]], былога дэпутата Дзярждумы, застрэленага ў цэнтры Масквы, яго брат [[Іса Бекмірзаевіч Ямадаеў|Іса Ямадаеў]] у інтэрв’ю выданню «Московский комсомолец» прама абвінаваціў Дзелімханава ў непасрэднай арганізацыі забойства і паведаміў, што ў Чачні ён вядомы пад мянушкай «Кат», таму што ён кіруе смяротнымі карамі і выкраданнямі&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.newsru.com/world/27apr2009/interpol.html Новости NEWSru.com :: Фото депутата Делимханова украсило собой сайт Интерпола: как опасного преступника его ищут по всему миру, но не в РФ&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.

5 красавіка 2009 года паліцыя горада [[Дубай (горад)|Дубай]] ([[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]]) заявіла, што арыштаваны двое непасрэдных удзельнікаў замаху на Суліма Ямадаева: грамадзянін [[Іран]]а Махдзі Лорнія і грамадзянін [[Таджыкістан]]а Махсуд Джан; было таксама заяўлена, што трое грамадзян Расіі і грамадзянін Казахстана будуць абвешчаны ў міжнародны вышук, у прыватнасці, Адам Дзелімханаў; апошні назваў абвінавачванні ў яго адрас правакацыяй і заявіў пра гатоўнасць супрацоўнічаць са следствам&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?docsid=1150932 Дубайская полиция пришла к диаспорным выводам] // Коммерсантъ, 6 апреля 2009.&lt;/ref&gt;. Дзелімханаў абвешчаны ў міжнародны вышук. Яго анкета і фатаграфія з’явіліся на афіцыйным сайце Генеральнага сакратарыята Інтэрпола. Як адзначаў «Інтэрфакс», дакумент распаўсюджаны з так званым «чырвоным кутом» — сведчаннем дачыненні дадзенага чалавека&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;.

У інтэрв’ю, апублікаваным 23 верасня 2009 года, кіраўнік Чачні Рамзан Кадыраў назваў Адама Дзелімханава сваім пераемнікам: {{цытата|Ёсць каманда, ёсць людзі, якія працягнуць маю справу. Кожнаму камандзіру я заўсёды ставіў задачу рыхтаваць пасля сябе чалавека. Я падрыхтаваў чалавека, які можа мяне змяніць. [- Аляксандр Праханаў: гэта хто?] Адам Дзелімханаў. Самы блізкі мой сябар. Бліжэй, чым брат. Яго ўсе мае браты, усе пляменнікі, усе сваякі любяць, і ўсе яны ў баі. Ён цяпер у гарах ваюе. Будучы дэпутатам Дзярждумы ад Чачэнскай рэспублікі, ён ваюе ў гарах&lt;ref name=&quot;Zavtra&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/politics/20090924/186329049.html Кадыров назвал депутата Делимханова своим преемником, «РИА Новости».]&lt;/ref&gt;}}

У 2010 г. Адам Дзелімханаў курыраваў работы па стварэнні мемарыяльнага паркавага комплексу на [[Вуліца Кадырава|вуліцы Кадырава]] ў Маскве. Былі добраўпарадкаваны двары, створаны дзіцячыя пляцоўкі. Галоўнымі ўпрыгожваннямі сталі два фантана і мініяцюрная арка. Сродкі былі вылучаныя рэгіянальным грамадскім фондам імя А. Кадырава. {{цытата|Людзі прывыклі да еўрапейскага стылю, але мы прадставілі тут наш, [[Вайнахі|вайнахскі]] стыль. Упэўнены, жыхарам дамоў спадабаецца новае аблічча вуліцы. Мы, у сваю чаргу, асноўны акцэнт робім на якасць праводзімых работ. Пасля іх заканчэння ацэнку праведзенай работы кіраўнік Чачэнскай Рэспублікі дасць асабіста.}}- сказаў ён на афіцыйным адкрыцці комплексу 19 верасня 2010 г.

3 снежня 2013 года ў Дзярждуме Дзелімханаў уступіў у слоўны канфлікт з іншым дэпутатам ад «Адзінай Расіі» [[Аляксей Аляксандравіч Жураўлёў|Аляксеем Жураўлёвым]], падчас якога завязалася бойка, таксама пацярпеў і наведвальнік Жураўлёва. Са слоў відавочцаў, падчас бойкі ў Дзелімханава выпаў залаты пісталет. Старшыня Дзярждумы Сяргей Нарышкін рэзка раскрытыкаваў паводзіны абодвух дэпутатаў. Пазней Дзелімханаў і Жураўлёў заявілі аб прымірэнні&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/social/2013/12/04/5782873.shtml Депутаты Делимханов и Журавлев объявили о примирении после драки — Газета. Ru | Общество&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://grani.ru/Politics/Russia/Parliament/Duma/m.221855.html |title=Грани. Ру: В Думе подрались единоросы Делимханов и Журавлев {{!}} Политика / Россия / Парламент / Госдума&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=11 красавіка 2022 |archive-date=4 снежня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204214611/http://grani.ru/Politics/Russia/Parliament/Duma/m.221855.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

1 лютага 2022 года ў прамым эфіры ў Instagram паабяцаў [[Абезгалоўліванне|адрэзаць галовы]] членам сям’і суддзі [[Справа Янгулбаевых|Сайдзі Янгулбаева]] і тым, хто перавядзе відэа на рускую мову. Раней з пагрозамі ў адрас сям’і Янгулбаевых выступіў і кіраўнік Чачні Рамзан Кадыраў&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Депутат Госдумы Адам Делимханов поклялся отрезать головы родственникам судьи Янгулбаева и тем, кто переведет его угрозы на русский язык|url=https://theins.ru/news/248307|website=The Insider|date=2022-02-01}}&lt;/ref&gt;.

== Законатворчая дзейнасць ==
З 2007 па 2019 год, на працягу выканання паўнамоцтваў дэпутата Дзяржаўнай Думы V, VI і VII скліканняў, выступіў сааўтарам 20 заканадаўчых ініцыятыў і паправак да праектаў федэральных законаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sozd.duma.gov.ru/oz?cond%5BThematicBlockOfBills%5D=any&amp;b%5BPersonDeputy%5D%5B%5D=434E4B81-B01E-48EC-ADBE-DCF92A30AB96#data_source_tab_b|title=Объекты законотворчества :: Система обеспечения законодательной деятельности|publisher=sozd.duma.gov.ru|accessdate=2019-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216184618/https://sozd.duma.gov.ru/oz?cond%5BThematicBlockOfBills%5D=any&amp;b%5BPersonDeputy%5D%5B%5D=434E4B81-B01E-48EC-ADBE-DCF92A30AB96#data_source_tab_b|archivedate=16 лютага 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Багацце ==
У рэйтынгу 500 расійскіх мільярдэраў, складзеным часопісам «Финанс» у пачатку 2011 года, Адам Дзелімханаў заняў 314 месца. Яго капітал быў ацэнены ў 300 мільёнаў долараў або 9,1 млрд рублёў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://m2011.finansmag.ru/ |title=Рейтинг российских миллиардеров 2011. Журнал «Финанс.» № 5 (384) 14-20.02.2011 |accessdate=2011-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120605031517/http://m2011.finansmag.ru/ |archivedate=2012-06-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Па афіцыйных даных за 2011 год ён атрымаў даход у суме 1,9 млн рублёў, а яго жонка — 187 тысяч рублёў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/131490/|title=Делимханов Адам Султанович|publisher=Государственная дума Российской Федерации|accessdate=2012-12-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CxdRI4fk?url=http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/131490/|archivedate=2012-12-16}}&lt;/ref&gt;.

== Санкцыі ==
У ліпені 2014 года Міністэрства фінансаў ЗША ўвяло санкцыі ў дачыненні да Дзелімханава. Яны прадугледжвалі замарозку актываў на тэрыторыі ЗША і забарону на камерцыйныя аперацыі з грамадзянамі гэтай краіны. У Мінфіне лічалі, што дэпутат «дзейнічаў ад імя або ў інтарэсах ключавога члена» транснацыянальнай крымінальнай групоўкі «Брацкае кола» [[Гафуры-Арсланбек Ахмедавіч Рахімаў|Гафуры Рахімава]]&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/2503982 Минфин США вписал депутата Госдумы в организованную преступность]&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2019 года Камітэт па замежных справах Кангрэсу ЗША ўхваліў праект рэзалюцыі аб санкцыях за забойства Барыса Нямцова. Ініцыятарам расследавання фінансавай дзейнасці лідара Чачні выступіў кангрэсмэн Том Маліноўскі. Дзелімханаў з’яўляўся фігурантам гэтага пакета санкцый разам з кіраўніком рэспублікі Кадыравым, у рамках якога планавалася ўвядзенне абмежавальных мер і праверка актываў у арабскіх краінах&lt;ref&gt;[https://echo.msk.ru/news/2385065-echo.html Соединенные штаты заинтересовались активами Рамзана Кадырова в арабских странах]&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.gosduma.net/structure/deputies/1756816/ Адам Делимханов на сайте Государственной Думы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220513042601/http://www.gosduma.net/structure/deputies/1756816/ |date=13 мая 2022 }}
* [http://www.grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=17&amp;PubID=3095 Интервью Адама Делимханова]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дзелімханаў Адам Султанавіч}}
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Другой чачэнскай вайны]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі V склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VI склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VII склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VIII склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі ад аднамандатных акруг]]</text>
      <sha1>5fmk3sja9f9q4nq3p39737fjd18g3ih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141471</id>
      <parentid>5141469</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5141471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24115" sha1="f374w478i2rj4ug5u9n436jkuzik2gw" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Адам Султанавіч Дзелімханаў''' ({{lang-ru|Адам Султанович Делимханов}}; нар. [[25 верасня]] [[1969]], [[Беной (Нажай-Юртаўскі раён)|Беной]], [[Нажай-Юртаўскі раён]], [[Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чачэна-Інгушская АССР]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — [[Расія|расійскі]] [[дзяржаўны дзеяч]]. Намеснік старшыні [[Урад Чачэнскай Рэспублікі|Урада Чачэнскай рэспублікі]] ([[2006]]—[[2007]]). Дэпутат [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі]] V, VI і VII скліканняў, член партыі «[[Адзіная Расія]]». У Дзярждуме VII склікання — член камітэта Дзярждумы па бяспецы і супрацьдзеянні карупцыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://duma.gov.ru/duma/persons/99110948/|title=Делимханов Адам Султанович|publisher=Государственная Дума|lang=ru|accessdate=2019-08-03}}&lt;/ref&gt;.

У часы [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыі]] быў асабістым кіроўцам [[палявы камандзір|палявога камандзіра]] [[Салман Бетыравіч Радуеў|Салмана Радуева]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/118997/|title=Делимханов Адам Султанович|author=Кавказский Узел|website=Кавказский Узел|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/1150992 Чем известен Адам Делимханов]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/delimhanov-adam-sultanovich|title=Делимханов, Адам Султанович|website=ТАСС|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kavkazr.com/a/styd-kadyrovtsa/28595585.html|title=Стыд кадыровца|website=RFE/RL|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.proekt.media/investigation/kadyrov-krotov/|title=Как зарабатывают Рамзан Кадыров и Адам Делимханов|website=Проект.|date=2020-07-14|accessdate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518140104/https://www.proekt.media/investigation/kadyrov-krotov/|archivedate=18 мая 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/23/02/2016/56cc7b429a7947d87e7210b7|title=Кадыров в девяти главах: что нового о лидере Чечни узнали авторы доклада|website=РБК|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/11/23/82841-shpionit-donosit-nakazyvat|title=Шпионить, доносить, наказывать|website=Новая газета - Novayagazeta.ru|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://ru.reporter.kg/kto-takoi-adam-delimkhanov-figuriruiushchii-v-pokazaniiakh-atakhanova-po-delu-batukaeva/|title=Кто такой Адам Делимханов, фигурирующий в показаниях Атаханова по делу Батукаева?|website=Reporter.kg|date=2019-11-22|accessdate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027194434/https://ru.reporter.kg/kto-takoi-adam-delimkhanov-figuriruiushchii-v-pokazaniiakh-atakhanova-po-delu-batukaeva/|archivedate=27 кастрычніка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ladno.ru/person/delimhanov/bio/|title=Делимханов Адам Султанович, Биография|website=ladno.ru|accessdate=2021-01-12|archive-date=18 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418145019/http://ladno.ru/person/delimhanov/bio/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mbk-news.appspot.com/suzhet/osobennosti-chechenskogo/|title=Особенности чеченского бизнеса. Что нужно знать про расследование «Проекта» о связанных с руководством Чечни активах – МБХ медиа|website=МБХ медиа — новости, тексты, видео|date=2020-07-14|accessdate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113203121/https://mbk-news.appspot.com/suzhet/osobennosti-chechenskogo/|archivedate=13 студзеня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zavtra&quot;&gt;[http://zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/09/827/21.html Кавказ — стратегический рубеж России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090927153851/http://zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/09/827/21.html |date=27 верасня 2009 }} «Беседа» Р. Кадырова и главного редактора газеты «Завтра» Александра Проханова, 23 сентября 2009.&lt;/ref&gt;. Праваабаронцы і журналісты Расіі неаднаразова абвінавачвалі Дзелімханава ў сур’ёзных парушэннях правоў чалавека&lt;ref&gt;[https://www.golos-ameriki.ru/a/us-kadyrov-sanctions/4818623.html США могут заняться поисками активов Рамзана Кадырова в арабских странах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190923223611/https://www.golos-ameriki.ru/a/us-kadyrov-sanctions/4818623.html |date=23 верасня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
[[Файл:Адам Делимханов и Ахмед Догаев.jpg|thumb|Адам Дзелімханаў і [[Ахмед Шамхановіч Дагаеў|Ахмед Дагаеў]] на сустрэчы з прэзідэнтам РФ, 2021 год]]
Адам Дзелімханаў нарадзіўся 25 верасня 1969 года ў паселішчы [[Беной (Нажай-Юртаўскі раён)|Беной]] Нажай-Юртаўскага раёна [[Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чачэна-Інгушскай АССР]]. Сваяк (па даных шэрагу СМІ, стрыечны брат) [[Рамзан Кадыраў|Рамзана Кадырава]]&lt;ref name=&quot;Komm&quot;&gt;[http://www.kommersant.ru/doc-y.aspx?DocsID=1150992 Чем известен Адам Делимханов] Коммерсантъ 6 апреля 2009.&lt;/ref&gt;.

У 1987—1989 гадах Дзелімханаў праходзіў тэрміновую службу ў [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. З сакавіка па ліпень 1990 года працаваў слесарам 3-га разраду ў рамонтна-тэхнічным прадпрыемстве «Аргунскае», затым па 1991 год — забеспячэнцам прадпрыемства «Цешам». У 1994 годзе скончыў [[Чачэнскі дзяржаўны ўніверсітэт]]&lt;ref name=&quot;Komm&quot;/&gt;.

У другой палове 1990-х гадоў Дзелімханаў быў кіроўцам чачэнскага палявога камандзіра [[Салман Бетыравіч Радуеў|Салмана Радуева]]&lt;ref name=&quot;Komm&quot; /&gt;. З пачаткам Другой чачэнскай вайны ў 1999 годзе ён апынуўся сярод чачэнцаў, якія перайшлі на бок федэральных сіл. З сакавіка 2000-га да жніўня 2003 года працаваў у органах унутраных спраў у якасці стажора, потым супрацоўніка, а ў далейшым — інспектара па аналізе і планаванні штаба асобнай роты міліцыі пры МУС Чачэнскай Рэспублікі па ахове аб’ектаў — будынкаў органаў дзяржаўнай улады (служба бяспекі кіраўніка адміністрацыі Чачні Ахмата Кадырава). З 2000 года працаваў у праваахоўных органах РФ. У снежні 2001 года на Дзелімханава быў здзейснены замах. У жніўні—верасні 2003 года — камандзір батальёна міліцыі аддзела пазаведамаснай аховы пры [[Гудэрмес]]кам ГАУС. У 2003—2006 гадах — камандзір палка ўпраўлення пазаведамаснай аховы пры МУС Чачэнскай рэспублікі па ахове аб’ектаў нафтагазавага комплексу.

З 18 ліпеня 2006 года — намеснік старшыні ўрада Чачэнскай Рэспублікі. «Новая газета» адзначала, што калі ў маі 2007 года ў МУС Чачні выклікалі каля ста бацькоў баевікоў, віцэ-прэм’ер Чачні Адам Дзелімханаў заявіў, што нікому з тых, што пайшлі ў лес прабачэння не будзе: «ім будуць галовы рэзаць»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Чечня: война поколений, «Новая Газета». |url=http://www.novayagazeta.ru/politics/46543.html |accessdate=11 красавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220428045135/https://novayagazeta.ru/politics/46543.html |archivedate=28 красавіка 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У верасні 2007 года Дзелімханаў паведаміў, што [[Доку Хаматавіч Умараў|Доку Умараў]], які называў сябе «прэзідэнтам [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыі]]», будзе затрыманы і аддадзены пад суд, альбо знішчаны.

На [[Выбары ў Дзяржаўную думу (2007)|выбарах]] 2 снежня 2007 года Дзелімханаў абраны ў Дзяржаўную думу. У Думе займаў пасаду намесніка старшыні Камітэта па справах федэрацыі і рэгіянальнай палітыцы.

У 2010 г. Адам Дзелімханаў курыраваў работы па стварэнні мемарыяльнага паркавага комплексу на [[Вуліца Кадырава|вуліцы Кадырава]] ў Маскве. Былі добраўпарадкаваны двары, створаны дзіцячыя пляцоўкі. Галоўнымі ўпрыгожваннямі сталі два фантана і мініяцюрная арка. Сродкі былі вылучаныя рэгіянальным грамадскім фондам імя А. Кадырава. {{цытата|Людзі прывыклі да еўрапейскага стылю, але мы прадставілі тут наш, [[Вайнахі|вайнахскі]] стыль. Упэўнены, жыхарам дамоў спадабаецца новае аблічча вуліцы. Мы, у сваю чаргу, асноўны акцэнт робім на якасць праводзімых работ. Пасля іх заканчэння ацэнку праведзенай работы кіраўнік Чачэнскай Рэспублікі дасць асабіста.}}- сказаў ён на афіцыйным адкрыцці комплексу 19 верасня 2010 г.

3 снежня 2013 года ў Дзярждуме Дзелімханаў уступіў у слоўны канфлікт з іншым дэпутатам ад «Адзінай Расіі» [[Аляксей Аляксандравіч Жураўлёў|Аляксеем Жураўлёвым]], падчас якога завязалася бойка, таксама пацярпеў і наведвальнік Жураўлёва. Са слоў відавочцаў, падчас бойкі ў Дзелімханава выпаў залаты пісталет. Старшыня Дзярждумы Сяргей Нарышкін рэзка раскрытыкаваў паводзіны абодвух дэпутатаў. Пазней Дзелімханаў і Жураўлёў заявілі аб прымірэнні&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/social/2013/12/04/5782873.shtml Депутаты Делимханов и Журавлев объявили о примирении после драки — Газета. Ru | Общество&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://grani.ru/Politics/Russia/Parliament/Duma/m.221855.html |title=Грани. Ру: В Думе подрались единоросы Делимханов и Журавлев {{!}} Политика / Россия / Парламент / Госдума&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=11 красавіка 2022 |archive-date=4 снежня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204214611/http://grani.ru/Politics/Russia/Parliament/Duma/m.221855.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

1 лютага 2022 года ў прамым эфіры ў Instagram паабяцаў [[Абезгалоўліванне|адрэзаць галовы]] членам сям’і суддзі [[Справа Янгулбаевых|Сайдзі Янгулбаева]] і тым, хто перавядзе відэа на рускую мову. Раней з пагрозамі ў адрас сям’і Янгулбаевых выступіў і кіраўнік Чачні Рамзан Кадыраў&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Депутат Госдумы Адам Делимханов поклялся отрезать головы родственникам судьи Янгулбаева и тем, кто переведет его угрозы на русский язык|url=https://theins.ru/news/248307|website=The Insider|date=2022-02-01}}&lt;/ref&gt;.

== Забойства Руслана Ямадаева ==
У 2008 годзе, пасля забойства [[Руслан Бекмірзаевіч Ямадаеў|Руслана Ямадаева]], былога дэпутата Дзярждумы, застрэленага ў цэнтры Масквы, яго брат [[Іса Бекмірзаевіч Ямадаеў|Іса Ямадаеў]] у інтэрв’ю выданню «Московский комсомолец» прама абвінаваціў Дзелімханава ў непасрэднай арганізацыі забойства і паведаміў, што ў Чачні ён вядомы пад мянушкай «Кат», таму што ён кіруе смяротнымі карамі і выкраданнямі&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.newsru.com/world/27apr2009/interpol.html Новости NEWSru.com :: Фото депутата Делимханова украсило собой сайт Интерпола: как опасного преступника его ищут по всему миру, но не в РФ&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.

5 красавіка 2009 года паліцыя горада [[Дубай (горад)|Дубай]] ([[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]]) заявіла, што арыштаваны двое непасрэдных удзельнікаў замаху на Суліма Ямадаева: грамадзянін [[Іран]]а Махдзі Лорнія і грамадзянін [[Таджыкістан]]а Махсуд Джан; было таксама заяўлена, што трое грамадзян Расіі і грамадзянін Казахстана будуць абвешчаны ў міжнародны вышук, у прыватнасці, Адам Дзелімханаў; апошні назваў абвінавачванні на яго адрас правакацыяй і заявіў пра гатоўнасць супрацоўнічаць са следствам&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?docsid=1150932 Дубайская полиция пришла к диаспорным выводам] // Коммерсантъ, 6 апреля 2009.&lt;/ref&gt;. Дзелімханаў абвешчаны ў міжнародны вышук. Яго анкета і фатаграфія з’явіліся на афіцыйным сайце Генеральнага сакратарыята Інтэрпола. Як адзначаў «Інтэрфакс», дакумент распаўсюджаны з так званым «чырвоным кутом» — сведчаннем дачыненні дадзенага чалавека&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;.

У інтэрв’ю, апублікаваным 23 верасня 2009 года, кіраўнік Чачні Рамзан Кадыраў назваў Адама Дзелімханава сваім пераемнікам: {{цытата|Ёсць каманда, ёсць людзі, якія працягнуць маю справу. Кожнаму камандзіру я заўсёды ставіў задачу рыхтаваць пасля сябе чалавека. Я падрыхтаваў чалавека, які можа мяне змяніць. [- Аляксандр Праханаў: гэта хто?] Адам Дзелімханаў. Самы блізкі мой сябар. Бліжэй, чым брат. Яго ўсе мае браты, усе пляменнікі, усе сваякі любяць, і ўсе яны ў баі. Ён цяпер у гарах ваюе. Будучы дэпутатам Дзярждумы ад Чачэнскай рэспублікі, ён ваюе ў гарах&lt;ref name=&quot;Zavtra&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/politics/20090924/186329049.html Кадыров назвал депутата Делимханова своим преемником, «РИА Новости».]&lt;/ref&gt;.}}

== Законатворчая дзейнасць ==
З 2007 па 2019 год, на працягу выканання паўнамоцтваў дэпутата Дзяржаўнай Думы V, VI і VII скліканняў, выступіў сааўтарам 20 заканадаўчых ініцыятыў і паправак да праектаў федэральных законаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sozd.duma.gov.ru/oz?cond%5BThematicBlockOfBills%5D=any&amp;b%5BPersonDeputy%5D%5B%5D=434E4B81-B01E-48EC-ADBE-DCF92A30AB96#data_source_tab_b|title=Объекты законотворчества :: Система обеспечения законодательной деятельности|publisher=sozd.duma.gov.ru|accessdate=2019-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216184618/https://sozd.duma.gov.ru/oz?cond%5BThematicBlockOfBills%5D=any&amp;b%5BPersonDeputy%5D%5B%5D=434E4B81-B01E-48EC-ADBE-DCF92A30AB96#data_source_tab_b|archivedate=16 лютага 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Багацце ==
У рэйтынгу 500 расійскіх мільярдэраў, складзеным часопісам «Финанс» у пачатку 2011 года, Адам Дзелімханаў заняў 314 месца. Яго капітал быў ацэнены ў 300 мільёнаў долараў або 9,1 млрд рублёў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://m2011.finansmag.ru/ |title=Рейтинг российских миллиардеров 2011. Журнал «Финанс.» № 5 (384) 14-20.02.2011 |accessdate=2011-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120605031517/http://m2011.finansmag.ru/ |archivedate=2012-06-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Па афіцыйных даных за 2011 год ён атрымаў даход у суме 1,9 млн рублёў, а яго жонка — 187 тысяч рублёў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/131490/|title=Делимханов Адам Султанович|publisher=Государственная дума Российской Федерации|accessdate=2012-12-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CxdRI4fk?url=http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/131490/|archivedate=2012-12-16}}&lt;/ref&gt;.

== Санкцыі ==
У ліпені 2014 года Міністэрства фінансаў ЗША ўвяло санкцыі ў дачыненні да Дзелімханава. Яны прадугледжвалі замарозку актываў на тэрыторыі ЗША і забарону на камерцыйныя аперацыі з грамадзянамі гэтай краіны. У Мінфіне лічалі, што дэпутат «дзейнічаў ад імя або ў інтарэсах ключавога члена» транснацыянальнай крымінальнай групоўкі «Брацкае кола» [[Гафуры-Арсланбек Ахмедавіч Рахімаў|Гафуры Рахімава]]&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/2503982 Минфин США вписал депутата Госдумы в организованную преступность]&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2019 года Камітэт па замежных справах Кангрэсу ЗША ўхваліў праект рэзалюцыі аб санкцыях за забойства Барыса Нямцова. Ініцыятарам расследавання фінансавай дзейнасці лідара Чачні выступіў кангрэсмэн Том Маліноўскі. Дзелімханаў з’яўляўся фігурантам гэтага пакета санкцый разам з кіраўніком рэспублікі Кадыравым, у рамках якога планавалася ўвядзенне абмежавальных мер і праверка актываў у арабскіх краінах&lt;ref&gt;[https://echo.msk.ru/news/2385065-echo.html Соединенные штаты заинтересовались активами Рамзана Кадырова в арабских странах]&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.gosduma.net/structure/deputies/1756816/ Адам Делимханов на сайте Государственной Думы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220513042601/http://www.gosduma.net/structure/deputies/1756816/ |date=13 мая 2022 }}
* [http://www.grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=17&amp;PubID=3095 Интервью Адама Делимханова]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дзелімханаў Адам Султанавіч}}
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Другой чачэнскай вайны]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі V склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VI склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VII склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VIII склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі ад аднамандатных акруг]]</text>
      <sha1>f374w478i2rj4ug5u9n436jkuzik2gw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141472</id>
      <parentid>5141471</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25239" sha1="8wwzcm2q1mofbg7jyf9mcmgzc71qx62" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Адам Султанавіч Дзелімханаў''' ({{lang-ru|Адам Султанович Делимханов}}; нар. [[25 верасня]] [[1969]], [[Беной (Нажай-Юртаўскі раён)|Беной]], [[Нажай-Юртаўскі раён]], [[Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чачэна-Інгушская АССР]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — [[Расія|расійскі]] [[дзяржаўны дзеяч]]. Намеснік старшыні [[Урад Чачэнскай Рэспублікі|Урада Чачэнскай рэспублікі]] ([[2006]]—[[2007]]). Дэпутат [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі]] V, VI і VII скліканняў, член партыі «[[Адзіная Расія]]». У Дзярждуме VII склікання — член камітэта Дзярждумы па бяспецы і супрацьдзеянні карупцыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://duma.gov.ru/duma/persons/99110948/|title=Делимханов Адам Султанович|publisher=Государственная Дума|lang=ru|accessdate=2019-08-03}}&lt;/ref&gt;.

У часы [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыі]] быў асабістым кіроўцам [[палявы камандзір|палявога камандзіра]] [[Салман Бетыравіч Радуеў|Салмана Радуева]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/118997/|title=Делимханов Адам Султанович|author=Кавказский Узел|website=Кавказский Узел|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/1150992 Чем известен Адам Делимханов]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/delimhanov-adam-sultanovich|title=Делимханов, Адам Султанович|website=ТАСС|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kavkazr.com/a/styd-kadyrovtsa/28595585.html|title=Стыд кадыровца|website=RFE/RL|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.proekt.media/investigation/kadyrov-krotov/|title=Как зарабатывают Рамзан Кадыров и Адам Делимханов|website=Проект.|date=2020-07-14|accessdate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518140104/https://www.proekt.media/investigation/kadyrov-krotov/|archivedate=18 мая 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/23/02/2016/56cc7b429a7947d87e7210b7|title=Кадыров в девяти главах: что нового о лидере Чечни узнали авторы доклада|website=РБК|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/11/23/82841-shpionit-donosit-nakazyvat|title=Шпионить, доносить, наказывать|website=Новая газета - Novayagazeta.ru|accessdate=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://ru.reporter.kg/kto-takoi-adam-delimkhanov-figuriruiushchii-v-pokazaniiakh-atakhanova-po-delu-batukaeva/|title=Кто такой Адам Делимханов, фигурирующий в показаниях Атаханова по делу Батукаева?|website=Reporter.kg|date=2019-11-22|accessdate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027194434/https://ru.reporter.kg/kto-takoi-adam-delimkhanov-figuriruiushchii-v-pokazaniiakh-atakhanova-po-delu-batukaeva/|archivedate=27 кастрычніка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ladno.ru/person/delimhanov/bio/|title=Делимханов Адам Султанович, Биография|website=ladno.ru|accessdate=2021-01-12|archive-date=18 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418145019/http://ladno.ru/person/delimhanov/bio/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mbk-news.appspot.com/suzhet/osobennosti-chechenskogo/|title=Особенности чеченского бизнеса. Что нужно знать про расследование «Проекта» о связанных с руководством Чечни активах – МБХ медиа|website=МБХ медиа — новости, тексты, видео|date=2020-07-14|accessdate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113203121/https://mbk-news.appspot.com/suzhet/osobennosti-chechenskogo/|archivedate=13 студзеня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zavtra&quot;&gt;[http://zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/09/827/21.html Кавказ — стратегический рубеж России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090927153851/http://zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/09/827/21.html |date=27 верасня 2009 }} «Беседа» Р. Кадырова и главного редактора газеты «Завтра» Александра Проханова, 23 сентября 2009.&lt;/ref&gt;. Праваабаронцы і журналісты Расіі неаднаразова абвінавачвалі Дзелімханава ў сур’ёзных парушэннях правоў чалавека&lt;ref&gt;[https://www.golos-ameriki.ru/a/us-kadyrov-sanctions/4818623.html США могут заняться поисками активов Рамзана Кадырова в арабских странах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190923223611/https://www.golos-ameriki.ru/a/us-kadyrov-sanctions/4818623.html |date=23 верасня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
[[Файл:Адам Делимханов и Ахмед Догаев.jpg|thumb|Адам Дзелімханаў і [[Ахмед Шамхановіч Дагаеў|Ахмед Дагаеў]] на сустрэчы з прэзідэнтам РФ, 2021 год]]
Адам Дзелімханаў нарадзіўся 25 верасня 1969 года ў паселішчы [[Беной (Нажай-Юртаўскі раён)|Беной]] Нажай-Юртаўскага раёна [[Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чачэна-Інгушскай АССР]]. Сваяк (па даных шэрагу СМІ, стрыечны брат) [[Рамзан Кадыраў|Рамзана Кадырава]]&lt;ref name=&quot;Komm&quot;&gt;[http://www.kommersant.ru/doc-y.aspx?DocsID=1150992 Чем известен Адам Делимханов] Коммерсантъ 6 апреля 2009.&lt;/ref&gt;.

У 1987—1989 гадах Дзелімханаў праходзіў тэрміновую службу ў [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. З сакавіка па ліпень 1990 года працаваў слесарам 3-га разраду ў рамонтна-тэхнічным прадпрыемстве «Аргунскае», затым па 1991 год — забеспячэнцам прадпрыемства «Цешам». У 1994 годзе скончыў [[Чачэнскі дзяржаўны ўніверсітэт]]&lt;ref name=&quot;Komm&quot;/&gt;.

У другой палове 1990-х гадоў Дзелімханаў быў кіроўцам чачэнскага палявога камандзіра [[Салман Бетыравіч Радуеў|Салмана Радуева]]&lt;ref name=&quot;Komm&quot; /&gt;. З пачаткам Другой чачэнскай вайны ў 1999 годзе ён апынуўся сярод чачэнцаў, якія перайшлі на бок федэральных сіл. З сакавіка 2000-га да жніўня 2003 года працаваў у органах унутраных спраў у якасці стажора, потым супрацоўніка, а ў далейшым — інспектара па аналізе і планаванні штаба асобнай роты міліцыі пры МУС Чачэнскай Рэспублікі па ахове аб’ектаў — будынкаў органаў дзяржаўнай улады (служба бяспекі кіраўніка адміністрацыі Чачні Ахмата Кадырава). З 2000 года працаваў у праваахоўных органах РФ. У снежні 2001 года на Дзелімханава быў здзейснены замах. У жніўні—верасні 2003 года — камандзір батальёна міліцыі аддзела пазаведамаснай аховы пры [[Гудэрмес]]кам ГАУС. У 2003—2006 гадах — камандзір палка ўпраўлення пазаведамаснай аховы пры МУС Чачэнскай рэспублікі па ахове аб’ектаў нафтагазавага комплексу.

З 18 ліпеня 2006 года — намеснік старшыні ўрада Чачэнскай Рэспублікі. «Новая газета» адзначала, што калі ў маі 2007 года ў МУС Чачні выклікалі каля ста бацькоў баевікоў, віцэ-прэм’ер Чачні Адам Дзелімханаў заявіў, што нікому з тых, што пайшлі ў лес прабачэння не будзе: «ім будуць галовы рэзаць»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Чечня: война поколений, «Новая Газета». |url=http://www.novayagazeta.ru/politics/46543.html |accessdate=11 красавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220428045135/https://novayagazeta.ru/politics/46543.html |archivedate=28 красавіка 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У верасні 2007 года Дзелімханаў паведаміў, што [[Доку Хаматавіч Умараў|Доку Умараў]], які называў сябе «прэзідэнтам [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыі]]», будзе затрыманы і аддадзены пад суд, альбо знішчаны.

На [[Выбары ў Дзяржаўную думу (2007)|выбарах]] 2 снежня 2007 года Дзелімханаў абраны ў Дзяржаўную думу. У Думе займаў пасаду намесніка старшыні Камітэта па справах федэрацыі і рэгіянальнай палітыцы.

У інтэрв’ю, апублікаваным 23 верасня 2009 года, кіраўнік Чачні Рамзан Кадыраў назваў Адама Дзелімханава сваім пераемнікам: {{цытата|Ёсць каманда, ёсць людзі, якія працягнуць маю справу. Кожнаму камандзіру я заўсёды ставіў задачу рыхтаваць пасля сябе чалавека. Я падрыхтаваў чалавека, які можа мяне змяніць. [- Аляксандр Праханаў: гэта хто?] Адам Дзелімханаў. Самы блізкі мой сябар. Бліжэй, чым брат. Яго ўсе мае браты, усе пляменнікі, усе сваякі любяць, і ўсе яны ў баі. Ён цяпер у гарах ваюе. Будучы дэпутатам Дзярждумы ад Чачэнскай рэспублікі, ён ваюе ў гарах&lt;ref name=&quot;Zavtra&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/politics/20090924/186329049.html Кадыров назвал депутата Делимханова своим преемником, «РИА Новости».]&lt;/ref&gt;.}}


У 2010 г. Адам Дзелімханаў курыраваў работы па стварэнні мемарыяльнага паркавага комплексу на [[Вуліца Кадырава|вуліцы Кадырава]] ў Маскве. Былі добраўпарадкаваны двары, створаны дзіцячыя пляцоўкі. Галоўнымі ўпрыгожваннямі сталі два фантана і мініяцюрная арка. Сродкі былі вылучаныя рэгіянальным грамадскім фондам імя А. Кадырава. {{цытата|Людзі прывыклі да еўрапейскага стылю, але мы прадставілі тут наш, [[Вайнахі|вайнахскі]] стыль. Упэўнены, жыхарам дамоў спадабаецца новае аблічча вуліцы. Мы, у сваю чаргу, асноўны акцэнт робім на якасць праводзімых работ. Пасля іх заканчэння ацэнку праведзенай работы кіраўнік Чачэнскай Рэспублікі дасць асабіста.}}- сказаў ён на афіцыйным адкрыцці комплексу 19 верасня 2010 г.

3 снежня 2013 года ў Дзярждуме Дзелімханаў уступіў у слоўны канфлікт з іншым дэпутатам ад «Адзінай Расіі» [[Аляксей Аляксандравіч Жураўлёў|Аляксеем Жураўлёвым]], падчас якога завязалася бойка, таксама пацярпеў і наведвальнік Жураўлёва. Са слоў відавочцаў, падчас бойкі ў Дзелімханава выпаў залаты пісталет. Старшыня Дзярждумы Сяргей Нарышкін рэзка раскрытыкаваў паводзіны абодвух дэпутатаў. Пазней Дзелімханаў і Жураўлёў заявілі аб прымірэнні&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/social/2013/12/04/5782873.shtml Депутаты Делимханов и Журавлев объявили о примирении после драки — Газета. Ru | Общество&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://grani.ru/Politics/Russia/Parliament/Duma/m.221855.html |title=Грани. Ру: В Думе подрались единоросы Делимханов и Журавлев {{!}} Политика / Россия / Парламент / Госдума&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=11 красавіка 2022 |archive-date=4 снежня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204214611/http://grani.ru/Politics/Russia/Parliament/Duma/m.221855.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

1 лютага 2022 года ў прамым эфіры ў Instagram паабяцаў [[Абезгалоўліванне|адрэзаць галовы]] членам сям’і суддзі [[Справа Янгулбаевых|Сайдзі Янгулбаева]] і тым, хто перавядзе відэа на рускую мову. Раней з пагрозамі ў адрас сям’і Янгулбаевых выступіў і кіраўнік Чачні Рамзан Кадыраў&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Депутат Госдумы Адам Делимханов поклялся отрезать головы родственникам судьи Янгулбаева и тем, кто переведет его угрозы на русский язык|url=https://theins.ru/news/248307|website=The Insider|date=2022-02-01}}&lt;/ref&gt;.

14 чэрвеня 2023 года шэраг расійскіх і ўкраінскіх СМІ і чыноўнікаў  паведамлялі аб раненні альбо смерці Дэлімханава падчас абстрэлу пры паездкі на [[Уварванне Расіі на Украіну (з 2022)|расійска-ўкраінскім фронце]]. Пазней Кадыраў і шэраг расійскіх СМІ выступілі з аспрэчаннем уласных слоў, не падаўшы, аднак, пераканаўчых пацверджанняў фізічнага стану Дэлімханава&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/ramzan-kadyrov-soobsil-cto-adam-delimhanov-ziv-i-zdorov/a-65910927|title=Кадыраў паведаміў, што Адам Делимханов жывы і здаровы / website=[[Deutsche Welle]]|date=2023-06-14|publisher=|access-date=2023-06-19|archive-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619172418/https://www.dw.com/ru/ramzan-kadyrov-soobsil-cto-adam-delimhanov-ziv-i-zdorov/a-65910927|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.


== Законатворчая дзейнасць ==
З 2007 па 2019 год, на працягу выканання паўнамоцтваў дэпутата Дзяржаўнай Думы V, VI і VII скліканняў, выступіў сааўтарам 20 заканадаўчых ініцыятыў і паправак да праектаў федэральных законаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sozd.duma.gov.ru/oz?cond%5BThematicBlockOfBills%5D=any&amp;b%5BPersonDeputy%5D%5B%5D=434E4B81-B01E-48EC-ADBE-DCF92A30AB96#data_source_tab_b|title=Объекты законотворчества :: Система обеспечения законодательной деятельности|publisher=sozd.duma.gov.ru|accessdate=2019-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216184618/https://sozd.duma.gov.ru/oz?cond%5BThematicBlockOfBills%5D=any&amp;b%5BPersonDeputy%5D%5B%5D=434E4B81-B01E-48EC-ADBE-DCF92A30AB96#data_source_tab_b|archivedate=16 лютага 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Багацце ==
У рэйтынгу 500 расійскіх мільярдэраў, складзеным часопісам «Финанс» у пачатку 2011 года, Адам Дзелімханаў заняў 314 месца. Яго капітал быў ацэнены ў 300 мільёнаў долараў або 9,1 млрд рублёў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://m2011.finansmag.ru/ |title=Рейтинг российских миллиардеров 2011. Журнал «Финанс.» № 5 (384) 14-20.02.2011 |accessdate=2011-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120605031517/http://m2011.finansmag.ru/ |archivedate=2012-06-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Па афіцыйных даных за 2011 год ён атрымаў даход у суме 1,9 млн рублёў, а яго жонка — 187 тысяч рублёў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/131490/|title=Делимханов Адам Султанович|publisher=Государственная дума Российской Федерации|accessdate=2012-12-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CxdRI4fk?url=http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/131490/|archivedate=2012-12-16}}&lt;/ref&gt;.

== Крымінальная дзейнасць ==
У 2008 годзе, пасля забойства [[Руслан Бекмірзаевіч Ямадаеў|Руслана Ямадаева]], былога дэпутата Дзярждумы, застрэленага ў цэнтры Масквы, яго брат [[Іса Бекмірзаевіч Ямадаеў|Іса Ямадаеў]] у інтэрв’ю выданню «Московский комсомолец» прама абвінаваціў Дзелімханава ў непасрэднай арганізацыі забойства і паведаміў, што ў Чачні ён вядомы пад мянушкай «Кат», таму што ён кіруе смяротнымі карамі і выкраданнямі&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.newsru.com/world/27apr2009/interpol.html Новости NEWSru.com :: Фото депутата Делимханова украсило собой сайт Интерпола: как опасного преступника его ищут по всему миру, но не в РФ&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.

5 красавіка 2009 года паліцыя горада [[Дубай (горад)|Дубай]] ([[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]]) заявіла, што арыштаваны двое непасрэдных удзельнікаў замаху на Суліма Ямадаева: грамадзянін [[Іран]]а Махдзі Лорнія і грамадзянін [[Таджыкістан]]а Махсуд Джан; было таксама заяўлена, што трое грамадзян Расіі і грамадзянін Казахстана будуць абвешчаны ў міжнародны вышук, у прыватнасці, Адам Дзелімханаў; апошні назваў абвінавачванні на яго адрас правакацыяй і заявіў пра гатоўнасць супрацоўнічаць са следствам&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?docsid=1150932 Дубайская полиция пришла к диаспорным выводам] // Коммерсантъ, 6 апреля 2009.&lt;/ref&gt;. Дзелімханаў абвешчаны ў міжнародны вышук. Яго анкета і фатаграфія з’явіліся на афіцыйным сайце Генеральнага сакратарыята Інтэрпола. Як адзначаў «Інтэрфакс», дакумент распаўсюджаны з так званым «чырвоным кутом» — сведчаннем дачыненні дадзенага чалавека&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;.

У ліпені 2014 года Міністэрства фінансаў ЗША ўвяло санкцыі ў дачыненні да Дзелімханава. Яны прадугледжвалі замарозку актываў на тэрыторыі ЗША і забарону на камерцыйныя аперацыі з грамадзянамі гэтай краіны. У Мінфіне лічалі, што дэпутат «дзейнічаў ад імя або ў інтарэсах ключавога члена» транснацыянальнай крымінальнай групоўкі «Брацкае кола» [[Гафуры-Арсланбек Ахмедавіч Рахімаў|Гафуры Рахімава]]&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/2503982 Минфин США вписал депутата Госдумы в организованную преступность]&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2019 года Камітэт па замежных справах Кангрэсу ЗША ўхваліў праект рэзалюцыі аб санкцыях за забойства Барыса Нямцова. Ініцыятарам расследавання фінансавай дзейнасці лідара Чачні выступіў кангрэсмэн Том Маліноўскі. Дзелімханаў з’яўляўся фігурантам гэтага пакета санкцый разам з кіраўніком рэспублікі Кадыравым, у рамках якога планавалася ўвядзенне абмежавальных мер і праверка актываў у арабскіх краінах&lt;ref&gt;[https://echo.msk.ru/news/2385065-echo.html Соединенные штаты заинтересовались активами Рамзана Кадырова в арабских странах]&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.gosduma.net/structure/deputies/1756816/ Адам Делимханов на сайте Государственной Думы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220513042601/http://www.gosduma.net/structure/deputies/1756816/ |date=13 мая 2022 }}
* [http://www.grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=17&amp;PubID=3095 Интервью Адама Делимханова]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дзелімханаў Адам Султанавіч}}
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Другой чачэнскай вайны]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі V склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VI склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VII склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VIII склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі ад аднамандатных акруг]]</text>
      <sha1>8wwzcm2q1mofbg7jyf9mcmgzc71qx62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:Wizardist/SuppressionList</title>
    <ns>2</ns>
    <id>706425</id>
    <revision>
      <id>5141349</id>
      <parentid>5137540</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T21:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <origin>5141349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69613" sha1="219gnysarqqjks5r35cq7e4pv8r34ui" xml:space="preserve">Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў
Удзельнік:Wizardist/SuppressionList
Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка
Вікіпедыя:Пра нас пішуць
«Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў
140-ы рамонтны завод
1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»
225-ы асобны штурмавы полк (Украіна)
20 дзён у Марыупалі
38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада
3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння
558-ы авіяцыйны рамонтны завод
5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння
76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія
A1 (тэлекам-правайдар)
AP$ENT
ARCHE Пачатак
Belcanto Airlines
Belsat Music Live
BYPOL
BYSOL
Courage (фільм)
Dana Holdings
Deviation
Dzieciuki
EcooM
Goodbye бацька
Hrodna.life
Hučna Fest
Intex-press
Irdorath
Kamunikat.org
L’Estaca
Legalize Belarus
Litesound
Media-Polesye
MINSK (фільм)
Naviband
Naviny.by
NEXTA
Nizkiz
Onliner.by
Politzek.me
Press Club Belarus
Rada Airlines
Reform.by
Reform.news
Regnum
RT
Sandvine
Symbal.by
Synesis Group
Tor Band
Trollwald
Trybunał
TUT.BY
VAL (гурт)
VII Усебеларускі народны сход
Wajskowy
Whrwlf
YMCA
Zerkalo.io
А1 (тэлекам-правайдар)
Аб’яднаная грамадзянская партыя
Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі
Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі
Аб’яднаныя Масмедыі
Абарона Сумаў (2022)
Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю
Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024)
Абсалютбанк
Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм)
Авеню (спецаперацыя)
Агат — электрамеханічны завод
Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека
Агульнанацыянальнае тэлебачанне
Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі
Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў
Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Аднаполы шлюб
Адэса
Азоў (полк МУС Украіны)
Акрэсціна
Аксана Іванаўна Манкевіч
Акцыя Любові
Ала Мікалаеўна Бодак
Алана Гебрэмарыям
Алег Аляксандравіч Раманаў
Алег Аляксеевіч Белаконеў
Алег Анатолевіч Чарнышоў
Алег Андрэевіч Буяк
Алег Вітольдавіч Праляскоўскі
Алег Георгіевіч Давыдзенка
Алег Груздзіловіч
Алег Іванавіч Карповіч
Алег Леанідавіч Алкаеў
Алег Леанідавіч Воінаў
Алег Леанідавіч Сліжэўскі
Алег Мікалаевіч Бябенін
Алег Мікалаевіч Гулак
Алег Сяргеевіч Гайдукевіч
Алег Хаменка
Алена Аляксандраўна Церашкова
Алена Анабэла Васілеўна Фокс
Алена Маслюкова
Алена Мікалаеўна Анісім
Алена Раманаўна Ляшковіч
Алена Сцяпанаўна Леўчанка
Алесь Бяляцкі
Алесь Кіркевіч
Алесь Лагвінец
Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч
Алесь Мікалаевіч Чаркашын
Алесь Пушкін
Алесь Чумакоў
Аліна Ігараўна Войцех
Аліна Коўшык
Аліса Віктараўна Рыжычэнка
Алмаз (спецпадраздзяленне)
Альгерд Бахарэвіч
Альфа (спецпадраздзяленне КДБ)
Альфа-Банк
Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі
Аляксандр Аляксандравіч Азараў
Аляксандр Аляксандравіч Віхор
Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі
Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец
Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў
Аляксандр Анатольевіч Жлутка
Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў
Аляксандр Апейкін
Аляксандр Барысавіч Манцэвіч
Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі
Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў
Аляксандр Валянцінавіч Арановіч
Аляксандр Васілевіч
Аляксандр Васілевіч Пашкевіч
Аляксандр Васільевіч Шакуцін
Аляксандр Віктаравіч Казела
Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў
Аляксандр Вячаслававіч Драган
Аляксандр Генадзевіч Бахановіч
Аляксандр Генрыхавіч Турчын
Аляксандр Іванавіч Мароз
Аляксандр Іосіфавіч Фядута
Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі
Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі
Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен)
Аляксандр Мікалаевіч Івулін
Аляксандр Мікалаевіч Косінец
Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў
Аляксандр Міхайлавіч Ласякін
Аляксандр Міхайлавіч Лукашук
Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў
Аляксандр Паўлавіч Амельянюк
Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі
Аляксандр Пятровіч Барсукоў
Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч
Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка
Аляксандр Станіслававіч Данілевіч
Аляксандр Станіслававіч Сырскі
Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук
Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў
Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў
Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік
Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў
Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман
Аляксандр Уладзіміравіч Канюк
Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч
Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч
Аляксандр Уладзіслававіч Казулін
Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў
Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка
Аляксандр Яраслававіч Малчанаў
Аляксандра Алегаўна Раманоўская
Аляксандра Віктараўна Герасіменя
Аляксей Аляксандравіч Волкаў
Аляксей Аляксандравіч Драчоў
Аляксей Аляксандравіч Кудзін
Аляксей Анатольевіч Міхалевіч
Аляксей Анатолевіч Навальны
Аляксей Андрэевіч Арцецкі
Аляксей Антонавіч Янукевіч
Аляксей Валер’евіч Дзермант
Аляксей Вітальевіч Лабееў
Аляксей Іванавіч Алексін
Аляксей Іванавіч Шаланда
Аляксей Ігаравіч Санчук
Аляксей Мікалаевіч Аўраменка
Аляксей Мікалаевіч Скобля
Аляксей Міхайлавіч Літвін
Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі
Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч
Аляксей Уладзіміравіч Лазараў
Аляксей Уладзіміравіч Ягораў
Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў
Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка
АМАП (Беларусь)
Амерыканка. All included
Амкадор
Анастасія Аляксандраўна Булыбенка
Анастасія Віктараўна Міронцава
Анатоль Аляксандравіч Сівак
Анатоль Анатолевіч Глаз
Анатоль Анатолевіч Котаў
Анатоль Герасімавіч Цікавенка
Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч
Анатоль Іосіфавіч Майсеня
Анатоль Кунцэвіч
Анатоль Мечыслававіч Маркевіч
Анатоль Пятровіч Лапо
Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі
Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька
Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч
Андрусь Такінданг
Андрэй Алегавіч Саннікаў
Андрэй Аляксандравіч Радаман
Андрэй Аляксеевіч Раўкоў
Андрэй Валер’евіч Аляксандраў
Андрэй Валянцінавіч Федзін
Андрэй Валянцінавіч Паднябенны
Андрэй Васілевіч Дынько
Андрэй Віктаравіч Салавей
Андрэй Гайдукоў
Андрэй Генадзевіч Скурко
Андрэй Генадзевіч Ягораў
Андрэй Дзмітрыевіч Кароль
Андрэй Дзмітрыевіч Папоў
Андрэй Іванавіч Іванец
Андрэй Іванавіч Суздальцаў
Андрэй Іванавіч Швед
Андрэй Ігаравіч Галанаў
Андрэй Мікалаевіч Казакевіч
Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык
Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч
Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч
Андрэй Пачобут
Андрэй Сяргеевіч Краўчанка
Андрэй Сяргеевіч Стрыжак
Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў
Андрэй Уладзіміравіч Жук
Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык
Андрэй Уладзіміравіч Мацук
Андрэй Фёдаравіч Смаль
Андрэй Ягораў
Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй
Анжаліка Борыс
Анжаліка Мельнікава
Антаніна Сяргееўна Канавалава
Антон Булаўскі
Антон Валер’евіч Шніп
Антон Гадзімавіч Матолька
Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»
Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Апошняя дыктатура Еўропы
Арганізаваная злачыннасць у Беларусі
Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў
Аркадзь Качан
Арт Сядзіба
Артур Аміраў
Артур Артуравіч Удрыс
Артур Уладзіміравіч Фінькевіч
Арцём Генадзевіч Шрайбман
Арцём Уладзіміравіч Такарчук
Арцемій (Кішчанка)
Аршанскі авіярамонтны завод
Аршанскі льнокамбінат
Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт»
Арцём Ігаравіч Брухан
АСАМ
Атака на Змяіны востраў
Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы»
Ахмат — сіла!
Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў
Ахматдыт
Ахтырка
Бабруйскі машынабудаўнічы завод
Баі за Ілавайск
Баі за Марыупаль (2022)
Баі за Севераданэцк (2022)
Баі за Херсон (2022)
Баі за Чарнігаў (2022)
Баі за Чарнобыль
Баі за Энэргадар
Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе
Балаклія
Банда (фільм)
Банк БелВЭБ
Банк ВТБ (Беларусь)
Банк Дабрабыт
Банк развіцця Рэспублікі Беларусь
Барыс Ігаравіч Звозскаў
Барыс Рагуля
Барысаўскае паўстанне
Барысаўскі галодны бунт (1932)
Барысаўскі галодны бунт (1933)
Батальён імя Кастуся Каліноўскага
Батальён Тэрор
Бахмут
Баявая ўскалось (часопіс)
БГМ
Белавія
Белаграпрамбанк
БелаПАН
Беларусафобія
Беларусбанк
Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне
Беларускае Радыё Рацыя
Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа
Беларускае тэлеграфнае агенцтва
Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021)
Беларуская асацыяцыя журналістаў
Беларуская АЭС
Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане
Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны
Беларуская дэмакратычная апазіцыя
Беларуская калійная кампанія
Беларуская незалежніцкая партыя
Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет»
Беларуская партыя «Зялёныя»
Беларуская партыя жанчын «Надзея»
Беларуская партыя працоўных
Беларуская Рада Культуры
Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я)
Беларуская салідарнасць
Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)
Беларуская служба Радыё «Свабода»
Беларуская суполка RAZAM
Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)
Беларуская цэнтральная рада
Беларуская чыгунка
Беларускі аўтамабільны завод
Беларускі Гаюн
Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
Беларускі добраахвотніцкі корпус
Беларускі інстытут публічнай гісторыі
Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў
Беларускі металургічны завод
Беларускі народны банк
Беларускі народны фронт «Адраджэньне»
Беларускі нацыяналізм
Беларускі незалежніцкі блок
Беларускі Незалежны прафсаюз
Беларускі партызан
Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў
Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957)
Беларускі полк «Пагоня»
Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці
Беларускі ПЭН
Беларускі ПЭН-цэнтр
Беларускі расследавальніцкі цэнтр
Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі
Беларускі саюз журналістаў
Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці
Беларускі Хельсінкскі камітэт
Беларускія буржуазныя нацыяналісты
Беларуснафта
Беларусы ў Адэлаідзе
Беларусы ў Брысбене
Беларусы ў Каўнасе
Беларусы ў Кіеве
Беларусы ў Кракаве
Беларусы ў Львове
Беларусы ў Мельбурне
Беларусы ў Нью-Ёрку
Беларусы ў Перце
Беларусы ў Сіднеі
Беларусы Украіны
Беларусь
Беларусь 1
Беларусь 24
Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну
Беларусь галаўнога мозгу
Беларусь головного мозга
Беларусь за МКАДам
Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны
Беларусь мае быць беларускай
Беларусь перадусім!
Беларуськалій
Бела-сіне-белы сцяг
Бела-чырвона-белы сцяг
Белаэранавігацыя
Белая воля
Белая Русь (партыя)
Белгазпрамбанк
Белінвестбанк
Белкамунмаш
Беллегпрам
Беллеспаперапрам
Белнафтахім
Белорусский партизан
Белорусы и рынок (1990)
Белсат
Белспецзнештэхніка
Белы легіён
Белшына
Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро)
Бісексуальнасць
Бітва за Кіеў (2022)
Бондарава
Браслаўска-Дзісенскае паўстанне
Брестская газета
Брестский курьер
Будзьма беларусамі!
Бульбамуві
Буча
Бучанская разня
Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі
Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў
Вадзім Іванавіч Сіняўскі
Вадзім Кабанчук
Вадзім Леанідавіч Лакіза
Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў
Вадзім Францавіч Гігін
Вадзім Юр’евіч Зайцаў
Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы
Ваенная палітыка Беларусі
Ваенныя спецыялісты Беларусі
Вайна на ўсходзе Украіны
Валер Віктаравіч Руселік
Валерый Васільевіч Герасімаў
Валерый Вільямавіч Цапкала
Валерый Іванавіч Грамада
Валерый Іосіфавіч Варанецкі
Валерый Кавалеўскі
Валерый Мікалаевіч Іваноў
Валерый Паўлавіч Вакульчык
Валерый Станіслававіч Леванеўскі
Валерый Сцяпанавіч Сахашчык
Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч
Валерыя Барысаўна Касцюгова
Валерыя Кустава
Валнаваха
ВАЛЬКІРЫЯ
Валянцін Алегавіч Сукала
Валянцін Валянцінавіч Байко
Валянцін Стэфановіч
Валянціна Аляксандраўна Гарцуева
Валянціна Ігараўна Зелянкевіч
Васіль Мікалаевіч Герасімаў
Васіль Парфянкоў
Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі
Васіль Сяргеевіч Ярмоленка
Васіль Шаўчэнка
Ваўчанск (Харкаўская вобласць)
Вейшнорыя
Веніямін (Тупека)
Вера Аляксандраўна Палякова-Макей
Вераніка Анатолеўна Чаркасава
Вераніка Валер’еўна Цапкала
Верым, можам, пераможам!
Вечерний Бобруйск
Вечерний Могилёв
Витебский Курьер
Відэазварот беларускіх навукоўцаў
Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023)
Віктар Алегавіч Катоўскі
Віктар Аляксандравіч Лукашэнка
Віктар Аляксандравіч Ляхар
Віктар Барнафавіч Зураеў
Віктар Генадзевіч Хрэнін
Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка
Віктар Іосіфавіч Ганчар
Віктар Леанідавіч Акцістаў
Віктар Міхайлавіч Каранкевіч
Віктар Міхайлавіч Пракапеня
Віктар Рыгоравіч Галаванаў
Віктар Уладзіміравіч Гулевіч
Віктар Уладзіміравіч Чараўко
Віктар Уладзіміравіч Шэйман
Віктар Уладзіміравіч Якубаў
Віктар Францавіч Пранюк
Вікторыя Віктараўна Міронцава
Вікторыя Іванаўна Гранкоўская
Вінцук Вячорка
Вінцэнт Гадлеўскі
Вістан
Віталь Аляксеевіч Цыганкоў
Віталія Анатольеўна Бандарэнка
Віталь Анатольевіч Рымашэўскі
Віталь Валянцінавіч Шкляраў
Віталь Васілевіч Шышоў
Віталь Віктаравіч Ціліжэнка
Вітольд Міхайлавіч Ашурак
Вольга Аляксандраўна Кавалькова
Вольга Аляксандраўна Класкоўская
Вольга Аляксандраўна Шпілеўская
Вольга Вялічка
Вольга Генадзеўна Сітнік
Вольга Генадзьеўна Сяргеева
Вольга Іванаўна Чупрыс
Вольга Калацкая
Вольга Мікалаеўна Чамаданава
Вольга Славаміраўна Бондарава
Вольга Уладзіміраўна Зазулінская
Вольга Хіжынкова
Вольга Чайчыц
Вольга Яўгенаўна Карач
Вольнае Глыбокае
Вольнае слова
Вольны хор
Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)
Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018)
Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024)
Выбух на Крымскім мосце
Выбух у Мінску (2008)
Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024)
Выпадак з пацаном
Высакапілля
Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025
Вязень сумлення
Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч
Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі
Вячаслаў Сіўчык
Гавары праўду
Галадаморы (Украіна)
Галерэя Ў
Галіна Іванаўна Захаркіна
Галіна Радзівонаўна Лукашэнка
Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй
Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама
Ганна Канапацкая
Ганна Красуліна
Ганна Міхайлаўна Эйсмант
Ганна Севярынец
Ганцавіцкі час
Гарызонт (прадпрыемства)
Гастомэль
Гаўрыіла (Глухава)
Генадзь Андрэевіч Богдан
Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч
Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч
Генадзь Браніслававіч Давыдзька
Генадзь Валер’евіч Шутаў
Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка
Генадзь Мікалаевіч Мажэйка
Генадзь Міхайлавіч Салавей
Генадзь Пятровіч Драздоў
Генадзь Уладзіміравіч Мушперт
Генадзь Фёдаравіч Фядыніч
Генацыд украінцаў
Генацыд беларускага народа
Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь
Геніюш
Гібель Аляксандра Коржыча
Гісторыя Беларусі (мультфільм)
Гісторыя пад знакам Пагоні
Гомасексуальнасць
Гомельскі хімічны завод
Гомсельмаш
Горад-герой Украіны
Гродна Азот
Гроза (Харкаўская вобласць)
Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле
Група Вагнера
Група Ханжанкова
Група Шанько
ГУБАЗіК
Гульня без правілаў
Гульня без правілаў — 2
Гутарка старога дзеда
Гутэнберг (выдавецтва)
Данат Яцкевіч
Данецкая Народная Рэспубліка
Даніла Андрэевіч Ганчароў
Даніла Віктаравіч Бандарук
Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова
Дарога (фільм)
Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне)
Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы
Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі
Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі
Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР
Дзень Волі
Дзень Волі (фільм)
Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў
Дзень народнага адзінства (Беларусь)
Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года
Дзікае паляванне (фільм)
Дзікае паляванне 2
Дзмітрый Аляксандравіч Жук
Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі
Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка
Дзмітрый Аляксандравіч Пантус
Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў
Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка
Дзмітрый Валер’евіч Уткін
Дзмітрый Віктаравіч Пятруша
Дзмітрый Віктаравіч Шакута
Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі
Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз
Дзмітрый Леанідавіч Піневіч
Дзмітрый Мікалаевіч Крутой
Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк
Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба
Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў
Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук
Дзмітрый Эдуардавіч Крук
Дзмітрый Юльевіч Строцаў
Дзмітрый Юр’евіч Баскаў
Дзмітрый Юр’евіч Гара
Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак
Дзмітрый Юр’евіч Каракін
Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў
Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў
Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч
Дзяніс Прохараў
Дзяніс Уладзіміравіч Дук
Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін
Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎
Дзяніс Урад
Дзяніс Шарамецьеў
Дзяніс Яўгенавіч Івашын
Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі
Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь
Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь
Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996)
Добраахвотная дружына (Беларусь)
Добрага вечара, мы з Украіны
Дысплей (канструктарскае бюро)
Дэвід Роджэр Марплз
Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу
Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства
Ева (карціна)
Ева Вежнавец
Еўраопт
Еўрапейскае радыё для Беларусі
Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт
Жанна Барысаўна Шкурдзюк
Жыве Беларусь!
Жыльвінас Світоюс
Жытомір
Жытомірская вобласць
Жыццё-маліна
За Свабоду (рух)
Завод дакладнай электрамеханікі
Задзіночанне беларускіх студэнтаў
Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года
Запарожская АЭС
Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі
Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту
Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня»
Зварот супраць рэпрэсій
Звычайны прэзідэнт
Звычайны ранак
Звязда (газета)
Змагары (палітычнае клішэ)
Зміцер Алегавіч Казлоў
Зміцер Аляксандравіч Паліенка
Зміцер Апанасовіч
Зміцер Дашкевіч
Зміцер Колас
Зміцер Чайкоўскі
Знішчэнне крэйсера «Масква»
Зоя Валянцінаўна Белахвосцік
Зубр (маладзёжны рух)
Зянон Пазняк
Зянон Станіслававіч Пазняк
Іван Аляксандравіч Андрушойць
Іван Віктаравіч Канявега
Іван Генадзевіч Марчук
Іван Данілавіч Наскевіч
Іван Іванавіч Галаваты
Іван Іванавіч Крупко
Іван Іванавіч Ціцянкоў
Іван Міхайлавіч Эйсмант
Іван Станіслававіч Тэртэль
Іван Уладзіміравіч Кубракоў
Іван Яўгенавіч Краўцоў
Івонка Сурвіла
Ігар Аляксандравіч Бортнік
Ігар Аляксандравіч Леднік
Ігар Аляксандравіч Лосік
Ігар Аляксандравіч Ляшчэня
Ігар Аляксандравіч Марзалюк
Ігар Аляксеевіч Ярмолаў
Ігар Анатолевіч Маршалаў
Ігар Анатольевіч Плышэўскі
Ігар Васільевіч Карпенка
Ігар Васільевіч Ляшэнка
Ігар Віктаравіч Петрышэнка
Ігар Вячаслававіч Любавіцкі
Ігар Вячаслававіч Мельнікаў
Ігар Генадзевіч Ласіцкі
Ігар Іванавіч Бузоўскі
Ігар Ніканавіч Кузняцоў
Ігар Паўлавіч Бурмістраў
Ігар Пятровіч Барысаў
Ігар Пятровіч Сергеенка
Ігар Пятровіч Тур
Ігар Раманавіч Банцар
Ігар Уладзіміравіч Аліневіч
Ігар Уладзіміравіч Луцкі
Ігнат Арцёмавіч Місурагін
Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь
Ідэалогія беларускай дзяржавы
Ізалятар часовага ўтрымання
Ізюм
Ізюмскія брацкія магілы
Ілья Васілевіч Салей
Ілья Сільчукоў
Ілья Хрэнаў
Ілья Ясінскі
Інструкцыя па транслітарацыі
Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі
Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі
Інтэграл (кампанія)
Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны
Інтэрнэт у Беларусі
Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978
Ірпінская дэкларацыя
Ірпінь
Ірына Алегаўна Леўшына
Ірына Аляксандраўна Цэлікавец
Ірына Барысаўна Акуловіч
Ірына Сцяпанаўна Абельская
Ірына Уладзіміраўна Дрыга
Ірына Уладзіміраўна Шчасная
Каардынацыйная рада (Беларусь)
Каардынацыйная рада 3-га склікання
Калі кветкі не маўчаць
Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь
Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР
Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь
Камуністычная партыя Беларусі
Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ
Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў
Канстанцін Генадзевіч Моластаў
Канстанцін Канстанцінавіч Шульган
Канстанцін Фёдаравіч Бычак
Канстытуцыйная камісія (2021)
Канфлікт вакол літвінізму ў Літве
Карагодная справа
Кастусь Каліноўскі
Касцёл Святога Сымона і Святой Алены
Кася Вітальеўна Будзько
Катаванні ў Беларусі
Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты
Каханую не аддаюць!
Кахоўскае вадасховішча
Кахоўская ГЭС
Кацярына Анатольеўна Барысевіч
Кацярына Андрэева (беларуская журналістка)
Кацярына Андрэеўна Сныціна
Кацярына Сяргееўна Дунцова
Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава
Керч
Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022)
Кіберпартызаны
Кіеў
Кім Андрэевіч Самусенка
Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)
Кірыл Яўгенавіч Коктыш
Клёк Штучны
Колеры нацыі
КП у Беларусі
Край (арганізацыя)
Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна
Крыж Заслугі БКА
Крымскі мост
Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023
Крысціна Дробыш
Крысціна Сяргееўна Ціманоўская
Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі)
Ксенія Алегаўна Луцкіна
Ксенія Сырамалот
Культурны цэнтр «Корпус»
Купала (фільм)
Купалаўцы
Курская вобласць
Лабатамія (фільм)
Лакафарба
Ларыса Геніюш
Ларыса Фёдараўна Шчыракова
Лаўжы
ЛГБТ
Леанід Іванавіч Пасечнік
Леанід Канстанцінавіч Заяц
Леанід Леанідавіч Судаленка
Легіён «Свабода Расіі»
Лера Яскевіч
Лесбіянства
Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч
Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь)
Лідзія Міхайлаўна Ярмошына
Лізавета Сяргеяўна Пракопчык
Лілія Рыгораўна Козырава
Лілія Уладзіміраўна Уласава
Ліцвінства
Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта
Логвінаў
Луганская Народная Рэспубліка
Любанскія музыкі (гурт)
Людміла Леанідаўна Гладкая
Лявон Пятровіч Баршчэўскі
Магілёўскі металургічны завод
Магутны Божа
Маёнтак Падароск
Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод
Максім Аляксандравіч Знак
Максім Баграцоў
Максім Барысавіч Шундалаў
Максім Лепушэнка
Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў
Максім Юр’евіч Недасекаў
Маладая Беларусь (рух)
Малады Фронт
Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада
Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты
Маланка Медыя
Маналіт (прадпрыемства)
Марат Сяргеевіч Маркаў
Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук
Маргарыта Паўлаўна Ворыхава
Марк Аляксандравіч Антонаў
Марк Ізрайлевіч Бернштэйн
Мартыралог Беларусі
Марфа Рабкова
Марш за свабоду
Марына Васілеўна Золатава
Марына Вітальеўна Васілеўская
Марына Мікалаеўна Шаптурэнка
Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава
Марыупаль
Марыя Аляксандраўна Калеснікава
Марыя Каленік
Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна
Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці
Масква (ракетны крэйсер)
Мачулішчы (аэрадром)
Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне»
Медаль «Гонар і Годнасць»
Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі»
Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу
Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР
Медаль да стагоддзя БНР
Медаль да тысячагоддзя Беларусі
Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР)
Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш)
Медаль ордэна Пагоні
Медаль Партызана
Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі)
Мерыем Рашыдаўна Герасіменка
Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021)
Міграцыйны крызіс у Літве (2021)
Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР
Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны
Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі
Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)
Мікалай Алегавіч Брэдзелеў
Мікалай Аляксандравіч Дзядок
Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка
Мікалай Аўтуховіч
Мікалай Брэдзелеў ‎
Мікалай Віктаравіч Статкевіч
Мікалай Георгіевіч Казлоў
Мікалай Іванавіч Гусеў
Мікалай Іванавіч Лазавік
Мікалай Іванавіч Чаргінец
Мікалай Ігаравіч Сасеў
Мікалай Леанідавіч Страха
Мікалай Мікалаевіч Варабей
Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў
Мікалай Мікалаевіч Шарснёў
Мікалай Мікалаевіч Халезін
Мікалай Мінкевіч
Мікалай Міхайлавіч Рагашчук
Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў
Мікіта Мелказёраў
Мікіта Найдзёнаў
Мікіта Паўлавіч Афанасьеў
Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў
Мікіта Уладзіміравіч Салавей
Мікола Ільін
Мікола Папека
Мікола Пачкаеў
Міліцыя Рэспублікі Беларусь
Мінатор-Сэрвіс
Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі
Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь
Міністэрства абароны Украіны
Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь
Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь
Мінск (гасцініца)
Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі
Мінская праўда
Мінскі аўтамабільны завод
Мінскі завод колавых цягачоў
Мінскі завод шасцерняў
Мінскі НДІ радыёматэрыялаў
Мінскі падшыпнікавы завод
Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава
Мінскі трактарны завод
Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова
Міхаіл Вячаслававіч Грыб
Міхаіл Іванавіч Пастухоў
Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі
Міхаіл Рыгоравіч Баразна
Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў
Міхаіл Сяргеевіч Орда
Міхаіл Уладзіміравіч Фішман
Міхал Апанасавіч Вітушка
Міхась Шэка
Мія Сяргееўна Міткевіч
Мова (раман)
Мова нанова
Моладзевы блок
Моладзь БНФ
МТБанк
Муры (альбом)
Мэлітопаль
Мяцеж ПВК «Вагнер»
Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын
Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021)
Надзея Андрэеўна Ермакова
Надзея Мікалаеўна Каткавец
Надзея Робертаўна Калач
Налёт на Навагрудак
Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае
Народнае антыкрызіснае ўпраўленне
Народная Воля
Народная Воля (газета)
Народныя амбасады Беларусі
Наста Дашкевіч (Палажанка)
Настоящее Время
Наталля Алегаўна Дуліна
Наталля Аляксандраўна Карповіч
Наталля Андрэеўна Каляда
Наталля Іванаўна Качанава
Наталля Мікалаеўна Эйсмант
Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева
Наталля Сцяпанаўна Васілевіч
Наталля Уладзіміраўна Карнеева
Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч
Наталля Хершэ
Нафтан (прадпрыемства)
Нацыянал-бальшавісцкая партыя
Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь
Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы
Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь
Нацыянальны аэрапорт Мінск
Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь
Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі
Наша Ніва (1991)
Не бойся!
Негвалтоўнае супраціўленне
Нёман (тытунёвая фабрыка)
Нікан Мікуліч
Ніна Багінская
Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі
Новачаркаск (карабель)
Новая Беларусь (грамадская платформа)
Новости Бобруйска
Новы Час (газета)
НТБ-Беларусь
Нямецка-беларускае таварыства
ОптiКурс
Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!»
Ордэн Зялезнага Рыцара
Ордэн Пагоні
Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна
Офіс Святланы Ціханоўскай
Офіс Ціханоўскай
Павел (Панамароў)
Павел Аляксандравіч Пернікаў
Павел Антонавіч Шурмей
Павел Белавус
Павел Генадзевіч Усаў
Павел Іванавіч Мажэйка
Павел Ізотавіч Якубовіч
Павел Латушка
Павел Мікалаевіч Белавус
Павел Мікалаевіч Лёгкі
Павел Мікалаевіч Муравейка
Павел Мікалаевіч Спірын
Павел Русланавіч Мазько
Павел Рыгоравіч Шарамет
Павел Севярынец
Павел Суслаў
Павел Тапузідзіс
Павел Уладзіміравіч Ларчык
Павел Усаў
Павел Усеваладавіч Церашковіч
Павел Юр’евіч Вінаградаў
Пагоня
Пагоня (атрад)
Пагоня (гімн)
Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021)
Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)
Пад шэрым небам
Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік
Палессе (прадпрыемства)
Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк
Паліна Шарэнда-Панасюк
Палітычныя зняволеныя
Палітычныя партыі Беларусі
Палітычныя рэпрэсіі
Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)
Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года
Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Папасна
Паперы Пандоры
Папраўчая калонія № 22
Папраўчая калонія № 17 (Шклоў)
Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000)
Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024)
Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў
Партызанскі атрад атамана Ангела
Партызанскі атрад атамана Піўня
Партызанскі атрад атамана Чорта
Партыя БНФ
Парытэтбанк
Паўночнае ззянне
Паўночны Воўк (гурт)
Пахне чабор (лозунг)
Паходня (таварыства)
Пашпарт «Новай Беларусі»
Пашпарт Нансена
Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка
ПВК «Вагнер»
Пеленг (кампанія)
Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука
Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022)
Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года
Пётр Аляксандравіч Пархомчык
Пётр Аляксеевіч Кірычэнка
Пётр Пятровіч Марчанка
Пётр Пятровіч Міклашэвіч
Пётр Рудкоўскі
Пётр Янавіч Рудкоўскі
Пінская справа
Пішчалаўскі замак
Планета (гасцініца, Мінск)
Плошча (фільм)
Плошча-2006
Плошча 2010
Плошча Перамен
Плынуць вятры
Плюшавы дэсант
Полацк-Шкловалакно
Полк Каліноўскага
Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну
Права на волю
Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі
Праваабарончы цэнтр «Вясна»
Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года
Прававая ініцыятыва (Беларусь)
Правы альянс
Правы ЛГБТ у Беларусі
Правы рэванш
Правы сектар
Правы чалавека ў Беларусі
Прапаганда ў Беларусі
Прапойскае паўстанне
Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам
Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй
Пратэсты ў Беларусі (2017)
Пратэсты ў Беларусі (2011)
Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)
Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года
Пріорбанк
Прохараў
Прывід Кіева
Прымусовая дэпартацыя з Беларусі
Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі
Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу
Прэзідэнт Беларусі
Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)
Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)
Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025)
Пуцін хуйло!
Пуцінізм
Рада Беларускай Народнай Рэспублікі
Разам (партыя)
Разбуры турмы муры
Ракетны абстрэл Дэлятына
Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года
Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года
Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022)
Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года
Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022)
Раман Аляксандравіч Галоўчанка
Раман Бандарэнка
Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч
Раман Ігаравіч Бандарэнка
Раман Мікалаевіч Гаеў
Раман Падаляка
Раман Уладзіміравіч Падаляка
Рамзан Ахматавіч Кадыраў
Раніца з Белсатам
Расійска-ўкраінская вайна
Расійска-ўкраінская кібервайна
Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022)
Расійская акупацыя Данецкай вобласці
Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці
Расійская акупацыя Запарожскай вобласці
Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці
Расійская акупацыя Крыма
Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці
Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці
Расійская акупацыя Херсонскай вобласці
Расія
Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі
Расціслаў Алегавіч Стэфановіч
Расціслаў Уладзіміравіч Шавель
Рашызм
Роза Маратаўна Турарбекава
РубіСтар
Ружанскія могілкі (Слонім)
Руквуд (могілкі)
Русіфікацыя Беларусі
Руслан Уладзіміравіч Акостка
Руслан Яўгенавіч Равяка
Русский военный корабль, иди на хуй
Рух (часопіс)
Рыгор Аляксеевіч Васілевіч
Рыгор Андрэевіч Кастусёў
Рыгор Астапеня
Рыгор Юр’евіч Азаронак
Рэвалюцыйнае дзеянне
Рэгіна Мікалаеўна Саркісава
Рэгіянальная газета
Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі
Рэжым Лукашэнкі
Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны
Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022)
Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022)
Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў
Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці
Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў
Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі
Рэферэндум у Беларусі (1995)
Рэферэндум у Беларусі (2022)
Сабакі Эўропы (раман)
Сабачку!
Салідарнасць (газета)
САХР (Беларусь)
Саша 3 %
Саша 3%
Саша Філіпенка
Саюз актыўнай барацьбы
Саюз беларускай моладзі
Саюз беларускіх пісьменнікаў
Саюз палякаў на Беларусі
Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)
Саюз супольнай справы
СБ. Беларусь сегодня
Сбер Банк (Беларусь)
Свабода слова ў Беларусі
Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі
Свабодны прафсаюз Беларускі
Свабодны прафсаюз металістаў
Сведкі Іеговы
Сведкі Іеговы ў Расіі
Светлагорскхімвалакно
Свядомыя (палітычнае клішэ)
Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск)
Святлана Аляксандраўна Алексіевіч
Святлана Анатольеўна Любецкая
Святлана Георгіеўна Ціханоўская
Святлана Калінкіна
Святлана Міхайлаўна Кудзеліч
Святлана Пятроўна Кацуба
Святлана Уладзіміраўна Анікей
Севастопаль
Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)
Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны
Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай
Слава Камісаранка
Славамір Адамовіч
Славянскі Базар у Віцебску
Следчы ізалятар КДБ Беларусі
Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь
Слонімскі край
Смяротная кара ў Беларусі
Сонца Перамогі
Соф’я Андрэеўна Сапега
Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну
Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны
Спіс войнаў Беларусі
Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання
Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021)
Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі
Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі
Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021)
Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну
Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб
Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Справа «0 праміле»
Справа «Армія з народам»
Справа «Беларускага Гаюна»
Справа TUT.BY
Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021)
Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021)
Справа аналітыкаў Ціханоўскай
Справа Аўтуховіча
Справа журналістаў Белсата
Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака
Справа менеджараў Белгазпрамбанка
Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ
Справа ўрачоў (Беларусь)
Справа Ціманоўскай
Справа Ціханоўскага і іншых
Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах
Станіслаў Васілевіч Зась
Станіслаў Яўгенавіч Данілюк
СтанкаГомель
СтатусБанк
СТБ
Стоп таракан!
Страх у краіне спакою
Страявы вайсковы статут
Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025)
Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025)
Сустрэча ў Рамштайне
Схема БЧБ
Сцягі раёнаў
Сцяпан Аляксандравіч Пуціла
Сцяпан Георгіевіч Папоў
Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка
Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў
Сямён Уладзіміравіч Пегаў
Сяргей Алегавіч Дарафееў
Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў
Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка
Сяргей Аляксандравіч Падсасонны
Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў
Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі
Сяргей Будкін
Сяргей Бульба
Сяргей Валер’евіч Аксёнаў
Сяргей Валер’евіч Волкаў
Сяргей Васілевіч Бесараб
Сяргей Васілевіч Гайдукевіч
Сяргей Васілевіч Казека
Сяргей Вячаслававіч Чалы
Сяргей Дылеўскі
Сяргей Іванавіч Дубавец
Сяргей Іосіфавіч Навумчык
Сяргей Кужугетавіч Шайгу
Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі
Сяргей Мікалаевіч Хаменка
Сяргей Міхайлавіч Сівец
Сяргей Міхайлавіч Усцінаў
Сяргей Паўлавіч Абламейка
Сяргей Пятровіч Рубніковіч
Сяргей Сямёнавіч Цяцерын
Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі
Сяргей Сяргеевіч Спарыш
Сяргей Уладзіміравіч Гунь
Сяргей Уладзіміравіч Курыленка
Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў
Сяргей Уладзіміравіч Суравікін
Сяргей Фёдаравіч Алейнік
Сяргей Якаўлевіч Аземша
Сяргей Яўгенавіч Глазырын
Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч
Тадэвуш Кандрусевіч
ТАЕ Авія
Такмак (Украіна)
Тактычная група «Беларусь»
Тамара Міхайлаўна Алпеева
Таццяна Валер’еўна Вадалажская
Таццяна Валер’еўна Шчытцова
Таццяна Васільеўна Канеўская
Тацяна Каравенкава
Таццяна Ласіца
Таццяна Мікалаеўна Караткевіч
Таццяна Сямёнаўна Бойка
Таццяна Уладзіміраўна Звярко
Ток (ток-шоу)
Томаш Шміт
Трансгендарнасць
Трыбуна (вэб-партал)
У гушчарах
Уварванне Расіі ва Украіну (2022)
Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)
Удзельнік:Tomasz Bladyniec
Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis
Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі
Узброеныя сілы Украіны
Украінская акупацыя Курскай вобласці
Уладзімір Аляксандравіч Базанаў
Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі
Уладзімір Аляксандравіч Калач
Уладзімір Аляксандравіч Лобач
Уладзімір Аляксеевіч Дудараў
Уладзімір Андрэевіч Дворнік
Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка
Уладзімір Барысавіч Пярцоў
Уладзімір Васілевіч Русакевіч
Уладзімір Віктаравіч Барадач
Уладзімір Віктаравіч Калач
Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў
Уладзімір Іванавіч Качаткоў
Уладзімір Іванавіч Хільмановіч
Уладзімір Ірдарат
Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў
Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч
Уладзімір Міхайлавіч Падгол
Уладзімір Някляеў
Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка
Уладзімір Паўлавіч Пефціеў
Уладзімір Рубінчык
Уладзімір Сідлярэвіч
Уладзімір Сцяпанавіч Каранік
Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі
Уладзімір Уладзіміравіч Гарох
Уладзімір Уладзіміравіч Макей
Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч
Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў
Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін
Уладзімір Юр’евіч Каракін
Уладзімір Якаўлевіч Цэслер
Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын
Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі
Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў
Унія (хор)
Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь
Урок беларускай мовы
Усебеларускі народны сход
Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі
Усевалад Родзевіч 
Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху
Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі
Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Фонд салідарнасці BYSOL
Франак Вячорка
Х-22
Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў
Харкаў
Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022)
Хартыя’97
Харчовы крызіс у Беларусі (2025)
Херсон
Херсонская вобласць
Хрысціянская візія
Цэзар Кунікаў (карабель)
Цэль (Асіповіцкі раён)
Цэнтр новых ідэй
Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў
Чайлдфры
Чарговы дзень пад акупацыяй
Чарнабаіўка (Білазэрскі раён)
Чарнігаў
Чарнобыльскі шлях
Часам не да законаў
Часіў Яр
Чорны кот (арганізацыя)
Чорны спіс Еўрасаюза
Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021
Чэслаў Сэнюх
Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі
Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну
Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні
Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна
Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Шаблон:Гарады-героі Украіны
Шаблон:Зніклыя беларусы
Шаблон:Кацярына Ваданосава
Шаблон:Лукашэнка
Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі
Шаблон:Пратэсты ў Беларусі
Шаблон:Старшыні БСДП
Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну
Шаблон:Узнагароды БНР
Шляхціч (гурт)
Штаб БКА
Што Расія павінна зрабіць з Украінай
Што трэба ведаць кажнаму беларусу
Шчакатоўскі лес
Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне)
Эдуард Аляксандравіч Пальчыс
Эдуард Анатолевіч Лобаў
Эдуард Віктаравіч Бабарыка
Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі
Экстрэмісцкае фарміраванне
Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года
Энэргадар
Это Минск, детка
Это Минск, детка!
Юлія Анатолеўна Арцюх
Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая)
Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская
Юлія Вітальеўна Слуцкая
Юлія Міцкевіч
Юнацкі спеўнік
Юрась Зянковіч
Юрка Геніюш
Юрый Аляксандравіч Дракахруст
Юрый Аляксандравіч Чыж
Юрый Васілевіч Казіятка
Юрый Віктаравіч Назараў
Юрый Віктаравіч Хадыка
Юрый Вітольдавіч Шулейка
Юрый Генадзьевіч Назаранка
Юрый Захаранка
Юрый Іванавіч Губарэвіч
Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі
Юрый Леанідавіч Сівакоў
Юрый Мікалаевіч Падабед
Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў
Юрый Уладзіміравіч Азаронак
Юрый Уладзіміравіч Юрчанка
Юрый Хаджымуратавіч Караеў
Ябацька
Ябацькі
Ягор Аляксандравіч Марціновіч
Ягор Віктаравіч Лебядок
Ягор Мешчаракоў
Язэп Навумавіч Гуцька
Язэп Сажыч
Якуб Харэўскі
Яна Іванаўна Арабейка
Янка Геніюш
Янка Кудрук
Янушкевіч (выдавецтва)
Яўген Васільевіч Пятроў
Яўген Віктаравіч Прыгожын
Яўген Жыхар
Яўген Меркіс
Яўген Сяргеевіч Васьковіч
Яўген Юр’евіч Афнагель</text>
      <sha1>219gnysarqqjks5r35cq7e4pv8r34ui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сцяг Вялікага Княства Літоўскага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>723987</id>
    <revision>
      <id>5141394</id>
      <parentid>4650348</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6770" sha1="cufhd8wmuggn28y6bs95pydcpzao043" xml:space="preserve">{{Картка:Сцяг
 |назва     = Сцяг Вялікага Княства Літоўскага
 |суб'ект   = [[Вялікае Княства Літоўскае]] 
 |ключ      = 
 |раён      =
 |рэгіён    =
 |краіна    =
 |выява     = Flag of the Grand Duchy of Lithuania 1578.svg
 |подпіс    = Вялікі сцяг ВКЛ у 1578 годзе, рэканструкцыя паводле апісання [[Аляксандр Гваньіні|Аляксандра Гваньіні]].
 |заснаваны = 
 |прапорцыя = 
 |дызайн    = 
 |выява2     = 
 |подпіс2  = 
 |выява3     = 
 |подпіс3  =
 |прапорцыя3 = 
}}
'''Сцяг Вялікага Княства Літоўскага''' — адзін з дзяржаўных сімвалаў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага]] разам з [[Пагоня|гербам]] і [[Багародзіца (гімн)|гімнам]].

Упершыню велікакняжацкі сцяг згадваецца ў хроніцы [[Віганд Марбургскі|Віганда Марбургскага]] пад 1337 года, калі ў баі пад Баербургам камандзір стралкоў Тэўтонскага ордэна ''«падпальвальнай стралой запаліў сцяг і адразу пасля гэтага трапіў стралой Троцкаму каралю ідалапаклоннікаў у шыю паміж лапаткамі, і [той] памёр»''.

Польскі гісторык XV ст. [[Ян Длугаш]] у сваёй Хроніцы апісвае сцягі некалькіх дзясяткаў вялікалітоўскіх харугваў пад агульным камандаваннем вялікага князя [[Вітаўт]]а, у тым ліку некалькіх яго асабістых, але нічога не паведамляе пра вялікую харугву агулам Вялікага Княства Літоўскага.

У 1578 годзе [[Аляксандр Гваньіні]] ўпершыню апісаў сцяг Вялікага Княства Літоўскага, ён быў зроблены з чырвонага шоўку і меў чатыры «хвасты». На галоўным баку, справа ад дрэўка, пад княжацкай каронай выяўлены рыцар на белым кані; на другім баку — выява [[Дзева Марыя|Багародзіцы]]&lt;ref&gt;''[[Аляксандр Гваньіні|Guagnini A.]]'' [https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/1599/167144.pdf Sarmatiae Europeae descriptio] = Апісанне Еўрапейскай Сарматыі. — [[Кракаў|Cracoviae]], 1578. {{ref-la}}&lt;/ref&gt;, якая лічылася заступніцай Княства. Пазней згадваецца, што рыцар быў вышыты на абодвух баках сцяга&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;[https://grybauskaite.lrp.lt/en/institution/coat-of-arms-and-flags-of-lithuania/the-historical-lithuanian-state-flag/20806 The Historical Lithuanian State Flag] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220407060523/https://grybauskaite.lrp.lt/en/institution/coat-of-arms-and-flags-of-lithuania/the-historical-lithuanian-state-flag/20806 |date=7 красавіка 2022 }} {{ref-en}} // President [[Даля Грыбаўскайце|Dalia Grybauskaitė]]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Kronfahne für das Großfürstentum Litauen. 1733.jpg|thumb|«Галоўны сцяг» Вялікага Княства Літоўскага, які выносілі на каранацыі караля [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста Саксонскага]] ў 1734 годзе.]]
Захаваўся «каранацыйны» сцяг 1734 года. На каранацыі [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста ІІІ]] 17 студзеня 1734 года ў саборы Святога Станіслава ў Кракаве караля суправаджалі два «галоўныя сцягі» Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага. «Галоўны сцяг» Вялікага Княства Літоўскага ўяўляў сабой прамавугольнае палотнішча з чатырох палос сіне-чорнага шоўку. У цэнтры выяўлены герб з каляровага шоўку з вышыўкай залатымі і сярэбранымі ніткамі. Дрэўка з жалезным пазалочаным наканечнікам. Памеры 220×188 сантыметраў&lt;ref&gt;[https://skd-online-collection.skd.museum/Details/Index/283782 Kronfahne für das Großfürstentum Litauen mit Fahnenstange] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221005151559/https://skd-online-collection.skd.museum/Details/Index/283782 |date=5 кастрычніка 2022 }} {{ref-de}} // [[Дзяржаўныя мастацкія зборы Дрэздэна]]&lt;/ref&gt;. Аднак гэта не арыгінальны сцяг Княства, які, як і іншыя манаршыя інсігніі, не выдалі для каранацыі са скарбу, таму зрабілі ўмоўныя «галоўныя сцягі» і іншыя рэгаліі, пасля каранацыі іх працяглы час захоўвалі ў гардэробе Аўгуста III, а потым у Дрэздэне.

Чырвоны сцяг з белым вершнікам ужываўся да канца XVIII стагоддзя.

Апошні кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] (1764—1795) карыстаўся малінавым сцягам з двума «хвастамі» і выявай вершніка на галоўным баку і вензелем уладара — SAR ({{lang-la|Stanislaus Augustus Rex}}) на другім баку. Такі самы вензеля змяшчаўся на вяршыні дрэўка&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.{{удакладніць|камент=Удакладніць статус сцяга Панятоўскага, як ён ужываўся. Ці не асабісты штандар манарха гэта?}}

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Харугвы Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя сцягі]]</text>
      <sha1>cufhd8wmuggn28y6bs95pydcpzao043</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў</title>
    <ns>4</ns>
    <id>728990</id>
    <revision>
      <id>5141331</id>
      <parentid>5141126</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Için warum</username>
        <id>153459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Балцкія войны */</comment>
      <origin>5141331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="436617" sha1="a8nvlxuzk81lgbrdv952zf5yeoaj899" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{/Шапка}}

= Запыты =
== Балцкія войны ==
Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&amp;diff=prev&amp;oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03)

:Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на &quot;Цікавы факт&quot;. Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03)
::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03)

Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды:  [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03)

:Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел &quot;Назва&quot; ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел &quot;Цікавы факт&quot;. Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03)
:: Спасылка ёсць у раздзеле &quot;Гл. таксама&quot;. Наяўнасць раздзела &quot;Цікавыя факты&quot; ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03)
:::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03)
Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле &quot;Назва&quot;, дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем &quot;Цікавыя факты&quot;. Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць &quot;цікавы факт&quot; аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03)
: Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03)
:: Мне таксама здаецца, што &quot;Цікавыя факты&quot; не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03)
:::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03)
:: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03)
:::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03)
:::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце &quot;Новы шлях&quot;. Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03)
:::::: &quot;Уціхамірыцца&quot; варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае &quot;адкрыцці&quot;? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03)
::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра &quot;навковыя&quot; крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03)
:::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03)
:::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03)
::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03)

== Каментар ==
{{закрыта}}
Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&amp;diff=5135454&amp;oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03)
: Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03)
:: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03)
::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03)
:::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03)
:::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі.
:::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03)
:::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03)

== Зняццё статуса &quot;Да выдалення&quot; з артыкула ==
{{закрыта}}
Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03)

== [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16309-44|&amp;#126;2026-16309-44]] ==
{{закрыта}}
Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16262-28|&amp;#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03)

== [[Удзельнік:Кінапошук]] ==
Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16154-63|&amp;#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03)

:вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03)

== Вандалізм з архівамі ==
Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03)

:а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03)

== Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] ==
Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03)

:{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03)

== Вандал ==
Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім &quot;[[Асяроддзе]]&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03)

:Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03)

== Вайна правак [[Алесь Мікус]] ==
Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03)

:пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03)
::''Вітанні калегам.''
::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова.
::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы.
::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык.
::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя (&quot;культурна ўплывовыя&quot;) трэкі.
::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст).
::Астатняя &quot;лірыка&quot; ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку.
::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя.
::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць.
::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''.
::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана.
::І не трэба тут &quot;'''шарыкаўшчыны'''&quot;, бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае.
::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі.
::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве &quot;у агуле&quot;.
::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03)

Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак.

Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу.

Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні).

Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы?

Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы.

Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць.

У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]].

Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы &quot;Назва&quot; з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03)
::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03)
::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03)
: Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік &quot;не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў&quot;. У артыкуле &quot;Алесь Мікус&quot; няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai &quot;ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча&quot;, то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03)
:пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03)
:: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03)
: ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле &quot;Шынкаўцы&quot; ў раздзеле &quot;Назва&quot; павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03)
::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03)
: Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў  маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03)
::Перакручваеце, калега.
::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле).
::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы.
::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім.
::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм.
::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03)
::: Нейкі &quot;поток сознания&quot;, які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі &quot;тэлеграм&quot;, &quot;прарэжымны чалавек&quot; і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03)
::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега.
::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму &quot;праведны гнеў&quot; міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03)
: &gt; ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''&lt;br&gt;Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў &quot;адміністрацыйна&quot;. Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03)
:::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх &quot;праектаў&quot;, іх &quot;адміністрацыйнае&quot; зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца.
:::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі.
:::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03)
:::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03)
:::: &gt; ''якія вікіпедыйныя правілы''&lt;br&gt;Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03)
::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03)
:::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03)
::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03)
Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. &quot;Аргумент&quot; пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі &quot;Вітаўты і Вітарты&quot; напісана, што гэта &quot;Бібліятэка Свайксты&quot;. Тое, што ён напісаў гімн батальёна &quot;Данбас&quot; - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы &quot;прарэжымны чалавек&quot; вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй &quot;лінгвістычнай&quot; працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03)
::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03)
:::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03)
:::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03)
:Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03)
:: &lt;s&gt;гэта частка тэксту схвана&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ &quot;заклікі купляць&quot;, што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03)
:: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03)
:::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03)

Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх &quot;Молатаў&quot; і &quot;Данбасаў&quot; -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і &quot;на мяжы&quot;, а не &quot;за мяжой&quot;. Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03)

:Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў.
:*
:Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму &quot;шыта-крыта&quot; ні ў каго не праканае.
:*
:Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя.
:Хіба ўздымаю &lt;u&gt;пытанне&lt;/u&gt; пра артыкул &quot;'''Дзермант'''&quot;, да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той &quot;Молат&quot; (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка?
:І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03)
::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт &quot;Молата&quot;, цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з &quot;Данбасам&quot; -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03)
:::&lt;s&gt;тут не поле бітвы, рэпліка схавана&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03)
:::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03)
Дарэчы, а чаму ў артыкуле &quot;Алесь Мікус&quot; выкарыстаны шаблон &quot;навуковец&quot;, гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03)

:Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў?
:*
:&lt;s&gt;Вікіпедыя не поле бітвы&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03)
::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03)
::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&amp;action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03)
::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03)
:*
:Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку &quot;Вітаўты і Вітарты&quot; так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03)
::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03)
::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03)
:::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03)
::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03)
: Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) 
Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03)

Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03)

:на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03)

== Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій ==
{{закрыта}}
Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на &quot;так, выдаліць&quot;. Напісанне праз &quot;я&quot; ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз &quot;е&quot;, у каталогу НББ няма варыянта праз &quot;я&quot;, хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03)

== Вандал ==
{{закрыта}}
Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03)

== proxy ==
{{закрыта}}
Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03)

:трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03)
:: Магчыма гэта сцяг &quot;IP block exempt&quot; у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03)
:::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 14:03, 12 снежня 2025 (+03)

== Блакіроўка за вандалізм ==
{{закрыта}}
Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03)

== Старонкі да хуткага выдалення ==
Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03)
: {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03)

== Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] ==
{{закрыта}}
Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03)

== Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц ==
У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц:
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100

Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю.

Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва &quot;Жировичи&quot;. Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася &quot;«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви&quot;. І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца?

Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы.

Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба).

У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне &quot;Православной энциклопедии&quot; Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01)
: Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03)
: БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03)
::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03)
:Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую &quot;цытату&quot;. Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя &quot;артыкулы&quot; (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03)
:: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03)
:::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03)
::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03)
::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03)
:::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03)
:::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03)
У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03)
: пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03)
:: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03)

== Скарга на адмену праўкі ==
Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў.

Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03)

: У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы).

: Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»).

: У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе.

: У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка.

: Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання».

: Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне.

: Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03)
::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны.
::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК]
::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03)

== Абарона [[Максім Танк]] ==
{{закрыта}}
Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03)

== Пагрозы ад JerzyKundrat ==
[[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03)
::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03)
:::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03)
::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03)
:::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03)
::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03)
::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03)
:::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03)
: Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг &quot;Заўвагі: reply to JerzyKundrat&quot;? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03)
::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03)
:: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова &quot;заўвага&quot; з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03)

== Адкаты Peisatai ==
{{закрыта}}
Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&amp;diff=5048879&amp;oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03)

:вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:''Усім прывітанне!''
:'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў.
:Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''.
:&lt;u&gt;'''Прапановы'''&lt;/u&gt;:
:1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў &quot;лагічных сувязяў&quot;, але канкрэтная спасылка.
:2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.
:3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці.
:4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася.
:5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах.
:6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны &quot;народнай этымалогіі&quot;. Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу &quot;пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч&quot;.
:''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:: &gt; ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''&lt;br&gt;Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на &quot;[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]&quot; (&quot;[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]&quot;), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03)

[https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&amp;diff=5048905&amp;oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03)

Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&amp;diff=prev&amp;oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў &quot;у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае&quot;, але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра &quot;корань&quot; і &quot;пашыральнік&quot; было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае &quot;даўно абвергнутае&quot;, трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта &quot;бяда&quot; такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей &quot;і інш.&quot;. Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца &quot;маргінальнай&quot; (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03)

: У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань &quot;Сермеж&quot;. Сцверджанне, што корань &quot;Сермеж&quot; утвораны ад кораня &quot;Серм&quot; і пашыральніка &quot;еж&quot; - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага &quot;Пракаповіча&quot;, што малая Дзвіна ад &quot;дзівіцца&quot; і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае &quot;аналогіі&quot; з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03)
::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор &quot;Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням&quot;. У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03)
[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03)

:І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03)

Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную &quot;творчасць&quot; удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab &quot;рака&quot;, а ў Тапарова - абъл/объл &quot;яблыка&quot;. І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03)
:Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы &quot;карані і ўтваральнікі&quot; :) Бо Вы накідваеце '''відавочна &quot;смеццевых&quot; спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, &quot;не ўсё так адназначна&quot;. Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было &quot;строга ў духу буквы закону&quot;? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных &quot;адкрыццяў&quot; усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03)
:: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03)
Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае &quot;этымалогіі&quot; са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца (&quot;смеццевая крыніца&quot;, як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03)

:[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія &quot;імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання&quot;, як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) 
::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў &quot;Начы&quot; і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула &quot;вагі&quot; ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД.
::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць.
::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку.
::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках.
::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна &quot;расчляніць&quot; па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы.
::: &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;.
:::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз.
:::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана  і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, &quot;у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана&quot;. Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае &quot;прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў&quot;. Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза &quot;паведаміць зацікаўленым асобам&quot; парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум (&quot;падазраю, што гэта ён сам і ёсць&quot;) і прывесці да балансу.
::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, &quot;пракаціла&quot;. На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03)
:::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Праект рашэння ===
{{закрыта}}
Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03)
: Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03)
:: &quot;Сваім чарадом&quot; усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03)
::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03)
::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03)
::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03)
: @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03)
::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. 
::Гісторыя: 
::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў).
::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. 
::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры &quot;Размовах&quot; артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. 
::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03)
:::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03)
17:59, 15 лістапада 2025 (+03)
::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03)
:::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03)
::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03)
:::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03)
::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03)
:выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03)
:: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03)
:Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03)
: Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі:
:: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ &quot;Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя&quot;. Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру.
:: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03)
::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03)

Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&amp;action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03)

Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік===
З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Пра праблему, якая ўзнікла'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. &lt;br&gt; &lt;br/&gt;Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Пра этычную камунікацыю'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Заключэнне'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03)

:Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03)
:: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03)
::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03)
:::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03)
::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03)
:::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03)
:: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03)
:Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі &quot;Шень Ухачевіч&quot; (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі?
:А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03)
:: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03)
:: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання.
:: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу.
:: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне.
:: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03)
:::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле &quot;Назва&quot; згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова &quot;Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там&quot; - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым &quot;праекце&quot;, адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03)
:::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03)
:::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03)
::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03)
:::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03)
:Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых &quot;адкрыццяў&quot; удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03)
:: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&amp;diff=5139499&amp;oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03)
::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць &quot;этымалогія&quot; гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03)
::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03)
:::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03)

== Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] ==
Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03)

== Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] ==
Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03)

:зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03)

== Абарона [[Францыск Скарына]] ==
{{закрыта}}
Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03)
: Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Зрабіць перасылку з абароненага шаблона ==
{{закрыта}}
Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) 

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Парушэнне парадку абмеркаванняў ==
Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03)
: Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03)
:@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03)
::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03)
::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03)
:::: Вам змяніць абарону да &quot;ўсіх удзельнікаў&quot;? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03)
::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03)
:::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03)
:Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана &quot;Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў&quot;. І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму  вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03)
::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03)
:::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. 
:::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03)
:::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03)
:::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03)
::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03)
::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03)
::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03)
::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03)
::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03)
:::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03)
::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03)
::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03)
::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03)
::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03)
::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03)
: Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт &quot;Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў&quot;. Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03)
::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03)

=== Каментарыі аб выдаленні ===
Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства.
Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе &quot;фэйсбучнасць&quot;. Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03)
::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03)
::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03)
:Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03)
::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03)
:::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы &quot;таўстун&quot;, адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03)
::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое &quot;таўстун&quot; у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне.
:::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03)
* 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў  «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03)

== Парушэнне этычных паводзін ==
За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&amp;diff=5033307&amp;oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03)

:Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03)
: Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&amp;id=100010783908995 крыніца]):
{{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03)
: Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03)
:Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03)
:: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03)
:::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што &quot;інтэрнэт-вар'ят&quot; гэта &quot;энцыклапедычны стыль, а не абраза&quot;. Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03)
::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03)
: Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. &lt;br&gt;&lt;br/&gt;Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі &quot;Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў&quot; прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03)
::Удзельнік Lš-k  добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць  вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ  мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03)
:::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб &quot;паваяваць&quot; [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03)
:::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03)
::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03)
* 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў  «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03)

== [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] ==
{{закрыта}}
Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг.  --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03)

== [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] ==
{{закрыта}}
Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03)
: Тое самае да: 
:* 12.222.18.2
:* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1
:* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C
:* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E
: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] ==

Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03)

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03)

== Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму ==

У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: &lt;code&gt;{| class=&quot;plainlinks&quot; id=&quot;recentchangestext&quot; style=&quot;clear:both; font-size: 85%;&quot; role=&quot;presentation&quot;&lt;/code&gt;&lt;br/&gt;
[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03)

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03)

== [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] ==
{{закрыта}}
Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03)
: {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Удзельнік Peisatai ==
{{закрыта}}
Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады:
* [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты &quot;Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў&quot; прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам.
* [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas &quot;кола, акружнасць, замкнёны шлях колам&quot;, а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма.
* [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца.
* [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца.
* [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti &quot;плакаць&quot; (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы.
* [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя.
* [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў.
* [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма.
* [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца.
* [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма.
* [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі.
* [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца.
* [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва &quot;кладка з бярвенняў на гразкім месцы&quot;.
* [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі.
* [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца.
* [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (&gt; rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (&gt; рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма.
* [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў.
* [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма.
* [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца.
* [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як &quot;З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах&quot;, ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі.
* [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на &quot;Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья&quot;. Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле &quot;Славянские названия&quot;.
* [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца.
* [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas &quot;злы; моцны, вялікі&quot;. Належыць да шэрагу &quot;злых&quot; гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas &quot;злы; моцны&quot;, ežeras &quot;возера&quot;, upė &quot;рака&quot;)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма.
* [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца.
* [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti &quot;хапаць, грабастаць&quot;[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму.
* [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (&gt; Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву &quot;Lietuvių kalbos žodžių daryba&quot;, г. зн. &quot;Словаўтварэнне літоўскай мовы&quot;. Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам.
* [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма.
* [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva &quot;твань у балоце&quot;[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (&lt; *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма.
* [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца.
* [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (&lt; *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца.
* [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы  ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма.
* [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка.
* [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols &quot;яблыка&quot;, Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе.
* [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы.
* [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- &quot;поднимать(ся), происходить&quot;.
* [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў.
* [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (&gt; Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (&gt; Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў.
* [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā.
* [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра  раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае.
* [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна.
* [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна (&quot;форма балт. первоисточника неясна&quot;).
* [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (&gt; «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца.
** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03)
* [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца.
* [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (&lt; Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка.
* [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі.
* [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма.
* [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што &quot;найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...&quot;, там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне.
* [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца.
* [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца.
* [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (&gt; Гараднічанка), Гамея (&gt; Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне.
* [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы.
* [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (&gt; Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма.
* [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае.
* [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (&gt; «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (&gt; -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае.
* [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус &quot;чыгун&quot;, тур. чавуш &quot;сяржант, унтэр-афіцэр&quot;. ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма.
* [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас.
* [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма.
* [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup.
* [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (&gt; Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца.
* [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (&lt; Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė.
* [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы.
* [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (&gt; Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (&gt; Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (&gt; Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (&lt; *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (&lt; *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў  Тапарова таксама няма Буліжы).
* [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (&lt; *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo.
* [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца.
* [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (&gt; Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка.
* [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца.
* [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape &quot;рака&quot;).'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns &quot;злы&quot;, naiks &quot;страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)&quot;[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- &quot;нападаць, накідвацца&quot;[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (&gt; Neckar). Яна вытлумачваецца як &quot;магутная, злая, шпаркая (рака)&quot;[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца.
* [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- &quot;дзяўбсці&quot;, які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218).
* [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова.
* [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts &quot;тоня (месца, дзе ловяць рыбу)&quot;[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству.
* [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша.
* [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка.
* [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма &quot;Лунія&quot; звязаная з латышскім luns &quot;твань&quot;, літоўскім liūnas &quot;твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць&quot;. Далей да літоўскага liaunas &quot;гнуткі, слабы&quot; і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. 
* [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне.
* [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- &quot;праходзіць міма, ісці&quot;. Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- &quot;малы&quot;, параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- &quot;меньшы&quot;, параўн. яшчэ літ. menkas &quot;маленькі, дробны&quot;, лат. minus &quot;меней&quot;.
* [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца.
* [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы.
* [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (&gt; Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja &gt; Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога.
* [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў.
* [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (&gt; Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты.
* [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца.
* [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова.
* [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў.
**{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03)
* [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова.
* [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. 
* [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (&gt; Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (&lt; šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (&lt; Ятва &lt; яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца.
* [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas &quot;малы&quot;, якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем &quot;мазаць&quot; (&quot;намазаны&quot; &gt; &quot;стончаны&quot; &gt; &quot;зменшаны&quot; &gt; &quot;малы&quot;)[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.].&quot; Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца.
* [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма.
* [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца.
* [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (&gt; *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага?
* [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы.
** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03)
* [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.).
* [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма.
* [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба &quot;здольнасць, уменне&quot; і кірг. кебе &quot;худое ягня&quot;. ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: &quot;Матеи Кебовичъ&quot;[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма.
* [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца.
* [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань &quot;Смол-&quot; у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- &quot;чмель&quot; праз прамежкавую форму &quot;Цмол-&quot;[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе &quot;В поисках единства&quot;, і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй.
* [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti &quot;ісці&quot;[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка.
* [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы.
**{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03)
* [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае.
* [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga.
* [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань &quot;крыч&quot; і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення).

Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта.

* Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03)

:У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03)
::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03)
:::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03)
::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам &quot;раць&quot;. Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз &quot;д&quot;), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна.
::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад &quot;[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]&quot; (у нас &quot;[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]&quot;). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03)
:::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03)
::::прывітанне ўсім.
::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :)
::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто?
::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: &quot;Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-&quot; (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-).
::::падтрымліваю заўвагу Lš-k &quot;калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца&quot;. калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны.
::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел &quot;Ліцвінскія імёны&quot;, вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак?
::::Максім, &quot;Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць&quot; - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03)
:::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам &quot;відавочна&quot;, гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца  на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж &quot;працу&quot; як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03)
::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы &quot;жмудаед&quot; і &quot;вільнянашыст&quot;? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста &quot;Казіміра Ляхновіча&quot;? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта &quot;германскія&quot; этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст &quot;Ляхновіч&quot;, карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці.
::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб.
::::::дарэчы, тэст - &quot;чыя Вільня?&quot; ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03)
:::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе &quot;лепшая абарона - гэта нападзенне&quot;. У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03)
::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці.
::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо &quot;няпраўда&quot; там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі.
::::&quot;уяўных крыніцаў&quot; таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03)
* [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў.  Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. --  [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025
**Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03)
*** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
[[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03)

== [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай ==
{{закрыта}}
Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + &lt;small&gt;[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]&lt;/small&gt;). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03)
: {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03)
::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03)
:::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
{{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03)

== Удзельнік UnknownChannel352 ==
{{закрыта}}
: Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03)

= Карысныя спасылкі =
* [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]]

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]</text>
      <sha1>a8nvlxuzk81lgbrdv952zf5yeoaj899</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:Siarhei V</title>
    <ns>2</ns>
    <id>730234</id>
    <revision>
      <id>5141487</id>
      <parentid>5141037</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siarhei V</username>
        <id>122587</id>
      </contributor>
      <origin>5141487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8512" sha1="0n7om54hnrqhpsndoy3sjb81kwp0ni2" xml:space="preserve">'''Выбраны уклад'''

'''☢️''' [[Радыелагічны інцыдэнт у Нясвіжы]] | [[Грамадзянская абарона]] | [[Катоднае выпраменьванне]] | [[Апраменьванне харчовых прадуктаў]] | [[Дазіметр]] | [[Аб’ект 802]] | [[Радыеізатопная батарэя]] | [[Кобальтавая гармата]] | [[Радыелагічная зброя]] | [[Кобальтавая бомба]] | [[Гама-дэфектаскапія]] | [[Кобальт-60]] | [[Аляксандр Аляксеевіч Антаноўскі]] | [[Аперацыя «Апалёны меч»]] | [[Cigéo]] | [[Onkalo]] | [[Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў]] 

⚗️ [[Гаагскія этычныя настаўленні]] | [[Біяартаганальная хімія]] | [[Клік-хімія]] | [[Аматарская хімія]] | [[Фемтахімія]] | [[Спінавая хімія]] | [[Мікрахвалевая хімія]] | [[Структурная хімія]] | [[Нанахімія]] | [[Плазмахімія]] | [[Соналюмінесцэнцыя]] | [[Крыяхімія]] | [[Лазерная хімія]] | [[Механахімія]] | [[Хімія высокіх энергій]] | [[Радыяцыйная хімія]] | [[Фітахімія]] | [[Рафіды]] | [[Алатрансплантацыя]] | [[Дэцэлюлярызацыя]] | [[Хімічная крыніца святла]] | [[Лічынкатэрапія]] | [[Streptococcus salivarius M18]] | [[ShipGoo001]]| [[EsmGFP]] | [[Спорапаленін]] | [[Тэкцін]] | [[Матэ дэ кока]] | [[Цэрэўлід]] | [[Анатоль Давыдавіч Зімон]] | [[Гадусол]]  

🔬[[Палыгорскіт]] | [[Мантмарыланіт]] | [[Дзіактаэдрычны смекціт]] | [[Гапкаліт]] | [[Гемасорбцыя]] | [[Энтэрасарбенты]] | [[Актывіраваны вугаль]] | [[Малекулярныя сіты]] | [[Цэаліты]] | [[Гідрагель|Гідрагель |]] [[Анаэробныя клеі]] | [[Ферацэрый]] | [[Мішметал]] | [[Геаінжынерыя]]

📡 [[Незалежны навуковец]] | [[Грамадзянская навука]] | [[Навуковая камунікацыя]] | [[Папулярызацыя навукі|Папулярызацыя навукі |]] [[Аматарская радыёсувязь]] | [[Радыёаматарства]] | [[Мноства Кантара]] | [[Дыван Сярпінскага|Дыван Серпінскага]] | [[Губка Менгера]] | [[Серджыа Канавера]] | [[Эд Рэджыс]] | [[Джордж Чэрч]] | [[Джо Зайнер]] | [[Оскар Піхт]] | [[Чарлз Дэлзіел|Чарльз Делзіел]] | [[Візіянер]] | [[Тэадор Гротгус]] | [[Беларуская федэрацыя радыёаматараў і радыёспартсменаў]] | [[Радыёспорт]] | [[Пазыўны сігнал радыёаматара]] | [[Тэорыя вырашэння вынаходніцкіх задач]] | [[Lenovo ThinkPad X220]] | [[Зорка Польшчы]] | [[NeuroSky]] | [[Emotiv]] | [[Сусветны квантавы дзень]] 

📜 [[23 асіламарскія прынцыпы для штучнага інтэлекту]] | [[Тэхналагічная журналістыка]] | [[Хабр]] | [[Разведка на аснове адкрытых крыніц|Выведка на аснове адкрытых крыніц]] | [[Навуковая журналістыка]] | [[Хакатон]] | [[Дэмасцэна|Дэмасцэна |]] [[Вынаходнік (часопіс)]] | [[Навука (газета)]]| [[Нік Бострэм]] | [[Гаагскія этычныя настаўленні]]  | [[Тэхнадром імя І. П. Кулібіна]] | [[Гэта вы можаце]] | [[Science slam]] | [[Навуковы рынг]] | [[Беларускі навуковы хакатон]] | [[Chaos Constructions]] | [[Больцманаўскі мозг]] | [[Касмічная этыка]] | [[Рэспубліканскі турысцка-спартыўны саюз]] | [[Яніс Варуфакіс]] | [[Андрэй Валянцінавіч Паднябенны]] | [[Катцаўскі парк скульптур]] | [[Юлія Кейлова﻿]] | [[Юрый Аляксеевіч Праўдзюк]] | [[Раніца з Белсатам]] | [[Флагшток (СМІ)]] | [[TEDxUlicaMinska]]

⚖️ [[Этыка тэхналогій]] | [[Навуковая этыка|Этыка даследчыкаў]] | [[Журналісцкая этыка|Медыяэтыка]] | [[Інжынерная этыка|Iнжынерная этыка]] | [[Узровень тэхналагічнай гатоўнасці]] | [[Трансфер тэхналогій]] | [[Зялёная прэмія]] | [[Сусветны дзень аховы навакольнага асяроддзя]] | [[Сэт Баўм]] | [[Польскае трансгуманістычнае таварыства]] | [[Вялікі Воз (мерапрыемства)|Вялікі Воз]] | [[Дэніэл Фрэнсіс Галуйе]] | [[Свет на дроце]] | [[Зломбаль]] | [[Гнамоніка]] | [[Тадэвуш Пшыпкоўскі]] | [[Ігнац Земельвейс]] | [[PirateBox|Pirate Box]] | [[Internet-in-a-Box]] | [[Праект Afripedia]] | [[Kiwix]] | [[XOWA]] | [[One Laptop per Child]] | [[Free Art License]] | [[SimpleX]] | [[Enhanced Games]] | [[Міхаліна Віслоцкая]] | [[Уільям Генры Добел]] | [[Пауль Шац]]

{|
|
|{{Userbox/Лічыльнік артыкулаў|175}}
|{{Userbox/Лічыльнік катэгорый|20}}
|-
|
|{{Userbox 
| border-c = #191970 
| border-s = 1 
| id-c = #000000 
| id-s = 14 
| id-fc = black 
| info-c = #000000 
| info-s = 8 
| info-fc = #FFFFFF 
| id = [[Image:8bit-dynamiclist.gif‎]] 
| info = {{Mono|{{Color|#39FF14|Гэты удзельнік вельмі любіць старыя камп'ютары.}}}} 
| float = left }}
|{{userbox
| border-c = #000000
| id       = [[Image:Palm IIIxe PDA.jpg|45px]]
| id-c     = #FFFFFF
| id-fc    = {{{id-fc|black}}}
| id-s     = {{{5|{{{id-s|14}}}}}}
| info     = This user has a '''[[:en:Personal digital assistant|PDA]]'''.
| info-c   = #FFFFFF
| info-fc  = {{{info-fc|black}}}
| info-s   = {{{info-s|8}}}
}}
|-
|
|{{Вікістаж удзельніка|22|05|2020}}
|{{Userbox/занадта мала}}
|-
|
|{{userbox/Працэнт артыкулаў|175}}
|{{userbox
| border-c = #C8A2C8
| id       = [[File:Exteriorderivnatural.png|75px]]
| id-c     = #FFFFFF
| info     = '''Гэты удзельнік лічыць, што [[:be:Матэматыка|матэматыка]] больш абстрактная, чым [[:be:Філасофія|філасофія]].'''
| info-c   = white
| info-fc  = {{{info-fc|black}}}
| info-s   = {{{info-s|8}}}
| info-op  = text-align:center;
| usercategory  = &lt;includeonly&gt;Wikipedians interested in philosophy&lt;/includeonly&gt;
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
|-
|
|{{Userbox wikidays|22|05|2020}}
|{{Userbox
| border-c = #000000
| id       = [[File:Von Koch curve.gif|60px]]
| id-c     = #ffffff
| info     = Гэтаму удзельніку падабаюцца дызайны [[:be:Фрактал|Фрактал]].
| info-c   = #ffffff
| info-fc  = #000000
| info-s   = 8
| info-a   = center
}}
|-
|
|{{userbox
| border-c = #0000CD
| id1      = [[File:Sciences exactes.svg|40px]]
| id1-c    = #03F
| id2      = [[File:Nuvola apps edu science.svg|36px]]
| id2-c    = #03F
| info     = Гэты удзельнік цікавіцца &lt;br&gt;'''[[Навука|&lt;span style=&quot;color:lightgreen;&quot;&gt;навукай&lt;/span&gt;]]'''.
| info-a   = center
| info-c   = #03F
| info-fc  = white
}}
|{{Userbox/Узнаўляльная энергія}}
|-
|
|
|
|}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі з Польшчы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-веласіпедысты]]
[[Катэгорыя:User be]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-прыхільнікі аб’яднання Беларускіх Вікіпедый]]</text>
      <sha1>0n7om54hnrqhpsndoy3sjb81kwp0ni2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сыны старадаўняй Літвы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>735498</id>
    <revision>
      <id>5141411</id>
      <parentid>4764333</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="imu7lxhq6x1di4qexk2373rubp4rdyy" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Вокладка=Сыны старадаўняй Літвы.jpeg}}
'''«Сыны́ старада́ўняй Літвы́»''' ― [[студыйны альбом]] беларускага гурта «[[Ceilidh Ceol]]», які быў выдадзены ў [[2013 год у гісторыі музыкі|2013 годзе]].&lt;ref name=&quot;nasha&quot; /&gt; Канцэпцыяй альбома з’яўляецца выкананне ірландскіх гістарычных песень, якія [[Алесь Чумакоў]] пераклаў на беларускую мову.&lt;ref name=&quot;radio&quot; /&gt;

== Спіс песень ==
{{Tracklist|title1=За Радзіму! За Герояў!|title2=Стары і слаўны час|title3=Мілы мой|title4=Рудніцкая Пушча|title5=Хорнпайп «Азірніся»|title6=Краіна мараў|title7=Піва Няма|title8=Два курганы|title9=Толькі месяц узыдзе}}

== Удзельнікі запісу ==
* [[Алесь Чумакоў]] ― гуслі

== Водгукі крытыкаў ==
Музычны журналіст [[Сяргей Будкін]] адзначыў, што альбом ''«атрымаўся сапраўды вельмі сьветлы, нават наіўны»''.&lt;ref name=&quot;tuzin&quot; /&gt;

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;nasha&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=121103|title=«Сыны старадаўняй Літвы»: як ірландскія патрыятычныя песні сталі беларускімі + аўдыё|first=Юрась|last=Ускоў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=be|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211125045345/https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=121103|archivedate=2021-11-25|date=2014-01-20|accessdate=2023-03-19|url-status=live|ref=nasha}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radio&quot;&gt;{{cite web|url=https://radiounet.fm/syny-staradaunyaj-litvy-sluhaem-na-radyyo-unet-geraichnyya-spevy-irlandczau-pa-belarusk/|title=«Сыны старадаўняй Літвы»: слухаем на Радыё Ўнэт гераічныя спевы ірландцаў па-беларуску|work=[[Радыё Унэт]]|language=be|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230324131004/https://radiounet.fm/syny-staradaunyaj-litvy-sluhaem-na-radyyo-unet-geraichnyya-spevy-irlandczau-pa-belarusk/|archivedate=24 сакавіка 2023|date=2022-10-26|accessdate=2023-03-19|url-status=dead|ref=radio}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;tuzin&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.tuzinfm.by/albums/814/syny-staradauniaj-litvy.html|title=Дзеці капітана Плятэр|first=Сяргей|last=Будкін|authorlink=Сяргей Будкін|work=[[Тузін Гітоў]]|language=be|date=2014-04-28|accessdate=2023-03-19|url-status=live|ref=tuzin}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
* [http://ceol.by/ Альбом на афіцыйным сайце гурта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141217020719/http://ceol.by/ |date=17 снежня 2014 }}
{{Афіцыйны сайт}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы гурта «Ceilidh Ceol»]]</text>
      <sha1>imu7lxhq6x1di4qexk2373rubp4rdyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суданскі крызіс бежанцаў (2023)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737762</id>
    <revision>
      <id>5141347</id>
      <parentid>5109005</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T21:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27225" sha1="h4b05zelwztjtbf897lprbngi4s034e" xml:space="preserve">{{main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}}
[[File:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]][[File:ECDM 20230710 Sudan Conflict.pdf|thumb|Карта ECHO па перамяшчэнню насельніцтва на 10 ліпеня 2023.]]{{Суданскі канфлікт (2023)}}
'''Суданскі крызіс бежанцаў [[2023]] года''' паўстаў на фоне канфлікту паміж [[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС) і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] «[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП). 

== Напярэдадні ==
Да канфлікту 2023 года многія суданцы беглі з радзімы падчас [[Другая грамадзянская вайна ў Судане|Другой грамадзянскай войны]] і [[Дарфурскі канфлікт|вайны ў Дарфуры]]. Некаторыя грамадзяне [[Судан]]а засталіся ў іншых краінах назаўжды. Так, напрыклад, напярэдадні красавіцкіх падзей толькі ў Чадзе іх налічвалася не менш за 400 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |url=https://sports.yahoo.com/un-says-20-000-fled-173516086.html |access-date=2023-04-24 |website=Yahoo Sports |language=en-US |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230425003251/https://sports.yahoo.com/un-says-20-000-fled-173516086.html |archivedate=25 красавіка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-11 |title=Violence in Sudan’s Western Darfur forces 2,500 into Chad: UN refugee agency {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2020/08/1069962 |access-date=2023-04-24 |website=news.un.org |language=en |archive-date=25 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004755/https://news.un.org/en/story/2020/08/1069962 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Чарговыя баявыя дзеянні ў краіне ўспыхнулі [[15 красавіка]], спачатку ахапіўшы сталічны [[Хартум]], а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу, а таксама няўдалай спробы інтэграцыі Сіл аператыўнай падтрымкі ў шэрагі арміі. 

Многія жыхары сталіцы апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Унутранае бежанства==
Тысячы жыхароў Хартума беглі з пешшу або на аўтамабілі ў больш бяспечныя раёны краіны&lt;ref name=&quot;BBC News-2023&quot;&gt;{{Cite news |date=2023-04-22 |title=Sudan fighting: Foreign nationals to be evacuated |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-65358069 |url-status=live |access-date=2023-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422103045/https://www.bbc.com/news/uk-65358069 |archive-date=22 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Некаторыя пацярпелі ад рабаванняў&lt;ref&gt;{{cite news |title=A three-hour trip now takes 12 hours: AJ correspondent |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420075805/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Каля 300 хартумцаў беглі на паўднёвы ўсход у Эль-Гадарыф&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hundreds arrive in Gadarif from capital to escape fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=23 April 2023 |work=Al Jazeera |date=23 April 2023 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423073517/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 3000 — у лагер эфіопскіх бежанцаў Тунайдба ва Усходнім Судане, 28 000 — у Вад-Мадані&lt;ref&gt;{{cite news |title=Humanitarian workers: Scale of displacement in Sudan difficult to measure|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/26/sudan-live-news-truce-violations-worsen-civilian-suffering|access-date=27 April 2023 |work=Al Jazeera |date=26 April 2023 }}&lt;/ref&gt;. На [[2 мая]] ў [[ААН]] паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб&lt;ref name=&quot;100k&quot;&gt;{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}&lt;/ref&gt;. На 19-га чысла іх колькасць узрасла да 843 тысяч&lt;ref name=&quot;1million&quot;&gt;{{cite news|title=More than 1 million people displaced by Sudan crisis, UN says|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/19/more-than-1-million-people-displaced-by-sudan-crisis-un-says|access-date=20 May 2023|work=Aljazeera|date=19 May 2023}}&lt;/ref&gt;, а на 29-га — 1 800 000&lt;ref name=&quot;29 мая&quot;/&gt;.

Станам на 13 ліпеня заўлена пра 2,4 млн перамешчаных&lt;ref name=&quot;2mf24&quot;&gt;{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}&lt;/ref&gt;, а да 18-га — 2,6&lt;ref name=&quot;33st&quot;/&gt;. 3 жніўня паведамлялася аб 3,02 млн&lt;ref name=&quot;3жн&quot;&gt;{{cite web|title=Sudan conflict displaces nearly four million: UN migration agency|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139352|date=2 August 2023|access-date=3 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230802212317/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139352|archivedate=2 жніўня 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Станам на 19 жніўня заяўлена аб 3,4 млн&lt;ref name=&quot;refug1&quot;&gt;{{Cite web |title=UN: One million people flee Sudan as situation 'spirals out of control' |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/16/un-one-million-people-flee-sudan-as-situation-spirals-out-of-control |access-date=2023-08-19 |website=Aljazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;. 7 верасня была дасягнута адзнака ў 4,07 млн&lt;ref name=&quot;refug&quot;/&gt;.

12 верасня [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў]] у сваёй справаздачы назвала лічбу ў 4 118 119 унутраных бежанцаў&lt;ref name=&quot;refug2&quot;&gt;{{Cite web |title=Regional Sudan Response Situation Update 12 September 2023  |url=https://mena.iom.int/sites/g/files/tmzbdl686/files/documents/2023-09/sudan-regional-crisis-response-situation-update-22.pdf |access-date=2023-09-13 |website=IOM |language=en}}&lt;/ref&gt;. 

На 21 лістапада колькасць унутраных бежанцаў дасягнула адзнакі ў 5 млн&lt;ref name=&quot;лістапад&quot;&gt;{{cite web |url=https://reliefweb.int/report/sudan/regional-sudan-response-situation-update-21-november-2023 |title=Regional Sudan Response Situation Update, 21 November 2023|date=22 November 2023|website=Reliefweb.com |access-date=22 November 2023}}&lt;/ref&gt;. 29 снежня паведамлялася пра адзнаку ў 5 855 848&lt;ref name=&quot;africa7.1(2)&quot;&gt;{{cite web |url=https://dtm.iom.int/reports/dtm-sudan-monthly-displacement-overview-04 |title=DTM Sudan - Monthly Displacement Overview (04)|date=29 December 2023 |website=IOM UN Migration |access-date=30 December 2023 }}&lt;/ref&gt;.

На 11 чэрвеня 2024 года налічвалася 7 720 119 унутрана перамешчаных асоб.

На 5 лютага 2025 гэтая лічба вырасла да 8 856 313&lt;ref name=&quot;africa2025&quot;&gt;{{cite web |url=https://reliefweb.int/report/sudan/iom-sudan-displacement-tracking-matrix-dtm-sudan-mobility-update-15-publication-date-5-february-2025 |title=IOM Sudan Displacement Tracking Matrix (DTM) Sudan Mobility Update (15)  |date=5 February 2025 |website=reliefweb |access-date=18 February 2025}}&lt;/ref&gt;.

== Замежнае бежанства==
З пачаткам баявых дзеянняў мірныя жыхары імкнуліся пакінуць Судан. Бежанцы пешшу або на аўтобусах ці ж машынах накіраваліся да дзяржграніц суседніх дзяржаў&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;. Першапачаткова асноўны паток прынялі [[Чад]] і [[Паўднёвы Судан]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і [[Дарфур]]а&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}&lt;/ref&gt;. На фоне крызісу Чырвоны Крыж неадкладна аказаў дапамогу бежанцам. Так, на егіпецкай тэрыторыі арганізацыя разгарнула для суданцаў два лагеры&lt;ref&gt;{{cite news |title='Children are crying every day… it is a crisis' |url=https://www.bbc.com/news/live/world-65394740 |access-date=26 April 2023 |work=[[BBC]] |date=26 April 2023}}&lt;/ref&gt;. 

Некаторыя з грамадзян краіны спрабавалі выехаць праз замежныя дыпмісіі. У пасольствах яны накіравалі запыты на візу і перадалі свае пашпарты, але з-за абвастрэння сітуацыі замежныя прадстаўніцтвы закрыліся. Такім чынам, людзі не здолелі пакінуць Судан&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sudanese stuck as passports locked in abandoned Western embassies|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/29/sudanese-stuck-as-passports-locked-in-abandoned-western-embassies |access-date=30 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=29 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

З 15 па 24 красавіка краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;. 

Улады Чада ў першы дзень супрацьстаяння паведамілі пра тысячы ўцекачоў. У наступныя дні ААН заявіла аб прыбыцці велізарнай колькасці людзей, у асноўным з Дарфура. Да [[19 красавіка]] іх колькасць дасягнула 20 000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ramadane |first=Mahamat |date=2023-04-22 |title=UN agency in Chad expects more Sudan refugees |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/un-agency-chad-expects-more-refugees-fleeing-sudan-2023-04-22/ |access-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;. Амаль усе бежанцы былі жанчынамі і дзецьмі&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=UN Says Up To 20,000 Have Fled Sudan Fighting For Chad |url=https://www.barrons.com/news/un-says-10-000-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad-a72037b2 |access-date=2023-04-25 |website=www.barrons.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. 23 красавіка да мяжы з [[Егіпет|Егіптам]] на аўтобусах прыблі сотні мірных жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite news |last=El-Din |first=Mai Shams |date=2023-04-24 |title=Fear and exhaustion: A family's flight from Sudan to Egypt |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/fear-exhaustion-familys-flight-sudan-egypt-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-25 |title=Sudan fighting: On a bus to Egypt with Mario the pug |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65381618 |access-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;. [[24 красавіка]] ўлады акругі Рэнк (Паўднёвы Судан) паведаміла пра прыбыццё тысячы бежанцаў. Паводле іх ацэнак, у краіну на той момант трапіла не менш за 10 000 чалавек, у асноўным жанчыны і дзеці&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-25 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;.

Да 28-га колькасць бежанцаў значна ўзрасла. Паведамлялася аб прабыцці 14 000 чалавек у Егіпет&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=Egypt Says Received 14,000 Sudanese Since Fighting Began |url=https://www.barrons.com/news/egypt-says-received-14-000-sudanese-since-fighting-began-f19bf4dc |access-date=2023-04-29 |website=www.barrons.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;, 3000 — у [[Джыбуці]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Thousands of Sudanese evacuated to Djibouti|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/29/sudan-fighting-live-news-battles-ongoing-despite-ceasefire |access-date=30 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=29 April 2023}}&lt;/ref&gt;, ад 3500 да 4000 — у [[Эфіопія|Эфіопію]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Over 3,500 people have fled Sudan for Ethiopia: UN - War in Sudan - War in Sudan |url=https://english.ahram.org.eg/News/498549.aspx |access-date=2023-04-29 |website=Ahram Online |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502234237/https://english.ahram.org.eg/News/498549.aspx |archivedate=2 мая 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Яшчэ 700 накіраваліся ў [[ЦАР]]&lt;ref name=&quot;AJdisplacement&quot;&gt;{{cite news |title=Sudan fighting prompts 'chaotic' wave of displacement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/28/sudan-fighting-live-news-turkish-evacuation-aircraft-fired-on|access-date=28 April 2023 |work=Aljazeera |date=28 April 2023}}&lt;/ref&gt;. У пачатку мая, па падліках ААН, налічвалася ўжо 100 000 бежанцаў за мяжой&lt;ref name=&quot;100k&quot;/&gt;, з якіх толькі ў Егіпце апынулася 40 тысяч&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Sudanese flee to Egypt as Cairo works to avoid ‘refugee crisis’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/29/sudanese-flee-to-egypt-as-cairo-works-to-avoid-refugee-crisis |access-date=2023-04-29 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=29 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429221012/http://www.aljazeera.com/news/2023/4/29/sudanese-flee-to-egypt-as-cairo-works-to-avoid-refugee-crisis |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=Egypt Says Received 14,000 Sudanese Since Fighting Began |url=https://www.barrons.com/news/egypt-says-received-14-000-sudanese-since-fighting-began-f19bf4dc |access-date=2023-04-29 |website=www.barrons.com |language=en-US |archive-date=2 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502234303/https://www.barrons.com/news/egypt-says-received-14-000-sudanese-since-fighting-began-f19bf4dc |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mueller |first=Julia |date=2023-05-01 |title=More than 800,000 could flee Sudan amid fighting, UN warns |url=https://thehill.com/policy/international/3981757-more-than-800000-could-flee-sudan-amid-fighting-un-warns/ |access-date=2023-05-01 |website=The Hill |language=en-US |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501195219/https://thehill.com/policy/international/3981757-more-than-800000-could-flee-sudan-amid-fighting-un-warns/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Да 5 мая з краіны беглі 110 000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2023-05-05 |title=Sudan’s neighbours have little to offer refugees, warns UN |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/may/05/sudans-neighbours-warn-they-have-little-to-offer-refugees |access-date=2023-05-05 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;, з якіх 30 тысяч прыняў Чад&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2023-05-05 |title=Sudan’s neighbours have little to offer refugees, warns UN |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/may/05/sudans-neighbours-warn-they-have-little-to-offer-refugees |access-date=2023-05-05 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; і столькі ж Паўднёвы Судан&lt;ref&gt;{{cite news |title=UN warning over refugee resources in South Sudan|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-africa-65361155 |access-date= 5 May 2023 |work=BBC |date= 4 May 2023}}&lt;/ref&gt;. На 10-га чысла колькасць уцекачоў павялічалася да 150 000&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AfricaNews |date=2023-05-10CEST11:30:44+02:00 |title=Sudan: strong explosions in Khartoum on the 26th day of the war |url=https://www.africanews.com/2023/05/10/sudan-strong-explosions-in-khartoum-on-the-26th-day-of-the-war/ |access-date=2023-05-10 |website=Africanews |language=en}}&lt;/ref&gt;.

На 12 мая за мяжой апынулася 200 тысяч суданцаў&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sudan’s army and RSF fight on after ceasefire talks fail|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/12/sudans-army-and-rsf-fight-on-after-ceasefire-talks-fail|access-date=12 May 2023|work=Aljazeera|date=12 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AfricaNews |date=2023-05-10 |title=Sudan: strong explosions in Khartoum on the 26th day of the war |url=https://www.africanews.com/2023/05/10/sudan-strong-explosions-in-khartoum-on-the-26th-day-of-the-war/ |access-date=2023-05-10 |website=Africanews |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan violence forces at least 450,000 children to flee their homes |url=https://www.unicef.org/press-releases/sudan-violence-forces-least-450000-children-flee-their-homes |access-date=2023-05-12 |website=www.unicef.org |language=en}}&lt;/ref&gt;, а на 19-га — 250 (адсюль 110 прыняў Егіпет)&lt;ref name=&quot;1million&quot;/&gt;. На канец месяца іх было ўжо 350 000&lt;ref name=&quot;29 мая&quot;&gt;{{Cite web |title=Chad villages overwhelmed with Sudanese refugees – DW – 05/29/2023 |url=https://www.dw.com/en/chadian-villages-fill-with-fleeing-sudanese-refugees/a-65764584 |access-date=2023-05-29 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Да 4 чэрвеня колькасць бежанцаў павялічалася да 425&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=Sudan Battles Rage As US, Saudi Urge New Truce Talks |url=https://www.barrons.com/news/sudan-battles-rage-as-us-saudi-urge-new-truce-talks-d8924622 |access-date=2023-06-04 |website=www.barrons.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. Станам на 12 чэрвеня паведамлялася пра 530 000 чалавек, якія пакінулі краіну&lt;ref name=&quot;2million&quot;&gt;{{cite news |title=Sudan’s raging war forces more than two million from their homes|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/14/sudans-raging-war-forces-more-than-2-million-from-their-homes|access-date=15 June 2023 |agency=Aljazeera |date=14 June 2023}}&lt;/ref&gt;, з іх 149 — у Чадзе&lt;ref name=&quot;2,000&quot;&gt;{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archivedate=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Да 26 чэрвеня за межы краіны бегла ўжо 600 000 суданцаў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=26 June 2023|title= Battle For Key Police Base Kills At Least 14 Sudan Civilians|language=en|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/sudan-civilians-killed-in-battle-for-khartoum-police-hq-585abefb|access-date=27 June 2023}}&lt;/ref&gt;.

Станам на 13 ліпеня заўлена пра 724 тысяч бежанцаў&lt;ref name=&quot;2mf24&quot;/&gt;. Да 18 ліпеня гэтая лічба павялічалася яшчэ на шэсць тысяч&lt;ref name=&quot;33st&quot;&gt;{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://sudantribune.com/article275263/|website=Sudan Tribune|date=18 July 2023|access-date=20 July 2023|archive-date=4 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204110428/https://sudantribune.com/article275263/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Да 239 000 прыняў Чад&lt;ref name=&quot;2mf24&quot;/&gt; (з іх 160 000 былі этнічнымі масалітамі&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan crisis: From Ruto to Sisi, leaders vie to drive peace process |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66169535 |access-date=13 July 2023 |work=[[BBC]] |language=en |date=13 July 2023 }}&lt;/ref&gt;), 115 000 — Паўднёвы Судан, 45 000 — Эфіопія, 15 000 — ЦАР&lt;ref name=&quot;rw618&quot;&gt;{{Cite web |title=Sudan Emergency: Regional Refugee Response, June 2023 - Progress report |url=https://reliefweb.int/report/sudan/sudan-emergency-regional-refugee-response-june-2023-progress-report |access-date=2023-06-18|website=reliefweb.int |language=en}}&lt;/ref&gt;. 3 жніўня паведамлялася аб 926 000&lt;ref name=&quot;3жн&quot;/&gt;. 19-га лік дасягнуў адзнакі ў міліён&lt;ref name=&quot;refug1&quot;/&gt;, а 7 верасня — 1,1 млн&lt;ref name=&quot;refug&quot;&gt;{{Cite web |title=DTM Sudan - Weekly Displacement Snapshot  |url=https://dtm.iom.int/reports/dtm-sudan-weekly-displacement-snapshot-02?close=true |access-date=2023-09-07 |website=IOM |language=en}}&lt;/ref&gt;.

12 верасня Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў у сваёй справаздачы назвала лічбу ў 1 130 516 знешніх бежанцаў&lt;ref name=&quot;refug2&quot;/&gt;. На 21 лістапада іх стала ўжо 1.4 млн&lt;ref name=&quot;лістапад&quot;/&gt;. 29 снежня паведамлялася пра адзнаку ў 1 523 350&lt;ref name=&quot;africa7.1(2)&quot;/&gt;.

На 11 чэрвеня 2024 года за мяжу беглі 2 170 592 суданцаў&lt;ref name=&quot;africa7.1&quot;&gt;{{cite web |url=https://reliefweb.int/report/sudan/iom-sudan-displacement-tracking-matrix-dtm-sudan-mobility-update-2-publication-date-11-june-2024 |title=IOM Sudan Displacement Tracking Matrix (DTM) Sudan Mobility Update (2) Publication Date: 11 June 2024 |date=11 June 2024 |website=[[reliefweb]] |access-date=12 June 2024 |url-status=live |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609005046/https://reliefweb.int/map/sudan/sudan-situation-regional-displacement-update-03-june-2024 }}&lt;/ref&gt;.

На 5 лютага 2025 гэтая лічба вырасла да 3 506 383&lt;ref name=&quot;africa2025&quot;/&gt;.

{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Красавік 2023 года]]
[[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]]
[[Катэгорыя:Бежанцы]]
[[Катэгорыя:Крызісы]]
{{Вонкавыя спасылкі}}</text>
      <sha1>h4b05zelwztjtbf897lprbngi4s034e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Васілевіч Цынкевіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739127</id>
    <revision>
      <id>5141515</id>
      <parentid>4917426</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2299" sha1="kf3odpuvpvom76qcls9jjlr838je7cz" xml:space="preserve">{{футбаліст}}
'''Сяргей Цынкевіч''' (нар. {{ДН|19|9|1976}}, [[Асіповічы]], [[Беларусь]]) — беларускі футбольны суддзя. Суддзя [[ФІФА]] з 2010 года.

== Клубная кар’ера ==
У абароне з 1994 па 2003 адгуляў за «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро]]», «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда]]» [[Жодзіна]], а кар’еру завяршыў у родных «[[ФК Асіповічы|Асіповічах]]», якім з перапынкамі аддаў шэсць гадоў. Пасля гэтага пайшоў у судзейства.

Апроч матчаў унутраных першынстваў (у «вышцы» дэбютаваў у 2008 годзе) Цынкевіч працаваў на міжнародных паядынках — у 2010 годзе атрымаў нашыўку «FIFA». У 2013 годзе атрымаў званне найлепшага арбітра Беларусі.

У 2021 годзе вырашыў скончыць кар’еру. Пасля гэтага спецыяліст стаў інспектаваць паядынкі Д3 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/be/tribuna/blogs/footboll/3091620-vidnye-sudi-kotorye-ushli-iz-belfutbola-za-poslednie-gody-vot-/ |title=Вядомыя суддзі, якія сышлі з белфутбола за апошнія гады — вось дзе яны цяпер (нехта за мяжой, нехта пры АБФФ) |access-date=14 мая 2023 |archive-date=14 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230514100231/https://by.tribuna.com/be/tribuna/blogs/footboll/3091620-vidnye-sudi-kotorye-ushli-iz-belfutbola-za-poslednie-gody-vot-/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Цынкевіч Сяргей}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Футбольныя суддзі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Асіповічы]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў]]</text>
      <sha1>kf3odpuvpvom76qcls9jjlr838je7cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Валер’евіч Лабацэвіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739169</id>
    <revision>
      <id>5141502</id>
      <parentid>4915349</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2970" sha1="4do0q3zit3jhoqkv3lcih6oddo6ry4h" xml:space="preserve">{{футбаліст}}
'''Сяргей Лабацэвіч''' (нар.{{ДН|26|9|1983}}, {{МН|Віцебск||}}) — беларускі футбольны суддзя. З 2012 года працуе генеральным дырэктарам ТАА &quot;Гандлёвы дом «Беларускія станкі». Кампанія базуецца ў [[Смаленск]]у і з’яўляецца афіцыйным дылерам станкабудаўнічых заводаў Беларусі.

== Клубная кар’ера ==
Гуляў за «[[ФК Віцебск|Лакаматыў-96]]» і «[[ФК Орша|Оршу]]». Пасля ў канцы нулявых працаваў на [[Віцебскі станкабудаўнічы завод «Вістан»|Віцебскім станкабудаўнічым заводзе]], [[Беларускі аўтамабільны завод|балазе]], дазваляла адукацыя, што атрымаў на [[Механіка-тэхналагічны факультэт ВДТУ|механіка-тэхналагічным факультэце]] [[Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|ВДТУ]]. Паралельна асвойваў судзейства — працаваў у ніжэйшых лігах. З 2016 года пачаў прыцягвацца да матчаў вышэйша лігі.

У 2022 годзе скончыў кар’еру арбітра. У выніку правёў 166 матчаў на нацыянальным узроўні (557 жоўтых картак, 30 чырвоных, 41 пенальці). Быў адзін матч зборных — у «Кубку развіцця» у 2016 годзе ён адпрацаваў сустрэчу Латвіі U-18 і Арменіі U-17&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/be/tribuna/blogs/footboll/3091620-vidnye-sudi-kotorye-ushli-iz-belfutbola-za-poslednie-gody-vot-/ |title=Вядомыя суддзі, якія сышлі з белфутбола за апошнія гады — вось дзе яны цяпер (нехта за мяжой, нехта пры АБФФ) |access-date=15 мая 2023 |archive-date=14 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230514100231/https://by.tribuna.com/be/tribuna/blogs/footboll/3091620-vidnye-sudi-kotorye-ushli-iz-belfutbola-za-poslednie-gody-vot-/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;..

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лабацэвіч Сяргей}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Футбольныя суддзі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Орша]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта]]</text>
      <sha1>4do0q3zit3jhoqkv3lcih6oddo6ry4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наташа Пірц-Мусар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739262</id>
    <revision>
      <id>5141187</id>
      <parentid>5019252</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5141187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1947" sha1="ieuwyalun6drqa4cm17hkozbgewfnoe" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Наташа Пірц-Мусар''' ({{ВД-Прэамбула}}) — славенскі юрыст, пісьменнік, упаўнаважаная па інфармацыі (2005—2014), журналіст і прэзідэнт Чырвонага Крыжа Славеніі. Прэзідэнт Славеніі з 23 снежня 2022 года. Першая жанчына-прэзідэнт з часоў атрымання незалежнасці краіны ў 1991 годзе.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 9 мая 1968 года ў [[Любляна|Любляне]].

У 1992 годзе скончыла юрыдычны факультэт [[Люблянскі ўніверсітэт|Люблянскага ўніверсітэта]].

23 чэрвеня 2022 года вылучыла сваю кандыдатуру на пасаду Прэзідэнта Славеніі як незалежны кандыдат. Яе падтрымалі былыя прэзідэнты краіны [[Мілан Кучан]] і [[Даніла Цюрк]], Пірацкая партыя і Моладзевая партыя — еўрапейскія зялёныя. У першым туры выбараў 23 кастрычніка 2022 года набрала 26,87 %, заняла другое месца і выйшла ў другі тур. Перамагла ў другім туры, набраўшы 53,89 %&lt;ref&gt;[https://belta.by/world/view/natasha-pirts-musar-pobedila-na-vyborah-prezidenta-slovenii-posle-podscheta-100-golosov-536221-2022/ Наташа Пирц-Мусар победила на выборах президента Словении после подсчета 100 % голосов]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Прэзідэнты Славеніі}}
{{Главы дзяржаў-членаў Еўрапейскага Саюза}}</text>
      <sha1>ieuwyalun6drqa4cm17hkozbgewfnoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Часовы ўрад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739710</id>
    <revision>
      <id>5141392</id>
      <parentid>5111987</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>5141392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22905" sha1="ptl7fi84c60h1jdf2i1kq4n4xd99flq" xml:space="preserve">'''Часовы ўрад''', або, '''надзвычайны ці''' '''пераходны ўрад''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/ngrams/graph?content=interim+government%2C+provisional+government%2C+morning+government%2C+transitional+government&amp;year_start=1800&amp;year_end=2000&amp;corpus=18&amp;smoothing=3&amp;share=&amp;direct_url=t1%3B%2Cinterim%20government%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2Cprovisional%20government%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2Ctransitional%20government%3B%2Cc0|title=Google Ngram Viewer|archive-date=2019-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608115427/https://books.google.com/ngrams/graph?content=interim+government%2C+provisional+government%2C+morning+government%2C+transitional+government&amp;year_start=1800&amp;year_end=2000&amp;corpus=18&amp;smoothing=3&amp;share=&amp;direct_url=t1%3B%2Cinterim%20government%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2Cprovisional%20government%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2Ctransitional%20government%3B%2Cc0|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; — надзвычайны [[Урад|ўрадавы]] орган, створаны для кіравання пад час палітычнага пераходу, як правіла, у новастворанай [[Дзяржава|дзяржаве]] або пасля распаду краіны. Часовыя ўрады, як правіла, часта ўзнікаюць падчас або пасля [[Грамадзянская вайна|грамадзянскіх]] ці іншых канфліктаў.

Часовыя ўрады захоўваюць [[Улада|уладу]] да таго часу, пакуль новы ўрад не будзе прызначаны ў выніку звычайнага палітычнага працэсу, якім звычайна з’яўляюцца [[выбары]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://search.credoreference.com/content/entry/acbgovtpol/caretaker_government|title=caretaker government|website=Credo Reference|publisher=Dictionary of politics and government|archive-date=1 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601203110/https://search.credoreference.com/content/entry/acbgovtpol/caretaker_government/0|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Яны могуць удзельнічаць у вызначэнні прававой структуры будуймых рэжымаў, кіруючых прынцыпаў, звязаных з [[Правы чалавека|правамі чалавека]] і [[Палітычная свабода|палітычнымі свабодамі]], удзельнічаць у фарміраванні структуры эканомікі, [[Сацыяльны інстытут|дзяржаўных інстытутаў]] і выбудоўваць ўзаемадзеянне з іншымі краінамі. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|title=The Role of Interim Governments}}&lt;/ref&gt; Часовыя ўрады могуць з’яўляцца як у выніку канфліктаў і выконваць вышэйзгаданныя функцыя, так і могуць быць створанымі з мэтай запаўнення вакуму ўлады ў крызісны перыяд. Напрыклад: часовы ўрад можа быць створаны пры [[Вотум недаверу|вотуме недаверу]] да дзейнага кіраўніцтва або пасля роспуску кіруючай кааліцыі. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

На думку Ёсі Шэйна і Хуана Дж. Лінца, часовыя ўрады можна падзяліць на чатыры групы:
# Рэвалюцыйныя часовыя ўрады (калі былы рэжым зрынуты і ўлада належыць народу, які яго зрынуў).
# Часовыя ўрады з падзелам улады (калі ўлада дзеліцца паміж былым рэжымам і тымі, хто спрабуе яго змяніць).
# Дзеючыя часовыя ўрады (калі ўлада ў пераходны перыяд належыць былому рэжыму).
# Міжнародныя часовыя ўрады (калі ўлада ў пераходны перыяд належыць міжнароднай супольнасці).

Стварэнне часовых урадаў часта звязана з ажыццяўленнем правасуддзя пераходнага перыяду. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=1 September 2010}}&lt;/ref&gt; Рашэнні, звязаныя з правасуддзем пераходнага перыяду, могуць вызначаць, каму дазволена ўдзельнічаць у часовым урадзе і палітычным жыцці. 

Першыя часовыя ўрады былі створаны для падрыхтоўкі да вяртання каралеўскага праўлення ў Англіі 17 стагоддзя. Нерэгулярна скліканыя асамблеі падчас Англійскай рэвалюцыі, такія як [[Канфедэратыўная Ірландыя]] (1641-49), апісваліся як «часовыя». [[Кантынентальны кангрэс]], з’езд дэлегатаў з [[Трынаццаць калоній|13 брытанскіх калоній]] на ўсходнім узбярэжжы Паўночнай Амерыкі, стаў часовым урадам [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў]] у 1776 годзе падчас [[Вайна за незалежнасць ЗША|вайны за незалежнасць ЗША]]. Урад страціў свой часовы статус у 1781 годзе пасля ратыфікацыі [[Артыкулы Канфедэрацыі|Артыкулаў Канфедэрацыі]] і працягваў існаваць як Кангрэс Канфедэрацыі, пакуль не быў заменены [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсам Злучаных Штатаў]] у 1789 годзе.

Практыку выкарыстання «часовага ўрада» як часткі фармальнай назвы можна прасачыць да ўрада [[Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор|Талейрана]] ў Францыі ў 1814 годзе. У 1843 годзе амерыканскія піянеры ў штаце Арэгон, у Ціхаакіянскім паўночна-заходнім рэгіёне Паўночнай Амерыкі, стварылі Часовы ўрад Арэгона, паколькі федэральны ўрад ЗША яшчэ не пашырыў сваю юрысдыкцыю на рэгіён. Шматлікія часовыя ўрады падчас [[Вясна народаў|рэвалюцыі 1848 года]] надалі гэтаму слову сучаснае значэнне: ліберальны ўрад, створаны для падрыхтоўкі да выбараў.

== Спіс часовых урадаў ==
З 1850-х гадоў былі створаны шматлікія часовыя ўрады.

=== Афрыка ===
Па стане на 2023 год у Афрыцы толькі [[Паўднёвы Судан]], [[Лівія|Лівія,]] [[Судан]], [[Буркіна-Фасо]] і [[Чад]] у цяперашні час маюць часовыя ўрады.

* {{Flagicon image|Variant flag of the GPRA (1962).svg}} [[Часовы ўрад Алжырскай Рэспублікі]] (1958—1962)
* [[Пераходны ўрад нацыянальнага адзінства (Намібія)|TПераходны ўрад нацыянальнага адзінства (Намібія)]] (1985—1989), існаваў у часы [[Паўднёваафрыканская памежная вайна]].
* {{Flagicon image|Flag of Ethiopia (1991–1996).svg}} [[Пераходны ўрад Эфіопіі]] (1991—1995), існаваў у часы [[Грамадзянская вайна ў Эфіопіі|Грамадзянскай вайны ў Эфіопіі]].
* {{Flagicon image|Flag of Eritrea.svg}} [[Часовы ўрад Эрытрэі]] (1993)
* {{Flagicon image|Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg}} [[Пераходны ўрад Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] (2003—2006), дзейнічаў у часы [[Другая кангалезская вайна|Другой кангалезскай вайны.]]
* {{Flagicon image|Flag of Liberia.svg}} [[Нацыянальны пераходны заканадаўчы сход Ліберыі]] (2003—2006)
* {{Flagicon image|Flag of Libya.svg}} [[Нацыянальны Пераходны Савет Лівіі|Нацыянальны пераходны савет Лівіі]] (2011—2012)
* {{Flagicon image|Flag of Egypt.svg}} Пераходны урад [[Егіпет|Егіпта]] часоў пратэстаў у краіне (2013—2014).
* {{Flagicon image|Flag of Libya.svg}} [[Урад нацыянальнага адзінства (Лівія, 2021)]] In [[Лівія|Libya]] (2021-present), створаны і падрымліваймы ААН, удзельнік [[Форум палітычнага дыялогу Лівіі|Форуму палітычнага дыялогу Лівіі]].
* {{Flagicon image|Flag of Sudan.svg}} [[Суверэнны савет Судана|Суверэны савет Судага]] (2019—2021)
* {{Flagicon image|Flag of Chad.svg}} [[Пераходны ваенны савет Чада]]
* {{Flagicon image|Flag of Burkina Faso.svg}} [[Патрыятычны рух за ахову і аднаўленне]] ў [[Буркіна-Фасо]] (2022 — наш час).

=== Амерыка ===
* {{Flagicon image|Flag of Venezuela.svg}} [[Палітычны крызіс у Венесуэле (2019)|Венесуэльскі пераходны ўрад]] (2019—2022).
* {{Flagicon image|Flag of Haiti.svg}} [[Нацыянальны ўрадавы савет (Гаіці)]] (1986—1988).

=== Азія ===
* {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1898–1901).svg}} [[Рэвалюцыйны ўрад Філіпін (1898–1899)]], існаваў у часы барацьбы за незалежнасць супраць [[Іспанская Ост-Індыя|Іспаніі]].
* {{Flagicon image|Flag of China (1912–1928).svg}} [[Часовы ўрад Кітайскай Рэспублікі (1912)]], існаваў у часы [[Учанскае паўстанне|Учанскага паўстання]].

==== Першая сусветная вайна і Міжваенны перыяд ====
* Часовы ўрад Індыі (1915), створаны ў [[Кабул]]е.
* Рэспубліка Ван (1915), створаная ў [[Заходняя Арменія|Заходняй Арменіі]].
* {{Flagicon image|Flag of the South West Caucasian Republic.svg}}[[Паўднёва-Заходняя Каўказская Рэспубліка]] (1919), заснаваная ў [[Карс]]е.
* {{Flagicon image|Flag of the Provisional Government of the Republic of Korea.svg}} [[Часовы ўрад Рэспублікі Карэя]] (1919), створаны ў выгнанні ў [[Шанхай|Шанхаі]], і пазней у [[Чунцын]]е, падчас [[Японская акупацыя Карэі|японскай акупацыі Карэі]].
* {{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire.svg}} [[Урад Вялікага нацыянальнага сходу]] (1920—1923), створаны ў якасці альтэрнатыўнага ўрада акупаванай саюзнікамі [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] падчас [[Вайна за незалежнасць Турцыі|Вайны за незалежнасць Турцыі]].

==== Другая сусветная вайна ====
* {{Flagicon image|Flag of China (1912–1928).svg}} [[Часовы ўрад Кітайскай Рэспублікі (1937–40)]].
* [[Арзі Хукумат-э-Азад Хінд|Часовы ўрад Вольнай Індыі]] (1943—1945).

==== Халодная вайна і пасля яе ====
* {{Flagicon image|Flag of India.svg}} [[Часовы ўрад Індыі]] (1946—1947)
* {{Flagicon image|Flag of Indonesia.svg}} [[Надзвычайны ўрад Рэспублікі Інданезія]] (1948—1949).
* {{Flagicon image|Flag of Israel.svg}} [[Часовы ўрад Ізраіля]] (1948—1949)
* {{Flagicon image|Flag of South Vietnam.svg}} [[Часовы цэнтральны ўрад В’етнама]] (1948—1949)
* {{Flagicon image|Flag of Syria (2025-).svg}} [[Сірыя|Часовы ўрад Сірыі]] (1949).
* {{Flagicon image|Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg}} [[Часовы рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Паўднёвы В’етнам]] (1969—1976).
* {{Flagicon image|Flag of Bangladesh (1971).svg}} [[Часовы ўрад Народнай Рэспублікі Бангладэш]] (1970—1972).
* {{Flagicon image|Flag of Iran (1964–1980).svg}} [[Часовы ўрад Ірана]], існаваў у часы [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Ісламскай рэвалюцыі ў Іране]].
* [[Нацыянальны савет супраціўлення Ірана]].
* {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Часовы ўрад Філіпін (1986–1987)]].
* {{Flagicon image|Flag of Palestine.svg}} [[Дзяржава Палесціна|Урад Палестыны]] (1988-).
* {{Flagicon image|Flag of Cambodia under UNTAC.svg}} [[Часовы орган ААН у Камбоджы|Часовы ўрад ААН у Камбоджы]] (1992—1993)
* {{Flagicon image|Flag of Palestine.svg}} [[Палесцінская аўтаномія|Палестынская аўтаномія]] (1994—2013).&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20130721050045/http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/organizations/p/palestinian_authority/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 21 стагоддзе ====
* {{Flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[Часовы орган кааліцыі]] Ірака (2003—2004).
* {{Flagicon image|Flag of Iraq (2004–2008).svg}} [[Часовы ўрад Ірака]] (2004—2005).
* {{Flagicon image|Flag of Syria (2025-).svg}} [[Часовы ўрад Сірыі]] (2013-present),
* [[Вышэйшы палітычны савет|Вышэйшы палітычны савет Йемена]] (2015-present).
* {{Flagicon image|Flag of South Yemen.svg}} [[Паўднёвы Пераходны Савет|Паўднёвы пераходны савет]] (2016-present).
* {{Flagicon image|Flag of the Syrian Salvation Government.svg}} [[Урад выратавання Сірыі]] (2017-present).&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20190727020858/https://www.bbc.com/news/world-45401474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon image|Flag of Kyrgyzstan.svg}} [[Часовы ўрад Кыргызстана 2020 г|Часовы ўрад Кыргызстана]] (2020—2021).
* [[Урад нацыянальнага адзінства М'янмы|Нацыянальны урад адзінства М’янмы]] (2021-present).&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20220318025701/https://apnews.com/article/race-and-ethnicity-aung-san-suu-kyi-global-trade-myanmar-asia-efd466d20a2833fc66bbe218a16fd27f|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Часовы ўрад М'янмы]] (2021-present).&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20220403211717/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-shadow-government-condemns-army-ruler-taking-pm-role-2021-08-02/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[урад Афганістана|Урад Афганістана]] (2021-present).&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20220318015908/https://thehill.com/policy/international/571292-eu-provisional-taliban-government-does-not-fulfill-promises|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|archivedate=https://web.archive.org/web/20211205154736/https://alemarahenglish.af/?p=48478|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Кіраўнічы савет пры прэзідэнце]] Йемена (2022-present).&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20220408002649/https://www.cnn.com/2022/04/07/middleeast/yemen-presidential-council-intl/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20220501215243/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemen-president-relieves-deputy-his-post-2022-04-07/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Еўропа ===
* {{Flagicon image|Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg}} [[Часовы ўрад (1868-1871)|Часовы ўрад Іспаніі (1868—1871)]].

==== Першая сусветная вайна і Міжваенны перыяд ====
* {{Flagicon image|Flag of Albanian Provisional Government (1912-1914).svg}} [[Часовы ўрад Албаніі]] (1912-14), існаваў у часы [[Першая балканская вайна|Першай балканскай вайны]].
* {{Flagicon image|Flag of TRWT.svg}} [[Часовы ўрад Заходняй Фракіі]] (1913).
* {{Flagicon image|Flag of the Autonomous Republic of Northern Epirus.svg}} [[Часовы ўрад Паўночнага Эпіра]] (1914).
* {{Flagicon image|Irish Republic Flag.svg}} [[Часовы ўрад Ірландскай Рэспублікі]] (1916).
* {{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Часовы ўрад нацыянальнай абароны]] (Грэцыя, 1916).
* {{Flagicon image|Flag of Russia.svg}} [[Часовы ўрад Расіі]] (1917).
* {{Flagicon image|Flag of the State of Slovenes, Croats and Serbs.svg}} [[Дзяржава славенцаў, харватаў і сербаў|Дзяржава славенцаў, харватаў і сербаў..]]
* {{Flagicon image|Flag of Estonia.svg}} [[Часовы ўрад Эстоніі|Часовы урад Эстоніі]] (1918—1919).
* {{Flagicon image|Flag of Latvia.svg}} [[Часовы ўрад Латвіі]] (1918—1920).
* {{Flagicon image|Flag of the Ukrainian State.svg}} [[Украінская дзяржава|Часовы ўрад Украіны]] (1918).
* {{Flagicon image|Flag of Russia.svg}} [[Часовы ўрад Паўночнай вобласці]] (1918—1920).
* {{Flagicon image|Flag of Ireland.svg}} [[Часовы ўрад Ірландыі (1922)]].

==== Другая сусветная вайна ====
* {{Flagicon image|Flag of Lithuania.svg}} [[Літоўскі падпольны ўрад]] (1941), established when Lithuanians overthrew the [[Савецкая акупацыя краінаў Балтыі (1940)|Soviet occupation]] during the [[Чэрвеньскае паўстанне ў Літве|June Uprising]]. It functioned briefly until [[Трэці рэйх|Nazi Germany]] annexed the country.
* {{Flagicon image|Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg}} [[Венгерская дзяржава]] (1944—1945) (''Ideiglenes Nemzeti Kormány'').&lt;ref name=&quot;OrangeFilesPNG&quot;&gt;{{Cite web|archivedate=https://web.archive.org/web/20170925231005/https://theorangefiles.hu/the-provisional-national-government-1945/|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Часовы ўрад Дэмакратычнай Федэратыўнай Югаславіі]] (1945).
* {{Flagicon image|Flag of Free France (1940-1944).svg}} [[Французскі камітэт нацыянальнага вызвалення|Камітэт нацыянальнага вызвалення]] (''Comité Français de Libération Nationale'', CFLN) (1943-44).
* [[Часовы ўрад Французскай Рэспублікі|Часовы ўрад Францыі]] (GPRF) (1944-46).
* {{Flagicon image|Flag of Albania (1944–1946).svg}} [[Дэмакратычны ўрад Албаніі]] (1944-46).
* {{Flagicon image|Flag of Germany (1935–1945).svg}} [[Фленсбургскі ўрад]] (1945).

Часовыя ўрады таксама былі створаны па ўсёй Еўропе, калі [[Завяршэнне Другой сусветнай вайны ў Еўропе|акупаваныя краіны былі вызвалены]] [[Антыгітлераўская кааліцыя|саюзнікамі]] ад нацысцкай акупацыі.

==== Халодная вайна ====
* {{Flagicon image|Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg}} [[Паўночны Кіпр|Турэцкая адміністрацыя Паўночнага Кіпра]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cm.gov.nc.tr/GecmisYonetim|title=Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi|archive-date=2019-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117104351/http://www.cm.gov.nc.tr/GecmisYonetim|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; (1967—1971).

==== Распад СССР і наступствы ====
* {{Flagicon image|Flag of the Czech Republic.svg}} Урад Нацыянальнага паразумення [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] (1989).
* {{Flagicon image|Romania flag 1989 revolution.svg}} [[Фронт нацыянальнага выратавання]] (1989).
* {{Flagicon image|Flag of Estonia.svg}} [[Аднаўленне незалежнасці Эстоніі|Часовы ўрад Эстоніі]] (1990—1992).
* [[Дзяржаўны камітэт па надзвычайным становішчы]] (1991).

==== 21 стагоддзе ====
Па стане на 2021 год [[Беларусь]] з’яўляецца адзінай краінай з часовым урадам, створаным апазіцыяй паралельна з [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|урадам Рэспублікі Беларусь]].

* {{Flagicon image|Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg}} [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]].

=== Акіянія ===
* {{Flagicon image|Flag of Hawaii.svg}} [[Часовы ўрад Гавайскіх выспаў]] (1893—1894).
* {{Flagicon image|Australian Federation Flag.svg}} [[Часовы ўрад Аўстраліі|Часов ўрад Аўстраліі]].

== Гл. таксама ==
* [[Урад у выгнанні|Урад у эміграцыі]]
* [[Ваеннае становішча]]

== Спасылкі ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Катэгорыя:Часовыя ўрады]]
[[Катэгорыя:Урад]]</text>
      <sha1>ptl7fi84c60h1jdf2i1kq4n4xd99flq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Мацвеевіч Светнік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>745838</id>
    <revision>
      <id>5141539</id>
      <parentid>5133932</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9885" sha1="57svgdrswwm2vaa7oyp8o2dijvpva8r" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Светнік (значэнні)}}
{{Баскетбаліст}}
'''Сяргей Мацвеевіч Светнік''' (нар. {{ДН|22|6|1969}}, [[Маладзечна]], [[Мінская вобласць]], [[БССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] баскетбаліст, пазней трэнер. Гуляў на пазіцыях цяжкага форварда і цэнтравога. Майстар спорту СССР. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/be/blogs/belbasket/2786725/ |title=Евробаскет. Вы знали об этом? |access-date=10 жніўня 2023 |archive-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810232034/https://by.tribuna.com/be/blogs/belbasket/2786725/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/team/p/sid/1287/tid/2186/_/1995_European_Championship_for_Men/index.html 1995 European Championship for Men. 21-27 Jun. 1993]&lt;/ref&gt;. Бацька беларускіх валейбалістак [[Анастасія Светнік|Анастасіі Светнік]] і [[Любоў Сяргееўна Светнік|Любові Светнік]].

== Біяграфія ==
Выступаў за беларускія клубы [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]] (1986—1988, 1990—1993), [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РШВСМ]] (1997, ''у Кубку Беларусі''), «[[Гродна-93]]» (1998), «[[Аўтазаводзец Мінск|Аўтазаводзец-Джэнці]]» (1999, ''у Кубку Беларусі''), «[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]» (1999), [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РВАР]] (2002/03), «[[БНТУ (баскетбольны клуб)|Мінск-БНТУ]]» (2003/04), [[Свіслач Асіповічы|АЗАА]] (2004—2007). Таксама выступаў за клубы Расіі, Літвы, Славакіі, Польшчы, Германіі, у тым ліку за ТКЗ (Таганрог, Расія, 1994/95)&lt;ref&gt;[https://www.goalstream.org/match/102985142/c3280a96#/messages/gclub_club_10148357  7 сентября 1994 БК СТРОИТЕЛЬ — БК ТАГАНРОГ]&lt;/ref&gt;, «Літкабеліс» (Панявежыс, Літва, 1995/96)&lt;ref&gt;[https://www.proballers.com/basketball/player/177524/sergei-svetnik SERGEI SVETNIK]&lt;/ref&gt;, «Могул» (Лучанец, Славакія, 1996/97), «Стары Собаль» (Ніжні Тагіл, Расія, 1997)&lt;ref&gt;[https://www.sport-express.ru/newspaper/1997-09-23/11_2/ ДВУХДНЕВНОЕ СОЛО РАЙСКОГО В ЕКАТЕРИНБУРГЕ]&lt;/ref&gt;, «Палонію» (Пшэмысль, Польшча, 1998/99), «Кёльн-99» (Кёльн, Германія, 2000/01).

У 1997 годзе падчас чэмпіянату далучыўся да [[Расія|расійскай]] каманды «Стары Собаль», але ў лістападзе ён пакінуў клуб, бо быў запрошаны ў нацыянальную зборную Беларусі&lt;ref&gt;[http://xn----7sbe4amqblheg4iua.xn--p1ai/pages/view/712 25-летию Баскетбольного клуба «Старый соболь» посвящается…Сезон 1997—1998 гг.]&lt;/ref&gt;.

Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскую зборную Беларусі]] ў 1993—2001 гадах&lt;ref&gt;[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/q/Serguei%20SVETNIK/pid//_//players.html Serguei SVETNIK]&lt;/ref&gt;.

У 2010—2014 гадах і з 2026 года узначальваў жаночы клуб [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|«Мінск-2006» / «Цмокі-Мінск» / БК «Мінск»]]&lt;ref&gt;[https://www.sports.ru/basketball/73882790.html Сергей Светник: «У нас строится новая команда»]&lt;/ref&gt;, у 2008—2010 гадах і са студзеня 2014 да сакавіка 2026 года — другі трэнер клуба. Быў другім трэнерам [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|жаночай зборнай Беларусі]] на чэмпіянаце свету-2014&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/2014-%D1%87%D0%BC/ |title=Чемпионат мира 2014 Турция |access-date=13 верасня 2023 |archive-date=15 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715161102/https://bbw-g2n.jimdofree.com/2014-%D1%87%D0%BC/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==

=== У якасці баскетбаліста ===
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|1997/1998]].
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|2002/2003]].
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|2006/2007]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|1999]].
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|2003]].

=== У якасці трэнера ===
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі сярод жанчын]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]].
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі сярод жанчын]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі сярод жанчын]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]].

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://russiabasket.ru/players/132951?apiUrl=https://org.infobasket.su&amp;compId=295&amp;lang=ru Профіль на сайце РФБ]
* [https://minskbasket.by/ru/teams/zhenskaya-komanda/sergej-svetnik-21?season=2022-2023 Профіль на сайце БК «Мінск»]
* [https://bbw-g2n.jimdofree.com/тренеры-1/персоналии/светник-с/ Профіль на сайце bbw-g2n.jimdofree.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230810231424/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-1/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B8/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%81/ |date=10 жніўня 2023 }}
* [https://basketball.eurobasket.com/player/Sergei-Svetnik/26026 Профіль на сайце eurobasket.com]
* [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-muzhchiny/komandy-3 ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ МУЖСКОГО ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ИГРОКИ)]
{{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1995}}
{{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1997}}
{{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1999}}
{{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2001}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{DEFAULTSORT:Светнік Сяргей Мацвеевіч}}
[[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Баскетбалісты СССР]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ЖБК «Цмокі-Мінск»]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі БК «Стары Собаль»]]
[[Катэгорыя:Ігракі «БДЭУ-ГрандПрынт» Мінск]]</text>
      <sha1>57svgdrswwm2vaa7oyp8o2dijvpva8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стэнлі Барэл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>749940</id>
    <revision>
      <id>5141241</id>
      <parentid>4678237</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="0u9r0vaqfosq5ubv1kbktg3rn4akvww" xml:space="preserve">{{Баскетбаліст}}
'''Стэнлі Барэл''' (нар. {{ДН|16|9|1984}}, [[Форт-Нокс]], [[ЗША]]) — амерыканскі [[Баскетбол|баскетбаліст]].

== Кар’ера ==
У першай палове снежня 2014 года далучыўся да [[Мінск|мінскіх]] «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокаў]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/rock_the_tsmok/722442/ |title=Стэнлі Барэл: «У Японii мой маленькі сын стаў мясцовай зоркай. Увогуле, там прыемны народ» |access-date=5 кастрычніка 2023 |archive-date=16 лютага 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216203648/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/rock_the_tsmok/722442/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
 
27 ліпеня 2016 года падпісаў кантракт з камандай «[[Чарні Слупск|Энерга Чарні Слупск]]»&lt;ref&gt;[http://probasket.pl/tbl-burrell-ponownie-w-enerdze-czarnych/ TBL: Burrell ponownie w Enerdze Czarnych]&lt;/ref&gt;.
{{Зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Барэл Стэнлі}}
[[Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША]]
[[Катэгорыя:Ігракі «Босны» Сараева]]
[[Катэгорыя:Ігракі «Хапаэля» Гільбоа Галіль]]
[[Катэгорыя:Ігракі «Остын Спёрс»]]
[[Катэгорыя:Ігракі «Акапі Алстар»]]
[[Катэгорыя:Ігракі «Айсберэна» Брэмергафен]]</text>
      <sha1>0u9r0vaqfosq5ubv1kbktg3rn4akvww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Навука/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753022</id>
    <revision>
      <id>5141213</id>
      <parentid>5140164</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+3 новых</comment>
      <origin>5141213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1886" sha1="gwwpjny1kkehddt1vt08zkbfvm4b38p" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Ян Адамус|2026-05-13T12:54:58Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Стэфан Эрэнкройц|2026-05-13T11:14:25Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Анатоль Давыдавіч Зімон|2026-05-13T07:41:17Z|Siarhei V}}
{{Новы артыкул|Настасся Уладзіславаўна Панкратава|2026-05-11T08:06:48Z|Дэно}}
{{Новы артыкул|Васіл Калараў|2026-05-09T14:44:53Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Базыль Сегень|2026-05-09T06:54:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Паўліна Керсноўская|2026-05-08T17:50:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Іасафат (Жарскі)|2026-05-08T15:44:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Анатоль Леанідавіч Адамішын|2026-05-07T19:18:16Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Эрвін Кашмідэр|2026-05-04T07:39:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Марсель Карнэ|2026-05-04T05:48:14Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Вераніка Карвялене|2026-05-01T12:59:18Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Вінцэнт Лютаслаўскі|2026-05-01T12:52:46Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Юзаф Абрэмбскі (этнолаг)|2026-04-30T17:53:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Ганна Энгелькінг|2026-04-30T16:55:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Мінскі краёвы гістарычны музей|2026-04-28T10:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gwwpjny1kkehddt1vt08zkbfvm4b38p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Беларусь/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753287</id>
    <revision>
      <id>5141209</id>
      <parentid>5140799</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+3 новых</comment>
      <origin>5141209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="95hkhr4i0edi2chi6yjd2c97nds1n3n" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Гета ў Плісе|2026-05-13T14:30:07Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Алена Фёдараўна Паўлечка|2026-05-12T20:54:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Гета ў Тальцы|2026-05-12T19:08:02Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Дняпроўская вуліца (Мінск)|2026-05-12T08:25:23Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Беглыя (палітычнае клішэ)|2026-05-11T19:04:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Воранаўская газета|2026-05-11T18:28:54Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Гета ў Давыдаўцы|2026-05-11T16:44:29Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Культура заходнябалцкіх курганоў|2026-05-11T15:34:41Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Ядзерная энергетыка Беларусі|2026-05-11T15:32:15Z|~2026-28544-32}}
{{Новы артыкул|Настасся Уладзіславаўна Панкратава|2026-05-11T08:06:48Z|Дэно}}
{{Новы артыкул|Нача (археалагічныя помнікі)|2026-05-10T21:25:16Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Ілля Кульбіцкі|2026-05-10T20:49:55Z|Dzejka}}
{{Новы артыкул|Taŭbin|2026-05-10T20:42:12Z|Dzejka}}
{{Новы артыкул|Заходнябалцкая культура|2026-05-10T20:38:08Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Гета ў Крычаве|2026-05-10T02:48:52Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла (Лявонава)|2026-05-09T22:15:40Z|JerzyKundrat}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>95hkhr4i0edi2chi6yjd2c97nds1n3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стоп таракан!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753742</id>
    <revision>
      <id>5141173</id>
      <parentid>5026840</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:14:08Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5141173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14943" sha1="bcxqikud71gooz9zh8l3x3k84gp6mt6" xml:space="preserve">[[Файл:Belarus_protests_in_Minsk_20201026-154946-9933_(50533233988).jpg|міні|Плакат з выявай таракана на акцыі пратэсту ў Мінску 26 кастрычніка 2020 года.]]
'''«Стоп таракан!»''' — [[Беларусь|беларускі]] палітычны [[лозунг]]. Таксама вядомая форма «Стоп таракан — [[Но пасаран|No pasaran]]!». Упершыню з’явіўся падчас прэзідэнцкай кампаніі ў Беларусі на прамой трансляцыі блогера [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргея Ціханоўскага]]. [[Тараканавыя|Таракан]] са слогана з’яўляецца аналогіяй на [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнку]]. Пазней лозунг неаднаразова скандаваўся на пікетах і акцыях пратэсту.

== Гісторыя ==
Слоган узнік пасля сустрэчы [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргея Ціханоўскага]] з жыхаркай [[Глыбокае|Глыбокага]] Людмілай Барэйка. У сваім апавяданні пра жыццё ў Беларусі на прамой трансляцыі яна згадала казку [[Карней Іванавіч Чукоўскі|Карнея Чукоўскага]] «Тараканішча». Аповед стаў алегорыяй на страх, які ахапіў беларусаў за час кіравання [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/palityka/slogan-kampanii-tsikhanouskikh-pryduma/|title=Слоган кампаніі Ціханоўскіх з'явіўся дзякуючы пенсіянерцы з Глыбокага|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=2020-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927021554/https://www.racyja.com/palityka/slogan-kampanii-tsikhanouskikh-pryduma/|archive-date=2021-09-27|access-date=2023-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

{{Quote box|quote=Не было ў мяне мэты зняважыць гэтага прэзідэнта. Аднак мне ўзгадалася гэтая казка, таму што яна характарызуе ўвесь наш урад, усе баяцца аднаго чалавека, што б ён не казаў, як бы не абражаў усіх і ўвесь народ у тым ліку. Пагражаў, а ўсе стаялі, апусціўшы галовы, і баяліся нешта сказаць. Менавіта гэтак сама адбывалася і ў казцы. І як лозунг ёсць у Беларусі «Жыве Беларусь!», так ёсць і лозунг «Стоп таракан!».|source=Людміла Барэйка ў эфиры Радыё Рацыя&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;}}

Мянушкай «Таракан» беларускія пратэстоўцы пачалі называць Аляксандра Лукашэнку напярэдадні [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]] 2020 года. Таксама Ціханоўскі адзначаў, што Лукашэнка падобны да героя казкі «Тараканішча» сваімі кусцістымі вусамі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://udf.name/news/politic/213571-britanskaja-the-times-podhvatila-lozung-belorusskogo-protesta-stop-tarakan.html|title=Британская The Times подхватила лозунг белорусского протеста «Стоп, таракан»|website=UDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107094644/https://udf.name/news/politic/213571-britanskaja-the-times-podhvatila-lozung-belorusskogo-protesta-stop-tarakan.html|archive-date=2023-11-07|access-date=2023-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

«Стоп таракан!» стаў лозунгам палітычнай кампаніі Сяргея&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/30650386.html|title=Лукашенко страшнее коронавируса?|first=Михаил|last=Соколов|website=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|date=2020-06-09|access-date=2023-12-06}}&lt;/ref&gt;. Ён заклікаў прыходзіць на пікеты з [[Тапачкі|тапачкамі]], каб «прыплюхнуць таракана». Пазней кіраўнік [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] ўспрыняла фразу як пагрозу забойствам у свой адрас&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/%D1%87%D1%82%D0%BE-%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82-%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B8-%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%89%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BE-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%85-%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE/a-53863997|title=Правозащитник о том, что грозит Бабарико и Тихановской|author=Глеб Гаврик, Елена Гункель|website=[[Deutsche Welle]]|date=2020-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301132408/https://www.dw.com/ru/%D1%87%D1%82%D0%BE-%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82-%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B8-%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%89%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BE-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%85-%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE/a-53863997|archive-date=2022-03-01|access-date=2023-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пасля таго, як Ціханоўскага не дапусцілі да выбараў, выраз стаў лозунгам прэзідэнцкай кампаніі яго жонкі [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Падчас пратэстаў супраць арышту Ціханоўскага і іншых кандыдатаў, іранічны лозунг стаў адным з лозунгаў пратэсту&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://hromadske.ua/ru/posts/golosovanie-po-novomu-vera-v-koronavirus-i-sila-protesta-s-chem-na-vybory-v-belarusi-idut-opponenty-lukashenko|title=Голосование по-новому, вера в коронавирус и сила протеста: с чем на выборы в Беларуси идут оппоненты Лукашенко|author=Елена Куренкова|website=[[Hromadske]]|date=2020-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107150448/https://hromadske.ua/ru/posts/golosovanie-po-novomu-vera-v-koronavirus-i-sila-protesta-s-chem-na-vybory-v-belarusi-idut-opponenty-lukashenko|archive-date=2023-11-07|access-date=2023-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У чэрвені 2020 года пад хэштэгам «#стоптаракан» праводзіўся інтэрнэт-[[флэшмоб]], у якім карыстальнікі выказвалі сваю незадаволенасць станам спраў у краіне&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://by.tribuna.com/blogs/politics/2795549/|title=Военные и врачи начали выкладывать фото против Лукашенко. Чем ответят спортсмены?|website=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]|date=2020-06-22|access-date=2023-11-08|archive-date=8 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105940/https://by.tribuna.com/blogs/politics/2795549/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Лозунг скандаваўся на пікетах і акцыях пратэсту&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://gazetaby.com/post/fotofakt-tapki-c-nadpisyu-prixlopni-tarakana-i-pri/163783/|title=Тапки c надписью «прихлопни таракана» и «прихлопни борщеварку» на Комаровке|website=[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]|date=2020-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327105526/https://gazetaby.com/post/fotofakt-tapki-c-nadpisyu-prixlopni-tarakana-i-pri/163783/|archive-date=2023-03-27|access-date=2023-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://spring96.org/ru/news/96755|title=&quot;Стоп таракан!&quot;. Могилевчане отбили человека от задержания и провели две акции протеста в один день|website=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|date=2020-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908162545/https://spring96.org/ru/news/96755|archive-date=2022-09-08|access-date=2023-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, а таксама з’яўляўся на плакатах і таблічках у [[Трамвай|трамваях]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2020/7/6/384899/|title=В Гродно парень вышел на пикет с плакатом «Стоп таракан»|website=[[Хартыя’97]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015190036/https://charter97.org/ru/news/2020/7/6/384899/|archive-date=2021-10-15|access-date=2023-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2020/6/4/381222/|title=Видеофакт: По Минску курсирует трамвай с табличкой «Стоп таракан!»|website=[[Хартыя’97]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107150452/https://charter97.org/ru/news/2020/6/4/381222/|archive-date=2023-11-07|access-date=2023-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Людміла Барэйка, аўтарка лозунгу, была вымушаная пакінуць Беларусь. 8 мая 2024 года яе завочна асудзілі па артыкуле аб паклёпе, а 9 кастрычніка таго ж года амніставалі і знялі судзімасць&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/353266|title=Аўтарку лозунга «Стоп таракан» адразу асудзілі завочна, а потым вызвалілі па амністыі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-10-14}}&lt;/ref&gt;.

== Аналіз ==
«Стоп таракан!», імаверна, стаў першым прэцэдэнтным (аўтарскім) лозунгам-цытатай, уведзенай у грамадскі абарот ў Беларусі ў 2020 годзе{{Sfn|Zinkevič, A. &amp; Prenner, M. K.|2021}}. Слоган выказвае негатыўны пасыл да ўлады, персаналіям-антыгероям{{Sfn|Żanna Sładkiewicz|2022}}. Па некаторых ацэнках, лозунг з’яўляецца дэгуманізавальным&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://nmn.media/articles/7327|title=Лозунги протестов в Беларуси — 2020|author=Вадим Можейко|website=Наше Мнение|date=2023-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108125738/https://nmn.media/articles/7327|archive-date=2023-11-08|access-date=2023-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Ацэнка ==
Палітычны аглядальнік [[Арцём Генадзевіч Шрайбман|Арцём Шрайбман]] канстатаваў, што «Стоп таракан» стаў адзіным лозунгам Сяргея Ціханоўскага, і што ён змог эфектыўна каналізаваць настроі грамадзян краіны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4358190|title=Тапкозакидательские настроения|author=Владимир Соловьев|website=[[Коммерсантъ]]|date=2020-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918203034/https://www.kommersant.ru/doc/4358190|archive-date=2023-09-18|access-date=2023-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Некаторымі супрацоўнікамі беларускай [[Міліцыя Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] лозунг быў ацэнены як супрацьпраўны, антыўрадавы і дыскрымінуючы ўладу&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://nash-dom.info/60894|title=Выкрикивал антиправительственный лозунг «Стоп таракан!» закрытым ртом: как судили Щукина|website=Наш дом|date=2020-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230130023044/https://nash-dom.info/60894|archive-date=2023-01-30|access-date=2023-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353880191_Popytka_kompleksnogo_analiza_lozungov_belorusskogo_protesta_2020_g|аўтар=Zinkevič, A. &amp; Prenner, M. K.|загаловак=Попытка комплексного прагматического анализа лозунгов белорусского протеста 2020 г.|год=2021|адказны=In Holger Kuße|мова=ru|выданне=Kommunikacija v ėpoxu protestov|выдавецтва=Peter Lang|старонкі=81—101|ref=Zinkevič, A. &amp; Prenner, M. K.}}
* {{Артыкул|спасылка=https://www.journals.us.edu.pl/index.php/PR/article/view/14791|аўтар=Żanna Sładkiewicz|загаловак=Эстетика и прагматика коммуникации в протестном дискурсе (интерсемиотический анализ белорусских кейсов 2020–2021 гг.)|год=2022|мова=ru|выданне=Przegląd Rusycystyczny|нумар=4|issn=0137-298X|ref=Żanna Sładkiewicz|archive-date=2 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202195425/https://journals.us.edu.pl/index.php/PR/article/view/14791}}

{{Беларускія лозунгі}}

[[Катэгорыя:Палітычныя лозунгі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]]
[[Катэгорыя:Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі]]</text>
      <sha1>bcxqikud71gooz9zh8l3x3k84gp6mt6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>755032</id>
    <revision>
      <id>5141355</id>
      <parentid>5132104</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T22:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* У Беларусі */</comment>
      <origin>5141355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166294" sha1="at8icg1eo4pv0quy8orw7axqvyyufct" xml:space="preserve">{{некалькі выяў
| image1            = Grand Duchy of Lithuania 1430.png
| width1            = 175

| image2            = Belarus Lithuania Locator.png
| width2            = 150

| footer_background = 
| footer_align      = 
| footer            = '''Злева:''' максімальнае пашырэнне Вялікага княства Літоўскага (1430)&lt;br/&gt;'''Справа:''' Тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі (жоўты) і Рэспублікі Беларусь (зялёны).
}}
'''Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага''' — праблема ў навуковых і палітычных колах вакол спадчыны [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (ВКЛ), датычнасці да яго сучасных [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літвы]]. Асноўнымі спрэчнымі момантамі выступаюць нацыянальна-этнічны характар, пытанні генезісу і вытокаў дзяржавы, ролі балта-літоўскіх і беларуска-славянскіх зямель{{sfn|Дмитрачков|1999|с=47}}{{пераход|Канцэпцыі}}. Іншымі супярэчнасцямі сталі спрэчкі аб першай сталіцы, лакалізацыі [[Літва (зямля)|летапіснай Літвы]], паходжанні кіруючай дынастыі, добраахвотным або гвалтоўным уключэнні тэрыторыі Беларусі{{пераход| Навуковыя пытанні}}. У рамках дыскусіі былі супрацьпастаўленыя дзве канцэпцыі аб ВКЛ — адна разглядае яго як [[балты|балцкую]] (літоўскую ў сучасным значэнні) дзяржаву, гэта значыць вынік сацыяльна-палітычнага развіцця старажытналітоўскіх плямёнаў, падчас чаго адбылося заваяванне імі зямель [[Русь|Русі]]{{пераход|Літоўская канцэпцыя}}; іншая ж лічыць яго [[славяне|славянскай]] (беларускім), якая сфармавалася пераважна на беларускай тэрыторыі з перавагай славянскай культуры, дзе балцкае насельніцтва адыгрывала другарадную ролю{{пераход|Беларуская канцэпцыя}}. Аднак усё большае прызнанне атрымлівае пункт гледжання тых, хто ўлічвае ролю і продкаў [[літоўцы|літоўцаў]], і продкаў [[беларусы|беларусаў]], адпрэчваючы крайнія і аднабаковыя падыходы да праблемы{{sfn|Дмитрачков|1999|с=53}}. Гэта трактоўка ўяўляе дзяржаву як аб’яднанне ваеннай моцы балтаў з культурнымі дасягненнямі [[усходнія славяне|ўсходніх славян]]{{пераход|Цэнтрысцкая канцэпцыя}}.

Дыскусія мае вытокі ў XVI стагоддзі, але непасрэдна ўзнікла ў другой палове XIX — пачатку XX стагоддзя. Папярэднічаў гэтаму [[шляхецкі рух|шляхецкі рух за аднаўленне Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] яно саступіла сваё месца [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускаму]] і [[Літоўскае нацыянальнае абуджэнне|літоўскаму]] нацыянальным рухам, якія сталі канкураваць за палітычную спадчыну дзяржавы{{Пераход|Зараджэнне праблемы. Афармленне пазіцый}}. Першы этап барацьбы скончыўся поспехам літоўцаў: у свеце яны сталі лічыцца адзінымі спадчыннікамі дзяржавы. Беларускі бок не змог атрымаць поспеху з-за праблем з назвай, [[заходнерусізм|непрызнання як самастойнага народа]], разгрому [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], замацавання [[Вільня|Вільні (Вільнюса)]] за Літвой{{Пераход|Праблемы беларускага боку. Поспехі літоўцаў}}. На мяжы 1980-х і 1990-х пачаўся сучасны этап дыскусіі, які стартаваў з публікацыі [[Мікола Іванавіч Ермаловіч|Міколы Ермаловіча]], які крытыкаваў старыя погляды на вытокі Вялікага Княства Літоўскага. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] навукоўцы дзвюх краін уступілі ў дыялог для пошуку кампрамісу. Гісторыкі змаглі прыйсці да меркавання, што спадчына дзяржавы ёсць агульным здабыткам. Аднак у такой трактоўкі знайшлося шмат праціўнікаў у Літве. Толькі з часам у краіне сталі паступова адыходзіць ад старога падыходу, пакуль у Беларусі кампрамісная ацэнка ўжо зацвердзілася{{Пераход|Аднаўленне дыскусіі. Пошукі кампрамісу}}. Праз тое, што ў сучаснасці гісторыя стала інструментам маніпулявання грамадскай свядомасцю з боку палітыкаў{{пераход|Пазіцыі ўладаў}}, акрамя навуковай супольнасці, у спрэчку ўцягнутыя дзяржаўныя ўлады, грамадскасць і звычайныя карыстальнікі Інтэрнэту. Сярод дыскусійных момантаў — стаўленне да [[літвінізм]]у і карыстанне беларусамі гербам «[[Пагоня]]»{{Пераход|Літвінізм}}.

Шэраг сучасных беларускіх і літоўскіх дзеячаў заклікаюць талерантна ставіцца да пунктаў гледжання адзін аднаго, адзначаючы агульнасць спадчыны Вялікага Княства Літоўскага для двух народаў{{пераход|Погляды на мінулае}}. Палякі, рускія і ўкраінцы таксама выказвалі сваю датычнасць да дзяржавы{{пераход|Іншыя канцэпцыі}}. Пры гэтым у Беларусі і Літве ёсць праціўнікі далучэння да спадчыны ВКЛ{{пераход|Апазіцыя}}.

== Канцэпцыі ==
На цяперашні час у навуковых колах вылучаюць тры асноўныя канцэпцыі ўтварэння ВКЛ пад умоўнымі назвамі{{sfn|Сумина|2013|с=14}}: '''«літоўская»''' (таксама ''традыцыйная''{{sfn|Новик|2011|с=61}}, ''«летувіская»'', ''«балцкая»'', ''афіцыйная савецкая''{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=86}}), '''«беларуская»'''{{sfn|Сумина|2013|с=15}} (таксама ''канцэпцыя Ермаловіча''{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=80}}), '''цэнтрысцкая'''{{sfn|Сумина|2013|с=14}}{{sfn|Новик|2011|с=68}} (таксама ''«беларуска-літоўская»'', ''«літоўска-беларуская»'', ''«літоўска-руская»''{{sfn|Дмитрачков|1999|с=53}}, ''кампрамісная''{{sfn|Сумина|2013|с=14}}). Да ліку іншых канцэпцый адносіцца ''«польская»''. Мяркуецца, што [[Польшча]] таксама мае права на гістарычную спадчыну дзяржавы{{sfn|Сумина|2013|с=15}}.

У «Дзяды. Дайджэст публікацый пра Беларускую гісторыю» сцісла пазіцыі бакоў апісалі так&lt;ref name=&quot;деды&quot;/&gt;:
{{Цытата|Аднак наша гістарыяграфія, якой пакуль не ўдалося выйсці за нацыянальныя межы, упэўненая, што менавіта Беларусь з’яўляецца галоўнай пераемніцай ВКЛ, бо нашы землі складалі большую частку Княства, а [[старабеларуская мова]] была дзяржаўнай. Летувісы кажуць нам, што большасць вялікалітоўскіх князёў былі балтамі, а старабеларуская мова — усяго толькі канцылярскай. Беларусы пярэчаць: як гэта ВКЛ — ваша, калі ў ім балтаў (жамойтаў) было ўсяго 5% насельніцтва?}}

=== Літоўская канцэпцыя ===
{{Асноўны артыкул|Літоўская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага}}
[[Файл:Mindaugas Dominion.png|міні|Першапачатковая тэрыторыя дзяржавы Міндоўга на думку прыхільнікаў літоўскай канцэпцыі.]]
Галоўная роля адведзена [[Балты|балцкім]] плямёнам [[аўкштайты|аўкштайтаў]] і [[Жамойты|жамойтаў]] (якіх агулам называюць літоўцамі, продкам сучасных літоўцаў), падкрэслена балцкае паходжанне першага ўладара — [[Міндоўг]]а{{sfn|Сумина|2013|с=14}}. У яе аснове закладзена ідэя эвалюцыі старажытналітоўскага грамадства да дзяржавы і заваёвы суседзяў-[[славяне|славян]]. Канцэпцыя зарадзілася ў XVIII—XIX стагоддзях{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=39}}, але яе вытокі ў XVI стагоддзі{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=86}}.

Дзяржава ўяўляецца як вынік сацыяльна-палітычнага развіцця старажытналітоўскіх плямёнаў. Ключавым момантам у фарміраванні ВКЛ было падпарадкаванне літоўцамі жыхароў [[Русь|Русі]]. Такога пункту гледжання прытрымліваліся многія расійскія, у тым ліку і савецкія гісторыкі, а таксама большасць польскіх і літоўскіх навукоўцаў{{sfn|Дмитрачков|1999|с=47}}. Як адзначаюць прыхільнікі літоўскай канцэпцыі, калі ўсходнія славяне мелі моцную дзяржаўнасць (IX—XI стст.) — [[Кіеўская Русь|Кіеўскую Русь]], сучасная Літва была шэрагам асобных зямель на чале з «кунігасамі» (князямі). Дзяржава тут паўстала толькі ў XIII ст. і адразу ж ператварылася ў магутную палітычную і ваенную арганізацыю. Для паўднёвых і заходніх зямель Русі XII—XIII стст. былі перыядам [[Распад Кіеўскай Русі|феадальнай раздробненасці]], міжусобных войнаў, якія аслаблялі славян. Усё гэта пагаршалі набегі мангола-татараў і крыжакоў. Таму заходнія і паўднёвыя землі Русі, нягледзячы на больш высокі ўзровень развіцця, сталі лёгкай здабычай балтаў{{sfn|Новик|2011|с=64—65}}.

Часткай канцэпцыі выступае гіпотэза пра [[Літоўская дзяржава|раннелітоўскую дзяржаву]], якая меркавана ўзнікла ў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]]{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=86}} прыкладна да 1183 года. Аднак грунтоўнае станаўленне княства адносяць да сярэдзіны XIII стагоддзя{{sfn|Баранаўскас|2002|loc=События 1183 года}}. Паслабленне Русі ў ходзе феадальнай раздробненасці лічыцца ключавым фактарам, які дазволіў літоўцам пачаць экспансію, у першую чаргу тым, што балты прыцягваліся да канфліктаў князёў як [[найміт]]ы. Розныя княжацкія групоўкі спрабавалі перавабіць літоўскія дружыны на свой бок, і такім чынам яны сталі залежнымі ад іншаземцаў. Мяркуецца, што ў XII ст. пры падтрымцы Полацка, у чые міжусобіцы былі ўцягнутыя найміты, Літва заваявала суседнія княствы [[Нальшаны]], [[Дзяволтва]] і Нерыс. Да 1183 года літоўцы маглі аб’яднаць усе гэтыя землі ў адно княства, пра што сведчыць узмацненне іх моцы ў той перыяд. Імпульсам для кансалідацыі балтаў стала знешняя пагроза: па-першае, стабілізацыя становішча Полацка прывяла да аднаўлення экспансіі палачан у Нальшаны ў напрамку [[Браслаў|Браслава]]; па-другое, у Балтыйскі рэгіён прыходзяць крыжакі. Правёўшы аб’яднанні, з 1183 года літоўская дзяржава пачынае набегі на ўсходніх суседзяў{{sfn|Баранаўскас|2002|loc=Предпосылки образования Великого Княжества Литовского}}. У XII—XIII стст. літоўцы здзяйснялі напады на [[Пскоў]], [[Ноўгарад]], Полацк, [[Вялікія Лукі]]&lt;ref name=&quot;pet&quot;&gt;Петкевич К. / [https://www.socionauki.ru/book/files/early_state_ru/304-336.Pdf Великое княжество Литовское], Университет им. Адама Мицкевича, Познань с. 280—303 {{rp|281}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Баранаўскас|2002|loc=Литовские военные походы в конце XII в.; Литовские военные походы ХІІІ в.}}.

Як прыкмету функцыянавання ВКЛ называюць распаўсюджанне [[Літва (зямля)|паняцця «Літва»]] на новыя тэрыторыі. На думку прыхільнікаў канцэпцыі, цэнтрам дзяржавы была Літва ў вузкім сэнсе — былая тэрыторыя першапачатковага Літоўскага княства, раён пражывання [[Літва (племя)|племя літва]]. З цягам часу назва распаўсюдзілася на тэрыторыю сучаснай Літоўскай Рэспублікі{{sfn|Баранаўскас|2002|loc=Расширение понятия &quot;Литва&quot;}}.

Уклад і роля продкаў беларусаў пры такім падыходзе не разглядаюцца&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Антось Жупран|загаловак=«Як зразумець беларуса, калі ён такі складаны». Гутарка з аўтарам першай гісторыі Беларусі на літоўскай мове|спасылка=https://nashaniva.com/323307|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|год=2023|месяц=жніўня|чысло=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;белта&quot;/&gt;.

=== Беларуская канцэпцыя ===
{{Асноўны артыкул|Беларуская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага}}
[[Файл:Litva (Yermalovich) be.svg|thumb|злева|Летапісная Літва&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=GZ0sg0RDy-w&amp;t=503s Белорусский историк Андрей Катлярчук о задумках Ермаловича]&lt;/ref&gt; на думку Ермаловіча.]]
Галоўная роля адведзена [[Славяне|славянскаму]] насельніцтву [[Русь|Русі]] (продкам сучасных беларусаў), у прыватнасці [[Панямонне|Панямоння]], дзе зарадзілася дзяржава. ВКЛ разглядаецца як уласна беларуская дзяржава, якая сфарміравалася пераважна на беларускай тэрыторыі і з пераважнай роляй беларускага элемента{{sfn|Сумина|2013|с=14}}. Гэта трактоўка зарадзілася на мяжы 1980-х і 1990-х гадоў{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=78—79}}, але каранямі ўзыходзіць у [[міжваенны перыяд]]. Большасць беларускіх навукоўцаў яе не падтрымала, але ў цэлым канцэпцыя адыграла велізарную ролю ў вывучэнні айчыннай гісторыі. Так, у прыватнасці, калі ў гістарычных падручніках савецкіх часоў гаворка ішла пра літоўскае заваяванне беларускіх зямель, ВКЛ трактавалася выключна як літоўская дзяржава, а адлік беларускай гісторыі фактычна вялі з 1917 года, то пад уплывам новых ідэй старыя погляды сталі пераглядаць&lt;ref name=&quot;zerkalo&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20240718111959/https://news.zerkalo.io/cellar/53472.html В Вильнюсе боятся носителей идеологии литвинизма. Объясняем, почему в белорусах, которые ее придерживаются, видят угрозу]&lt;/ref&gt;.

Прадстаўнікі беларускай канцэпцыі робяць упор на адсутнасць у гістарычных дакументах сведчанняў пра заваёвы. Разам з тым, станаўленне ВКЛ суправаджалася заваяваннем балцкіх зямель, у прыватнасці Дзяволтвы і Нальшан, знішчэннем і выгнаннем мясцовых феадалаў, што было ў інтарэсах феадалаў беларускіх зямель. Акрамя таго, заяўляецца пра памылковасць атаяснення летапіснай Літвы (ХІ—ХІІІ стст.) з усходняй часткай сучаснай Літвы (тагачаснай Аўкштайціяй). Гістарычныя сведчанні і тапаніміка паказваюць, што ў [[Сярэднія вякі|сярэднявеччы]] пад Літвой разумелася тэрыторыя Верхняга Панямоння, якая размяшчалася паміж Полацкай, Турава-Пінскай і Новагародскай землямі і была разам з імі адной з гістарычных абласцей Беларусі{{sfn|Новик|2011|с=65-67}}{{sfn|Левицкий|2014|loc=Местонахождение летописной Литвы. Взаимоотношения Литвы и Западных земель Руси до середины XIII века}} (тым часам край быў не славянскім, а паўднёвай ускраінай абшару рассялення балтаў). Тут «беларусы» ўступаюць у канфлікт з «літоўцамі», бо для апошніх яна займала тэрыторыю [[Жамойць|Жамойці]], Аўкштайціі, [[Селы]] і [[Земгалы]]{{sfn|Новик|2011|с=61}}.

Ролю Міндоўга ў гісторыі беларуская канцэпцыя лічыць перабольшанай. Аддаецца большае значэнне дзейнасці [[Войшалк]]а. Менавіта ім праведзена аб’яднанне Новагародскай, Пінскай, Полацка-Віцебскай, Нальшанскай, Дзяволтаўскай і іншых летапісных літоўскіх зямель у адзіную дзяржаву. Аднак калі далучэнне балцкіх тэрыторый было гвалтоўным, то далучэнне гарадоў [[Пінск]], Полацк і [[Віцебск]] праходзіла добраахвотна. Падобным чынам да Вялікага Княства Літоўскага далучаліся і іншыя беларускія землі. Вырашальную аб’яднальную ролю ў пачатковы перыяд адыгрываў [[Навагрудак]]{{sfn|Новик|2011|с=68}}. Адзначалася, што [[Усходнія славяне|ўсходнеславянскія]] землі шмат у чым вызначалі культурнае і эканамічнае развіццё ВКЛ. Паводле гэтага пункту гледжання, хоць уладарная дынастыя і частка арыстакратаў мелі літоўскае паходжанне, але феадалы беларускіх і іншых зямель Русі таксама ўдзельнічалі ў кіраванні краінай{{sfn|Дмитрачков|1999|с=52-53}}.

Часам балтаў або не заўважаюць, або перамяншаюць іх ролю ў стварэнні ВКЛ{{sfn|Новик|2011|с=66}}. Больш за тое, продкам сучасных літоўцаў, як і ім самім, адмаўляецца ў праве лічыцца Літвой і літоўцамі, а замест гэтага прапануюцца гістарычныя назвы «Жмудзь» («Жамойць», «Жамойція»{{sfn|Дзярновіч|2012|с=30}}) і «[[жмудзіны]]», якімі раней беларусы іх і называлі. На думку прыхільнікаў гэтай трактоўкі, першыя тэрміны заўсёды адносіліся толькі да продкаў беларусаў&lt;ref&gt;Лёсік Я. Літва — Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. — 1921. № 2. — С. 12—22.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;белта&quot;&gt;[https://belta.by/society/view/eta-tema-do-sih-por-budorazhit-i-litovtsev-i-belorusov-istorik-o-sporah-naschet-vkl-660720-2024/ Эта тема до сих пор будоражит и литовцев, и белорусов. Историк о спорах насчет ВКЛ] // Белта, 12 сентября 2024&lt;/ref&gt;. Абазначэнне «Русь» замацоўваецца за тэрыторыяй сучаснай [[Украіна|Украіны]]{{sfn|Дзярновіч|2012|с=30}}. Пры гэтым Жмудзь лічыцца адасобленым ад гістарычнай Літвы, гэта значыць Беларусі, рэгіёнам, таксама як і Аўкштайція{{sfn|Дзярновіч|2012|с=32}}.

Некаторыя прыхільнікі паказваюць, што паводле [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуту ВКЛ]] дзяржаваўтваральнымі народамі былі ліцвіны (беларусы) і русіны (украінцы; хоць насамрэч гэта памылка, русінамі былі беларусы і ўкраінцы), а вось жмудзіны (літоўцы) аб’яўляліся разам з [[габрэі|яўрэямі]] пазбаўленымі правоў нацыянальнымі меншасцямі. Прысваенне назвы Літвы жмудзінам прыйшло пры расійскіх уладах: замест «літвіны» ў значэнні беларусаў царызм увёў у 1870-х паняцце «літоўцы» ў значэнні жмудаў{{sfn|Деружинский|2022|loc=ПРАВО НА СВОЮ ГОСУДАРСТВЕННОСТЬ}}. Балцкі кампанент тлумачыцца прысутнасцю на тэрыторыі сучаснай [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[яцвягі|яцвягаў]], якія беларусізаваліся і ніяк не звязаны з літоўцамі{{sfn|Деружинский|2022|loc=О БАЛТАХ И СЛАВЯНАХ}}.{{Удакладніць|камент=якім чынам Дзяружынскі трапіў у беларускую канцэпцыю, ён маргінал, 30 гадоў піша адно і тое, памылак не выпраўляе, наогул не аўтарытэтная крыніца. Во каго якраз у адэпты &quot;літвінізму&quot; трэба запісваць.}}

=== Цэнтрысцкая канцэпцыя ===
{{Асноўны артыкул|Цэнтрысцкая канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага}}
У цэнтрысцкай канцэпцыі прызнаецца роля як продкаў літоўцаў, так і продкаў беларусаў. ВКЛ разглядаецца як шматнацыянальная дзяржава, якая склалася на балта-славянскай аснове. Свае вытокі яна бярэ ў палемічнай літаратуры першай паловы XVIII стагоддзя, дзе змяшчалася ідэя мірнага характару ўключэння зямель Русі ў літоўскую дзяржаву і гарантаванага [[Прывілей|прывілеямі]] асаблівага статусу для [[праваслаўная царква|праваслаўнай царквы]] і рускай шляхты. На гэтай аснове была сфарміравана «вялікаруская» версія паходжання ВКЛ, якая знайшла сваё адлюстраванне ў працах гісторыкаў наступных перыядаў, у тым ліку традыцыйнай беларускай гістарыяграфіі XX—XXI стагоддзяў{{sfn|Сумина|2013|с=14}}. У другой палове XIX стагоддзя быў зроблены вывад, што працэс далучэння тэрыторый былой Русі не можа быць растлумачаны выключна заваявальнай стратэгіяй літоўцаў або аслабленнем заходнерускіх княстваў&lt;ref&gt;''Мегем М. Е., Давиденко А. А.'' [https://www.noo-journal.ru/nauka-obsestvo-oborona/2021-4-29/article-0295/ Литва — «защитник» русских земель: литовская история в зеркале отечественной медиевистики второй половины XIX — начала XX века] // Наука. Общество. Оборона. 2021. Т. 9, № 4(29). С. 34&lt;/ref&gt;. Яе станаўленне прыпадае на другую палову XIX стагоддзя і звязана са спробамі прадставіць дзяржаву як частку [[Гісторыя Расіі|расійскай гісторыі]]{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=39}}.

Прыхільнікі цэнтрысцкай канцэпцыі стварэння Вялікага Княства Літоўскага на аснове адпаведнага канкрэтна-гістарычнага матэрыялу сцвярджаюць, што ў XIII—XIV стст. у стварэнні і развіцці краіны вырашальную ролю гулялі як заходнерускія, так і літоўскія феадалы. Аднак у XV—XVI стст. усталявалася панаванне эліты славянскага паходжання{{sfn|Новик|2011|с=68}}. Астатнія пазіцыі крытыкуюцца за тое, што дзяржаўнасць не разглядаецца як палітычнае ўтварэнне, сукупнасць палітычных інстытутаў, а зводзіцца да тэрыторыі, мовы і іншых этнічных прыкмет{{sfn|Новик|2011|с=66}}. Вялікае Княства Літоўскае ўспрымаецца як поліэтнічная дзяржава{{sfn|Новик|2011|с=69}}, чые фарміраванне ўзводзіцца да ўзнікнення ў літоўцаў перадумоў дзяржаўнасці, імкненню беларускіх зямель пераадолець феадальную раздробленасць і кансалідавацца, знешніх пагрозам у асобе [[Крыжовыя паходы|крыжакоў]] і [[Мангольская імперыя|татара-манголаў]]{{sfn|Дмитрачков|1999|с=49-53}}. Паводле гэтага меркавання, адбылося аб’яднанне ваеннай моцы балтаў з культурнымі дасягненнямі ўсходніх славян. Адмаўляецца заваяванне літоўцамі беларусаў&lt;ref name=&quot;delfi&quot;/&gt;.

Гістарычным ядром ВКЛ называецца Беларускае Панямонне, якое ў той час з’яўлялася зонай актыўнага ўзаемадзеяння балтаў і славян. Летапісная Літва лакалізуецца [[Віленскі край|Віленскім краем]], гэта значыць паўднёвым усходам Літоўскай Рэспублікі і паўночным захадам Рэспублікі Беларусь{{sfn|Дзярновіч|2012|с=31—32}}. Як заяўлялася, стварэнне ВКЛ пачалося з дзейнасці Міндоўга. У міжусобнай барацьбе за ўладу ён пацярпеў паразу і быў вымушаны бегчы з першапачатковай Літвы ў Навагарадак. Мясцовае насельніцтва выбірае Міндоўга сваім князем і ставіць перад ім задачу пашырыць тэрыторыю княства за кошт суседняй Літвы{{sfn|Новик|2011|с=68}}.

На сённяшні дзень у Рэспубліцы Беларусь гістарычны наратыў сфарміраваны на аснове кампрамісу. Беларускія гісторыкі прызналі гэтую дзяржаву як важны элемент фарміравання ўласнай дзяржаўнасці і культуры. Заклікі асобных палітыкаў лічыць яе першаасновай беларускай дзяржаўнасці гісторыкамі не падтрыманы{{sfn|Тихомиров|2014|с=74}}. Літоўскі бок лічыць ВКЛ выключна сваім праектам, хоць прызнаецца факт страты элітай роднай мовы і перахода з [[паганства]] ў [[каталіцызм]]. Асобныя прадстаўнікі пагаджаюцца, што іх продкі супрацоўнічалі са славянамі, будуючы ВКЛ&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/ru/litovskiy-istorik-o-vkl-belorusy-prinosili-kulturu-litovcy-bolshe-voevali Литовский историк о ВКЛ: «Белорусы приносили культуру, литовцы больше воевали»]//Еврорадио,13 октября 2021&lt;/ref&gt;. У цэлым навуковыя колы Літвы, Расіі{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=85}} і Польшчы таксама сталі пераходзіць да гэтага падыходу, бо ён адхіляе крайнія і аднабаковыя погляды на праблему{{sfn|Дмитрачков|1999|с=53}}.

=== Іншыя канцэпцыі ===
{{Фотамантаж
| photo1b = 1000 Gediminas.jpg
| photo1c =1000 Vitovt.jpg
| photo2b = 1000 Keistut.jpg
| photo2c = 1000 Dovmont.jpg
| size = 200
| position = right
| color = #F8F9FB
| color_border = #C8CBD0
| text_background = #F8F9FB
| text = Манумент «Тысячагоддзе Расіі». Па гадзіннікавай стрэлцы, пачынаючы з верхняга правага вугла: Альгерд (фігура злева) і Вітаўт (фігура справа); Даўмонт; Кейстут; Гедзімін.
}}
Выключную ролю літоўцаў у пабудове дзяржавы аспрэчваюць таксама рускія і ўкраінцы&lt;ref name=&quot;pet&quot;/&gt;. У сучаснай [[Расія|Расіі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім часам бачаць альтэрнатыўны шлях свайго развіцця («іншая Русь»&lt;ref name=&quot;рубалтик2&quot;/&gt;). Для Украіны дзяржава стала важным этапам на шляху фарміравання мовы і народа&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=https://arzamas.academy/materials/1500|загаловак=Великое княжество Литовское и русские земли|аўтар=Сергей Полехов|выданне=Arzamas}}&lt;/ref&gt;. Дамаганні ўкраінцаў абгрунтаваныя тым, што ў другой палове XIV—XV стст. іх землі пераважалі над беларускімі, літоўскімі і расійскімі. Аднак у цэлым яны не імкнуцца ўступаць у дыскусію вакол ВКЛ, бо задаволены спадчынай Кіеўскай Русі{{sfn|Левицкий|2014|loc=Великое княжество Литовское: чье же это государство?}}. Расійскі бок у сваіх поглядах паказвае, што ў выніку дзейнасці вялікіх князёў паўстала руская (літоўска-руская), па сутнасці, дзяржава, у якой усё было рускім: вера, мова, грамадзянскія статуты, паняцці, норавы, звычаі. Як следства, гісторыя ВКЛ мае непасрэднае дачыненне да гісторыі Расіі&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Дворниченко, А.Ю.|спасылка=https://zapadrus.su/zaprus/istbl/2247-prisvoenie-istorii-ili-ee-postizhenie-russkaya-lituanistika-xix-nachala-xx-veka.html#footnote19|загаловак=«Присвоение» истории или ее постижение? (Русская литуанистика XIX - начала XX века)|выданне=Тетради по консерватизму: Альманах|нумар=№ 2|год=2020}}&lt;/ref&gt;, бо яно ў значнай ступені было прадаўжальнікам дзяржаўных традыцый Старажытнарускай дзяржавы&lt;ref name=&quot;рубалтик2&quot;/&gt;. Становішча змянілася толькі праз узмацненне польскага ўплыву&lt;ref&gt;Гильфердинг А. Ф. [http://az.lib.ru/g/gilxferding_a_f/text_1863_litva.shtml Литва и жмудь] // Россия и славянство — М.: Институт русской цивилизации, 2009.&lt;/ref&gt;. Разам з тым княства выступала адным з цэнтраў «[[Аб’яднанне Русі|збірання рускіх зямель]]»{{sfn|Матвеев|2021|с=51}}. Менавіта таму вялікалітоўскія князі Гедзімін, [[Альгерд]], [[Вітаўт]], [[Кейстут]] і нальшанскі князь [[Даўмонт]] патрапілі на манумент «[[Тысячагоддзе Расіі]]» ў [[Вялікі Ноўгарад|Вялікім Ноўгарадзе]]{{sfn|Матвеев|2021|с=51}}&lt;ref name=&quot;гигин&quot;&gt;Вадим Гигин. [https://www.sb.by/articles/litva-protiv-litvinov.html Попытки разделить и переписать историю никогда не доводили до добра] // СБ. Беларусь Сегодня, 31 августа 2023.&lt;/ref&gt;{{efn|Пры гэтым, згодна з [[Алег Уладзіміравіч Мацвееў|Алегам Мацвеевым]], у Расіі ВКЛ пакінула супярэчлівую памяць з-за [[Руска-літоўскія войны|руска-літоўскіх войн]]{{sfn|Матвеев|2021|с=51}}.}}.

У аснову дамаганняў палякаў на ВКЛ ляглі даследаванні гісторыкаў XX стагоддзя, якія тычыліся праблемы заключэння персанальнай і рэальнай уніі ВКЛ і Польшчы. Спецыялісты разглядалі перыяд гісторыі ВКЛ як частку [[гісторыя Польшчы|польскай гісторыі]]. Менавіта тэма юрыдычна-прававой накіраванасці паслужыла абгрунтаваннем для падобных поглядаў&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Уваров И. Ю.|загаловак=Изучение истории Великого Княжества Литовского представителями польской историографии XIX–XX вв.|выданне=Мозырщина: люди, события, время|тып=материалы Междунар. науч.-практ. конф.|месца=Мозырь|чысло=22|месяц=мая|год=2020|старонкі=88–91|спасылка=https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=3&amp;*=uKp%2FKVDtgIT84%2BMNfFHqPeFoz6F7InVybCI6Imh0dHBzOi8vZWxpYi5nc3R1LmJ5L2JpdHN0cmVhbS9oYW5kbGUvMjIwNjEyLzIzNzQ3L3V2YXJvdi1penVjaGVuaWUtaXN0b3JpaS5wZGY%2Fc2VxdWVuY2U9MSZpc0FsbG93ZWQ9eSIsInRpdGxlIjoidXZhcm92LWl6dWNoZW5pZS1pc3RvcmlpLnBkZj9zZXF1ZW5jZT0xIiwibm9pZnJhbWUiOnRydWUsInVpZCI6IjAiLCJ0cyI6MTczMDUwMDg1OTMwMywieXUiOiI0NjQzNTU3ODcxNzE4Nzk1MDExIiwic2VycFBhcmFtcyI6InRtPTE3MzA1MDA4NTMmdGxkPWJ5Jmxhbmc9cnUmbmFtZT11dmFyb3YtaXp1Y2hlbmllLWlzdG9yaWkucGRmP3NlcXVlbmNlPTEmaXNBbGxvd2VkPXkmdGV4dD0lRDAlQkYlRDAlQkUlRDAlQkIlRDElOEMlRDElODElRDAlQkElRDAlQjglRDAlQjUrJUQwJUI4JUQxJTgxJUQxJTgyJUQwJUJFJUQxJTgwJUQwJUI4JUQwJUJBJUQwJUI4KyVEMCVCRSslRDAlQjIlRDAlQkElRDAlQkImdXJsPWh0dHBzJTNBLy9lbGliLmdzdHUuYnkvYml0c3RyZWFtL2hhbmRsZS8yMjA2MTIvMjM3NDcvdXZhcm92LWl6dWNoZW5pZS1pc3RvcmlpLnBkZiUzRnNlcXVlbmNlJTNEMSUyNmlzQWxsb3dlZCUzRHkmbHI9MTAyNzQmbWltZT1wZGYmbDEwbj1ydSZzaWduPWJlYzEwZmMwZjIyNGQzZmFlOTRlZDk1MTlkNDFkODk4JmtleW5vPTAifQ%3D%3D&amp;lang=ru}}&lt;/ref&gt;. У аснове польскай канцэпцыі легла інтэрпрэтацыя лацінскага слова «applicare» (яго можна перавесці і як «аб’яднанне», і як «далучэнне») з тэксту [[Крэўская унія|Крэўскай уніі 1385 года]], якая меркавала, што вялікі князь [[Ягайла]] зойме адначасова з літоўскім польскі прастол. Гісторык [[Станіслаў Кутшэба]] палічыў, што «applicare» з’яўляецца сінонімам «incorporatio», і такім чынам, Літва была далучана да Польскага каралеўства. Гэтая інтэрпрэтацыя была названая [[Гжэгаж Блашчык|Гжэгажам Блашчыкам]] «інкарпарацыйнай» і была прынятая польскай гістарыяграфіяй{{sfn|Яворский, Шульц|2014|с=125—126}}. Дамаганні абгрунтоўваюцца таксама [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй 1569 года]], падчас якой, на думку польскага боку, была інкарпаравана не толькі паўднёвая частка Літвы, тэрыторыя сучаснай Украіны, але і фактычна ўсё княства. Пасля 1569 года нельга казаць пра польска-літоўскую унію, бо ВКЛ у дзяржаўна-прававым значэнні ўжо не існавала. Захаванне назвы Вялікага Княства для яго зямель лічылася захаваннем гістарычнага, традыцыйнага тэрытарыяльнага вызначэння{{sfn|Яворский, Шульц|2014|с=129—130}}.

Усё гэта прывяло да таго, што [[Рэч Паспалітая]] лічыцца некаторымі толькі польскай дзяржавай, а ВКЛ у 1569—1795 гадах успрымаецца як «польская спадчына на ўсходзе»&lt;ref&gt;{{артыкул|загаловак=Речь Посполитая — чье это наследие?|аўтар=Мельхиор Якубовский|выданне=Наша Польша|чысло=29|месяц=июня|год=2020|спасылка=https://novayapolsha.org/article/rech-pospolitaya-che-eto-nasledie/}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Зараджэнне праблемы. Афармленне пазіцый ===
Цесныя сувязі Беларусі і Літвы шмат у чым абумоўлены іх гістарычным мінулым і знаходжаннем у складзе Вялікага Княства Літоўскага. Дзяржава стала ключавым элементам нацыянальна-гістарычнага міфа дзвюх рэспублік{{sfn|Шимов|2024|с=57}}. Гісторык [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Алесь Краўцэвіч]] пачатак спрэчак пра Вялікае Княства Літоўскае звязаў з развіццём нацыянальных рухаў — [[Літоўскае нацыянальнае абуджэнне|літоўскага]] і [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага]]&lt;ref name=&quot;delfi&quot;&gt;Анастасия Хролович. [https://www.delfi.lt/ru/vkl/history/disskusiya-v-minske-raznoe-videnie-istorii-vkl-problema-61335267 Дисскусия в Минске: разное видение истории ВКЛ — проблема?] // Delfi, 8 мая 2013&lt;/ref&gt;. Саму праблему паходжання дзяржавы ён выводзіў з ідэалагічнага канфлікту XVI ст. паміж Літвой і [[Маскоўская дзяржава|Масквой]]{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=38}}.

Яго калега [[Сяргей Паўлавіч Марозаў|Сяргей Марозаў]] паказваў, што рэалізацыі ідэй дзяржаўнасці двух народаў папярэднічалі [[Шляхецкі рух|спробы ліцвінскай шляхты адрадзіць дзяржаву]]. Пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] літоўцы і беларусы адышлі ад гэтага, бо «пачалі ўсведамляць сябе і свае ўласныя інтарэсы»{{sfn|Марозаў|2015|с=94}}. Тым не менш палітычная спадчына краіны заняла важнае месца ў іх ідэалогіях. Пазней, паводле Марозава, «''разыходжанне інтарэсаў нашчадкаў ВКЛ па меры фарміравання нацый і нацыянальнага самаўсведамлення, рознае бачанне будучыні народамі гістарычнай Літвы прывяло да канкурэнцыі з-за агульнай палітычнай спадчыны''»{{sfn|Марозаў|2015|с=103}}. Ужо ў пачатку XX стагоддзя літоўскія палітыкі сталі лічыць сябе адзінымі правапераемнікамі гістарычнай Літвы. Гэты падыход канчаткова зацвердзіўся ў перыяд [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]]{{sfn|Марозаў|2015|с=98}}. Беларусы ў сваю чаргу, па словах грамадска-палітычнага дзеяча таго перыяду [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]], адчувалі цесную сувязь з суседзямі, чаму спрыяла агульная спадчына ВКЛ{{sfn|Марозаў|2015|с=99}}.

У пятым і шостым пакаленнях спадчыннікаў Вялікага Княства Літоўскага (пачатак XX стагоддзя) з новай сілай абудзілася гістарычная памяць. Гэтаму спрыялі крызісы ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (нацыянальнае пытанне, паражэнне ў [[руска-японская вайна|руска-японскай]], [[першая руская рэвалюцыя|рэвалюцыя 1905—1907 гадоў]] і іншае). У ідэалогіях кожнага нацыянальнага руху сфармаваліся розныя падыходы да праблемы спадчыны. У палітычнай думцы літоўцаў з’явілася канцэпцыя [[этнаграфічная Літва|этнаграфічнай Літвы]], якая трактавала дзяржаву як вотчыну літоўскага народа, хоць асобныя нацыянальныя дзеячы выступалі за працяг традыцыі шматнацыянальнага ВКЛ. Польская федэралісцкая праграма прадугледжвала аднаўленне ВКЛ і яго аб’яднанне праз новую унію з каронай на ўмовах федэрацыі; а праграма нацыянал-дэмакратаў — інкарпарацыю гістарычнай Літвы ў склад Польшчы. Асабліва трывала ідэя адраджэння дзяржавы замацавалася ў розумах беларускіх палітыкаў той эпохі{{sfn|Марозаў|2015|с=103—104}}, якая супрацьпастаўлялася [[заходнерусізм]]у — канцэпцыі, што разглядала беларусаў як субэтнас рускага народа{{sfn|Дэвис|2012|loc=17. Поле битвы - Беларусь}}.

Пры гэтым ідэя аб’яднаць два народы ў рамках адной аўтаноміі ці дзяржавы праіснавала аж да сярэдзіны 1920-х гадоў{{sfn|Марозаў|2015|с=94}} (гл. [[Краёўцы]], [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае]], [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка]]). Яна падсілкоўвалася таксама даследаваннямі этнографаў і фалькларыстаў XIX стагоддзя. Падчас вывучэння высветлілася, што калі відавочная моўная адметнасць літоўцаў і беларусаў не выклікала ніякіх сумневаў, то аднясенне некаторых з’яў народнай культуры да «літоўскай» або «беларускай» стала вельмі складаным і заблытаным заняткам. Падобнае бачанне падабенства і нават поўнай тоеснасці літоўскіх і беларускіх сялян выклікана свядомым нежаданнем мясцовых інтэлігентаў, якія настальгавалі па часах ВКЛ, вынаходзіць і супрацьпастаўляць адзін «этнаграфічны» народ зніклай дзяржавы іншаму, што руйнавала б канцэпцыю адзінай «палітычнай нацыі», уяўнай і пешчанай мясцовай шляхецкай элітай. Іх апаненты шукалі «чыстыя», «класічныя» нацыянальныя тэрыторыі, «не закранутыя вонкавым уплывам». Літоўцы як ідэальны рэгіён вылучылі Жамойць (Жмудзь), каларыт якой дазваляў найбольш эфектыўна выбудоўваць сімвалічную адлегласць ад «іншых» суседзяў і, такім чынам, ствараць выразны вобраз «літоўскага» з максімальным індэксам адметнасці. Падобную ролю ў беларусаў выконвалі [[Беларускае Палессе|Палессе]], [[Беларускае Падняпроўе|Падняпроўе]] і [[Паазер’е (этнаграфічны рэгіён Беларусі)|Падзвінне]]&lt;ref&gt;Внукович Ю. И. [https://www.academia.edu/44695480/_%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D1%83%D0%B6%D0%B5_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D1%82_%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5%D0%B2_%D0%B8_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B2_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B5_XIX_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 «Главное, здесь Литва уже выделена от Руси». Конструирование отличительности литовцев и белорусов в этнографическом дискурсе XIX века] // Этнокультурная идентичность: феноменология и вариативность в контекстах истории XIX—XXI веков: Материалы Девятнадцатых Международных Санкт-Петербургских этнографических чтений. — СПб.: Российский этнографический музей. — 2020. — С. 70—75.&lt;/ref&gt;.

=== Праблемы беларускага боку. Поспехі літоўцаў ===
{{Фотамантаж
| photo1a = BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg
| photo1b =Lazauskas 1936.jpeg
| size = 500
| position = right
| color = #F8F9FB
| color_border = #C8CBD0
| text_background = #F8F9FB
| text = Тэрытарыяльныя прэтэнзіі Беларускай Народнай Рэспублікі (злева, уключаючы вялікакняскую сталіцу Вільню/Вільнюс на сучаснай літоўскай тэрыторыі) і Першай Літоўскай Рэспублікі (справа, уключаючы землі летапіснай Літвы на сучаснай беларускай тэрыторыі) у [[інтэрбелум]].
}}
[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]] адзначыў, што гістарычная спадчына ВКЛ і стаўленне да яго адыграла ключавую ролю ў фарміраванні ідэнтычнасці беларусаў і літоўцаў. Многія з іх сталі ўспрымаць яго як дзяржаву сваіх продкаў. Сучасная літоўская нацыя і нацыянальная дзяржава былі пабудаваныя шмат у чым дзякуючы адчуванню гістарычнай пераемнасці. Вырашальную ролю, на думку даследчыка, адыграла сугучча назваў. У той жа час нацыянальнае будаванне беларусаў першапачаткова апынулася ў больш складаным становішчы, бо была праблема з вызначэннем сваёй нацыянальнай ідэнтычнасці, так як тэрмін «беларусы» амаль не нёс гісторыка-палітычных асацыяцый. У той жа час нельга было ўмацавацца за «Русь» і «рускі/руські», бо на гэтай аснове ўжо трывала грунтаваліся рускія. Больш за тое, з імі за старажытнарускую спадчыну змагаліся ўкраінскія нацыянальныя дзеячы{{sfn|Носевич|2008|с=39}}. Прывязка да ВКЛ адбылася з дапамогай тэрміна «[[ліцвіны]]». Так сябе называлі жыхары беларускіх зямель да таго, як замацавалася найменне «беларусы»&lt;ref name=&quot;деды&quot;/&gt;. Аднак слова мела значэнне [[палітонім]]а, якое абазначала ўсіх жыхароў ВКЛ (як літоўцаў, так і беларусаў){{sfn|Краўцэвіч|1998|с=6}}.

На першым этапе барацьбы за спадчыну дзяржавы, згодна з [[Андрэй Катлярчук|Андрэем Катлярчуком]], літоўцы дасягнулі поспеху. Прычынай таму было тое, што ў другой палове XIX стагоддзя і пачатку XX стагоддзя іх нацыянальны рух апынуўся ў больш выгадным становішчы, чым у суседзяў. Так, у прыватнасці, літоўцы захавалі нацыянальны касцёл, а царскія ўлады не перашкаджалі асвеце і друку на [[літоўская мова|літоўскай мове]], хай нават і кірыліцай. У беларусаў усяго гэтага не было, бо гэты народ як самастойны не разглядаўся. Перашкаджалі таксама праблемы ў выбары сваёй назвы: [[Вацлаў Ластоўскі]] прапагандаваў назву «Крывія», [[Ян Станкевіч]] спрабаваў увесці ва ўжытак тэрмін «Вялікая Літва», іншыя выступалі за «Беларусь». [[Захар Васільевіч Шыбека|Захар Шыбека]] да прычын перамогі літоўскага боку дадаў палітычныя падзеі: захаванне незалежнасці [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Першай Літоўскай Рэспублікі]] (у адрозненне ад [[БНР|Беларускай Народнай Рэспублікі]]) і [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|перадача Вільні ў 1939 годзе]]. У наступным у савецкіх і замежных гісторыкаў «літоўская» канцэпцыя ўмацавалася як дамінуючая пазіцыя&lt;ref name=&quot;деды&quot;&gt;[https://pawet.net/library/o_reflections/15_/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B8%D0%BB%D0%B8_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5.html Великое княжество было литовское или беларуское?] // Деды. Дайджест публикаций о Беларуской истории. № 12-2013. С. 107—117.&lt;/ref&gt;.

Акрамя таго, у дасавецкі перыяд у беларускіх сялян, якія складалі большасць насельніцтва, гістарычная памяць аб Вялікім Княстве Літоўскім практычна адсутнічала. На думку беларуска-расійскага навукоўца [[Аляксандр Дзмітрыевіч Гронскі|Аляксандра Гронскага]], прычына была не ў тым, што царскія чыноўнікі і настаўнікі пазбавілі народ памяці пра мінулае. Гісторык прымеціў, спаслаўшыся на свайго калегу [[Алег Уладзіміравіч Мацвееў|Алега Мацвеева]]{{sfn|Матвеев|2021|с=51}}, што ў беларусаў вобраз дзяржавы прадстаўлены толькі ў пісьмовай культуры шляхты, якая апынулася ў арбіце [[Культура Польшчы|польскай культуры]] і паступова губляла духоўную сувязь з большасцю, а таксама некаторы час захоўвалася ў гарадскога насельніцтва, якое адстойвала [[Магдэбургскае права]]. Для народных уяўленняў беларускіх сялян не характэрна ўслаўленне войнаў і князёў, не абавязковыя гістарычныя падрабязнасці, затое важныя перажыванні простых людзей, на долю якіх выпалі выпрабаванні спусташальных уварванняў, палону, расстання з сям’ёй. Асобныя беларускія паданні пра князя Вітаўта альбо «зазямляюць» яго паходжанне, прадстаўляючы як «народнага кіраўніка», альбо надзяляюць роляй «культурнага героя»{{sfn|Гронский|2025|с=176}}.

Згодна з [[Норман Дэвіс|Норманам Дэвісам]], на Захадзе беларусы не змаглі атрымаць поспех праз падабенства назвы іх краіны з Расіяй. Украіна, да прыкладу (падобная па мове і культуры), трапіла ў больш пераважную пазіцыю. Аж да XXI стагоддзя Беларусь працягваюць не ўспрымаць сур’ёзна. Паводле гісторыка, на Захадзе многія думаюць, што беларусы ніколі не мелі сваёй уласнай дзяржавы, і мала хто ведае пра сувязь народа з ВКЛ{{sfn|Дэвис|2012|loc=1. Неизвестная Беларусь}}.

У 1920-я гады, як пісаў гісторык Андрэй Кіштымаў, беларусы апынуліся ў звыклым для сябе становішчы «паміж». Маючы ў складзе [[БССР]] шэсць паветаў былой [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], вельмі цяжка было пазіцыянаваць сябе гістарычнымі спадкаемцамі дзяржавы «ад мора і да мора». Тым больш савецкім беларусам прапанавалі паверыць у нешта значна больш маштабнае — у [[сусветная рэвалюцыя|сусветную рэвалюцыю]]&lt;ref name=&quot;хартия&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20250125090122/https://charter97.org/ru/news/2024/5/1/593611/ ВКЛ — империя, которой мы гордимся] // Хартия’97, 1 мая 2024&lt;/ref&gt;.

Барацьба за спадчыну дзяржавы знайшла сваё адлюстраванне ў [[Віленскае пытанне|тэрытарыяльнай спрэчцы за Віленскі край]] (1917—1939) паміж Польшчай, Літвой і Беларуссю. Усе тры бакі разглядалі гэтую тэрыторыю ў цэлым і горад [[Вільня]] (Вільнюс) у прыватнасці як жыццёва значныя для сябе не толькі ў культурным, але і ў палітычным плане, па-рознаму інтэрпрэтуючы гістарычныя падставы сваіх прэтэнзій на край. Першая сусветная вайна выплюхнула ўсе тыя супярэчнасці, якія назапашваліся тут у папярэднія дзесяцігоддзі паміж рознымі нацыяналістычнымі праектамі{{sfn|Полякова|2014|с=130}}. У гэтай спрэчцы спадчына ВКЛ актыўна эксплуатавалася. Літоўскія прадстаўнікі паказвалі, што Віленшчына з’яўляецца часткай гістарычнай (летапіснай) Літвы, а мясцовае польска-беларускае насельніцтва, якое складала большасць у краі, з’яўляецца славянізаванымі балтамі. Палякі апеліравалі да Люблінскай уніі, у рамках якой ВКЛ і Каралеўства Польскае ўтварылі адзіную федэрацыю — Рэч Паспалітую. Іншым аргументам з’яўлялася мова: польская дамінавала ў краі. Беларускі нацыянальны рух, які інтэрпрэтаваў Вялікае Княства Літоўскае як сваю палітычную і культурную спадчыну, грунтаваўся на тым, што беларусы складалі больш за палову насельніцтва Віленшчыны{{sfn|Полякова|2014|с=131}}.

У ходзе падзей [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай вайны ў Расіі]] (у прыватнасці, [[польска-літоўская вайна|польска-літоўскай]] і [[польска-савецкая вайна|польска-савецкай]] войнаў) Віленшчына апынулася за палякамі. У 1939 годзе [[Польскі паход Чырвонай арміі (1939)|край заняла РСЧА]], а неўзабаве савецкія ўлады перадалі рэгіён Літве{{sfn|Полякова|2014|pp=133—134}}, тым самым умацаваўшы яе пазіцыі ў справе барацьбы за гістарычную спадчыну&lt;ref name=&quot;деды&quot;/&gt;.

=== Аднаўленне дыскусіі. Пошукі кампрамісу ===
Сучасны этап дыскусіі, на думку гісторыка [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алега Дзярновіча]], стартаваў з публікацыі [[Мікола Іванавіч Ермаловіч|Мікалая Ермаловіча]] «Па слядах аднаго міфа: Ці было літоўскае заваяванне Беларусі?». Некаторы час праца цыркулявала ў падполлі ў абмежаваным коле беларускай інтэлігенцыі. У другой палове 1980-х, калі кнігу апублікавалі афіцыйна, яна выклікала абурэнне ў літоўскай акадэмічнай сферы&lt;ref name=&quot;delfi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;13нумар&quot;&gt;[http://www.secret-r.net/arkhiv-publikatsij/13-2013/belarus-i-letuva-delyat-nasledie-vkl.html Беларусь и Літва делят наследие ВКЛ] // Секретные исследования : газета. — 2013. — № 13.&lt;/ref&gt;.

З канца 1980-х&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/2068525/strakh-pered-litvinizmom-kakaia-belarus-nuzhna-litve-avtoritarnaia-ili-demokraticheskaia|выданне=Lietuvos nacionalinis radijas ir televizija|загаловак=Страх перед литвинизмом. Какая Беларусь нужна Литве: авторитарная или демократическая?|аўтар=Томас Валкаускас|год=2023|месяц=сентября|чысло=4|archive-date=13 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913032819/https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/2068525/strakh-pered-litvinizmom-kakaia-belarus-nuzhna-litve-avtoritarnaia-ili-demokraticheskaia}}&lt;/ref&gt; і на працягу 1990—1994 гадоў&lt;ref name=&quot;delfi&quot;/&gt; дыскусіі паміж беларусамі і літоўцамі дасягнулі свайго піку. У чэрвені 1992 года ў [[Гервяты|Гервятах]] ([[Астравецкі раён]]) праведзены «круглы стол» з мэтай удакладніць некаторыя пытанні агульнай гісторыі двух народаў. Літва і Беларусь, якія атрымалі незалежнасць, сталі выпрацоўваць уласнае суб’ектнае бачанне мінулага. Навукоўцы палічылі патрэбным уступіць у дыялог, каб узгадніць асобныя моманты ў гісторыі ўзнікнення краіны. На гэтай сустрэчы прафесарам [[Адам Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]]&lt;ref name=&quot;комсомолка&quot;&gt;[https://www.kp.ru/daily/26447.5/3317786/ Беларусь и Литву только в ХХ веке разделила граница] // Комсомольская правда, 19 октября 2015&lt;/ref&gt; агучана меркаванне пра ВКЛ як беларуска-літоўскую дзяржаву&lt;ref name=&quot;delfi&quot;/&gt;{{efn|Упершыню тэзіс пра «беларуска-літоўскую» або «літоўска-беларускую» дзяржаву сустракаецца ў даследчыкаў першай траціны XX стагоддзя — [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскага]], [[Усевалад Ігнатоўскі|У. Ігнатоўскага]], [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|М. Доўнар-Запольскага]], [[Уладзімір Пічэта|У. Пічэты]].{{sfn|Тихомиров|2014|с=70—71}}}} або, раўназначна, літоўска-беларускую. І было даданне: з улікам фактару ўкраінскага народа. На сустрэчы бакі дасягнулі кампрамісу па гэтым пытанні&lt;ref name=&quot;комсомолка&quot;/&gt;.

Збліжэнне па пытаннях мінулага ішло сумесна з украінскімі і польскімі гісторыкамі. У 1990 годзе па ініцыятыве польскага вучонага [[Ежы Клачоўскі|Ежы Клачоўскага]] была склікана міжнародная канферэнцыя «Рым-1». На сустрэчы спецыялісты прынялі рашэнне стварыць чатыры навукова-папулярныя кнігі, свайго роду падручнікі гісторыі чатырох краін. Ідэі, якія прагучалі на канферэнцыі, атрымалі благаславенне пантыфіка [[Ян Павел II|Яна Паўла II]]. Аб ходзе работы над чатырма гісторыямі ішла размова на наступных штогадовых «рымскіх» сустрэчах: у [[Камянец-Падольскі]]м, [[Люблін]]е, [[Гродна|Гродне]] і [[Тракай|Тракаі]]. Найбольш актыўна ў гэтым напрамку працавалі беларусы. У тэрмін справіліся польскія і ўкраінскія аўтары. Удзельнікі «круглых сталоў» падчас дыскусіі абмяркоўвалі не столькі дзяльбу спадчыны, а неабходнасць успрымаць яе як адзінае, непадзельнае і непаўторнае цэлае. ВКЛ называўся гісторыкамі ідэалам, павучальным прыкладам прагматычнага вырашэння дзяржаўных, этнічных, канфесійных, культурных пытанняў у складаных умовах знаходжання паміж Усходам і Захадам. На пасяджэннях «круглага стала» гаварылася таксама пра тое, што разыходжанне поглядаў гісторыкаў часам непазбежна ў сілу адрознення нацыянальных інтарэсаў&lt;ref name=&quot;гиль и мальдис&quot;/&gt;.

У 1994 годзе ў Тракаі нечакана высветлілася: літоўскія аўтары пад кіраўніцтвам Юозаса Тумяліса «прыватызавалі» ВКЛ, абвясціўшы яго спадчыну выключна здабыткам сучаснай літоўскай дзяржавы. Тракайскай сустрэчай, асабліва пасля абразлівых выказванняў у віленскім друку, і спынілася правядзенне «рымскіх» канферэнцый&lt;ref name=&quot;гиль и мальдис&quot;&gt;Владимир Гиль, Адам Мальдис. [https://www.sb.by/articles/vozmozhen-li-obshchiy-vzglyad-istorikov.html Возможен ли общий взгляд историков?] // СБ. Беларусь сегодня, 1 декабря 2009.&lt;/ref&gt;. Падобнае выклікана тым, што ў многіх дзяржавах [[постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]] ўзрос навуковы і грамадскі інтарэс да пошуку вытокаў нацыянальнай дзяржаўнасці. Негатыўным бокам гэтага працэсу стала міфалагізацыя, а ў шэрагу асобных выпадкаў — і [[фальсіфікацыя гісторыі|фальсіфікацыя нацыянальнай гісторыі]] ў палітычных мэтах. Літоўская гістарычная навука, якая пры савецкай уладзе старалася захоўваць канструктыўны падыход у даследаванні мінулага, у незалежны перыяд змяніла парадыгму. Так, калі ў [[Літоўская ССР|Савецкай Літве]] гісторыкі актыўна вывучалі «сяброўскія повязі», якія злучалі народы, то пазней навукоўцы сталі акцэнтаваць увагу на самабытнасці літоўскага этнасу і літоўскай дзяржаўнасці&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/problema-opredeleniya-hronologicheskih-ramok-istorii-velikogo-knyazhestva-litovskogo-v-sovremennoy-zapadnoy-istoriografii|загаловак=ПРОБЛЕМА ОПРЕДЕЛЕНИЯ ХРОНОЛОГИЧЕСКИХ РАМОК ИСТОРИИ ВЕЛИКОГО КНЯЖЕСТВА ЛИТОВСКОГО В СОВРЕМЕННОЙ ЗАПАДНОЙ ИСТОРИОГРАФИИ|аўтар=Старкус Пятрас, Боев Эрадж|выданне=Власть|тып=журнал|год=2021|старонкі=285—288|нумар=2}}&lt;/ref&gt;.

Такім чынам, паняцце «беларуска-літоўская / літоўска-беларуская дзяржава» замацаваць не ўдалося, бо ў падобнай фармулёўкі знайшлося шмат праціўнікаў у Літве, у той час як у Беларусі [[палітычны крызіс у Беларусі (1996)|адбыліся палітычныя перамены]], [[рэферэндум у Беларусі (1995)|змянілася дзяржаўная сімволіка]], і ад барацьбы за спадчыну ВКЛ Мінск адхіліўся. У той жа час літоўскія навукоўцы паказалі, што яны больш сур’ёзна і мэтанакіравана падыходзяць да задачы рэпрэзентацыі сваёй гісторыі, выдаючы свае працы на англійскай і нямецкай мовах. У сувязі з гэтым у свеце спадчыннікам ВКЛ лічыцца менавіта Літоўская Рэспубліка&lt;ref name=&quot;комсомолка&quot;/&gt;. Паступова літоўскія даследчыкі сталі пераглядаць старыя погляды. Антанас Рачыс паказаў, што ва [[Універсальная літоўская энцыклапедыя|Універсальнай літоўскай энцыклапедыі]] адмовіліся ад «рамантычнага падыходу да ВКЛ», бо гэтая дзяржава «не была ў строгім сэнсе Літвой». У 2009 годзе на круглым стале «Тысячагоддзе Літвы. Літва і Беларусь 1000 гадоў разам» гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] заявіў, што ''«ВКЛ — наша агульная спадчына, і вы, беларусы, бярыце сабе ад яго столькі, колькі жадаеце''»&lt;ref name=&quot;деды&quot;/&gt;.

Для іншых краін праблема таксама стала актуальнай. Як пісаў Дэвіс, у сувязі з распадам СССР «''свет страпянуўся ад сенсацыйнай навіны, што заходні рэгіён СССР зусім не з’яўляецца Расіяй''». Новыя дзяржавы, такія як [[Латвія]], Літва, Беларусь і Украіна, для абывацеля з далёкага замежжа з’явіліся нібы ніадкуль. Палітычныя каментатары пачалі тлумачыць, адкуль жа яны ўсе ўзяліся{{sfn|Дэвис|2012|loc=15. Жизнь после смерти}}.

[[Пратэсты ў Беларусі (2020)|Пратэсты ў Беларусі 2020 года]] і [[Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021)|міграцыйны крызіс 2021 года]] перашкодзілі дыялогу навукоўцаў. У маі 2024 года дырэктар [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытута гісторыі НАН Беларусі]] [[Вадзім Леанідавіч Лакіза|Вадзім Лакіза]] заявіў, што ўлады Польшчы і Літвы забаранілі сваім гісторыкам кантактаваць з калегамі з суседняй рэспублікі. З яго слоў, навуковая супольнасць апынулася пад уздзеяннем палітыкі, у сувязі з чым Вільнюс стаў «прыватызаваць» гісторыю Вялікага Княства Літоўскага. Лакіза выказаў надзею на аднаўленне кантактаў&lt;ref&gt;[https://tass.ru/obschestvo/20820095 Эксперт: историкам Польши и Литвы запретили контакты с белорусскими учеными] // ТАСС, 16 мая 2024&lt;/ref&gt;.

== Палітыка ==

=== Пазіцыі ўладаў ===
Публіцыст Ян Бертановіч паказваў{{sfn|Деружинский|2022|loc=О БАЛТАХ И СЛАВЯНАХ}}:
{{цытата|І сёння калі кагосьці з сапраўдных гісторыкаў узяць за грудкі і задаць прамое пытанне «Брат, скажы як на духу, дык хто ж стварыў ВКЛ: беларусы ці літоўцы?», ён выразна растлумачыць: тыя, хто яго ствараў, і думаць не меркавалі, што праз шмат стагоддзяў тут раптам з’явяцца нацыянальныя дзяржавы. А ўслед за імі – і палітыкі, якія пачнуць дзяліць мінулае.}}

У сучасным свеце гісторыя любой дзяржавы стала інструментам маніпулявання грамадскай свядомасцю з боку палітыкаў. Пераемнасць сучаснай Літвы ад сярэднявечнага княства была адлюстравана ў [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі 1992 года]]:
{{Цытата|Літоўскі народ, які стварыў шмат стагоддзяў таму назад Літоўскую дзяржаву, засноўваючы яе прававы падмурак на Літоўскіх Статутах і канстытуцыях Літоўскай Рэспублікі, стагоддзямі рашуча абараняў сваю свабоду і незалежнасць, захаваў свой дух, родную мову, пісьменнасць і звычаі, увасабляючы натуральнае права чалавека і народа свабодна жыць і тварыць на зямлі сваіх бацькоў і продкаў – у незалежнай Літоўскай дзяржаве, [...] воляй грамадзян адроджанай Літоўскай дзяржавы прымае і абвяшчае гэтую Канстытуцыю.}}
Раней гэта сувязь ускосна акцэнтавалася ў Актах аб аднаўленні незалежнай Літоўскай дзяржавы ад 16 лютага 1918 і 11 сакавіка 1990&lt;ref&gt;[https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1733079828&amp;tld=by&amp;lang=ru&amp;name=neona6.pdf&amp;text=%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5%D0%B2%20%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%BC&amp;url=http%3A%2F%2Fdo1917.info%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fuser11%2Fneona6.pdf&amp;lr=157&amp;mime=pdf&amp;l10n=ru&amp;sign=6bd396980893b8cc809bcc70b65e2d4d&amp;keyno=0&amp;nosw=1&amp;serpParams=tm%3D1733079828%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dneona6.pdf%26text%3D%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B4%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25B2%25D0%25BB%25D0%25B5%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%258F%2B%25D0%25BB%25D0%25B8%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25B2%25D1%2586%25D0%25B5%25D0%25B2%2B%25D0%25BE%2B%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2588%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25BC%26url%3Dhttp%253A%2F%2Fdo1917.info%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fuser11%2Fneona6.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D6bd396980893b8cc809bcc70b65e2d4d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Историческое прошлое, опрокинутое в настоящее]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Alhierd monument in Viciebsk - panoramio (3).jpg|міні|[[Помнік Альгерду (Віцебск)|Помнік Альгерду]] ў [[Віцебск]]у — адзін з помнікаў вялікалітоўскім князям, усталяваных у Беларусі ў 2010-я гады.]]
Тым часам [[прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]], паводле Вадзіма Вілейты, на працягу 30 гадоў вёў дваістую палітыку ў дачыненні да беларускай гісторыі: з аднаго боку яна, у яго ўяўленні, пачалася з [[бальшавікі|бальшавікоў]], у пачатку XX стагоддзя, а з другога, сыходзіць у стагоддзі, і аб’яднаная з Літвой і Польшчай. У залежнасці ад палітычнага кантэксту афіцыйны Мінск рэгулярна мяняў лінію. Гэтыя хвалі супадалі з тымі перыядамі, калі краіна імкнулася наладзіць адносіны з Захадам, спрабуючы [[Шматвектарная палітыка (Беларусь)|лавіраваць паміж Еўропай і Расіяй]]. Менавіта пад уздзеяннем падобнай палітыкі ў 2010-я гады пачалі [[мяккая беларусізацыя|ставіць помнікі літоўскім князям у Беларусі і рэстаўраваць замкі ВКЛ]]&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;. Тым самым, нароўні з прарасійскім самавызначэннем, дзе агульнааб’яднальным стала [[Вялікая Айчынная вайна]], савецкая спадчына, інтэграцыя з Расіяй, намецілася другая лінія — тэндэнцыя па далучэнні да гістарычнай спадчыны Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref name=&quot;рубалтик&quot;&gt;[https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/08062015-mifotvorchestvo/ Литва недовольна белорусским «мифотворчеством»]&lt;/ref&gt;. У 2022 годзе прэзідэнт Лукашэнка назваў Вялікае Княства Літоўскае «першай беларускай дзяржавай», якая сфармавалася «на аснове беларускага этнасу» як «абарончы саюз з прыбалтыйскімі плямёнамі»&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-imenno-na-osnove-belorusskogo-etnosa-bylo-sozdano-vkl-511467-2022/?utm_source=belta&amp;utm_medium=news&amp;utm_campaign=accent Лукашенко: именно на основе белорусского этноса было создано ВКЛ]&lt;/ref&gt;, раскрытыкаваўшы суседнія краіны за адмаўленне ўкладу беларусаў у развіццё ВКЛ і Рэчы Паспалітай&lt;ref name=&quot;Звязда&quot;&gt;Марыя Дадалка. [https://zviazda.by/ru/node/234753 Лукашэнка: Старонкі айчыннай гісторыі ператварыліся ў інфармацыйнае поле бою] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240326111752/https://zviazda.by/ru/node/234753 |date=26 сакавіка 2024 }} // Звязда, 06.01.2022&lt;/ref&gt;.
 
У Літве падобныя крокі выклікалі пратэст&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;. Аналітык Цэнтра даследавання Усходняй Еўропы [[Лінас Каяла]] тлумачыў дзеянні суседзяў імкненнем вырвацца з вонкавай ізаляцыі, бо яны заўсёды ўспрымаліся як «''звязаная з Расіяй тэрытарыяльная і адміністрацыйная адзінка, якая не мае сваёй культуры, гісторыі, параўнальнай з якой-небудзь іншай еўрапейскай краінай''». На думку гісторыка [[Валдас Ракуціс|Валдаса Ракуціса]], такая палітыка ўяўляе пагрозу двухбаковым адносінам, бо нясе нацыяналістычны элемент выхавання новага пакалення ў духу: «''Літва — гэта нейкае непаразуменне, і што Вільнюс трэба далучыць да Беларусі''»&lt;ref name=&quot;рубалтик&quot;/&gt;. Аднак у красавіку 2020 года [[прэзідэнт Літвы]] [[Гітанас Наўседа]] ў тэлефоннай гутарцы з беларускім лідарам адзначыў «агульны гістарычны досвед у Вялікім Княстве Літоўскім», які ўмацоўвае двухбаковыя адносіны. Прыкладам супрацоўніцтва ў гэтым кірунку кіраўнік дзяржавы назваў [[Перапахаванне ўдзельнікаў паўстання 1863—1864 гадоў|цырымонію перапахавання Кастуся Каліноўскага і яго паплечнікаў]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250320113619/https://www.svaboda.org/a/30571757.html Пра што Лукашэнка пагутарыў з прэзідэнтам Літвы, які раней крытыкаваў яго за «браваду» з COVID-19] // Радыё Свабода, 23 красавіка 2020&lt;/ref&gt;.

Пры тым дзеючае кіраўніцтва Беларусі імкнулася пазбягаць палітызацыі гісторыі і крайніх ацэнак&lt;ref name=&quot;Звязда&quot;/&gt;. Як паказаў журналіст Васіль Маланшэкаў, нават у пачатку 2020-х гадоў, калі адбылося рэзкае пагаршэнне адносін дзвюх дзяржаў, беларускія ўлады не пачалі выбудоўваць антылітоўскі наратыў (у адрозненне ад антыпольскага), а імкнуліся паказаць суседзям на агульнасць спадчыны, хоць літоўскія ўлады ўспрымалі такія крокі як спробу дэканструкцыі нацыянальнага гістарычнага міфа&lt;ref name=&quot;рамблер&quot;&gt;Василий Маланшеков. [https://news.rambler.ru/world/48014462-rabota-nad-oshibkami-belarus-menyaet-podhod-k-istoricheskoy-pamyati/ Работа над ошибками: Беларусь меняет подход к исторической памяти] // Рамблер, 27 января 2022&lt;/ref&gt;. У лютым 2025 года, віншуючы літоўцаў з [[Дзень аднаўлення Літоўскай дзяржавы|Днём аднаўлення дзяржавы]], Лукашэнка падкрэсліў&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-suvjazi-pamizh-belarusami-i-litoutsami-ne-udalosja-parushyts-ni-palitykam-ni-ih-zahodnim-141989-2025/ Лукашэнка: сувязі паміж беларусамі і літоўцамі не ўдалося парушыць ні палітыкам, ні іх заходнім куратарам] // Белта, 16 лютага 2025&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|На працягу многіх стагоддзяў нашы народы заўсёды ішлі побач, узбагачалі адзін аднаго культурна, эканамічна і духоўна. Нягледзячы на сённяшнія цяжкасці, сувязі паміж сучаснымі жыхарамі Беларусі і Літвы не ўдалося парушыць ні адыёзным прыбалтыйскім палітыкам, ні іх заходнім куратарам.}}

=== Літвінізм ===
{{Асноўны артыкул|Канфлікт вакол літвінізму ў Літве}}
Беларускія нацыянальна-арыентаваныя партыі ([[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|Беларускі народны фронт]], [[Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада]]) і грамадскія арганізацыі («[[Талака (таварыства)|Талака]]», «[[Паходня (таварыства)|Паходня]]»), створаныя ў канцы 1980-х, падтрымалі «беларускую» канцэпцыю станаўлення ВКЛ і спрабавалі выкарыстоўваць яе ў сваёй грамадска-палітычнай дзейнасці. Гэта тлумачылася тым, што лідары гэтых арганізацый былі гісторыкамі, археолагамі і філолагамі, якія самі мелі непасрэднае дачыненне да канструявання канцэпцыі&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://textarchive.ru/c-1064505.html|ref=Салей|аўтар=Салей С. М.|загаловак=Великое княжество литовское в исторической памяти современных белорусов|год=2016|мова=ru|выданне=Европейский университет в Санкт-Петербурге. Работы участников 2006.|тып=Исследовательская работа выполнена в рамках программы HESP Regional Seminar for Excellence in Teaching}}&lt;/ref&gt;, якая вырасла ў асобную канцэпцыю — [[ліцвінства]], або літвінізм. Канцэпцыя найперш падкрэслівае значэнне беларусаў у гісторыі ВКЛ, дакладней продкаў сучасных беларусаў, і ВКЛ паўстае, як важны этап нацыянальнай гісторыі&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;.

У самім літвінізме ёсць некалькі ўнутраных плыняў: напрыклад, адны яго прыхільнікі лічаць літвінаў пераважна славянамі, іншыя — славянізаванымі балтамі&lt;ref name=&quot;zerkalo&quot;/&gt;. Прадстаўнікі радыкальнага кірунку ставяць пад сумненні, што сучасныя літоўцы («жамойты») — спадчыннікі ВКЛ. Радыкальны літвінізм нясе пад сабой ідэі таго, што беларусы былі асноўным этнасам у ВКЛ, якіх правільна трэба было б называць літвінамі і адпаведна яны, цяперашнія беларусы, могуць прэтэндаваць на ўсю спадчыну, у тым ліку на сталіцу Вільнюс (Вільню){{efn|Палітолаг Усевалад Шымаў у артыкуле пра адносіны дзвюх краін указаў наступныя падставы, якія выкарыстоўваюць прыхільнікі літвінізму: «''Акрамя таго, этнографы мяжы XIX‒XX стст. фіксавалі шырокую распаўсюджанасць [[дыялекты беларускай мовы|беларускіх дыялектаў]] у ваколіцах Вільні (сёння большасць славян віленскага краю Літвы ідэнтыфікуюць сябе як палякі, а не беларусы). Першыя дзеячы [[Беларускі нацыяналізм|беларускага нацыяналізму]] былі ў асноўным выхадцамі з дробнай шляхты з ваколіц Вільні, а беларускія нацыяналістычныя гурткі былі першапачаткова сканцэнтраваны ў літоўскай сталіцы''».{{sfn|Шимов|2024|с=59—60}}}}. Пры гэтым ёсць і ўмеранае крыло. [[Альфрэдас Бумблаўскас]] назваў гэту плынь «канструктыўнымі літвіністамі». Навуковец да прадстаўнікоў кірунку прылічыў свайго калегу [[Алесь Белы|Алеся Белага]]. Гэтыя літвіністы прызнаюць гістарычныя межы Літвы шырэй, чым межы 1920 года. На думку Вадзіма Вілейты, гістарычная тэорыя ўмеранага літвінізму лічыць ВКЛ літоўска-беларускай дзяржавай, акцэнтуе гістарычную агульнасць літоўцаў і беларусаў, падкрэслівае мірны характар іх суіснавання ў складзе агульнай краіны. Менавіта гэта ўвайшло ў аснову школьнага і вузаўскага тлумачэння гісторыі ВКЛ у Беларусі&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;.

Праціўнікі ліцвінства лічаць яго ў цэлым [[Псеўданавука|маргінальнай псеўданавуковай канцэпцыяй]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250128124423/https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/2099411/istorik-litvinizm-eto-vozmozhnost-dlia-belorusov-stat-blizhe-k-zapadu-a-vil-nius-prinadlezhit-vsem-narodam Историк: «Литвинизм — это возможность для белорусов стать ближе к Западу, а Вильнюс принадлежит всем народам»]&lt;/ref&gt;{{sfn|Деружинский|2022|loc=ЛИТВИНИЗМ И ЛИТВАКИЗМ}}. Беларуская палітычная актывістка [[Святлана Ціханоўская]] ахарактарызавала плынь як «маргінальную тэорыю», якая імкнецца штучна раз’яднаць літоўцаў і беларусаў, і заявіла, што беларусы паважаюць тэрытарыяльную цэласнасць і гістарычную спадчыну Літвы&lt;ref&gt;Gaučaitė-Znutienė, Modesta; Skėrytė, Jūratė (23 August 2023). [https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/2061072/cichanouskaja-apie-litvinizmo-apraiskas-tai-kuriama-dirbtinai-norint-sukirsinti-lietuvius-ir-baltarusius «Cichanouskaja apie litvinizmo apraiškas: tai kuriama dirbtinai, norint sukiršinti lietuvius ir baltarusius»]. Lithuanian National Radio and Television, Baltic News Service (in Lithuanian).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Valkauskas, Tomas (12 September 2023). [https://www.lrt.lt/naujienos/pasaulyje/6/2074228/litvinizmo-baime-ar-lietuva-labiau-pripratusi-prie-lukasenkos-o-ne-demokratines-baltarusijos «Litvinizmo baimė: ar Lietuva labiau pripratusi prie Lukašenkos, o ne demokratinės Baltarusijos?»]. Lithuanian National Radio and Television (in Lithuanian).&lt;/ref&gt;. Ліцвінства таксама апісвалася сваімі крытыкамі, як форма [[фашызм]]у, спалучаная з экспансіянісцкімі тэрытарыяльнымі прэтэнзіямі Беларусі да суседніх краін&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gudijos fašistai atidarė filialą Vilniuj |url=https://alkas.lt/2023/08/28/gudijos-fasistai-atidare-filiala-vilniuj/ |website=Alkas.lt |language=lt |date=28 August 2023}}&lt;/ref&gt;.

Як паказаў Вілейта, пры любых спробах беларусаў дакрануцца да гісторыі ВКЛ, у літоўскім грамадстве і палітычных колах узнікае страх перад літвінізмам&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;. Хоць афіцыйны Мінск не вылучаў тэрытарыяльных прэтэнзій да суседзяў, наяўнасць «літвінскага міфа», папулярнага сярод нацыяналістаў, уносіць напружанасць у адносіны дзвюх дзяржаў{{sfn|Шимов|2024|с=60}}. Праблема абвастрылася ў 2023 годзе&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ng&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;гигин&quot;/&gt;. Выданне «[[Независимая газета]]» адзначыла, што ў сувязі з гэтым стаўленне да [[Беларусы Літвы|беларускай дыяспары]] пагоршылася. Спрэчка спачатку разгарэлася ў сацсетках, затым у яе ўключыліся літоўскія дэпутаты і [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]]. Старшыня парламенцкага камітэта па нацыянальнай бяспецы і абароне [[Лаўрынас Кашчунас]] абурыўся тым, што беларусы «прысвойваюць сабе гісторыю Літвы»&lt;ref name=&quot;ng&quot;&gt;Дмитрий Тараторин. [https://www.ng.ru/cis/2023-08-24/5_8809_belorussia.html Белорусы спорят с литовцами за право отличаться от россиян] // Независимая газета, 24 августа 2023&lt;/ref&gt;. Як следства, беларусаў, якія прыехалі ў Літву, прымушалі расставацца з дамаганнямі на спадчыну ВКЛ. З лістапада 2022 па жнівень 2023 910 грамадзян Беларусі былі прызнаныя пагрозай нацыянальнай бяспецы (для параўнання, расіян з падобным статусам набралася ўсяго 254). [[Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі Літвы|Дэпартамент дзяржбяспекі]] канстатаваў, што ідэі літвінізму атрымалі апошнім часам пэўнае распаўсюджванне, аднак дзейнасць прыхільнікаў канцэпцыі не нясе рэальнай небяспекі, хоць яе палажэнні могуць павялічваць міжэтнічнае напружанне і актывізуюць адмоўнае стаўленне да літоўскай дзяржавы ў лаяльнай часткі супольнасці беларусаў Літвы&lt;ref name=&quot;гигин&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;. Асноўная прычына такіх падзей — павялічэнне беларускай дыяспары&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;.

У сакавіку 2025 года супярэчнасці зноў абвастрыліся. Старшыня кансерватыўнай партыі «[[Саюз Айчыны — Літоўскія хрысціянскія дэмакраты]]» Лаўрынас Кашчунас выступіў з ініцыятывай зрабіць больш жорсткімі абмежаванні для грамадзян суседняй рэспублікі. Раней, у лютым&lt;ref&gt;[https://lt.sputniknews.ru/20250226/v-litve-khotyat-zapretit-belorusam-ispolzovat-simvol-vremen-vkl-36545420.html В Литве хотят запретить белорусам использовать символ времен ВКЛ] // Sputnik Литва, 26 февраля 2025&lt;/ref&gt;, у парламент звярнулася вялікая група актывістаў з заклікам забараніць беларусам выкарыстоўваць герб «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]», падобны да літоўскага «[[Герб Літвы|Віціса]]», чаму папярэднічалі спробы [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускай апазіцыі]] пачаць [[Пашпарт «Новай Беларусі»|выпуск пашпартоў з вершнікам на вокладцы]]&lt;ref name=&quot;тараторин&quot;&gt;Дмитрий Тараторин. [https://www.ng.ru/cis/2025-03-24/1_9129_lithuania.html У Вильнюса все больше вопросов к белорусам] // Независимая газета, 24 марта 2025&lt;/ref&gt;.

Беларускі гісторык [[Аляксандр Васілевіч Пашкевіч|Аляксандр Пашкевіч]], каб зменшыць запал суседзяў, паказваў&lt;ref name=&quot;тараторин&quot;/&gt;:
{{Цытата|«Пагоня» ніколі не выкарыстоўвалася на злосць літоўцам, а, наадварот, была сімвалам еўрапейскага выбару. Такія непаразуменні — вынік перш за ўсё таго, што, нягледзячы на стагоддзі суседскага жыцця і агульнай гісторыі, літоўцы цяпер вельмі мала ведаюць пра беларусаў. Герб «Пагоня» не з’явіўся ў беларускім ужытку нядаўна і не з’яўляецца ў беларускай прасторы новадзелам, які беларусы пры жаданні могуць свабодна замяніць нейкім альтэрнатыўным праектам. «Пагоня» выкарыстоўваецца беларусамі як сімвал нацыянальнага адраджэння і імкнення да свабоды з самага пачатку нацыянальнага руху. Менавіта пад гэтым сімвалам на працягу ўсяго цяжкага ХХ стагоддзя адбывалася станаўленне несавецкай беларускасці. У гэтым лёгка пераканацца, паглядзеўшы на захаваныя да нашых дзён гістарычныя фатаграфіі і іншыя артэфакты: «Пагоня» была і на пячатках, і на пашпартах, і на паштовых марках Беларускай Народнай Рэспублікі, створанай у 1918 годзе, і на многіх фотаздымках з беларускіх мерапрыемстваў 100-гадовай даўніны.}}

Радыкалы з ліку літоўцаў у сувязі з гэтым ладзілі агрэсіўныя вулічныя акцыі: падпал дзвярэй Беларускага дома, акты [[вандалізм]]у ў дачыненні да крамы «Кропка», капліцы Беларускай праваслаўнай парафіі Канстанцінопальскага Патрыярхату. Правакацыйную ролю ў канфлікце адыгралі беларускія графіці, якія перыядычна з’яўляюцца на вуліцах літоўскай сталіцы, уключаючы «Вільня наша». Суправаджаюцца яны, як правіла, выявай [[Бел-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белага сцяга]]&lt;ref name=&quot;тараторин&quot;/&gt;.

У гэты ж час адзначалася прасоўванне ў [[Англійская Вікіпедыя|англійскай Вікіпедыі]] літоўскага погляду на пытанне спадчыны — са спробай прыраўняць літвінізм да фашызму. Рэдактары звярнулі на гэта ўвагу і перапісалі тэкст у больш нейтральным ключы&lt;ref&gt;{{cite web |title=Истерия вокруг «литвинизма»: как один человек превратил английскую Википедию в оружие против белорусов |url=https://nashaniva.com/ru/383675
|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |date=2025-12-17}}&lt;/ref&gt;.

&lt;center&gt;'''[[Герб Вялікага Княства Літоўскага]] «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]» стаў асновай для гербаў Літвы і Беларусі.'''{{sfn|Шимов|2024|с=57}}&lt;gallery&gt;
Lithuanian coat of arms Vytis. 16th century.png|Варыянт «Пагоні» XVI стагоддзя.
Coat of arms of Belarusian People's Republic.svg|Герб Беларускай Народнай Рэспублікі.
Coat of arms on the Foreign Passport of the Republic of Lithuania 1940.svg|Герб Першай Літоўскай Рэспублікі.
Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|Былы герб Рэспублікі Беларусь (1991—1995)
Coat of arms of Lithuania (1990–1991).svg|Былы герб Літоўскай Рэспублікі (1990—1991)
Coat of arms of Lithuania.svg|Сучасны герб Літоўскай Рэспублікі (з 1991).
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Праблемы ==

=== Навуковыя пытанні ===
Як пісаў Насевіч, пазіцыі бакоў (вучоны назваў іх «канкуруючымі парадыгмамі») адрозніваюцца не столькі якасцю навуковага аналізу або паўнатой уліку наяўных фактаў, колькі розным выбарам зыходных [[аксіёма|аксіём]]. У такой сітуацыі крытыка апанентаў прыводзіць толькі да выпраўлення прыватных недахопаў і тым самым спрыяе ўмацаванню парадыгмы, якую спрабуюць перакуліць. На думку спецыяліста, пазнавальныя магчымасці [[Гістарычная навука|гістарычнай навукі]] па гэтым пытанні блізкія да вычарпання. Наяўныя факты дазваляюць пабудаваць дзве версіі, канчатковы выбар паміж якімі немагчымы{{sfn|Носевич|2008|с=54}}. Зыходзячы са слоў даследчыцы Я. Суміны, нявырашанасць праблемы генезісу ВКЛ звязана з недахопам дакладных звестак{{sfn|Сумина|2013|с=15}}.

Так, напрыклад, Насевіч паказваў на няяснасць лакалізацыі летапіснай Літвы. Крыніцы XI — першай палове XIII стагоддзяў не ўтрымліваюць ясных і несупярэчных указанняў, дзе знаходзілася Літоўская зямля ў вузкім значэнні, гэта значыць першапачатковая вотчына Міндоўга. Таксама ніводная крыніца не тлумачыць, якім чынам Наваградак апынуўся пад уладай Міндоўга і якім быў першапачатковы характар гэтай улады. Любое зацвярджэнне на адну з гэтых тэм будзе меркаваным&lt;ref name=&quot;zerkalo&quot;/&gt;. На думку [[Артурас Дубоніс|Артураса Дубоніса]], агучанага ім у 2009 годзе на круглым стале «Тысячагоддзе Літвы. Літва і Беларусь 1000 гадоў разам», «''вольны зварот з парадыгмай „Літва“ дазваляе беларускім навукоўцам так інтэрпрэтаваць гісторыю і антрапалогію, што Беларусы ператвараюцца і не ў літоўцаў, і не ў славян. Часта таксама тэрміны „балты“ і „літоўцы“ ўжываюцца ў беларускіх гісторыкаў як сінонімы''». Між тым [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Ігар Чаквін]] заявіў, што «''насельніцтва, якое пражывае ад [[Каўнас]]а да тэрыторыі Беларусі ў раёне [[Дняпро|Дняпра]] — адзін [[антрапалагічны тып]]''», а таму падзяліць продкаў двух народаў вельмі складана&lt;ref name=&quot;спасюк&quot;&gt;Елена Спасюк. [https://web.archive.org/web/20180330100747/http://naviny.by/rubrics/society/2009/03/11/ic_articles_116_161624 Миллениум Литвы как белорусский праздник] // Naviny.by, 11 марта 2009&lt;/ref&gt;.

4 мая 2013 года ў [[Мінск]]у адбылася публічная дыскусія пра праблему бачання гісторыі ВКЛ. Ад беларускага боку ў мерапрыемстве ўдзельнічалі Алег Дзярновіч і Алесь Краўцэвіч, літоўскага — Русціс Камунтавічус і [[Дангірас Мачуліс]]. У ходзе сустрэчы гісторыкі спыніліся на тым пытанні, ці быў літоўскі захоп усходнеславянскіх зямель. Беларускія навукоўцы пазначылі сваё бачанне так: станаўленне ВКЛ адбылося ў ходзе аб’яднання балтаў, якія валодалі ваеннай моцай, з больш развітымі ў культурных адносінах усходнімі славянамі, якія мелі сваю дзяржаўнасць. Тым самым мела месца ўзаемавыгаднае партнёрства. Літоўскі бок крытыкаваў пазіцыю калег, бо сумняваўся ў мірным супрацоўніцтве, бо на іх думку літоўцы ў ваеннай справе пераважалі жыхароў беларускіх зямель, і з гэтага літоўскія даследчыкі лічылі лагічным выказаць здагадку пра заваяванне славян. Беларускія даследчыкі адзначылі, што ў пісьмовых крыніцах няма згадак пра заваяванне і нават пра ваенныя сутыкненні ў Панямонні&lt;ref name=&quot;delfi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;13нумар&quot;/&gt;.

Часткай гэтых спрэчак стала пытанне паходжання ўладарнай дынастыі{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=38}}. Ёсць некалькі тэорый:
# Вялікія князі літоўскія паходзяць з дынастыі полацкіх князёў [[Рагвалодавічы|Рагвалодавічаў]]. Тэорыя вядома прынамсі з XVI cт., яна грунтуецца на [[Васкрасенскі летапіс|Васкрасенскім летапісе]]. Паводле гэтай версіі, жыхары Вільні запрасілі на княжанне з [[Візантыя|Візантыі]] князёў [[Давіл Расціславіч|Давіла]] і [[Маўкольд Расціславіч|Маўкольда]], нашчадкаў полацкага князя [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава]]. Маўкольд гэтымі крыніцамі называецца бацькам Міндоўга, заснавальніка дзяржавы&lt;ref name=&quot;kol&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/o-proishozhdenii-praviteley-velikogo-knyazhestva-litovskogo-i-russkogo/viewer|аўтар=С.А. Колтырин|загаловак=О происхождении правителей великого княжества литовского и русского|выдавецтва=Исторический формат|тып =журнал|год=2016|нумар=3}}&lt;/ref&gt;. Версія была папулярная ў [[Вялікае Княства Маскоўскае|Вялікім Княстве Маскоўскім]]{{sfn|Васильев|2011|с=55}}.
# Прускае паходжанне. Грунтуецца на [[Велікапольская хроніка|Велікапольскай хроніцы]], паводле якой, Міндоўг быў [[прусы|прускім]] каралём, які збег ад крыжакоў&lt;ref name=&quot;kol&quot;/&gt;.
# Уладарная дынастыя паходзіць з князёў старажытна-літоўскіх плямёнаў. Грунтуецца на рэканструкцыі імён уладароў літоўскімі даследчыкамі XX стагоддзя&lt;ref&gt;Томас Баранаускас. [https://web.archive.org/web/20120706002029/http://viduramziu.istorija.net/ru/names.htm Древние литовские имена]&lt;/ref&gt;.
# Рымскае паходжанне літоўскай арыстакратыі. Грунтуецца на [[беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскіх летапісах]]&lt;ref name=palemonas&gt;''Ivinskis Z.'' Palemonas // Lietuvių enciklopedija. — Boston, Massachusetts: Lietuvių enciklopedijos leidykla, 1953—1966. — Vol. 21. — P. 400—401.&lt;/ref&gt;, [[Хроніка Быхаўца|Хроніцы Быхаўца]], [[Хроніка Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага|Хроніцы літоўскай і жамойцкай]]. Паводле іх уладарная дынастыя паходзіць ад рымляніна [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]], сваяка [[Нерон]]а, які збег ад жорсткага імператара. (гл. [[Легенда аб Палемоне|Легенда пра Палемона]]){{sfn|Левицкий|2014|loc=Римские корни Великого княжества Литовского?}}
# Паходжанне ад простага чалавека. Таксама была распаўсюджаная ў Масковіі. Заснавана на запісах польскіх храністаў [[Мацей Мяхоўскі|Мацея Мехавіта]] і [[Марцін Кромер|Марціна Кромера]]. Згодна з ёй, князь Віцень быў забіты сваім канюхам Гедымінам, які абвясціў сябе потым князем{{sfn|Васильев|2011|с=55}}.
# Боскае паходжанне. Заснавана на працах [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]]. Паводле версіі, продкам дынастыі быў літоўскі бог Гелон{{sfn|Васильев|2011|с=55}}.
У сучаснай навуцы ніводная з прыведзеных версій паходжання князёў ВКЛ не з’яўляецца даказанай. Вялікакняскія радаводы да XIV стагоддзя можна скласці толькі гіпатэтычна, грунтуючыся на здагадках{{sfn|Васильев|2011|с=55}}.
{{Фотамантаж
| photo1a = Stamps_of_Lithuania,_2010-19.jpg
| photo2b = Stamp of Belarus - 2019 - Colnect 896834 - Navahrudak.jpeg
| size = 210
| position = right
| color = #F8F9FB
| color_border = #C8CBD0
| text_background = #F8F9FB
| text =
[[Кернаўскія курганы|Курганы Кярнаве]] (зверху) і горад Навагрудак (знізу) на паштовых марках.
}}
Таксама вядуцца спрэчкі вакол першай сталіцы дзяржавы. Літоўскі бок настойвае, што гэта быў [[Кярнаве]] (грунтуючыся на працы «Ганец цноты» 1574), у той час як беларускі называе [[Наваградак]] (грунтуючыся на працы «[[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі]]» 1582). Пры гэтым абедзве публікацыі належаць гісторыку [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацею Стрыйкоўскаму]]. Як адзначаў краязнаўца [[Віктар Андрэевіч Корбут|Віктар Корбут]], акрамя «галаслоўных паўміфічных сцвярджэнняў Стрыйкоўскага» ніякіх сур’ёзных аргументаў бакі так і не прывялі&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/korol-ostavil-nam-mnogo-zagadok.html Король оставил нам много загадок] // СБ. Беларусь сегодня, 31 мая 2003&lt;/ref&gt;. Таксама ў ролі сталіцы называлася [[Варута]], але яе месцазнаходжанне не вызначана{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=90}}. Крытыкі наваградскай версіі робяць акцэнт на адсутнасці важкіх і надзейных звестак аб тым, што Міндоўг калі-небудзь асабіста наведваў горад. Літоўскі гісторык [[Томас Баранаўскас]] звярнуў увагу на тое, што фактычна населеным пунктам кіраваў сын Міндоўга [[Войшалк]], які ад імя бацькі ў 1254 годзе заключыў дамову з [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княствам]] і перадаў горад ва ўпраўленне князю [[Раман Данілавіч|Раману Данілавічу]]. Сталіцамі, як пісаў спецыяліст, не кіруюць праз васалаў, і тым больш не перадаюць іх у часовае валоданне чужой дынастыі. На яго думку, Навагрудак часоў Міндоўга быў глыбокай перыферыяй&lt;ref&gt;[https://gazetaby.com/post/ci-byu-navagradak-pershaj-staliczaj-vkl-10-faktau-pra-starazhytny-gora/203187/ Ці быў Наваградак першай сталіцай ВКЛ? 10 фактаў пра старажытны горад, які адзначыў 980 гадоў] // Салідарнасць&lt;/ref&gt;. Беларускі бок, у прыватнасці гісторык-аматар [[Анатоль Яфімавіч Тарас|Анатоль Тарас]], робіць акцэнт на тым, што Кярнаве ўпершыню згадваецца толькі праз 16 гадоў пасля гібелі Міндоўга&lt;ref&gt;Тарас А. Е. Краткий курс истории Беларуси IX—XXI веков // Минск: Харвест, 2013. — 544 с.: илл. — (Неизвестная история). — ISBN 985-18-2214-0&lt;/ref&gt;.

На шэрагу важных момантаў, як прымеціў прафесар Альфрэдас Бумблаўскас у інтэрв’ю 2016 года, бакі не акцэнтуюць увагу. Так, напрыклад, у Літве не ведаюць свайго ўплыву за межамі бягучых этнічных межаў (маюцца на ўвазе моўныя астравы старажытналітоўскіх плямёнаў за Нёманам, пад Мінскам і ля Дняпра), а ў Беларусі няправільна пішуць пра мову, метрыкі і канцылярыю. Па апошнім ён паказаў, што ў Вітаўта ў канцылярыі было шмат пісьмоўцаў з [[Валынь|Валыні]]. Недаказанняў па ўкраінскім фактары хапае як у беларускай, так і ў літоўскай гістарыяграфіі&lt;ref name=&quot;гулевич&quot;&gt;Евгения Гулевич. [https://ehutimes.com/2016/01/25/%D0%BC%D0%B5%D1%87%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%B1%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%81%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80/ Мечта профессора Бумблаускаса: история Литвы в семи версиях] // The EHU Times, 25 января 2016.&lt;/ref&gt;. Артурас Дубоніс слабым месцам аргументацыі літоўскага боку ў гэтым аспекце назваў адсутнасць пісьменства ў продкаў да XVI стагоддзя. Бедныя звесткі не дазваляюць у поўнай меры адлюстраваць маштабы яе выкарыстання, а такім чынам не дазваляе раскрыць ролю носьбітаў у жыцці дзяржавы. Як слабасць беларускага боку спецыяліст згадаў заяву, што на сучасных літоўскіх тэрыторыях (у прыватнасці, у [[Кейданскі раён|Кедайняйскім краі]]) і [[шляхта]], і сяляне валодалі старабеларускай мовай. На гэта іх падштурхоўвае факт, што пісьмовыя крыніцы з рэгіёну былі толькі на ёй, а не на літоўскай. Падобнае сцвярджэнне Дубоніс пазначыў як «метадалагічна недакладную інтэрпрэтацыю зыходных даных», бо, са спасылкай на [[Зігмантас Кяупа|Зігмантаса Кяупу]], «''пісьмовая мова — гэта яшчэ не значыць вусная мова''»&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=http://viduramziu.istorija.net/socium/dubonis2002.htm|аўтар=Artūras Dubonis|загаловак=LIETUVIŲ KALBA: POREIKIS IR VARTOJIMO MASTAI (XV a. antra pusė – XVI a. pirma pusė)|выданне=Naujasis židinys–Aidai|нумар=9–10|старонкі=473–478|archive-date=26 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426000419/http://viduramziu.istorija.net/socium/dubonis2002.htm}}&lt;/ref&gt;.

Артурас Дубоніс крытыкаваў калегаў з суседняй рэспублікі па пункце, што старабеларуская мова была дзяржаўнай. На думку навукоўца, яна з’яўляўся толькі мовай справаводства. Гісторык [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка|Георгій Галенчанка]] ў адказ прапанаваў тэрмін «афіцыйная мова ВКЛ»&lt;ref name=&quot;спасюк&quot;/&gt;.

=== Погляды на мінулае ===
Русціс Камунтавічус бачыў корань спрэчкі не ў трактоўках навукоўцаў, а ў школьным выкладанні гісторыі. Паводле яго, адзінае рашэнне праблемы — «''не старацца памяняць мысленне суседа, а паспрабаваць яго зразумець''». У бяседзе для газета «[[Комсомольская правда]]», якая тычылася дыскусіі вакол спадчыны ВКЛ, даследчык надаў асаблівую ўвагу школьнай адукацыі&lt;ref name=&quot;комсомолка&quot;/&gt;:
{{Цытата|Літоўцы з першых класаў школы вучаць, што Вялікае княства пачынаецца з літоўскіх зямель, гэта значыць з Усходняй Літвы. Галоўныя цэнтры гэтага ядра размяшчаюцца на этнічных літоўскіх землях, і адтуль княства пашыраецца, у тым ліку і на тэрыторыю Беларусі. У Беларусі робіцца акцэнт на тым, што ядро ВКЛ зараджалася ў паўднёвых этнічных літоўскіх землях плюс зямля Навагрудка. І першая сталіца дзяржавы была ў Навагрудку.

[...]

Мы склалі анкету і раздалі яе студэнтам [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|каўнаскага]] ўніверсітэта і [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|гродзенскага]]. Адно з пытанняў гучала так: «Дзе былі самыя галоўныя рэзідэнцыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]?» І ўсе беларускія студэнты назвалі [[Нясвіж]] і [[Мір (Гродзенская вобласць)|Мір]]. А што літоўцы? Кожны вучань у Літве ведае, што галоўная рэзідэнцыя Радзівілаў у Кейданах ([[Кедайняй]]). Нашы студэнты нічога не ведаюць пра Нясвіж, а вашы — пра Кейданы.}}

Як гаварылася ў артыкуле на партале [[Zerkalo.io]], сістэма адукацыі як частка дзяржапарату абслугоўвае яго ж інтарэсы — у прыватнасці, дапамагае яму данесці да сваіх юных грамадзян тое, што існаванне іх дзяржавы гістарычна наканаванае, справядлівае і неабходнае. Самі ж падзеі і персоны мінулага часта настолькі шматгранныя, што без усякай хлусні і фальсіфікацый іх можна зручна «ўбудаваць» у гісторыі адразу некалькіх дзяржаў або нацый. У той жа час пра «нязручныя» для нейкай дзяржавы грані можна проста змаўчаць. Як падобны з ВКЛ выпадак медыя прывяло кейс [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]: у Польшчы акцэнтуецца, што ён польскамоўны пісьменнік і адзін з арганізатараў польскага нацыянальна-вызвольнага руху; у Беларусі робіцца ўпор на паходжанне Міцкевіча і яго продкаў з беларускіх зямель і шматлікія [[беларусізмы|беларускія моўныя асаблівасці]] ў польскай мове яго твораў; у Літве ж у першую чаргу звяртаюць увагу на тое, што паэт лічыў сябе ліцвінам і нарадзіўся на гістарычных землях ВКЛ&lt;ref name=&quot;зеркало&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://news.zerkalo.io/cellar/46838.html|загаловак=В Литве предложили «провести границы» в вопросе наследия ВКЛ. Разбираемся, можно ли это сделать и какими могут быть последствия|выданне=Zerkalo.io|год=2023|месяц=августа|чысло=22|archive-date=21 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621211254/https://news.zerkalo.io/cellar/46838.html}}&lt;/ref&gt;.

Расійскі гісторык [[Ігар Мікалаевіч Данілеўскі|Ігар Данілеўскі]] лічыў спрэчкі «беспадстаўнымі». Вучоны заявіў: «''Гэта тое ж самае, калі б я пачаў спрачацца са сваім стрыечным братам, чые гэта продкі, мае або яго, а гэта ж агульныя продкі''»&lt;ref name=&quot;рубалтик2&quot;&gt;[https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/16022017-velikoe-knyazhestvo-litovskoe/ «Великое княжество Литовское — это часть российской истории»] // RuBaltik.Ru, 16 февраля 2017.&lt;/ref&gt;. Прафесар [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Генадзь Сагановіч]] лічыў беларусаў і літоўцаў прамымі нашчадкамі народа ВКЛ. На яго думку, «''усё ж у двух ствалоў сучаснага дрэва ёсць адзін агульны корань''»&lt;ref name=&quot;спасюк&quot;/&gt;. Па заяве Альфрэдаса Бумблаўскаса, галоўнай перашкодай у наладжванні дыялогу стала выкарыстанне паняццяў «нацыянальная дзяржава» або «нацыя» ў тым кантэксце, у якім яны тлумачацца сёння&lt;ref name=&quot;гулевич&quot;/&gt;. Згодна з меркаваннем філосафа [[Валерый Барысавіч Евароўскі|Валерыя Евароўскага]], спрэчка — «школьны ўзровень гонару за сваё мінулае». Ён прапанаваў пакінуць кожнаму народу права верыць у тыя гістарычныя карані, якія яму бліжэй&lt;ref&gt;[https://m.21.by/culture/2010/01/22/446160.html Белорусский философ: Споры белорусов и литовцев о наследии ВКЛ безразличны Европе]&lt;/ref&gt;. Захар Шыбека выказаў падобную думку. Паводле яго, у гісторыі ёсць рэчы, якія немагчыма вырашыць кансэнсусам, і таму два народы маюць права па сваім успрымаць і інтэрпрэтаваць спадчыну&lt;ref name=&quot;деды&quot;/&gt;. Дзеяч [[беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] Алесь Чайчыц адзначаў, што ў беларусаў ніколі не было сіл на раўнапраўную дыскусію, а ў літоўцаў — патрэбы ў гэтай дыскусіі. Аднак гэтая размова павінна адбыцца. Ён прапанаваў праект Адзінага пераходнага кабінета міністраў у сферы нацыянальнага адраджэння: «мірная канферэнцыя» паміж гісторыкамі і палітыкамі дзвюх краін. Чайчыц лічыў, што спадчына ВКЛ павінна аб’ядноўваць народы, а не падзяляць іх&lt;ref&gt;Алесь Чайчыц. [https://web.archive.org/web/20241004220934/https://www.svaboda.org/a/32558403.html Бессэнсоўная, але непазьбежная спрэчка. Чаму настаў час дамовіцца, што ВКЛ — агульная спадчына] // Радыё Свабода, 22 жніўня 2023&lt;/ref&gt;. Падобныя погляды на праблему мелі таксама Адам Мальдзіс, [[Эгідыюс Александравічус]] і Анджэй Пукшта&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220902232141/https://euroradio.fm/ru/litovskie-istoriki-gotovy-izuchat-belorusskie-skazki-o-vkl Литовские историки готовы изучать «белорусские сказки» о ВКЛ] // Еврорадио, 26 ноября 2009&lt;/ref&gt;.

Гісторык Андрэй Кіштымаў прапаноўваў разглядаць ВКЛ у ролі імперыі. Спецыяліст паказаў, што прызнанне імперскіх рыс можа стаць тым нейтральным полем, на якім магчыма канструктыўнае плённае супрацоўніцтва не толькі беларускіх і літоўскіх гісторыкаў, але і ўкраінскіх, польскіх і расійскіх. Сваю пазіцыю ён абгрунтаваў пазанацыянальнасцю і шматграннасцю імперый&lt;ref name=&quot;хартия&quot;/&gt;. Партал Zerkalo.io прапаноўваў за ўзор збліжэння народаў на аснове мінулага ўзяць прыклад [[Франкская імперыя|Франкскай імперыі]]. Роля дзяржавы ў гісторыі [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]] ў нечым падобная на тую, якую адыграла Вялікае Княства Літоўскае ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]]. Невялікае германскае племя [[франкі|франкаў]] здолела аб’яднаць шырокія і этнічна неаднародныя вобласці, большасць з якіх не так даўно ўваходзіла ў склад [[Заходняя Рымская імперыя|Заходняй Рымскай імперыі]]. Хоць германская знаць стала новым пануючым класам на гэтых землях, яна не змагла навязаць свае мову і культуру. Сёння спадчына дзяржавы стала сімвалам агульнаеўрапейскага аб’яднання і інтэграцыі&lt;ref name=&quot;зеркало&quot;/&gt;.

== Апазіцыя ==

=== У Літве ===
[[Файл:Herbarz Kaspra Niesieckiego Жемайтское староство.svg|міні|[[Герб Жамойцкага староства]].]]
У 1920—1930-я гады ў літоўскай прэсе гучалі прапановы змяніць назву краіны на Жамойць, а герб на [[Герб Жамойцкага староства|Жамойцкага мядзведзя]]. У 1935 годзе прэм’ер-міністр Літоўскай Рэспублікі [[Юозас Тубяліс]] заявіў аб нелітоўскім (славянскім) паходжанні герба «Віціса» (варыянту «Пагоні») і абвясціў, што вядзецца праца па стварэнні новага дзяржаўнага герба. Аднак гэтую работу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў&lt;ref&gt;Цітоў А. Сфрагістыка і геральдыка Беларусі. — Менск: РІВШ БДУ, 1999. С. 155.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Скобла М. [https://web.archive.org/web/20110811153426/http://www.svaboda.org/PrintView.aspx?Id=872644 Анатоль Цітоў: «Гербу „Пагоня“ — 730 гадоў»], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Арлоў У. Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае. — KALLIGRAM, 2012. С. 373.&lt;/ref&gt;.

Літоўскі край Жамойць валодае вельмі моцнай гістарычнай, моўнай і культурнай спецыфікай. Рэгіён не ўдзельнічаў у ранняй гісторыі літоўскай дзяржаўнасці, хрысціянства тут з’явілася не раней за XV стагоддзе. У сувязі з мясцовымі асаблівасцямі застаецца пытанне, ці лічыць [[Жамойцкая мова|жамойцкую гаворку]] асобнай мовай ці дыялектам літоўскай. Афіцыйная версія называе яе ніжнелітоўскай гаворкай, супрацьпастаўляючы верхнелітоўскаму — аўкшайцкаму, на аснове якога сфарміравалася літоўская літаратурная норма. Тым не менш яна валодае ўласнай пісьменнасцю і сваёй маладой літаратурнай традыцыяй. У 1997 годзе за ёй быў замацаваны мясцовы статус, і ёсць рух за прызнанне яго афіцыйнага статусу на агульнадзяржаўным узроўні. У адрозненне ад этнічна вельмі аднастайнай Жмудзі, поўдзень літоўскай дзяржавы, і ў першую чаргу Віленшчына, характарызуецца сваёй шматнацыянальнасцю&lt;ref name=&quot;неменский&quot;/&gt;.

У XIX стагоддзі фармаванню жмудскай самасвядомасці нямала перашкодзіў той факт, што літоўскае нацыянальнае адраджэнне адбывалася ў асноўным як раз на жмудскіх землях, што моцна зблізіла іх насельніцтва з уласна літоўскім (аўкшайцкім) нацыянальным праектам. Аднак у першай палове ХХ ст. усё ж з’явілася жмудская пісьменнасць, першыя спробы літаратурнай творчасці. Ідэя аддзялення ад Літвы часам выказваецца ў асяроддзі радыкальных актывістаў, аднак у цэлым цяжка яшчэ казаць пра прыкметны мясцовы сепаратызм. І тым не менш ужо ў паслясавецкія гады Жмудзь прадэманстравала даволі моцную рэгіянальную самасвядомасць і схільнасць да атрымання больш высокага статусу для мясцовай культурнай і моўнай традыцыі&lt;ref name=&quot;неменский&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/regionalnye-i-separatistskie-dvizheniya-v-stranah-tsentralnoy-evropy|аўтар=Неменский О. Б.|загаловак=Региональные и сепаратистские движения в странах Центральной Европы|выданне=Вопросы национализма|тып=журнал|год=2011|нумар=6|старонкі=79—90}}&lt;/ref&gt;.

=== У Беларусі ===
Беларускія прыхільнікі «[[Руская цывілізацыя|Рускай цывілізацыі]]» і «[[Рускі свет|Рускага свету]]» (у прыватнасці, [[Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч|Леў Крыштаповіч]] і [[Уладзімір Ягоравіч Казлякоў|Уладзімір Казлякоў]]) лічаць, што з дапамогай прывязкі каранёў краіны да ВКЛ беларускаму грамадству навязваецца «польска-шляхецкі погляд» на мінулае, бо ў Вялікім Княстве Літоўскім усталявалася ўлада «антырускай палітычнай наменклатуры», якая не мела нічога агульнага з беларускай ментальнасцю&lt;ref&gt;''Криштапович, Л., Козляков, В.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/kvaziistoriya-pod-vidom-istorii-belorusskoy-gosudarstvennosti Квазиистория под видом истории белорусской государственности] // Постсоветский материк : журнал. — 1(21)/2019. — C. 100—110.&lt;/ref&gt;. На думку прыхільнікаў канцэпцый, гэта робіцца з мэтай канчатковага расколу ўсходніх славян і пераарыентацыі Беларусі на Захад — палітычна, эканамічна і псіхалагічна, што вельмі небяспечна з пункту гледжання геапалітычных інтарэсаў Расіі&lt;ref&gt;{{артыкул|загаловак=Национализм в Белоруссии: Двуликий Янус|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1720467687&amp;tld=by&amp;lang=ru&amp;name=VoprNat112020-Gudimenko.pdf&amp;text=%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.imemo.ru%2Ffiles%2FFile%2Fru%2FArticles%2F2020%2FVoprNat112020-Gudimenko.pdf&amp;lr=26017&amp;mime=pdf&amp;l10n=ru&amp;sign=4075e115d8af52d6b1a9813ecc2a2390&amp;keyno=0&amp;serpParams=tm%3D1720467687%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3DVoprNat112020-Gudimenko.pdf%26text%3D%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D1%2586%25D0%25B5%25D0%25BF%25D1%2586%25D0%25B8%25D1%258F%2B%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B9%2B%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2583%25D0%25B4%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B2%25D0%25B5%25D0%25BD%25D0%25BD%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B8%2B%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%2586%25D0%25B8%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B0%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25B7%25D0%25BC%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fwww.imemo.ru%2Ffiles%2FFile%2Fru%2FArticles%2F2020%2FVoprNat112020-Gudimenko.pdf%26lr%3D26017%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D4075e115d8af52d6b1a9813ecc2a2390%26keyno%3D0|аўтар=Гудименко В. Д.|выданне=Вопросы национальных и федеративных отношений|выпуск=11(68)|год=2020|старонкі=2649—2659|том=10}}{{rp|2654}}&lt;/ref&gt;.

Прадстаўнік вышэй згаданых ідэалогій, палітолаг Усевалад Шымаў выступіў супраць атаяснення дзяржавы з Беларуссю. Сваю пазіцыю ён абгрунтаваў тым, што княства было заснавана паганскай літоўскай арыстакратыяй, якая захапіла значную частку зямель Старажытнай Русі ў ходзе яе паслаблення з-за міжусобіц і мангола-татарскага нашэсця. З прыняццем [[хрысціянізацыя Літвы|каталіцызму ў княстве]], як паказваў Шымаў, пачалася паўзучая дыскрымінацыя праваслаўнага заходнерускага насельніцтва — продкаў сучасных беларусаў&lt;ref&gt;Всеволод Шимов. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20250223-den-zashchitnika-otechestva-i-uroki-proshlogo/ День защитника Отечества и уроки прошлого] // RuBaltic.Ru, 23 февраля 2025&lt;/ref&gt;.

Як паказваў Алег Мацвееў, для беларусаў характэрная дваістая прырода гістарычных уяўленняў аб княстве. З аднаго боку, у межах ВКЛ пачынае афармляцца беларуская этнічная свядомасць, з’яўляюцца такія мысляры як [[Францыск Скарына]], [[Мікола Гусоўскі]], [[Сымон Будны]], [[Васіль Цяпінскі]], якія ўнеслі вялікі ўклад у станаўленне беларускай ідэнтычнасці, узнікае кнігадрукаванне на старабеларускай мове. З іншага боку, беларусы ў гэты перыяд пачынаюць губляць сваю эліту, адбываецца духоўны раскол, прычым мяжа цывілізацыйнага супрацьстаяння ў ВКЛ афармляецца не паміж народамі, а паміж набілітэтам і ніжэйшымі саслоўямі{{sfn|Матвеев|2021|с=51}}.

== Гл. таксама ==
* [[Беларуска-літоўскія адносіны]]
* [[Гістарычная палітыка Беларусі]]
* [[Дыскусія вакол спадчыны Старажытнай Русі]]

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|аўтар=Вячеслав Носевич|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2008~1367163124157/datastreams/DS.002.2.01.ARTIC/content|загаловак=Проблемы образования Великого княжества Литовского: обзор белорусской историографии|выданне=Lietuvos istorijos studijos|том=22|год=2008|старонкі=39—57|ref=Носевич}}
* {{артыкул|аўтар=Тихомиров, А. В.|спасылка=https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=1&amp;*=46WjmiOdtPSm29H76lNjIRe34G17InVybCI6Imh0dHBzOi8vZWxpYi5ic3UuYnkvYml0c3RyZWFtLzEyMzQ1Njc4OS8xMDg2NTYvMS90aWhvbWlyb3ZfVHJ1ZHlfMjAxNC5wZGYiLCJ0aXRsZSI6InRpaG9taXJvdl9UcnVkeV8yMDE0LnBkZiIsIm5vaWZyYW1lIjp0cnVlLCJ1aWQiOiIwIiwidHMiOjE3MTUwMDI0NTA3ODAsInl1IjoiNDc5MjE3MTMzMTYzMDE3NTgzNSIsInNlcnBQYXJhbXMiOiJ0bT0xNzE1MDAyNDM2JnRsZD1ieSZsYW5nPXJ1Jm5hbWU9dGlob21pcm92X1RydWR5XzIwMTQucGRmJnRleHQ9JUQwJTkyJUQwJUJBJUQwJUJCKyVEMCVCQSVEMCVCMCVEMCVCQSslRDAlQjElRDAlQjUlRDAlQkIlRDAlQkUlRDElODAlRDElODMlRDElODElRDElODElRDAlQkElRDAlQkUtJUQwJUJCJUQwJUI4JUQxJTgyJUQwJUJFJUQwJUIyJUQxJTgxJUQwJUJBJUQwJUJFJUQwJUI1KyVEMCVCMyVEMCVCRSVEMSU4MSVEMSU4MyVEMCVCNCVEMCVCMCVEMSU4MCVEMSU4MSVEMSU4MiVEMCVCMiVEMCVCRSslRDAlOTglRDAlQjMlRDAlQkQlRDAlQjAlRDElODIlRDAlQkUlRDAlQjIlRDElODElRDAlQkElRDAlQjglRDAlQjkmdXJsPWh0dHBzJTNBLy9lbGliLmJzdS5ieS9iaXRzdHJlYW0vMTIzNDU2Nzg5LzEwODY1Ni8xL3RpaG9taXJvdl9UcnVkeV8yMDE0LnBkZiZscj0xNTcmbWltZT1wZGYmbDEwbj1ydSZ0eXBlPXRvdWNoJnNpZ249MTdmMmEzMzQ5MTUxODU5NGY3M2MxYTg2OGE2MjQyZDMma2V5bm89MCJ9&amp;lang=ru|загаловак=Формирование исторического нарратива Великого княжества Литовского в белорусской исторической науке|выданне=Труды факультета международных отношений|тып=науч. сборник|выпуск=5|месца=Минск|год=2014|старонкі=70—75|ref=Тихомиров}}
* {{кніга|аўтар=Краўцэвіч, А. К.|загаловак=Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага|месца=Менск|год=1998|выданне=Беларуская навука|старонак=228|ISBN=985-08-0249-9|спасылка=https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=2&amp;*=S%2F%2FT%2F%2F8w6PNz%2BsVT9B7kb0pWVHl7InVybCI6Imh0dHBzOi8vaXN0ZmFrLWJyc3UubmFyb2QucnUvc3R2X1ZLTC5wZGYiLCJ0aXRsZSI6InN0dl9WS0wucGRmIiwibm9pZnJhbWUiOnRydWUsInVpZCI6IjAiLCJ0cyI6MTcxNzc5MDQ3MjUzMSwieXUiOiIzOTM5NjU1OTMxNjYxNDM0NjkyIiwic2VycFBhcmFtcyI6InRtPTE3MTc3OTA0MzMmdGxkPWJ5Jmxhbmc9YmUmbmFtZT1zdHZfVktMLnBkZiZ0ZXh0PSVEMCVCRiVEMCVCMCVEMSU4NSVEMCVCRSVEMCVCNCVEMCVCNiVEMCVCMCVEMCVCRCVEMCVCRCVEMCVCNSslRDAlQjIlRDAlQkElRDAlQkImdXJsPWh0dHBzJTNBLy9pc3RmYWstYnJzdS5uYXJvZC5ydS9zdHZfVktMLnBkZiZscj0xMDI3NCZtaW1lPXBkZiZsMTBuPXJ1JnNpZ249MTUwMjQyYTIxMzQ0ZmQ4NGE2NTU1MTc5ZmQ4MDhlNTUma2V5bm89MCJ9|ref=Краўцэвіч}}
* {{кніга|спасылка=https://vk.com/doc35528094_475001882?hash=10gNQDPMgZr2eevrQthzbEfXcoy3uHjIiWWLKyuJTWT|аўтар=Е.К. Новик, И.Л. Качалов, Н.Е. Новик|загаловак=История Беларуси с древнейших времён до 2010 г.|месца=Минск|выдавецтва=«Вышэйшая школа»|год=2011|старонак=526|ref=Новик|ISBN=978-985-06-1917-4}}
* {{артыкул
 | аўтар    = П. Ф. Дмитрачков
 | загаловак = Образование Великого княжества Литовского (дискуссионные аспекты)
 | спасылка   =https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=1&amp;*=ogDAlquF8YW7H6s8MhgPmVR%2F92d7InVybCI6Imh0dHBzOi8vbGlici5tc3UuYnkvYml0c3RyZWFtLzEyMzQ1Njc4OS8zNTEvMS8xOGQucGRmIiwidGl0bGUiOiIxOGQucGRmIiwibm9pZnJhbWUiOnRydWUsInVpZCI6IjAiLCJ0cyI6MTcwMzQzNzQ1NDExMSwieXUiOiIzOTM5NjU1OTMxNjYxNDM0NjkyIiwic2VycFBhcmFtcyI6InRtPTE3MDM0Mzc0MzYmdGxkPWJ5Jmxhbmc9cnUmbmFtZT0xOGQucGRmJnRleHQ9JUQwJUExJUQwJUJGJUQwJUJFJUQxJTgwJUQxJThCKyVEMCVCMiVEMCVCRSVEMCVCQSVEMSU4MCVEMSU4MyVEMCVCMyslRDAlQjIlRDAlQkElRDAlQkImdXJsPWh0dHBzJTNBLy9saWJyLm1zdS5ieS9iaXRzdHJlYW0vMTIzNDU2Nzg5LzM1MS8xLzE4ZC5wZGYmbHI9MTU3Jm1pbWU9cGRmJmwxMG49cnUmc2lnbj1lN2FiZDU0MTk1MzZkZTdlZTkzM2YyZjRjYTBhZDcwYSZrZXlubz0wIn0%3D&amp;lang=ru
 | выданне  = Веснік МДУ імя А.А.Куляшова
 | год      = 1999
 | нумар    = 1(2)
 | старонкі = 47-53
 | ref    = Дмитрачков
}}
* {{артыкул
 | аўтар    = Я. А. Сумина
 | загаловак = Основные проблемы истории образования ВКЛ в историографии
 | спасылка   = https://libr.msu.by/handle/123456789/2500
 | выданне  = Веснік МДУ імя А.А.Куляшова
 | год      = 2013
 | старонкі = 13-15
 | ref    = Сумина
}}
* {{артыкул|аўтар=Марозаў, А. П.|загаловак=Дзяржаўна-палітычная традыцыя Вялікага Княства Літоўскага ў нацыянальных рухах яго правапераемнікаў у пачатку XX стагоддзя|выданне=Вестник Полоцкого государственного университета|нумар=9|старонкі=94—105|год=2015|спасылка=https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=11&amp;*=CvZHcg0YFTknBI2JwWvMcOgb40R7InVybCI6Imh0dHBzOi8vZWxpYi5wc3UuYnkvYml0c3RyZWFtLzEyMzQ1Njc4OS8xMzYzMi8zLzk0LTEwNS5wZGYiLCJ0aXRsZSI6Ijk0LTEwNS5wZGYiLCJub2lmcmFtZSI6dHJ1ZSwidWlkIjoiMCIsInRzIjoxNzE3NDQ2MTU2ODMxLCJ5dSI6IjM5Mzk2NTU5MzE2NjE0MzQ2OTIiLCJzZXJwUGFyYW1zIjoidG09MTcxNzQ0NjE1MyZ0bGQ9YnkmbGFuZz1iZSZuYW1lPTk0LTEwNS5wZGYmdGV4dD0lRDElODElRDAlQkYlRDElODAlRDElOEQlRDElODclRDAlQkElRDElOTYrJUQwJUI3JUQwJUIwKyVEMSU4MSVEMCVCRiVEMCVCMCVEMCVCNCVEMSU4NyVEMSU4QiVEMCVCRCVEMSU4MyslRDAlQjIlRDAlQkElRDAlQkImdXJsPWh0dHBzJTNBLy9lbGliLnBzdS5ieS9iaXRzdHJlYW0vMTIzNDU2Nzg5LzEzNjMyLzMvOTQtMTA1LnBkZiZscj0xNTcmbWltZT1wZGYmbDEwbj1ydSZzaWduPTgwMzI5ZjdmYmI4NjUyMDk4MWNlZjE2ODk4YzE2YjE4JmtleW5vPTAifQ%3D%3D|ref=Марозаў}}
* ''Вячеслав Носевич''. [http://vln.by/node/151 Наследие ВКЛ в исторической памяти современных белорусов] // Lietuvos Didžiosios Kunigaikštijos tradicija ir tautiniai naratyvai / Leidinį sudarė: A. Bumblauskas, G. Potašenko. Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2009. — С. 301—320.
* {{артыкул|загаловак=Пошукі Айчыны: “Літва” і “Русь” у сучаснай беларускай гістарыяграфіі|аўтар=Алег Дзярновіч|выданне=Палітычная сфера|нумар=18–19 (1–2)|год=2012|старонкі=30—53|ref=Дзярновіч|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1730411029&amp;tld=by&amp;lang=be&amp;name=dz_litva_i_rus.pdf&amp;text=%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96%20%D0%90%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B%3A%20%E2%80%9C%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0%E2%80%9D%20%D1%96%20%E2%80%9C%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%E2%80%9D%20%D1%83%20%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B9%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9%20%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96&amp;url=https%3A%2F%2Fpawet.net%2Ffiles%2Fdz_litva_i_rus.pdf&amp;lr=10274&amp;mime=pdf&amp;l10n=ru&amp;sign=59d3bbfc2305f2db1938b126b58e4e1c&amp;keyno=0&amp;nosw=1&amp;serpParams=tm%3D1730411029%26tld%3Dby%26lang%3Dbe%26name%3Ddz_litva_i_rus.pdf%26text%3D%25D0%259F%25D0%25BE%25D1%2588%25D1%2583%25D0%25BA%25D1%2596%2B%25D0%2590%25D0%25B9%25D1%2587%25D1%258B%25D0%25BD%25D1%258B%253A%2B%25E2%2580%259C%25D0%259B%25D1%2596%25D1%2582%25D0%25B2%25D0%25B0%25E2%2580%259D%2B%25D1%2596%2B%25E2%2580%259C%25D0%25A0%25D1%2583%25D1%2581%25D1%258C%25E2%2580%259D%2B%25D1%2583%2B%25D1%2581%25D1%2583%25D1%2587%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25BD%25D0%25B0%25D0%25B9%2B%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25B9%2B%25D0%25B3%25D1%2596%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%258B%25D1%258F%25D0%25B3%25D1%2580%25D0%25B0%25D1%2584%25D1%2596%25D1%2596%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fpawet.net%2Ffiles%2Fdz_litva_i_rus.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D59d3bbfc2305f2db1938b126b58e4e1c%26keyno%3D0%26nosw%3D1}}
* [https://pawet.net/library/o_reflections/15_/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B8%D0%BB%D0%B8_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5.html Великое княжество было литовское или беларуское?] // Деды. Дайджест публикаций о Беларуской истории. № 12-2013. С. 107—117.
* {{кніга|аўтар=Баранаўскас Т.|загаловак=Вытокі Літоўскай дзяржавы|выдавецтва=Край = Kraj. Polonica – Albaruthenica – Lithuanica|месца=Мінск|год=2002|ref=Баранаўскас|спасылка=http://viduramziu.istorija.net/ru/state.htm|archive-date=5 чэрвеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605044629/http://viduramziu.istorija.net/ru/state.htm}}
* {{артыкул|загаловак=Польско-литовские отношения 1385-1569 гг. в польской историографии XIX-XXI в.|выданне=Исторический вестник|год=2014|нумар=7|выпуск=154|старонкі=114—135|спасылка=https://www.lituanistika.lt/content/60542|аўтар=Р. Яворский, Д. Шульц|ref=Яворский, Шульц}}
* {{кніга|аўтар=Левицкий, Г. М.|загаловак=Великое княжество Литовское|серыя=История. География. Этнография|год=2014|ISBN=978-5-91678-238-7|старонак=244|спасылка=http://samlib.ru/l/lewickij_g_m/awklhtm.shtml|ref=Левицкий}}
* {{артыкул|аўтар=Вадим Деружинский|спасылка=http://www.secret-r.net/index.php/arkhiv-publikatsij/50-2022/spory-o-vkl-2022.html|загаловак=Споры о ВКЛ|выданне=Секретные исследования|тып=газета|год=2022|нумар=17|ref=Деружинский}}
* {{артыкул|аўтар=Полякова Н. В.|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pervaya-mirovaya-voyna-i-vilenskiy-vopros-etnopoliticheskiy-kontekst|загаловак=Первая мировая война и виленский вопрос: этнополитический контекст|выданне=Политическая экспертиза|выдавецтва=ПОЛИТЭКС|год=2014|том=20|нумар=2|ref=Полякова}}
* {{артыкул|аўтар=Васильев, Д. Е.|загаловак=Происхождение великих князей литовских|выданне=Информационные технологии и управление : сборник материалов 47-й научной конференции аспирантов, магистрантов и студентов|месца=Минск|чысло=25–29|месяц=апреля|год=2011|выдавецтва=Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники|адказны=М. П. Батура [и др.]|старонкі=55|ref=Васильев|спасылка=https://libeldoc.bsuir.by/handle/123456789/42263}}
* {{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/velikoe-knyazhestvo-litovskoe-v-narodnyh-istoricheskih-predstavleniyah-russkih-i-belorusov-obschee-i-osobennoe|загаловак=Великое княжество Литовское в народных представлениях русских и белорусов: общее и особенное|аўтар=О. В. Матвеев|выданне=Гуманитарные и юридические исследования|год=2021|старонкі=50—59|ref=Матвеев}}
* {{артыкул|аўтар=Норман Дэвис|загаловак=Литва: Великое Княжество с королями|выданне=Деды|нумар=11|год=2012|старонкі=82—142|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/_books/davis/%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D1%8D%D0%B2%D0%B8%D1%81._%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0__%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D1%81_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%B8.html|ref=Дэвис}}
* {{артыкул|загаловак=Белорусско-литовские отношения: как политика побеждает экономику|аўтар=Шимов В. В.|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/belorussko-litovskie-otnosheniya-kak-politika-pobezhdaet-ekonomiku|выданне=Современная Европа|год=2024|нумар=3|старонкі=56‒67|ref=Шимов}}
* {{артыкул|аўтар=Гронский, А. Д.|загаловак=Историческая память о Великом княжестве Литовском в белорусском обществе в XX — начале XXI вв.|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1745601934&amp;tld=by&amp;lang=ru&amp;name=Gronsky-1-25.pdf&amp;text=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%B8%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B%20%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8B%20%D0%BE%20%D0%B2%D0%BA%D0%BB%202025&amp;url=http%3A%2F%2Fwww.sov-europe.ru%2Fimages%2Fpdf%2F2025%2F1-2025%2FGronsky-1-25.pdf&amp;lr=10274&amp;mime=pdf&amp;l10n=ru&amp;sign=c68c9633f90cc715f589c5ba0785da14&amp;keyno=0&amp;nosw=1&amp;serpParams=tm%3D1745601934%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3DGronsky-1-25.pdf%26text%3D%25D0%25BB%25D0%25B8%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25B2%25D1%2586%25D1%258B%2B%25D0%25B8%2B%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D1%258B%2B%25D1%2581%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%258B%2B%25D0%25BE%2B%25D0%25B2%25D0%25BA%25D0%25BB%2B2025%26url%3Dhttp%253A%2F%2Fwww.sov-europe.ru%2Fimages%2Fpdf%2F2025%2F1-2025%2FGronsky-1-25.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3Dc68c9633f90cc715f589c5ba0785da14%26keyno%3D0%26nosw%3D1|выданне=Современная Европа|год=2025|нумар=1|старонкі=175‒184|ref=Гронский}}

== Спасылкі ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=LlhjH1Ci1Aw Як беларусы і літоўцы спрачаюцца за ВКЛ | Русціс Камунтавічус, дырэктар Інстытуту Вялікага Княства Літоўскага ў Коўне] (Видео на Ютуб)
* {{cite news|last=Bakaitė|first=Jurga|date=27 December 2011|title=LRT FAKTAI. Ar lietuviams reikia bijoti baltarusių nacionalinio atgimimo?|language=lt|publisher=Lithuanian National Radio and Television|url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/1128520/lrt-faktai-ar-lietuviams-reikia-bijoti-baltarusiu-nacionalinio-atgimimo}}
* {{Cite web|last1=Baranauskas|first1=Tomas|last2=Ramanauskas|first2=Algis|date=16 July 2015|title=&quot;Greiti Pietūs&quot;: Algis Ramanauskas ir Tomas Baranauskas|url=https://www.youtube.com/watch?v=Hm08Vsa--v8|access-date=23 August 2021|website=[[YouTube]]|publisher=Žinių radijas|language=lt}}
* {{Cite web|last1=Baranauskas|first1=Tomas|last2=Baranauskienė|first2=Inga|last3=Ramanauskas|first3=Algis|date=11 October 2019|title=B&amp;R Pristato: Istorikai Inga ir Tomas Baranauskai. LICVINIZMAS 20191010|url=https://www.youtube.com/watch?v=SrAPFh_fiQ8|access-date=23 August 2021|website=[[YouTube]]|publisher=Bačiulis ir Ramanauskas}}
* {{cite web|last1=Pancerovas|first1=Dovydas|title=Ar perrašinėjamos istorijos pasakų įkvėpta Baltarusija gali kėsintis į Rytų Lietuvą?|trans-title=Can Belarus, inspired by the fairy tales of rewritten history, invade Eastern Lithuania?|url=https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/istorija/ar-perrasinejamos-istorijos-pasaku-ikvepta-baltarusija-gali-kesintis-i-rytu-lietuva-582-456877|access-date=1 October 2014|website=15min.lt|language=lt}}
* {{cite web|url=https://lithuaniatribune.com/opinion-why-are-our-neighbours-poaching-our-history/|title= Opinion: Why are our neighbours poaching our history?|date= 17 July 2014|website=Lithuania Tribune}}
{{ВС}}{{Вялікае Княства Літоўскае}}
[[Катэгорыя:Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага|*]]</text>
      <sha1>at8icg1eo4pv0quy8orw7axqvyyufct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вячаслаў Уладзіміравіч Гладкоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757226</id>
    <revision>
      <id>5141275</id>
      <parentid>5120211</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5141275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1286" sha1="ic8r2niebaqrsce8xx31l3bzeshalca" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Гладкоў}}
{{ДД}}
'''Вячаслаў Уладзіміравіч Гладкоў''' ({{lang-ru|Вячесла́в Влади́мирович Гладко́в}}; нар. {{ДН|15|1|1969}}, с. Кучкі, Каменскі раён, [[Пензенская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Губернатар Белгародскай вобласці з 27 верасня 2021 г. (в.а. 18 лістапада 2020 г. — 27 верасня 2021 г.). Сакратар Белгародскага рэгіянальнага аддзялення партыі «[[Адзіная Расія]]» з 25 сакавіка 2022 года. Член Дзяржаўнай рады Расійскай Федэрацыі з 16 лістапада 2021 года.

Намеснік губернатара горада Севастопаля (28 ліпеня 2016 - 16 красавіка 2018). Намеснік старшыні ўрада Стаўрапольскага краю - кіраўнік апарата ўрада (13 чэрвеня 2018 - 18 лістапада 2020).
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гладкоў Вячаслаў Уладзіміравіч}}</text>
      <sha1>ic8r2niebaqrsce8xx31l3bzeshalca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сутыкненні на захадзе ДР Конга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>760839</id>
    <revision>
      <id>5141374</id>
      <parentid>5101437</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9679" sha1="aj1k5f2m7qekuw49lanl1lc8pvmaosc" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт|conflict=Сутыкненні на захадзе ДР Конга|image=Mobondo control.png|caption=|date=з 9 чэрвеня 2022|place=захад [[ДР Конга]] (правінцыі [[Цэнтральнае Конга (правінцыя)|Цэнтральнае Конга]], [[Кванго (правінцыя)|Кванго]], [[Квілу (правінцыя)|Квілу]], [[Маі-Ндамбэ (правінцыя)|Маі-Ндамбэ]])|casus=|territory=|статус=працягваецца|combatant1=Апалчэнне «Мабонда» (народ яка)|combatant2=УС ДРК&lt;br/&gt;Этнас тэке|commander1=Адон Нкумбу|commander2=невядома|агульныя страты=3,000+ забітых і 550,400 бежанцаў {{small|(станам на студзень 2025)}}&lt;ref name=&quot;RO-202501&quot;&gt;{{cite web |title=Plus de 3000 morts dues à l'activisme de la milice Mobondo à Kwamouth et Maluku en 2 ans |trans-title=More than 3,000 deaths due to Mobondo militia activism in Kwamouth and Maluku in 2 years |language=fr |date=24 January 2025 |work=[[Radio Okapi]] |url=https://www.radiookapi.net/2025/01/24/actualite/securite/plus-de-3000-morts-dues-lactivisme-de-la-milice-mobondo-kwamouth-et }}&lt;/ref&gt;|notes=}}
'''Сутыкненні на захадзе ДР Конга''' — серыя ўзброеных інцыдэнтаў з удзелам прадстаўнікоў этнасаў яка, тэке і [[Узброеныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|кангалезскіх вайскоўцаў]].

== Храналогія ==

=== 2022 год ===
9 чэрвеня ў вёсцы Масія-Мбэ ў сектары Батэке-Суд у Маі-Ндамбэ прадстаўнік народа [[Яка (народ)|яка]] быў паранены падчас збораў падаткаў на карысць правадыра тэке. Затым мясцовыя фермеры напалі на брата правадыра, які ў мэтах самаабароны застрэліў аднаго з іх. У адплату сяляне-яка падпалілі хаты.

Пасля прадстаўнікі народа яка ўтварылі апалчэнне «Мабонда». Яны аб’ядналіся вакол самаабвешчанага караля Адона Нкумбу.

=== 2023 год ===
11 мая байцы «Мабонда» атакавалі населены пункт Нгума: адзін салдат і чатыры апалчэнца былі забітыя&lt;ref&gt;[https://www.africanews.com/2023/05/12/kinshasa-conflict-one-soldier-and-four-militiamen-killed// Kinshasa conflict: one soldier and four militiamen killed] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240308140006/https://www.africanews.com/2023/05/12/kinshasa-conflict-one-soldier-and-four-militiamen-killed// |date=8 сакавіка 2024 }}, 12 May 2023&lt;/ref&gt;. 29 чэрвеня яка зладзілі засаду на грузавік з тэке, забіўшы каля 20 мірных жыхароў&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2023/06/29/intercommunal-violence-western-congo-kills-scores Intercommunal Violence in Western Congo Kills Scores], 29 June 2023&lt;/ref&gt;. 17 верасня трое салдат і 15 апалчэнцаў былі забітыя ў сутыкненні каля Мулосі&lt;ref&gt;[https://crisis24.garda.com/alerts/2023/09/drc-suspected-mobondo-militants-clash-with-armed-forces-in-kwango-sept-17 DRC: Suspected Mobondo militants clash with armed forces in Kwango Sept. 17]&lt;/ref&gt;.

Станам на верасень апалчэнцы кантралявалі 73 вёскі&lt;ref&gt;[https://reliefweb.int/report/democratic-republic-congo/rapport-devaluation-des-besoins-humanitaires-masia-kwa-province-du-mai-ndombe-territoire-de-kwamouth-en-lien-avec-le-conflit-foncier-intercommunautaire-du-mai-ndombe Rapport d’evaluation des besoins humanitaires a Masia-Kwa: Province du Maï-Ndombe, Territoire de Kwamouth - En lien avec le conflit foncier intercommunautaire du Maï-Ndombe]&lt;/ref&gt;.

16 лістапада ўзброеныя сілы ДР Конга выбілі баевікоў з сёлаў Ншэмамфум і Нселе&lt;ref&gt;[https://actualite.cd/2023/11/18/kwamouth-larmee-libere-deux-villages-des-mains-des-miliciens-mobondo-sur-laxe-kwamouth Kwamouth : l’armée libère deux villages des mains des miliciens Mobondo sur l'axe Kwamouth-Masiambio], 18 November 2023&lt;/ref&gt;.

=== 2024 год ===
7 студзеня атрады «Мабонда» занялі вёску Мбусі, забіўшы чатырох чалавек і параніўшы двух. Праз дзесяць дзён яны занялі вёску Менкво&lt;ref&gt;[https://actualite.cd/index.php/2024/01/17/kwamouth-apres-dix-jours-doccupation-du-village-mbusie-les-mobondo-vident-le-village Kwamouth : après dix jours d'occupation du village Mbusie, les Mobondo vident le village Menkwo], 17 January 2024&lt;/ref&gt;.

23 студзеня каля 10 чалавек былі забітыя ў выніку нападу на вёску ў раёне Квамут, і яшчэ сем, як паведамляецца, былі забітыя ў правінцыі [[Кванго (правінцыя)|Кванго]] 2 лютага&lt;ref&gt;[https://www.thenewhumanitarian.org/news-feature/2024/02/12/conflict-western-drc-democratic-republic-of-the-congo-amid-rebel-gains-east Conflict in western DRC simmers unnoticed amid rebel gains in the east], 23 February 2024&lt;/ref&gt;.

13 ліпеня УС ДРК адбілі атаку баевікоў на вёску Кінселе. Загінулі 42 апалчэнцы, 9 салдат і адзін мірны жыхар&lt;ref&gt;[https://www.radiookapi.net/2024/07/13/actualite/securite/kwamouth-les-fardc-repoussent-une-attaque-des-miliciens-mobondo Kwamouth : les FARDC repoussent une attaque des miliciens Mobondo à Kinsele], Radio Okapi, 13 Juillet 2024&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.radiookapi.net/2024/07/15/actualite/securite/mai-ndombe-plus-de-50-morts-apres-une-attaque-de-la-milice-mobondo Maï-Ndombe : plus de 50 morts après une attaque de la milice Mobondo à Kwamouth], Radio Okapi, 13 Juillet 2024&lt;/ref&gt;.

===2025 год===
7 лютага ўрадавая армія адбіла напад на вёску Бунселе ў раёна Квамут, калі апалчэнцы Мабонда паспрабавалі вызваліць аднаго са сваіх лідараў, арыштаванага пры спробе даставіць ім боепрыпасы. Вайскоўцы забілі шасцярых баевікоў&lt;ref&gt;{{Citation |title=Les FARDC tuent 6 miliciens Mobondo au village Bunsele |trans-title=FARDC kills 6 Mobondo militiamen in Bunsele village |work=[[Radio Okapi]] |date=8 February 2025 |language=fr |url=https://www.radiookapi.net/2025/02/08/actualite/securite/les-fardc-tuent-6-miliciens-mobondo-au-village-bunsele }}&lt;/ref&gt;.

2 сакавіка ўрадавыя войскі захапіла штаб-кватэру апалчэння ў вёсцы Лвеме (Квамут), забіўшы восем баевікоў.&lt;ref name=&quot;RO-202503&quot;&gt;{{Cite web |title=L'armée déloge la milice Mobondo du village Lweme: 8 morts |trans-title=Army dislodges Mobondo militia from Lweme village: 8 dead |language=fr |date=3 March 2025 |work=[[Radio Okapi]] |url=https://www.radiookapi.net/2025/03/02/actualite/securite/larmee-deloge-la-milice-mobondo-du-village-lweme-8-morts }}&lt;/ref&gt; Да 5 сакавіка УС ДРК узялі пад кантроль яшчэ пяць апорных пунктаў апалчэння на тэрыторыі Квамута, падчас чаго былі забітыя пятнаццаць баевікоў.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mesa |first=Jonathan |title=Activisme de la milice Mobondo: l'armée récupère cinq bastions des miliciens, au moins quinze morts enregistrés |trans-title=Mobondo militia activism: army recovers five strongholds from militiamen, at least 15 recorded deaths |date=5 March 2025 |work=[[Actualite.cd]] |language=fr |url=https://actualite.cd/2025/03/05/activisme-de-la-milice-mobondo-larmee-recupere-cinq-bastions-des-miliciens-au-moins }}&lt;/ref&gt;

24 лістапада ў Нкане, тэрыторыя Квамут, у выніку канфлікту з-за права ўласнасці на зямлю паміж варагуючымі этнічнымі групоўкамі загінулі па меншай меры 14 чалавек. Некалькі салдат урадавых войск, дыслакаваных у вёсцы, былі абстраляныя баевікамі Мабонда, якія падчас адступлення забілі аднаго салдата і яшчэ трынаццаць мірных жыхароў.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kamale |first1=Jean-Yves |title=14 people killed near Congo's capital as violence over land intensifies |url=https://apnews.com/article/congo-militia-mobondo-attack-945bf4c4ba94660b33502c95952bbd05 |work=[[AP News]] |date=24 November 2025 |access-date=25 November 2025}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Reflist}}
{{ізаляваны артыкул|date=2024-03-10}}

[[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 2024 года]]
[[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]
[[Катэгорыя:Міжэтнічныя канфлікты]]</text>
      <sha1>aj1k5f2m7qekuw49lanl1lc8pvmaosc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэгляцыяцыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763536</id>
    <revision>
      <id>5141172</id>
      <parentid>5053531</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */</comment>
      <origin>5141172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38448" sha1="kraufz8argjrlajmlw9ztxizspablur" xml:space="preserve">'''Дэгляцыяцыя''' — гэта пераход ад ледавіковых умоў у [[Ледніковы перыяд|ледніковыя перыяды]] да цёплых [[Міжледавікоўе|міжледавікоўяў]], якія характарызуюцца [[Глабальнае пацяпленне|глабальным пацяпленнем]] і [[павышэнне ўзроўню мора|павышэннем узроўню мора]] з-за змены аб’ёму кантынентальнага лёду.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_AnnexIII_FINAL.pdf|title=Climate Change 2013: The Physical Science Basis - Annex III: Glossary|author=IPCC AR5|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524223615/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_AnnexIII_FINAL.pdf|archive-date=2016-05-24|access-date=2015-05-15|url-status=dead|year=2013}}&lt;/ref&gt; Такім чынам, гэта адносіцца да адступлення [[ледавік]]а, [[Ледзяное покрыва|ледзянога шчыта]] або замерзлага павярхоўнага пласта і ў выніку агалення паверхні [[Зямля|Зямлі]]. Дэгенерацыя [[Крыясфера|крыясферы]] праз [[Абляцыя|таянне]] можа адбыцца ў любым маштабе ад глабальнага да лакалізаванага на канкрэтным ледніку.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000192525|title=Glossary of glacier mass balance and related terms|last=International Association of Cryospheric Sciences|website=UNESCO Digital Library|date=2011|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-08}}&lt;/ref&gt; Пасля [[Апошні ледавіковы максімум|апошняга ледавіковага максімуму]] (каля 21 000 гадоў таму) пачалася апошняя дэгляцыяцыя, якая працягвалася да ранняга [[галацэн]]у.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch6s6-4-1-2.html|title=What Do the Last Glacial Maximum and the Last Deglaciation Show?|author=IPCC|archive-url=https://web.archive.org/web/20150425225756/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch6s6-4-1-2.html|archive-date=2015-04-25|access-date=2015-05-14|url-status=dead|year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ClarkEtal&quot;&gt;{{cite journal|title=Global climate evolution during the last deglaciation|journal=PNAS|year=2011|doi=10.1073/pnas.1116619109|pmid=22331892|author=Clark|display-authors=etal|volume=109|issue=19|pages=E1134–E1142|pmc=3358890|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; На большай частцы Зямлі дэгляцыяцыя [[Адступленне ледавікоў з 1850 года|на працягу апошніх 100 гадоў]] паскаралася ў выніку [[Глабальнае пацяпленне|глабальнага пацяплення]], часткова выкліканай антрапагеннымі зменамі колькасці парніковых газаў у атмасферы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nsidc.org/cryosphere/glaciers/questions/climate.html|title=Glaciers and Climate Change|author=&lt;!--Not stated--&gt;|website=NSIDC|date=2017|publisher=National Snow &amp; Ice Data Center|access-date=1 June 2017}}&lt;/ref&gt;

Папярэдняя дэгляцыяцыя адбылася прыкладна з 22 тыс. гадоў да 11,5 тыс. гадоў таму. Гэта адбылося, калі сярэднегадавая тэмпература атмасферы на зямлі вырасла прыкладна на 5 °C, што таксама суправаджалася рэгіянальным высокашыротным пацяпленнем, якое перавышала 10 °C. Гэта таксама суправаджалася значным пацяпленнем глыбакаводных і трапічных мораў прыкладна на 1-2 °C (глыбакаводныя) і 2-4 °C (трапічныя моры). Адбылося не толькі гэтае пацяпленне, але і глабальны гідралагічны рэжым таксама зведаў прыкметныя змены і рэгіянальныя схемы ападкаў змяніліся. У выніку растаялі асноўныя ледзяныя шчыты свету, у тым ліку тыя, якія знаходзяцца ў Еўразіі, [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] і некаторых частках Антарктыкі. Праз гэта ўзровень мора падняўся прыкладна на 120 метраў. Гэтыя працэсы не адбываліся раўнамерна ў адзіным напрамку, яны таксама адбываліся не ў адзін і той жа час.&lt;ref name=&quot;ClarkEtal&quot;&gt;{{cite journal|title=Global climate evolution during the last deglaciation|journal=PNAS|year=2011|doi=10.1073/pnas.1116619109|pmid=22331892|author=Clark|display-authors=etal|volume=109|issue=19|pages=E1134–E1142|pmc=3358890|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== Асноўныя факты ==
Працэс дэгляцыяцыі адлюстроўвае адсутнасць балансу паміж існуючай працягласцю ледавікоў і кліматычнымі ўмовамі. У выніку чыстага адмоўнага [[Баланс масы ледніка|балансу масы]] з цягам часу ледавікі і ледзяныя шчыты адступаюць. Цыклічныя перыяды павелічэння і памяншэння глабальнай крыясферы (як вынікае з назіранняў за ядрам лёду і [[Горная парода|горных парод]], формамі паверхні, геалагічнымі структурамі пад паверхняй, летапісам выкапняў і іншымі метадамі датавання) адлюстроўваюць цыклічны характар глабальных і рэгіянальных гляцыялогія вымяраецца ледавіковымі перыядамі і меншымі перыядамі, вядомымі як ледавіковыя і міжледавіковыя перыяды.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Jiménez-Sánchez, M.|year=2013|title=A review of glacial geomorphology and chronology in northern Spain: Timing and regional variability during the last glacial cycle|volume=196|pages=50–64|doi=10.1016/j.geomorph.2012.06.009|display-authors=etal|journal=Geomorphology|bibcode=2013Geomo.196...50J|hdl=10261/82429|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bentley,20092&quot;&gt;{{cite journal|author=Bentley M.J.|year=2009|title=The Antarctic palaeo record and its role in improving predictions of future Antarctic Ice Sheet change|url=http://dro.dur.ac.uk/6869/1/6869.pdf|journal=Journal of Quaternary Science|volume=25|issue=1|pages=5–18|doi=10.1002/jqs.1287|s2cid=130012058}}&lt;/ref&gt; З моманту заканчэння [[Апошні ледавіковы перыяд|апошняга ледавіковага перыяду]] каля 12 000 гадоў таму ледзяныя шчыты адступілі ў глабальным маштабе, і Зямля перажывае адносна цёплы [[Галацэн|міжледавіковы перыяд]], адзначаны толькі вышыннымі альпійскімі ледавікамі ў большасці шырот з большым ледзяным покрывам і марскім лёдам на полюсах.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Carlson A.E., Clark P.U.|year=2012|title=Ice sheet sources of sea level rise and freshwater discharge during the last deglaciation|journal=Reviews of Geophysics|volume=50|issue=4|page=4|doi=10.1029/2011RG000371|bibcode=2012RvGeo..50.4007C|s2cid=130770580}}&lt;/ref&gt; Аднак з пачатку [[Індустрыяльная рэвалюцыя|прамысловай рэвалюцыі]] чалавечая дзейнасць спрыяла хуткаму павелічэнню хуткасці і маштабу дэгляцыяцыі ва ўсім свеце.&lt;ref name=&quot;Hanna,20132&quot;&gt;{{cite journal|author=Hanna E.|display-authors=et al|year=2013|title=Ice-sheet mass balance and climate change|url=http://dro.dur.ac.uk/10898/1/10898.pdf|journal=Nature|volume=498|issue=7452|pages=51–59|doi=10.1038/nature12238|pmid=23739423|bibcode=2013Natur.498...51H|s2cid=205234225}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Straneo F., Helmbach P.|year=2013|title=North Atlantic warming and the retreat of Greenland's outlet glaciers|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2013-12-05_504_7478/page/36|journal=Nature|volume=504|issue=7478|pages=36–43|doi=10.1038/nature12854|pmid=24305146|bibcode=2013Natur.504...36S|s2cid=205236826}}&lt;/ref&gt;

=== Грэнландыя ===
Даследаванні, апублікаваныя ў 2014 годзе, паказваюць, што пад ледзяным покрывам [[Грэнландыя|грэнландскага]] [[Ледавік Расэл (Грэнландыя)|ледавіка Расэла]] [[метанатроф]]ы могуць служыць біялагічным паглынальнікам метану для падлёднай экасістэмы, і гэты рэгіён быў, па меншай меры, падчас даследаванага часу, крыніцай [[Атмасферны метан|атмасфернага метану]]. Праз метан, раствораны ў пробах вады, Грэнландыя можа быць значнай глабальнай крыніцай метану і здатная ўнесці значна большы ўклад дзякуючы цяперашняй дэгляцыяцыі.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Molecular and biogeochemical evidence for methane cycling beneath the western margin of the Greenland Ice Sheet|year=2014|author=Markus Dieser|author2=Erik L J E Broemsen|author3=Karen A Cameron|author4=Gary M King|author5=Amanda Achberger|author6=Kyla Choquette|author7=Birgit Hagedorn|author8=Ron Sletten|author9=Karen Junge|author10=Brent C Christner|name-list-style=amp|journal=The ISME Journal|volume=8|issue=11|doi=10.1038/ismej.2014.59|pmid=24739624|pages=2305–2316|pmc=4992074}}&lt;/ref&gt; Даследаванне, праведзенае ў 2016 годзе на аснове мінулых даных прыйшло да высновы, што пад ледзяным покрывам Грэнландыі і Антарктыды могуць існаваць [[Гідрат метану|клатраты метану]].&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Ice-sheet-driven methane storage and release in the Arctic|year=2016|journal=Nature Communications|volume=7|pages=10314|author=Alexey Portnov|author2=Sunil Vadakkepuliyambatta|author3=Jürgen Mienert|author4=Alun Hubbard|name-list-style=amp|doi=10.1038/ncomms10314|pmid=26739497|pmc=4729839|bibcode=2016NatCo...710314P}}&lt;/ref&gt;

== Прычыны і наступствы ==
Клімат уплывае на стан снегу і лёду на паверхні Зямлі. У больш халодныя перыяды масіўныя ледзяныя шчыты могуць распаўсюджвацца да [[экватар]]а, а ў перыяды больш цёплыя, чым сёння, Зямля можа быць цалкам свабоднай ад лёду. Паміж тэмпературай паверхні і канцэнтрацыяй [[Парніковыя газы|парніковых газаў,]] такіх як [[Дыяксід вугляроду|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]], у [[Атмасфера|атмасферы]] існуе значная, дасведчаным шляхам прадэманстраваная станоўчая залежнасць. Больш высокая канцэнтрацыя, у сваю чаргу, аказвае рэзкае негатыўнае ўздзеянне на глабальны аб’ём і стабільнасць крыясферы.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Lewis S.L., Maslin M.A.|year=2015|title=Defining the Anthropocene|journal=Nature|volume=519|issue=7542|pages=171–180|doi=10.1038/nature14258|pmid=25762280|bibcode=2015Natur.519..171L|s2cid=205242896}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sigman,20102&quot;&gt;{{cite journal|author=Sigman D.M., Hain M.P., Haug G.H.|year=2010|title=The polar ocean and glacial cycles in atmospheric CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; concentration|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-07-01_466_7302/page/46|journal=Nature|volume=466|issue=7302|pages=47–55|doi=10.1038/nature09149|pmid=20596012|bibcode=2010Natur.466...47S|s2cid=4424883}}&lt;/ref&gt; На тысячагадовых часавых шкалах плейстацэнавых ледавіковых і міжледавіковых цыклаў стымулятарам абледзянення і раставання з’яўляюцца змены арбітальных параметраў, якія называюцца [[Цыклы Міланкавіча|цыкламі Міланкавіча]]. У прыватнасці, нізкая летняя [[Сонечнае апраменьванне|інсаляцыя]] ў [[Паўночнае паўшар’е|паўночным паўшар’і]] дазваляе расці ледзяным покрывам, у той час як высокая летняя інсаляцыя выклікае растайванне мацнейшае за зімовае назапашванне снегу.

Дзейнасць чалавека, якая садзейнічае [[Глабальнае пацяпленне|змене клімату]], асабліва шырокае выкарыстанне [[Выкапнёвае паліва|выкапнёвага паліва]] за апошнія 150 гадоў і адпаведнае павелічэнне канцэнтрацыі CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; у атмасферы, з’яўляецца асноўнай прычынай больш хуткага адступлення альпійскіх ледавікоў і кантынентальных ледзяных покрываў ва ўсім свеце.&lt;ref name=&quot;Hanna,20132&quot;&gt;{{cite journal|author=Hanna E.|display-authors=et al|year=2013|title=Ice-sheet mass balance and climate change|url=http://dro.dur.ac.uk/10898/1/10898.pdf|journal=Nature|volume=498|issue=7452|pages=51–59|doi=10.1038/nature12238|pmid=23739423|bibcode=2013Natur.498...51H|s2cid=205234225}}&lt;/ref&gt; Напрыклад, [[Ледзяны шчыт Заходняй Антарктыкі|Заходне-Антарктычны ледзяны шчыт]] значна адступіў і цяпер спрыяе [[Станоўчыя водгукі|станоўчай зваротнай сувязі]], якая пагражае далейшай дэгляцыяцыяй або калапсам. Нядаўна адкрытыя раёны [[Паўднёвы акіян|Паўднёвага акіяна]] ўтрымліваюць даўно захаваныя запасы CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, які зараз выкідваецца ў атмасферу і працягвае ўплываць на дынаміку ледавікоў.&lt;ref name=&quot;Sigman,20102&quot;&gt;{{cite journal|author=Sigman D.M., Hain M.P., Haug G.H.|year=2010|title=The polar ocean and glacial cycles in atmospheric CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; concentration|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-07-01_466_7302/page/46|journal=Nature|volume=466|issue=7302|pages=47–55|doi=10.1038/nature09149|pmid=20596012|bibcode=2010Natur.466...47S|s2cid=4424883}}&lt;/ref&gt;

Прынцып [[Ізастазія|ізастазіі]] прымяняецца непасрэдна да працэсу дэгляцыяцыі, асабліва [[Гляцыяізастазія|пасляледавіковага адскоку]], які з’яўляецца адным з асноўных механізмаў, дзякуючы якім ізастазія назіраецца і вывучаецца. Пасляледавіковы адскок адносіцца да ўзмацнення актыўнасці [[Тэктанічнае падняцце|тэктанічнага ўздыму]] адразу пасля адступлення ледавіка.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Árnadóttir T.|display-authors=et al|year=2008|title=Glacial rebound and plate spreading: Results from the first countrywide GPS observations in Iceland|journal=Geophysical Journal International|volume=177|issue=2|pages=691–716|doi=10.1111/j.1365-246X.2008.04059.x|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Павялічаныя тэмпы і багацце [[Вулкан|вулканічнай]] актыўнасці былі выяўлены ў рэгіёнах, якія перажываюць пасляледавіковы адскок. У дастаткова вялікіх маштабах павелічэнне вулканічнай актыўнасці забяспечвае станоўчую зваротную сувязь з працэсам дэгляцыяцыі ў выніку CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; і [[Метан|метану,]] якія вылучаюцца з вулканаў.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Huybers P., Langmuir C.|year=2009|title=Feedback between deglaciation, volcanism, and atmospheric CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:3659701|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=286|issue=3–4|pages=479–491|doi=10.1016/j.epsl.2009.07.014|bibcode=2009E&amp;PSL.286..479H|s2cid=6331641}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Sinton J., Grönvold K., Sæmundsson K.|s2cid=85510535|year=2005|title=Postglacial eruptive history of the Western Volcanic Zone, Iceland|journal=Geochemistry, Geophysics, Geosystems|volume=6|issue=12|pages=n/a|doi=10.1029/2005GC001021|bibcode=2005GGG.....612009S|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Перыяды дэгляцыяцыі часткова таксама выкліканы акіянічнымі працэсамі.&lt;ref name=&quot;Allen,20112&quot;&gt;{{cite journal|author=Allen C.S., Pike J., Pudsey C.J.|year=2011|title=Last glacial–interglacial sea-ice cover in the SW Atlantic and its potential role in global deglaciation|journal=Quaternary Science Reviews|volume=30|issue=19–20|pages=2446–2458|doi=10.1016/j.quascirev.2011.04.002|bibcode=2011QSRv...30.2446A}}&lt;/ref&gt; Напрыклад, перапынкі звычайнай глыбокай цыркуляцыі халоднай вады і глыбіні пранікнення ў Паўночнай Атлантыцы маюць зваротную сувязь, якая спрыяе далейшаму адступленню ледавікоў.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Alley R.B., Clark P.U.|s2cid=10404755|year=1999|title=THE DEGLACIATION OF THE NORTHERN HEMISPHERE: A Global Perspective|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=27|pages=149–182|doi=10.1146/annurev.earth.27.1.149|bibcode=1999AREPS..27..149A}}&lt;/ref&gt;

Дэгляцыяцыя ўплывае на ўзровень мора, таму што вада, якая раней знаходзілася на сушы ў цвёрдай форме, ператвараецца ў вадкую ваду і ў канчатковым выніку сцякае ў акіян. Нядаўні перыяд інтэнсіўнай дэгляцыяцыі прывёў да сярэдняга глабальнага павышэння ўзроўню мора на 1,7&amp;nbsp;мм/год за ўсё 20 стагоддзе і 3,2&amp;nbsp;мм/год за апошнія два дзесяцігоддзі, што вельмі хутка.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Meyssignac B.|author2=Cazenave A.|author2-link=Anny Cazenave|year=2012|title=Sea level: A review of present-day and recent-past changes and variability|journal=Journal of Geodynamics|volume=58|pages=96–109|doi=10.1016/j.jog.2012.03.005|bibcode=2012JGeo...58...96M}}&lt;/ref&gt;

Фізічныя механізмы, з дапамогай якіх адбываецца дэгляцыяцыя, ўключаюць [[Плаўленне|раставанне]], [[выпарэнне]], [[Сублімацыя (фізіка)|сублімацыю]], [[Ледзяное цяленне|адколванне]] і [[эолавыя працэсы]], такія як размыванне ветрам.

== Дэгляцыяцыя Лаўрэнтыдскага ледавіковага покрыва ==
На працягу ўсёй эпохі плейстацэну [[Лаўрэнтыдскае ледзяное покрыва|Лаўрэнтыдскі ледзяны шчыт]] распаўсюдзіўся на шырокіх тэрыторыях паўночнай часткі Паўночнай Амерыкі, займаючы больш за 5 000 000 квадратных міль. Лаўрэнтыдскае ледзяное покрыва ў некаторых раёнах было глыбінёй 10 000 футаў і даходзіў на поўдзень да 37° пн.ш.. Цыклы дэгляцыяцыі абумоўлены рознымі фактарамі, галоўным з якіх з’яўляюцца змены летняй [[Сонечная радыяцыя|сонечнай радыяцыі]], або інсаляцыі, у паўночным паўшар’і.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Deglaciation of North America|last1=Dyke|first1=A.S.|last2=Moore|first2=A.|last3=Robertson|first3=L.|publisher=Geological Survey of Canada, Open File 1574|year=2003|doi=10.4095/214399}}&lt;/ref&gt; Але не ўсе павышэнні інсаляцыі на працягу доўгага часу выклікалі дэгляцыяцыю, да цяперашніх аб’ёмаў лёду, якія можна назіраць сёння. Гэта прыводзіць да іншай гіпотэзы, згодна якой існуе магчымы кліматычны парог, з пункту гледжання адступлення ледзяных покрываў і, у рэшце рэшт, знікнення. Паколькі Лаўрэнтыд быў самым вялікім ледзяным покрывам у паўночным паўшар’і, было праведзена шмат даследаванняў адносна яго знікнення, мадэляў агульнай цыркуляцыі атмасфера-акіян і мадэляў энергетычнага балансу паверхні. У выніку гэтых даследаванняў прыйшлі да высновы, што амаль на працягу ўсяго перыяду дэгляцыяцыі Лаўрэнтыдскі ледзяны шчыт меў станоўчы баланс масы паверхні, што сведчыць аб тым, што страта масы падчас дэгляцыяцыі хутчэй за ўсё адбылася з-за дынамічнага скіду. Толькі ў раннім галацэне баланс масы паверхні пераключыўся і стаў адмоўным. Гэтая змена да адмоўнага балансу масы паверхні сведчыць аб тым, што таянне паверхні стала фактарам, які прывёў да страты масы лёду ў ледзяным покрыве Лаўрэнтыд. Такім чынам, з гэтага была зроблена выснова, што Лаўрэнтыдскае ледавіковае покрыва пачало дэманстраваць паводзіны і паттэрны дэгляцыяцыі толькі пасля таго, як радыяцыйнае ўздзеянне і летнія тэмпературы пачалі павышацца ў пачатку галацэну.&lt;ref name=&quot;UllmanEtal2&quot;&gt;{{cite journal|title=Laurentide ice-sheet instability during the last deglaciation|journal=Nature Geoscience|year=2015|author=Ullman|display-authors=etal|volume=8|issue=7|pages=534–537|doi=10.1038/ngeo2463|bibcode=2015NatGe...8..534U}}&lt;/ref&gt;

== Вынік дэгляцыяцыі Лаўрэнтыдскага ледавіковага покрыва ==
Калі Лаўрэнтыдскі ледзяны шчыт праходзіў праз працэс дэгляцыяцыі, ён ствараў шмат новых форм рэльефу і аказваў розныя эфекты на сушу. Перш за ўсё, па меры раставання велізарных леднікоў утвараецца вялікі аб’ём талай вады. Аб’ёмы талай вады стварылі шмат асаблівасцей, у тым ліку [[Марэннае возера|марэнныя]] прэснаводныя азёры, якія могуць быць значнымі па памерах. Былі не толькі талыя воды, якія ўтварылі азёры, але і штормы, якія дзьмулі над унутранымі прэснымі водамі. Гэтыя штормы стваралі хвалі, дастаткова моцныя, каб размываць ледзяныя берагі. Пасля таго, як ледзяныя скалы агаліліся, з-за павышэння ўзроўню мора і эрозіі, выкліканай хвалямі, айсбергі раскалоліся і адкалоліся. [[Вялікія азёры]] сталі пераважаць, але з’явіліся таксама меншыя, неглыбокія, адносна кароткачасовыя азёры. Гэта з’яўленне і знікненне невялікіх мелкіх азёр значна паўплывала на рост, распаўсюджванне і разнастайнасць раслін, якія мы бачым сёння. Азёры дзейнічалі як бар’еры для міграцыі раслін, але калі гэтыя азёры асушаліся, расліны маглі міграваць і распаўсюджвацца вельмі эфектыўна.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=After the Ice Age|last=Pielou|first=E.C.|publisher=University Of Chicago Press|year=1991|isbn=978-0226668123|location=Chicago|pages=25}}&lt;/ref&gt;

== Апошняя дэгляцыяцыя ==
[[Файл:20191021_Temperature_from_20,000_to_10,000_years_ago_-_recovery_from_ice_age.png|міні| Тэмпература ад 20 000 да 10 000 гадоў таму, атрыманая ад EPICA Dome C Ice Core (Антарктыда)]]
[[Файл:Post-Glacial_Sea_Level.png|міні| Пасляледавіковы ўзровень мора]]
Перыяд паміж канцом [[Апошні ледавіковы максімум|апошняга ледавіковага максімуму]] і раннім [[галацэн]]ам (каля 19-11 тыс. гадоў таму) паказвае змены ў канцэнтрацыі парніковых газаў і [[Атлантычная мерыдыянальная пераваротная цыркуляцыя|атлантычнай мерыдыянальнай цыркуляцыі]] (AMOC), калі ўзровень мора падняўся на 80 метраў.&lt;ref name=&quot;ClarkEtal&quot;&gt;{{cite journal|title=Global climate evolution during the last deglaciation|journal=PNAS|year=2011|doi=10.1073/pnas.1116619109|pmid=22331892|author=Clark|display-authors=etal|volume=109|issue=19|pages=E1134–E1142|pmc=3358890|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Акрамя таго, апошняя дэгляцыяцыя адзначана трыма рэзкімі імпульсамі CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;ref name=&quot;AbruptCO2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://oregonstate.edu/ua/ncs/archives/2014/oct/new-study-shows-three-abrupt-pulse-co2-during-last-deglaciation|title=New study shows three abrupt pulse of CO2 during last deglaciation|date=29 October 2014|publisher=Oregon State University}}&lt;/ref&gt;, а запісы вулканічных вывяржэнняў паказваюць, што субаэральны [[вулканізм]] павялічыўся на ўсёй планеце і стаў ў два-шэсць разоў вышэй фонавых узроўняў паміж 12 тыс. і 7 тыс. гадоў.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3659701/Huybers_FeedbackDeglaciation.pdf?sequence=1|title=Feedback between deglaciation, volcanism, and atmospheric CO2|journal=Earth and Planetary Science Letters|year=2009|doi=10.1016/j.epsl.2009.07.014|author=Peter Huybers|author2=Charles Langmuir|bibcode=2009E&amp;PSL.286..479H|volume=286|issue=3–4|pages=479–491|s2cid=6331641}}&lt;/ref&gt;

Прыкладна ў перыяд з 19 тысячы гадоў, у канцы апошняга ледавіковага максімуму, да 11 тысячы гадоў таму, што адпавядае ранняму галацэну, кліматычная сістэма перажыла рэзкія змены. Большая частка гэтых змяненняў адбывалася з ашаламляльнай хуткасцю, бо Зямля мела справу з канцом апошняга ледніковага перыяду. Змены ў інсаляцыі былі асноўнай прычынай гэтай рэзкай глабальнай змены клімату, паколькі гэта было звязана з шэрагам іншых змен ва ўсім свеце, ад змены ледзянога покрыва да ваганняў канцэнтрацыі парніковых газаў і многіх іншых зваротных сувязяў, якія прывялі да розных рэакцый, як глабальна, так і на рэгіянальным узроўні. Змяніліся не толькі ледзяныя покрывы і колькасць парніковых газаў, але і ў дадатак да гэтага адбыліся раптоўныя [[Змена клімату|змены клімату]] і шматлікія выпадкі хуткага і значнага павышэння ўзроўню мора. Раставанне ледзянога покрыва разам з павышэннем узроўню мора адбылося толькі пасля 11 тысячы гадоў. Тым не менш, зямны шар дасягнуў цяперашняга міжледавіковага перыяду, калі клімат параўнальна пастаянны і стабільны, а канцэнтрацыі парніковых газаў блізкія да даіндустрыяльнага ўзроўню. Усе гэтыя даныя даступныя дзякуючы даследаванням і інфармацыі, сабранай з проксі-запісаў як наземных, так і акіянічных, якія ілюструюць агульныя глабальныя заканамернасці змяненняў клімату ў перыяд дэгляцыяцыі.&lt;ref name=&quot;ClarkEtal&quot;&gt;{{cite journal|title=Global climate evolution during the last deglaciation|journal=PNAS|year=2011|doi=10.1073/pnas.1116619109|pmid=22331892|author=Clark|display-authors=etal|volume=109|issue=19|pages=E1134–E1142|pmc=3358890|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Падчас апошняга ледавіковага максімуму была відавочная нізкая канцэнтрацыя вуглякіслага газу (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), што, як мяркуюць, было вынікам большага ўтрымання вугляроду ў глыбокім акіяне праз працэс стратыфікацыі ў Паўднёвым акіяне. Гэтыя глыбокія воды Паўднёвага акіяна ўтрымлівалі найменш δ13C, што прывяло да таго, што яны былі месцам з найбольшай шчыльнасцю і найбольшым утрыманнем солі падчас апошняга ледавіковага максімуму. Выкід такога сабранага вугляроду быў, магчыма, непасрэдным вынікам глыбокага перамешвання Паўднёвага акіяна, выкліканага ўзмоцненым апвелінгам, выкліканым ветрам, і адступленнем марскога лёду, якія непасрэдна звязаны з пацяпленнем Антарктыкі, а таксама супадаюць з халоднымі падзеямі, сярэдняга і позняга дрыясу, на поўначы.&lt;ref name=&quot;ClarkEtal&quot;&gt;{{cite journal|title=Global climate evolution during the last deglaciation|journal=PNAS|year=2011|doi=10.1073/pnas.1116619109|pmid=22331892|author=Clark|display-authors=etal|volume=109|issue=19|pages=E1134–E1142|pmc=3358890|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

На працягу апошняга ледавіковага перыяду ў Паўночнай Амерыцы ўсход быў заселены марозаўстойлівымі іглічнымі лясамі, у той час як на паўднёвым усходзе і паўночным захадзе ЗША захаваліся адкрытыя лясы ў месцах, дзе сёння ёсць закрытыя лясы, што сведчыць аб тым, што тады тэмпература была больш нізкай і агульныя ўмовы былі значна больш сухімі, чым тыя, якія мы перажываем сёння. Ёсць таксама прыкметы таго, што паўднёвы захад Злучаных Штатаў быў значна больш вільготным падчас апошняга ледавіковага максімуму ў параўнанні з сённяшнім днём, бо там былі адкрытыя лясы, дзе сёння пустыні і стэп. У Злучаных Штатах агульная зменлівасць расліннасці прадугледжвае агульнае падзенне тэмператур (мінімум 5&amp;nbsp;°C), зрух заходніхштармавых шляхоў на поўдзень і вельмі круты шыротны градыент тэмпературы.&lt;ref name=&quot;ClarkEtal&quot;&gt;{{cite journal|title=Global climate evolution during the last deglaciation|journal=PNAS|year=2011|doi=10.1073/pnas.1116619109|pmid=22331892|author=Clark|display-authors=etal|volume=109|issue=19|pages=E1134–E1142|pmc=3358890|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== Формы рэльефу ==
Некалькі форм рэльефу, якія можна ўбачыць сёння, адрозніваюцца магутнай эразійнай сілай, якая дзейнічае падчас або адразу пасля дэгляцыяцыі. Размеркаванне такіх формаў рэльефу дапамагае зразумець дынаміку ледавікоў і геалагічныя перыяды мінулага. Вывучэнне аголеных форм рэльефу можа таксама даць зразумець сучаснасць і бліжэйшую будучыню, калі ледавікі ва ўсім свеце адступаюць у цяперашні перыяд змянення клімату.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Cowie N.M., Moore R.D., Hassan M.A.|year=2013|title=Effects of glacial retreat on proglacial streams and riparian zones in the Coast and North Cascade Mountains|journal=[[Earth Surface Processes and Landforms]]|volume=29|issue=3|pages=351–365|doi=10.1002/esp.3453|s2cid=128455778}}&lt;/ref&gt; Увогуле, нядаўна дэгляцыялізаваныя ландшафты па сваёй сутнасці няўстойлівыя і будуць імкнуцца набліжацца да стану раўнавагі.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Ballantyne C.K.|year=2002|title=Paraglacial geomorphology|journal=Quaternary Science Reviews|volume=21|issue=18–19|pages=1935–2017|doi=10.1016/S0277-3791(02)00005-7|bibcode=2002QSRv...21.1935B}}&lt;/ref&gt;

Выбарка звычайных формаў рэльефу, выкліканых дэгляцыяцыяй або ў выніку паслядоўных геамарфічных працэсаў пасля ўздзеяння дэгляцыяцыі:

* [[Марэна]]
* [[Озы]]
* [[Чайнік (рэльеф)|Золь]]
* [[Камы]]
* [[Друмліны]]
* [[Тэрмакарст]]
* [[Тунэльная даліна]]
* [[Прагляцыяльнае возера|Марэннае возера]]

== Гл. таксама ==
{{Партал|Акіяны}}

* [[Міжурадавая група экспертаў па змяненні клімату|IPCC]] — Міжурадавая група экспертаў па змене клімату
* [[Спецыяльная справаздача аб глабальным пацяпленні на 1,5 °C]] — публікацыя IPCC
* [[Храналогія зледзяненняў]]
* [[Чацвярцічнае зледзяненне]]
* [[Апошні ледавіковы максімум]]
* [[Апошні ледавіковы перыяд]]
* [[Антарктычны халодны рэверс]]
* [[Эрратычныя валуны|Эрратычны валуны]]
* [[Валунная гліна]]
* [[Галацэнавае адступленне ледавікоў]]

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гляцыялогія]]
[[Катэгорыя:Эфекты пацяплення клімату]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>kraufz8argjrlajmlw9ztxizspablur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Аляксандравіч Шавель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764227</id>
    <revision>
      <id>5141480</id>
      <parentid>4862559</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14387" sha1="etfvxpa5c6vkzc9yak7rqe8sdu1g6wf" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Шавель}}
{{Навуковец}}
'''Сяргей Аляксандравіч Ша́вель'''{{sfn|БелЭн|2003}} ({{ДН|17|10|1940}}, вёска [[Геруцева]], [[Свіслацкі раён]], [[Гродзенская вобласць]] — {{ДС|19|8|2023}}) — савецкі і беларускі сацыёлаг і філосаф. [[Доктар сацыялагічных навук]] (1990), [[кандыдат філасофскіх навук]] (1977), прафесар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sociology.niv.ru/doc/encyclopedia/sociological/articles/405/shavel-sergej-aleksandrovich.htm|title=Социология: Энциклопедия (2003). ШАВЕЛЬ СЕРГЕЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ|website=sociology.niv.ru|access-date=2022-05-23|archive-date=14 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314014527/http://sociology.niv.ru/doc/encyclopedia/sociological/articles/405/shavel-sergej-aleksandrovich.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://gazeta-navuka.by/novosti/1011-zagadochnoe-i-sverkhtsennoe-yavlenie-v-belorusskoj-sotsiologii|title=С. А. ШАВЕЛЮ – 75|author=|website=gazeta-navuka.by|access-date=2022-05-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://socio.bas-net.by/shavel-sergej-aleksandrovich/|title=Шавель Сергей Александрович — ИС НАН Беларуси|access-date=2023-03-24}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
У 1958 годзе паступіў у Выбаргскае авіяцыйнае вучылішча, пасля заканчэння якога ў 1961 годзе пачаў сваю працоўную біяграфію тэхнікам [[Крэмэнчук|Крамянчугскага]] верталётнага вучылішча, адкуль неўзабаве быў звольнены.

У 1964 годзе паступіў у [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт]] на філасофскі факультэт. У 1969 годзе пасля заканчэння МДУ быў залічаны на пасаду малодшага навуковага супрацоўніка [[Інстытут філасофіі НАН Беларусі|Інстытута філасофіі і права АН БССР]].

У 1974 годзе пачаў працаваць старшым навуковым супрацоўнікам у сацыялагічнай лабараторыі ў [[БДУ|Беларускім дзяржаўным універсітэце імя У. І. Леніна]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1981 годзе быў прыняты ў Інстытут філасофіі і права Акадэміі навук БССР на пасаду старшага навуковага супрацоўніка ў сектар гістарычнага матэрыялізму і метадалагічных праблем сацыялагічных даследаванняў.

У 1990 годзе адным з першых у Беларусі паспяхова абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара сацыялагічных навук на тэму «Сацыяльная сфера і матывацыя працы».

У 1991 годзе стаў намеснікам дырэктара [[Інстытут сацыялогіі НАН Беларусі|Інстытута сацыялогіі АН Беларусі]], пры гэтым працуючы загадчыкам аддзела тэорыі, метадалогіі і методыкі сацыялагічных даследаванняў на грамадскіх пачатках. З 1993 па 2002 — загадчык аддзела сацыяльнай палітыкі, 2002—2005 — загадчык сектара тэорыі і метадаў сацыялагічных даследаванняў, якія ўваходзілі
у склад Цэнтра аператыўных даследаванняў і сацыяльнага прагназавання, у 2005—2008 гадах — загадчык сектара інавацый гэтага ж Цэнтра.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_906862.pdf|title=У эпіцэнтры навукі - Шавель Сергей Александрович}}&lt;/ref&gt; З 2009 года — загадчык Цэнтра сацыякультурнага развіцця і загадчык сектара сацыякультурных інавацый НАН Беларусі. У апошнія гады — загадчык аддзела сацыяльнай тэорыі і метадалогіі.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы па праблемах сацыяльнай палітыкі, развіцця сацыяльнай сферы і сацыяльнай структуры грамадства, матывацыі і стымулявання працы і эканамічнай актыўнасці, тэорыі і методыкі сацыялагічных даследаванняў, выяўленні найбольш актуальных сацыяльна-эканамічных праблем насельніцтва пацярпелых ад [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на ЧАЭС]] раёнаў Беларусі; распрацоўцы мерапрыемстваў, накіраваных на павышэнне сацыяльна-эканамічнага дабрабыту і развіцця тэрыторый, якія пацярпелі ад аварыі на ЧАЭС; вывучэнні і аналізе сацыядынамікі грамадскай думкі па выкарыстанні атамнай энергетыкі ў Рэспубліцы Беларусь.

Аўтар больш за 220 навуковых прац, у тым ліку 33 [[Манаграфія|манаграфій]].

=== Асноўныя працы ===
* Социальная сфера общества и личность. — Мн., 1988
* Социальная политика современной Беларуси. — Мн., 1996 (разам з [[Разалія Андрэеўна Смірнова|Р. А. Смірновай]])
* Тенденции изменения социальной структуры Беларуси. — Мн., 1996
* ''Шавель С. А., Смирнова Р. А.'' Социальная реабилитация населения, пострадавшего в результате Чернобыльской аварии // НАН РБ, НИИ радиологии МЧС РБ. Минск, 1997. — 119 с.
* Социальная структура, мобильность, идентификация. — Мн., 1998 (разам з [[Анатоль Уладзіміравіч Рубанаў|А. У. Рубанавым]], Р. А. Смірновай)
* Трудовой коллектив и рынок: опыт социологического анализа. — Мн., 1999. (разам з [[Васіль Васілевіч Бушчык|В. В. Бушчыкам]])
* Политические элиты России и Белоруссиию — М.; Мн., 2000 (у сааўт.)
* Методологическое обоснование республиканской репрезентативной выборки / С. А. Шавель, Е. М. Бородачева, Н. Н. Леонов. — Мн.: «БТН-информ», 2001. — С. 35-38.- ISBN 985-6595-06-1
* Энергетика Беларуси: Состояние. Проблемы. Перспективы: монография / Бобров В. В. [и др.]; под ред. М. Н. Хурса. — Минск: ФУАинформ, 2006. — 344 с. ISBN 985-6721-48-2
* Атомная энергетика: общественное мнение Беларуси / А. М. Забаровский [и др.]; под ред. М. Н. Хурса. — Минск: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]], 2009. — 183 с. — ISBN 978-985-08-1100-4
* Социальный капитал как фактор развития человеческого потенциала / Человеческий потенциал белорусской деревни / Смирнова Р. А. [и др.] — Минск : Белорусская наука, 2009. — С. 221—249. — ISBN 978-985-08-1025-0
* Социальная политика и ее императивы // Беларусь на пути в будущее: социологическое измерение / [[Ігар Васільевіч Катляроў|И. В. Котляров]] (гл. ред.) [и др.]; Ин-т социологии Нац. акад. наук Беларуси. — Минск: Беларуская навука, 2015. — С. 242—260. — ISBN 978-985-08-1923-9.
* Философско-социологический анализ феномена воображения // Знать, чтобы предвидеть… Социологические этюды / Шавель С. А., [[Аляксандр Мікалаевіч Данілаў|Данилов А. Н.]] и др./ под общ.ред А. Н. Данилова. — Минск. Издательство БГУ, 2015. — 359 с. — С. 190—215.
* Перспективы развития социума. — Минск: Беларуская навука, 2015. — 507 с.
* Инновационное развитие отраслей социальной сферы / С. А. Шавель, В. Р. Шухатович, О. Н. Ображей [и др.]; под общ. ред. С. А. Шавель ; Национальная академия наук Беларуси, Институт социологии. — Минск : Беларуская навука, 2017. — 349 с. Библиогр. в кн. — ISBN 978-985-08-2184-3
* Белорусское общество в контексте цивилизационно-культурного кода: социологическое измерение / И. В. Котляров, С. А. Шавель, В. Э. Смирнов [и др.] ; Национальная академия наук Беларуси, Институт социологии. — Минск : Беларуская навука, 2017. — 394 с. — ISBN 978-985-08-2147-8.
* Современные подходы к исследованию мотивации творческой активности: межстрановой аспект, колл. авт. под. науч. рук. А. А. Шабуновой. — [[Волагда|Вологда]]: ФГБУН ВолНЦ РАН, 2018. — 184 с.
* ''Шавель С. А.'' Реактуализация социальной защиты пенсионеров: социологический анализ // Социальная защита и социальное страхование: баланс коллективной и индивидуальной ответственности: сб. науч. ст. / Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т социологии; редкол.: А. С. Шавель (гл. ред.) — Минск: Беларуская навука — 2018. — С. 13—29.
* Россия и Беларусь в начале XXI века: общество и экономика в зеркале социологии / колл, авт.; под ред. А. А. Шабуновой и С. А. Шавеля. — Вологда : ФГБУН ВолНЦ РАН, 2019. — 191 с.
* Рекомендации по формированию установок самореализации и закрепления молодежи в районах, наиболее пострадавших от аварии на ЧАЭС / С. А. Шавель, Е. В. Мартищенкова, Д. В. Назарова [и др.]. — Минск: Институт социологии НАН Беларуси, 2019. — 44 с. — ISBN 978-985-7246-02-1
* Неэкономические факторы устойчивого развития общества / С. А. Шавель, В. Р. Шухатович, [[Мікалай Аляксандравіч Бараноўскі|Н. А. Барановский]]; под общ. ред. С. А. Шавеля ; Национальная академия наук Беларуси, Институт социологии. — Минск : Беларуская навука, 2020. — 364 с. — ISBN 978-985-08-2671-8.
* Социосферная стратегия развития общества. — Минск : Беларуская навука, 2022. — 387 с.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|17|Ша́вель Сяргей Аляксандравіч||355}}
* Сяргей Аляксандравіч Шавель: доктар сацыялагічных навук [урадж. в. Гарнастаевічы Свіслацкага р-на]/ Гарнастаевіцкая сельская бібліятэка; склад. Н. П. Ігнатовіч. — [[Свіслач (горад)|Свіслач]], 2011. — (Славутыя людзі зямлі Свіслацкай).

== Спасылкі ==
* {{bis.nlb.by|132101}}
* [https://socio.bas-net.by/shavel-sergej-aleksandrovich/ Профіль на сайце Інстытута сацыялогіі НАН Беларусі]
* [http://noc.vscc.ac.ru/activity/view?id=8809 Памяти белорусского ученого-социолога Сергея Александровича Шавеля // Вологодский научный центр Российской академии наук]{{ref-ru}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Шавель Сяргей Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Сацыёлагі СССР]]
[[Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Філосафы СССР]]
[[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]]</text>
      <sha1>etfvxpa5c6vkzc9yak7rqe8sdu1g6wf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя МВФ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766585</id>
    <revision>
      <id>5141259</id>
      <parentid>5134832</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5141259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1311" sha1="huucnsnh51oz25fb2r858kqx3mg9cff" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-05-13
  | AED = 5.039840
  | AUD = 1.895470
  | BND = 1.745590
  | BRL = 6.739730
  | BWP = 18.009400
  | CHF = 1.072600
  | CLP = 1234.960000
  | CNY = 9.319400
  | CZK = 28.534600
  | DKK = 8.754960
  | DZD = 181.655000
  | EUR = 1.171420
  | GBP = 1.016040
  | ILS = 3.990690
  | INR = 131.267000
  | JPY = 216.510000
  | KRW = 2036.930000
  | KWD = 0.420408
  | MUR = 64.903500
  | MYR = 5.389760
  | NOK = 12.582800
  | NZD = 2.301380
  | OMR = 0.527654
  | PEN = 4.704310
  | PHP = 84.277900
  | PLN = 4.986440
  | QAR = 4.995230
  | SAR = 5.146180
  | SDR = 1
  | SEK = 12.786000
  | SGD = 1.745590
  | THB = 44.402600
  | USD = 1.372320
}}</text>
      <sha1>huucnsnh51oz25fb2r858kqx3mg9cff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя ЕЦБ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766586</id>
    <revision>
      <id>5141258</id>
      <parentid>5134831</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5141258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1182" sha1="m8b815sa6w6l3trbw3lnoqae60ed5mg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-05-13
  | AUD = 1.6158
  | BRL = 5.7449
  | CAD = 1.6039
  | CHF = 0.9155
  | CNY = 7.9556
  | CZK = 24.347
  | DKK = 7.4738
  | EUR = 1
  | GBP = 0.86713
  | HKD = 9.1735
  | HUF = 358.70
  | IDR = 20496.97
  | ILS = 3.4066
  | INR = 112.0793
  | ISK = 143.60
  | JPY = 184.83
  | KRW = 1743.87
  | MXN = 20.1774
  | MYR = 4.6046
  | NOK = 10.7415
  | NZD = 1.9749
  | PHP = 71.925
  | PLN = 4.2513
  | RON = 5.2061
  | SEK = 10.9150
  | SGD = 1.4904
  | THB = 37.880
  | TRY = 53.2069
  | USD = 1.1715
  | ZAR = 19.2712
}}</text>
      <sha1>m8b815sa6w6l3trbw3lnoqae60ed5mg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя ЦБ РФ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766592</id>
    <revision>
      <id>5141260</id>
      <parentid>5134833</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5141260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="igketfsaq701d90kt7rhawdp7sira56" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=13.05.2026.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=13.05.2026.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-05-13
  | AED = 20
  | AMD = 0.2
  | AUD = 53
  | AZN = 43
  | BDT = 0.6
  | BHD = 196
  | BOB = 10
  | BRL = 15
  | BYN = 26
  | CAD = 53
  | CHF = 94
  | CNY = 10
  | CUP = 3
  | CZK = 3.5
  | DKK = 11
  | DZD = 0.55
  | EGP = 1.3
  | ETB = 0.47
  | EUR = 87
  | GBP = 100
  | GEL = 27
  | HKD = 9.4
  | HUF = 0.24
  | IDR = 0.0042
  | INR = 0.77
  | IRR = 0.00005
  | JPY = 0.46
  | KGS = 0.84
  | KRW = 0.05
  | KZT = 0.15
  | MDL = 4.3
  | MMK = 0.035
  | MNT = 0.02
  | NGN = 0.053
  | NOK = 8
  | NZD = 43
  | OMR = 191
  | PLN = 20
  | QAR = 20
  | RON = 16
  | RSD = 0.73
  | RUB = 1
  | SAR = 19
  | SEK = 7.9
  | SGD = 58
  | THB = 2.2
  | TJS = 7.8
  | TMT = 21
  | TRY = 1.6
  | UAH = 1.6
  | USD = 73
  | UZS = 0.006
  | VND = 0.0029
  | XDR = 101
  | ZAR = 4.4
}}</text>
      <sha1>igketfsaq701d90kt7rhawdp7sira56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Анатольевіч Іваноў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767369</id>
    <revision>
      <id>5141494</id>
      <parentid>4790768</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2449" sha1="hx8i4wp9y7y3lkey2au9oywg8unreh3" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Сяргей Іваноў}}
{{Вучоны}}
'''[[Сяргей Анатольевіч Іваноў]]''' (нар. {{ДН|19|11|1968}}, [[Стэрлітамак]], Расія) — беларускі [[Хірург|ўрач-хірург]]. [[Кандыдат медыцынскіх навук]] (2005), [[дацэнт]] (2010).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся {{ДН|19|11|1968}} года ў [[Стэрлітамак|Стэрлітамаку]]. Скончыў у 1994 годзе [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]] па спецыяльнасці «Лячэбная справа».

Урач-хірург-анколаг у аддзяленні пухлінаў галавы і шыі [[Гомельскі абласны клінічны анкалагічны дыспансер|Гомельскага абласнога клінічнага анкалагічнага дыспансера]] (1995—2008). Затым у [[Гомельскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Гомельскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце]] на [[Лячэбны факультэт ГДМУ|лячэбным факультэце]], кафедра траўматалогіі, артапедыі і ваенна-палявой хірургіі (2008—2010), [[Медыка-дыягнастычны факультэт ГДМУ|медыка-дыягнастычным факультэце]], кафедра анкалогіі (з 2010).

Навуковыя інтарэсы: [[пластычная хірургія]] твару, дыягностыка пухлінаў глоткі і гартані, лячэнне пухлінаў губы.

== Спасылкі ==
* [https://scientby.nlb.by/ru/documents/171502 Вучоныя Беларусі]{{Недаступная спасылка}}

{{ізаляваны артыкул|date=2024-06-24}}

{{DEFAULTSORT:Іваноў Сяргей Анатольевіч}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кандыдаты медыцынскіх навук]]
[[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]]</text>
      <sha1>hx8i4wp9y7y3lkey2au9oywg8unreh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Першы замах на Дональда Трампа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>768900</id>
    <revision>
      <id>5141473</id>
      <parentid>4853285</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DBatura перанёс старонку [[Замах на Дональда Трампа]] у [[Першы замах на Дональда Трампа]]: Ёсць і другі, у тым жа годзе</comment>
      <origin>4853285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32843" sha1="8bab3dond6t8hm10m78eapdu3u8nl4h" xml:space="preserve">[[Файл:2024_Assassination_Attempt_of_Donald_Trump_Diagram.png|міні|Карта-схема замаху, якая паказвае прыкладныя месцазнаходжанні стралка, Дональда Трампа, і контрштурмавой групы сакрэтнай службы&lt;ref name=&quot;:0a&quot;&gt;{{Cite news|last1=Abraham|first1=Leanne|last2=Kim|first2=June|last3=Shao|first3=Elena|last4=Shaver|first4=Julie Walton|last5=Singhvi|first5=Anjali|last6=Triebert|first6=Christiaan|last7=Yourish|first7=Karen|date=2024-07-13|title=Shooting at a Trump Rally in Pennsylvania: Maps and Photos|url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/07/13/us/trump-rally-shooting-maps-photos.html|access-date=2024-07-14|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=July 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714021745/https://www.nytimes.com/interactive/2024/07/13/us/trump-rally-shooting-maps-photos.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=2024-07-13|title=Trump injured, rushed from stage after shooter fired on his Pennsylvania rally|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/secret-service-rushes-trump-stage-shots-fired-pennsylvania-rally-rcna161735|access-date=2024-07-14|publisher=[[NBC News]]|language=en|archive-date=July 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714023313/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/secret-service-rushes-trump-stage-shots-fired-pennsylvania-rally-rcna161735|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.]]
[[13 ліпеня]] [[2024]] года здзейснены замах на былога прэзідэнта і кандыдата ў прэзідэнты ЗША [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. Інцыдэнт адбыўся на мітынгу ў [[Батлер (Пенсільванія)|Батлеры]] (штат [[Пенсільванія]]) падчас перадвыбарнай кампаніі выбараў [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|прэзідэнта ЗША ў 2024 годзе]]&lt;ref name=&quot;ButlerAssassination2&quot;&gt;{{Cite news|last=Gold|first=Michael|last2=Levien|first2=Simon J.|date=2024-07-13|title=Live Election Updates: Trump Rushed Off Stage at Rally After What Sounded Like Shots|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=2024-07-13|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;. Куля прайшла за некалькі міліметраў ад галавы Трампа, прабіла верхнюю частку яго правага вуха&lt;ref name=&quot;Ear&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnn.com/politics/live-news/election-biden-trump-07-13-24/index.html|title=Live updates: The latest on the 2024 campaign {{!}} CNN Politics|website=CNN|date=2024-07-13|access-date=2024-07-13|last1=Meyer|first1=Matt|last2=Shelton|first2=Shania|last3=B. Powell|first3=Tori}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.mk.ru/incident/2024/07/14/smi-pulya-proshla-v-neskolkikh-santimetrakh-ot-golovy-trampa-on-ranen.html СМИ: пуля прошла в нескольких сантиметрах от головы Трампа, он ранен]&lt;/ref&gt;.

Стральба вялася з вінтоўкі тыпу [[AR-15 (вінтоўка)|AR-15]] з даху будынка, які знаходзіўся за межамі перыметра зоны бяспекі мітынгу, з адлегласці прыкладна 60—90 метраў&lt;ref&gt;https://www.cbsnews.com/news/trump-says-shots-pierced-injured-ear-rally-pennsylvania/&lt;/ref&gt;. Стралок паспеў зрабіць некалькі стрэлаў, пасля чаго быў забіты байцамі [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]]&lt;ref name=&quot;IsKWD&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-rally-shooter-death-attendee-butler-county-da/|title=Trump rally shooter killed by Secret Service sniper, officials say - CBS News|first=Faris|last=Tanyos|website=www.cbsnews.com|date=July 13, 2024|access-date=July 13, 2024}}&lt;/ref&gt;. Паводле звестак акруговай пракуратуры, нападнік забіў аднаго з удзельнікаў мітынгу, яшчэ дваіх параненых даставілі ў бальніцу ў крытычным стане&lt;ref name=&quot;AP news 1&quot;&gt;{{Cite news |title=Live updates: Shooter dead, rally attendee killed and Trump whisked off stage after gunshots ring out at rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |archive-date=July 13, 2024 |access-date=2024-07-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;.

Злачынства расследуецца як [[Замах|замах на забойства]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|last=Barnes|first=Julian E.|last2=Gold|first2=Michael|last3=Levien|first3=Simon J.|date=July 13, 2024|title=Live Updates: Trump 'Safe' After Shooting at Rally; Suspect Killed|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=July 14, 2024|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;. Гэта першы выпадак з часоў [[Замах на Рэйгана|страляніна ў Рэйгана ў 1981 годзе]], калі [[Спіс прэзідэнтаў ЗША|былы або цяперашні прэзідэнт ЗША]] быў паранены ў выніку замаху&lt;ref name=&quot;Colvin etal&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/trump-vp-vance-rubio-7c7ba6b99b5f38d2d840ed95b2fdc3e5|title=Shooting at Trump rally is being investigated as assassination attempt, AP sources say|first=Jill|last=Colvin|website=AP News|date=July 13, 2024|access-date=July 14, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rosbalt.ru/news/2024-07-14/v-trampa-strelyali-pervaya-reaktsiya-i-vozmozhnye-posledstviya-5137697&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
На момант здарэння былы прэзідэнт Дональд Трамп з’яўляўся меркаваным кандыдатам ад [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканскай партыі]] на прэзідэнцкіх выбарах 2024 года&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kinnard|first=Meg|date=2024-03-13|title=Biden and Trump are now their parties’ presumptive nominees. What does that mean?|url=https://apnews.com/article/presumptive-nominee-biden-trump-6b2a3beb31896894ded9e96aa30cfcec|url-status=live|access-date=2024-07-14|work=[[AP News]]|archive-date=July 11, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240711053843/https://apnews.com/article/presumptive-nominee-biden-trump-6b2a3beb31896894ded9e96aa30cfcec}}&lt;/ref&gt;. Мітынг 13 ліпеня 2024 года праводзіўся ў рамках перадвыбарнай кампаніі з мэтай павялічыць галасы выбаршчыкаў у вагальным штаце Пенсільванія.

Страляніна адбылася праз два тыдні пасля поспеху Трампа на дэбатах з [[Джо Байдэн|Джо Байдэнам]] і за два дні да пачатку Нацыянальнага з’езда Рэспубліканскай партыі, на якім павінны абраць кандыдата ад партыі для ўдзелу ў лістападаўскіх выбарах&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/07/12/1049762-kogo-tramp-viberet Кого Трамп выберет своим вице-президентом — Ведомости]&lt;/ref&gt;.

На мітынгу Трампа наведвальнікі правяраліся на наяўнасць зброі і забароненых прадметаў&lt;ref name=&quot;NYTimesInfo&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/trump-rally-pennsylvania|title=Trump 'Safe' After What Sounded Like Gunshots at Rally|website=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713225003/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/trump-rally-pennsylvania|archive-date=July 13, 2024|access-date=July 13, 2024|url-status=live|last1=Gold|first1=Michael|last2=Levien|first2=Simon|last3=Robertson|first3=Campbell}}&lt;/ref&gt;. Па словах старшыні Рэспубліканскага камітэта акругі Батлер Джэймса Э. Х’юлінгса, на мерапрыемстве прысутнічала каля 50 000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/3485dd5b-3669-5da4-8c48-6e4a19bfe415|title=Some people who were in the crowd described the evacuation of the rally as a logistical nightmare.|first=Neil|last=Vigdor|website=[[The New York Times]]|access-date=July 13, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Стральба ==
Напярэдадні, па даных «Бі-бі-сі», відавочца бачыў, як узброены вінтоўкай мужчына поўз па даху непадалёк ад месца правядзення мерапрыемства. Сведка спрабаваў папярэдзіць ахову, але яго папярэджанні пакінулі без увагі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/incident/crime/2133762-pokushenie-na-donalda-trampa-chto-izvestno/|title=Покушение на Дональда Трампа. Что известно на 14 июля|lang=ru|author=Русская служба Би-би-си|website=Nur.kz|date=2024-07-14|access-date=2024-07-14|archive-date=2024-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714154024/https://www.nur.kz/incident/crime/2133762-pokushenie-na-donalda-trampa-chto-izvestno/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

13 ліпеня ў 18:11 па паўночнаамерыканскім усходнім часе, праз шэсць хвілін пасля таго, як Трамп пачаў сваю прамову&lt;ref name=&quot;Reuters-init2&quot;&gt;{{cite news|last1=Layne|first1=Nathan|last2=Larson|first2=Soren|title=Pop, pop, pop, then a bloodied Trump rushed from election rally|url=https://www.reuters.com/world/us/pop-pop-pop-then-bloodied-trump-rushed-election-rally-2024-07-14/|access-date=13 July 2024|work=Reuters|date=13 July 2024}}&lt;/ref&gt;, прагучалі некалькі стрэлаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/shots-fired-at-donald-trump-rally-as-former-president-rushed-off-stage-13177651|title=Gunshots reportedly fired at Donald Trump rally – as former president rushed off stage|website=[[Sky News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222236/https://news.sky.com/story/shots-fired-at-donald-trump-rally-as-former-president-rushed-off-stage-13177651|archive-date=July 13, 2024|access-date=July 13, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cd1d31jeyzlo|title=Trump rushed off stage at Pennsylvania rally as loud noises heard|website=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222730/https://www.bbc.com/news/articles/cd1d31jeyzlo|archive-date=July 13, 2024|access-date=July 13, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па словах фатографа [[The New York Times|New York Times]] Дуга Мілса, які знаходзіўся на месцы здарэння, было чуваць тры—чатыры стрэлы&lt;ref&gt;{{Cite news|last=null|date=July 13, 2024|title=Update from Maggie Haberman|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=July 13, 2024|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=July 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713134520/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Паводле паведамлення рэпарцёркі [[ABC News]] Кацярыны Фолдэрс, было зроблена 8 стрэлаў з вінтоўкі тыпу AR-15. Стралок размяшчаўся на даху найблізкага будынка і выкарыстаў вінтоўку&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Stein|first=Chris|last2=Lawther|first2=Fran|last3=Stein (now)|first3=Chris|last4=Lawther (earlier)|first4=Fran|date=2024-07-14|title=Trump rally shooting being investigated as assassination attempt; Biden says 'everybody must condemn' political violence – latest|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates|access-date=2024-07-14|work=the Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/live/cljy6yz1j6gt|title=Trump rally shooting: Attacker dead after shots fired at Donald Trump rally|website=BBC News|access-date=2024-07-14}}&lt;/ref&gt;. Баявік не прайшоў надгляду, бо знаходзіўся за межамі перыметра бяспекі мітынгу&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|last=Stein|first=Chris|last2=Lawther|first2=Fran|date=July 14, 2024|title=Trump rally shooting being investigated as assassination attempt; Biden says 'everybody must condemn' political violence – latest|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates|access-date=July 14, 2024|work=[[The Guardian]]|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; на адлегласці прыкладна 60—90 метраў&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trump rally shooting: Attacker dead after shots fired at Donald Trump rally |url=https://www.bbc.com/news/live/cljy6yz1j6gt |access-date=2024-07-14 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Трое іншых удзельнікаў мітынгу атрымалі раненні, у выніку чаго адзін чалавек загінуў, яшчэ два апынуліся ў крытычным стане. На левых трыбунах стадыёна была бачная кроў. Сведкі паведамлялі, што бачылі, як Сакрэтная служба пераследвала кагосьці злева ад трыбун&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Gold|first=Michael|last2=Levien|first2=Simon J.|last3=Robertson|first3=Campbell|date=2024-07-13|title=Live Election Updates: Trump ‘Safe’ After What Sounded Like Gunshots at Rally|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=2024-07-13|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=July 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713223053/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=null|date=2024-07-13|title=Update from Simon J. Levien|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=2024-07-13|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=July 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713223053/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Пасля стрэлаў снайпера Трамп схапіўся за вуха, а затым прысеў, схаваўшыся за трыбунай. Куля прайшла ў міліметрах па датычнай ад твару. Да яго кінуліся агенты Сакрэтнай службы і закрылі палітыка сваімі целамі. Праз 25 секунд ён падняўся, на яго вуху і шчацэ была бачная кроў. Пасля гэтага кандыдата ў прэзідэнты ў шчыльным коле агентаў Сакрэтнай службы павезлі з мітынгу; сыходзячы, ён падняў уверх руку са сціснутым кулаком, што выклікала радасць натоўпу&lt;ref&gt;[https://rg.ru/2024/07/14/tramp-chudom-ostalsia-zhiv-strelok-mertv-chto-izvestno-o-pokushenii-na-byvshego-prezidenta.html Трамп чудом остался жив, стрелок мертв: что известно о покушении на экс-президента — Российская газета]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/donald-trump-rushed-off-stage-secret-service-rally/74396110007/ Donald Trump shot in assassination attempt at rally, 1 dead]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates?filterKeyEvents=false&amp;page=with:block-6693038e8f08cb5f9ab83464#block-6693038e8f08cb5f9ab83464|title=Donald Trump rushed off stage at rally after sound of gunshots ring out – live updates|first=Fran|last=Lawther|website=[[The Guardian]]|date=July 13, 2024|access-date=July 13, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Наступствы ==
Трампа даставілі ў мемарыяльную бальніцу Батлера для абследавання. Прадстаўнік Сакрэтнай службы заявіў, што Трамп у бяспецы&lt;ref&gt;{{Cite news|last=null|date=July 13, 2024|title=Update from Michael Gold|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=July 13, 2024|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=July 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713134520/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Са слоў прадстаўніка перадвыбарчага штаба Стывена Чэнга з палітыкам Трампам «усё ў парадку»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/86f99dba-c055-5abd-a730-67225b6f1591|title=Steven Cheung, a Trump spokesman, said former President Donald J. Trump is &quot;fine and is being checked out at a local medical facility.&quot;|first=Michael|last=Gold|website=[[The New York Times]]|date=July 13, 2024|access-date=July 13, 2024}}&lt;/ref&gt;. 

Пракурор акругі Батлер заявіў, што стралок і адзін з удзельнікаў мітынгу былі забітыя&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/14/07/2024/669319609a794728f4c65a3d CNN сообщил подробности покушения на Трампа — РБК]&lt;/ref&gt;.

Член Палаты прадстаўнікоў ЗША [[Роні Джэксан]] пазней распавёў [[Fox News Channel|Fox News]], што яго пляменнік быў паранены ў шыю&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.com/news/2024/07/13/trump-rushed-off-stage-at-pennsylvania-rally-after-possible-gunfire-00167977|title=Trump 'felt the bullet ripping through the skin' during campaign rally shooting|website=Politico|date=July 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713235642/https://www.politico.com/news/2024/07/13/trump-rushed-off-stage-at-pennsylvania-rally-after-possible-gunfire-00167977|archive-date=July 13, 2024|access-date=July 13, 2024|url-status=live|last1=McGraw|first1=Meridith|last2=Allison|first2=Natalie}}&lt;/ref&gt;.

Неадкладна была разгорнута экстраная эвакуацыя 50 000 гледачоў, якая была апісана відавочцамі як «лагістычны кашмар»&lt;ref&gt;{{Cite news|last=null|date=2024-07-13|title=Update from Neil Vigdor|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=2024-07-13|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=July 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713223053/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 верасня на Трампа быў здзейснены [[Другі замах на Дональда Трампа|новы замах]], але палітык не пацярпеў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnn.com/2024/09/15/politics/trump-attempted-assassination-man-detained/index.html|title=Man detained in apparent assassination attempt on Trump criticized former president on social media|website=CNN|date=September 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240916140052/https://www.cnn.com/2024/09/15/politics/trump-attempted-assassination-man-detained/index.html|archive-date=2024-09-16|access-date=September 16, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Расследаванне ==
Сакрэтная служба ЗША пачала расследаванне сумесна з [[Міністэрства юстыцыі ЗША|Міністэрствам юстыцыі]], [[Федэральнае бюро расследаванняў|Федэральным бюро расследаванняў]] і [[Бюро алкаголю, тытуню, агнястрэльнай зброі і выбуховых рэчываў|Бюро па кантролі за алкаголем, тытунём, агнястрэльнай зброяй і выбуховымі рэчывамі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/242852c8-8828-582c-a68e-59129ea88494|title=The Secret Service is leading the response.}}&lt;/ref&gt;. Злачынства расследуецца як [[Замах|замах на забойства]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/trump-vp-vance-rubio-7c7ba6b99b5f38d2d840ed95b2fdc3e5|title=Shooting at Trump rally is being investigated as assassination attempt, AP sources say|website=AP News|date=2024-07-13|access-date=2024-07-14}}&lt;/ref&gt;.

[[Федэральнае бюро расследаванняў|Федэральныя следчыя]] папярэдне апазналі асобу стралка, ім аказаўся 20-гадовы белы мужчына з Пенсільваніі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/live-blog/trump-biden-rnc-election-live-updates-rcna161404#rcrd45875|title=Federal Investigators have Tentatively Identified Trump Shooter|website=NBC News|date=July 13, 2024}}&lt;/ref&gt; Томас Мэцью Крукс&lt;ref name=&quot;nypost&quot;&gt;[https://nypost.com/2024/07/13/us-news/thomas-matthew-crooks-idd-as-gunman-who-shot-trump-during-pa-rally/ Thomas Matthew Crooks ID’d as gunman who shot Trump during Pa. rally]&lt;/ref&gt;.

Цела Крукса было знята з даху&lt;ref name=&quot;Abraham-2024&quot;&gt;{{Cite news |last1=Abraham |first1=Leanne |last2=Kim |first2=June |last3=Shao |first3=Elena |last4=Shaver |first4=Julie Walton |last5=Singhvi |first5=Anjali |last6=Triebert |first6=Christiaan |last7=Yourish |first7=Karen |date=July 13, 2024 |title=Shooting at a Trump Rally in Pennsylvania: Maps and Photos |url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/07/13/us/trump-rally-shooting-maps-photos.html |access-date=July 14, 2024 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 |archive-date=July 14, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714021745/https://www.nytimes.com/interactive/2024/07/13/us/trump-rally-shooting-maps-photos.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У яго не было з сабой дакументаў&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Osborne |first=Mark |title=Trump says he was shot at rally in assassination attempt; spectator killed and shooter dead |url=https://abcnews.go.com/Politics/trump-rushed-off-stage-disturbance-pennsylvania-rally/story?id=111913361 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714002735/https://abcnews.go.com/Politics/trump-rushed-off-stage-disturbance-pennsylvania-rally/story?id=111913361 |archive-date=July 14, 2024 |access-date=July 14, 2024 |website=ABC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 13, 2024 |title=Federal Investigators have Tentatively Identified Trump Shooter |url=https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/live-blog/trump-biden-rnc-election-live-updates-rcna161404#rcrd45875 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714034519/https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/live-blog/trump-biden-rnc-election-live-updates-rcna161404#rcrd45875 |archive-date=July 14, 2024 |access-date=July 14, 2024 |publisher=NBC News}}&lt;/ref&gt;, але ФБР пацвердзіла асобу стралка з дапамогай біяметрыі адбіткаў пальцаў і аналізу ДНК&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 13, 2024 |title=Live Updates: Trump Is Safe After Assassination Attempt; Suspected Gunman Is Dead |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/9aaf94b3-3e0c-591a-8ab1-721823a29dd3?smid=url-share |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714042349/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/9aaf94b3-3e0c-591a-8ab1-721823a29dd3?smid=url-share |archive-date=July 14, 2024 |access-date=July 14, 2024 |website=NYT}}&lt;/ref&gt;. Пры аглядзе машыны, на якой Крукс ехаў на мітынг, у ёй была выяўленая выбухоўка&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/suspected-shooter-had-explosive-devices-in-his-car-sources-say-nqpDI2AqQQNtSvYtEpS9?mod=mhp |title=Источник |access-date=2024-07-14 |archive-date=2024-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714161948/https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/suspected-shooter-had-explosive-devices-in-his-car-sources-say-nqpDI2AqQQNtSvYtEpS9?mod=mhp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, а пры аглядзе цела нападніка быў знойдзены дыстанцыйны дэтанатар&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/us/news/2024/07/17/suspected-detonator-found-next-to-body-of-trump-shooter/ Thomas Crooks: Suspected detonator found next to body of Trump shooter&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://au.news.yahoo.com/remote-detonator-found-trump-assassin-104119518.html Donald Trump assassination attempt: Remote detonator found on Thomas Crooks's body after sniper shot him dead&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.foxnews.com/video/6358308501112 Detonation device found near Trump shooter's body | Fox News Video&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.

Былыя агенты ФБР, апытаныя [[CNN]], былі шакаваныя ад таго, што дах, які знаходзіўся на адлегласці ад сцэны ўсяго ў 120—150 метрах, не быў узяты пад ахову першапачаткова&lt;ref name=&quot;обнаружение стрелка&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/14/07/2024/66939a939a7947677de672db|title=Очевидцы рассказали, что охрану Трампа предупредили о покушении|author=Би-би-си, [[CNN]], радиостанция KDKA|website=Информационный портал РБК|date=2024-07-14|access-date=2024-07-14|archive-date=2024-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714215106/https://www.rbc.ru/politics/14/07/2024/66939a939a7947677de672db|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дапушчэнне падобнай сітуацыі прызнана правалам асноўнай абавязкі агенцтва&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://apnews.com/article/secret-service-trump-rally-4e3415b1461f5acefbc8e1fadad0375b |title=Источник |access-date=2024-07-14 |archive-date=2024-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714215105/https://apnews.com/article/secret-service-trump-rally-4e3415b1461f5acefbc8e1fadad0375b |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Рэакцыя ==
Трамп пасля нападу падзякаваў супрацоўнікам Сакрэтнай службы і праваахоўным органам&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/112782066045321247|title=Donald Trump|publisher=[[Truth Social]]|date=July 13, 2024|last=Trump|first=Donald}}&lt;/ref&gt;.

Дзеючы прэзідэнт ЗША Джо Байдэн і віцэ-прэзідэнт [[Камала Харыс]] былі апавешчаныя пра злачынства&lt;ref name=&quot;Harris&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/2b83d068-f843-577a-8bd3-57fa5f6879e3|title=Vice President Kamala Harris has also received an initial briefing on the Trump rally, the White House says.|first=Katie|last=Rogers|website=[[The New York Times]]|date=July 13, 2024|access-date=July 13, 2024}}&lt;/ref&gt;. Пазней Байдэн выступіў з афіцыйнай заявай з нагоды стральбы, асудзіўшы напад і падзякаваўшы супрацоўнікам Сакрэтнай службы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/live-blog/trump-biden-rnc-election-live-updates-rcna161404|title=Live updates: Trump says he was shot in the ear during rally; authorities say a shooter is dead|website=NBC News|date=2024-07-14|access-date=2024-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://abcnews.go.com/Politics/biden-briefed-trump-rally-incident-lawmakers-condemning-violence/story?id=111914358|title=Biden calls Trump rally shooting 'sick,' says 'no place in America for this kind of violence'|first=A. B. C.|last=News|website=ABC News|access-date=2024-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/biden-gets-briefing-on-trump-incident-cMSlORMRvEY6NsExig2x&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://x.com/POTUS/status/1812275407044940079 x.com]&lt;/ref&gt;.

Былыя прэзідэнты [[Барак Абама]]&lt;ref&gt;[https://x.com/BarackObama/status/1812271849893442018 x.com]&lt;/ref&gt; і [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш-малодшы]]&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Byrnes|first=Jesse|date=July 14, 2024|title=George W. Bush condemns 'cowardly attack' at Trump rally|url=https://thehill.com/news/4770413-george-w-bush-condemns-cowardly-attack-trump-rally/mlite/|access-date=July 14, 2024|work=The Hill}}&lt;/ref&gt;, губернатар [[Мічыган]] [[Грэтхен Уітмер]], лідар меншасці Палаты прадстаўнікоў [[Хакім Джэфрыс]], лідар большасці ў Сенаце [[Чак Шумер]], міністр транспарту [[Пітэр Бутыджыч]], губернатар Пенсільваніі [[Джошуа Шапіра]] і былая спікерка Палаты прадстаўнікоў [[Нэнсі Пэлосі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.sky.com/story/trump-shooting-latest-bloodied-trump-shouts-fight-as-hes-rushed-off-stage-secret-service-release-statement-13177655|title=Trump shooting latest: 'Shooter and audience member dead' - as bloodied former president tells supporters to 'fight'|website=[[Sky News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713233453/https://news.sky.com/story/trump-shooting-latest-bloodied-trump-shouts-fight-as-hes-rushed-off-stage-secret-service-release-statement-13177655|archive-date=July 13, 2024|access-date=2024-07-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt; асудзілі палітычны гвалт. 

Асуджэнне палітычнага гвалту выказалі прэм’ер-міністр Італіі [[Джорджа Мелоні]]&lt;ref&gt;[https://x.com/GiorgiaMeloni/status/1812270788575125523 x.com]&lt;/ref&gt;, прэм’ер-міністр Венгрыі [[Віктар Орбан]]&lt;ref&gt;[https://x.com/PM_ViktorOrban/status/1812260569027854750 x.com]&lt;/ref&gt;, прэм’ер-міністр [[Ізраіль]] [[Біньямін Нетаньяху]], прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі [[Кір Стармер]]&lt;ref&gt;{{Cite tweet|title=I am appalled by the shocking scenes at President Trump's rally and we send him and his family our best wishes. Political violence in any form has no place in our societies and my thoughts are with all the victims of this attack.|date=July 14, 2024|access-date=July 14, 2024}}&lt;/ref&gt;, многія іншыя кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў таксама асудзілі замах. Былы прэзідэнт Бразіліі [[Жаір Балсанару]] выказаў сваю салідарнасць з Трампам пасля стральбы.

== Крыніцы ==
{{Reflist}}
{{вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Падзеі 13 ліпеня]]
[[Катэгорыя:2024 год у ЗША]]
[[Катэгорыя:Ліпень 2024 года]]
[[Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты, здзейсненыя ў ЗША]]
[[Катэгорыя:Замахі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>8bab3dond6t8hm10m78eapdu3u8nl4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nickelodeon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772379</id>
    <revision>
      <id>5141479</id>
      <parentid>5141091</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Nick Jr */ афармленне</comment>
      <origin>5141479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11558" sha1="lybm1mhjr3gnkrrt5liglrdhluhfij7" xml:space="preserve">{{Машынны пераклад}}
{{Тэлеканал|краіна={{сцягафікацыя|ЗША}}|зона вяшчання={{сцягафікацыя|ЗША}}|час вяшчання=Кругласутачна|мова=* Англійская
* Іспанская|фармат=1080i HDTV|уладальнік=Paramount Media Networks|дата пачатку вяшчання=1 красавіка 1979; 45 гадоў таму|заснавальнік=Warner Cable Communications|сайт=http://nick.com/|раннія назвы=C-3 (1977—1979)|лагатып=Nickelodeon 2023 logo (outline).svg}}

'''Nickelodeon''' (скарочана '''Nick''') — дзіцяча-падлеткавы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] кабельны і спадарожнікавы [[Тэлевізійны канал|тэлеканал]], які належыць падраздзяленню Paramount Media Networks кампаніі [[Paramount Global]]. Упершыню выйшаў у эфір 1 красавіка 1979 года. Штаб-кватэра канала размяшчаецца ў [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Канал арыентаваны на аўдыторыю ва ўзросце ад 0 да 14 гадоў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://finance.yahoo.com/m/b39c8860-9f0d-35a7-834b-026ac947a05d/viacom%E2%80%99s-nickelodeon-remains.html|title=Viacom’s Nickelodeon Remains Driving Force for Media Segment|website=Yahoo Finance|date=2018-01-03|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Канал быў упершыню пратэставаны ў 1977 годзе як частка QUBE, ранняй сістэмы кабельнага тэлебачання, трансляваны ў [[Калумбус (Агая)|Калумбусе]], штат [[Агая]]. На канале «C-3» у эфір выходзіла навучалае шоу «Pinwheel», распрацаванае Вівіянам Хорнерам. «Pinwheel» добра зарэкамендаваў сябе ў абанентаў QUBE, і Хорнер імкнуўся пашырыць сваю праграму да паўнавартаснага канала на нацыянальным тэлебачанні. Канал быў названы «Nickelodeon» і быў запушчаны для новай агульнанацыянальнай аўдыторыі 1 красавіка 1979 года з першай праграмай «Pinwheel». Канал першапачаткова быў бясплатны і не паказваў рэкламу да 1984 года. Заснавальнікам быў Warner Communications (цяпер WarnerMedia, уладальнік тэлеканалаў: [[Cartoon Network]], Boomerang, Adult Swim і HBO), у канчатковым выніку прадаў Nickelodeon разам з даччынымі каналамі MTV і VH1 кампаніі Viacom ў 1986 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://tedium.co/2018/06/26/qube-cable-television-history/|title=QUBE Interactive Television History: It Came From Columbus|website=Tedium: The Dull Side of the Internet.|date=2018-06-28|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nickelodeon#CITEREFHendershot2004|загаловак=Nickelodeon|год=2024-08-18|мова=ru|выданне=Википедия}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-23112505.html|title=NICKELODEON 20TH BIRTHDAY FROM GREEN SLIME TO PRIME TIME, THE KIDS NETWORK CELEBRATES WITH LOTS OF SPECIAL EVENTS - Buffalo News {{!}} HighBeam Research|website=web.archive.org|date=2011-06-24|access-date=2024-08-30|archive-date=24 чэрвеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110624034539/http://www.highbeam.com/doc/1P2-23112505.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

На працягу ўсёй сваёй гісторыі Nickelodeon ўводзіў даччыныя каналы і тэматычныя праграмныя блокі. 4 студзеня 1988 года з'явіўся Nick Jr, дзённы блок, прызначаны для дзяцей дашкольнага ўзросту, пазней 2 лютага 1999 года быў запушчаны як тэлеканал. 11 жніўня 1991 года з'явіўся яшчэ адзін блок — Nicktoons. Неўзабаве ў 2002 годзе, Nicktoons ў канчатковым выніку быў прадстаўлены як асобны тэлеканал. У 1999 годзе Nickelodeon ў партнёрстве з Sesame Workshop запусцілі Noggin, адукацыйны канал. Два блокі, прызначаныя для падлеткавай аўдыторыі: Teennick і TheN былі аб'яднаны ў асобны канал Teenick ў 2009 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://decider.com/2016/06/14/the-oral-history-of-nicktoons-part-i-how-the-storied-animation-block-came-to-be/|title=The Oral History of ‘Nicktoons’, Part I: How The Storied Animation Block Came To Be {{!}} Decider|date=2016-06-14|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-apr-29-ca-43989-story.html|title=Educational Cable Outlet for Children Is Announced|first=Jane|last=Hall|website=Los Angeles Times|date=1998-04-29|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt; 4 сакавіка 2023 года быў выраблены рэбрэндынг, які ўключаў абноўленую версію лагатыпа і новае афармленне. Сам лагатып захоўвае шрыфт 2009 года, аднак цяпер дадае знакамітую кляксу, падобную з варыянтам 1984 года.

У 1994 годзе Nickelodeon запусціў «Вялікую дапамогу», якая спарадзіла дадатковую праграму «Вялікая зялёная дапамога» ў 2007 годзе. Праграма прызначана для актыўнасці дзяцей і захавання навакольнага асяроддзя. У тым жа годзе канал прыбраў з сеткі вяшчання «You Can't Do That on Television» (шоў завяршылася яшчэ ў 1990-м годзе, аднак на Nickelodeon яшчэ чатыры гады паказвалі паўторы) і замяніў яго новым скетч‐шоў «All That», які паклаў пачатак у кар'еры некалькіх акцёраў: Кінана Томпсана, Амандэ Байнс і Джэймі Лін Спірс. Дэн Шнайдэр, адзін з выканаўчых прадзюсараў шоў, будзе ствараць і прадзюсаваць шматлікія серыялы для Nickelodeon, уключаючы: «Шоў Аманды», «Дрэйк і Джош», «Зоўі 101», «iCarly», «Вікторыя-пераможца», «Сэм і Кэт», «Небяспечны Генры» і «Гульняробы'''»''' аж да пачатку 2018 года. Таксама ў 1994 годзе выйшаў мультсерыял «ААА!!! Сапраўдныя монстры», які таксама стаў хітом канала.1 мая 1999 года адразу пасля ўручэння ўзнагароды Kids' Choice Awards на канале быў паказаны анонс мультсерыяла «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]». Ён стаў самым папулярным у гісторыі канала і застаецца вельмі папулярным па гэты дзень.

Па стане на верасень 2018 года, канал Nickelodeon маглі прымаць каля 87,167 млн хатніх гаспадарак у ЗША.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://awfulannouncing.com/espn/nielsen-coverage-estimates-september-espn-nbcsn-nbatv-mlbn-nfln.html|title=Nielsen coverage estimates for September see gains at ESPN networks, NBCSN, and NBA TV, drops at MLBN and NFLN|first=Andrew|last=Bucholtz|website=Awful Announcing|date=2018-09-10|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;

== Nick Jr ==
[[Файл:Nick Jr. logo 2023 (outline).webp|міні|144x144пкс|Лагатып «Nick Jr.»]]
'''Nick Jr.''' — дзіцячы тэлевізійны канал. Пачаў сваё вяшчанне 4 студзеня 1989 года як блок на Nickelodeon. 2 лютага 1999 года тэлеканал запусціў сваё ўласнае асобнае тэлевяшчанне на ўсёй тэрыторыі ЗША. У асноўным транслюе мультсерыялы сваёй вытворчасці для самых маленькіх дзяцей ад 1 да 7 гадоў, такія як «Шчанячы патруль», «Блэйз і цуда-машынкі», «[[Даша-падарожніца]]», «Rusty Rivers», «Shimmer and Shine», «Нэла, адважная прынцэса», «Sunny Day», «Крылаты патруль», а таксама іншыя мультсерыялы іншага вытворчасці «Тры каты», «Новыя прыгоды», «Дзеткі», «Свінка Пэпа», «[[Аватар: Апошні з народу паветра]]» і іншыя. У 2009 годзе тэлеканал запусціў сваё HD-вяшчанне, а ў 2010 годзе перайшоў на шырокафарматнае вяшчанне 16:9. Таксама тэлеканал вяшчае на тэрыторыі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Германія|Германіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|краін СНД]] і шэрагу іншых краін свету.

== Дзейнасць ==
З 1993 па 1995 год Nickelodeon адкрыў міжнародныя каналы для [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Германія|Германіі]]. Праз год сетка ажыццяўляла вяшчанне ўжо ў 70 краінах свету. З сярэдзіны 1990-х і пачатку 2000-х гадоў Nickelodeon як брэнд істотна пашырыўся, выпускаючы каналы з улікам моўных і культурных адрозненняў для розных краін і тэрыторый па ўсім свеце, уключаючы [[Еўропа|Еўропу]], [[Азія|Азію]], [[Акіянія|Акіянію]] і [[Канада|Канаду]], таксама ліцэнзаваў некаторыя свае творы на англійскай і іншых мясцовых мовах. У 2017 годзе кампанія Nickelodeon стварыла гукавыя дарожкі на латышскай, літоўскай і на эстонскай для [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літвы]] і [[Эстонія|Эстоніі]]. У 2022 годзе кампанія Nickelodeon пачала тэлевяшчанне ў [[Казахстан|Казахстане]] пад назвай Nickelodeon HD.

== Крыніцы ==
&lt;references /&gt;
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Тэлеканалы ЗША]]</text>
      <sha1>lybm1mhjr3gnkrrt5liglrdhluhfij7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Рубанкі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>778199</id>
    <revision>
      <id>5141238</id>
      <parentid>4882745</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>няма сувязі</comment>
      <origin>5141238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="tv3apoimnjkhraqxzvdidnhix95dj4i" xml:space="preserve">{{Cat main|Рубанак}}

{{Commons category|Planes (tools)}}

[[Катэгорыя:Сталярныя інструменты]]</text>
      <sha1>tv3apoimnjkhraqxzvdidnhix95dj4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:УС РФ за мяжой</title>
    <ns>10</ns>
    <id>786421</id>
    <revision>
      <id>5141193</id>
      <parentid>5132045</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="6xto2b12phcuqwc3rd8wirnsj8zzbbi" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя           = УС РФ за мяжой
| загаловак     = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы]] і [[Пагранічная служба Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі|Пагранічная служба ФСБ]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] за мяжой
| state         =  &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|выява                     = 
|стыль_цела                = &lt;!-- (або &quot;стыль =&quot; калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --&gt;
|стыль_загалоўкаў          = 
|стыль_спісаў              = 
|стыль_няцотных            = 
|стыль_цотных              = background:#f0f0f0
|клас_спісаў               = hlist hlist-items-nowrap

| зверху        = 

| група1       = Ваенныя базы
| спіс1       = 
* [[4-я гвардзейская ваенная база|4-я расійская ваенная база]] 
* [[7-я расійская ваенная база]] 
* [[102-я расійская ваенная база]]
* [[201-я расійская ваенная база]]

| група2       =Групы войск
| спіс2       = 
* [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|Таджыкістан]]
* [[Група расійскіх войск у Закаўказзі|Закаўказзе]]
* [[Групоўка расійскіх войск у Сірыі|Сірыя]]
* [[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне|Украіна]]
* [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі|Прыднястроўе]]
* [[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі|Беларусь]]
* [[Паўночна-Заходняя група войск|Прыбалтыка]]

|група3 = Ваенна-&lt;br&gt;марскі флот
|спіс3=
* [[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|Аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры]]
* [[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]
* [[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі]]
* [[Камрань (база)|Камрань]]
* [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]
* [[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]
|група4 = Паветрана-&lt;br&gt;касмічныя сілы
|спіс4 = 
* [[999-я гвардзейская авіяцыйная база]] 
* [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]]
* [[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы асобны радыётэхнічны вузел]]
* [[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]
|група5 = Іншае
|спіс5 = 
* [[Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой]]
* [[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]
* [[Ачамчыра (пункт базавання)|Ачамчыра]]
* [[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]
|група6 = Завершаныя &lt;br&gt;міратворчыя&lt;br&gt;місіі
|спіс6 = 
* [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру ў Абхазіі]]
* [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру ў Паўднёвай Асеціі]]
* [[UNPROFOR]]
* [[SFOR]]
* [[KFOR]] 
* [[	Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]
* [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|Міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]
| знізу         = 
}}
&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны:Узброеныя сілы паводле краін]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xto2b12phcuqwc3rd8wirnsj8zzbbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141194</id>
      <parentid>5141193</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4513" sha1="ceclwf8n1ap7bgyjsu6up32xrjk4scr" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя           = УС РФ за мяжой
| загаловак     = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы]] і [[Пагранічная служба Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі|Пагранічная служба ФСБ]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] за мяжой
| state         =  &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|выява                     = 
|стыль_цела                = &lt;!-- (або &quot;стыль =&quot; калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --&gt;
|стыль_загалоўкаў          = 
|стыль_спісаў              = 
|стыль_няцотных            = 
|стыль_цотных              = background:#f0f0f0
|клас_спісаў               = hlist hlist-items-nowrap

| зверху        = 

| група1       = Ваенныя базы
| спіс1       = 
* [[4-я гвардзейская ваенная база|4-я расійская ваенная база]] 
* [[7-я расійская ваенная база]] 
* [[102-я расійская ваенная база]]
* [[201-я расійская ваенная база]]

| група2       =Групы войск
| спіс2       = 
* [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|Таджыкістан]]
* [[Група расійскіх войск у Закаўказзі|Закаўказзе]]
* [[Групоўка расійскіх войск у Сірыі|Сірыя]]
* [[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне|Украіна]]
* [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі|Прыднястроўе]]
* [[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі|Беларусь]]
* [[Паўночна-Заходняя група войск|Прыбалтыка]]

|група3 = Ваенна-&lt;br&gt;марскі флот
|спіс3=
* [[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|Аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры]]
* [[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]
* [[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі]]
* [[Камрань (база)|Камрань]]
* [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]
* [[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]
|група4 = Паветрана-&lt;br&gt;касмічныя сілы
|спіс4 = 
* [[999-я гвардзейская авіяцыйная база]] 
* [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]]
* [[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы асобны радыётэхнічны вузел]]
* [[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]
|група5 = Іншае
|спіс5 = 
* [[Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой]]
* [[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]
* [[Ачамчыра (пункт базавання)|Ачамчыра]]
* [[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]
|група6 = Завершаныя &lt;br&gt;міратворчыя&lt;br&gt;місіі
|спіс6 = 
* [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру ў Абхазіі]]
* [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру ў Паўднёвай Асеціі]]
* [[UNPROFOR]]
* [[SFOR]]
* [[KFOR]] 
* [[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]
* [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|Міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]
| знізу         = 
}}
&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны:Узброеныя сілы паводле краін]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ceclwf8n1ap7bgyjsu6up32xrjk4scr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стэфан Луцкевіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788819</id>
    <revision>
      <id>5141243</id>
      <parentid>5004383</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15805" sha1="43lzjjr3lo5ccak4aiu2e55qogzmouf" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Луцкевіч}}
{{навуковец}}
'''Стэфан Луцкевіч''', часам '''Сцяпан Іванавіч Луцкевіч''' ([[30 жніўня]] [[1889]], [[Лібава]] — [[1947]], [[Манчагорск]], [[Мурманская вобласць]]) — беларускі [[лекар]]. Малодшы брат лідараў нацыянальнага руху пачатку XX стагоддзя [[Іван Луцкевіч|Івана]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевічаў]].

== Паходжанне ==
Паходзіў са збяднелага [[Шляхта|шляхецкага]] роду [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Навіна (герб)|герба Навіна]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=http://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Spadcyna_1_1991.pdf|ref=Крывіцкі Л.|аўтар=[[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Крывіцкі Л.]]|загаловак=Нельга абысці маўчаннем|год=1991|выданне=[[Спадчына (1989)|Спадчына]]|нумар=1|старонкі=10|issn=0236-1019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620130412/http://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Spadcyna_1_1991.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620130412/http://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Spadcyna_1_1991.pdf|archive-date=20 чэрвеня 2017|archivedate=20 чэрвеня 2017}}&lt;/ref&gt;. Бацька — [[Ян Баляслаў Луцкевіч|Ян Баляслаў (Іван Якімавіч) Луцкевіч]] — вайсковец [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], удзельнік [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] ў чыне капітана, за баявыя заслугі ў абароне [[Севастопаль|Севастопаля]] быў узнагароджаны крыжамі Святога Георгія і Святой Ганны і двума медалямі. На вайне быў паранены, з войска дэмабілізаваўся. Сваёй маёмасці Ян Баляслаў не меў&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Вядома, што ў 1860-х гадах быў арандатарам маёнтка пана Вайніловіча ў Тарасевічах Бабруйскага павета Мінскай губерні. Верагодна, у гэты час ён пазнаёміўся з [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам]], з якім у далейшым меў прыяцельскія стасункі, Дунін-Марцінкевіч у 1868 годзе прысвяціў Луцкевічу верш [[Беларуская мова|па-беларуску]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Першай жонкай Яна Баляслава была Казіміра Асяцімская, у іх нарадзіліся дзве дачкі: Станіслава (1877—1953) і Марыя Алёйзія (1876—1914). Пані Казіміра памерла ў 1878 ці 1879 годзе&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{кніга|ref=Сідарэвіч А.|спасылка=https://store.arche.by/download-file/show/6693|загаловак=Антон Луцкевіч. Да гісторыі беларускага руху|адказны=Сідарэвіч Анатоль укладанне, прадмова, каментар, індэкс імёнаў|год=2010|частка=Сідарэвіч А. Антон Луцкевіч і яго роля ў беларускім руху|месца=Вільня—Беласток|выдавецтва=Інстытут беларусісістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства|старонкі=7—21|старонак=346|isbn=83-60456-26-7|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218224241/https://store.arche.by/download-file/show/6693|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191218224241/https://store.arche.by/download-file/show/6693|archive-date=18 снежня 2019|archivedate=18 снежня 2019}}&lt;/ref&gt;.

Увесну 1880 года Ян Баляслаў павянчаўся другі раз&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, з Зоф’яй Лычкоўскай, дачкой уладальніка невялікага фальварка [[Фальварак Ракуцёўшчына|Ракуцёўшчына]], каля мястэчка [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Краснага]]. Зоф’я да фальварка дачынення ўжо не мела, але ў спадчыну ёй застаўся невялікі драўляны дом на Садовай вуліцы ў [[Мінск]]у&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. У Яна Баляслава і Зоф’і было пяць дзяцей: [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Ян Герман]] (Іван; 1881—1919), Вікторыя (памерла ў маленстве; ?—?), [[Антон Луцкевіч|Антон]] (1884—1942), Эмілія (1886—1974), Стэфан (Сцяпан; 1889—1947)&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Біяграфія ==
[[Файл:Стэфан Луцкевіч 05.jpg|злева|міні|Стэфан Луцкевіч]]

=== Раннія гады ===
Стэфан Луцкевіч нарадзіўся ў [[Лібава|Лібаве]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.moypolk.ru/soldier/luckevich-stepan-stefan-ivanovich|title=Бессмертный полк. Санкт-Петербург. Луцкевич Степан (Стефан) Иванович|website=www.moypolk.ru|date=2014-05-07|access-date=2025-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/54850853/_%D0%9D%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D1%9E_%D0%B4%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%BE%D1%9E_%D1%83%D1%81%D1%8E%D0%B4%D1%8B_%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%96_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D1%88%D1%8B_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D1%96_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0|аўтар=Юрый Тамковіч|загаловак=&amp;quot;Належаў да беларускіх гурткоў усюды, дзе такія былі&amp;quot; Малодшы Луцкевіч, брат Антона і Івана|год=2021-01-01}}&lt;/ref&gt;, дзе служыў на чыгунцы яго бацька Ян Баляслаў. Ахрышчаны ў прыходскім касцёле Лібавы. Пазней у аўтабіяграфіях пазначаў месцам нараджэння Мінск&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Стэфан быў названы ў гонар дзядзькі — Стэфана Луцкевіча, удзельніка [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], які загінуў у 1863 годзе&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. У дакументах, у залежнасці ад краіны і часу Стэфан Луцкевіч запісваецца як Стэфан Іванавіч, Стэфан Іванавіч Баляслававіч, Сцяпан Іванавіч&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Вучыўся ў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай мужчынскай гімназіі]], адкуль выгнаны за забастоўку ў часе [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905 года]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. У чэрвені 1909 года скончыў прыватную гімназію Лянтоўскай ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбурзе]]. Скончыў медыцынскі факультэт [[Імператарскі Дэрпцкі ўніверсітэт|Юр’еўскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] займаў пасаду малодшага ардынатара [[Выбарг]]скага крапаснога шпіталя № 2 у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Служыў малодшым доктарам ваенна-санітарнага цягніка № 87а. Абслугоўваў армію пад [[Гатчына]]й і [[Краснае Сяло (горад)|Красным Сялом]]. Працаваў на 153 эвакапункце доктарам для даручэнняў галоўнага ўрача шпіталя&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Пасля бальшавіцкага перавароту ў Чырвонай арміі, дзе служыў да 1921 года&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

З 1922 года працуе ўрачом на вёсцы.

=== Беларуская ССР ===
У 1925 годзе пераязджае ў Менск, уладкоўваецца ў шпітальную тэрапеўтычную клініку (ёсць звесткі, што працаваў і ў 2-й клініцы ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта БДУ лекарам-ардынатарам (1925—1928)&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Пасля працуе ардынатарам у [[3-я гарадская клінічная бальніца (Мінск)|3-й Менскай савецкай бальніцы]].

У 1930 годзе [[Раскулачванне|раскулачылі]] маці і сястру [[Янка Купала|Янкі Купалы]], праз значнасць асобы паэты яны змаглі пазбегнуць ссылкі. Улетку 1930 года ў газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» з’явіўся артыкул [[Лукаш Бэндэ|Лукаша Бэндэ]] «Шлях паэта», у якім Янка Купала абвяшчаўся «''ідэолагам буржуазнага нацыянал-адраджанізму''». Неўзабаве Купалу пачалі выклікаць на допыты ў [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ]], яму інкрымінавалася лідарства ў сфабрыкаваным спецслужбамі «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюзе вызвалення Беларусі]]». У лістападзе таго ж года яго паўторна выклікалі ў ДПУ па той жа справе. 20 лістапада 1930 года, пасля допытаў у ДПУ па сфабрыкаваным спецслужбамі справе «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюзе вызвалення Беларусі]]», Янка Купала зрабіў спробу самагубства, распароўшы сабе жывот, жонка паэта кінулася да Стэфана Луцкевіча, які жыў па суседстве. Ён аказаў першую дапамогу, пасля чаго Купалу даставілі ў бальніцу і той змог выздаравець&lt;ref&gt;{{cite web|language=be|url=https://news.arche.by/by/page/talks/historya-navuka-talks/11613|title=Чаму Янка Купала зрабіў сабе харакіры?|author=Глеб Лабадзенка|author-link=Глеб Паўлавіч Лабадзенка|date=2013|publisher=news.arche.by (Народная Воля)|archive-url=https://web.archive.org/web/20220914224954/https://news.arche.by/by/page/talks/historya-navuka-talks/11613|archive-date=14 верасня 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://padabayki.site/bellitaratyra/tsikavyya-fakty-z-zhytstsya-yanki-kupaly/|title=Цікавыя факты з жыцця Янкі Купалы|website=Падабайкі роднай мове|date=2016-10-27|access-date=2025-06-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Трапіў пад [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|палітычныя рэпрэсіі]]. Быў арыштаваны 18 снежня 1933 года ў [[Менск]]у, па месцы жыхарства: [[Кастрычніцкая вуліца (Мінск)|вуліца Кастрычніцкая]], дом 27, кватэра 4. Асуджаны 22 сакавіка 1934 года як «член контррэвалюцыйнай падрыўной арганізацыі» на тры гады пазбаўлення волі. Этапаваны ў [[Карэльская АССР|Карэльскую АССР]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Крыніцы/Рэпрэсаваныя медыцынскія і ветэрынарныя работнікі Беларусі|артыкул=ЛУЦКЕВІЧ (ЛУЦКЕВИЧ) Сцяпан Іванавіч|старонкі=369}}&lt;/ref&gt; на [[Беламорканал]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Разам з ім у ссылку паехала жонка Надзея. З Луцкевічам праходзілі па адной справе (№ 6743-с; захоўваецца ў [[Архіў КДБ Беларусі|архіве КДБ Беларусі]]) больш за 25 асоб з вышэйшай медыцынскай адукацыяй, пазней рэабілітаваныя 27 ліпеня 1956 года калегіяй [[Вярхоўны Суд БССР|Вярхоўнага суда БССР]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.[[Файл:Стэфан Луцкевіч 01.jpg|міні|Стэфан Луцкевіч другі справа]]
У час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1941 годзе мабілізаваны ў [[Карэльскі фронт|Карэла-Фінскі фронт]] у якасці доктара. Меў званне ваеннага доктара 3-га рангу. Служыў начальнікам медыцынскага аддзялення армейскага палявога шпіталя № 2765&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Звольнены з шэрагаў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] па хваробе (сухоты) у жніўні 1943 года.

З жонкай пераязджае ў Манчагорск, дзе жыла яго пляменніца доктарка Марыя Шабуня, высланая з БССР. Памёр ад сухотаў у 1947 годзе, пахаваны ў горадзе [[Манчагорск]]у [[Мурманская вобласць|Мурманскай вобласці]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;, жонка памерла ў 1953 годзе і пахаваная там жа&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Рэпрэсаваныя медыцынскія і ветэрынарныя работнікі Беларусі|артыкул=ЛУЦКЕВІЧ (ЛУЦКЕВИЧ) Сцяпан Іванавіч|старонкі=369}}
{{продкі}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Луцкевіч Стэфан}}
[[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу]]</text>
      <sha1>43lzjjr3lo5ccak4aiu2e55qogzmouf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крысціна Крагельская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790732</id>
    <revision>
      <id>5141140</id>
      <parentid>5068008</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17571" sha1="myfan4vq0853ung9wejktgd3lcot0bd" xml:space="preserve">{{Пісьменніца}}
'''Крысціна Крагельская''' ({{lang-pl|Krystyna Krahelska}}, псеўданім «Данута»; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Паэзія|паэтка]], скаўт, [[Медыцынская сястра|медсястра]], [[Этнаграфія|этнограф]], салдат [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], удзельніца [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://www.1944.pl/powstancze-biogramy/krystyna-krahelska,828.html|title=Powstańcze Biogramy - Krystyna Krahelska|website=www.1944.pl|access-date=2025-08-07}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне. Раннія гады ===
Нарадзілася ў сямейным маёнтку [[Мазуркі]] на рацэ [[Шчара]] каля [[Баранавічы|Баранавічаў]], у тагачасным Слуцкім павеце Мінскай губерні. Дачка [[Ян Крагельскі|Яна Крагельскага]], [[інжынер]]а, пазней афіцэра [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскага]], старасты і [[Палескае ваяводства|ваяводы Палесся]] з 1926 па 1932 год, і Яніны Буры, біёлага. Была пляменніцай [[Ванда Крахельская-Філіповіч|Ванды Крагельскай-Філіповіч]] (удзельніцы замаху на расійскага генерал-губернатара [[Георгій Скалон|Георгія Скалона]]). Гэта была тыповая [[Інтэлігенцыя|інтэлігенцкая]] сям’я.

З 1928 была членам Польскага скаўцкага таварыства (ZHP), у 1929—1932 узначальвала атрад «ваўчанят». У 1931 ўдзельнічала ў складзе польскай дэлегацыі на Славянскім скаўцкім злёце ў [[Прага|Празе]]. У 1932 здала выпускны экзамен у гімназіі імя Рамуальда Траўгута ў [[Брэст|Брэсце]].

З кастрычніка 1932 вывучала [[Геаграфія|геаграфію]] і [[Гісторыя|гісторыю]], а пасля перайшла вучыцца на [[Этнаграфія|этнаграфію]] на [[Варшаўскі ўніверсітэт|факультэце гуманітарных навук Варшаўскага ўніверсітэта]], дзе была падапапечнай [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ]]. Некалькі разоў выконвала рэгіянальныя песні (у тым ліку, беларускія) перад мікрафонамі [[Польскае Радыё|Польскага радыё]] ў [[Вільня|Вільні]] і [[Варшава|Варшаве]]. У маі 1939 здала дыпломны экзамен.[[Файл:Syrenka_warszawska0205.jpg|міні|Помнік Русалцы, для якога пазіравала паэтка|злева]]У 1936—1937 пазіравала Людвіцы Нічовай для помніка «Русалка (Syrena)». Нічова апісвала Крагельскую як «высокую, добра складзеную, моцную дзяўчыну славянскай, а дакладней польскай, прыгажосці». Крысціна прыняла прапанову скульптара, але не абвясціла пра гэта сваім сябрам. Аднак твар Русалкі не яе, і скульптура пачала асацыявацца з Крагельскай толькі пасля [[Другая сусветная вайна|вайны]], калі Нічова раскрыла прозвішча ў інтэрв’ю. Аднак у сакавіку 1937 года [[Марыя Дамброўская]] запісала ў сваім дзённіку: «''(…) мы ідзём у майстэрню пані Краскоўскай-Нічовай, каб паглядзець на помнік „Русалка“ (…) Для гэтага помніка пазіравала Крыся Крагельская, дачка ваяводы.'' ''Прыгожая, як русалка, і спявае, як русалка''».

=== Другая сусветная вайна ===
У верасні 1939 года заспела ўваход савецкіх войскаў у [[Гродна|Гродне]], што пазней апісала ў вершах («Гродзенскія ўспаміны»), адтуль перабралася ў нацысцкую зону акупацыі. Напачатку засталася ў Варшаве, а затым працавала ў Дзяржаўным інстытуце сельскай гаспадаркі ў [[Пулавы|Пулавах]]. З снежня 1939 года актыўна ўдзельнічала ў падпольным руху ў [[Саюз узброенай барацьбы|Саюзе ўзброенай барацьбы]]. Служыла сувязной і кур’ерам для спецыяльных заданняў у Наваградчыне. Перавозіла зброю, праходзіла падрыхтоўку ў санітарнай службе, а ў 1943—1944 гадах працавала медсястрой у раённай бальніцы ў [[Уладава|Влодаве]]. Як медсястра ездзіла ў партызанскія атрады і рыхтавала дзяўчат для санітарнай службы.

=== Варшаўскае паўстанне ===
[[Файл:Dom_Prasy_ul._Marszałkowska_3_w_Warszawie.jpg|міні|Дом прэсы на вуліцы [[Маршалкоўская вуліца (Варшава)|Маршалкоўскай]], 3/5, каля якога была смяротна паранена Крысціна Крагельская]]З мая 1944 была ў Кракаве, а з сярэдзіны ліпеня 1944 зноў у Варшаве. Падчас [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] была прызначана медыкам у 1108-ы ўзвод (камандзір: другі лейтэнант [[Караль Урублеўскі]], кодавае імя «Врон») у складзе 3-га эскадрону 1-й дывізіі «Елень» 7-га Люблінскага палка ўланаў Арміі Краёвай пад кодавай мянушкай «Данута». 1 жніўня падчас атакі ўзвода з боку вуліцы Польнай на будынак Дома друку па адрасе вуліца [[Маршалкоўская вуліца (Варшава)|Маршалкоўская]], 3/5 (у тым ліку рэдакцыя і друкарня «Новага кур’ера Варшаўскага»), ратуючы параненага калегу, яна атрымала тры кулі ў грудзі. Ёй зрабілі аперацыю ў паўстанцкім шпіталі па адрасе вуліца Польная, 34, але раніцай 2 жніўня памерла ад атрыманых ран.

Яе пахавалі ў садзе дома па адрасе вуліца Польна, 36. Пасля вайны яе цела было эксгумавана і перанесена на старыя могілкі ў [[Служаў|Служаве]]. На надмагіллі быў выгравіраваны першы куплет яе песні «Гэй, хлопцы, штык на стрэльбу». Пасмяротна павышана да звання сяржанта ўзвода Арміі Краёвай і ўзнагароджана ордэнамі.

== Этнаграфічны ўнёсак ==
[[Файл:Krystyna_Krahelska_Muzeum_Powstania_Warszawskiego_01.JPG|міні|Фрагмент выставы, прысвечанай Крагельскай, у Музеі Варшаўскага паўстання]]
Яе маці сябравала з Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц-Енджэевічовай, адной з ключавых постацей для развіцця навуковай этнаграфіі ў Вільні і Варшаве. Ужо ў дзяцінстве брала ўдзел у этнаграфічных экспедыцыях, якія ладзіла яе маці, дзе запісвалі народныя песні, збіралі прадметы побыту, якія перасылаліся ў музеі Вільні і Варшавы. Таму пераход да вывучэння этнаграфіі ў Варшаўскім універсітэце быў цалкам падрыхтаваны папярэднім досведам.

Падчас летняй практыкі збірала матэрыялы па тэме «Ткацтва і бондарства на Гуцульшчыне». Яе дыпломная праца называлася «Інтэрпрэтацыя палескай кашулі (сарочкі)». Тэрыторыяй яе этнаграфічных даследаванняў была вёска [[Мазуркі]], размешчаная на рацэ Шчара, прытоку Нёмана (з 1875 года гэты маёнтак належаў сям’і Крагельскіх).

У сувязі з Вялікай сусветнай выставай 1937 года ў Парыжы, на якой павінны былі быць прадстаўлены лялькі і танцавальныя мадэлі з усяго свету, загадчыца кафедры польскай этнаграфіі Варшаўскага ўніверсітэта Ц. Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройц-Енджэевічава вырашыла прадставіць польскія народныя танцы. Карпатлівая праца вялікага калектыву кафедры (якая ўключала палявыя даследаванні, капіраванне тканін, вышыўкі, металічныя ўпрыгожванні і г.д.) паклала пачатак стварэнню архіва польскага народнага танца. Крысціна Крагельская рыхтавала для гэтай выставы экспазіцыю пра беларускі танец «лянок».

Прымала ўдзел у радыёконкурсе па запісванні народных песень. Песні, якія яна запісала ў 1937 у Мазурках, [[Нядзведзіца|Нядзведзіцы]] і Баранавічах, часткова захаваліся ў фондах Цэнтральнага фанаграфічнага архіва. Валодаючы прыгожым голасам і веданнем многіх польскіх, беларускіх і ўкраінскіх народных песень, яна выступала ў радыёперадачы «Уся Польшча спявае», ініцыяванай у 1935 годзе Б. Руткоўскім.

18 чэрвеня 1939 абараніла ў Варшаўскім універсітэце магістарскую працу на тэму «Абрадавы год ў вёсцы Мазуркі», якая атрымала высокую адзнаку&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etnoznawcy.pl/biogram/krystyna-krahelska/|title=Krystyna Krahelska - ETNOznawcy|website=etnoznawcy.pl|access-date=2025-08-07}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Пісала вершы і песні з 1928 года. Сваю найбольш вядомую песню «Hej chłopcy, bagnet na broń» напісала ў студзені 1943 для салдат «Басты». Песня стала самай папулярнай салдацкай песняй польскага падполля і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]]. Тэкст быў упершыню апублікаваны ў падпольным часопісе 20 лістапада 1943, а пасля некалькі разоў перадрукоўваўся ў паўстанцкім друку і ў дзвюх падпольных анталогіях 1944 года.

Падчас акупацыі таксама былі вядомыя і спяваныя дзве яе ранейшыя песні (напісаныя ў 1941—1942 гг.): «Калыханка» і «Куявяк».

Пасля вайны выйшлі два зборнікі яе вершаў і песень: «Сумная рака» і «Вершы». Яе тэксты былі выкарыстаны Агай Зар’ян у альбоме «Прыгажосць памірае».

== Узнагароды ==
* [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] — пасмяротна
* Залаты Крыж Заслугі з мячамі — пасмяротна
* Ваенны медаль — пасмяротна
* Крыж Арміі Краёвай — пасмяротна

== Ушанаванне памяці ==
* У сакавіку 1984 імя Крысціны Крагельскай было прысвоена пачатковай школе № 212 у Варшаве .
* У 2007 кальцавая развязка ў варшаўскім раёне Урсынаў, размешчаная на скрыжаванні вуліцы Пласкавіцкай і праспекта Народнай адукацыі, атрымала імя Крысціны Крагельскай &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bip.mazowieckie.pl/2007/33.pdf|title=Uchwała Nr IV/32/2007 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 11 stycznia 2007 r. w sprawie nadania nazwy rondu w Dzielnicy Ursynów m.st. Warszawy.|website=bip.mazowieckie.pl|date=3 lutego 2007|pages=4988–4989|access-date=7 жніўня 2025|archive-date=25 мая 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120525164036/http://bip.mazowieckie.pl/2007/33.pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; .
* У 2022 ва [[Уладава|Уладаве]] была адкрыта памятная дошка, прысвечаная Крысціне Крагельскай .

=== Знак гонару ===
Стала патронкай медаля, заснаванага і ўручанага Галоўнай радай Таварыства сяброў Варшавы. «Ганаровы знак Крысціны Крагельскай — у памяць пра Варшаўскае паўстанне» можа быць нададзены фізічнай або юрыдычнай асобае «за выратаванне ад забыцця гераізму салдат і мірных жыхароў падчас Варшаўскага паўстання 1944 года». Прызнаюцца розныя мерапрыемствы, накіраваныя на перадачу памяці пра паўстанне маладому пакаленню. Заяўкі на атрыманне значка могуць падаваць дзяржаўныя і іншыя ўстановы, галоўныя рады ветэранскіх аб’яднанняў, члены Таварыства сяброў Варшавы, рады грамадскіх арганізацый і навучальныя ўстановы.

&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Файл:Krahelska_memory_board.JPG|alt=Tablica pamiątkowa poświęcona Krystynie Krahelskiej na ścianie Pałacu Czartoryskich w Puławach| Памятная дошка Крысціне Крагельскай на сцяне палаца Чартарыйскіх у [[Пулавы|Пулавах]]
Файл:Tablica_upamiętniająca_Krystynę_Krahelską_na_ul._Rakowieckiej_w_Warszawie_(2).jpg|alt=Tablica upamiętniająca Krystynę Krahelską przy ul. Rakowieckiej 57 w Warszawie, gdzie mieszkała w latach 1936–1939| Мемарыяльная дошка ў памяць пра Крысціну Крагельскую на вуліцы Ракавецкай, 57 у Варшаве, дзе яна жыла з 1936 па 1939 год.
Файл:Grob234.jpg| Карта могілак на вуліцы Фоса з месцазнаходжаннем магілы Крысціны Крагельскай
Файл:Grób_Krystyny_Krahelskiej_2015.JPG|alt=Grób Krystyny Krahelskiej| Магіла Крысціны Крагельскай
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{ВС}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе]]
[[Катэгорыя:Паэты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры крыжа Храбрых]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]]</text>
      <sha1>myfan4vq0853ung9wejktgd3lcot0bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Рагачоўскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791123</id>
    <revision>
      <id>5141327</id>
      <parentid>5025128</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4976" sha1="egtkcn2d34z8y9k9srkjm62qny1z4pn" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна = [[Беларусь]]
 | назва = Суд Рагачоўскага раёна
 | арыгінальная назва = 
 | эмблема = 
 | апісанне эмблемы = 
 | подпіс да эмблемы = 
 | від = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя = [[Рагачоўскі раён]]
 | орган абскарджання = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны = 
 | мова = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва = 
 | тэрмін службы = 5 гадоў
 | пасада главы = Старшыня
   | глава = [[Ірына Васілеўна Прадун]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247673, [[Гомельская вобласць]], г. [[Рагачоў]], [[Вуліца Валадарскага (Рагачоў)|вул. Валадарскага]], 57
 | lat_dir = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/c3e0e5dc0ca826e0.html court.gov.by]
}}

'''Суд Рагачоўскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]]. Размешчаны ў [[Рагачоў|Рагачове]], у будынку па [[Вуліца Валадарскага (Рагачоў)|вуліцы Валадарскага]], 57.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Ірына Васілеўна Прадун]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/c3e0e5dc0ca826e0.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Рагачова]]
[[Катэгорыя:Рагачоўскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>egtkcn2d34z8y9k9srkjm62qny1z4pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Петрыкаўскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791124</id>
    <revision>
      <id>5141324</id>
      <parentid>5025129</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5264" sha1="eb820twhtq8f3nc4vs57gtp39yvye5i" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Петрыкаўскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Петрыкаўскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Алег Уладзіміравіч Касцючэнка]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247912, [[Гомельская вобласць]], г. [[Петрыкаў]], [[Вуліца Карла Лібкнехта (Петрыкаў)|вул. К. Лібкнехта]], 1
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/fd8d99d7236151a0.html court.gov.by]
}}

'''Суд Петрыкаўскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]]. Размешчаны ў [[Петрыкаў|Петрыкаве]], у будынку па [[Вуліца Карла Лібкнехта (Петрыкаў)|вуліцы К. Лібкнехта]], 1.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Алег Уладзіміравіч Касцючэнка]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/fd8d99d7236151a0.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Петрыкава]]
[[Катэгорыя:Петрыкаўскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>eb820twhtq8f3nc4vs57gtp39yvye5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Брагінскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791125</id>
    <revision>
      <id>5141267</id>
      <parentid>5025130</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5212" sha1="64q3m4kado0cj6dqb1nvdpzs162y2ck" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Брагінскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Брагінскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Марыя Анатолеўна Гаўрыленка]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247632, [[Гомельская вобласць]], г.п. [[Брагін]], [[Вуліца Савецкая (Брагін)|вул. Савецкая]], 92
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/d2fefc5990baf546.html court.gov.by]
}}

'''Суд Брагінскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]]. Размешчаны ў [[Брагін|Брагіне]], у будынку па [[Савецкая вуліца (Брагін)|вуліцы Савецкай]], 92.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Марыя Анатолеўна Гаўрыленка]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/d2fefc5990baf546.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Брагіна]]
[[Катэгорыя:Брагінскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>64q3m4kado0cj6dqb1nvdpzs162y2ck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Буда-Кашалёўскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791126</id>
    <revision>
      <id>5141269</id>
      <parentid>5025131</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5383" sha1="3q392grzuoef5bggwkl44ixhy1xoeyw" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Буда-Кашалёўскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Буда-Кашалёўскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Святаслаў Анатолевіч Даніч]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247355, [[Гомельская вобласць]], г. [[Буда-Кашалёва]], [[Камсамольская вуліца (Буда-Кашалёва)|вул. Камсамольская]], 17
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/b8b0945df78cec82.html court.gov.by]
}}

'''Суд Буда-Кашалёўскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]]. Размешчаны ў [[Буда-Кашалёва|Буда-Кашалёве]], у будынку па [[Камсамольская вуліца (Буда-Кашалёва)|вуліцы Камсамольскай]], 17.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Святаслаў Анатолевіч Даніч]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/b8b0945df78cec82.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Буда-Кашалёва]]
[[Катэгорыя:Буда-Кашалёўскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>3q392grzuoef5bggwkl44ixhy1xoeyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Веткаўскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791127</id>
    <revision>
      <id>5141272</id>
      <parentid>5025133</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5225" sha1="7wuflo4zx0e9gvm7a41n9hdrc6w0e9w" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Веткаўскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Веткаўскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Вольга Уладзіміраўна Сычова]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247131, [[Гомельская вобласць]], г. [[Ветка]], [[Першамайская вуліца (Ветка)|вул. Першамайская]], 40
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/b52ad58221b7daa1.html court.gov.by]
}}

'''Суд Веткаўскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]]. Размешчаны ў [[Ветка|Ветцы]], у будынку па [[Першамайская вуліца (Ветка)|вуліцы Першамайскай]], 40.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Вольга Уладзіміраўна Сычова]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/b52ad58221b7daa1.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Веткі]]
[[Катэгорыя:Веткаўскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>7wuflo4zx0e9gvm7a41n9hdrc6w0e9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Добрушскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791128</id>
    <revision>
      <id>5141276</id>
      <parentid>5025134</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5213" sha1="e92in9kdvj19gte5b9fqi0od1cvucsx" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Добрушскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Добрушскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Аліна Уладзіміраўна Кошкіна]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247054, [[Гомельская вобласць]], г. [[Добруш]], [[Пушкінская вуліца (Добруш)|вул. Пушкіна]], 13
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/cebb93742e335edf.html court.gov.by]
}}

'''Суд Добрушскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]]. Размешчаны ў [[Добруш|Добрушы]], у будынку па [[Пушкінская вуліца (Добруш)|вуліцы Пушкіна]], 13.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Аліна Уладзіміраўна Кошкіна]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/cebb93742e335edf.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Добруша]]
[[Катэгорыя:Добрушскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>e92in9kdvj19gte5b9fqi0od1cvucsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Ельскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791129</id>
    <revision>
      <id>5141279</id>
      <parentid>5025136</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5310" sha1="q1tbw0uddinem7jq31por6v90q35v1g" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Ельскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Ельскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Яўген Сяргеевіч Карнеявец]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247873, [[Гомельская вобласць]], г. [[Ельск]], [[Вуліца Дзяржынскага (Ельск)|вул. Дзяржынскага]], 7
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/b2e5d2e6000f50af.html court.gov.by]
}}

'''Суд Ельскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Ельскі раён|Ельскага раёна]]. Размешчаны ў [[Ельск|Ельску]], у будынку па [[Вуліца Дзяржынскага (Ельск)|вуліцы Дзяржынскага]], 7.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Яўген Сяргеевіч Карнеявец]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/b2e5d2e6000f50af.html Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230218131509/https://www.court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/b2e5d2e6000f50af.html |date=18 лютага 2023 }} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Ельска]]
[[Катэгорыя:Ельскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>q1tbw0uddinem7jq31por6v90q35v1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Жлобінскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791130</id>
    <revision>
      <id>5141280</id>
      <parentid>5025137</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5241" sha1="rw8kucyi5nmfrjtxqg6v9q4vbph4ng7" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Жыткавіцкага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Жыткавіцкі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Андрэй Рыгоравіч Багданік]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247953, [[Гомельская вобласць]], г. [[Жыткавічы]], [[Паркавая вуліца (Жыткавічы)|вул. Паркавая]], 8
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/d95867b918ddc51e.html court.gov.by]
}}

'''Суд Жыткавіцкага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкага раёна]]. Размешчаны ў [[Жыткавічы|Жыткавічах]], у будынку па [[Паркавая вуліца (Жыткавічы)|вуліцы Паркавай]], 8.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Андрэй Рыгоравіч Багданік]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/d95867b918ddc51e.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Жыткавіч]]
[[Катэгорыя:Жыткавіцкі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>rw8kucyi5nmfrjtxqg6v9q4vbph4ng7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Калінкавіцкага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791131</id>
    <revision>
      <id>5141282</id>
      <parentid>5025139</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5329" sha1="8fz5seg9ameisj892b8u7hteeyhpk2v" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Калінкавіцкага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Калінкавіцкі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Наталля Віктараўна Асадчая]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247710, [[Гомельская вобласць]], г. [[Калінкавічы]], [[вуліца Карла Маркса (Калінкавічы)|вул. Карла Маркса]], 22
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/ca0d566d28a5d45d.html court.gov.by]
}}

'''Суд Калінкавіцкага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]]. Размешчаны ў [[Калінкавічы|Калінкавічах]], у будынку па [[вуліца Карла Маркса (Калінкавічы)|вуліцы Карла Маркса]], 22.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Наталля Віктараўна Асадчая]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/ca0d566d28a5d45d.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Калінкавічаў]]
[[Катэгорыя:Калінкавіцкі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>8fz5seg9ameisj892b8u7hteeyhpk2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Кармянскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791132</id>
    <revision>
      <id>5141287</id>
      <parentid>5025141</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5277" sha1="lcqhnmvdrxao93s6efw19la45u6q014" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Кармянскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Кармянскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Андрэй Віктаравіч Аўсейцаў]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247173, [[Гомельская вобласць]], г.п. [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]], [[вуліца Ільюшчанкі (Карма)|вул. Ільюшчанкі]], 30
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/b56465f536268848.html court.gov.by]
}}

'''Суд Кармянскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Кармянскі раён|Кармянскага раёна]]. Размешчаны ў [[Карма (Кармянскі раён)|Карме]], у будынку па [[вуліца Ільюшчанкі (Карма)|вуліцы Ільюшчанкі]], 30.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Андрэй Віктаравіч Аўсейцаў]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/b56465f536268848.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Кармы]]
[[Катэгорыя:Кармянскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>lcqhnmvdrxao93s6efw19la45u6q014</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Лельчыцкага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791133</id>
    <revision>
      <id>5141297</id>
      <parentid>5025142</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5212" sha1="nshziswqaeok1x63lng24xg9t5akyb7" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Лельчыцкага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Лельчыцкі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Аляксандр Дзмітрыевіч Град]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247841, [[Гомельская вобласць]], г.п. [[Лельчыцы]], [[вуліца Леніна (Лельчыцы)|вул. Леніна]], 3
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/c70063695f96b8cc.html court.gov.by]
}}

'''Суд Лельчыцкага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкага раёна]]. Размешчаны ў [[Лельчыцы|Лельчыцах]], у будынку па [[вуліца Леніна (Лельчыцы)|вуліцы Леніна]], 3.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Аляксандр Дзмітрыевіч Град]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/c70063695f96b8cc.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Лельчыцаў]]
[[Катэгорыя:Лельчыцкі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>nshziswqaeok1x63lng24xg9t5akyb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Лоеўскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791134</id>
    <revision>
      <id>5141305</id>
      <parentid>5025143</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5116" sha1="pde2hf2v2uvfy2l3oecavqkqa9h6ui3" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Лоеўскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Лоеўскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Іван Пятровіч Цалкоў]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247095, [[Гомельская вобласць]], г.п. [[Лоеў]], [[вуліца Леніна (Лоеў)|вул. Леніна]], 1
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/e857a81b1de6eed0.html court.gov.by]
}}

'''Суд Лоеўскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Лоеўскі раён|Лоеўскага раёна]]. Размешчаны ў [[Лоеў|Лоеве]], у будынку па [[вуліца Леніна (Лоеў)|вуліцы Леніна]], 1.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Іван Пятровіч Цалкоў]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/e857a81b1de6eed0.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Лоева]]
[[Катэгорыя:Лоеўскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>pde2hf2v2uvfy2l3oecavqkqa9h6ui3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Светлагорскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791135</id>
    <revision>
      <id>5141332</id>
      <parentid>5025301</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5289" sha1="qqf65gftdv4rsodg0dfg5bntej050dx" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Светлагорскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Светлагорскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Віталь Аляксандравіч Каўбеня]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247434, [[Гомельская вобласць]], г. [[Светлагорск]], [[вуліца Леніна (Светлагорск)|вул. Леніна]], 82
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/f2cecce99edddca7.html court.gov.by]
}}

'''Суд Светлагорскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]]. Размешчаны ў [[Светлагорск|Светлагорску]], у будынку па [[вуліца Леніна (Светлагорск)|вуліцы Леніна]], 82.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Віталь Аляксандравіч Каўбеня]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/f2cecce99edddca7.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Светлагорска]]
[[Катэгорыя:Светлагорскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>qqf65gftdv4rsodg0dfg5bntej050dx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Мазырскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791136</id>
    <revision>
      <id>5141307</id>
      <parentid>5025146</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5231" sha1="m34o67oi97je6gco58harwhm65ot4ev" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Мазырскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Мазырскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Анатоль Мікалаевіч Стрэльчанка]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247772, [[Гомельская вобласць]], г. [[Мазыр]], [[Пралетарская вуліца (Мазыр)|вул. Пралетарская]], 86
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/d282452bd6c62071.html court.gov.by]
}}

'''Суд Мазырскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;. на тэрыторыі [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]]. Размешчаны ў [[Мазыр|Мазыры]], у будынку па [[Пралетарская вуліца (Мазыр)|вуліцы Пралетарскай]], 86.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Анатоль Мікалаевіч Стрэльчанка]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/d282452bd6c62071.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Мазыра]]
[[Катэгорыя:Мазырскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>m34o67oi97je6gco58harwhm65ot4ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Акцябрскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791137</id>
    <revision>
      <id>5141262</id>
      <parentid>5025148</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5386" sha1="9vpfgjqjg0eaere5h0kaov3u2hix52z" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Акцябрскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Акцябрскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Уладзімір Аляксандравіч Васілеўскі]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247319, [[Гомельская вобласць]], г.п. [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], [[Маякоўскага вуліца (Акцябрскі)|вул. Маякоўскага]], 5
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/fef0b0b031e49c03.html court.gov.by]
}}

'''Суд Акцябрскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;. на тэрыторыі [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]]. Размешчаны ў [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскім]], у будынку па [[вуліца Маякоўскага (Акцябрскі)|вуліцы Маякоўскага]], 5.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Уладзімір Аляксандравіч Васілеўскі]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/fef0b0b031e49c03.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Акцябрскага]]
[[Катэгорыя:Акцябрскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>9vpfgjqjg0eaere5h0kaov3u2hix52z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Хойніцкага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791138</id>
    <revision>
      <id>5141337</id>
      <parentid>5025149</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5136" sha1="pqacgysy9ztbdh23yx1dey6ajodau4f" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Хойніцкага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Хойніцкі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Станіслаў Уладзіміравіч Іванюценка]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247622, [[Гомельская вобласць]], г. [[Хойнікі]], [[вуліца Карася (Хойнікі)|вул. Карася]], 19
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/c8bda158dfbe0198.html court.gov.by]
}}

'''Суд Хойніцкага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;. Размешчаны ў [[Хойнікі|Хойніках]], у будынку па [[вуліца Карася (Хойнікі)|вуліцы Карася]], 19.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Станіслаў Уладзіміравіч Іванюценка]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/c8bda158dfbe0198.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Хойнікаў]]
[[Катэгорыя:Хойніцкі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>pqacgysy9ztbdh23yx1dey6ajodau4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Чачэрскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791139</id>
    <revision>
      <id>5141338</id>
      <parentid>5025150</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5121" sha1="8d3g6q2jon95dh59g9zgkv7o79fzwtc" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Чачэрскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Чачэрскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Мікалай Васілевіч Сергеевіч]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247152, [[Гомельская вобласць]], г. [[Чачэрск]], [[вуліца Урыцкага (Чачэрск)|вул. Урыцкага]], 15
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/eedcac799f3c527a.html court.gov.by]
}}

'''Суд Чачэрскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;. Размешчаны ў [[Чачэрск|Чачэрску]], у будынку па [[вуліца Урыцкага (Чачэрск)|вуліцы Урыцкага]], 15.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Мікалай Васілевіч Сергеевіч]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/eedcac799f3c527a.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Чачэрска]]
[[Катэгорыя:Чачэрскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>8d3g6q2jon95dh59g9zgkv7o79fzwtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Нараўлянскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791140</id>
    <revision>
      <id>5141318</id>
      <parentid>5025151</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5123" sha1="24jka4p2aslt9qbhs9u0peoh6nq0h8g" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Нараўлянскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Нараўлянскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Таццяна Васілеўна Акулава]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247802, [[Гомельская вобласць]], г. [[Нароўля]], [[вуліца Леніна (Нароўля)|вул. Леніна]], 40
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/ae9635928e92fe6c.html court.gov.by]
}}

'''Суд Нараўлянскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;. Размешчаны ў [[Нароўля|Нароўлі]], у будынку па [[вуліца Леніна (Нароўля)|вуліцы Леніна]], 40.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Таццяна Васілеўна Акулава]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/ae9635928e92fe6c.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Нароўлі]]
[[Катэгорыя:Нараўлянскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>24jka4p2aslt9qbhs9u0peoh6nq0h8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Жыткавіцкага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791141</id>
    <revision>
      <id>5141281</id>
      <parentid>5025152</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5151" sha1="rf2qma6fpxhnvqzg5w5cmhiavb7ajtq" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Жыткавіцкага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Жыткавіцкі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Андрэй Рыгоравіч Багданік]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 247953, [[Гомельская вобласць]], г. [[Жыткавічы]], [[Паркавая вуліца (Жыткавічы)|вул. Паркавая]], 8
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/d95867b918ddc51e.html court.gov.by]
}}

'''Суд Жыткавіцкага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;. Размешчаны ў [[Жыткавічы|Жыткавічах]], у будынку па [[Паркавая вуліца (Жыткавічы)|вуліцы Паркавай]], 8.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Андрэй Рыгоравіч Багданік]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/d95867b918ddc51e.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Жыткавічаў]]
[[Катэгорыя:Жыткавіцкі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>rf2qma6fpxhnvqzg5w5cmhiavb7ajtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Чыгуначнага раёна г. Гомеля</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791142</id>
    <revision>
      <id>5141341</id>
      <parentid>5025153</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5356" sha1="hgy4dx8fip4udfks84xvihijoa6cix2" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Чыгуначнага раёна г. Гомеля
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Чыгуначны раён (Гомель)|Чыгуначны раён Гомеля]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Вольга Уладзіміраўна Імпалітава]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 246050, г. [[Гомель]], [[вуліца Пушкіна (Гомель)|вул. Пушкіна]], 10
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/e3033a781cf6a17e.html court.gov.by]
}}

'''Суд Чыгуначнага раёна г. Гомеля''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;  на тэрыторыі [[Чыгуначны раён (Гомель)|Чыгуначнага раёна]] [[Гомель|Гомеля]]. Размешчаны ў будынку па [[вуліца Пушкіна (Гомель)|вуліцы Пушкіна]], 10.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Вольга Уладзіміраўна Імпалітава]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/e3033a781cf6a17e.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Гомеля]]
[[Катэгорыя:Чыгуначны раён (Гомель)]]
[[Катэгорыя:Вуліца Пушкіна (Гомель)]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>hgy4dx8fip4udfks84xvihijoa6cix2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Савецкага раёна г. Гомеля</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791144</id>
    <revision>
      <id>5141330</id>
      <parentid>5025156</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5326" sha1="pirohoeifhb79sh6xlczkgc4fqssnl7" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Савецкага раёна г. Гомеля
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Савецкі раён (Гомель)|Савецкі раён Гомеля]]
 | орган абскарджання     = [[Гомельскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Андрэй Анатолевіч Папраўкін]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 246023, г. [[Гомель]], [[Рэчыцкі праспект (Гомель)|пр-т Рэчыцкі]], 45
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/be3d2bbda17f0fad.html court.gov.by]
}}

'''Суд Савецкага раёна г. Гомеля''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Савецкі раён (Гомель)|Савецкага раёна]] [[Гомель|Гомеля]]. Размешчаны ў будынку па [[Рэчыцкі праспект (Гомель)|Рэчыцкім праспекце]], 45.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Гомельскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Андрэй Анатолевіч Папраўкін]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/gomel/be3d2bbda17f0fad.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Гомеля]]
[[Катэгорыя:Савецкі раён (Гомель)]]
[[Катэгорыя:Рэчыцкі праспект (Гомель)]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>pirohoeifhb79sh6xlczkgc4fqssnl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Браслаўскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791157</id>
    <revision>
      <id>5141268</id>
      <parentid>5025304</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5315" sha1="idxuxucnmcpy5v8hl4czcep7723lilj" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Браслаўскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Браслаўскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Сняжана Уладзіміраўна Калінічэнка]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211969, [[Віцебская вобласць]], г. [[Браслаў]], [[Чырвонаармейская вуліца (Браслаў)|вул. Чырвонаармейская]], 8
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/b1cb8aedbaae900b.html court.gov.by]
}}

'''Суд Браслаўскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]]. Размешчаны ў [[Браслаў|Браславе]], у будынку па [[Чырвонаармейская вуліца (Браслаў)|вуліцы Чырвонаармейскай]], 8.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Сняжана Уладзіміраўна Калінічэнка]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/b1cb8aedbaae900b.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Браслава]]
[[Катэгорыя:Браслаўскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>idxuxucnmcpy5v8hl4czcep7723lilj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Бешанковіцкага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791158</id>
    <revision>
      <id>5141264</id>
      <parentid>5025306</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5262" sha1="pjouupobrmw69z1tk28emftnrzbm65p" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Бешанковіцкага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Бешанковіцкі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Наталля Пятроўна Рэут]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211361, [[Віцебская вобласць]], г.п. [[Бешанковічы]], [[вуліца Чуклая (Бешанковічы)|вул. Чуклая]], 7
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/a1fe82f173636080.html court.gov.by]
}}

'''Суд Бешанковіцкага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]]. Размешчаны ў [[Бешанковічы|Бешанковічах]], у будынку па [[вуліца Чуклая (Бешанковічы)|вуліцы Чуклая]], 7.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Наталля Пятроўна Рэут]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/a1fe82f173636080.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Бешанковічаў]]
[[Катэгорыя:Бешанковіцкі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>pjouupobrmw69z1tk28emftnrzbm65p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Верхнядзвінскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791159</id>
    <revision>
      <id>5141270</id>
      <parentid>5025307</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5331" sha1="ruazsmvf1sgomlb9rq61ehrzo2wsovy" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Верхнядзвінскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Верхнядзвінскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Віктар Іосіфавіч Баліка]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211631, [[Віцебская вобласць]], г. [[Верхнядзвінск]], [[Савецкая вуліца (Верхнядзвінск)|вул. Савецкая]], 189
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/ee2b9500fe78c7db.html court.gov.by]
}}

'''Суд Верхнядзвінскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага раёна]]. Размешчаны ў [[Верхнядзвінск|Верхнядзвінску]], у будынку па [[Савецкая вуліца (Верхнядзвінск)|вуліцы Савецкай]], 189.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Віктар Іосіфавіч Баліка]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/ee2b9500fe78c7db.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Верхнядзвінска]]
[[Катэгорыя:Верхнядзвінскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>ruazsmvf1sgomlb9rq61ehrzo2wsovy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Глыбоцкага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791160</id>
    <revision>
      <id>5141274</id>
      <parentid>5025309</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5163" sha1="smtobq0fzpvwu5u60xrwqu03tap0ql6" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Глыбоцкага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Глыбоцкі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Алена Анатолеўна Кот]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211793, [[Віцебская вобласць]], г. [[Глыбокае]], [[Ясная вуліца (Глыбокае)|вул. Ясная]], 29
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/ae3edb24fe468411.html court.gov.by]
}}

'''Суд Глыбоцкага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]]. Размешчаны ў [[Глыбокае|Глыбокім]], у будынку па [[Ясная вуліца (Глыбокае)|вуліцы Яснай]], 29.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Алена Анатолеўна Кот]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/ae3edb24fe468411.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Глыбокага]]
[[Катэгорыя:Глыбоцкі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>smtobq0fzpvwu5u60xrwqu03tap0ql6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Лепельскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791161</id>
    <revision>
      <id>5141302</id>
      <parentid>5025310</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5185" sha1="en1h9ghdhm8320z4f432409y625jz2l" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Лепельскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Лепельскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Міхаіл Рыгоравіч Юрчанка]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211174, [[Віцебская вобласць]], г. [[Лепель]], [[Савецкая вуліца (Лепель)|вул. Савецкая]], 50
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/dd0652864fdc1b8b.html court.gov.by]
}}

'''Суд Лепельскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]]. Размешчаны ў [[Лепель|Лепелі]], у будынку па [[Савецкая вуліца (Лепель)|вуліцы Савецкай]], 50.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Міхаіл Рыгоравіч Юрчанка]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/dd0652864fdc1b8b.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Лепеля]]
[[Катэгорыя:Лепельскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>en1h9ghdhm8320z4f432409y625jz2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Лёзненскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791162</id>
    <revision>
      <id>5141306</id>
      <parentid>5025311</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5160" sha1="gtw9b59e5kvc0q13tnn6nlm97vsfdeo" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Лёзненскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Лёзненскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Алена Аляксееўна Шарэц]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211220, [[Віцебская вобласць]], г.п. [[Лёзна]], [[вуліца Леніна (Лёзна)|вул. Леніна]], 100а
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/f4bd9a69f50a0122.html court.gov.by]
}}

'''Суд Лёзненскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Лёзненскі раён|Лёзненскага раёна]]. Размешчаны ў [[Лёзна|Лёзне]], у будынку па [[вуліца Леніна (Лёзна)|вуліцы Леніна]], 100а.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Алена Аляксееўна Шарэц]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/f4bd9a69f50a0122.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Лёзна]]
[[Катэгорыя:Лёзненскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>gtw9b59e5kvc0q13tnn6nlm97vsfdeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Докшыцкага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791163</id>
    <revision>
      <id>5141277</id>
      <parentid>5025313</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5213" sha1="34aocfvudlf8xogtcwht2szqpr7rgay" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Докшыцкага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Докшыцкі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Вячаслаў Уладзіміравіч Елісеенка]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211722, [[Віцебская вобласць]], г. [[Докшыцы]], [[вуліца Гайдара (Докшыцы)|вул. Гайдара]], 54
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/cc90a023918da38d.html court.gov.by]
}}

'''Суд Докшыцкага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]. Размешчаны ў [[Докшыцы|Докшыцах]], у будынку па [[вуліца Гайдара (Докшыцы)|вуліцы Гайдара]], 54.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Вячаслаў Уладзіміравіч Елісеенка]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/cc90a023918da38d.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Докшыцаў]]
[[Катэгорыя:Докшыцкі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>34aocfvudlf8xogtcwht2szqpr7rgay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Мёрскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791164</id>
    <revision>
      <id>5141310</id>
      <parentid>5025314</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5179" sha1="4qm4em2tr1h6gnvz2e80jb8f4tv6hus" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Мёрскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Мёрскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Ірына Вячаславаўна Яскевіч]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211287, [[Віцебская вобласць]], г. [[Мёры]], [[Камуністычная вуліца (Мёры)|вул. Камуністычная]], 34
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/a2ae2da39780c2cf.html court.gov.by]
}}

'''Суд Мёрскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]]. Размешчаны ў [[Мёры|Мёрах]], у будынку па [[Камуністычная вуліца (Мёры)|вуліцы Камуністычнай]], 34.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Ірына Вячаславаўна Яскевіч]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/a2ae2da39780c2cf.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Мёраў]]
[[Катэгорыя:Мёрскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>4qm4em2tr1h6gnvz2e80jb8f4tv6hus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Расонскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791166</id>
    <revision>
      <id>5141329</id>
      <parentid>5025317</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5178" sha1="ts9vie9kip1uqe2ydypm4bfsy5vnt12" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Расонскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Расонскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Алена Міхайлаўна Елавая]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211471, [[Віцебская вобласць]], г.п. [[Расоны]], [[Савецкая вуліца (Расоны)|вул. Савецкая]], 2
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/bede781f3325f7b2.html court.gov.by]
}}

'''Суд Расонскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Расонскі раён|Расонскага раёна]]. Размешчаны ў [[Расоны|Расонах]], у будынку па [[Савецкая вуліца (Расоны)|вуліцы Савецкай]], 2.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Алена Міхайлаўна Елавая]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/bede781f3325f7b2.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Расонаў]]
[[Катэгорыя:Расонскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>ts9vie9kip1uqe2ydypm4bfsy5vnt12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Пастаўскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791167</id>
    <revision>
      <id>5141323</id>
      <parentid>5025318</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5207" sha1="2qk5xroyft1hhq01knuhlf80ral2dk6" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Пастаўскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Пастаўскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Наталля Фёдараўна Жукава]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211875, [[Віцебская вобласць]], г. [[Паставы]], [[Савецкая вуліца (Паставы)|вул. Савецкая]], 76А
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/ff0f816f8386b982.html court.gov.by]
}}

'''Суд Пастаўскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]]. Размешчаны ў [[Паставы|Паставах]], у будынку па [[Савецкая вуліца (Паставы)|вуліцы Савецкай]], 76А.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Наталля Фёдараўна Жукава]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/ff0f816f8386b982.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Паставаў]]
[[Катэгорыя:Пастаўскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>2qk5xroyft1hhq01knuhlf80ral2dk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Сенненскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791168</id>
    <revision>
      <id>5141333</id>
      <parentid>5025322</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5201" sha1="18eofk7g34i236oc8ld6qrjmn1a9rvx" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Сенненскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Сенненскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Наталля Іосіфаўна Барысавец]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211117, [[Віцебская вобласць]], г. [[Сянно]], [[вуліца Барадуліна (Сянно)|вул. Барадуліна]], 2
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/dbd5b28f68cc709b.html court.gov.by]
}}

'''Суд Сенненскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Сенненскі раён|Сенненскага раёна]]. Размешчаны ў [[Сянно|Сянне]], у будынку па [[вуліца Барадуліна (Сянно)|вуліцы Барадуліна]], 2.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Наталля Іосіфаўна Барысавец]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/dbd5b28f68cc709b.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Сянна]]
[[Катэгорыя:Сенненскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>18eofk7g34i236oc8ld6qrjmn1a9rvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Талачынскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791169</id>
    <revision>
      <id>5141335</id>
      <parentid>5025324</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5213" sha1="5npyf27moei645g509gtudnaiji8in5" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Талачынскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Талачынскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Ірына Васілеўна Котава]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211092, [[Віцебская вобласць]], г. [[Талачын]], [[Энгельса вуліца (Талачын)|вул. Энгельса]], 16А
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/bc8fe75e4acbd02d.html court.gov.by]
}}

'''Суд Талачынскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Талачынскі раён|Талачынскага раёна]]. Размешчаны ў [[Талачын|Талачыне]], у будынку па [[Энгельса вуліца (Талачын)|вуліцы Энгельса]], 16А.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Ірына Васілеўна Котава]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/bc8fe75e4acbd02d.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Талачына]]
[[Катэгорыя:Талачынскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>5npyf27moei645g509gtudnaiji8in5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Ушацкага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791170</id>
    <revision>
      <id>5141336</id>
      <parentid>5025326</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5146" sha1="k7kahkdwtlgahegn18l7s2x6uwtf5w9" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Ушацкага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Ушацкі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Аксана Мікалаеўна Мішута]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211524, [[Віцебская вобласць]], г.п. [[Ушачы]], [[Савецкая вуліца (Ушачы)|вул. Савецкая]], 42
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/e816da041e1fb057.html court.gov.by]
}}

'''Суд Ушацкага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Ушацкі раён|Ушацкага раёна]]. Размешчаны ў [[Ушачы|Ушачах]], у будынку па [[Савецкая вуліца (Ушачы)|вуліцы Савецкай]], 42.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Аксана Мікалаеўна Мішута]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/e816da041e1fb057.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Ушачаў]]
[[Катэгорыя:Ушацкі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>k7kahkdwtlgahegn18l7s2x6uwtf5w9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Чашніцкага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791172</id>
    <revision>
      <id>5141339</id>
      <parentid>5025329</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5235" sha1="2koad7hmihi6e5o0kld33522rk6bzkk" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Чашніцкага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Чашніцкі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Таццяна Мікалаеўна Заруба]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211149, [[Віцебская вобласць]], г. [[Чашнікі]], [[Кастрычніцкая вуліца (Чашнікі)|вул. Кастрычніцкая]], 14
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/b1bb2884fdefcbbb.html court.gov.by]
}}

'''Суд Чашніцкага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Чашніцкі раён|Чашніцкага раёна]]. Размешчаны ў [[Чашнікі|Чашніках]], у будынку па [[Кастрычніцкая вуліца (Чашнікі)|вуліцы Кастрычніцкай]], 14.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Таццяна Мікалаеўна Заруба]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/b1bb2884fdefcbbb.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Чашнікаў]]
[[Катэгорыя:Чашніцкі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>2koad7hmihi6e5o0kld33522rk6bzkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Шаркаўшчынскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791173</id>
    <revision>
      <id>5141343</id>
      <parentid>5025330</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5321" sha1="rjeyijrulrb4ijavshuenzbwe4v6jzt" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Шаркаўшчынскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Шаркаўшчынскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Наталля Яўгенаўна Грыгор’ева]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211921, [[Віцебская вобласць]], г.п. [[Шаркаўшчына]], [[вуліца 17 Верасня (Шаркаўшчына)|вул. 17 Верасня]], 8
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/f07e8d5f63024669.html court.gov.by]
}}

'''Суд Шаркаўшчынскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага раёна]]. Размешчаны ў [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыне]], у будынку па [[вуліца 17 Верасня (Шаркаўшчына)|вуліцы 17 Верасня]], 8.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — **65 год**&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Наталля Яўгенаўна Грыгор’ева]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/f07e8d5f63024669.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Шаркаўшчыны]]
[[Катэгорыя:Шаркаўшчынскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>rjeyijrulrb4ijavshuenzbwe4v6jzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Шумілінскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791175</id>
    <revision>
      <id>5141345</id>
      <parentid>5025333</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5261" sha1="ig6r3fygl59qryqib64jk24dy7eg7vv" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Шумілінскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Шумілінскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Іна Валер’еўна Грабоўская]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211259, [[Віцебская вобласць]], г.п. [[Шуміліна]], [[вуліца Кароткіна (Шуміліна)|вул. Кароткіна]], 13
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/a074937b550bdeed.html court.gov.by]
}}

'''Суд Шумілінскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Шумілінскі раён|Шумілінскага раёна]]. Размешчаны ў [[Шуміліна|Шуміліне]], у будынку па [[вуліца Кароткіна (Шуміліна)|вуліцы Кароткіна]], 13.  

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.  

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.  

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.  

== Старшыні суда ==
* [[Іна Валер’еўна Грабоўская]] — дзейная старшыня суда.  

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}  

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/a074937b550bdeed.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}}  

{{Бібліяінфармацыя}}  

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]  
[[Катэгорыя:Арганізацыі Шуміліна]]  
[[Катэгорыя:Шумілінскі раён]]  
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>ig6r3fygl59qryqib64jk24dy7eg7vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Віцебскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791176</id>
    <revision>
      <id>5141273</id>
      <parentid>5025335</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5239" sha1="rq7mhtm9v938qv3o1no0wk191nj6p7c" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Віцебскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Віцебскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Таццяна Мікалаеўна Субоціна]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 210024, г. [[Віцебск]], [[вуліца Будзённага (Віцебск)|вул. Будзённага]], 5-3
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/eb91a8f976b1968f.html court.gov.by]
}}

'''Суд Віцебскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]]. Размешчаны ў [[Віцебск]], у будынку па [[вуліца Будзённага (Віцебск)|вуліцы Будзённага]], 5-3.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Таццяна Мікалаеўна Субоціна]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/eb91a8f976b1968f.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Віцебска]]
[[Катэгорыя:Віцебскі раён]]
[[Катэгорыя:Вуліца Будзённага (Віцебск)]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>rq7mhtm9v938qv3o1no0wk191nj6p7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд горада Наваполацка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791177</id>
    <revision>
      <id>5141346</id>
      <parentid>5025336</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5070" sha1="i1e4hs69jhub62wcvdqxw6591zgujic" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд горада Наваполацка
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Наваполацк]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Алена Эдуардаўна Верташонак]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211449, г. [[Наваполацк]], [[вуліца Дружбы (Наваполацк)|вул. Дружбы]], 21
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/d2c2333c610fc0a4.html court.gov.by]
}}

'''Суд горада Наваполацка''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Наваполацк|Наваполацка]]. Размешчаны ў будынку па [[вуліца Дружбы (Наваполацк)|вуліцы Дружбы]], 21.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Алена Эдуардаўна Верташонак]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/d2c2333c610fc0a4.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Наваполацка]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>i1e4hs69jhub62wcvdqxw6591zgujic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Аршанскага раёна і горада Оршы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791179</id>
    <revision>
      <id>5141263</id>
      <parentid>5025340</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5306" sha1="02lrd9xwslwzkzs65ruv7k1qst6hff2" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Аршанскага раёна і горада Оршы
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Аршанскі раён]], [[Орша]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Дзмітрый Аляксандравіч Разумовіч]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211391, [[Віцебская вобласць]], г. [[Орша]], [[Савецкая вуліца (Орша)|вул. Савецкая]], 5
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/c719f79277c06ff6.html court.gov.by]
}}

'''Суд Аршанскага раёна і горада Оршы''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] і [[Орша|Оршы]]. Размешчаны ў будынку па [[Савецкая вуліца (Орша)|вуліцы Савецкай]], 5.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Дзмітрый Аляксандравіч Разумовіч]] — дзейны старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/c719f79277c06ff6.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Оршы]]
[[Катэгорыя:Аршанскі раён]]
[[Катэгорыя:Савецкая вуліца (Орша)]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>02lrd9xwslwzkzs65ruv7k1qst6hff2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Дубровенскага раёна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791180</id>
    <revision>
      <id>5141278</id>
      <parentid>5025344</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5276" sha1="1eebmqhi5zckhn8cwlr6hvow93efh7c" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Дубровенскага раёна
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Дубровенскі раён]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Марыя Пятроўна Цыклінская]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211587, [[Віцебская вобласць]], г. [[Дуброўна]], [[Камсамольская вуліца (Дуброўна)|вул. Камсамольская]], 4
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/ea5dedac0bcbe6e2.html court.gov.by]
}}

'''Суд Дубровенскага раёна''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёна]]. Размешчаны ў [[Дуброўна|Дуброўне]], у будынку па [[Камсамольская вуліца (Дуброўна)|вуліцы Камсамольскай]], 4.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Марыя Пятроўна Цыклінская]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/ea5dedac0bcbe6e2.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Дуброўна]]
[[Катэгорыя:Дубровенскі раён]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>1eebmqhi5zckhn8cwlr6hvow93efh7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Кастрычніцкага раёна горада Віцебска</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791181</id>
    <revision>
      <id>5141295</id>
      <parentid>5025347</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5404" sha1="ntoe81abdtmfn70epnjo7badjsor048" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Кастрычніцкага раёна горада Віцебска
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Кастрычніцкі раён (Віцебск)|Кастрычніцкі раён Віцебска]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Марына Чаславаўна Гарохава]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 210024, г. [[Віцебск]], [[вуліца Гарбачэўскага (Віцебск)|вул. Гарбачэўскага]], 26
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/871893eef4174feb.html court.gov.by]
}}

'''Суд Кастрычніцкага раёна горада Віцебска''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Кастрычніцкі раён (Віцебск)|Кастрычніцкага раёна]] [[Віцебск|Віцебска]]. Размешчаны ў будынку па [[вуліца Гарбачэўскага (Віцебск)|вуліцы Гарбачэўскага]], 26.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Марына Чаславаўна Гарохава]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/871893eef4174feb.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Віцебска]]
[[Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Віцебск)]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>ntoe81abdtmfn70epnjo7badjsor048</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Чыгуначнага раёна горада Віцебска</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791182</id>
    <revision>
      <id>5141342</id>
      <parentid>5025351</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T20:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5404" sha1="6pp44ta29cfet1fpw44aktt7d4yn4wl" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Чыгуначнага раёна горада Віцебска
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Чыгуначны раён (Віцебск)|Чыгуначны раён Віцебска]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Святлана Уладзіміраўна Варатынская]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 210015, г. [[Віцебск]], [[вуліца Леніна (Віцебск)|вул. Леніна]], 17
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/b3efb2d265859f70.html court.gov.by]
}}

'''Суд Чыгуначнага раёна горада Віцебска''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Чыгуначны раён (Віцебск)|Чыгуначнага раёна]] [[Віцебск|Віцебска]]. Размешчаны ў будынку па [[вуліца Леніна (Віцебск)|вуліцы Леніна]], 17.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Святлана Уладзіміраўна Варатынская]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/b3efb2d265859f70.html Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Віцебска]]
[[Катэгорыя:Чыгуначны раён (Віцебск)]]
[[Катэгорыя:Вуліца Леніна (Віцебск)]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>6pp44ta29cfet1fpw44aktt7d4yn4wl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суд Полацкага раёна і горада Полацка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791184</id>
    <revision>
      <id>5141325</id>
      <parentid>5025354</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5469" sha1="rddw58jd7j1ebckqzorjsb5z2zfcbgd" xml:space="preserve">{{Орган судовай улады
 | краіна                 = [[Беларусь]]
 | назва                  = Суд Полацкага раёна і горада Полацка
 | арыгінальная назва     = 
 | эмблема                = 
 | апісанне эмблемы       = 
 | подпіс да эмблемы      = 
 | від                    = [[раённы суд (Беларусь)|раённы суд]]
 | інстанцыя              = [[суд першай інстанцыі]]
 | юрысдыкцыя             = [[Полацкі раён]], [[Полацк]]
 | орган абскарджання     = [[Віцебскі абласны суд]]
 | заснаваны              = 
 | мова                   = [[беларуская]], [[руская]]
 | метад фарміравання складу = прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]
 | крыніца правамоцтва    = 
 | тэрмін службы          = 5 гадоў
 | пасада главы           = Старшыня
   | глава                 = [[Валянціна Леанідаўна Нікіціна]]
   | дата ўступлення главы на пасаду = 
 | месцазнаходжанне       = 
 | адрас залы пасяджэнняў = 211415, [[Віцебская вобласць]], г. [[Полацк]], [[Успенская вуліца (Полацк)|вул. Успенская]], 2
 | lat_dir                = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
 | lon_dir                = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
 | сайт                   = [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/cbbf5864d7364f09.html court.gov.by]
}}

'''Суд Полацкага раёна і горада Полацка''' — раённы [[суд агульнай юрысдыкцыі]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt; на тэрыторыі [[Полацкі раён|Полацкага раёна]] і [[Полацк|Полацка]]. Размешчаны ў будынку па [[Успенская вуліца (Полацк)|вуліцы Успенскай]], 2.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці [[суд першай інстанцыі|суда першай інстанцыі]] і па абставінах, якія нанава адкрыліся, [[грамадзянская справа|грамадзянскія справы]], а таксама ў якасці суда першай інстанцыі [[крымінальная справа|крымінальныя справы]] і справы аб [[адміністрацыйнае правапарушэнне|адміністрацыйных правапарушэннях]]; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk0600139 Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей] 29 июня 2006 г. № 139-З&lt;/ref&gt;.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] па прадстаўленні [[Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 год&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца [[Віцебскі абласны суд]]&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

== Старшыні суда ==
* [[Валянціна Леанідаўна Нікіціна]] — дзейная старшыня суда.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/cbbf5864d7364f09.html Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210606095638/http://court.gov.by/be/court_apply/rai/vitebsk/cbbf5864d7364f09.html |date=6 чэрвеня 2021 }} 

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Суды Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Полацка]]
[[Катэгорыя:Полацкі раён]]
[[Катэгорыя:Успенская вуліца (Полацк)]]
{{Суды Беларусі}}</text>
      <sha1>rddw58jd7j1ebckqzorjsb5z2zfcbgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 год у гісторыі навукі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792600</id>
    <revision>
      <id>5141164</id>
      <parentid>5133182</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2095" sha1="onx44y5y6fx9jauc3rf00q5xc6f809d" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|Храналагічны пералік}}
{{Гады ў гісторыі навукі|2026}}
'''[[2026]]''' год быў адзначаны шэрагам [[навука|навуковых]] падзей.

== Падзеі ==
===Касмічныя запускі===
У 2026 адбыліся наступныя пілатуемыя касмічныя місіі:
*«[[Артэміда-2]]» — пілатуемая місія NASA, падчас якой Астранаўты на [[Арыён (касмічны карабель)|касмічным караблі «Арыён»]] зробяць аблёт Месяца.
*«Gaganyaan-4» — першая пілатуемая Індыйская Касмічная місія.
*«Vast-1» — пілатуемы палёт на першую прыватную касмічную станцыю «{{Не перакладзена 5|Haven-1|Haven-1|en|Haven-1}}», якую кампанія «Vast» плануе запусціць у 2026 годзе&lt;ref&gt;[https://thealphacentauri.net/152505/ Компанія Vast переносить запуск своєї орбітальної станції - thealphacentauri.net]&lt;/ref&gt;.
Акрамя гэтага, у 2026 годзе адбыўся запуск беспілотных касмічных даследчых місій. У прыватнасці, да запуску плануюцца касмічныя тэлескопы:
*{{Не перакладзена 5|Сюньцянь|Сюньцянь|en|Xuntian}}
*{{Не перакладзена 5|PLATO|PLATO|en|PLATO (spacecraft)}}
*{{Не перакладзена 5|TOLIMAN|TOLIMAN|en|TOLIMAN}}

== Узнагароды ==
== Памерлі ==
==Гл. таксама==
==Зноскі==
{{Reflist}}
==Літаратура==
==Спасылкі==
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:2026 год у навуцы|*]]
[[Катэгорыя:Гады ў навуцы]]</text>
      <sha1>onx44y5y6fx9jauc3rf00q5xc6f809d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сямён Рыгоравіч Файнштэйн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794204</id>
    <revision>
      <id>5141452</id>
      <parentid>5051277</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6756" sha1="nl2du9oybj00w4y9960i8ipe1cjwbtw" xml:space="preserve">'''Сямён Рыгоравіч Файнштэйн''' — беларускі савецкі супрацоўнік органаў унутраных спраў, кіраўнік міліцыі БССР у міжваенны час. Узначальваў Магілёўскую акруговую міліцыю і крымінальны вышук. Каардынаваў аперацыі супраць узброеных бандыцкіх груп у рэгіёне, пазней служыў у Бабруйску і Віцебску, працаваў у Галоўміліцыі БССР. Узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнамі Леніна]], [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Чырвонага Сцяга]], [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Чырвонай Зоркі]] і знакам «[[Ордэн «Знак Пашаны»|Пашаны]]».&lt;ref name=&quot;vm&quot;&gt;{{cite web |last=Бухалоўцава |first=Вольга |title=Ступеньки истории: милицейская служба Семёна Файнштейна |url=https://www.vestnikmogileva.by/novosti/obshestvo/stupenki-istorii-milicejskaja-sluzhba-semena-fajnshtejna/ |website=Вестник Могилёва |date=2021-05-19 |language=ru |access-date=2025-10-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;simkhovich&quot;&gt;{{cite web |url=https://document.wikireading.ru/h0fZqxsinW |title=Симхович А. М. «Евреи в НКВД СССР. 1936–1938 гг. Опыт исследования» (фрагм.) |language=ru |access-date=2025-10-30}}&lt;/ref&gt;

== Службовая кар’ера ==
У першым загадзе па ўпраўленні, Файнштэйн паставіў задачы «зжыць бандытызм ва ўдарным і тэрміновым парадку», знішчыць дзеючыя банды, узмацніць барацьбу з крымінальнымі злачынствамі, самагонаварэннем і хуліганствам, наладзіць работу раённых аддзелаў і дысцыпліну асабовага складу.&lt;ref name=&quot;vm&quot; /&gt; Да канца 1924 года, паводле зводак і дакладаў акруговай міліцыі, былі ліквідаваныя банды Шаўчэнкі і Іванова-Пруднікава. У 1925—1927 гадах у ўзаемадзеянні з атрадамі ДПУ нейтралізаваны групы Маліноўскага, Дудкіных, Пратасава і Сцяпанава, Батуры, Агароднікава.

У першай палове 1930-х гадоў Файнштэйн служыў начальнікам Бабруйскага адміністрацыйнага аддзела, начальнікам Віцебскага ўпраўлення міліцыі і крымінальнага вышуку. Таксама Файнштэйн быў намеснікам начальніка палітсакратарыята і ваенкаматам камандных курсаў міліцэйскай службы Галоўміліцыі БССР, дэлегатам Першага ўсебеларускага з’езда начальніцкага складу рабоча-сялянскай міліцыі. Праходзіў навучанне ў Цэнтральнай вышэйшай школе РКМ.&lt;ref name=&quot;vm&quot; /&gt; 16 жніўня 1936 года яму прысвоена спецыяльнае званне капітана міліцыі. У 1954 годзе выйшаў на пенсію, пасля жыў у [[Ленінград]]зе і [[Куйбышаў (Новасібірская вобласць)|Куйбышаве]].&lt;ref name=&quot;vm&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82:%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%9D%D0%9A%D0%92%D0%94_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%E2%84%96_757_%D0%BE%D1%82_16.08.1936.|title=Документ:Приказ НКВД СССР № 757 от 16.08.1936. — Кадровый состав НКВД 1935-1939|website=nkvd.memo.ru|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt;

== Узнагароды ==

* [[Ордэн Леніна]]
* [[Ордэн Чырвонага Сцяга]]
* [[Ордэн Чырвонай Зоркі]]
* [[Знак Пашаны]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{cite web|language=ru|url=https://www.vestnikmogileva.by/novosti/obshestvo/stupenki-istorii-milicejskaja-sluzhba-semena-fajnshtejna/|title=Ступеньки истории: милицейская служба Семёна Файнштейна|author=Ольга Бухоловцева|website=Вестник Могилёва|date=2021-05-19|access-date=2025-10-30|url-status=dead}}.
* {{cite web|language=ru|url=https://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%3A%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%9D%D0%9A%D0%92%D0%94_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%E2%84%96_757_%D0%BE%D1%82_16.08.1936.|title=Документ: Приказ НКВД СССР № 757 от 16.08.1936 (извлечение). Раздел «по БССР»: «капитана милиции — Файнштейн, Семен Григорьевич»|publisher=Проект «Мемориал»|access-date=2025-10-30}}
* {{cite news|title=Новые факты убийства Пэна и истории витебской милиции нашла краевед и архивист Инна Абрамова|url=https://vitvesti.by/index.php/kultura/novye-fakty-ubiistva-pena-i-istorii-vitebskoi-militcii-nashla-kraeved-i-arkhivist-inna-abramova.html|work=Витебские вести|date=2014-12-05|language=ru|access-date=2025-10-30}}.
* Витебская милиция, 1924—1938 / [авт. текста и коммент. И. А. Абрамова; под общ. ред. И. В. Евсеева]. — [Б. м. : Логинов], [2012?]. — 332 с.
* {{cite web|language=ru|url=https://document.wikireading.ru/h0fZqxsinW|title=Евреи в НКВД СССР. 1936–1938 гг. Опыт биографического словаря (фрагмент: биографическая справка: Файнштейн Семен Григорьевич (1895-?), Свислочь)|author=Симхович А. М.|access-date=2025-10-30}}

{{ізаляваны артыкул|date=2025-10-30}}

{{DEFAULTSORT:Файнштэйн Сямён Рыгоравіч}}
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонага Сцяга]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]]</text>
      <sha1>nl2du9oybj00w4y9960i8ipe1cjwbtw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суперкубак Беларусі па гандболе 2025</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794224</id>
    <revision>
      <id>5141432</id>
      <parentid>5076761</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды БГК імя Мяшкова */</comment>
      <origin>5141432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="bksbwxiuvrww6m2x1dfe2okh8e6jxf7" xml:space="preserve">'''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2025 года''' прайшоў 6 верасня 2025 года ў горадзе [[Мінск]], на пляцоўцы [[Уручча (палац спорту)|палаца спорту «Уручча»]]. У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|чэмпіён 2024/2025]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|уладальнік кубка 2025 года]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]».

== Справаздача аб матчы ==
* [[ГК СКА Мінск|СКА]] 37:36 (19:16) [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]

Найлепшымі гульцамі ў камандах прызнаны [[Аляксей Ермакоў]] (СКА) і Марцін Поціск («Мяшкоў Брэст»).

== Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] ==
[[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]]; [[Мацвей Барбашынскі|Барбашынскі]], [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (11), [[Рыгор Качко|Качко]], [[Максім Цароў|Цароў]] (2), [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]], [[Захар Пакрышка|Пакрышка]], [[Дзмітрый Мацвеенка|Мацвеенка]] (5), [[Кірыл Рабчынскі|Рабчынскі]], [[Павел Нямкоў|Нямкоў]] (2), [[Аляксандр Пятровіч|Пятровіч]], [[Яўген Лабар|Лабар]], [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (1), [[Дзмітрый Карпіловіч|Карпіловіч]] (1), [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (15).

== Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] ==
[[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Мяштрыч; Драгашэвіч (1), Шкурынскі (1), Сцяпанавіч (3), Юрынок, Маціяшавіч (1), Поціск (16), Шумак, Баранаў, Фокін (4), Алёхін (4), Яраш (4), Куран, Андрэеў (1), Врачэвіч (1).

== Гл. таксама ==
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024]]
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2026]]

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/muzhchiny-betera-superkubka-belarusi-2025/ СКА-Минск впервые в истории выиграл Betera Суперкубок Беларуси]
{{Гандбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе]]
[[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2025]]
[[Катэгорыя:2025 год у гандболе]]
[[Катэгорыя:2025 год у Мінску]]</text>
      <sha1>bksbwxiuvrww6m2x1dfe2okh8e6jxf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141518</id>
      <parentid>5141432</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды БГК імя Мяшкова */</comment>
      <origin>5141518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3112" sha1="agnavnncx4kd0qpkr18xj30qp3kit9h" xml:space="preserve">'''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2025 года''' прайшоў 6 верасня 2025 года ў горадзе [[Мінск]], на пляцоўцы [[Уручча (палац спорту)|палаца спорту «Уручча»]]. У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|чэмпіён 2024/2025]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|уладальнік кубка 2025 года]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]».

== Справаздача аб матчы ==
* [[ГК СКА Мінск|СКА]] 37:36 (19:16) [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]

Найлепшымі гульцамі ў камандах прызнаны [[Аляксей Ермакоў]] (СКА) і Марцін Поціск («Мяшкоў Брэст»).

== Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] ==
[[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]]; [[Мацвей Барбашынскі|Барбашынскі]], [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (11), [[Рыгор Качко|Качко]], [[Максім Цароў|Цароў]] (2), [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]], [[Захар Пакрышка|Пакрышка]], [[Дзмітрый Мацвеенка|Мацвеенка]] (5), [[Кірыл Рабчынскі|Рабчынскі]], [[Павел Нямкоў|Нямкоў]] (2), [[Аляксандр Пятровіч|Пятровіч]], [[Яўген Лабар|Лабар]], [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (1), [[Дзмітрый Карпіловіч|Карпіловіч]] (1), [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (15).

== Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] ==
[[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Мяштрыч; Драгашэвіч (1), Шкурынскі (1), Сцяпанавіч (3), Юрынок, Маціяшавіч (1), Поціск (16), Шумак, Баранаў, Фокін (4), [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Алёхін]] (4), Яраш (4), Куран, [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Андрэеў]] (1), Врачэвіч (1).

== Гл. таксама ==
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024]]
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2026]]

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/muzhchiny-betera-superkubka-belarusi-2025/ СКА-Минск впервые в истории выиграл Betera Суперкубок Беларуси]
{{Гандбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе]]
[[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2025]]
[[Катэгорыя:2025 год у гандболе]]
[[Катэгорыя:2025 год у Мінску]]</text>
      <sha1>agnavnncx4kd0qpkr18xj30qp3kit9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суперкубак Беларусі па гандболе 2024</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794236</id>
    <revision>
      <id>5141438</id>
      <parentid>5076767</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды БГК імя Мяшкова */</comment>
      <origin>5141438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="kocp3uevni2ctyoenb02zrdqq2gdgpd" xml:space="preserve">'''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2024 года''' прайшоў 7 верасня 2024 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|чэмпіён 2023/2024]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|фіналіст кубка 2024 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]».

== Справаздача аб матчы ==
* [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:25 (16:12) [[ГК СКА Мінск|СКА]]

Самым выніковым у пераможцаў стаў Валянцін Куран, у актыве якога 8 мячоў. У складзе «СКА» 5 раз адрозніўся [[Іван Зінейкін]].

== Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] ==
[[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]]; [[Мацвей Барбашынскі|Барбашынскі]], [[Іван Зінейкін|Зінейкін]] (5), [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (4), [[Максім Цароў|Цароў]], [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]], [[Дзмітрый Мацвеенка|Мацвеенка]] (2), [[Кірыл Рабчынскі|Рабчынскі]] (3), [[Антон Лукашонак|Лукашонак]] (3), [[Аляксандр Пятровіч|Пятровіч]], [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (3), [[Мацвей Удавеня|Удавеня]] (1), [[Дзмітрый Карпіловіч|Карпіловіч]] (1), [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (3).

== Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] ==
[[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Мацкевіч; Будзейка (3), Драгашэвіч (3), Лазовіч, Шкурынскі (2), Сцяпанавіч (5), Жыла, Маціяшавіч (1), Шумак (1), Салікаў, Баранаў (3), Вяргейчык (3), Яраш (3), Куран(8), Андрэеў (2).

== Гл. таксама ==
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023]]
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025]]

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-betera-superkubka-belarusi-2024/ БГК «Мешков Брест» стал обладателем Betera Суперкубка Беларуси-2024]
{{Гандбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе]]
[[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2024]]
[[Катэгорыя:2024 год у гандболе]]
[[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>kocp3uevni2ctyoenb02zrdqq2gdgpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141517</id>
      <parentid>5141438</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды БГК імя Мяшкова */</comment>
      <origin>5141517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="6z6q50k4wjlvy0uuvrh0iiknvo0ie6d" xml:space="preserve">'''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2024 года''' прайшоў 7 верасня 2024 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|чэмпіён 2023/2024]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|фіналіст кубка 2024 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]».

== Справаздача аб матчы ==
* [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:25 (16:12) [[ГК СКА Мінск|СКА]]

Самым выніковым у пераможцаў стаў Валянцін Куран, у актыве якога 8 мячоў. У складзе «СКА» 5 раз адрозніўся [[Іван Зінейкін]].

== Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] ==
[[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]]; [[Мацвей Барбашынскі|Барбашынскі]], [[Іван Зінейкін|Зінейкін]] (5), [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (4), [[Максім Цароў|Цароў]], [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]], [[Дзмітрый Мацвеенка|Мацвеенка]] (2), [[Кірыл Рабчынскі|Рабчынскі]] (3), [[Антон Лукашонак|Лукашонак]] (3), [[Аляксандр Пятровіч|Пятровіч]], [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (3), [[Мацвей Удавеня|Удавеня]] (1), [[Дзмітрый Карпіловіч|Карпіловіч]] (1), [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (3).

== Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] ==
[[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Мацкевіч; Будзейка (3), Драгашэвіч (3), Лазовіч, Шкурынскі (2), Сцяпанавіч (5), Жыла, Маціяшавіч (1), Шумак (1), Салікаў, Баранаў (3), Вяргейчык (3), Яраш (3), Куран (8), [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Андрэеў]] (2).

== Гл. таксама ==
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023]]
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025]]

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-betera-superkubka-belarusi-2024/ БГК «Мешков Брест» стал обладателем Betera Суперкубка Беларуси-2024]
{{Гандбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе]]
[[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2024]]
[[Катэгорыя:2024 год у гандболе]]
[[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>6z6q50k4wjlvy0uuvrh0iiknvo0ie6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сцяпан Рыгоравіч Рыдны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>796346</id>
    <revision>
      <id>5141405</id>
      <parentid>5068149</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T04:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7563" sha1="paqlhdr1g0duc2dd1vzvvqxrc9lqdgz" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Сцяпан Рыгоравіч Рыдны
}}

'''Сцяпан Рыгоравіч Рыдны''' ([[26 сакавіка]] [[1917]], [[Сумская вобласць]] — [[9 лютага]] [[1942]], [[Маскоўская вобласць]]) — камандзір звяна 126-га знішчальнага авіяцыйнага палка войскаў супрацьпаветранай абароны краіны, старшы лейтэнант. [[Герой Савецкага Саюза]] (1941).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 26 сакавіка 1917 года ў вёсцы Малая Рыбіца цяпер [[Краснапільскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] ў сям'і селяніна&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=2905|title=Степан Григорьевич Ридный|website=Сайт «Герои страны»}}&lt;/ref&gt;. Украінец. Член ВКП(б) з 1941 года. Падлеткам пачаў працаваць у Угроедском свеклосовхозе. У 1934 годзе скончыў курсы заатэхнікаў. У 1935 годзе выехаў у [[Адэса|Адэсу]], дзе працаваў штампоўшчыкам на адным з заводаў і адначасова вучыўся ў вячэрняй школе. Скончыў аэраклуб. 

У Чырвонай Арміі з 1937 года. У 1938 годзе скончыў Адэскую ваенна-авіяцыйную школу лётчыкаў. Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з чэрвеня 1941 года. Камандзір звяна 126-га знішчальнага авіяцыйнага палка малодшы лейтэнант Сцяпан Ридный штодня здзяйсняў па 6-8 баявых вылетаў на суправаджэнне бамбавікоў і перахоп самалётаў праціўніка. За 20 дзён вайны ён збіў 8 самалётаў праціўніка (па дадзеных ўзнагароднага ліста, з іх дакументальна пацверджаны 4 асабістыя і 2 групавыя перамогі).

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР «Аб прысваенні звання Героя Савецкага Саюза начальніку складу Чырвонай Арміі» ад 9 жніўня 1941 года за ''«Ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з германскім фашызмам і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства»'' малодшаму лейтэнанту Рыднаму Сцяпану Рыгоравічу прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля]] [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|«Залатая Зорка»]] (№ 272)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1941/1941_036.pdf|title=Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему составу Красной Армии» от 9 августа 1941 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1941. — 17 августа (№ 36 (151)). — С. 1.}}&lt;/ref&gt;. 

Працягваў адважна змагацца на фронце. Усяго выканаў 172 баявыя вылеты, правёў 53 паветраныя баі, збіў 6 нямецкіх самалётаў асабіста і 13 у групе&lt;ref&gt;''М. Ю. Быков.'' Все Асы Сталина 1936—1953 гг.. — Научно-популярное издание. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: ООО «Яуза-пресс», 2014. — С. 1003-1004. — 1392 с. — (Элитная энциклопедия ВВС). — 1500 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-9955-0712-3&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. 

9 лютага 1942 года старшы лейтэнант С. Г. Рыдны загінуў у авіякатастрофе. Пахаваны на могілках каля станцыі Чкалаўская (у межах горада [[Шчолкава]]) [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. 

Узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]] (9.08.1941).

== Узнагароды і званні ==
[[Файл:Шыльда, вуліца Рыднага 11, Гомель, 2022 год.jpg|міні|188x188пкс|Мемарыяльная дошка ў гонар С. Рыднага на будынку па [[Вуліца Рыднага (Гомель)|вуліцы Рыднага]] ў [[Гомель|Гомелі]].]]

* [[Герой Савецкага Саюза]] (1941) 
* [[Ордэн Леніна]] 
* [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] 

== Памяць ==
{{Асноўны артыкул|Вуліца Рыднага (Гомель)}}

* Імем Героя названы вуліцы ў яго родным сяле і ў горадзе [[Гомель]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://street.gomelhistory.by/ix-imenami-nazvany-ulicy-gomelya/ridnyj-stepan-grigorevich/|title=Улица Ридного в Гомеле}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gorbibl.gomel.by/index.php?do=static&amp;page=streets&amp;id=63|title=Улица Ридного (Гомель)|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 
* У пасёлку гарадскога тыпу Краснаполле на Алеі Герояў яму ўстаноўлена памятная дошка.

== Крыніцы ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Літаратура ==

* В путешествие по Сумщине. [[Харкаў|Харьков]], 1979.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-203-00536-2&lt;/nowiki&gt;.
* ''Гриченко И. Т., Головин Н. М.'' Подвиг. [[Харкаў|Харьков]]: Прапор, 1983.
* Ридный Степан Григорьевич // [[Гомель]]. Энциклопедический справочник / Гл. редактор [[Іван Шамякін|И. П. Шамякин]]. — [[Мінск|Минск]]. : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелСЭ им. П. Бровки]], 1991. — С. 403.

== Спасылкі ==
* [https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=2905 Степан Григорьевич Ридный]. Сайт «[[Героі краіны (інтэрнэт-сайт)|Герои страны]]».
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]]</text>
      <sha1>paqlhdr1g0duc2dd1vzvvqxrc9lqdgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rockwell B-1 Lancer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797712</id>
    <revision>
      <id>5141203</id>
      <parentid>5140814</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HK-47</username>
        <id>9640</id>
      </contributor>
      <comment>/* Цікавыя факты */ дапаўненне</comment>
      <origin>5141203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68424" sha1="00f5wnua0ay5glb8ne4g6lwrqtbgmsn" xml:space="preserve">{{Картка ЛА|статус=эксплуатуецца|назва=B-1 Lancer|тып=Бамбардыроўшчык|распрацоўшчык={{сцяг ЗША}} [[Rockwell International]]|першы палёт=23 снежня 1974 года (B-1A);
сакавік 1983 года (B-1B)|пачатак эксплуатацыі=27 ліпеня 1985 года      (на ўзбраенні)|асноўны эксплуатант={{сцяг ЗША}} [[ВПС ЗША]]|выпушчана адзінак=B-1A: 4 адз.
B-1B: 100 адз.|выява=B-1 Afghanistan December 08.JPG|арыгінальная назва=Rockwell B-1 Lancer|гады вытворчасці=1973–1974;
1983–1988}}

'''Rockwell B-1 Lancer''' — амерыканскі звышгукавы [[стратэгічны бамбардзіроўшчык]] з крылом змянянай стрэлападобнасці, распрацаваны ў 1970-1980-х гадах кампаніяй [[Rockwell International]].

Знаходзіцца на ўзбраенні Ваенна-паветраных сіл ЗША з 27 ліпеня 1985 года. 

Ствараўся ў якасці носьбіта ядзернай зброі для замены састараваючых бамбардзіроўшчыкаў [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]], аднак у пачатку 1990-х пачалося пераабсталяванне самалётаў B-1 для аснашчэння іх звычайнымі ўзбраеннямі.

Пасля 2025 планавалася пачаць вывад з эксплуатацыі B-1B, і іх замену бамбардзіроўшчыкамі [[Northrop Grumman B-21 Raider|B-21]].&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/usaf-to-retire-b-1-b-2-in-early-2030s-as-b-21-comes-on-line/|title=USAF to Retire B-1, B-2 in Early 2030s as B-21 Comes On-Line|last=admin|website=Air &amp; Space Forces Magazine|date=2018-02-09|access-date=2026-01-05}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==

=== Праблема вышыннага перахопу ===
Напрыканцы 1950-х гадоў [[зенітныя ракеты]] класа «зямля-паветра» сталі прадстаўляць пагрозу для вышынных самалётаў. Самы вядомы прыклад - збіццё ў 1960 годзе самалёта [[U-2 (самалёт)|U-2]] Гары Паўэрса. Стратэгічнае камандаванне ВПС ЗША ведаючы што вялікая вышыня ўжо не можа лічыцца надзейным сродкам пачало спробы пераводзіць свае бамбардзіроўшчыкі ў бок прарываў на малых вышынях. Такая тактыка значна скарачае далёкасць выяўлення радарам за кошт выкарыстання маскіроўкі рэльефам мясцовасці. Выкарыстоўваючы асаблівасці рэльефу, такія як пагоркі і даліны, можна разарваць лінію бачнасці ад радара да бамбардзіроўшчыка, зрабіўшы радар няздольнымі яго ўбачыць. Акрамя таго, радары той эпохі былі схільныя &quot;[[Перашкода (радыёлакацыя)|перашкодам]]&quot; ад выпадковых адлюстраванняў радыёсігналу ад зямлі і іншых аб'ектаў, што азначала існаванне мінімальнага кута над гарызонтам, пры якім радары маглі выявіць самалёт. Бамбардзіроўшчыкі, якія ляцяць на малых вышынях, маглі заставацца пад гэтымі &quot;кутамі&quot;, проста захоўваючы дыстанцыю ад радыёлакацыйных станцый. Такая тактыка палёту рабіла зенітныя ракетныя комплексы той эпохі неэфектыўнымі супраць самалётаў лятучых на нізкіх вышынях. З іншага боку самалёты якія ляцяць на нізкай вышыні было цяжка выявіць з высокалятаючых перахопнікаў, паколькі іх радыёлакацыйныя сістэмы не маглі лёгка ідэнтыфікаваць самалёты на фоне &quot;перашкод&quot; і &quot;адлюстраванняў&quot; радыёлакацыйных сігналаў ад зямлі. 
[[Файл:North American XB-70 above runway ECN-792.jpg|злева|міні|275x275пкс|Высотны бамбардзіроўшчык XB-70 з-за зменаў у дактрыне прымянення бамбардзіроўшчыкаў так і не паступіў на ўзбраенне]]

=== Ідэя ===
Аднак самалёты распрацаваныя для вышынных палётаў не заўсёды могуць паказваць тую ж манеўранасць на малавышынных профілях палёту. Перспектыўным для прыняцця на ўзбраенне тады быў шасцірухавіковы высотны бамбардзіроўшчык [[XB-70 Валькір'я|XB-70 Valkyrie]], канструкцыя якога была настроена менавіта на вышынныя характарыстыкі. Больш высокае аэрадынамічны супраціўленне на малой вышыні абмежавала хуткасць XB-70 да дагукавой, пры гэтым рэзка паменшыўшы далёкасць палёту. У выніку атрымаўся самалёт з некалькі большай хуткасцю чым у стаячага на ўзбраенні B-52, але з меншай далёкасцю палёту. Праз гэта, а таксама праз пашырэнне ролі [[Міжкантынентальная балістычная ракета|міжкантынентальных балістычных ракет]], праграма бамбардзіроўшчыка XB-70 была скасаваная ў 1961 годзе (а два прататыпы XB-70 былі выкарыстаны ў праграме звышгукавых даследаванняў). 

B-52 быў больш універсальнай машынай чым XB-70, а вопыт [[Вайна ў В’етнаме|вайны ва В'етнаме]] нават паказаў яго эфектыўнасць у &quot;няядзернай вайне&quot;, у тым ліку як бамбардзіроўшчык які нясе шмат бомбаў, і можа абмежавана &quot;працаваць&quot; на нізкіх вышынях (цяжкі тактычны самалёт). Аднак патрабавалася больш эфектыўнае рашэнне.

Гэта прывяло да з'яўлення шэрагу самалётаў празваных &quot;пранікальныя&quot;, якія былі спецыяльна спраектаваны для дальніх палётаў на малых вышынях (напрыклад тактычны знішчальнік-бамбардзіроўшчык [[F-111]] з крылом змянянай стрэлападобнасці). З'явілася ідэя зрабіць падобны бамбардзіроўшчык для больш стратэгічнага выкарыстання.

=== Канцэпт і карэктыроўка задання ===
Першае даследаванне па праблеме стварэння дагукавога нізкавышыннага бамбардзіроўшчыка, было завершана ў 1961 годзе. Самай аптымальнай апынулася канструкцыя, больш характэрная для пасажырскіх самалётаў чым для бамбардзіроўшчык, з крылом вялікай стрэлападобнасці, [[Т-вобразны хвост|Т-вобразным]] хваставым апярэннем і вялікімі рухавікамі з высокім каэфіцыентам двухконтурнасці. Далейшыя даследванні па праграмме '''ERSA''' (Extended Range Strike Aircraft - Ударны самалёт падвышанай далёкасці палёту) паказалі, што нізкавышынны ўдарны бамбардзіроўшчык прарыву павялічанай далёкасці павінен мець крыло са змянянай стрэлападобнасцю. ERSA прадугледжваў стварэнне адносна невялікага самалёта з карыснай нагрузкай 4500 кг і далёкасцю палёту 16 210 км, уключаючы 4 700 км на малых вышынях.
[[Файл:CMCA ALBM.jpg|міні|275x275пкс|Канцэпт будучага бамбардзіроўшчыка]]
Аднак у сярэдзіне 1964 года ВПС ЗША перагледзелі свае патрабаванні да праекта ERSA, новы праект '''AMSA''' (Advanced Manned Strategic Aircraft - Удасканалены пілатуемы стратэгічны самалёт), які таксама патрабаваў ад бамбардзіроўшчыка хуткасных вышынных характарыстык, аналагічных самалёту [[F -111]], 2 [[Скорасць гуку|Маха]]. Улічваючы працяглую серыю праектных даследаванняў, інжынеры Rockwell жартавалі, што новая назва на самай справе азначае &quot;Самы вывучаны самалёт Амерыкі&quot; (America's Most Studied Aircraft).

=== Спрэчкі аб неабходнасці новага бамбардзіроўшчыка ===
Па меры зацягвання праграмы распрацоўкі, аргументы якія прывялі да адмены XB-70, прымусілі некаторых усумніцца ў неабходнасці стварэння новага стратэгічнага бамбардзіроўшчыка. ВПС ЗША былі непахісныя ў тым, каб захаваць бамбардзіроўшчыкі як частку канцэпцыі [[Ядзерная трыяда|ядзернай трыяды]], якая ўключала [[Бамбардзіроўшчык|бамбардзіроўшчыкі]], МБР і балістычныя ракеты падводнага базавання ў спалучэнні, аднак гэта ўскладняла любую патэнцыйную абарону. Яны сцвярджалі, што бамбардзіроўшчыкі былі неабходны для нанясення ўдараў па ўмацаваных ваенных аб'ектах і забеспячэння бяспечнага процідзеяння, паколькі бамбардзіроўшчыкі можна было хутка перакідваць у бяспечныя раёны базавання, дзе яны не маглі быць атакаваныя. Аднак з'яўленне БРПЛ зрабіла спрэчным пытанне аб мабільнасці і жывучасці, і новае пакаленне МБР, такіх як [[Minuteman III]], валодала дакладнасцю і хуткасцю, неабходнымі для паразы кропкавых цэляў. На працягу гэтага часу МБР разглядаліся як менш затратны варыянт, заснаваны на іх больш нізкай удзельнай кошту, але выдаткі на распрацоўку былі нашмат вышэй. Міністр абароны [[Роберт Стрэйндж Мак-Намара|Роберт Мак-Намар]] аддаваў перавагу МБР для ваенна-паветраных сіл стрымлівання і лічыў, што новы дарагі бамбардзіроўшчык не патрэбны. Пачынаючы з 1964 года, Мак-Намар абмежаваў праграму AMSA у даследаваннях і распрацоўцы кампанентаў.

Даследаванні па праграме AMSA працягваліся хоць і больш павольна. У 1968 годзе з [[IBM]] і Autonetics заключылі кантракты на распрацоўку ўдасканаленай авіёнікі. Аднак Мак-Намар па-ранейшаму выступаў супраць праграмы (у 1968 годзе ён зноў наклаў вета на фінансаванне распрацоўкі самалёта), выступаючы за мадэрнізацыю існуючага парку B-52 і даданне амаль 300 F-111.

=== Аднаўленне праграмы ===
[[Файл:North American B-1 (ARC-1973-AC73-4329).jpg|міні|275x275пкс|Выпрабаванне мадэлі B-1B у аэрадынамічнай трубе (1973 год) ]]
Час ішоў, і спачатку Мак-Намар пакінуў пасаду міністра абароны ЗША, а потымі  прэзідэнтам ЗША быў абраны [[Рычард Ніксан]]. Ніксан аднавіў праграму AMSA пасля ўступлення на пасаду, прытрымліваючыся гнуткай стратэгіі рэагавання сваёй адміністрацыі, якая патрабавала шырокага спектру варыянтаў, і нельга было выключаюць варыянт з усеагульнай [[Ядзерная вайна|ядзернай вайной]]. Новы міністр абароны пры [[Мелвін Лэйрд]] прааналізаваў праграмы і вырашыў скараціць колькасць F-111 (паколькі ў іх не было жаданай далёкасці палёту), і рэкамендаваў паскорыць праектныя даследаванні праграмы AMSA. У красавіку 1969 года праграма афіцыйна атрымала назву '''B-1A'''. Гэта было першае абазначэнне ў новай серыі бамбардзіроўшчыкаў, створанай у 1962 годзе. Ваенна-паветраныя сілы апублікавалі запыт прапаноў у лістападзе 1969 года.

Прапановы былі прадстаўлены фірмам [[Boeing]], [[General Dynamics Land Systems|General Dynamics]] і North American Rockwell у студзені 1970 года. І ў чэрвені 1970 года North American Rockwell атрымала кантракт на распрацоўку і стварэнне двух выпрабавальных карпусоў, пяці лятальных апаратаў і 40 рухавікоў. 

Аднак у 1971 годзе праграма была скарочана да аднаго наземнага і трох лётных выпрабавальных самалётаў. У 1973 годзе кампанія змяніла назву на Rockwell International і назвала сваё авіяцыйнае падраздзяленне North American Aircraft Operations. Чацвёрты прататып, пабудаваны ў адпаведнасці з вытворчымі стандартамі, быў замоўлены ў рамках бюджэту на 1976 фінансавы год. Планы прадугледжвалі пабудову 240 самалётаў B-1a, а першапачатковая гатоўнасць да эксплуатацыі была намечана на 1979 год.

=== B-1A ===
[[Файл:Rockwell B-1A 3.jpg|міні|275x275пкс|B-1A]]

Канструкцыя Роквелл мела агульныя рысы з F-111 і XB-70. У ёй выкарыстоўвалася капсула для выратавання экіпажа (катапультавалася як адзінае цэлае), каб павысіць выжывальнасць экіпажа, калі яму даводзілася пакідаць самалёт на высокай хуткасці. Акрамя таго, канструкцыя мела вялікія крылы са змянянай стрэлападобнасцю, каб забяспечыць як вялікую пад'ёмную сілу пры ўзлёце і пасадцы, так і меншае супраціўленне падчас высакахуткаснага рыўка. Пры максімальным пашырэнні крылаў самалёт меў значна лепшыя аэрадромныя характарыстыкі, чым B-52, што дазваляла яму дзейнічаць з больш шырокага кола баз. Планавалася, што прарыў ПВО краіны-суперніка адбудзецца на звышгукавой хуткасці, перасякаючы яе як мага хутчэй, пасля чаго ўвайшоўшы ў менш абароненую ўнутраную частку краіны хуткасць магла быць зноў зніжана.

Для дасягнення запатрабаванай хуткасці (2 маха) на вялікіх вышынях сопла выхлапных газаў і паветразаборныя рампы былі рэгуляванымі. Першапачаткова меркавалася, што хуткасць 1,2 маха можа быць дасягнута на малых вышынях, што запатрабавала выкарыстання тытана ў крытычных зонах фюзеляжа і канструкцыі крыла. Патрабаванне да хуткасці на малых вышынях пазней было зніжана да 0,85 маха, што паменшыла колькасць тытана і, такім чынам, кошт. Пара невялікіх лапатак, усталяваных каля насавой часткі, з'яўляецца часткай актыўнай сістэмы гашэння вібрацый, якая згладжвае няроўнасці палёту на малых вышынях. Першыя тры B-1А былі абсталяваны выратавальнай капсулай, якая катапультавала кабіну з усімі чатырма членамі экіпажа ўнутры. Чацвёрты B-1A быў абсталяваны звычайным [[Катапультнае крэсла|катапультным крэслам]] для кожнага члена экіпажа.[[Файл:TRESTLE EMP simulator - B1B Bomber - Kirtland Air Force Base - 1989.jpeg|міні|275x275пкс|B-1B праходзіць выпрабаванне не стойкасць да электрамагнітных імпульсаў (устаноўка &quot;Атлас-І&quot;)]]Праверка макета B-1A адбылася ў канцы кастрычніка 1971 года; у выніку было атрымана 297 запытаў на змяненне канструкцыі з-за неадпаведнасці тэхнічным патрабаванням і жаданых паляпшэнняў для спрашчэння абслугоўвання і эксплуатацыі. Першы прататып B-1A (серыйны нумар ВПС 74-0158) здзейсніў свой першы палёт 23 снежня 1974 года. Памеры працягу праграмы кошт адзінкі працягваў расці, часткова з-за высокай інфляцыі ў гэты перыяд. У 1970 годзе ацэначны кошт адзінкі складаў 40 мільёнаў долараў, а да 1975 годзе гэтая лічба вырасла да 70 мільёнаў долараў. 

=== Праблема выяўлення і спроба адмены праекта ===

У 1976 годзе савецкі пілот [[Віктар Бяленка|Віктар]] [[Віктар Бяленка|Бяленка]] (530-ы знішчальны авіяцыйны полк) перабег у Японію на самалёце [[МіГ-25]]. Падчас допыту ён акрамя ўсяго іншага апісаў новы знішчальнік (напэўна маючы на ўвазе [[МіГ-31]], які толькі як год здзейсніў першы палёт), які меў радар з функцыяй выяўлення/збіцця цэляў «знізу» для перахопу крылатых ракет (цікавы факт, але Бяленка праляцеў савецка-японскую мяжу на мінімальнай вышыні, што лішні раз паказвае, што і ў СССР пра гэтую «асаблівасць» ведалі, і навучалі яе выкарыстоўваць). Гэта таксама зрабіла б любы самалёт, які ляціць на малой вышыні «бачным» і лёгкім для нападу. Улічваючы, што B-1 ці B-52, на радары будзе больш заметным, чым крылатая ракета, то ідэя застацца незаўважанымі ў савецкай паветранай прасторы ўсё часцей падвяргалася сумневу. У прыватнасці, сенатар [[Уільям Проксмайр]] пастаянна публічна высмейваў B-1, сцвярджаючы, што гэта неверагодна дарагі дыназаўр. Падчас Федэральнай выбарчай кампаніі 1976 года [[Джымі Картэр]] зрабіў гэта адным з пунктаў праграмы Дэмакратычнай партыі, заявіўшы што «Бамбрдзіроўшчык B-1 — гэта прыклад прапанаванай сістэмы, якую не варта фінансаваць і якая будзе марнатраўная ў адносінах да грошай падаткаплацельшчыкаў». 
[[Файл:B-1 BOMBER AIRPLANE IN FLIGHT - NARA - 17467879.jpg|міні|275x275пкс|B-1A у палёце (1977 год)]]
Калі ў наступным годзе прэзідэнтам ЗША быў абраны Картэр, ён распарадзіўся правесці перагляд у тым ліку і праграмы AMSA. Да гэтага моманту інфляцыя павысіла прагназуемы кошт праграмы больш чым да 100 мільёнаў долараў за самалёт (хоць гэта былі выдаткі за ўвесь тэрмін службы на працягу 20 гадоў). У выніку калі Картэру паведамілі аб працах па стварэнні самалётаў-невідзімак (якія пачаліся ў 1975 годзе) ён вырашыў, што гэта лепшы варыянт чым B-1. Прадстаўнікі Пентагона таксама заявілі, што крылатая ракета паветранага базавання [[AGM-86]], якая запускаецца з існуючага флоту B-52, дасць ВПС ЗША роўныя магчымасці па пранікненні ў савецкую паветраную прастору. Маючы далёкасць 2 400 км, AGM-86 магла запускацца далёка за межамі дасяжнасці любой савецкай абароны і пранікаць на малых вышынях, як бамбардзіроўшчык (з значна меншай радыёлакацыйнай прыкметнасцю з-за меншых памераў), і ў значна большай колькасці пры меншых выдатках. Невялікая колькасць B-52 можа запусціць сотні AGM-86, да таго ж праграма па ўдасканаленні B-52 і распрацоўцы/разгортванні AGM-86 абыдзецца як мінімум на 20% танней, чым запланаваныя 244 B-1A. 

30 чэрвеня 1977 года Картэр абвясціў аб адмене праекта B-1A, на карысць МБР, БРПЛ і мадэрнізацыі B-52. Картэр назваў гэта «адным з самых цяжкіх рашэнняў, якія я прыняў за час свайго знаходжання на пасадзе». Паралельна быў дан штуршок тэхналогіі «[[стэлс]]» (на той момант сакрэтнай), а таксама праекту '''Advanced Technology Bomber''', які ў канчатковым выніку прывёў да стварэння B-2 Spirit. 

Унутры краіны рэакцыя на адмену замовы была рознай. Міністэрства абароны было здзіўлена гэтай заявай, там чакалі што колькасць замоўленых B-1 будзе скарочана прыкладна да 150. Кангрэсмен [[Роберт Дорнан]] заявіў: «у Маскве дастаюць гарэлку і ікру». Заходнія ваенныя лідэры ў цэлым былі задаволены рашэннем. Камандуючы [[НАТА|NATO]] [[Аляксандр Хэйг|Аляксандр Хейг]] назваў крылатую ракету «прывабнай альтэрнатывай» B-1. Былы камандуючы ВПС сіл самаабароны Японіі, Масатаке Окумія, сказаў: «Гэтае пытанне набыло вялікае псіхалагічнае значэнне, у выніку чаго савецкія войскі могуць успрыняць гэта як прыкмету слабасці». Японцы асцерагаліся, што гэтае рашэнне, у спалучэнні з вывадам амерыканскіх войскаў з Паўднёвай Карэі, можа прывесці да правакацый з боку Савецкага Саюза.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,919040-3,00.html|загаловак=DEFENSE: Carter's Big Decision: Down Goes the B-1, Here Comes the Cruise|год=1977-07-11|мова=en-US|выданне=Time|issn=0040-781X}}&lt;/ref&gt; Міністр абароны ЗША [[Гаральд Браўн]] таксама выступаў за працяг стварэння B-1, т.я. пілатуемы бамбардзіроўшчык заўсёды «ўскладняе праблемы суперника».&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,919040-5,00.html|загаловак=DEFENSE: Carter's Big Decision: Down Goes the B-1, Here Comes the Cruise|год=1977-07-11|мова=en-US|выданне=Time|issn=0040-781X}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Rockwell B-1A 74-0158 taxiing.jpg|міні|275x275пкс|B-1A пад час рулення]]
Паралельна праходзілі лётныя выпрабаванні чатырох прататыпаў B-1A (яны былі распісаны да красавіка 1981 года). Праграма ўключала 70 палётаў агульнай працягласцю 378 гадзін. Другі B-1A дасягнуў максімальнай хуткасці 2,22 Маха. Працягваліся выпрабаванні рухавікоў, а рухавікі YF101 напрацавалі амаль 7600 гадзін.

Напрыканцы 1970-х, некаторых вайсковых экспертаў ЗША пачалі адзначаць, што СССР пачаў праяўляць сябе на некалькіх новых тэатрах ваенных дзеянняў, ад кубінскіх &quot;інструктараў&quot; падчас грамадзянскай вайны ў Анголе (пачалася ў 1975 годзе) і да савецкага ўварвання ў Афганістан (1979 год). Стратэгія ЗША да гэтага моманту была сканцэнтравана на стрымліванні камунізму і падрыхтоўцы да магчымай вайны ў Еўропе. Але новыя дзеянні Савецкага Саюза паказалі, што ў арміі проста не хапае магчымасцяў для вырашэння задач іншага плана.

Міністэрства абароны ЗША адрэагавала, і паскорыла рэалізацыю канцэпцыі сіл хуткага разгортвання, але сутыкнулася з сур'ёзнымі праблемамі ў плане магчымасцяў паветраных аперацый. Для запаволення ўварвання праціўніка ў іншыя краіны авіяцыя мела вырашальнае значэнне, аднак ключавая (на той момант) ірана-афганская мяжа знаходзілася па-за дасяжнасцю палубнай ударнай авіяцыі ВМС ЗША, таму гэтая роля была ўскладзена на ВПС ЗША, магчымасці якіх былі спецыялізаваны крыху на іншых задачах.

У ходзе прэзідэнцкай кампаніі 1980 года [[Рональд Рэйган]] актыўна выкарыстаў платформу, якая сцвярджала, што Картэр слабы ў абароне, прыводзячы ў якасці прыкладу адмену праграмы B-1, — тэму, якую ён працягваў выкарыстоўваць і ў 1980-х гадах.

=== Паміж B-52 і ATB ===

Заступіўшы на пасаду прэзідэнта, Рэйган сутыкнуўся з той жа праблемай, што і Картэр да яго: працягваць праграму B-1 у кароткатэрміновай перспектыве або дачакацца распрацоўкі бамбардзіроўшчыка па праграме ATB (значна больш дасведчанага самалёта). Даследаванні паказалі, што існуючы флот B-52 з крылатымі ракетамі застанецца сур'ёзнай пагрозай да 1985 года. Меркавалася, што 75% самалётаў B-52 захаваюцца для нанясення ўдараў па цэлях. Пасля 1985 распаўсюджанне ў СПА комплексаў [[С-300]], перахопнікаў [[МіГ-31|Міг-31]] і першых эфектыўных савецкіх [[Авіяцыйны комплекс радыёвыяўлення і навядзення|сістэм ранняга радыёвыяўлення і навядзення]] будзе рабіць B-52 усё больш лёгкай мішэнню. У 1981 годзе былі выдзелены сродкі на новае даследаванне бамбардзіроўшчыка для 1990-х гадоў, што прывяло да распрацоўкі праекта '''LRCA''' (Long-Range Combat Aircraft - Баявы самалёт вялікай далёкасці дзеяння). У рамках LRCA разглядаліся B-1, F-111 і ATB у якасці магчымых рашэнняў; асноўны ўпор быў зроблены на шматмэтавыя магчымасці, а не на чыста стратэгічныя аперацыі.

У 1981 годзе лічылася, што B-1 можа быць уведзены ў эксплуатацыю раней ATB, ахопліваючы пераходны перыяд паміж нарастаючай уразлівасцю B-52 і ўвядзеннем бамбардзіроўшчыка ATB.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.airwar.ru/enc/bomber/b1b.html|title=Уголок неба ¦ Rockwell B-1B Lancer|website=www.airwar.ru|access-date=2026-01-09}}&lt;/ref&gt; Рэйган вырашыў, што лепшым рашэннем будзе мець як B-1, так і ATB. 2 кастрычніка 1981 г. ён абвясціў аб замове 100 B-1 для выканання ролі LRCA.

=== B-1B ===
У студзені 1982 года ВПС ЗША заключылі з кампаніяй Rockwell два кантракты на агульную суму 2,2 мільярда долараў на распрацоўку і вытворчасць 100 новых бамбардзіроўшчыкаў B-1. 

У канструкцыю былі ўнесены шматлікія змены, каб зрабіць яе больш прыдатнай для чаканых задач, у выніку чаго з'явіўся B-1B. Гэтыя змены ўключалі зніжэнне максімальнай хуткасці, што дазволіла замяніць паветразаборнікі на больш простыя, з фіксаванай геаметрыяй. Гэта паменшыла радыёлакацыйную прыкметнасць B-1B, што разглядалася як добры кампраміс за зніжэнне хуткасці. Высокія дагукавыя хуткасці на малых вышынях сталі прыярытэтнай задачай, і хуткасці на малых вышынях былі павялічаны прыкладна з 0,85 Маха да 0,92 Маха. Максімальная хуткасць B - 1B на вялікіх вышынях склала 1,25 Маха. 

Максімальная ўзлётная маса B-1B была павялічана да 216 000 кг (з 179 000 кг). Павелічэнне масы было неабходна для ўзлёту з поўнай унутранай запраўкай палівам і для размяшчэння вонкавага ўзбраення. Было прадугледжана 6 кропак падвесу ўзбраення, а з 3-х бомбадсекаў засталося толькі 2. Інжынеры Rockwell змаглі ўзмацніць крытычна важныя ўчасткі і палегчыць некрытычныя ўчасткі планёра, таму павелічэнне пустой масы было мінімальным. Планавалася ўсталяваць новыя рухавікі (F101). Для процідзеяння МіГ-31, абсталяванага новай радыёлакацыйнай сістэмай «Заслон», і іншых самалётаў з магчымасцю агляду ўніз, комплекс радыёэлектроннай барацьбы B-1B быў значна мадэрнізаваны. 
[[Файл:B-1 Bomber debut (1984).jpg|міні|275x275пкс|Першы серыйны B-1B каля ангара, Палмдэйл (Каліфорнія)]]
У Кангрэсе шмат хто быў супраць такога. Крытыкі адзначалі, што многія з першапачатковых праблем захоўваліся як у плане прадукцыйнасці, так і ў плане кошту. Гэта і амаль аднолькавая электроніка з B-52, і мінімальная перавага ў хуткасці, і тое што «прамежкавы» перыяд выкарыстання B-1B складзе менш за дзесяць гадоў, і ён састарэе неўзабаве пасля з'яўлення значна больш дасканалай канструкцыі ATB. Галоўнымі аргументамі на карысць B-1 была яго вялікая карысная нагрузка звычайнага ўзбраення, а таксама тое, што яго ўзлётныя характарыстыкі дазвалялі яму працаваць з дастатковай бомбавай нагрузкай з значна большай колькасці аэрадромаў.

Паралельна гэтаму самалёт B-1A № 1 быў разабраны і выкарыстаны для радыёлакацыйных выпрабаванняў у рымскім цэнтры распрацоўкі авіяцыйнай тэхнікі на былой авіябазе Грыфіс (штат Нью-Ёрк). Затым самалёты B-1A № 2 і № 4 былі мадыфікаваны для выпрабавання сістэм B-1B. Першы экзэмпляр B-1B быў завершаны і пачаў лётныя выпрабаванні ў '''сакавіку 1983 года'''. Першы серыйны B-1B быў вывезены 4 верасня 1984 года і здзейсніў свой першы палёт 18 кастрычніка 1984 года. Соты (і апошні) B-1B быў пастаўлены 2 мая 1988 года, але яшчэ да пастаўкі апошняга B-1B ВПС ЗША заключылі, што самалёт стаў уразлівы для савецкай СПА. 

У 1996 годзе кампанія Rockwell International прадала большую частку сваіх касмічных і абаронных аперацый кампаніі Boeing, якая працягвае заставацца асноўным падрадчыкам B-1 па стане на 2024 год.

== Канструкцыя і дызайн ==
[[Файл:Rockwell B-1 Lancer dimensions from TO 00-105E-9.jpg|міні|321x321пкс]]
B-1 - самалёт з [[Злітае крыло-фюзеляж|інтэграваным крылом і фюзеляжам]] (або па іншаму - ''«''змешаная канфігурацыя крыла і фюзеляжа''»'') са змянянай стрэлападобнасцю крыла, чатырма турбавентылятарнымі рухавікамі, трыкутнымі кіруючымі кілямі і крыжападобным хваставым апярэннем. 

Фюзеляж B-1B мае даўжыню 44,81 метра і складаецца пераважна з алюмініевых і тытанавых сплаваў, а таксама кампазітных матэрыялаў на аснове шкловалакна. На закрылках фюзеляжа, абцякальніках каранёвай часткі крыла і паветразаборніках рухавікоў выкарыстаны радыёлакацыйна-паглынальны матэрыял (матэрыял паглынае ўваходныя радыёлакацыйныя прамяні, а не адлюстроўвае іх).

=== Крылы і стабілізатары ===
Перад кабінай пілота, у насавой частцы фюзеляжа, размешчаны невялікія дапаможныя кіруючыя гарызантальныя паверхні ў выглядзе пярэдніх гарызантальных трыкутных стабілізатараў (канард), якія таксама выкарыстоўваюцца для аўтаматычнай сістэмы падаўлення парываў ветру (кампенсуюць парывы ветру падчас палёту на малой вышыні, што забяспечвае больш плаўны палёт і зніжае нагрузку на канструкцыю). Таксама яны вырашаюць так званую праблему &quot;выгібу самалёта&quot; з-за турбулентнасці паветра пры палётах на малой вышыні.

[[Крыло|Крылы]] [[Крыло змянянай стрэлападобнасці|са змянянай стрэлападобнасцю]] маюць сямісекцыйныя [[перадкрылкі]] і шасцісекцыйныя [[Закрылак|закрылкі]], якія таксама выконваюць функцыю элеронаў. Плошча крыла складае 181,2 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. [[Файл:B-1B Lancer.jpg|міні|275x275пкс|B-1B у палёце. Руль вышыні, і руль напрамку ўстаноўлены над асноўным фюзеляжам. Таксама добра бачны 4 працуючых рухавіка]]Крылы могуць змяняць стрэлападобнасць ад 15 да 67,5 градусаў. Змяняная стрэлападобнасць крыла і суадносіны цягі да вагі забяспечваюць B-1 палепшаныя ўзлётныя характарыстыкі, дазваляючы выкарыстоўваць больш кароткія ўзлётна-пасадачныя паласы, чым папярэднія бамбардзіроўшчыкі.
Мінімальны размах крылаў - 23,84 метра, дасягаецца пры максімальным куце стрэлападобнасці ў 67,5°. Гэтае становішча стрэлападобнасці выкарыстоўваецца падчас высакахуткаснага і нізкавышыннага палёту для памяншэння супраціўлення і парываў ветру. Мінімальны кут стрэлападобнасці 15° адпавядае размаху 41,67 метра і выкарыстоўваецца пры ўзлёце, пасадцы і &quot;эканамічным&quot; палёце. Закрылкі на крылах могуць быць выпушчаныя толькі пры кутах стрэлападобнасцю менш за 20°. Іншыя магчымыя &quot;фіксаваныя&quot; значэнні стрэлавіднасці - 25°, 45° і 55°. Змена кута стрэлападобнасці крылаў таксама змяняе становішча цэнтра пад'ёмнай сілы, і каб прадухіліць яго занадта моцнае зрушэнне ад цэнтра цяжару самалёта, трымер аўтаматычна рэгулюецца шляхам перапампоўкі паліва паміж бакамі. 

Вертыкальны стабілізатар мае вышыню 10,36 метра, а гарызантальны стабілізатар мае шырыню прыблізна 13 метраў, і выкананы ў выглядзе маятнікавага руля напрамку. І руль вышыні, і руль напрамку ўстаноўлены над асноўным фюзеляжам.

=== Шасі ===
[[Файл:85-0059-DY Rockwell B-1B Lancer USAF (6485829797).jpg|міні|275x275пкс|Заднія стойкі шасі]]
Шасі складаецца з двухколавай канструкцыі ў насавой часткі і двух стоек (асноўных) шасі ў задняй часткі. Стойка насавога шасі цалкам прыбіраецца наперад. Стойкі асноўных шасі прыбіраецца назад і ў цэнтр у два адсека паміж гандоламі рухавікоў. На кожнай стойцы асноўнага шасі - чатыры кола (2 кола ў 2 рады).

=== Рухавікі і ДСУ ===
Чатыры турбавентылятарныя рухавікі General Electric F101-GE-102 усталяваны ў двух гандолах на вонкавым боку фюзеляжа. Кожны з іх развівае цягу 64,94 кН у «сухім» рэжыме і 136,92 кН на фарсажы. З уключанай [[Фарсажная камера|фарсажнай камерай]] B-1B дасягае хуткасці 1,2 Маха (1328 км/г) на вялікіх вышынях або 0,95 Маха (1120 км/г) на малых вышынях. Максімальная ўзлётная маса складае 216 тон. Для памяншэння радыёлакацыйнай прыкметнасці бамбардзіроўшчыка паветразаборнікі рухавікоў спраектаваны такім чынам, каб варожыя [[Радар|радары]] не маглі напрамую ўздзейнічаць на лапаткі кампрэсара рухавіка, што значна зніжае [[рэха-сігнал]] і абцяжарвае ідэнтыфікацыю.[[Файл:Rockwell B-1B Lancer, Brno 2007.JPG|міні|367x367пкс|B-1B на стаянцы (добра бачна пярэдняя стойка шасі).]]

Рухавікі выпрацоўваюць электраэнергію з дапамогай трох генератараў магутнасцю 115 кВА кожны, забяспечваючы электрасілкаванне бартавога электраабсталявання. Дзве [[Дапаможная сілавая ўстаноўка|дапаможныя сілавыя ўстаноўкі]] (ДСУ) дазваляюць B-1 эксплуатавацца з баз з абмежаванай інфраструктурай. Гэтыя ДСУ могуць быць актываваныя з дапамогай перамыкача на насавой стойцы шасі ў выпадку аварыйнага ўзлёту, забяспечваючы іх працаздольнасць да моманту, калі экіпаж зойме свае месцы.

=== Радыёпаглынанне ===
Павышэнню жывучасці B-1 спрыяе яго адносна нізкая [[эфектыўная плошча рассейвання радыёхваль]]. Хоць тэхнічна гэта не самалёт-невідзімка, дзякуючы канструкцыі самалёта, змеепадобным паветразаборнікам і выкарыстанні радыёлакацыйна-паглынальнага матэрыялу яго ЭПР складае прыкладна 2,4 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, што супастаўна з ЭПР невялікага [[Знішчальнік|знішчальніка]], і прыкладна ў 50 разоў менш за аналагічны паказчык бамбардзіроўшчыка B-52.{{У планах|элемент=раздзел|прысвечаны=Канструкцыі бамбардзіроўшчыка B-1}}

== Сістэмы самаабароны ==

* сістэмамі актыўнага радыёэлектроннага падаўлення '''AN/ALQ-161'''. Спецыяльна адаптаваная для B1 версія мае масу 2,5 тоны і складаецца з больш чым 120 модуляў. Яна з'яўляецца адной з самых магутных сістэм самаабароны ў сваім родзе і прызначана для падаўлення нават магутных радыёлакацыйных сістэм (чаму спрыяе малая радыёлакацыйная прыкметнасць самалёта). Модулі сістэмы &quot;ахопліваюць&quot; паверхню самалёта, і калі спецыяльны камп'ютар (першапачаткова - [[IBM AP-101F]]) рэгіструе &quot;выпраменьванне радара&quot;, сістэма спрабуе замаскіраваць самалёт пад выпадковы радыёшум. Асобныя кампаненты сістэмы рэгулярна мадэрнізуюцца, але поўная мадэрнізацыя не праводзілася з-за бюджэтных абмежаванняў;
* [[AN/ALE-50]]. Сістэма буксіруемых ложных цэляў усталяваная ў задняй частцы самалёта. У выпадку пагрозы з боку ракет з радарным навядзеннем, на тросе за самалётам разгортваецца ілжывая цэль. Радыёлакацыйная сігнатура такой цэлі, выглядае больш буйной і прывабнай на фоне B-1B, тым самым эфектыўна адцягваючы надыходзячыя ракеты;
* 8 касет па 12 [[Цеплавыя пастка (авіяцыя)|цеплавых пастак]] [[MJU-23-A/B]] у кожнай для адводу ракет з цеплавым навядзеннем; 
* Доплераўскі радар '''AN/ALQ-153''' які скануе зону за самалётам на прадмет самалётаў/ ракет;
* 4 пасіўныя радыялакацыйныя датчыкі '''AN/ALR-56M''' якія пастаянна адсочваюць наяўнасць знешняга радыёлакацыйнага (радарнага) выпраменьвання дыяпазона 6-20 ГГц.

== Мадыфікацыі ==
[[Файл:B-1B B-2 and B-52.jpg|міні|260x260пкс|Стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі ЗША [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]], [[Rockwell B-1 Lancer|B-1B]] і [[Northrop B-2 Spirit|B-2]] пад час групавога палёту|злева]]

* '''B-1A'''. Версія, пабудаваная па першапачатковым тэхнічным заданні B-1, з рэгуляванымі паветразаборнікамі і максімальнай хуткасцю ў 2,2 маха. У якасці сістэмы выратавання экіпажа ўсталёўвалася адна катапультаваная капсула, у якой самалёт пакідалі ўсе чатыры члены экіпажа разам (на 4-й машыне замест яе выкарыстоўваюцца звычайныя катапультныя крэслы). Выраблена 4 машыны.
* '''B-1B'''  Самалёт нізкавысотнага прарыву СПА. Выраблена 100 машын.
* '''B-1C''' Праект які прадугледжваў пашыраннае выкарыстанне тэхналогій Stealth. Па разліковым характарыстыкам ён павінен быў пераўзыйсці ATB. Аднак пасля поспеху фірмы Northrop з бамбардзіроўшчыкам B-2, працы спынілі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.airwar.ru/enc/bomber/b1b.html|title=Уголок неба ¦ Rockwell B-1B Lancer|website=www.airwar.ru|access-date=2026-01-09}}&lt;/ref&gt;
* '''B-1R'''. На пачатку 2000-х у СМІ з'яўлялася інфармацыя пра магчымасць распрацоўкі мадэлі '''B-1R'''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boeing.com/ids/allsystemsgo/issues/vol2/num2/story01.html|title=All Systems Go - Vol. 2, No. 2|website=www.boeing.com|access-date=2026-01-04}}&lt;/ref&gt;  Аднымі з прапаноў было ўсталяванне 4-х рухавікоў Pratt &amp; Whitney F119 (такіх як на знішчальніку F/A-22 Raptor) і абнаўлённай РЛС.

== Баявое прымяненне ==

=== Аперацыя «Пустынны ліс» (1998) ===

Першы баявы вылет B-1B адбыўся ў 1998 годзе пад час аперацыі ''«[[Пустынны ліс|Пустынны л]]''[[Пустынны ліс|''іс'']]''»'' супраць цэляў у Іраке. Было здзейснена 6 вылетаў.
[[Файл:CBUbombs.jpg|міні|275x275пкс|Падчас бамбардзіроўкі]]

=== Аперацыя «[[Аперацыя «Саюзная сіла»|Саюзная сіла]]» (1999) ===

В 1999 годзе 6 бамбардзіроўшчыкаў здзейснілі больш за 100 вылетаў з авіябазы [[Фэрфорд (авіябаза)|Фэрфорд]] пад час вайны ў Косава.

=== [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|Вайна ў Афганістане]] (2001—2021) ===

8 бамбардзіроўшчыкаў B-1B здзяйснялі баявыя вылеты над Афганістанам з базы Дыёга-Гарсія, скінуў 40% ад агульнай колькасці бомб за першыя 6 месяцаў, уключаючы 3900 ''JDAM'' (2/3 ад агульнай колькасці боепрыпасаў гэтага тыпу).  

Па тэхнічных прычынах 1 самалёт быў страчаны.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/331337|title=9 месяцев в Афганистане|website=www.kommersant.ru|date=2002-07-09|access-date=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;

=== [[Уварванне ў Ірак (2003)|Уварванне ў Ірак]] (2003) ===
У 2003 годзе, падчас ваеннай аперацыі ЗША ў Іраку, на B-1B прыйшлося каля 43% скінутых карэктуючыхся бомбаў JDAM. Выкарыстоўвалася 11 самалётаў, якія здзейснілі 2% ад усіх вылетаў баявой авіяцыі.

=== Ливія 2011 («[[Аперацыя «Odyssey Dawn»|Адысея. Рассвет]]») ===
У сакавіку 2011 года бамбардзіроўшчыкі B-1 з авіябазы Элсуорту атакавалі мэты ў Лівіі ў рамках аперацыі «Адысея Рассвет» для забеспячэння выканання беспалётнай зоны, усталяванай [[Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1973|рэзалюцыяй 1973 Савета Бяспекі ААН]].

=== [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]] (2011-2024) ===
Пачынаючы з 2014 года B-1B пачалі прымяняцца ў Грамадзянская вайна ў Сірыі супраць Ісламскай дзяржавы. Адзін з крупных налётаў адбыўся ў верасні 2014 года, калі цэлямі авіяцыі і ракет шэрагу краін сталі трэніровачныя базы, штаб-кватэры, камандна-кантрольныя пункты, склады, фінансавыя цэнтры, грузавікі забеспячэння і браніраваная тэхніка Ісламскай дзяржавы.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=англійская|url=https://www.af.mil/News/Article-Display/Article/500047/air-force-fighters-bombers-conduct-strikes-against-isil-targets-in-syria/|title=Air Force fighters, bombers conduct strikes against ISIL targets in Syria}}&lt;/ref&gt;

Яшчэ адным вядомым прымяненнем B-1B была бамбардзіроўка Дамаска і Хомса 14 красавіка 2018 года ў адказ [[Ракетны ўдар па Сірыі ў красавіку 2018 года|на прымяненне ў горадзе]] [[Дума (Сірыя)|Дума]]  баявых атрутных рэчываў. Тады бамбардзіроўшчыкі B-1B выпусцілі 19 ракет AGM-158 JASSM па аб'ектах якія, як меркавалася, былі задзейнічаны ў праграме вырабу баявых атрутных рэчываў.

=== [[Аперацыя «Непахісная рашучасць»]] (2014-2015) ===
Са жніўня 2014 года па студзень 2015 года на B-1B прыпадала 8% вылетаў ВПС ЗША падчас аперацыі супраць [[Ісламская дзяржава|Ісламскай дзяржавы]]. Першапачаткова 9-я бамбардзіровачная эскадрылля была разгорнута ў Катары ў ліпені 2014 года з мэтай падтрымкі місій у Афганістане, але калі 8 жніўня пачалася паветраная кампанія супраць ІД, самалёты былі задзейнічаны для місій у Іраку. Падчас [[Баі за Кабані|асады горада Кабані]] (Сірыя) B-1 эскадрыллі скінулі 660 бомбаў за 5 месяцаў у падтрымку курдскіх сіл, якія абаранялі горад. Пазней, для бамбардзіровак пачалі выкарыстоўваць і 28-е бамбардзіровачнае крыло, бамбардзіроўшчыкі якога здзейснілі 490 вылетаў, скінуўшы 3800 боепрыпасаў за шэсць месяцаў разгортвання. 

У лютым 2016 года B-1 былі адпраўленыя назад у ЗША для мадэрнізацыі кабіны пілота.

=== [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|Амерыкана-Ізраільскія ўдары па Іране]] (2026) ===
У сакавіку 2026 года бамбардзіроўшчыкі B-1B былі задзейнічаныя ў аперацыі «Эпічная лютасць» у рамках ізраільска-амерыканскіх удараў па Іране. Група з 3 бамбардзіроўшчыкаў вылецела з авіябазы Элсворт ([[Паўднёвая Дакота]], ЗША), здзейсніла трансатлантычны пералёт, прайшла над Гібралтарам і накіравалася да Ірана. Пазней, у паведамленні Цэнтральнага камандавання ЗША ад 2 сакавіка 2026 года гаварылася, што ў папярэднюю ноч «Амерыканскія бамбардзіроўшчыкі B-1 нанеслі ўдар углыб Ірана, каб аслабіць Іранскія магчымасці балістычных ракет».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=руская|url=https://www.interfax.ru/world/1075643|title=Стратегические бомбардировщики ВВС США нанесли очередные удары по Ирану}}&lt;/ref&gt; Пад час палёту праводзілася некалькі дазаправак у паветры (з самалётаў KC-46A Pegasus).

У першай палове сакавіка стала вядома, што на базе ВВС Вялікабрытаніі Фэрфорд базуецца 12 B-1B якія выкарыстоўваюцца для баявых велетаў на Іран. У якасці ўзбраення выкарыстоўваліся ракеты AGM-158 JASSM і супрацьбункерныя кіравальныя бомбы GBU-31.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Англіская|url=https://www.twz.com/air/bombers-in-england-being-loaded-with-bunker-busters-a-sign-of-increasing-air-supremacy-over-iran|title=B-1B Being Loaded With Bunker Busters In England A Sign Of Increasing Air Supremacy Over Iran}}&lt;/ref&gt;

=== Іншыя баявыя прымяненні ===

* 2 лютага 2024 года ЗША накіравалі два бамбардзіроўшчыка B-1B для нанясення ўдараў па 85 тэрарыстычных цэлях у сямі месцах у Іраку і Сірыі. Гэтае дзеянне разглядалася як шматузроўневы адказ на гібель трох амерыканскіх вайскоўцаў у выніку атакі беспілотніка ў Іарданіі.
* 3 студзеня 2026 года бамбардзіроўшчыкі B-1B удзельнічалі ў амерыканскіх ударах па Венесуэле разам з самалётамі F-35, F-22, F/A-18, EA-18 а таксама шэрагам самалётаў і беспілотнікаў назірання і разведкі. У выніку аперацыі быў захоплены прэзідэнт Венесуэлы Нікалас Мадура.

== Далейшае выкарыстанне ==
У верасні 2021 года 17 B-1B былі спісаны, 13 з іх адправіліся на самалётныя могілкі Дэвіс-Мантан (для паступовага разбору), 1 адправіўся ў Луізіяну ў якасці музейнага экспаната. У страі засталося 45 самалётаў, якія будуць мадэрнізавацца. Канчатковы вывад B-1B з эксплуатацыі чакаўся да 2033 года, і павінен быў залежыць ад паспяховасці ўвядзення B-21.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/last-b-1b-bombers-retire-until-b-21-comes-online/|title=Last B-1B Bombers Retire Until B-21 Comes Online|first=John|last=Tirpak|website=Air &amp; Space Forces Magazine|date=2021-09-24|access-date=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;

У маі 2026 стала вядома, што ў бюджэце Міністэрства абароны ЗША на 2027-2031 гады было прадугледжана 342 мільёны долараў на &quot;пакет мадэрнізацыі&quot;  бамбардзіроўшчыкаў B-1B. Гэта магло павялічыць срок эксплуатацыі парка B-1B да 2037 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.rambler.ua/army/56430960-amerikanskie-voennye-ispytali-samolet-bombardirovschik-b-1b-lancer/|title=Американские военные испытали самолет-бомбардировщик B-1B Lancer|website=Рамблер/новости|date=2026-05-12|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;

== Аварыі ==
[[Фонд бяспекі палётаў]] (The Flight Safety Foundation) мае сведчанні пра 15 аварый з 1984 па 2024 год, у выніку якіх было страчана 11 самалётаў B-1 і загінула ў агульнай складанасці 12 членаў экіпажа. Яшчэ адзін самалёт быў пашкоджаны пажарам падчас тэхнічнага абслугоўвання ў красавіку 2022 года. 

* 20 красавіка 2022 года на B-1B (85-0089) 7-га бамбардзіровачнага крыла, якое базуецца на авіябазе Дайес ([[Тэхас]]), падчас правядзення тэхнічнага абслугоўвання на галоўнай стаянцы адбыўся пажар. У выніку пажару былі пашкоджаныя рухавік № 1, левая гандола і крыло самалёта. Падаючымі абломкамі быў паранены лётчык. Шкода была ацэнена ў 14,944 мільёна долараў; 

* 4 студзеня 2024 года бамбардзіроўшчык B-1B (85-0085), прыпісаны да авіябазы Элсуорт ([[Паўднёвая Дакота]]), пацярпеў крушэнне пры спробе пасадкі на аэрадром базы падчас трэніровачнага палёту.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2024/01/05/air-force-bomber-crashes-south-dakota/72115739007/|title=B-1 bomber crashed during training mission in South Dakota; aircrew members ejected safely|first=Thao|last=Nguyen|website=USA TODAY|access-date=2026-02-08}}&lt;/ref&gt; У момант крушэння бачнасць была дрэннай, а тэмпература - ніжэй нуля. Чатыры члены экіпажа катапультаваліся. Агульная шкода ад крушэння ацэнена ў 456,2 долараў ЗША.

== Тэхнічныя характарыстыкі (B1-B) ==
[[Файл:Rockwell B-1 Lancer dimensions from TO 00-105E-9.jpg|міні|408x408пкс|Памеры B1]]
'''Агульныя характарыстыкі:'''

* '''Экіпаж:''' 4 чалавекі (камандзір экіпажа, пілот, спецыяліст па наступальных сістэмах, спецыяліст па абарончых сістэмах). 
* '''Даўжыня:''' 45 м
* '''Размах крылаў:''' 42 м
* '''Размах крыла:''' 24 м
* '''Вышыня:''' 10 м
* '''Плошча крыла:''' 181 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* '''Профіль крыла:''' NACA69-190-2 
* '''Маса пустога самалёта:''' 87 090 кг
* '''Поўная маса:''' 147 871 кг
* '''Максімальная ўзлётная маса:''' 216 364 кг
* '''Сілавая ўстаноўка:''' 4 [[Турбавентылятарны рухавік|турбавентылятарных рухавіка]] General Electric F101-GE-102 з фарсажнай камерай , цяга кожнага 77,4 кН у сухім рэжыме, 30 780 фунтаў 136,9 кН з фарсажнай камерай.

'''Прадукцыйнасць:'''

* '''Максімальная хуткасць:''' 721 вузел (1335 км/г, 1,25 Маха) на вышыні (15 000 м), 608 вузлоў (1126 км/г) на вышыні 60-150 м  
* '''Далёкасць дзеяння:''' 9400 км, альбо 7600 км з баявой нагрузкай 16800 кг &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=eng|url=https://www.britannica.com/technology/B-1-bomber-aircraft|title=В-1|website=Britannica}}&lt;/ref&gt;
* '''Баявая далёкасць:''' 5543 км
* '''Практычны паталок''': 18 000 м
* '''Хуткасць набору вышыні:''' 28,84 м/с 
* '''Нагрузка на крыло:''' 820 кг/м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* '''[[Цягаўзброенасць|Цяга / вага]]:''' 0,38 (пры поўнай масе)

== Цікавыя факты ==

* 3 лютага 2021 гда бамбардзіроўшчык B-1B правёў дэманстрацыйны пралёт над 13-й выставай Aero India у [[Бангалор|Бангалоры]], а затым нейкі час выстаўляўся экспанатам на гэтай выставе. Гэта стала першым выпадкам дэманстрацыіі бамбардзіроўшчыка ЗША на выставе ў Індыі з 1945 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/b-1b-makes-first-us-bomber-visit-to-india-since-1945/|title=B-1B Makes First US Bomber Visit to India Since 1945|first=John|last=Tirpak|website=Air &amp; Space Forces Magazine|date=2021-02-08|access-date=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;
{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Бамбардзіроўшчыкі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>00f5wnua0ay5glb8ne4g6lwrqtbgmsn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141230</id>
      <parentid>5141203</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HK-47</username>
        <id>9640</id>
      </contributor>
      <comment>/* B-1B */ дапаўненне</comment>
      <origin>5141230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69336" sha1="0go41cwy6r66wpd0zxou2so3w0dfg5x" xml:space="preserve">{{Картка ЛА|статус=эксплуатуецца|назва=B-1 Lancer|тып=Бамбардыроўшчык|распрацоўшчык={{сцяг ЗША}} [[Rockwell International]]|першы палёт=23 снежня 1974 года (B-1A);
сакавік 1983 года (B-1B)|пачатак эксплуатацыі=27 ліпеня 1985 года      (на ўзбраенні)|асноўны эксплуатант={{сцяг ЗША}} [[ВПС ЗША]]|выпушчана адзінак=B-1A: 4 адз.
B-1B: 100 адз.|выява=B-1 Afghanistan December 08.JPG|арыгінальная назва=Rockwell B-1 Lancer|гады вытворчасці=1973–1974;
1983–1988}}

'''Rockwell B-1 Lancer''' — амерыканскі звышгукавы [[стратэгічны бамбардзіроўшчык]] з крылом змянянай стрэлападобнасці, распрацаваны ў 1970-1980-х гадах кампаніяй [[Rockwell International]].

Знаходзіцца на ўзбраенні Ваенна-паветраных сіл ЗША з 27 ліпеня 1985 года. 

Ствараўся ў якасці носьбіта ядзернай зброі для замены састараваючых бамбардзіроўшчыкаў [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]], аднак у пачатку 1990-х пачалося пераабсталяванне самалётаў B-1 для аснашчэння іх звычайнымі ўзбраеннямі.

Пасля 2025 планавалася пачаць вывад з эксплуатацыі B-1B, і іх замену бамбардзіроўшчыкамі [[Northrop Grumman B-21 Raider|B-21]].&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/usaf-to-retire-b-1-b-2-in-early-2030s-as-b-21-comes-on-line/|title=USAF to Retire B-1, B-2 in Early 2030s as B-21 Comes On-Line|last=admin|website=Air &amp; Space Forces Magazine|date=2018-02-09|access-date=2026-01-05}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==

=== Праблема вышыннага перахопу ===
Напрыканцы 1950-х гадоў [[зенітныя ракеты]] класа «зямля-паветра» сталі прадстаўляць пагрозу для вышынных самалётаў. Самы вядомы прыклад - збіццё ў 1960 годзе самалёта [[U-2 (самалёт)|U-2]] Гары Паўэрса. Стратэгічнае камандаванне ВПС ЗША ведаючы што вялікая вышыня ўжо не можа лічыцца надзейным сродкам пачало спробы пераводзіць свае бамбардзіроўшчыкі ў бок прарываў на малых вышынях. Такая тактыка значна скарачае далёкасць выяўлення радарам за кошт выкарыстання маскіроўкі рэльефам мясцовасці. Выкарыстоўваючы асаблівасці рэльефу, такія як пагоркі і даліны, можна разарваць лінію бачнасці ад радара да бамбардзіроўшчыка, зрабіўшы радар няздольнымі яго ўбачыць. Акрамя таго, радары той эпохі былі схільныя &quot;[[Перашкода (радыёлакацыя)|перашкодам]]&quot; ад выпадковых адлюстраванняў радыёсігналу ад зямлі і іншых аб'ектаў, што азначала існаванне мінімальнага кута над гарызонтам, пры якім радары маглі выявіць самалёт. Бамбардзіроўшчыкі, якія ляцяць на малых вышынях, маглі заставацца пад гэтымі &quot;кутамі&quot;, проста захоўваючы дыстанцыю ад радыёлакацыйных станцый. Такая тактыка палёту рабіла зенітныя ракетныя комплексы той эпохі неэфектыўнымі супраць самалётаў лятучых на нізкіх вышынях. З іншага боку самалёты якія ляцяць на нізкай вышыні было цяжка выявіць з высокалятаючых перахопнікаў, паколькі іх радыёлакацыйныя сістэмы не маглі лёгка ідэнтыфікаваць самалёты на фоне &quot;перашкод&quot; і &quot;адлюстраванняў&quot; радыёлакацыйных сігналаў ад зямлі. 
[[Файл:North American XB-70 above runway ECN-792.jpg|злева|міні|275x275пкс|Высотны бамбардзіроўшчык XB-70 з-за зменаў у дактрыне прымянення бамбардзіроўшчыкаў так і не паступіў на ўзбраенне]]

=== Ідэя ===
Аднак самалёты распрацаваныя для вышынных палётаў не заўсёды могуць паказваць тую ж манеўранасць на малавышынных профілях палёту. Перспектыўным для прыняцця на ўзбраенне тады быў шасцірухавіковы высотны бамбардзіроўшчык [[XB-70 Валькір'я|XB-70 Valkyrie]], канструкцыя якога была настроена менавіта на вышынныя характарыстыкі. Больш высокае аэрадынамічны супраціўленне на малой вышыні абмежавала хуткасць XB-70 да дагукавой, пры гэтым рэзка паменшыўшы далёкасць палёту. У выніку атрымаўся самалёт з некалькі большай хуткасцю чым у стаячага на ўзбраенні B-52, але з меншай далёкасцю палёту. Праз гэта, а таксама праз пашырэнне ролі [[Міжкантынентальная балістычная ракета|міжкантынентальных балістычных ракет]], праграма бамбардзіроўшчыка XB-70 была скасаваная ў 1961 годзе (а два прататыпы XB-70 былі выкарыстаны ў праграме звышгукавых даследаванняў). 

B-52 быў больш універсальнай машынай чым XB-70, а вопыт [[Вайна ў В’етнаме|вайны ва В'етнаме]] нават паказаў яго эфектыўнасць у &quot;няядзернай вайне&quot;, у тым ліку як бамбардзіроўшчык які нясе шмат бомбаў, і можа абмежавана &quot;працаваць&quot; на нізкіх вышынях (цяжкі тактычны самалёт). Аднак патрабавалася больш эфектыўнае рашэнне.

Гэта прывяло да з'яўлення шэрагу самалётаў празваных &quot;пранікальныя&quot;, якія былі спецыяльна спраектаваны для дальніх палётаў на малых вышынях (напрыклад тактычны знішчальнік-бамбардзіроўшчык [[F-111]] з крылом змянянай стрэлападобнасці). З'явілася ідэя зрабіць падобны бамбардзіроўшчык для больш стратэгічнага выкарыстання.

=== Канцэпт і карэктыроўка задання ===
Першае даследаванне па праблеме стварэння дагукавога нізкавышыннага бамбардзіроўшчыка, было завершана ў 1961 годзе. Самай аптымальнай апынулася канструкцыя, больш характэрная для пасажырскіх самалётаў чым для бамбардзіроўшчык, з крылом вялікай стрэлападобнасці, [[Т-вобразны хвост|Т-вобразным]] хваставым апярэннем і вялікімі рухавікамі з высокім каэфіцыентам двухконтурнасці. Далейшыя даследванні па праграмме '''ERSA''' (Extended Range Strike Aircraft - Ударны самалёт падвышанай далёкасці палёту) паказалі, што нізкавышынны ўдарны бамбардзіроўшчык прарыву павялічанай далёкасці павінен мець крыло са змянянай стрэлападобнасцю. ERSA прадугледжваў стварэнне адносна невялікага самалёта з карыснай нагрузкай 4500 кг і далёкасцю палёту 16 210 км, уключаючы 4 700 км на малых вышынях.
[[Файл:CMCA ALBM.jpg|міні|275x275пкс|Канцэпт будучага бамбардзіроўшчыка]]
Аднак у сярэдзіне 1964 года ВПС ЗША перагледзелі свае патрабаванні да праекта ERSA, новы праект '''AMSA''' (Advanced Manned Strategic Aircraft - Удасканалены пілатуемы стратэгічны самалёт), які таксама патрабаваў ад бамбардзіроўшчыка хуткасных вышынных характарыстык, аналагічных самалёту [[F -111]], 2 [[Скорасць гуку|Маха]]. Улічваючы працяглую серыю праектных даследаванняў, інжынеры Rockwell жартавалі, што новая назва на самай справе азначае &quot;Самы вывучаны самалёт Амерыкі&quot; (America's Most Studied Aircraft).

=== Спрэчкі аб неабходнасці новага бамбардзіроўшчыка ===
Па меры зацягвання праграмы распрацоўкі, аргументы якія прывялі да адмены XB-70, прымусілі некаторых усумніцца ў неабходнасці стварэння новага стратэгічнага бамбардзіроўшчыка. ВПС ЗША былі непахісныя ў тым, каб захаваць бамбардзіроўшчыкі як частку канцэпцыі [[Ядзерная трыяда|ядзернай трыяды]], якая ўключала [[Бамбардзіроўшчык|бамбардзіроўшчыкі]], МБР і балістычныя ракеты падводнага базавання ў спалучэнні, аднак гэта ўскладняла любую патэнцыйную абарону. Яны сцвярджалі, што бамбардзіроўшчыкі былі неабходны для нанясення ўдараў па ўмацаваных ваенных аб'ектах і забеспячэння бяспечнага процідзеяння, паколькі бамбардзіроўшчыкі можна было хутка перакідваць у бяспечныя раёны базавання, дзе яны не маглі быць атакаваныя. Аднак з'яўленне БРПЛ зрабіла спрэчным пытанне аб мабільнасці і жывучасці, і новае пакаленне МБР, такіх як [[Minuteman III]], валодала дакладнасцю і хуткасцю, неабходнымі для паразы кропкавых цэляў. На працягу гэтага часу МБР разглядаліся як менш затратны варыянт, заснаваны на іх больш нізкай удзельнай кошту, але выдаткі на распрацоўку былі нашмат вышэй. Міністр абароны [[Роберт Стрэйндж Мак-Намара|Роберт Мак-Намар]] аддаваў перавагу МБР для ваенна-паветраных сіл стрымлівання і лічыў, што новы дарагі бамбардзіроўшчык не патрэбны. Пачынаючы з 1964 года, Мак-Намар абмежаваў праграму AMSA у даследаваннях і распрацоўцы кампанентаў.

Даследаванні па праграме AMSA працягваліся хоць і больш павольна. У 1968 годзе з [[IBM]] і Autonetics заключылі кантракты на распрацоўку ўдасканаленай авіёнікі. Аднак Мак-Намар па-ранейшаму выступаў супраць праграмы (у 1968 годзе ён зноў наклаў вета на фінансаванне распрацоўкі самалёта), выступаючы за мадэрнізацыю існуючага парку B-52 і даданне амаль 300 F-111.

=== Аднаўленне праграмы ===
[[Файл:North American B-1 (ARC-1973-AC73-4329).jpg|міні|275x275пкс|Выпрабаванне мадэлі B-1B у аэрадынамічнай трубе (1973 год) ]]
Час ішоў, і спачатку Мак-Намар пакінуў пасаду міністра абароны ЗША, а потымі  прэзідэнтам ЗША быў абраны [[Рычард Ніксан]]. Ніксан аднавіў праграму AMSA пасля ўступлення на пасаду, прытрымліваючыся гнуткай стратэгіі рэагавання сваёй адміністрацыі, якая патрабавала шырокага спектру варыянтаў, і нельга было выключаюць варыянт з усеагульнай [[Ядзерная вайна|ядзернай вайной]]. Новы міністр абароны пры [[Мелвін Лэйрд]] прааналізаваў праграмы і вырашыў скараціць колькасць F-111 (паколькі ў іх не было жаданай далёкасці палёту), і рэкамендаваў паскорыць праектныя даследаванні праграмы AMSA. У красавіку 1969 года праграма афіцыйна атрымала назву '''B-1A'''. Гэта было першае абазначэнне ў новай серыі бамбардзіроўшчыкаў, створанай у 1962 годзе. Ваенна-паветраныя сілы апублікавалі запыт прапаноў у лістападзе 1969 года.

Прапановы былі прадстаўлены фірмам [[Boeing]], [[General Dynamics Land Systems|General Dynamics]] і North American Rockwell у студзені 1970 года. І ў чэрвені 1970 года North American Rockwell атрымала кантракт на распрацоўку і стварэнне двух выпрабавальных карпусоў, пяці лятальных апаратаў і 40 рухавікоў. 

Аднак у 1971 годзе праграма была скарочана да аднаго наземнага і трох лётных выпрабавальных самалётаў. У 1973 годзе кампанія змяніла назву на Rockwell International і назвала сваё авіяцыйнае падраздзяленне North American Aircraft Operations. Чацвёрты прататып, пабудаваны ў адпаведнасці з вытворчымі стандартамі, быў замоўлены ў рамках бюджэту на 1976 фінансавы год. Планы прадугледжвалі пабудову 240 самалётаў B-1a, а першапачатковая гатоўнасць да эксплуатацыі была намечана на 1979 год.

=== B-1A ===
[[Файл:Rockwell B-1A 3.jpg|міні|275x275пкс|B-1A]]

Канструкцыя Роквелл мела агульныя рысы з F-111 і XB-70. У ёй выкарыстоўвалася капсула для выратавання экіпажа (катапультавалася як адзінае цэлае), каб павысіць выжывальнасць экіпажа, калі яму даводзілася пакідаць самалёт на высокай хуткасці. Акрамя таго, канструкцыя мела вялікія крылы са змянянай стрэлападобнасцю, каб забяспечыць як вялікую пад'ёмную сілу пры ўзлёце і пасадцы, так і меншае супраціўленне падчас высакахуткаснага рыўка. Пры максімальным пашырэнні крылаў самалёт меў значна лепшыя аэрадромныя характарыстыкі, чым B-52, што дазваляла яму дзейнічаць з больш шырокага кола баз. Планавалася, што прарыў ПВО краіны-суперніка адбудзецца на звышгукавой хуткасці, перасякаючы яе як мага хутчэй, пасля чаго ўвайшоўшы ў менш абароненую ўнутраную частку краіны хуткасць магла быць зноў зніжана.

Для дасягнення запатрабаванай хуткасці (2 маха) на вялікіх вышынях сопла выхлапных газаў і паветразаборныя рампы былі рэгуляванымі. Першапачаткова меркавалася, што хуткасць 1,2 маха можа быць дасягнута на малых вышынях, што запатрабавала выкарыстання тытана ў крытычных зонах фюзеляжа і канструкцыі крыла. Патрабаванне да хуткасці на малых вышынях пазней было зніжана да 0,85 маха, што паменшыла колькасць тытана і, такім чынам, кошт. Пара невялікіх лапатак, усталяваных каля насавой часткі, з'яўляецца часткай актыўнай сістэмы гашэння вібрацый, якая згладжвае няроўнасці палёту на малых вышынях. Першыя тры B-1А былі абсталяваны выратавальнай капсулай, якая катапультавала кабіну з усімі чатырма членамі экіпажа ўнутры. Чацвёрты B-1A быў абсталяваны звычайным [[Катапультнае крэсла|катапультным крэслам]] для кожнага члена экіпажа.[[Файл:TRESTLE EMP simulator - B1B Bomber - Kirtland Air Force Base - 1989.jpeg|міні|275x275пкс|B-1B праходзіць выпрабаванне не стойкасць да электрамагнітных імпульсаў (устаноўка &quot;Атлас-І&quot;)]]Праверка макета B-1A адбылася ў канцы кастрычніка 1971 года; у выніку было атрымана 297 запытаў на змяненне канструкцыі з-за неадпаведнасці тэхнічным патрабаванням і жаданых паляпшэнняў для спрашчэння абслугоўвання і эксплуатацыі. Першы прататып B-1A (серыйны нумар ВПС 74-0158) здзейсніў свой першы палёт 23 снежня 1974 года. Памеры працягу праграмы кошт адзінкі працягваў расці, часткова з-за высокай інфляцыі ў гэты перыяд. У 1970 годзе ацэначны кошт адзінкі складаў 40 мільёнаў долараў, а да 1975 годзе гэтая лічба вырасла да 70 мільёнаў долараў. 

=== Праблема выяўлення і спроба адмены праекта ===

У 1976 годзе савецкі пілот [[Віктар Бяленка|Віктар]] [[Віктар Бяленка|Бяленка]] (530-ы знішчальны авіяцыйны полк) перабег у Японію на самалёце [[МіГ-25]]. Падчас допыту ён акрамя ўсяго іншага апісаў новы знішчальнік (напэўна маючы на ўвазе [[МіГ-31]], які толькі як год здзейсніў першы палёт), які меў радар з функцыяй выяўлення/збіцця цэляў «знізу» для перахопу крылатых ракет (цікавы факт, але Бяленка праляцеў савецка-японскую мяжу на мінімальнай вышыні, што лішні раз паказвае, што і ў СССР пра гэтую «асаблівасць» ведалі, і навучалі яе выкарыстоўваць). Гэта таксама зрабіла б любы самалёт, які ляціць на малой вышыні «бачным» і лёгкім для нападу. Улічваючы, што B-1 ці B-52, на радары будзе больш заметным, чым крылатая ракета, то ідэя застацца незаўважанымі ў савецкай паветранай прасторы ўсё часцей падвяргалася сумневу. У прыватнасці, сенатар [[Уільям Проксмайр]] пастаянна публічна высмейваў B-1, сцвярджаючы, што гэта неверагодна дарагі дыназаўр. Падчас Федэральнай выбарчай кампаніі 1976 года [[Джымі Картэр]] зрабіў гэта адным з пунктаў праграмы Дэмакратычнай партыі, заявіўшы што «Бамбрдзіроўшчык B-1 — гэта прыклад прапанаванай сістэмы, якую не варта фінансаваць і якая будзе марнатраўная ў адносінах да грошай падаткаплацельшчыкаў». 
[[Файл:B-1 BOMBER AIRPLANE IN FLIGHT - NARA - 17467879.jpg|міні|275x275пкс|B-1A у палёце (1977 год)]]
Калі ў наступным годзе прэзідэнтам ЗША быў абраны Картэр, ён распарадзіўся правесці перагляд у тым ліку і праграмы AMSA. Да гэтага моманту інфляцыя павысіла прагназуемы кошт праграмы больш чым да 100 мільёнаў долараў за самалёт (хоць гэта былі выдаткі за ўвесь тэрмін службы на працягу 20 гадоў). У выніку калі Картэру паведамілі аб працах па стварэнні самалётаў-невідзімак (якія пачаліся ў 1975 годзе) ён вырашыў, што гэта лепшы варыянт чым B-1. Прадстаўнікі Пентагона таксама заявілі, што крылатая ракета паветранага базавання [[AGM-86]], якая запускаецца з існуючага флоту B-52, дасць ВПС ЗША роўныя магчымасці па пранікненні ў савецкую паветраную прастору. Маючы далёкасць 2 400 км, AGM-86 магла запускацца далёка за межамі дасяжнасці любой савецкай абароны і пранікаць на малых вышынях, як бамбардзіроўшчык (з значна меншай радыёлакацыйнай прыкметнасцю з-за меншых памераў), і ў значна большай колькасці пры меншых выдатках. Невялікая колькасць B-52 можа запусціць сотні AGM-86, да таго ж праграма па ўдасканаленні B-52 і распрацоўцы/разгортванні AGM-86 абыдзецца як мінімум на 20% танней, чым запланаваныя 244 B-1A. 

30 чэрвеня 1977 года Картэр абвясціў аб адмене праекта B-1A, на карысць МБР, БРПЛ і мадэрнізацыі B-52. Картэр назваў гэта «адным з самых цяжкіх рашэнняў, якія я прыняў за час свайго знаходжання на пасадзе». Паралельна быў дан штуршок тэхналогіі «[[стэлс]]» (на той момант сакрэтнай), а таксама праекту '''Advanced Technology Bomber''', які ў канчатковым выніку прывёў да стварэння B-2 Spirit. 

Унутры краіны рэакцыя на адмену замовы была рознай. Міністэрства абароны было здзіўлена гэтай заявай, там чакалі што колькасць замоўленых B-1 будзе скарочана прыкладна да 150. Кангрэсмен [[Роберт Дорнан]] заявіў: «у Маскве дастаюць гарэлку і ікру». Заходнія ваенныя лідэры ў цэлым былі задаволены рашэннем. Камандуючы [[НАТА|NATO]] [[Аляксандр Хэйг|Аляксандр Хейг]] назваў крылатую ракету «прывабнай альтэрнатывай» B-1. Былы камандуючы ВПС сіл самаабароны Японіі, Масатаке Окумія, сказаў: «Гэтае пытанне набыло вялікае псіхалагічнае значэнне, у выніку чаго савецкія войскі могуць успрыняць гэта як прыкмету слабасці». Японцы асцерагаліся, што гэтае рашэнне, у спалучэнні з вывадам амерыканскіх войскаў з Паўднёвай Карэі, можа прывесці да правакацый з боку Савецкага Саюза.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,919040-3,00.html|загаловак=DEFENSE: Carter's Big Decision: Down Goes the B-1, Here Comes the Cruise|год=1977-07-11|мова=en-US|выданне=Time|issn=0040-781X}}&lt;/ref&gt; Міністр абароны ЗША [[Гаральд Браўн]] таксама выступаў за працяг стварэння B-1, т.я. пілатуемы бамбардзіроўшчык заўсёды «ўскладняе праблемы суперника».&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,919040-5,00.html|загаловак=DEFENSE: Carter's Big Decision: Down Goes the B-1, Here Comes the Cruise|год=1977-07-11|мова=en-US|выданне=Time|issn=0040-781X}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Rockwell B-1A 74-0158 taxiing.jpg|міні|275x275пкс|B-1A пад час рулення]]
Паралельна праходзілі лётныя выпрабаванні чатырох прататыпаў B-1A (яны былі распісаны да красавіка 1981 года). Праграма ўключала 70 палётаў агульнай працягласцю 378 гадзін. Другі B-1A дасягнуў максімальнай хуткасці 2,22 Маха. Працягваліся выпрабаванні рухавікоў, а рухавікі YF101 напрацавалі амаль 7600 гадзін.

Напрыканцы 1970-х, некаторых вайсковых экспертаў ЗША пачалі адзначаць, што СССР пачаў праяўляць сябе на некалькіх новых тэатрах ваенных дзеянняў, ад кубінскіх &quot;інструктараў&quot; падчас грамадзянскай вайны ў Анголе (пачалася ў 1975 годзе) і да савецкага ўварвання ў Афганістан (1979 год). Стратэгія ЗША да гэтага моманту была сканцэнтравана на стрымліванні камунізму і падрыхтоўцы да магчымай вайны ў Еўропе. Але новыя дзеянні Савецкага Саюза паказалі, што ў арміі проста не хапае магчымасцяў для вырашэння задач іншага плана.

Міністэрства абароны ЗША адрэагавала, і паскорыла рэалізацыю канцэпцыі сіл хуткага разгортвання, але сутыкнулася з сур'ёзнымі праблемамі ў плане магчымасцяў паветраных аперацый. Для запаволення ўварвання праціўніка ў іншыя краіны авіяцыя мела вырашальнае значэнне, аднак ключавая (на той момант) ірана-афганская мяжа знаходзілася па-за дасяжнасцю палубнай ударнай авіяцыі ВМС ЗША, таму гэтая роля была ўскладзена на ВПС ЗША, магчымасці якіх былі спецыялізаваны крыху на іншых задачах.

У ходзе прэзідэнцкай кампаніі 1980 года [[Рональд Рэйган]] актыўна выкарыстаў платформу, якая сцвярджала, што Картэр слабы ў абароне, прыводзячы ў якасці прыкладу адмену праграмы B-1, — тэму, якую ён працягваў выкарыстоўваць і ў 1980-х гадах.

=== Паміж B-52 і ATB ===

Заступіўшы на пасаду прэзідэнта, Рэйган сутыкнуўся з той жа праблемай, што і Картэр да яго: працягваць праграму B-1 у кароткатэрміновай перспектыве або дачакацца распрацоўкі бамбардзіроўшчыка па праграме ATB (значна больш дасведчанага самалёта). Даследаванні паказалі, што існуючы флот B-52 з крылатымі ракетамі застанецца сур'ёзнай пагрозай да 1985 года. Меркавалася, што 75% самалётаў B-52 захаваюцца для нанясення ўдараў па цэлях. Пасля 1985 распаўсюджанне ў СПА комплексаў [[С-300]], перахопнікаў [[МіГ-31|Міг-31]] і першых эфектыўных савецкіх [[Авіяцыйны комплекс радыёвыяўлення і навядзення|сістэм ранняга радыёвыяўлення і навядзення]] будзе рабіць B-52 усё больш лёгкай мішэнню. У 1981 годзе былі выдзелены сродкі на новае даследаванне бамбардзіроўшчыка для 1990-х гадоў, што прывяло да распрацоўкі праекта '''LRCA''' (Long-Range Combat Aircraft - Баявы самалёт вялікай далёкасці дзеяння). У рамках LRCA разглядаліся B-1, F-111 і ATB у якасці магчымых рашэнняў; асноўны ўпор быў зроблены на шматмэтавыя магчымасці, а не на чыста стратэгічныя аперацыі.

У 1981 годзе лічылася, што B-1 можа быць уведзены ў эксплуатацыю раней ATB, ахопліваючы пераходны перыяд паміж нарастаючай уразлівасцю B-52 і ўвядзеннем бамбардзіроўшчыка ATB.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.airwar.ru/enc/bomber/b1b.html|title=Уголок неба ¦ Rockwell B-1B Lancer|website=www.airwar.ru|access-date=2026-01-09}}&lt;/ref&gt; Рэйган вырашыў, што лепшым рашэннем будзе мець як B-1, так і ATB. 2 кастрычніка 1981 г. ён абвясціў аб замове 100 B-1 для выканання ролі LRCA.

=== B-1B ===
У студзені 1982 года ВПС ЗША заключылі з кампаніяй Rockwell два кантракты на агульную суму 2,2 мільярда долараў на распрацоўку і вытворчасць 100 новых бамбардзіроўшчыкаў B-1. 

У канструкцыю былі ўнесены шматлікія змены, каб зрабіць яе больш прыдатнай для чаканых задач, у выніку чаго з'явіўся B-1B. Гэтыя змены ўключалі зніжэнне максімальнай хуткасці, што дазволіла замяніць паветразаборнікі на больш простыя, з фіксаванай геаметрыяй. Гэта паменшыла радыёлакацыйную прыкметнасць B-1B, што разглядалася як добры кампраміс за зніжэнне хуткасці. Высокія дагукавыя хуткасці на малых вышынях сталі прыярытэтнай задачай, і хуткасці на малых вышынях былі павялічаны прыкладна з 0,85 Маха да 0,92 Маха. Максімальная хуткасць B - 1B на вялікіх вышынях склала 1,25 Маха. 

Максімальная ўзлётная маса B-1B была павялічана да 216 000 кг (з 179 000 кг). Павелічэнне масы было неабходна для ўзлёту з поўнай унутранай запраўкай палівам і для размяшчэння вонкавага ўзбраення. Было прадугледжана 6 кропак падвесу ўзбраення, а з 3-х бомбадсекаў засталося толькі 2. Інжынеры Rockwell змаглі ўзмацніць крытычна важныя ўчасткі і палегчыць некрытычныя ўчасткі планёра, таму павелічэнне пустой масы было мінімальным. Планавалася ўсталяваць новыя рухавікі (F101). Для процідзеяння МіГ-31, абсталяванага новай радыёлакацыйнай сістэмай «Заслон», і іншых самалётаў з магчымасцю агляду ўніз, комплекс радыёэлектроннай барацьбы B-1B быў значна мадэрнізаваны. 
[[Файл:B-1 Bomber debut (1984).jpg|міні|275x275пкс|Першы серыйны B-1B каля ангара, Палмдэйл (Каліфорнія)]]
У Кангрэсе шмат хто быў супраць такога. Крытыкі адзначалі, што многія з першапачатковых праблем захоўваліся як у плане прадукцыйнасці, так і ў плане кошту. Гэта і амаль аднолькавая электроніка з B-52, і мінімальная перавага ў хуткасці, і тое што «прамежкавы» перыяд выкарыстання B-1B складзе менш за дзесяць гадоў, і ён састарэе неўзабаве пасля з'яўлення значна больш дасканалай канструкцыі ATB. Галоўнымі аргументамі на карысць B-1 была яго вялікая карысная нагрузка звычайнага ўзбраення, а таксама тое, што яго ўзлётныя характарыстыкі дазвалялі яму працаваць з дастатковай бомбавай нагрузкай з значна большай колькасці аэрадромаў.

Паралельна гэтаму, нягледзячы на афіцыйнае спыненне вытворчасці, выпрабавальныя палёты прататыпаў B-1A працягваліся, як і ўжо пачатае будаўніцтва чацвёртага самалёта ў рамках навукова-даследчай праграмы. Чацвёрты B-1A (76-0174) нарэшце паднялася ў паветра 14 лютага 1979 года. Яшчэ ў кастрычніку 1978 года другі прататып B-1A усталяваў рэкорд хуткасці для B-1, дасягнуўшы 2,2 Маха. Самалёт B-1A № 1 быў разабраны і выкарыстаны для радыёлакацыйных выпрабаванняў у рымскім цэнтры распрацоўкі авіяцыйнай тэхнікі на былой авіябазе Грыфіс (штат Нью-Ёрк). Затым самалёты B-1A № 2 і № 4 былі мадыфікаваны для выпрабавання сістэм B-1B. Усяго да моманту завяршэння навукова-даследчай праграмы (у красавіку 1981 года) чатыры B-1A наляталі ў агульнай складанасці амаль 1900 гадзін за 350 палётаў. 

Першы экзэмпляр B-1B быў завершаны і пачаў лётныя выпрабаванні ў '''сакавіку 1983 года'''. Першы серыйны B-1B быў вывезены 4 верасня 1984 года і здзейсніў свой першы палёт 18 кастрычніка 1984 года. Соты (і апошні) B-1B быў пастаўлены 2 мая 1988 года, але яшчэ да пастаўкі апошняга B-1B ВПС ЗША заключылі, што самалёт стаў уразлівы для савецкай СПА. 

У 1996 годзе кампанія Rockwell International прадала большую частку сваіх касмічных і абаронных аперацый кампаніі Boeing, якая працягвае заставацца асноўным падрадчыкам B-1 па стане на 2024 год.

== Канструкцыя і дызайн ==
[[Файл:Rockwell B-1 Lancer dimensions from TO 00-105E-9.jpg|міні|321x321пкс]]
B-1 - самалёт з [[Злітае крыло-фюзеляж|інтэграваным крылом і фюзеляжам]] (або па іншаму - ''«''змешаная канфігурацыя крыла і фюзеляжа''»'') са змянянай стрэлападобнасцю крыла, чатырма турбавентылятарнымі рухавікамі, трыкутнымі кіруючымі кілямі і крыжападобным хваставым апярэннем. 

Фюзеляж B-1B мае даўжыню 44,81 метра і складаецца пераважна з алюмініевых і тытанавых сплаваў, а таксама кампазітных матэрыялаў на аснове шкловалакна. На закрылках фюзеляжа, абцякальніках каранёвай часткі крыла і паветразаборніках рухавікоў выкарыстаны радыёлакацыйна-паглынальны матэрыял (матэрыял паглынае ўваходныя радыёлакацыйныя прамяні, а не адлюстроўвае іх).

=== Крылы і стабілізатары ===
Перад кабінай пілота, у насавой частцы фюзеляжа, размешчаны невялікія дапаможныя кіруючыя гарызантальныя паверхні ў выглядзе пярэдніх гарызантальных трыкутных стабілізатараў (канард), якія таксама выкарыстоўваюцца для аўтаматычнай сістэмы падаўлення парываў ветру (кампенсуюць парывы ветру падчас палёту на малой вышыні, што забяспечвае больш плаўны палёт і зніжае нагрузку на канструкцыю). Таксама яны вырашаюць так званую праблему &quot;выгібу самалёта&quot; з-за турбулентнасці паветра пры палётах на малой вышыні.

[[Крыло|Крылы]] [[Крыло змянянай стрэлападобнасці|са змянянай стрэлападобнасцю]] маюць сямісекцыйныя [[перадкрылкі]] і шасцісекцыйныя [[Закрылак|закрылкі]], якія таксама выконваюць функцыю элеронаў. Плошча крыла складае 181,2 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. [[Файл:B-1B Lancer.jpg|міні|275x275пкс|B-1B у палёце. Руль вышыні, і руль напрамку ўстаноўлены над асноўным фюзеляжам. Таксама добра бачны 4 працуючых рухавіка]]Крылы могуць змяняць стрэлападобнасць ад 15 да 67,5 градусаў. Змяняная стрэлападобнасць крыла і суадносіны цягі да вагі забяспечваюць B-1 палепшаныя ўзлётныя характарыстыкі, дазваляючы выкарыстоўваць больш кароткія ўзлётна-пасадачныя паласы, чым папярэднія бамбардзіроўшчыкі.
Мінімальны размах крылаў - 23,84 метра, дасягаецца пры максімальным куце стрэлападобнасці ў 67,5°. Гэтае становішча стрэлападобнасці выкарыстоўваецца падчас высакахуткаснага і нізкавышыннага палёту для памяншэння супраціўлення і парываў ветру. Мінімальны кут стрэлападобнасці 15° адпавядае размаху 41,67 метра і выкарыстоўваецца пры ўзлёце, пасадцы і &quot;эканамічным&quot; палёце. Закрылкі на крылах могуць быць выпушчаныя толькі пры кутах стрэлападобнасцю менш за 20°. Іншыя магчымыя &quot;фіксаваныя&quot; значэнні стрэлавіднасці - 25°, 45° і 55°. Змена кута стрэлападобнасці крылаў таксама змяняе становішча цэнтра пад'ёмнай сілы, і каб прадухіліць яго занадта моцнае зрушэнне ад цэнтра цяжару самалёта, трымер аўтаматычна рэгулюецца шляхам перапампоўкі паліва паміж бакамі. 

Вертыкальны стабілізатар мае вышыню 10,36 метра, а гарызантальны стабілізатар мае шырыню прыблізна 13 метраў, і выкананы ў выглядзе маятнікавага руля напрамку. І руль вышыні, і руль напрамку ўстаноўлены над асноўным фюзеляжам.

=== Шасі ===
[[Файл:85-0059-DY Rockwell B-1B Lancer USAF (6485829797).jpg|міні|275x275пкс|Заднія стойкі шасі]]
Шасі складаецца з двухколавай канструкцыі ў насавой часткі і двух стоек (асноўных) шасі ў задняй часткі. Стойка насавога шасі цалкам прыбіраецца наперад. Стойкі асноўных шасі прыбіраецца назад і ў цэнтр у два адсека паміж гандоламі рухавікоў. На кожнай стойцы асноўнага шасі - чатыры кола (2 кола ў 2 рады).

=== Рухавікі і ДСУ ===
Чатыры турбавентылятарныя рухавікі General Electric F101-GE-102 усталяваны ў двух гандолах на вонкавым боку фюзеляжа. Кожны з іх развівае цягу 64,94 кН у «сухім» рэжыме і 136,92 кН на фарсажы. З уключанай [[Фарсажная камера|фарсажнай камерай]] B-1B дасягае хуткасці 1,2 Маха (1328 км/г) на вялікіх вышынях або 0,95 Маха (1120 км/г) на малых вышынях. Максімальная ўзлётная маса складае 216 тон. Для памяншэння радыёлакацыйнай прыкметнасці бамбардзіроўшчыка паветразаборнікі рухавікоў спраектаваны такім чынам, каб варожыя [[Радар|радары]] не маглі напрамую ўздзейнічаць на лапаткі кампрэсара рухавіка, што значна зніжае [[рэха-сігнал]] і абцяжарвае ідэнтыфікацыю.[[Файл:Rockwell B-1B Lancer, Brno 2007.JPG|міні|367x367пкс|B-1B на стаянцы (добра бачна пярэдняя стойка шасі).]]

Рухавікі выпрацоўваюць электраэнергію з дапамогай трох генератараў магутнасцю 115 кВА кожны, забяспечваючы электрасілкаванне бартавога электраабсталявання. Дзве [[Дапаможная сілавая ўстаноўка|дапаможныя сілавыя ўстаноўкі]] (ДСУ) дазваляюць B-1 эксплуатавацца з баз з абмежаванай інфраструктурай. Гэтыя ДСУ могуць быць актываваныя з дапамогай перамыкача на насавой стойцы шасі ў выпадку аварыйнага ўзлёту, забяспечваючы іх працаздольнасць да моманту, калі экіпаж зойме свае месцы.

=== Радыёпаглынанне ===
Павышэнню жывучасці B-1 спрыяе яго адносна нізкая [[эфектыўная плошча рассейвання радыёхваль]]. Хоць тэхнічна гэта не самалёт-невідзімка, дзякуючы канструкцыі самалёта, змеепадобным паветразаборнікам і выкарыстанні радыёлакацыйна-паглынальнага матэрыялу яго ЭПР складае прыкладна 2,4 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, што супастаўна з ЭПР невялікага [[Знішчальнік|знішчальніка]], і прыкладна ў 50 разоў менш за аналагічны паказчык бамбардзіроўшчыка B-52.{{У планах|элемент=раздзел|прысвечаны=Канструкцыі бамбардзіроўшчыка B-1}}

== Сістэмы самаабароны ==

* сістэмамі актыўнага радыёэлектроннага падаўлення '''AN/ALQ-161'''. Спецыяльна адаптаваная для B1 версія мае масу 2,5 тоны і складаецца з больш чым 120 модуляў. Яна з'яўляецца адной з самых магутных сістэм самаабароны ў сваім родзе і прызначана для падаўлення нават магутных радыёлакацыйных сістэм (чаму спрыяе малая радыёлакацыйная прыкметнасць самалёта). Модулі сістэмы &quot;ахопліваюць&quot; паверхню самалёта, і калі спецыяльны камп'ютар (першапачаткова - [[IBM AP-101F]]) рэгіструе &quot;выпраменьванне радара&quot;, сістэма спрабуе замаскіраваць самалёт пад выпадковы радыёшум. Асобныя кампаненты сістэмы рэгулярна мадэрнізуюцца, але поўная мадэрнізацыя не праводзілася з-за бюджэтных абмежаванняў;
* [[AN/ALE-50]]. Сістэма буксіруемых ложных цэляў усталяваная ў задняй частцы самалёта. У выпадку пагрозы з боку ракет з радарным навядзеннем, на тросе за самалётам разгортваецца ілжывая цэль. Радыёлакацыйная сігнатура такой цэлі, выглядае больш буйной і прывабнай на фоне B-1B, тым самым эфектыўна адцягваючы надыходзячыя ракеты;
* 8 касет па 12 [[Цеплавыя пастка (авіяцыя)|цеплавых пастак]] [[MJU-23-A/B]] у кожнай для адводу ракет з цеплавым навядзеннем; 
* Доплераўскі радар '''AN/ALQ-153''' які скануе зону за самалётам на прадмет самалётаў/ ракет;
* 4 пасіўныя радыялакацыйныя датчыкі '''AN/ALR-56M''' якія пастаянна адсочваюць наяўнасць знешняга радыёлакацыйнага (радарнага) выпраменьвання дыяпазона 6-20 ГГц.

== Мадыфікацыі ==
[[Файл:B-1B B-2 and B-52.jpg|міні|260x260пкс|Стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі ЗША [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]], [[Rockwell B-1 Lancer|B-1B]] і [[Northrop B-2 Spirit|B-2]] пад час групавога палёту|злева]]

* '''B-1A'''. Версія, пабудаваная па першапачатковым тэхнічным заданні B-1, з рэгуляванымі паветразаборнікамі і максімальнай хуткасцю ў 2,2 маха. У якасці сістэмы выратавання экіпажа ўсталёўвалася адна катапультаваная капсула, у якой самалёт пакідалі ўсе чатыры члены экіпажа разам (на 4-й машыне замест яе выкарыстоўваюцца звычайныя катапультныя крэслы). Выраблена 4 машыны.
* '''B-1B'''  Самалёт нізкавысотнага прарыву СПА. Выраблена 100 машын.
* '''B-1C''' Праект які прадугледжваў пашыраннае выкарыстанне тэхналогій Stealth. Па разліковым характарыстыкам ён павінен быў пераўзыйсці ATB. Аднак пасля поспеху фірмы Northrop з бамбардзіроўшчыкам B-2, працы спынілі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.airwar.ru/enc/bomber/b1b.html|title=Уголок неба ¦ Rockwell B-1B Lancer|website=www.airwar.ru|access-date=2026-01-09}}&lt;/ref&gt;
* '''B-1R'''. На пачатку 2000-х у СМІ з'яўлялася інфармацыя пра магчымасць распрацоўкі мадэлі '''B-1R'''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boeing.com/ids/allsystemsgo/issues/vol2/num2/story01.html|title=All Systems Go - Vol. 2, No. 2|website=www.boeing.com|access-date=2026-01-04}}&lt;/ref&gt;  Аднымі з прапаноў было ўсталяванне 4-х рухавікоў Pratt &amp; Whitney F119 (такіх як на знішчальніку F/A-22 Raptor) і абнаўлённай РЛС.

== Баявое прымяненне ==

=== Аперацыя «Пустынны ліс» (1998) ===

Першы баявы вылет B-1B адбыўся ў 1998 годзе пад час аперацыі ''«[[Пустынны ліс|Пустынны л]]''[[Пустынны ліс|''іс'']]''»'' супраць цэляў у Іраке. Было здзейснена 6 вылетаў.
[[Файл:CBUbombs.jpg|міні|275x275пкс|Падчас бамбардзіроўкі]]

=== Аперацыя «[[Аперацыя «Саюзная сіла»|Саюзная сіла]]» (1999) ===

В 1999 годзе 6 бамбардзіроўшчыкаў здзейснілі больш за 100 вылетаў з авіябазы [[Фэрфорд (авіябаза)|Фэрфорд]] пад час вайны ў Косава.

=== [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|Вайна ў Афганістане]] (2001—2021) ===

8 бамбардзіроўшчыкаў B-1B здзяйснялі баявыя вылеты над Афганістанам з базы Дыёга-Гарсія, скінуў 40% ад агульнай колькасці бомб за першыя 6 месяцаў, уключаючы 3900 ''JDAM'' (2/3 ад агульнай колькасці боепрыпасаў гэтага тыпу).  

Па тэхнічных прычынах 1 самалёт быў страчаны.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/331337|title=9 месяцев в Афганистане|website=www.kommersant.ru|date=2002-07-09|access-date=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;

=== [[Уварванне ў Ірак (2003)|Уварванне ў Ірак]] (2003) ===
У 2003 годзе, падчас ваеннай аперацыі ЗША ў Іраку, на B-1B прыйшлося каля 43% скінутых карэктуючыхся бомбаў JDAM. Выкарыстоўвалася 11 самалётаў, якія здзейснілі 2% ад усіх вылетаў баявой авіяцыі.

=== Ливія 2011 («[[Аперацыя «Odyssey Dawn»|Адысея. Рассвет]]») ===
У сакавіку 2011 года бамбардзіроўшчыкі B-1 з авіябазы Элсуорту атакавалі мэты ў Лівіі ў рамках аперацыі «Адысея Рассвет» для забеспячэння выканання беспалётнай зоны, усталяванай [[Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1973|рэзалюцыяй 1973 Савета Бяспекі ААН]].

=== [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]] (2011-2024) ===
Пачынаючы з 2014 года B-1B пачалі прымяняцца ў Грамадзянская вайна ў Сірыі супраць Ісламскай дзяржавы. Адзін з крупных налётаў адбыўся ў верасні 2014 года, калі цэлямі авіяцыі і ракет шэрагу краін сталі трэніровачныя базы, штаб-кватэры, камандна-кантрольныя пункты, склады, фінансавыя цэнтры, грузавікі забеспячэння і браніраваная тэхніка Ісламскай дзяржавы.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=англійская|url=https://www.af.mil/News/Article-Display/Article/500047/air-force-fighters-bombers-conduct-strikes-against-isil-targets-in-syria/|title=Air Force fighters, bombers conduct strikes against ISIL targets in Syria}}&lt;/ref&gt;

Яшчэ адным вядомым прымяненнем B-1B была бамбардзіроўка Дамаска і Хомса 14 красавіка 2018 года ў адказ [[Ракетны ўдар па Сірыі ў красавіку 2018 года|на прымяненне ў горадзе]] [[Дума (Сірыя)|Дума]]  баявых атрутных рэчываў. Тады бамбардзіроўшчыкі B-1B выпусцілі 19 ракет AGM-158 JASSM па аб'ектах якія, як меркавалася, былі задзейнічаны ў праграме вырабу баявых атрутных рэчываў.

=== [[Аперацыя «Непахісная рашучасць»]] (2014-2015) ===
Са жніўня 2014 года па студзень 2015 года на B-1B прыпадала 8% вылетаў ВПС ЗША падчас аперацыі супраць [[Ісламская дзяржава|Ісламскай дзяржавы]]. Першапачаткова 9-я бамбардзіровачная эскадрылля была разгорнута ў Катары ў ліпені 2014 года з мэтай падтрымкі місій у Афганістане, але калі 8 жніўня пачалася паветраная кампанія супраць ІД, самалёты былі задзейнічаны для місій у Іраку. Падчас [[Баі за Кабані|асады горада Кабані]] (Сірыя) B-1 эскадрыллі скінулі 660 бомбаў за 5 месяцаў у падтрымку курдскіх сіл, якія абаранялі горад. Пазней, для бамбардзіровак пачалі выкарыстоўваць і 28-е бамбардзіровачнае крыло, бамбардзіроўшчыкі якога здзейснілі 490 вылетаў, скінуўшы 3800 боепрыпасаў за шэсць месяцаў разгортвання. 

У лютым 2016 года B-1 былі адпраўленыя назад у ЗША для мадэрнізацыі кабіны пілота.

=== [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|Амерыкана-Ізраільскія ўдары па Іране]] (2026) ===
У сакавіку 2026 года бамбардзіроўшчыкі B-1B былі задзейнічаныя ў аперацыі «Эпічная лютасць» у рамках ізраільска-амерыканскіх удараў па Іране. Група з 3 бамбардзіроўшчыкаў вылецела з авіябазы Элсворт ([[Паўднёвая Дакота]], ЗША), здзейсніла трансатлантычны пералёт, прайшла над Гібралтарам і накіравалася да Ірана. Пазней, у паведамленні Цэнтральнага камандавання ЗША ад 2 сакавіка 2026 года гаварылася, што ў папярэднюю ноч «Амерыканскія бамбардзіроўшчыкі B-1 нанеслі ўдар углыб Ірана, каб аслабіць Іранскія магчымасці балістычных ракет».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=руская|url=https://www.interfax.ru/world/1075643|title=Стратегические бомбардировщики ВВС США нанесли очередные удары по Ирану}}&lt;/ref&gt; Пад час палёту праводзілася некалькі дазаправак у паветры (з самалётаў KC-46A Pegasus).

У першай палове сакавіка стала вядома, што на базе ВВС Вялікабрытаніі Фэрфорд базуецца 12 B-1B якія выкарыстоўваюцца для баявых велетаў на Іран. У якасці ўзбраення выкарыстоўваліся ракеты AGM-158 JASSM і супрацьбункерныя кіравальныя бомбы GBU-31.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Англіская|url=https://www.twz.com/air/bombers-in-england-being-loaded-with-bunker-busters-a-sign-of-increasing-air-supremacy-over-iran|title=B-1B Being Loaded With Bunker Busters In England A Sign Of Increasing Air Supremacy Over Iran}}&lt;/ref&gt;

=== Іншыя баявыя прымяненні ===

* 2 лютага 2024 года ЗША накіравалі два бамбардзіроўшчыка B-1B для нанясення ўдараў па 85 тэрарыстычных цэлях у сямі месцах у Іраку і Сірыі. Гэтае дзеянне разглядалася як шматузроўневы адказ на гібель трох амерыканскіх вайскоўцаў у выніку атакі беспілотніка ў Іарданіі.
* 3 студзеня 2026 года бамбардзіроўшчыкі B-1B удзельнічалі ў амерыканскіх ударах па Венесуэле разам з самалётамі F-35, F-22, F/A-18, EA-18 а таксама шэрагам самалётаў і беспілотнікаў назірання і разведкі. У выніку аперацыі быў захоплены прэзідэнт Венесуэлы Нікалас Мадура.

== Далейшае выкарыстанне ==
У верасні 2021 года 17 B-1B былі спісаны, 13 з іх адправіліся на самалётныя могілкі Дэвіс-Мантан (для паступовага разбору), 1 адправіўся ў Луізіяну ў якасці музейнага экспаната. У страі засталося 45 самалётаў, якія будуць мадэрнізавацца. Канчатковы вывад B-1B з эксплуатацыі чакаўся да 2033 года, і павінен быў залежыць ад паспяховасці ўвядзення B-21.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/last-b-1b-bombers-retire-until-b-21-comes-online/|title=Last B-1B Bombers Retire Until B-21 Comes Online|first=John|last=Tirpak|website=Air &amp; Space Forces Magazine|date=2021-09-24|access-date=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;

У маі 2026 стала вядома, што ў бюджэце Міністэрства абароны ЗША на 2027-2031 гады было прадугледжана 342 мільёны долараў на &quot;пакет мадэрнізацыі&quot;  бамбардзіроўшчыкаў B-1B. Гэта магло павялічыць срок эксплуатацыі парка B-1B да 2037 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.rambler.ua/army/56430960-amerikanskie-voennye-ispytali-samolet-bombardirovschik-b-1b-lancer/|title=Американские военные испытали самолет-бомбардировщик B-1B Lancer|website=Рамблер/новости|date=2026-05-12|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;

== Аварыі ==
[[Фонд бяспекі палётаў]] (The Flight Safety Foundation) мае сведчанні пра 15 аварый з 1984 па 2024 год, у выніку якіх было страчана 11 самалётаў B-1 і загінула ў агульнай складанасці 12 членаў экіпажа. Яшчэ адзін самалёт быў пашкоджаны пажарам падчас тэхнічнага абслугоўвання ў красавіку 2022 года. 

* 20 красавіка 2022 года на B-1B (85-0089) 7-га бамбардзіровачнага крыла, якое базуецца на авіябазе Дайес ([[Тэхас]]), падчас правядзення тэхнічнага абслугоўвання на галоўнай стаянцы адбыўся пажар. У выніку пажару былі пашкоджаныя рухавік № 1, левая гандола і крыло самалёта. Падаючымі абломкамі быў паранены лётчык. Шкода была ацэнена ў 14,944 мільёна долараў; 

* 4 студзеня 2024 года бамбардзіроўшчык B-1B (85-0085), прыпісаны да авіябазы Элсуорт ([[Паўднёвая Дакота]]), пацярпеў крушэнне пры спробе пасадкі на аэрадром базы падчас трэніровачнага палёту.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2024/01/05/air-force-bomber-crashes-south-dakota/72115739007/|title=B-1 bomber crashed during training mission in South Dakota; aircrew members ejected safely|first=Thao|last=Nguyen|website=USA TODAY|access-date=2026-02-08}}&lt;/ref&gt; У момант крушэння бачнасць была дрэннай, а тэмпература - ніжэй нуля. Чатыры члены экіпажа катапультаваліся. Агульная шкода ад крушэння ацэнена ў 456,2 долараў ЗША.

== Тэхнічныя характарыстыкі (B1-B) ==
[[Файл:Rockwell B-1 Lancer dimensions from TO 00-105E-9.jpg|міні|408x408пкс|Памеры B1]]
'''Агульныя характарыстыкі:'''

* '''Экіпаж:''' 4 чалавекі (камандзір экіпажа, пілот, спецыяліст па наступальных сістэмах, спецыяліст па абарончых сістэмах). 
* '''Даўжыня:''' 45 м
* '''Размах крылаў:''' 42 м
* '''Размах крыла:''' 24 м
* '''Вышыня:''' 10 м
* '''Плошча крыла:''' 181 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* '''Профіль крыла:''' NACA69-190-2 
* '''Маса пустога самалёта:''' 87 090 кг
* '''Поўная маса:''' 147 871 кг
* '''Максімальная ўзлётная маса:''' 216 364 кг
* '''Сілавая ўстаноўка:''' 4 [[Турбавентылятарны рухавік|турбавентылятарных рухавіка]] General Electric F101-GE-102 з фарсажнай камерай , цяга кожнага 77,4 кН у сухім рэжыме, 30 780 фунтаў 136,9 кН з фарсажнай камерай.

'''Прадукцыйнасць:'''

* '''Максімальная хуткасць:''' 721 вузел (1335 км/г, 1,25 Маха) на вышыні (15 000 м), 608 вузлоў (1126 км/г) на вышыні 60-150 м  
* '''Далёкасць дзеяння:''' 9400 км, альбо 7600 км з баявой нагрузкай 16800 кг &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=eng|url=https://www.britannica.com/technology/B-1-bomber-aircraft|title=В-1|website=Britannica}}&lt;/ref&gt;
* '''Баявая далёкасць:''' 5543 км
* '''Практычны паталок''': 18 000 м
* '''Хуткасць набору вышыні:''' 28,84 м/с 
* '''Нагрузка на крыло:''' 820 кг/м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* '''[[Цягаўзброенасць|Цяга / вага]]:''' 0,38 (пры поўнай масе)

== Цікавыя факты ==

* 3 лютага 2021 гда бамбардзіроўшчык B-1B правёў дэманстрацыйны пралёт над 13-й выставай Aero India у [[Бангалор|Бангалоры]], а затым нейкі час выстаўляўся экспанатам на гэтай выставе. Гэта стала першым выпадкам дэманстрацыіі бамбардзіроўшчыка ЗША на выставе ў Індыі з 1945 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/b-1b-makes-first-us-bomber-visit-to-india-since-1945/|title=B-1B Makes First US Bomber Visit to India Since 1945|first=John|last=Tirpak|website=Air &amp; Space Forces Magazine|date=2021-02-08|access-date=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;
{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Бамбардзіроўшчыкі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>0go41cwy6r66wpd0zxou2so3w0dfg5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суперкубак Беларусі па гандболе 2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797849</id>
    <revision>
      <id>5141428</id>
      <parentid>5138174</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды БГК імя Мяшкова */</comment>
      <origin>5141428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3424" sha1="rct375nm99ezadrlqp5frh6a0p31w8i" xml:space="preserve">'''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2023 года''' прайшоў 9 верасня 2023 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|чэмпіён 2022/2023]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|уладальнік кубка 2023 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]».

== Справаздача аб матчы ==
* [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:25 (16:12) [[ГК СКА Мінск|СКА]]

Найлепшыя гульцы — Сцяпанавіч, [[Цімафей Баранчык|Баранчык]].

== Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] ==
[[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]], [[Ягор Стасюк|Стасюк]]; [[Дзмітрый Хмялькоў|Хмялькоў]] (2/1), [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (2), [[Яўген Нікановіч|Нікановіч]] (3), [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]] (1), [[Станіслаў Шабельнікаў|Шабельнікаў]] (2), [[Уладзіслаў Станіслававіч Крывенка|Крывенка]] (7/5), [[Арцём Сельвясюк|Сельвясюк]] (1), [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] (4), [[Антон Лукашонак|Лукашонак]] (3), [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (2), [[Мацвей Удавеня|Удавеня]], [[Арцём Красочка|Красочка]], [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (3).

== Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] ==
[[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Усік; Будзейка, [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Гарбуз]], Шкурынскі (8), [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]] (3), [[Невен Сцяпанавіч|Сцяпанавіч]] (7), [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]] (1), Жыла(1), [[Марко Маціяшавіч|Маціяшавіч]] (2), [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] (5), [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] (2/2), Вяргейчык (2), [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Шынкель]] (1), Яраш, Тарасевіч.

== Гл. таксама ==
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022]]
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024]]

== Спасылкі ==
* [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы]
{{Гандбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе]]
[[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2023]]
[[Катэгорыя:2023 год у гандболе]]
[[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>rct375nm99ezadrlqp5frh6a0p31w8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суперкубак Беларусі па гандболе 2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797966</id>
    <revision>
      <id>5141431</id>
      <parentid>5138801</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды БГК імя Мяшкова */</comment>
      <origin>5141431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3640" sha1="4cgaw001umhkbssyno0v6wn9dtyot90" xml:space="preserve">'''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2022 года''' прайшоў 10 верасня 2022 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|чэмпіён 2021/2022]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|уладальнік кубка 2022 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]».

== Справаздача аб матчы ==
* [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:29 (16:8) [[ГК СКА Мінск|СКА]]

Найлепшыя гульцы — [[Станіслаў Садоўскі]] (СКА Мінск) і Дзяніс Забалоцін (БГК імя Мяшкова).

== Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] ==
1. [[Кірыл Колас]] &lt;br /&gt;
23.	[[Канстанцін Кавалёў]] &lt;br /&gt;
2. [[Дзмітрый Хмялькоў]] (4)&lt;br /&gt;
3. [[Кірыл Аляксандравіч Самойла|Кірыл Самойла]] (9)&lt;br /&gt;
7. [[Юліян Аляксеевіч Гірык|Юліян Гірык]] &lt;br /&gt;
13. [[Аляксей Шапяленка]] &lt;br /&gt;
14.	[[Яўген Нікановіч]] (2)&lt;br /&gt;
22.	[[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1)&lt;br /&gt;
24.	[[Станіслаў Шабельнікаў]]	&lt;br /&gt;
27.	[[Уладзіслаў Станіслававіч Крывенка|Уладзіслаў Крывенка]]	(1)&lt;br /&gt;
47.	[[Ігар Бяляўскі]] (6)&lt;br /&gt;
69.	[[Аляксандр Пятровіч]] &lt;br /&gt;
72.	[[Андрэй Пушкін]] (1)&lt;br /&gt;
77.	[[Станіслаў Садоўскі]] (4)&lt;br /&gt;
78.	[[Яўген Ладуцька]]	&lt;br /&gt;
87.	[[Мацвей Удавеня]] (1)&lt;br /&gt;

== Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] ==
1. [[Дзяніс Забалоцін]]&lt;br /&gt;
71.	Андрэй Чмель&lt;br /&gt;
4. Ягор Будзейка (1)&lt;br /&gt;
10.	[[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (5)&lt;br /&gt;
14.	[[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (1)&lt;br /&gt;
17.	Дзмітрый Артаманаў&lt;br /&gt;
22.	Вячаслаў Шумак (5)&lt;br /&gt;
24.	Максім Баранаў (2)&lt;br /&gt;
25.	Даніла Вяргейчык&lt;br /&gt;
28.	[[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]]&lt;br /&gt;	
31.	[[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] (9)&lt;br /&gt;
35.	Эдуард Яраш&lt;br /&gt;
44.	Алег Тарасевіч&lt;br /&gt;
77.	Валянцін Куран (4)&lt;br /&gt;
78.	Павел Андрэеў (5)&lt;br /&gt;
91.	Дарка Стэванавіч (2)&lt;br /&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023]]

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-vyigral-superkubok-bfg-sredi-muzhchin/ БГК «Мешков Брест» выиграл Суперкубок Беларуси среди мужчин!]
* [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-10-09-2022 Мешков Брест — СКА-Минск]
{{Гандбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе]]
[[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2022]]
[[Катэгорыя:2022 год у гандболе]]
[[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>4cgaw001umhkbssyno0v6wn9dtyot90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141508</id>
      <parentid>5141431</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды БГК імя Мяшкова */</comment>
      <origin>5141508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3697" sha1="bfeylixasygujh4m7guy9lnhdqjn4pe" xml:space="preserve">'''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2022 года''' прайшоў 10 верасня 2022 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|чэмпіён 2021/2022]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|уладальнік кубка 2022 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]».

== Справаздача аб матчы ==
* [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:29 (16:8) [[ГК СКА Мінск|СКА]]

Найлепшыя гульцы — [[Станіслаў Садоўскі]] (СКА Мінск) і Дзяніс Забалоцін (БГК імя Мяшкова).

== Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] ==
1. [[Кірыл Колас]] &lt;br /&gt;
23.	[[Канстанцін Кавалёў]] &lt;br /&gt;
2. [[Дзмітрый Хмялькоў]] (4)&lt;br /&gt;
3. [[Кірыл Аляксандравіч Самойла|Кірыл Самойла]] (9)&lt;br /&gt;
7. [[Юліян Аляксеевіч Гірык|Юліян Гірык]] &lt;br /&gt;
13. [[Аляксей Шапяленка]] &lt;br /&gt;
14.	[[Яўген Нікановіч]] (2)&lt;br /&gt;
22.	[[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1)&lt;br /&gt;
24.	[[Станіслаў Шабельнікаў]]	&lt;br /&gt;
27.	[[Уладзіслаў Станіслававіч Крывенка|Уладзіслаў Крывенка]]	(1)&lt;br /&gt;
47.	[[Ігар Бяляўскі]] (6)&lt;br /&gt;
69.	[[Аляксандр Пятровіч]] &lt;br /&gt;
72.	[[Андрэй Пушкін]] (1)&lt;br /&gt;
77.	[[Станіслаў Садоўскі]] (4)&lt;br /&gt;
78.	[[Яўген Ладуцька]]	&lt;br /&gt;
87.	[[Мацвей Удавеня]] (1)&lt;br /&gt;

== Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] ==
1. [[Дзяніс Забалоцін]]&lt;br /&gt;
71.	Андрэй Чмель&lt;br /&gt;
4. Ягор Будзейка (1)&lt;br /&gt;
10.	[[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (5)&lt;br /&gt;
14.	[[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (1)&lt;br /&gt;
17.	Дзмітрый Артаманаў&lt;br /&gt;
22.	Вячаслаў Шумак (5)&lt;br /&gt;
24.	Максім Баранаў (2)&lt;br /&gt;
25.	Даніла Вяргейчык&lt;br /&gt;
28.	[[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]]&lt;br /&gt;	
31.	[[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] (9)&lt;br /&gt;
35.	Эдуард Яраш&lt;br /&gt;
44.	Алег Тарасевіч&lt;br /&gt;
77.	Валянцін Куран (4)&lt;br /&gt;
78.	[[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] (5)&lt;br /&gt;
91.	Дарка Стэванавіч (2)&lt;br /&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023]]

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-vyigral-superkubok-bfg-sredi-muzhchin/ БГК «Мешков Брест» выиграл Суперкубок Беларуси среди мужчин!]
* [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-10-09-2022 Мешков Брест — СКА-Минск]
{{Гандбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе]]
[[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2022]]
[[Катэгорыя:2022 год у гандболе]]
[[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>bfeylixasygujh4m7guy9lnhdqjn4pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Анатолевіч Хільман</title>
    <ns>0</ns>
    <id>799410</id>
    <revision>
      <id>5141492</id>
      <parentid>5085746</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5300" sha1="jdl7xg0y9oe79omiafygz3zj5cx37cc" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Хільман}}
{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Сярге́й Анато́левіч Хі́льман''' (нар. {{ДН|||1964}}, в. [[Грэбень (Жыткавіцкі раён)|Грэбень]], [[Жыткавіцкі раён]], [[Гомельская вобласць]]) — беларускі [[дзяржаўны службовец]]. Начальнік [[Белгідрамет]]а (з 2025)&lt;ref name=&quot;belgidromet&quot; /&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў 1964 годзе ў вёсцы [[Грэбень (Жыткавіцкі раён)|Грэбень]] [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Працоўную дзейнасць пачаў у 1984 годзе на [[Гомельскі ліцейны завод «Цэнтраліт»|Гомельскім ліцейным заводзе «Цэнтраліт»]]. У 1984—1986 гадах праходзіў службу ў шэрагах [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]&lt;ref name=&quot;belgidromet&quot; /&gt;.

У 1993 годзе скончыў [[Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту]], у 1999 годзе — з адзнакай [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне»&lt;ref name=&quot;belgidromet&quot; /&gt;.

У 1986—1999 гадах працаваў у розных арганізацыях і ўстановах, у тым ліку на Гомельскім ліцейным заводзе «Цэнтраліт», у вытворчым аб’яднанні «[[Гомсельмаш]]», саўгасе-аграфірме «Азёрны» [[Мінскі раён|Мінскага раёна]], [[Сёмкаўская сярэдняя школа|Сёмкаўскай сярэдняй школе]] Мінскага раёна, а таксама ў [[Беларускі патрыятычны саюз моладзі|Цэнтральным камітэце Беларускага патрыятычнага саюза моладзі]]&lt;ref name=&quot;belgidromet&quot; /&gt;.

З 1999 па 2009 гады займаў розныя пасады ў сістэме арганізацыйна-кадравай работы [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт|Мінскага абласнога выканаўчага камітэта]]. У сакавіку—снежні 2009 года працаваў галоўным дарадцам упраўлення рэгіянальнай палітыкі [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref name=&quot;belgidromet&quot; /&gt;.

У 2009—2013 гадах узначальваў упраўленне ідэалагічнай работы, затым галоўнае ўпраўленне ідэалагічнай работы [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт|Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта]]. У 2013—2014 гадах кіраваў галоўным упраўленнем ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі Мінгарвыканкама&lt;ref name=&quot;belgidromet&quot; /&gt;.

У 2014—2016 гадах займаў пасаду намесніка [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]. З 2016 па 2020 гады быў дырэктарам камунальнага вытворчага ўнітарнага прадпрыемства «[[Мінскрэклама]]»&lt;ref name=&quot;belgidromet&quot; /&gt;.

У 2020—2025 гадах працаваў кіраўніком [[Адміністрацыя Савецкага раёна г. Мінска|адміністрацыі Савецкага раёна Мінска]]&lt;ref name=&quot;belgidromet&quot; /&gt;.

24 красавіка 2025 года загадам [[Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь]] прызначаны начальнікам дзяржаўнай установы [[Белгідрамет]]а&lt;ref name=&quot;belgidromet&quot;&gt;{{cite web|url=https://belgidromet.by/by/ruk-by/|title=Кіраўніцтва|publisher=Белгідрамет|date=2025-12-22|accessdate=2026-01-21|lang=be|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Хільман Сяргей Анатольевіч}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жыткавіцкім раёне]]
[[Катэгорыя:Кіраўнікі адміністрацыі Савецкага раёна Мінска]]
[[Катэгорыя:Начальнікі Белгідрамета]]</text>
      <sha1>jdl7xg0y9oe79omiafygz3zj5cx37cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:Feeleman</title>
    <ns>2</ns>
    <id>805093</id>
    <revision>
      <id>5141484</id>
      <parentid>5141106</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="705" sha1="bez1dsezxa1jgfv22nne6vd2v3tjxyb" xml:space="preserve">{{Userboxtop}}
{{Userbox wikidays|1|02|2026}}
{{Userbox/Удзельнік з Мінска}}
{{Userbox1 |id = 25 |id-s = 16 |info = &lt;center&gt;Гэты ўдзельнік стварыў ужо [https://xtools.wmcloud.org/pages/be.wikipedia.org/Feeleman 25&amp;nbsp;артыкулаў]&lt;/center&gt; |info-c = white |info-s = 8 |border-c = black }}
{{Userbox/Аўтадаглядчык|username=DzBar}}
{{userbox|id=[[Выява:Беларускі_арнамент._Фрагмент_дэкору_посцілкі.png|border|50px]]|info=Гэты ўдзельнік — [[Беларусы|беларус]].}}
{{Userboxbottom}}
{{#babel:be|ru-3|en-2|uk-1}}
== Погляды ==
{|
|{{Userbox1/Супраць be-x-old}}
|}</text>
      <sha1>bez1dsezxa1jgfv22nne6vd2v3tjxyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Ігнатавіч Рудэнка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805722</id>
    <revision>
      <id>5141468</id>
      <parentid>5123648</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32950" sha1="fwig2ejb44vf3so6tk4gmgppgukplw5" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Рудэнка}}{{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}}

'''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (1955). [[Герой Савецкага Саюза]] (18.08.1944). [[Прафесар]] (1972)&lt;ref&gt;Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. [[Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў|А. Н. Ефимов]]. — [[Масква|Москва]]: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85914-075-6&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
=== Даваенная служба ===
Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку [[Корап]] Кралявецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]] (цяпер [[Корапскі раён]], [[Чарнігаўская вобласць]]) у сям'і шаўца. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], уступіў у [[камсамол]]&lt;ref&gt;''[[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін|Телегин К. Ф.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128.&lt;/ref&gt;.

У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у [[Качынскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова]], якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада.[[Файл:1-й Белорусский фронт, Руденко С.И., Малинин М.С., Казаков В.И. 1944 г.jpg|злева|міні|233x233пкс|Генерал-палкоўнік авіяцыі Рудэнка С. І., генерал-палкоўнік [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|Малінін]] [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|М. С.]], генерал-палкоўнік артылерыі [[Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)|Казакоў В. І.]], 1944 г.]]

У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К.]] [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|Я. Варашылава]] ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Украінскай ваеннай акругі]], з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага.

З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З красавіка 1939 года служыў у ВПС [[2-я Чырванасцяжная армія|2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі]] на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізіі&lt;ref&gt;''[[Яўген Якаўлевіч Савіцкі|Савицкий Е. Я.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88.&lt;/ref&gt;.

=== Вялікая Айчынная вайна ===
5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]], дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], у студзені 1942 — камандуючым ВПС [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]], з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]].

З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Данскі фронт|Данскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай абарончай бітве]], у [[Бітва за Маскву|бітве за Маскву]], у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]], у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у [[Курская бітва|Курскай бітве]], у [[Бітва за Дняпро|бітве за Дняпро]], у [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскай]], [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай,]] Усходне-Памеранскай і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] наступальных аперацыях. 

За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944).

За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]].

=== Пасляваенная служба ===
Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі]]. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяй&lt;ref&gt;Согласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации [[Сяргей Кандрацьевіч Гаруноў|С. К. Горюнов]]. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.&lt;/ref&gt;. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй&lt;ref&gt;Должность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ.&lt;/ref&gt;.

З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (11.03.1955).

З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі [[Мікалай Пятровіч Каманін|М. П. Каманін]]&lt;ref&gt;Каманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — [[Масква|Москва]], 1995—2001.&lt;/ref&gt;. 

З мая 1968 года — начальнік [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Ю. А. Гагарына|Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына]]. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў [[Міністэрства абароны СССР]]. 

Быў членам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены [[Цэнтральны камітэт КПСС|ЦК КПСС]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] 4-5 скліканняў (1955—1963). 

Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]].

== Узнагароды ==
[[Файл:Мундир Руденко С.И.JPG|міні|260x260пкс|Мундзір С. І. Рудэнкі ў Цэнтральным музеі Вялікай Айчыннай вайны.]]
; СССР

* [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (19.08.1944); 
* Шэсць [[Ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии».&lt;/ref&gt;, 19.10.1964, 19.10.1984); 
* [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (18.10.1974); 
* Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (23.11.1942, 08.04.1944&lt;ref&gt;Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г.&lt;/ref&gt;, 03.11.1944&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, 03.11.1953&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;); 
* Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); 
* [[Ордэн Кутузава]] I ступені (27.08.1943); 
* [[Ордэн Суворава]] II ступені (08.02.1943); 
* [[Ордэн Кутузава]] II ступені (10.04.1945); 
* [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (11.03.1985); 
* [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені (30.04.1975); 
** медалі, уключаючы: 
* [[Медаль «За абарону Масквы»]]; 
* [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]; 
* [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]]; 
* [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]]; 
* [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]]; 
* [[Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»]]; 
* [[Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»]].

; Узнагароды іншых дзяржаў

* [[Virtuti Militari|Ордэна «Virtuti militari»]] II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў ([[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]); 
* [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] II ступені (ПНР, 4.05.1946); 
* Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], 8.05.1975); 
* Ордэн «За баявыя заслугі» ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 6.07.1971);
* Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988);
* Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976);
* Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); 
* Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР);
* Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); 
* Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); 
* Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); 
* Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); 
* Медаль «Кітайска-савецкая дружба» ([[Кітай|КНР]]); 
* Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); 
* Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» ([[Народная Рэспубліка Балгарыя|НРБ]]); 
* Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ);
* Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); 
* Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985).

== Памяць ==

* У пасёлку гарадскога тыпу [[Корап]] ўстаноўлена два памятныя знакі.
* Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у [[Масква|Маскве]]&lt;ref&gt;Офицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.&lt;/ref&gt;.
* У [[Гомель|Гомелі]] адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-komandarmu-sergeju-rudenko-otkrojut-v-gomelskom-kadetskom-uchilische-370609-2019/|title=Мемориальную доску командарму Сергею Руденко откроют в Гомельском кадетском училище|website=[[БелТА]]}}&lt;/ref&gt;.
* Ганаровы грамадзянін [[Ганаровыя грамадзяне Гомеля|Гомеля]] (1968, [[Гомель]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/letopis-gomelya/pochetnye-grazhdane-g-gomelya/|title=Почетные граждане г. Гомеля|website=Гомельский горисполком|access-date=8 красавіка 2026|archive-date=29 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929034619/https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/letopis-gomelya/pochetnye-grazhdane-g-gomelya/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;; [[Бабруйск|Бабруйска]] (22.06.1984)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bobruisk.gov.by/pochyotnye-grazhdane-goroda-bobruyska/rudenko-sergey-ignatevich|title=Руденко Сергей Игнатьевич|website=Бобруйский горисполком}}&lt;/ref&gt;, [[Чарнігаў|Чарнігава]] (25.08.1983), [[Корап|Корапа]].
* Імя занесена на гарадскую Дошку гонару ([[Гомель]]).
* У фондах [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.warmuseum.by/news/lyudi_i_sudby/k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-marshala-aviatsii-sergeya-ignatevicha-rudenko/|title=Герой Советского Союза Маршал авиации С. И. Руденко}}&lt;/ref&gt;.
* У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Сярге́я Рудэ́нкі}}; {{Lang-ru|улица Серге́я Руде́нко}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=[[Гомельская праўда]]}}&lt;/ref&gt;.

== Сачыненне ==

* ''Руденко С. И.'' Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985.

== Спасылкі ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Літаратура ==

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии [[Іван Мікалаевіч Шкадаў|И. Н. Шкадов]]. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: [[Воениздат]], 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-203-00536-2&lt;/nowiki&gt;.
* ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. [[Міхаіл Георгіевіч Важакін|М. Г. Вожакина]]. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-86090-113-5&lt;/nowiki&gt;.
* ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 777-778. — 1000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-9950-0341-0&lt;/nowiki&gt;.
* Руденко Сергей Игнатьевич//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат, 1976-1980, том 7, С.156.
* Руденко Сергей Игнатьевич//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.623
* Руденко Сергей Игнатьевич//Военный энциклопедический словарь. /Пред. Гл.ред.комиссии Н. В. Огарков .- М.: Воениздат, 1983.- 863 с. с ил,30 л.ил. — С.642
* Воздушно-десантные войска в лицах. Под ред. В. А. Шаманова. — [[Масква|Москва]], 2010.
* Жизнь в авиации: Маршал авиации С. И. Руденко (Автор-составитель ''Петров В. С.''). — [[Валгаград|Волгоград]]: Издатель, 2002. — 54 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-9233-0214-4&lt;/nowiki&gt;.
* ''Рыбалка В. В.'' Командующие воздушными армиями. — М.: Патриот, 2006.
* Герои огненных лет. Кн.5. — М.: Московский рабочий, 1982.
* Созвездие полководцев. Кн.1. — [[Благавешчанск|Благовещенск]], 1972.
* ''Церковный М. Ф., Шиганов А. Д., Юрьев Б. Ю.'' Героев подвиги бессмертны. — [[Кіеў|Киев]], 1982.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{warheroes|id=1390}}.
* [https://structure.mil.ru/structure/forces/airborne/history/leaders/more.htm?id=11278728%40SD_Employee Биографическая справка о С. И. Руденко на сайте Министерства обороны Российской Федерации].
* [https://newsgomel.by/news/society/imya-emu-geroy-sergey-rudenko-luchshiy-komanduyushchiy-vozdushnoy-armii-vremyen-vov_88455.html Имя ему — ГЕРОЙ: Сергей Руденко — лучший командующий воздушной армии времён ВОВ]. ''Гомельские ведомости''.
{{Маршалы роду войск}}

[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Трыццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «70 гадоў Узброеных Сіл СССР»]]
[[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём ГДР «Братэрства па зброі»]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За баявыя заслугі»]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі»]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі»]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі»]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «60 гадоў Мангольскай Народнай Арміі»]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя чэхаславацкім медалём «За ўмацаванне дружбы па зброі»]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя польскім медалём «Брацтва па зброі»]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Кітайска-савецкая дружба»]]
[[Катэгорыя:Постаці паветрана-дэсантных войскаў СССР і Расіі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай інжынернай акадэміі імя М. Я. Жукоўскага]]
[[Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР]]
[[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]]
[[Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне]]
[[Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бабруйска]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чарнігава]]
[[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 4-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 5-га склікання]]
[[Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XXII з’езда КПСС]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]]</text>
      <sha1>fwig2ejb44vf3so6tk4gmgppgukplw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806227</id>
    <revision>
      <id>5141423</id>
      <parentid>5138162</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды */</comment>
      <origin>5141423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2869" sha1="pv0i6i6cez6yph5kws2bivicejrn4ss" xml:space="preserve">У сезоне 2025/2026 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]].

== Склад каманды ==
* 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]]	(09.04.1998)
* 78. Павел Андрэеў (19.07.1992, [[Расія]])
* 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (11.04.1988)
* 4. [[Ягор Будэйка]] (01.05.2000)
* 25. [[Данііл Вяргейчык]] (27.05.2000)
* 99. Радамір Врачэвіч (19.05.1999, [[Расія]])
* 5. Арсеній Драгашэвіч (18.07.2002, [[Чарнагорыя]])
* 1. Дзяніс Забалоцін (18.06.1998, [[Расія]])
* 77. Валянцін Куран (12.02.1998)
* 8. Вук Лазовіч (10.03.1988, [[Сербія]])
* 18. Марка Маціяшэвіч (21.09.1996, [[Славенія]])
* 12. [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]]	(08.05.1991)
* 19. Марцін Поціск (28.01.1999, [[Славакія]])
* 88. [[Артур Віктаравіч Рудзь|Артур Рудзь]] (10.09.1998)
* 23. Максім Салікаў (04.10.1992, [[Расія]])
* 11. [[Невен Сцяпанавіч]] (14.02.1993, [[Боснія і Герцагавіна|Боснія]])
* 27. Аляксей Фокін (29.08.1997, [[Расія]])
* 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]]	(11.04.1995, [[Расія]])
* 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (22.12.1988)
* 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (21.09.1996)
* 35. Эдуард Яраш	(20.07.2000)
* 16. Піліп Івіч (30.08.1992, [[Харватыя]])

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Расіі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль Астроўскі]] (старшы трэнер)
* {{Сцяг Сербіі}} [[Ненад Пулязевіч]] (трэнер)
 

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]]
* [[Сезон 2026/2027 ГК Мяшкоў Брэст]]

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/bgk-im-meshkova/ Списочный состав команды БГК «Мешков Брест» сезон 2025—2026]
[[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2025/2026]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2025/2026|БГК імя Мяшкова]]
[[Катэгорыя:2025 год у Брэсце]]
[[Катэгорыя:2026 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>pv0i6i6cez6yph5kws2bivicejrn4ss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141424</id>
      <parentid>5141423</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды */</comment>
      <origin>5141424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2873" sha1="9qeeooh2a48f7ylvrvpm7f4do0tlfr9" xml:space="preserve">У сезоне 2025/2026 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]].

== Склад каманды ==
* 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]]	(09.04.1998)
* 78. Павел Андрэеў (19.07.1992, [[Расія]])
* 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (11.04.1988)
* 4. [[Ягор Будэйка]] (01.05.2000)
* 25. [[Данііл Вяргейчык]] (27.05.2000)
* 99. Радамір Врачэвіч (19.05.1999, [[Расія]])
* 5. Арсеній Драгашэвіч (18.07.2002, [[Чарнагорыя]])
* 1. [[Дзяніс Забалоцін]] (18.06.1998, [[Расія]])
* 77. Валянцін Куран (12.02.1998)
* 8. Вук Лазовіч (10.03.1988, [[Сербія]])
* 18. Марка Маціяшэвіч (21.09.1996, [[Славенія]])
* 12. [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]]	(08.05.1991)
* 19. Марцін Поціск (28.01.1999, [[Славакія]])
* 88. [[Артур Віктаравіч Рудзь|Артур Рудзь]] (10.09.1998)
* 23. Максім Салікаў (04.10.1992, [[Расія]])
* 11. [[Невен Сцяпанавіч]] (14.02.1993, [[Боснія і Герцагавіна|Боснія]])
* 27. Аляксей Фокін (29.08.1997, [[Расія]])
* 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]]	(11.04.1995, [[Расія]])
* 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (22.12.1988)
* 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (21.09.1996)
* 35. Эдуард Яраш	(20.07.2000)
* 16. Піліп Івіч (30.08.1992, [[Харватыя]])

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Расіі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль Астроўскі]] (старшы трэнер)
* {{Сцяг Сербіі}} [[Ненад Пулязевіч]] (трэнер)
 

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]]
* [[Сезон 2026/2027 ГК Мяшкоў Брэст]]

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/bgk-im-meshkova/ Списочный состав команды БГК «Мешков Брест» сезон 2025—2026]
[[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2025/2026]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2025/2026|БГК імя Мяшкова]]
[[Катэгорыя:2025 год у Брэсце]]
[[Катэгорыя:2026 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>9qeeooh2a48f7ylvrvpm7f4do0tlfr9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141507</id>
      <parentid>5141424</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды */</comment>
      <origin>5141507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2930" sha1="bbbetb81j3f9yyqg0mwkf4cwahy22q0" xml:space="preserve">У сезоне 2025/2026 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]].

== Склад каманды ==
* 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]]	(09.04.1998)
* 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] (19.07.1992, [[Расія]])
* 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (11.04.1988)
* 4. [[Ягор Будэйка]] (01.05.2000)
* 25. [[Данііл Вяргейчык]] (27.05.2000)
* 99. Радамір Врачэвіч (19.05.1999, [[Расія]])
* 5. Арсеній Драгашэвіч (18.07.2002, [[Чарнагорыя]])
* 1. [[Дзяніс Забалоцін]] (18.06.1998, [[Расія]])
* 77. Валянцін Куран (12.02.1998)
* 8. Вук Лазовіч (10.03.1988, [[Сербія]])
* 18. Марка Маціяшэвіч (21.09.1996, [[Славенія]])
* 12. [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]]	(08.05.1991)
* 19. Марцін Поціск (28.01.1999, [[Славакія]])
* 88. [[Артур Віктаравіч Рудзь|Артур Рудзь]] (10.09.1998)
* 23. Максім Салікаў (04.10.1992, [[Расія]])
* 11. [[Невен Сцяпанавіч]] (14.02.1993, [[Боснія і Герцагавіна|Боснія]])
* 27. Аляксей Фокін (29.08.1997, [[Расія]])
* 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]]	(11.04.1995, [[Расія]])
* 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (22.12.1988)
* 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (21.09.1996)
* 35. Эдуард Яраш	(20.07.2000)
* 16. Піліп Івіч (30.08.1992, [[Харватыя]])

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Расіі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль Астроўскі]] (старшы трэнер)
* {{Сцяг Сербіі}} [[Ненад Пулязевіч]] (трэнер)
 

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]]
* [[Сезон 2026/2027 ГК Мяшкоў Брэст]]

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/bgk-im-meshkova/ Списочный состав команды БГК «Мешков Брест» сезон 2025—2026]
[[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2025/2026]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2025/2026|БГК імя Мяшкова]]
[[Катэгорыя:2025 год у Брэсце]]
[[Катэгорыя:2026 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>bbbetb81j3f9yyqg0mwkf4cwahy22q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самурай Джэк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806372</id>
    <revision>
      <id>5141538</id>
      <parentid>5140740</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8117" sha1="7fhjzrv8n8ov92a4vl0pg42lhtyeoqo" xml:space="preserve">{{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}}
{{Тэлесерыял
|Выява=Постар Самурай Джэк.jpg
|разрозненне=4:3 [[SDTV]]&lt;br&gt;16:9 [[HDTV]]}}

'''«Самура́й Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]] у жанры [[Баявік (кінажанр)|баявік]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]].

«Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[Японская культура|культурай Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]].

== Сюжэт ==
{{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}}

Расказваецца гісторыя пра [[Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца]] з уладанняў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены&lt;ref&gt;{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}&lt;/ref&gt;, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць&lt;ref name=&quot;ep1&quot;&gt;{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}&lt;/ref&gt;, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Стаўшы [[Самурай|самураем]], [[прынц]] сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з ваяром&lt;ref name=&quot;ep1&quot; /&gt;.

Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго Джэкам у якасці слэнгавага звароту, і прынц прымае яго як уласнае імя&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}&lt;/ref&gt;. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах [[Самурай Джэк (персанаж)|Джэк]] мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс эпізодаў ==
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}}
{{Series overview
&lt;!-- Season 1 --&gt;|color1=#8FA8AC|link1=&lt;includeonly&gt;List_of_Samurai_Jack_episodes&lt;/includeonly&gt;#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]]

&lt;!-- Season 2 --&gt;|color2=#791201|link2=&lt;includeonly&gt;List_of_Samurai_Jack_episodes&lt;/includeonly&gt;#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}}

&lt;!-- Season 3 --&gt;|color3=#88A69A|link3=&lt;includeonly&gt;List_of_Samurai_Jack_episodes&lt;/includeonly&gt;#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}}

&lt;!-- Season 4 --&gt;|color4=#B19357|link4=&lt;includeonly&gt;List_of_Samurai_Jack_episodes&lt;/includeonly&gt;#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}}

&lt;!-- Season 5 --&gt;|color5=#414e56|link5=&lt;includeonly&gt;List_of_Samurai_Jack_episodes&lt;/includeonly&gt;#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==

* [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт]
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]]
[[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Самурай Джэк]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы для дарослых]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы адноўлены пасля закрыцця]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>7fhjzrv8n8ov92a4vl0pg42lhtyeoqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пушар (фільм, 1996)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806442</id>
    <revision>
      <id>5141541</id>
      <parentid>5139082</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3950" sha1="4lbaiqli34tin3k2fotg4y5cw6r408q" xml:space="preserve">{{Фільм
|Выява=Пушар.png
}}
'''«Пу́шар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;, зняты [[рэжысёр]]ам і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[кінематограф]]а&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]].

== Сюжэт ==
Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген]]а і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг.

== У ролях ==
* {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк
* {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла
* {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік
* {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван
* [[Мадс Мікельсен]] — Тоні
* [[Ваня Байчыч]] — Бранка
* {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ
* [[Лісбет Расмусен]] — Рыта
* [[Левіна Джэнсен]] — Майк
* [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку
* {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]]
* {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян
* [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён
* [[Еспэр Ломан]] — Мікель

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb title|0117407|Пушар}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}}

[[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]]
[[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты]]
[[Катэгорыя:Фільмы на дацкай мове]]</text>
      <sha1>4lbaiqli34tin3k2fotg4y5cw6r408q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канфлікт вакол Беларускай АЭС</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806445</id>
    <revision>
      <id>5141496</id>
      <parentid>5137801</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47065" sha1="0q0hib9wpn0mjiw2gdbfpp771ko3z9q" xml:space="preserve">{{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}}
{{Грамадзянскі канфлікт
|загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС
|частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]]
|выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]]
|апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва.
|дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] па [[7 лютага]] [[2025]]
| месца =
| каардынаты = 
|прычыны = будаўніцтва БелАЭС
| мэты = '''Літва:''' недапусціць запуск АЭС; '''Беларусь:''' экспартаваць электраэнергію з АЭС у краіны Балтыі і Польшчу
| метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]&lt;ref&gt;[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019&lt;/ref&gt;, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| статус = 
| вынік =ні адзін з бакоў не дасягнуў сваіх мэт
| бок1 =
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]]
*** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]]
* {{Сцягафікацыя|Расія}}
** [[Расатам]]
** [[Атамстройэкспарт]]
* Міжнародныя арганізацыі:
** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]&lt;ref&gt;Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021&lt;/ref&gt;
| бок2 = 
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Літва}}:
** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]]
***  [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]]
*** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]]
* {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]]
** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]»
** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]&lt;br&gt;[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]&lt;br&gt;[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]&lt;br&gt;[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]&lt;br&gt;[[Рафаэль Гросі]]
| ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]&lt;br&gt;[[Гітанас Наўседа]]&lt;br&gt; [[Андрус Кубілюс]]&lt;br&gt;[[Ірэна Дзягутэне]]&lt;br&gt;[[Арвідас Секмокас]]&lt;br&gt;[[Дайнюс Крэйвіс]]
}}
'''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013&lt;/ref&gt; — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а.

== Перадгісторыя ==
Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;history.aes&quot;&gt;''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.&lt;/ref&gt;. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009&lt;/ref&gt;. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

[[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў.

Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}&lt;/ref&gt;. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА&lt;/ref&gt;.

== Пазіцыі бакоў ==

=== За ===
Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу&lt;ref name=&quot;сб&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;/&gt;. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;.

Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;&gt;Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021&lt;/ref&gt;. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020&lt;/ref&gt;.

На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках&lt;ref name=&quot;сб&quot;&gt;[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы&lt;ref&gt;Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019&lt;/ref&gt;.

=== Супраць ===
Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс&lt;ref name=&quot;лопата&quot;&gt;Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020&lt;/ref&gt;.

У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}&lt;/ref&gt;.

На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы&lt;ref name=&quot;лопата&quot;/&gt;.

== Ход падзей ==

=== Выступленне беларускай грамадскасці ===
26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;&gt;''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;

26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию&lt;/ref&gt;.

=== Выступленне Літвы ===
7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;.

Па словах прэм’ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэне]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}&lt;/ref&gt;.

=== Зрыў блакады станцыі ===
Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС.

Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ.

Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая&lt;ref&gt;[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by&lt;/ref&gt;. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

У наступным Літва накіроўвала Мінску лісты з пратэстамі супраць уводу Беларускай АЭС у эксплуатацыю.&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20231103/lukashenko-1907322199.html Минск не парится по поводу протестов Литвы против БелАЭС, заявил Лукашенко]&lt;/ref&gt;

==Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту ==
У 2025 годзе краіны Балтыі адключыліся ад адзінага электрычнага кальца з Беларуссю і Расіяй — БРЭЛЛ. Французскае медыя [[RFI]] з гэтай нагоды паказала наступнае&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/20250203-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%82-%D0%B8%D0%B7-%D0%B1%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8E-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC Литва, Латвия и Эстония выходят из БРЭЛЛ — синхронного с Беларусью и Россией режима работы энергосистем]&lt;/ref&gt;:{{Цытата|Пры гэтым усе тры краіны застаюцца энергадэфіцытным рэгіёнам. У планах Мінска было ліквідаваць дэфіцыт з выгадай — продажам энергіі са сваёй АЭС у Астраўцы, але праект першапачаткова не быў прыняты суседзямі па ЕС, пасля выхаду з агульнай сістэмы беларускія лішкі электраэнергіі тым больш не зацікавяць Літву і Латвію.}}
Іншыя СМІ таксама адзначалі, што супрацоўніцтва з Мінскам магло прынесці Літве танную і гарантаваную энэргію.&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1835612/semen-boikov-kirill-fenin/sistemnaya-oshibka-pribaltika-stolknetsya-s-rostom-cen-na-elektrichestvo Системная ошибка: Прибалтика столкнется с ростом цен на электричество]&lt;/ref&gt;

Пры гэтым для беларускага боку разрыў таксама аказаўся значным, бо, як адзначыў намеснік дырэктара Інстытута энергетыкі і фінансаў (Расія) Аляксей Белагор’еў, БелАЭС будавалася шмат у чым з экспартнай арыентацыяй на Балтыку і Польшчу.&lt;ref&gt;[https://tochka.by/articles/policy/minenergo_vykhod_trekh_stran_iz_brell_nikak_ne_povliyaet_na_rabotu_energosistemy/ Минэнерго: выход трех стран из БРЭЛЛ никак не повлияет на работу энергосистемы]&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Антыядзерны рух]]
* [[Энергетыка Беларусі]]
* [[Ігналінская АЭС]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»]
* [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017
* Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Энергетычная палітыка Беларусі]]</text>
      <sha1>0q0hib9wpn0mjiw2gdbfpp771ko3z9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141497</id>
      <parentid>5141496</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ход падзей */</comment>
      <origin>5141497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47042" sha1="3qchhoiu0omssnfh74qvuz9xy7u5cd3" xml:space="preserve">{{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}}
{{Грамадзянскі канфлікт
|загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС
|частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]]
|выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]]
|апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва.
|дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] па [[7 лютага]] [[2025]]
| месца =
| каардынаты = 
|прычыны = будаўніцтва БелАЭС
| мэты = '''Літва:''' недапусціць запуск АЭС; '''Беларусь:''' экспартаваць электраэнергію з АЭС у краіны Балтыі і Польшчу
| метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]&lt;ref&gt;[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019&lt;/ref&gt;, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| статус = 
| вынік =ні адзін з бакоў не дасягнуў сваіх мэт
| бок1 =
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]]
*** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]]
* {{Сцягафікацыя|Расія}}
** [[Расатам]]
** [[Атамстройэкспарт]]
* Міжнародныя арганізацыі:
** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]&lt;ref&gt;Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021&lt;/ref&gt;
| бок2 = 
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Літва}}:
** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]]
***  [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]]
*** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]]
* {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]]
** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]»
** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]&lt;br&gt;[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]&lt;br&gt;[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]&lt;br&gt;[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]&lt;br&gt;[[Рафаэль Гросі]]
| ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]&lt;br&gt;[[Гітанас Наўседа]]&lt;br&gt; [[Андрус Кубілюс]]&lt;br&gt;[[Ірэна Дзягутэне]]&lt;br&gt;[[Арвідас Секмокас]]&lt;br&gt;[[Дайнюс Крэйвіс]]
}}
'''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013&lt;/ref&gt; — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а.

== Перадгісторыя ==
Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;history.aes&quot;&gt;''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.&lt;/ref&gt;. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009&lt;/ref&gt;. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

[[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў.

Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}&lt;/ref&gt;. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА&lt;/ref&gt;.

== Пазіцыі бакоў ==

=== За ===
Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу&lt;ref name=&quot;сб&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;/&gt;. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;.

Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;&gt;Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021&lt;/ref&gt;. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020&lt;/ref&gt;.

На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках&lt;ref name=&quot;сб&quot;&gt;[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы&lt;ref&gt;Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019&lt;/ref&gt;.

=== Супраць ===
Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс&lt;ref name=&quot;лопата&quot;&gt;Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020&lt;/ref&gt;.

У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}&lt;/ref&gt;.

На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы&lt;ref name=&quot;лопата&quot;/&gt;.

== Выступленні беларускай грамадскасці ==
26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;&gt;''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;

26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию&lt;/ref&gt;.

== Выступленні Літвы ==
7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;.

Па словах прэм’ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэне]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}&lt;/ref&gt;.

=== Спробы блакаваць станцыю ===
Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС.

Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ.

Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая&lt;ref&gt;[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by&lt;/ref&gt;. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

У наступным Літва накіроўвала Мінску лісты з пратэстамі супраць уводу Беларускай АЭС у эксплуатацыю.&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20231103/lukashenko-1907322199.html Минск не парится по поводу протестов Литвы против БелАЭС, заявил Лукашенко]&lt;/ref&gt;

==Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту ==
У 2025 годзе краіны Балтыі адключыліся ад адзінага электрычнага кальца з Беларуссю і Расіяй — БРЭЛЛ. Французскае медыя [[RFI]] з гэтай нагоды паказала наступнае&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/20250203-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%82-%D0%B8%D0%B7-%D0%B1%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8E-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC Литва, Латвия и Эстония выходят из БРЭЛЛ — синхронного с Беларусью и Россией режима работы энергосистем]&lt;/ref&gt;:{{Цытата|Пры гэтым усе тры краіны застаюцца энергадэфіцытным рэгіёнам. У планах Мінска было ліквідаваць дэфіцыт з выгадай — продажам энергіі са сваёй АЭС у Астраўцы, але праект першапачаткова не быў прыняты суседзямі па ЕС, пасля выхаду з агульнай сістэмы беларускія лішкі электраэнергіі тым больш не зацікавяць Літву і Латвію.}}
Іншыя СМІ таксама адзначалі, што супрацоўніцтва з Мінскам магло прынесці Літве танную і гарантаваную энэргію.&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1835612/semen-boikov-kirill-fenin/sistemnaya-oshibka-pribaltika-stolknetsya-s-rostom-cen-na-elektrichestvo Системная ошибка: Прибалтика столкнется с ростом цен на электричество]&lt;/ref&gt;

Пры гэтым для беларускага боку разрыў таксама аказаўся значным, бо, як адзначыў намеснік дырэктара Інстытута энергетыкі і фінансаў (Расія) Аляксей Белагор’еў, БелАЭС будавалася шмат у чым з экспартнай арыентацыяй на Балтыку і Польшчу.&lt;ref&gt;[https://tochka.by/articles/policy/minenergo_vykhod_trekh_stran_iz_brell_nikak_ne_povliyaet_na_rabotu_energosistemy/ Минэнерго: выход трех стран из БРЭЛЛ никак не повлияет на работу энергосистемы]&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Антыядзерны рух]]
* [[Энергетыка Беларусі]]
* [[Ігналінская АЭС]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»]
* [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017
* Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Энергетычная палітыка Беларусі]]</text>
      <sha1>3qchhoiu0omssnfh74qvuz9xy7u5cd3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141498</id>
      <parentid>5141497</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спробы блакаваць станцыю */</comment>
      <origin>5141498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46838" sha1="ag9xmid1blkl0lb0hux25uf0fl0h7xt" xml:space="preserve">{{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}}
{{Грамадзянскі канфлікт
|загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС
|частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]]
|выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]]
|апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва.
|дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] па [[7 лютага]] [[2025]]
| месца =
| каардынаты = 
|прычыны = будаўніцтва БелАЭС
| мэты = '''Літва:''' недапусціць запуск АЭС; '''Беларусь:''' экспартаваць электраэнергію з АЭС у краіны Балтыі і Польшчу
| метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]&lt;ref&gt;[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019&lt;/ref&gt;, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| статус = 
| вынік =ні адзін з бакоў не дасягнуў сваіх мэт
| бок1 =
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]]
*** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]]
* {{Сцягафікацыя|Расія}}
** [[Расатам]]
** [[Атамстройэкспарт]]
* Міжнародныя арганізацыі:
** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]&lt;ref&gt;Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021&lt;/ref&gt;
| бок2 = 
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Літва}}:
** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]]
***  [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]]
*** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]]
* {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]]
** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]»
** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]&lt;br&gt;[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]&lt;br&gt;[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]&lt;br&gt;[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]&lt;br&gt;[[Рафаэль Гросі]]
| ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]&lt;br&gt;[[Гітанас Наўседа]]&lt;br&gt; [[Андрус Кубілюс]]&lt;br&gt;[[Ірэна Дзягутэне]]&lt;br&gt;[[Арвідас Секмокас]]&lt;br&gt;[[Дайнюс Крэйвіс]]
}}
'''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013&lt;/ref&gt; — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а.

== Перадгісторыя ==
Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;history.aes&quot;&gt;''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.&lt;/ref&gt;. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009&lt;/ref&gt;. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

[[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў.

Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}&lt;/ref&gt;. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА&lt;/ref&gt;.

== Пазіцыі бакоў ==

=== За ===
Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу&lt;ref name=&quot;сб&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;/&gt;. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;.

Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;&gt;Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021&lt;/ref&gt;. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020&lt;/ref&gt;.

На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках&lt;ref name=&quot;сб&quot;&gt;[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы&lt;ref&gt;Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019&lt;/ref&gt;.

=== Супраць ===
Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс&lt;ref name=&quot;лопата&quot;&gt;Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020&lt;/ref&gt;.

У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}&lt;/ref&gt;.

На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы&lt;ref name=&quot;лопата&quot;/&gt;.

== Выступленні беларускай грамадскасці ==
26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;&gt;''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;

26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию&lt;/ref&gt;.

== Выступленні Літвы ==
7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;.

Па словах прэм’ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэне]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}&lt;/ref&gt;.

=== Спробы блакаваць станцыю ===
Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС.

Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая&lt;ref&gt;[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by&lt;/ref&gt;. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

У наступным Літва накіроўвала Мінску лісты з пратэстамі супраць уводу Беларускай АЭС у эксплуатацыю.&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20231103/lukashenko-1907322199.html Минск не парится по поводу протестов Литвы против БелАЭС, заявил Лукашенко]&lt;/ref&gt;

==Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту ==
У 2025 годзе краіны Балтыі адключыліся ад адзінага электрычнага кальца з Беларуссю і Расіяй — БРЭЛЛ. Французскае медыя [[RFI]] з гэтай нагоды паказала наступнае&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/20250203-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%82-%D0%B8%D0%B7-%D0%B1%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8E-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC Литва, Латвия и Эстония выходят из БРЭЛЛ — синхронного с Беларусью и Россией режима работы энергосистем]&lt;/ref&gt;:{{Цытата|Пры гэтым усе тры краіны застаюцца энергадэфіцытным рэгіёнам. У планах Мінска было ліквідаваць дэфіцыт з выгадай — продажам энергіі са сваёй АЭС у Астраўцы, але праект першапачаткова не быў прыняты суседзямі па ЕС, пасля выхаду з агульнай сістэмы беларускія лішкі электраэнергіі тым больш не зацікавяць Літву і Латвію.}}
Іншыя СМІ таксама адзначалі, што супрацоўніцтва з Мінскам магло прынесці Літве танную і гарантаваную энэргію.&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1835612/semen-boikov-kirill-fenin/sistemnaya-oshibka-pribaltika-stolknetsya-s-rostom-cen-na-elektrichestvo Системная ошибка: Прибалтика столкнется с ростом цен на электричество]&lt;/ref&gt;

Пры гэтым для беларускага боку разрыў таксама аказаўся значным, бо, як адзначыў намеснік дырэктара Інстытута энергетыкі і фінансаў (Расія) Аляксей Белагор’еў, БелАЭС будавалася шмат у чым з экспартнай арыентацыяй на Балтыку і Польшчу.&lt;ref&gt;[https://tochka.by/articles/policy/minenergo_vykhod_trekh_stran_iz_brell_nikak_ne_povliyaet_na_rabotu_energosistemy/ Минэнерго: выход трех стран из БРЭЛЛ никак не повлияет на работу энергосистемы]&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Антыядзерны рух]]
* [[Энергетыка Беларусі]]
* [[Ігналінская АЭС]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»]
* [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017
* Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Энергетычная палітыка Беларусі]]</text>
      <sha1>ag9xmid1blkl0lb0hux25uf0fl0h7xt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141499</id>
      <parentid>5141498</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту */</comment>
      <origin>5141499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46895" sha1="3d5fd7d40rtixf8x1xhygipt2p3if2y" xml:space="preserve">{{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}}
{{Грамадзянскі канфлікт
|загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС
|частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]]
|выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]]
|апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва.
|дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] па [[7 лютага]] [[2025]]
| месца =
| каардынаты = 
|прычыны = будаўніцтва БелАЭС
| мэты = '''Літва:''' недапусціць запуск АЭС; '''Беларусь:''' экспартаваць электраэнергію з АЭС у краіны Балтыі і Польшчу
| метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]&lt;ref&gt;[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019&lt;/ref&gt;, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| статус = 
| вынік =ні адзін з бакоў не дасягнуў сваіх мэт
| бок1 =
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]]
*** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]]
* {{Сцягафікацыя|Расія}}
** [[Расатам]]
** [[Атамстройэкспарт]]
* Міжнародныя арганізацыі:
** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]&lt;ref&gt;Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021&lt;/ref&gt;
| бок2 = 
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Літва}}:
** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]]
***  [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]]
*** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]]
* {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]]
** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]»
** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]&lt;br&gt;[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]&lt;br&gt;[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]&lt;br&gt;[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]&lt;br&gt;[[Рафаэль Гросі]]
| ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]&lt;br&gt;[[Гітанас Наўседа]]&lt;br&gt; [[Андрус Кубілюс]]&lt;br&gt;[[Ірэна Дзягутэне]]&lt;br&gt;[[Арвідас Секмокас]]&lt;br&gt;[[Дайнюс Крэйвіс]]
}}
'''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013&lt;/ref&gt; — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а.

== Перадгісторыя ==
Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;history.aes&quot;&gt;''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.&lt;/ref&gt;. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009&lt;/ref&gt;. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

[[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў.

Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}&lt;/ref&gt;. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА&lt;/ref&gt;.

== Пазіцыі бакоў ==

=== За ===
Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу&lt;ref name=&quot;сб&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;/&gt;. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;.

Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;&gt;Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021&lt;/ref&gt;. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020&lt;/ref&gt;.

На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках&lt;ref name=&quot;сб&quot;&gt;[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы&lt;ref&gt;Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019&lt;/ref&gt;.

=== Супраць ===
Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс&lt;ref name=&quot;лопата&quot;&gt;Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020&lt;/ref&gt;.

У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}&lt;/ref&gt;.

На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы&lt;ref name=&quot;лопата&quot;/&gt;.

== Выступленні беларускай грамадскасці ==
26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;&gt;''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;

26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию&lt;/ref&gt;.

== Выступленні Літвы ==
7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;.

Па словах прэм’ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэне]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}&lt;/ref&gt;.

=== Спробы блакаваць станцыю ===
Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС.

Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая&lt;ref&gt;[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by&lt;/ref&gt;. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

У наступным Літва накіроўвала Мінску лісты з пратэстамі супраць уводу Беларускай АЭС у эксплуатацыю.&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20231103/lukashenko-1907322199.html Минск не парится по поводу протестов Литвы против БелАЭС, заявил Лукашенко]&lt;/ref&gt;

==Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту ==
У 2025 годзе краіны Балтыі адключыліся ад адзінага электрычнага кальца з Беларуссю і Расіяй — БРЭЛЛ. Французскае медыя [[Міжнароднае французскае радыё|RFI]] з гэтай нагоды паказала наступнае&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/20250203-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%82-%D0%B8%D0%B7-%D0%B1%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8E-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC Литва, Латвия и Эстония выходят из БРЭЛЛ — синхронного с Беларусью и Россией режима работы энергосистем]&lt;/ref&gt;:{{Цытата|Пры гэтым усе тры краіны застаюцца энергадэфіцытным рэгіёнам. У планах Мінска было ліквідаваць дэфіцыт з выгадай — продажам энергіі са сваёй АЭС у Астраўцы, але праект першапачаткова не быў прыняты суседзямі па ЕС, пасля выхаду з агульнай сістэмы беларускія лішкі электраэнергіі тым больш не зацікавяць Літву і Латвію.}}
Іншыя СМІ таксама адзначалі, што супрацоўніцтва з Мінскам магло прынесці Літве танную і гарантаваную энэргію.&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1835612/semen-boikov-kirill-fenin/sistemnaya-oshibka-pribaltika-stolknetsya-s-rostom-cen-na-elektrichestvo Системная ошибка: Прибалтика столкнется с ростом цен на электричество]&lt;/ref&gt;

Пры гэтым для беларускага боку разрыў таксама аказаўся значным, бо, як адзначыў намеснік дырэктара Інстытута энергетыкі і фінансаў (Расія) Аляксей Белагор’еў, БелАЭС будавалася шмат у чым з экспартнай арыентацыяй на Балтыку і Польшчу.&lt;ref&gt;[https://tochka.by/articles/policy/minenergo_vykhod_trekh_stran_iz_brell_nikak_ne_povliyaet_na_rabotu_energosistemy/ Минэнерго: выход трех стран из БРЭЛЛ никак не повлияет на работу энергосистемы]&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Антыядзерны рух]]
* [[Энергетыка Беларусі]]
* [[Ігналінская АЭС]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»]
* [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017
* Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Энергетычная палітыка Беларусі]]</text>
      <sha1>3d5fd7d40rtixf8x1xhygipt2p3if2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141500</id>
      <parentid>5141499</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спробы блакаваць станцыю */</comment>
      <origin>5141500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46522" sha1="oj84n8jgw6acjngyllgj1kjuxuz51d7" xml:space="preserve">{{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}}
{{Грамадзянскі канфлікт
|загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС
|частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]]
|выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]]
|апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва.
|дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] па [[7 лютага]] [[2025]]
| месца =
| каардынаты = 
|прычыны = будаўніцтва БелАЭС
| мэты = '''Літва:''' недапусціць запуск АЭС; '''Беларусь:''' экспартаваць электраэнергію з АЭС у краіны Балтыі і Польшчу
| метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]&lt;ref&gt;[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019&lt;/ref&gt;, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| статус = 
| вынік =ні адзін з бакоў не дасягнуў сваіх мэт
| бок1 =
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]]
*** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]]
* {{Сцягафікацыя|Расія}}
** [[Расатам]]
** [[Атамстройэкспарт]]
* Міжнародныя арганізацыі:
** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]&lt;ref&gt;Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021&lt;/ref&gt;
| бок2 = 
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Літва}}:
** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]]
***  [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]]
*** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]]
* {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]]
** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]»
** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]&lt;br&gt;[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]&lt;br&gt;[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]&lt;br&gt;[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]&lt;br&gt;[[Рафаэль Гросі]]
| ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]&lt;br&gt;[[Гітанас Наўседа]]&lt;br&gt; [[Андрус Кубілюс]]&lt;br&gt;[[Ірэна Дзягутэне]]&lt;br&gt;[[Арвідас Секмокас]]&lt;br&gt;[[Дайнюс Крэйвіс]]
}}
'''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013&lt;/ref&gt; — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а.

== Перадгісторыя ==
Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;history.aes&quot;&gt;''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.&lt;/ref&gt;. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009&lt;/ref&gt;. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

[[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў.

Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}&lt;/ref&gt;. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА&lt;/ref&gt;.

== Пазіцыі бакоў ==

=== За ===
Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу&lt;ref name=&quot;сб&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;/&gt;. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;.

Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;&gt;Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021&lt;/ref&gt;. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020&lt;/ref&gt;.

На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках&lt;ref name=&quot;сб&quot;&gt;[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы&lt;ref&gt;Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019&lt;/ref&gt;.

=== Супраць ===
Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс&lt;ref name=&quot;лопата&quot;&gt;Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020&lt;/ref&gt;.

У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}&lt;/ref&gt;.

На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы&lt;ref name=&quot;лопата&quot;/&gt;.

== Выступленні беларускай грамадскасці ==
26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;&gt;''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;

26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию&lt;/ref&gt;.

== Выступленні Літвы ==
7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;.

Па словах прэм’ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэне]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}&lt;/ref&gt;.

=== Імпарт беларускай электраэнергіі ===
Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС.

Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая&lt;ref&gt;[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by&lt;/ref&gt;. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

==Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту ==
У 2025 годзе краіны Балтыі адключыліся ад адзінага электрычнага кальца з Беларуссю і Расіяй — БРЭЛЛ. Французскае медыя [[Міжнароднае французскае радыё|RFI]] з гэтай нагоды паказала наступнае&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/20250203-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%82-%D0%B8%D0%B7-%D0%B1%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8E-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC Литва, Латвия и Эстония выходят из БРЭЛЛ — синхронного с Беларусью и Россией режима работы энергосистем]&lt;/ref&gt;:{{Цытата|Пры гэтым усе тры краіны застаюцца энергадэфіцытным рэгіёнам. У планах Мінска было ліквідаваць дэфіцыт з выгадай — продажам энергіі са сваёй АЭС у Астраўцы, але праект першапачаткова не быў прыняты суседзямі па ЕС, пасля выхаду з агульнай сістэмы беларускія лішкі электраэнергіі тым больш не зацікавяць Літву і Латвію.}}
Іншыя СМІ таксама адзначалі, што супрацоўніцтва з Мінскам магло прынесці Літве танную і гарантаваную энэргію.&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1835612/semen-boikov-kirill-fenin/sistemnaya-oshibka-pribaltika-stolknetsya-s-rostom-cen-na-elektrichestvo Системная ошибка: Прибалтика столкнется с ростом цен на электричество]&lt;/ref&gt;

Пры гэтым для беларускага боку разрыў таксама аказаўся значным, бо, як адзначыў намеснік дырэктара Інстытута энергетыкі і фінансаў (Расія) Аляксей Белагор’еў, БелАЭС будавалася шмат у чым з экспартнай арыентацыяй на Балтыку і Польшчу.&lt;ref&gt;[https://tochka.by/articles/policy/minenergo_vykhod_trekh_stran_iz_brell_nikak_ne_povliyaet_na_rabotu_energosistemy/ Минэнерго: выход трех стран из БРЭЛЛ никак не повлияет на работу энергосистемы]&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Антыядзерны рух]]
* [[Энергетыка Беларусі]]
* [[Ігналінская АЭС]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»]
* [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017
* Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Энергетычная палітыка Беларусі]]</text>
      <sha1>oj84n8jgw6acjngyllgj1kjuxuz51d7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141501</id>
      <parentid>5141500</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5141501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46598" sha1="4v4e3zd22ksvoxs7xjwjjx9hd57d8ta" xml:space="preserve">{{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}}
{{Грамадзянскі канфлікт
|загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС
|частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]]
|выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]]
|апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва.
|дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] па [[7 лютага]] [[2025]]
| месца =
| каардынаты = 
|прычыны = будаўніцтва БелАЭС
| мэты = '''Літва:''' недапусціць запуск АЭС; '''Беларусь:''' экспартаваць электраэнергію з АЭС у краіны Балтыі і Польшчу
| метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]&lt;ref&gt;[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019&lt;/ref&gt;, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| статус = 
| вынік =ні адзін з бакоў не дасягнуў сваіх мэт
| бок1 =
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]]
*** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]]
* {{Сцягафікацыя|Расія}}
** [[Расатам]]
** [[Атамстройэкспарт]]
* Міжнародныя арганізацыі:
** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]&lt;ref&gt;Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021&lt;/ref&gt;
| бок2 = 
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Літва}}:
** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]]
***  [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]]
*** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]]
* {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]]
** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]»
** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]&lt;br&gt;[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]&lt;br&gt;[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]&lt;br&gt;[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]&lt;br&gt;[[Рафаэль Гросі]]
| ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]&lt;br&gt;[[Гітанас Наўседа]]&lt;br&gt; [[Андрус Кубілюс]]&lt;br&gt;[[Ірэна Дзягутэне]]&lt;br&gt;[[Арвідас Секмокас]]&lt;br&gt;[[Дайнюс Крэйвіс]]
}}
'''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013&lt;/ref&gt; — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а.

== Перадгісторыя ==
Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;history.aes&quot;&gt;''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.&lt;/ref&gt;. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009&lt;/ref&gt;. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

[[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў.

Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}&lt;/ref&gt;. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА&lt;/ref&gt;.

== Пазіцыі бакоў ==

=== За ===
Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу&lt;ref name=&quot;сб&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;/&gt;. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;.

Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;&gt;Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021&lt;/ref&gt;. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020&lt;/ref&gt;.

На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках&lt;ref name=&quot;сб&quot;&gt;[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы&lt;ref&gt;Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019&lt;/ref&gt;.

=== Супраць ===
Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс&lt;ref name=&quot;лопата&quot;&gt;Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020&lt;/ref&gt;.

У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}&lt;/ref&gt;.

На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы&lt;ref name=&quot;лопата&quot;/&gt;.

== Выступленні беларускай грамадскасці ==
26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;&gt;''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;

26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию&lt;/ref&gt;.

== Выступленні Літвы ==
7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;.

Па словах прэм’ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэне]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}&lt;/ref&gt;.

=== Імпарт беларускай электраэнергіі ===
Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС.

Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая&lt;ref&gt;[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by&lt;/ref&gt;. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

==Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту ==
У 2025 годзе краіны Балтыі адключыліся ад адзінага электрычнага кальца з Беларуссю і Расіяй — БРЭЛЛ. Французскае медыя [[Міжнароднае французскае радыё|RFI]] з гэтай нагоды паказала наступнае&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/20250203-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%82-%D0%B8%D0%B7-%D0%B1%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8E-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC Литва, Латвия и Эстония выходят из БРЭЛЛ — синхронного с Беларусью и Россией режима работы энергосистем]&lt;/ref&gt;:{{Цытата|Пры гэтым усе тры краіны застаюцца энергадэфіцытным рэгіёнам. У планах Мінска было ліквідаваць дэфіцыт з выгадай — продажам энергіі са сваёй АЭС у Астраўцы, але праект першапачаткова не быў прыняты суседзямі па ЕС, пасля выхаду з агульнай сістэмы беларускія лішкі электраэнергіі тым больш не зацікавяць Літву і Латвію.}}
Іншыя СМІ таксама адзначалі, што супрацоўніцтва з Мінскам магло прынесці Літве танную і гарантаваную энэргію.&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1835612/semen-boikov-kirill-fenin/sistemnaya-oshibka-pribaltika-stolknetsya-s-rostom-cen-na-elektrichestvo Системная ошибка: Прибалтика столкнется с ростом цен на электричество]&lt;/ref&gt;

Пры гэтым для беларускага боку разрыў таксама аказаўся значным, бо, як адзначыў намеснік дырэктара Інстытута энергетыкі і фінансаў (Расія) Аляксей Белагор’еў, БелАЭС будавалася шмат у чым з экспартнай арыентацыяй на Балтыку і Польшчу.&lt;ref&gt;[https://tochka.by/articles/policy/minenergo_vykhod_trekh_stran_iz_brell_nikak_ne_povliyaet_na_rabotu_energosistemy/ Минэнерго: выход трех стран из БРЭЛЛ никак не повлияет на работу энергосистемы]&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Антыядзерны рух]]
* [[Энергетыка Беларусі]]
* [[Ігналінская АЭС]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»]
* [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017
* Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Энергетычная палітыка Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Астравецкага раёна]]</text>
      <sha1>4v4e3zd22ksvoxs7xjwjjx9hd57d8ta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141503</id>
      <parentid>5141501</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46683" sha1="ombczir3j0t5qau7ea4i2qu585a36re" xml:space="preserve">{{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}}
{{Грамадзянскі канфлікт
|загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС
|частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]]
|выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]]
|апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва.
|дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] па [[7 лютага]] [[2025]]
| месца =
| каардынаты = 
|прычыны = будаўніцтва БелАЭС
| мэты = '''Літва:''' недапусціць запуск АЭС; '''Беларусь:''' экспартаваць электраэнергію з АЭС у краіны Балтыі і Польшчу
| метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]&lt;ref&gt;[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019&lt;/ref&gt;, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| статус = 
| вынік =ні адзін з бакоў не дасягнуў сваіх мэт{{Пераход|Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту}}
| бок1 =
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]]
*** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]]
* {{Сцягафікацыя|Расія}}
** [[Расатам]]
** [[Атамстройэкспарт]]
* Міжнародныя арганізацыі:
** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]&lt;ref&gt;Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021&lt;/ref&gt;
| бок2 = 
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Літва}}:
** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]]
***  [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]]
*** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]]
* {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]]
** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]»
** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]&lt;br&gt;[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]&lt;br&gt;[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]&lt;br&gt;[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]&lt;br&gt;[[Рафаэль Гросі]]
| ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]&lt;br&gt;[[Гітанас Наўседа]]&lt;br&gt; [[Андрус Кубілюс]]&lt;br&gt;[[Ірэна Дзягутэне]]&lt;br&gt;[[Арвідас Секмокас]]&lt;br&gt;[[Дайнюс Крэйвіс]]
}}
'''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013&lt;/ref&gt; — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а.

== Перадгісторыя ==
Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;history.aes&quot;&gt;''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.&lt;/ref&gt;. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009&lt;/ref&gt;. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

[[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў.

Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}&lt;/ref&gt;. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА&lt;/ref&gt;.

== Пазіцыі бакоў ==

=== За ===
Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу&lt;ref name=&quot;сб&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;/&gt;. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;.

Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;&gt;Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021&lt;/ref&gt;. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020&lt;/ref&gt;.

На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках&lt;ref name=&quot;сб&quot;&gt;[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы&lt;ref&gt;Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019&lt;/ref&gt;.

=== Супраць ===
Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс&lt;ref name=&quot;лопата&quot;&gt;Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020&lt;/ref&gt;.

У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}&lt;/ref&gt;.

На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы&lt;ref name=&quot;лопата&quot;/&gt;.

== Выступленні беларускай грамадскасці ==
26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;&gt;''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;

26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию&lt;/ref&gt;.

== Выступленні Літвы ==
7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;.

Па словах прэм’ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэне]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}&lt;/ref&gt;.

=== Імпарт беларускай электраэнергіі ===
Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС.

Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая&lt;ref&gt;[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by&lt;/ref&gt;. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

==Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту ==
У 2025 годзе краіны Балтыі адключыліся ад адзінага электрычнага кальца з Беларуссю і Расіяй — БРЭЛЛ. Французскае медыя [[Міжнароднае французскае радыё|RFI]] з гэтай нагоды паказала наступнае&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/20250203-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%82-%D0%B8%D0%B7-%D0%B1%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8E-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC Литва, Латвия и Эстония выходят из БРЭЛЛ — синхронного с Беларусью и Россией режима работы энергосистем]&lt;/ref&gt;:{{Цытата|Пры гэтым усе тры краіны застаюцца энергадэфіцытным рэгіёнам. У планах Мінска было ліквідаваць дэфіцыт з выгадай — продажам энергіі са сваёй АЭС у Астраўцы, але праект першапачаткова не быў прыняты суседзямі па ЕС, пасля выхаду з агульнай сістэмы беларускія лішкі электраэнергіі тым больш не зацікавяць Літву і Латвію.}}
Іншыя СМІ таксама адзначалі, што супрацоўніцтва з Мінскам магло прынесці Літве танную і гарантаваную энэргію.&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1835612/semen-boikov-kirill-fenin/sistemnaya-oshibka-pribaltika-stolknetsya-s-rostom-cen-na-elektrichestvo Системная ошибка: Прибалтика столкнется с ростом цен на электричество]&lt;/ref&gt;

Пры гэтым для беларускага боку разрыў таксама аказаўся значным, бо, як адзначыў намеснік дырэктара Інстытута энергетыкі і фінансаў (Расія) Аляксей Белагор’еў, БелАЭС будавалася шмат у чым з экспартнай арыентацыяй на Балтыку і Польшчу.&lt;ref&gt;[https://tochka.by/articles/policy/minenergo_vykhod_trekh_stran_iz_brell_nikak_ne_povliyaet_na_rabotu_energosistemy/ Минэнерго: выход трех стран из БРЭЛЛ никак не повлияет на работу энергосистемы]&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Антыядзерны рух]]
* [[Энергетыка Беларусі]]
* [[Ігналінская АЭС]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»]
* [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017
* Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Энергетычная палітыка Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Астравецкага раёна]]</text>
      <sha1>ombczir3j0t5qau7ea4i2qu585a36re</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141504</id>
      <parentid>5141503</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46733" sha1="fxv8skdwd3pivcmgitr8wjz8pwcxlwj" xml:space="preserve">{{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}}
{{Грамадзянскі канфлікт
|загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС
|частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]]
|выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]]
|апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва.
|дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] па [[7 лютага]] [[2025]]
| месца =
| каардынаты = 
|прычыны = будаўніцтва БелАЭС
| мэты = '''Літва:''' недапусціць запуск АЭС; '''Беларусь:''' экспартаваць электраэнергію з АЭС у краіны Балтыі і Польшчу
| метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]&lt;ref&gt;[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019&lt;/ref&gt;, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| статус = 
| вынік =ні адзін з бакоў не дасягнуў сваіх мэт, нясучы эканамічныя страты{{Пераход|Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту}}
| бок1 =
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]]
*** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]]
* {{Сцягафікацыя|Расія}}
** [[Расатам]]
** [[Атамстройэкспарт]]
* Міжнародныя арганізацыі:
** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]&lt;ref&gt;Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021&lt;/ref&gt;
| бок2 = 
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Літва}}:
** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]]
***  [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]]
*** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]]
* {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]]
** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]»
** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]&lt;br&gt;[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]&lt;br&gt;[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]&lt;br&gt;[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]&lt;br&gt;[[Рафаэль Гросі]]
| ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]&lt;br&gt;[[Гітанас Наўседа]]&lt;br&gt; [[Андрус Кубілюс]]&lt;br&gt;[[Ірэна Дзягутэне]]&lt;br&gt;[[Арвідас Секмокас]]&lt;br&gt;[[Дайнюс Крэйвіс]]
}}
'''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013&lt;/ref&gt; — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а.

== Перадгісторыя ==
Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;history.aes&quot;&gt;''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.&lt;/ref&gt;. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009&lt;/ref&gt;. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

[[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў.

Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}&lt;/ref&gt;. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА&lt;/ref&gt;.

== Пазіцыі бакоў ==

=== За ===
Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу&lt;ref name=&quot;сб&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;/&gt;. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;.

Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;&gt;Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021&lt;/ref&gt;. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020&lt;/ref&gt;.

На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках&lt;ref name=&quot;сб&quot;&gt;[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы&lt;ref&gt;Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019&lt;/ref&gt;.

=== Супраць ===
Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс&lt;ref name=&quot;лопата&quot;&gt;Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020&lt;/ref&gt;.

У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}&lt;/ref&gt;.

На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы&lt;ref name=&quot;лопата&quot;/&gt;.

== Выступленні беларускай грамадскасці ==
26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;&gt;''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;

26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию&lt;/ref&gt;.

== Выступленні Літвы ==
7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;.

Па словах прэм’ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэне]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}&lt;/ref&gt;.

=== Імпарт беларускай электраэнергіі ===
Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС.

Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая&lt;ref&gt;[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by&lt;/ref&gt;. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

==Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту ==
У 2025 годзе краіны Балтыі адключыліся ад адзінага электрычнага кальца з Беларуссю і Расіяй — БРЭЛЛ. Французскае медыя [[Міжнароднае французскае радыё|RFI]] з гэтай нагоды паказала наступнае&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/20250203-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%82-%D0%B8%D0%B7-%D0%B1%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8E-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC Литва, Латвия и Эстония выходят из БРЭЛЛ — синхронного с Беларусью и Россией режима работы энергосистем]&lt;/ref&gt;:{{Цытата|Пры гэтым усе тры краіны застаюцца энергадэфіцытным рэгіёнам. У планах Мінска было ліквідаваць дэфіцыт з выгадай — продажам энергіі са сваёй АЭС у Астраўцы, але праект першапачаткова не быў прыняты суседзямі па ЕС, пасля выхаду з агульнай сістэмы беларускія лішкі электраэнергіі тым больш не зацікавяць Літву і Латвію.}}
Іншыя СМІ таксама адзначалі, што супрацоўніцтва з Мінскам магло прынесці Літве танную і гарантаваную энэргію.&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1835612/semen-boikov-kirill-fenin/sistemnaya-oshibka-pribaltika-stolknetsya-s-rostom-cen-na-elektrichestvo Системная ошибка: Прибалтика столкнется с ростом цен на электричество]&lt;/ref&gt;

Пры гэтым для беларускага боку разрыў таксама аказаўся значным, бо, як адзначыў намеснік дырэктара Інстытута энергетыкі і фінансаў (Расія) Аляксей Белагор’еў, БелАЭС будавалася шмат у чым з экспартнай арыентацыяй на Балтыку і Польшчу.&lt;ref&gt;[https://tochka.by/articles/policy/minenergo_vykhod_trekh_stran_iz_brell_nikak_ne_povliyaet_na_rabotu_energosistemy/ Минэнерго: выход трех стран из БРЭЛЛ никак не повлияет на работу энергосистемы]&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Антыядзерны рух]]
* [[Энергетыка Беларусі]]
* [[Ігналінская АЭС]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»]
* [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017
* Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Энергетычная палітыка Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Астравецкага раёна]]</text>
      <sha1>fxv8skdwd3pivcmgitr8wjz8pwcxlwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сэм Альтман</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806598</id>
    <revision>
      <id>5141421</id>
      <parentid>5129425</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T06:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5141421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13005" sha1="7v4tmr3d051li0oev0w7u1wyt7xq392" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Сэмюэл Харыс Альтман''' ({{lang-en|Samuel Harris Altman}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[ЗША|амерыканскі]] [[прадпрымальнік]], найбольш вядомы як [[CEO]] даследчай арганізацыі ў галіне [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] [[OpenAI|OpenAI.]]&lt;ref name=&quot;openailp&quot;&gt;{{Cite web |title=OpenAI LP |url=https://openai.com/blog/openai-lp/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311161512/https://openai.com/blog/openai-lp/ |archive-date=March 11, 2019 |website=openai.com}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Альтман нарадзіўся ў [[Чыкага]] 22 красавіка 1985 года ў амерыканскай яўрэйскай сям’і. Вучыўся ў прыватнай школе Джона Бэраўза ў Ладу, [[Місуры (штат)|штат Місуры]]. У 2005 годзе кінуў вучобу ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] пасля двух год вывучэння інфарматыкі, не атрымаўшы ступені бакалаўра.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ycombinator.com/people.html|title=People|website=[[Y Combinator (company)|Y Combinator]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625021419/http://ycombinator.com/people.html|archive-date=June 25, 2014|access-date=December 15, 2015|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt; У тым жа годзе Альтман стаў сузаснавальнікам [[Сацыяльная сетка|сацыяльнай сеткі]] Loopt &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.loopt.com/about/company/executives|title=Executives|website=[[Loopt]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216022416/http://www.loopt.com/about/company/executives/|archive-date=February 16, 2012|access-date=December 15, 2015}}&lt;/ref&gt; і ў якасці CEO прыцягнуў больш за 30 мільёнаў долараў венчурнага капіталу для кампаніі. У сакавіку 2013 кампанія была прададзена за 43 мільёны долараў.

У 2011 годзе Альтман стаў партнёрам у вечнурным фондзе [[Y Combinator]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://techcrunch.com/2019/03/08/y-combinator-president-sam-altman-is-stepping-down-amid-a-series-of-changes-at-the-accelerator/|title=Y Combinator president Sam Altman is stepping down amid a series of changes at the accelerator|author=Clark|first=Kate|website=[[TechCrunch]]|date=March 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028032045/https://techcrunch.com/2019/03/08/y-combinator-president-sam-altman-is-stepping-down-amid-a-series-of-changes-at-the-accelerator/|archive-date=October 28, 2020|access-date=March 18, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У лютым 2014 года ён стаў прэзідэнтам Y Combinator, &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://techcrunch.com/2015/11/06/garry-tan-says-goodbye-to-y-combinator/|title=Garry Tan Says Goodbye to Y Combinator|author=Loizos|first=Connie|website=[[TechCrunch]]|date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106180554/https://techcrunch.com/2015/11/06/garry-tan-says-goodbye-to-y-combinator/|archive-date=November 6, 2015|access-date=March 18, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; замяніўшы Пола Грэма, які быў яго настаўнікам.&lt;ref name=&quot;Farrow-2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newyorker.com/magazine/2026/04/13/sam-altman-may-control-our-future-can-he-be-trusted|title=Sam Altman May Control Our Future—Can He Be Trusted?|author=Ronan Farrow|website=The New Yorker|date=April 6, 2026|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260408140417/https://www.newyorker.com/magazine/2026/04/13/sam-altman-may-control-our-future-can-he-be-trusted|archive-date=8 красавіка 2026|access-date=April 8, 2026|last2=Marantz|first2=Andrew|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

У 2015 годзе Альтман стаў сузаснавальнікам арганізацыі па даследванні штучнага інтэлекту OpenAI (на той момант [[Некамерцыйная арганізацыя|некамерцыйнай]]), разам з [[Ілан Маск|Іланам Маскам]] яны падзялілі пасаду старшыні. Першапачатковае фінансаванне было прадстаўлена кампаніямі [[Microsoft]], [[Amazon Web Services]], [[Infosys]] і Y Combinator, а таксама персанальна Грэгам Брокманам, Джэсікай Лівінгстан і Пітэрам Тылем.

У 2018 годзе Маск сышоў з пасады члена савета дырэктараў, спасылаючыся на патэнцыйны будучы канфлікт інтарэсаў з яго пасадай генеральнага дырэктара [[Tesla Inc.|Tesla]] з-за распрацоўкі штучнага інтэлекту для беспілотных аўтамабіляў у Tesla.&lt;ref name=&quot;musk_resigns&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2018/2/21/17036214/elon-musk-openai-ai-safety-leaves-board|title=Elon Musk leaves board of AI safety group to avoid conflict of interest with Tesla|author=Vincent|first=James|website=The Verge|date=February 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109015711/https://www.theverge.com/2018/2/21/17036214/elon-musk-openai-ai-safety-leaves-board|archive-date=November 9, 2020|access-date=February 22, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

У 2019 годзе Альтман стаў сузаснавальнікам кампаніі Tools For Humanity. Кампанія стварыла [[крыптавалюта|крыптавалюту]] [[Worldcoin]] і сістэмы сканавання вачэй для аўтэнтыфікацыі.

У сакавіку 2019 года Альтман пакінуў Y Combinator і пачаў увесь час прысвячаць пасадзе CEO OpenAI.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=De Vynck |first=Gerrit |date=April 9, 2023 |title=The man who unleashed AI on an unsuspecting Silicon Valley |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2023/04/09/sam-altman-openai-chatgpt/ |access-date=April 13, 2023 |archive-date=April 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409214006/https://www.washingtonpost.com/technology/2023/04/09/sam-altman-openai-chatgpt/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openailp&quot;/&gt;

У снежні 2022 года OpenAI атрымала шырокую вядомасць пасля выпуску бясплатнай версіі [[чат-бот]]а са штучным інтэлектам [[ChatGPT]]. Паводле звестак OpenAI, за пяць дзён першапачатковая версія атрымала больш за мільён рэгістрацый.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Roose |first1=Kevin |title=The Brilliance and Weirdness of ChatGPT |url=https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html |access-date=January 5, 2023 |work=The New York Times |date=December 5, 2022 |archive-date=January 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118134332/https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

17 лістапада 2023 года савет дырэктараў OpenAI абвясціў аб [[Звальненне Сэма Альтмана з OpenAI|зняцці Альтмана з пасады генеральнага дырэктара]] і выключэнні Грэга Брокмана з савета дырэктараў.&lt;ref name=&quot;web.archive.org&quot;&gt;{{Cite news |date=January 12, 2024 |title=Sam Altman pushed out from OpenAI for not being 'candid' with board |newspaper=San Francisco Chronicle |url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/sam-altman-fired-openai-candid-board-18499330.php |access-date=February 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240112010809/https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/sam-altman-fired-openai-candid-board-18499330.php |archive-date=January 12, 2024 |last1=Difeliciantonio |first1=Chase }}&lt;/ref&gt; У заяве гаварылася, што Альтман «не быў паслядоўна шчырым у сваіх камунікацыях». &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://openai.com/blog/openai-announces-leadership-transition|title=OpenAI announces leadership transition|website=openai.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117204036/https://openai.com/blog/openai-announces-leadership-transition|archive-date=November 17, 2023|access-date=November 17, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;web.archive.org&quot; /&gt; 20 лістапада 2023 года генеральны дырэктар Microsoft Сацья Надэла паведаміў, што Альтман далучыцца да Microsoft, каб узначаліць новую перадавую даследчую групу ў галіне штучнага інтэлекту.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/technology/microsoft-ceo-says-sam-altman-will-be-joining-microsoft-2023-11-20/|title=Microsoft CEO says Sam Altman will be joining Microsoft|website=[[Reuters]]|date=November 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120083725/https://www.reuters.com/technology/microsoft-ceo-says-sam-altman-will-be-joining-microsoft-2023-11-20/|archive-date=November 20, 2023|access-date=November 20, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У той жа дзень супрацоўнікі OpenAI апублікавалі адкрыты ліст да савета дырэктараў, у якім пагражалі пакінуць OpenAI і далучыцца да Microsoft, калі ўсе члены савета дырэктараў не сыдуць у адстаўку і не адновяць Альтмана на пасадзе генеральнага дырэктара. 21 лістапада Альтман і Брокман вярнуліся да сваіх пасад.&lt;ref name=&quot;Farrow-2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;verge patel heath&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.theverge.com/2023/11/22/23967223/sam-altman-returns-ceo-open-ai|title=Sam Altman to return as CEO of OpenAI|author=Heath|first=Alex|website=The Verge|date=November 22, 2023|access-date=December 6, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-reinstated&quot;&gt;{{Cite news |last=Cade |first=Metz |date=November 22, 2023 |title=Sam Altman Is Reinstated as OpenAI's Chief Executive |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/11/22/technology/openai-sam-altman-returns.html |access-date=November 22, 2023 |archive-date=November 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122061926/https://www.nytimes.com/2023/11/22/technology/openai-sam-altman-returns.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

У лютым 2024 года Маск падаў у суд на OpenAI і Альтмана, сцвярджаючы, што яны парушылі заснавальніцкае пагадненне кампаніі, аддаўшы прыярытэт прыбытку, а не карысці для чалавецтва.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wsj.com/tech/ai/elon-musk-sues-openai-sam-altman-for-breach-of-contract-0864979d|title=Elon Musk Sues OpenAI, Sam Altman, Saying They Abandoned Founding Mission|author=Vipers|first=Gareth|website=Wall Street Journal|date=March 1, 2024|access-date=March 6, 2024}}&lt;/ref&gt; Кіраўнікі OpenAI, у тым ліку Альтман, абверглі гэтыя сцвярджэнні ў паведамленні ў блогу.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://openai.com/blog/openai-elon-musk|title=OpenAI and Elon Musk|website=Open AI|date=March 5, 2024|access-date=March 6, 2024}}&lt;/ref&gt;

У 2025 годзе Альтман атрымаў прэмію Чалавек года ад часопіса [[Time]] і быў названы адным з архітэктараў штучнага інтэлекту. Яго чысты капітал быў ацэнены [[Forbes]] у 3,3 мільярда долараў у сакавіку 2026 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/profile/sam-altman/|title=Sam Altman|website=Forbes|access-date=December 14, 2025}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Чалавек года па версіі часопіса «Time»]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Праграмісты ЗША]]
[[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1985 годзе]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>7v4tmr3d051li0oev0w7u1wyt7xq392</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самурай Джэк (персанаж)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807210</id>
    <revision>
      <id>5141537</id>
      <parentid>5140760</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6676" sha1="l7emdpc0k53hmjxaudoy6xghahqnalx" xml:space="preserve">{{Іншыя значэнні|Самурай Джэк}}
{{Картка персанажа
|імя ў арыгінале={{lang-en|Jack}}
|імя=Джэк
|пол=Мужчына
|від=Чалавек
|мянушка=Самурай Джэк
|стваральнік=[[Гендзі Тартакоўскі]]
|род заняткаў=Самурай, прынц
|першае з'яўленне=Мультсерыял «[[Самурай Джэк]]» (2001)
|апошняе з'яўленне=Відэагульня «[[Samurai Jack: Battle Through Time]]» (2020)
|колер загалоўкаў=4192cb
|колер метак=d3e0e9
|нацыянальнасць=Японец
|сваякі=Ашы (жонка)
}}

'''Самура́й Джэк''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Samurai Jack''), таксама вядомы як '''Самура́й''' або проста '''Джэк''' — галоўны герой аднайменнага [[Мультыплікацыя|анімацыйнага]] [[тэлесерыял]]а ''«[[Самурай Джэк]]»'' (2001—2004, 2017), створанага [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]]. Персанаж быў агучаны {{Не перакладзена 5|Філ Ламар|Філам Ламарам|4=Phil LaMarr}}.

Самурай Джэк — гэта мянушка, якую прыняў галоўны герой. Паводле сюжэту, ён з’яўляецца [[Японія|японскім]] [[прынц]]ам, выхаваным з маленства як [[самурай]]. Прайшоўшы навучанне ў шматлікіх [[Настаўнік|настаўнікаў]], ён рыхтуецца перамагчы дэмана Аку пры дапамозе чароўнага мяча свайго бацькі. Аднак перад вырашальнай бітвай Аку адпраўляе яго ў будучыню, дзе будучая версія дэмана пануе над [[Зямля|Зямлёй]].

Узяўшы сабе імя «Джэк», самурай ставіць перад сабой мэту вярнуцца ў свой час і прадухіліць надыход гэтай змрочнай будучыні.

== Біяграфія ==
Джэк — надзвычай дасведчаны і магутны воін, які валодае мноствам тэхнік баявога мастацтва, засвоеных падчас навучання ў розных краінах свету&lt;ref name=&quot;ep13&quot;&gt;{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}&lt;/ref&gt;. Як [[самурай]], ён вызначаецца стрыманасцю, унутранай дысцыплінай і спакоем&lt;ref name=&quot;ep12&quot;&gt;{{cite episode|title=Джэк і шатландзец|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=11|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

Нягледзячы на ўласную галоўную мэту — вярнуцца ў мінулае і перамагчы Аку&lt;ref name=&quot;ep1&quot;&gt;{{cite episode|title=Джэк і ваярка|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=6|minutes=}}&lt;/ref&gt;, Джэк пастаянна дапамагае тым, хто апынуўся ў бядзе, нават калі гэта аддаляе яго ад уласнай місіі&lt;ref name=&quot;ep14&quot;&gt;{{cite episode|title=Джэк, вулі і крычэлайты|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=4|minutes=}}&lt;/ref&gt;. У свеце будучыні, падпарадкаваным уладзе Аку, ён застаецца адным з нямногіх герояў, што працягваюць змагацца за справядлівасць і [[Свабода|свабоду]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/samurai-jack-genndy-trivia-facts/|title=15 Things You Didn't Know About Samurai Jack|first=Caleb|last=Masters|website=ScreenRant|date=2017-02-17|access-date=2026-05-02}}&lt;/ref&gt;.

Для жыхароў гэтага свету Джэк стаў сапраўднай легендай: яго імя вядомае амаль кожнаму, хто чуў пра яго подзвігі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theverge.com/2017/2/27/14747336/samurai-jack-season-five-review-recap-genndy-tartakovsky|title=Samurai Jack returns deeper, darker, and more violent than ever before|first=Nick|last=Statt|website=The Verge|date=2017-02-27|access-date=2026-05-02}}&lt;/ref&gt;. Самурай валодае моцна развітым пачуццём [[Справядлівасць|справядлівасці]] і часта ставіць патрэбы іншых вышэй за ўласныя. Разам з тым ён не пазбаўлены [[Гумар|пачуцця гумару]] і застаецца даволі [[Меланхолія|меланхалічным]] персанажам, які нярэдка перажывае [[Адзінота|адзіноту]] і [[Настальгія|настальгію]] па страчаным доме&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thefandomentals.com/samurai-jack-characterization/|title=Samurai Jack and Characterization - The Fandomentals|website=www.thefandomentals.com|date=2017-03-01|access-date=2026-05-02}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Выдуманыя прынцы]]
[[Катэгорыя:Выдуманыя пустэльнікі]]
[[Катэгорыя:Выдуманыя майстры баявых мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Выдуманыя самураі]]
[[Катэгорыя:Самурай Джэк]]
[[Катэгорыя:Выдуманыя бессмяротныя]]
[[Катэгорыя:Выдуманыя падарожнікі ў часе]]</text>
      <sha1>l7emdpc0k53hmjxaudoy6xghahqnalx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807251</id>
    <revision>
      <id>5141271</id>
      <parentid>5140729</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T18:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пасля вываду АКСВА: 1989—1992 */</comment>
      <origin>5141271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62753" sha1="a0mheb8fwk8jrq9eguuh7yewem2waio" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
|гады                = [[1957]]—[[1992]]
|краіна              = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}}
|тып                 = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]]
|памер               =  
|размяшчэнне         = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)&lt;br&gt;[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)&lt;br&gt;[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992)
|бітвы               = [[Афганская вайна (1979—1989)]]&lt;br&gt;[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
|у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989)
|падпарадкаванне  = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] 
|выява=Makhmut Gareev 05.jpg
|подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі.
|вядомыя_камандзіры  = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]]
}}
'''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]].

Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў.

Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»&lt;ref name=&quot;АиФ&quot;/&gt;.

== Перадгісторыя==
{{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}}
У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}}

У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}}

У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

== Кіраўніцтва ==
У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: 
* генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), 
* генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), 
* генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), 
* генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), 
* генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), 
* генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), 
* генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), 
* генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), 
* генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). 
Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

== Даваенны перыяд: 1957—1979 ==
=== Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту ===
У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}.

=== Узаемаадносіны з афганцамі ===
Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}}

З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.&lt;ref&gt;Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018&lt;/ref&gt;

==Афганская вайна: 1979—1989==
{{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}}
=== Роля і ўдзел ===
У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}.

Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О  советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}

Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.&lt;ref name=&quot;мус&quot;&gt;[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019&lt;/ref&gt;

У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}.

Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}

=== Умовы службы ===
Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і салдаты, што іх абслугоўвалі, хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «труннымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак&lt;ref name=&quot;АиФ&quot;&gt;[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019&lt;/ref&gt;. 

Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. 

Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}}

У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя даныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойск [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}}

Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}}

Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў, што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі атрадаў маджахедаў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где &quot;теплее&quot;}}.

=== Складанасці з афганцамі ===
На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} 

Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў&lt;ref&gt;Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013&lt;/ref&gt;. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі&lt;ref&gt;Giustozzi, A., &amp; Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst &amp; Co Publishers Ltd. &lt;/ref&gt;.

Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}:
{{пачатак цытаты}}
Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:&lt;br&gt;— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.&lt;br&gt;Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:&lt;br&gt;— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.&lt;br&gt;Я пераважу погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу».
{{канец цытаты}}

==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992==
{{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане  (1989—1992)}}
Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О  советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў бок афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}.

Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войск, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О  советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.&lt;ref name=&quot;мус&quot;/&gt;

Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года&lt;ref&gt;Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}}

У снежні 1991 года супрацоўнікі КДБ пакідаюць краіну.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}}

У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}}

== Перакладчыкі ==
[[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]]
Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего  СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в  «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}}

Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}}

На працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего  СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} У краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего  СССР прилетели в Кабул}} 

Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего  СССР прилетели в Кабул}}

== Гл. таксама ==
* [[Воіны-інтэрнацыяналісты]]
* [[Афганцы (ветэраны вайны)]]
* [[Беларусы ў Афганскай вайне]]

== Крыніцы==
{{Крыніцы}}

== Літаратура==
* {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}}
* {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей &quot;Шурави&quot;. — 2019. — 29 января.}}
* {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}}
* {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}}
* {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}}
* {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}}
* {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. —  №2. — 2008.}}
* {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}}
* {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}}
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
* {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}}
* {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. —  С. 193-194.}}

== Спасылкі==
* [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане]
* [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&amp;tld=by&amp;lang=ru&amp;name=movs.pdf&amp;text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&amp;url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&amp;lr=157&amp;mime=pdf&amp;l10n=ru&amp;sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&amp;keyno=0&amp;nosw=1&amp;serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В.  А.  Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)]
{{УС СССР за мяжой}}
{{Кандыдат у добрыя артыкулы}}
[[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]]
[[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]]</text>
      <sha1>a0mheb8fwk8jrq9eguuh7yewem2waio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:Watch the Throne.jpeg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>807341</id>
    <revision>
      <id>5141440</id>
      <parentid>5136109</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тлумачэнне */ удакладненне</comment>
      <origin>5141440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="o27xzeavjtqnwnfx82cu72moufmq7zn" xml:space="preserve">== Тлумачэнне ==
{{Выява
|Апісанне      = Вокладка альбома Watch the Throne
|Крыніца       = http://watchthethrone.com
|Час стварэння = 2011 год
|Аўтар         = Roc-A-Fella, Roc Nation, Def Jam
| артыкул         = Watch the Throne
| мэта            = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы.
| Заменнасць   = нет
}}

== Ліцэнзіяванне ==
{{Fairuse in}}</text>
      <sha1>o27xzeavjtqnwnfx82cu72moufmq7zn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крыс Савіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807359</id>
    <revision>
      <id>5141486</id>
      <parentid>5141058</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9988" sha1="bjlz8zkqz194af8h13rlp18hl8mtw90" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Савіна}}
{{Кінематаграфіст
|Апісанне выявы=Крыс у 2016 годзе
|Гады актыўнасці=1999 – наш час
|Імя пры нараджэнні=Крыстафэр Мэйсан Савіна
}}

'''Крыстафэр «Крыс» Мэйсан Савіна''' ({{lang-en|Christopher «Chris» Mason Savino}}; {{ВДП}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак]] [[Комікс|коміксаў]] і былы [[мастак-мультыплікатар]], найбольш вядомы як стваральнік мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}» для [[Nickelodeon]].

Да гэтага працаваў [[раскадроўшчык]]ам і [[сцэнарыст]]ам на шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|анімацыйных]] праектаў, у тым ліку «[[The Ren &amp; Stimpy Show]]», «[[Rocko's Modern Life]]», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Cow and Chicken]]», «[[I Am Weasel]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «[[My Gym Partner's a Monkey]]», «[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]», «[[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]», «{{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}».

Савіна быў тройчы намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Эмі» ў прайм-тайме|прэмію «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}}, дзве прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]» і адну [[Дзённая прэмія «Эмі»|Дзённую прэмію «Эмі»]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0767748/awards/?ref_=nm_awd|title=Chris Savino {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;. У маі 2018 года {{Не перакладзена 5|Гільдыя аніматараў|4=The Animation Guild}} дыскваліфікавала яго на адзін год з-за абвінавачванняў у сексуальных дамаганнях з боку [[Nickelodeon]] (з якога ён быў звольнены ў кастрычніку 2017 года), што прывяло да прыпынення яго кар’еры мультыплікатара&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/breaking-the-animation-guild-has-suspended-the-loud-house-creator-chris-savino-exclusive-158674.html|title=BREAKING: The Animation Guild Has Suspended 'The Loud House' Creator Chris Savino (EXCLUSIVE)|first=Amid|last=Amidi|website=www.cartoonbrew.com|date=2018-05-30|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/the-loud-house-creator-chris-savino-fired-nickelodeon-sexual-harassment-allegations-1202191786/|title=‘The Loud House’ Creator Chris Savino Fired By Nickelodeon Following Sexual Harassment Allegations|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-fires-loud-house-creator-sexual-harassment-allegations-1050485/|title=Nickelodeon Fires ‘Loud House’ Creator After Sexual Harassment Allegations|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/fired-the-loud-house-creator-chris-savino-responds-sexual-harassment-allegations-1202193104/|title=Fired ‘The Loud House’ Creator Chris Savino Says He’s “Deeply Sorry” Over Sexual Harassment Allegations|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2017-10-23|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;. З таго часу ён заняўся [[літаратура]]й&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chrissavinoauthor.com/books/|title=Chris Savino Author Official Website {{!}} Chris Savino Books|website=https://www.chrissavinoauthor.com/|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;.

== Фільмаграфія ==

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot;
! Год
! Назва
! Рэжысёр
! Прадзюсар
! Сцэнарыст
! Мультыплікатар
|-
| 1991-1996 || ''[[The Ren &amp; Stimpy Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1993-1996 || ''[[Rocko's Modern Life]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1995 || ''[[The Baby Huey Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1995 || ''[[Hate (comics)#In other media|Hate]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1996 || ''[[The Mouse and the Monster]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1996-1997 || {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}|| {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1997-2001 || {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}}
|-
|1997 || ''[[Duckman]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1997-2003 || [[Лабараторыя Дэкстэра]]|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}}
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 1998 || ''[[Space Goofs]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| ''[[Cow and Chicken]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| ''[[I Am Weasel]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1998-2005 || ''{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}}
|-
| 2000 || ''[[The Cartoon Cartoon Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}|| {{Yes}}
|-
| 2002-2003 || [[Самурай Джэк]]|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}}
|-
| 2002 || ''[[Whatever Happened to... Robot Jones?]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 2003 || ''[[The Grim Adventures of Billy &amp; Mandy]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 2004-2007 || {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}}
|-
| 2005-2006 || {{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 2005-2008 || ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}}
|-
| 2007-2008 || ''[[My Gym Partner's a Monkey]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 2008 || ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 2010-2012 || ''[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}}
|-
| 2010-2011 || [[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]|| {{No}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}}
|-
| 2013 || {{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}}
|-
| 2015 || ''[[Get Blake!]]'' || {{No}} ||{{No}} || {{Yes}} || {{No}}
|-
| 2016-2018 || {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}}
|-
| 2016 || ''[[All in with Cam Newton]]'' ||{{No}} || {{No}} || {{No}} || {{No}}
|}

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot;
! Год
! Назва
! Рэжысёр
! Прадзюсар
! Сцэнарыст
! Мультыплікатар
|-
| 1999 || {{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}|| {{No}} || {{No}} || {{Yes|Story}} || {{Yes}}
|-
| 2001 || ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}}
|}

=== Інтэрнэт ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2016
| ''Cartoons VS Cancer''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qprvFbp568A|title=Cartoons VS Cancer - Ep. 9 (The One with Chris Savino)|last=Gruppetstudios|date=2016-07-18|access-date=2026-05-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016-2017
| [[Nickelodeon Animation Studio|Nickelodeon Animation Podcast]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eDj3fCG__5U|title=Episode 40: Inside the Loud House Writers' Room|last=Nicktoons|date=2017-04-21|access-date=2026-05-06}}&lt;/ref&gt;
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.chrissavinoauthor.com/}}
* {{Афіцыйны сайт|https://forbrotherscomic.com/}}
* {{Imdb імя|0767748|Крыс Савіна}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Савіна Крыс}}
[[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]]
[[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Nickelodeon Animation Studio]]</text>
      <sha1>bjlz8zkqz194af8h13rlp18hl8mtw90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141489</id>
      <parentid>5141486</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10005" sha1="0nreuvc6t3hub3bk29cf8li29ciuv5e" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Савіна}}
{{Кінематаграфіст
|Апісанне выявы=Крыс у 2016 годзе
|Гады актыўнасці=1999 – наш час
|Імя пры нараджэнні=Крыстафэр Мэйсан Савіна
}}

'''Крыстафэр «Крыс» Мэйсан Савіна''' ({{lang-en|Christopher «Chris» Mason Savino}}; {{ВДП}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак]] [[Комікс|коміксаў]] і былы [[мастак-мультыплікатар]], найбольш вядомы як стваральнік мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}» для [[Nickelodeon]].

Да гэтага працаваў [[раскадроўшчык]]ам і [[сцэнарыст]]ам на шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|анімацыйных]] праектаў, у тым ліку «[[The Ren &amp; Stimpy Show]]», «[[Rocko's Modern Life]]», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Cow and Chicken]]», «[[I Am Weasel]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «[[My Gym Partner's a Monkey]]», «[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]», «[[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]», «{{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}».

Савіна быў тройчы намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Эмі» ў прайм-тайме|прэмію «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}}, дзве прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]» і адну [[Дзённая прэмія «Эмі»|Дзённую прэмію «Эмі»]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0767748/awards/?ref_=nm_awd|title=Chris Savino {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;. У маі 2018 года {{Не перакладзена 5|Аб'яднанне мультыплікатараў|4=The Animation Guild}} дыскваліфікавала яго на адзін год з-за абвінавачванняў у сексуальных дамаганнях з боку [[Nickelodeon]] (з якога ён быў звольнены ў кастрычніку 2017 года), што прывяло да прыпынення яго кар’еры мультыплікатара&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/breaking-the-animation-guild-has-suspended-the-loud-house-creator-chris-savino-exclusive-158674.html|title=BREAKING: The Animation Guild Has Suspended 'The Loud House' Creator Chris Savino (EXCLUSIVE)|first=Amid|last=Amidi|website=www.cartoonbrew.com|date=2018-05-30|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/the-loud-house-creator-chris-savino-fired-nickelodeon-sexual-harassment-allegations-1202191786/|title=‘The Loud House’ Creator Chris Savino Fired By Nickelodeon Following Sexual Harassment Allegations|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-fires-loud-house-creator-sexual-harassment-allegations-1050485/|title=Nickelodeon Fires ‘Loud House’ Creator After Sexual Harassment Allegations|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/fired-the-loud-house-creator-chris-savino-responds-sexual-harassment-allegations-1202193104/|title=Fired ‘The Loud House’ Creator Chris Savino Says He’s “Deeply Sorry” Over Sexual Harassment Allegations|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2017-10-23|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;. З таго часу ён заняўся [[літаратура]]й&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chrissavinoauthor.com/books/|title=Chris Savino Author Official Website {{!}} Chris Savino Books|website=https://www.chrissavinoauthor.com/|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;.

== Фільмаграфія ==

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot;
! Год
! Назва
! Рэжысёр
! Прадзюсар
! Сцэнарыст
! Мультыплікатар
|-
| 1991-1996 || ''[[The Ren &amp; Stimpy Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1993-1996 || ''[[Rocko's Modern Life]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1995 || ''[[The Baby Huey Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1995 || ''[[Hate (comics)#In other media|Hate]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1996 || ''[[The Mouse and the Monster]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1996-1997 || {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}|| {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1997-2001 || {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}}
|-
|1997 || ''[[Duckman]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1997-2003 || [[Лабараторыя Дэкстэра]]|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}}
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 1998 || ''[[Space Goofs]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| ''[[Cow and Chicken]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| ''[[I Am Weasel]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 1998-2005 || ''{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}}
|-
| 2000 || ''[[The Cartoon Cartoon Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}|| {{Yes}}
|-
| 2002-2003 || [[Самурай Джэк]]|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}}
|-
| 2002 || ''[[Whatever Happened to... Robot Jones?]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 2003 || ''[[The Grim Adventures of Billy &amp; Mandy]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 2004-2007 || {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}}
|-
| 2005-2006 || {{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 2005-2008 || ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}}
|-
| 2007-2008 || ''[[My Gym Partner's a Monkey]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 2008 || ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}
|-
| 2010-2012 || ''[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}}
|-
| 2010-2011 || [[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]|| {{No}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}}
|-
| 2013 || {{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}}
|-
| 2015 || ''[[Get Blake!]]'' || {{No}} ||{{No}} || {{Yes}} || {{No}}
|-
| 2016-2018 || {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}}
|-
| 2016 || ''[[All in with Cam Newton]]'' ||{{No}} || {{No}} || {{No}} || {{No}}
|}

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot;
! Год
! Назва
! Рэжысёр
! Прадзюсар
! Сцэнарыст
! Мультыплікатар
|-
| 1999 || {{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}|| {{No}} || {{No}} || {{Yes|Story}} || {{Yes}}
|-
| 2001 || ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}}
|}

=== Інтэрнэт ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2016
| ''Cartoons VS Cancer''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qprvFbp568A|title=Cartoons VS Cancer - Ep. 9 (The One with Chris Savino)|last=Gruppetstudios|date=2016-07-18|access-date=2026-05-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016-2017
| [[Nickelodeon Animation Studio|Nickelodeon Animation Podcast]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eDj3fCG__5U|title=Episode 40: Inside the Loud House Writers' Room|last=Nicktoons|date=2017-04-21|access-date=2026-05-06}}&lt;/ref&gt;
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.chrissavinoauthor.com/}}
* {{Афіцыйны сайт|https://forbrotherscomic.com/}}
* {{Imdb імя|0767748|Крыс Савіна}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Савіна Крыс}}
[[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]]
[[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Nickelodeon Animation Studio]]</text>
      <sha1>0nreuvc6t3hub3bk29cf8li29ciuv5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лабараторыя Дэкстэра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807430</id>
    <revision>
      <id>5141540</id>
      <parentid>5140737</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9669" sha1="hv9ksk8nguld9y20mt62ewvzwqu89lx" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
|Выява=Лабараторыя Дэкстэра.png
}}

'''«Лабараторыя Дэ́кстэра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Dexter’s Laboratory'')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0115157/|title=Dexter's Laboratory {{!}} Main|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка|навукова-фантастычны]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі]]м для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]].

Ідэю серыяла Гендзі прадставіў у межах мультыплікацыйнай праграмы кароткаметражак [[What a Cartoon!]] пад кіраўніцтвам [[Фрэд Сайберт|Фрэда Сайберта]] на студыі [[Hanna-Barbera]]. Асновай для праекта сталі студэнцкія мультыплікацыйныя працы, якія Тартакоўскі стварыў падчас [[Навучанне|навучання]] ў [[Каліфарнійскі інстытут мастацтваў|Каліфарнійскім інстытуце мастацтваў]]. У 1995—1996 гадах на тэлеканалах Cartoon Network і [[Turner Network Television|TNT]] былі паказаны чатыры пілотныя выпускі{{sfn|Manley|2008|p=138}}&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|аўтар=People Staff.|загаловак=In Toon with Tots|год=1997|мова=en|выданне=People|тып=Часопіс|месяц=3|чысло=3|нумар=8|volume=47|issn=0093-7673|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075237/https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|archive-date=2018-10-28}}&lt;/ref&gt;.

Першы пілотны эпізод — «Changes» — стаў самым рэйтынгавым [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражным фільмам]] у межах What a Cartoon!, а высокія ацэнкі гледачоў прывялі да стварэння паўгадзіннага серыяла. Першапачаткова ён складаўся з двух сезонаў (усяго 52 эпізоды), якія выходзілі з 27 красавіка 1996 года да 15 чэрвеня 1998 года. «Лабараторыя Дэкстэра» стала першым арыгінальным серыялам [[Cartoon Network]] пад брэндам [[Cartoon Cartoons]]{{sfn|Manley|2008|p=138}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.animationmagazine.net/2024/06/genndy-tartakovsky-looks-back-at-the-magic-of-dexters-lab-and-the-cartoon-boom-of-the-90s-exclusive/|title=Genndy Tartakovsky Looks Back at the Magic of ‘Dexter’s Lab’ and the Cartoon Boom of the ’90s (EXCLUSIVE)|first=Ramin|last=Zahed|website=Animation Magazine|date=2024-06-19|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;.

10 снежня 1999 года выйшаў [[тэлевізійны фільм]] ''«''{{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}''»'', які меркаваўся як [[фінал серыяла]]. Аднак пазней праект быў адноўлены і атрымаў працяг&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/news/cartoon-network-air-dexters-lab-special|title=Cartoon Network to air Dexter's Lab Special|website=Animation World Network|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;. Пасля сыходу [[Гендзі Тартакоўскі|Тартакоўскага]] абавязкі [[шоўранер]]а ўзяў на сябе [[Крыс Савіна]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://jewishjournal.com/culture/arts/4663/|title=The Way of the Samurai|first=Michael|last=Aushenker|website=Jewish Journal|date=2001-08-02|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;; новыя эпізоды выходзілі яшчэ два сезоны — з 18 лістапада 2001 года да 20 лістапада 2003 года. У выніку агульная колькасць серый дасягнула 78, на чым гісторыя серыяла і скончылася&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/news/dexter-goes-global-worldwide-marathon|title=Dexter Goes Global In Worldwide Marathon|website=Animation World Network|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.tvguide.com/tvshows/dexters-laboratory/episodes-season-4/1000137978/|title=Dexter's Laboratory|website=TVGuide.com|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
Сюжэт апавядае пра Дэкстэра — юнага [[Геніяльнасць|генія]], які без ведама бацькоў мае сакрэтную [[Лабараторыя|навуковую лабараторыю]] ў сваёй [[Спальня|спальні]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Юнак пастаянна сутыкаецца з праблемамі праз сваю старэйшую і значна больш эмацыйную сястру Ды-Ды{{sfn|Neuwirth|2007|p=70}}, якая рэгулярна пранікае ў лабараторыю і ненаўмысна псуе яго [[эксперымент]]ы{{sfn|Neuwirth|2007|p=70}}{{sfn|Perlmutter|2018|p=153}}.

У першых двух сезонах важнае месца таксама займалі дадатковыя сегменты: гісторыі пра Малпу — хатняга лабараторнага гадаванца Дэкстэра, што таемна вядзе жыццё [[Супергерой|супергероя]]{{Sfn|Reboy|1999|p=33}}, а таксама пра «Сяброў Справядлівасці» — трыа супергерояў, якія разам жывуць у адной кватэры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.denofgeek.com/tv/the-justice-friends-from-dexters-laboratory-deserve-a-revival/|title=The Justice Friends from Dexter's Laboratory Deserve a Revival|first=Gavin|last=Jasper|website=Den of Geek|date=2020-11-21|access-date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;.
== Спіс Эпізодаў ==
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Лабараторыя Дэкстэра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Лабараторыя Дэкстэра»||List of Dexter's Laboratory episodes}}}}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Сезон
! rowspan=&quot;2&quot; |Эпізоды
! rowspan=&quot;2&quot; |Сегменты
! colspan=&quot;3&quot; |Даты паказу
|-
! Прэм’ера
! Фінал
! Сетка
|-
| style=&quot;background:#FB6464&quot; |
| '''пробны'''
| 4
| 0
| {{Start date|1995|2|26}}
| {{End date|1996|04|14}}
| [[Cartoon Network]]
|-
| style=&quot;background:#009090&quot; |
| '''1'''
| 13
| 39
| {{Start date|1996|4|28}}
| {{Start date|1997|1|1}}
| [[Cartoon Network]]
|-
| style=&quot;background:#009000&quot; |
| '''2'''
| 39
| 108
| {{Start date|1997|7|16}}
| {{Start date|1998|6|15}}
| [[Cartoon Network]]
|-
| style=&quot;background:#00ccdd&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;|'''[[Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|Падарожжа Эга]]'''
| colspan=&quot;2&quot;|{{Start date|1999|12|10}}
| -
|-
| style=&quot;background:#690094&quot; |
| '''3'''
| 13
| 39
| {{Start date|2001|11|16}}
| {{Start date|2002|9|20}}
| [[Cartoon Network]]
|-
| style=&quot;background:#000090&quot; |
| '''4'''
| 13
| 38
| {{Start date|2002|11|22}}
| {{Start date|2003|11|20}}
| [[Cartoon Network]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
*{{Кніга|спасылка=https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|аўтар=People Staff|загаловак=In Toon with Tots|год=1997|мова=en|выдавецтва=People|volume=47|серыя=8|isbn=0093-7673|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075237/https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|archive-date=2018-10-28}}
* {{Кніга|спасылка=https://www.amazon.com/Complete-Directory-Prime-Network-1946-Present/dp/0345497732|аўтар=Dexter's Laboratory.|загаловак=The Complete Directory to Prime Time Network and Cable TV Shows 1946–Present|год=2003|выданне=8|выдавецтва=Ballantine Books|isbn=978-0-345-45542-0}}
== Спасылкі ==
* {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051216114348/http://www.cartoonnetwork.com/tv_shows/dexter/|title=Афіцыйны сайт|date=2005-12-6}}
* {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120401000000/https://www.cartoonnetwork.co.uk/show/dexters-laboratory|title=Афіцыйны сайт Вялікабрытаніі|date=2012-04-1}}
* {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/19991012022727/http://cartoonnetwork.com/doc/dexter/index.html|title=«Лабараторыя Дэкстэра» ў аддзеле мультфільмаў Cartoon Network|date=1999-10-12}}
* {{Imdb title}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 1996 года]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>hv9ksk8nguld9y20mt62ewvzwqu89lx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вадзіцель аўтобуса (фільм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807481</id>
    <revision>
      <id>5141162</id>
      <parentid>5140142</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* У ролях */</comment>
      <origin>5141162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15820" sha1="mof8qg45jrb1l0kgn5uzxiv8tqpbsz4" xml:space="preserve">{{Фільм}}'''«Кіро́ўца аўто́буса»''' — {{Не перакладзена 5|Кінематограф СССР|савецкі|ru|Кинематограф СССР}} мастацкі фільм [[1983 год у гісторыі кіно|1983 года]] вытворчасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]». Фільм зняты па матывах [[Аповесць|аповесці]] {{Не перакладзена 5|Валянцін Канстанцінавіч Чарных|Валянціна Чарных|ru|Черных, Валентин Константинович}} «Няскончаныя ўспаміны аб дзяцінстве шафёра міжгародняга аўтобуса». Трансліраваўся па тэлебачанні ў двухсерыйным варыянце.

== Сюжэт ==
Дзеянне адбываецца ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] {{Не перакладзена 5|Аперацыя «Барбароса»|22 чэрвеня|ru|Операция «Барбаросса»}} 1982 года. Кіроўца міжгародняга аўтобуса, саракасямігадовы мужчына, вядзе свой «[[Ikarus 250|Ікарус-250.58]]» з пасажырамі па маршруце [[Мінск]] — [[Брэст]]. Па дарозе ён аддаецца ўспамінам аб сваім дзяцінстве, якое праходзіла падчас [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]]. Ён успамінае, як загінуў яго бацька — батальённы {{Не перакладзена 5|Камісар (у воінскім падраздзяленні)|камісар|ru|Комиссар (в воинском подразделении)}}, як нямецкія салдаты забралі і забілі яго маці, як калоны з бежанцамі і чырвонаармейцамі, якія адступалі, ішлі на Усход, як іх бамбавалі нямецкія самалёты. Успамінае ён і свайго дзеда Кірыла, які, быўшы старастаю пры немцах, выконваў заданні партызан, але потым, не вынесшы здзекаў немцаў над мірным насельніцтвам, па-геройску загінуў у сутычцы з карным атрадам. Аўтобус пры гэтым едзе па мясцінах, дзе вадзіцель правёў усю вайну, а потым доўгі час жыў.

Адзін з пасажыраў, будучы [[Крайняя Поўнач|працоўным на Поўначы]], вязе ў багажным аддзяленні чамадан з заробленай немалой сумай (38 тысяч [[Савецкі рубель|рублёў]]). У сувязі з гэтым за аўтобусам сочаць [[Злачыннасць у Расіі|бандыты]] на белай «{{Не перакладзена 5|ГАЗ-24|Волзе|ru|ГАЗ-24}}», а адзін з іх з’яўляецца пасажырам гэтага аўтобуса. Неўзабаве сюжэт фільма пачынае разгортвацца ў духу сапраўднага [[Дэтэктыў|дэтэктыва]].

Позна ўвечары падчас руху аднаму з пасажыраў аўтобуса (прафесару ва ўзросце, якога гуляе [[Альгімантас Масюліс|А. Масюліс]]) становіцца дрэнна — у яго здараецца {{Не перакладзена 5|Прабадная язва|прабадная язва|ru|Прободная язва}}. Яго адвозяць у бліжэйшую бальніцу. Вадзіцель аўтобуса пасля гэтага даведаецца ў адной з пасажырак Ядвігу Янаўну, медсястру партызанскага атрада (а цяпер — урача буйной бальніцы, у якой ён знаходзіўся пасля смерці сваёй маці). Акрамя таго, у вайну ён выратаваў яе ад смерці, калі забіў нямецкага салдата. Аўтобус едзе далей, праз некаторы час адзін з бандытаў, які ехаў у аўтобусе, выходзіць з салона, і неўзабаве бандыты пад выглядам кантрольна-рэвізорскай службы спыняюць аўтобус, пасля чаго адбіраюць валізку з грашыма ў пасажыра з Поўначы і, аглушыўшы кіроўцу, з’яжджаюць.

Кіроўца з дапамогай аднаго з пасажыраў — маладога лейтэнанта-[[Танкавыя войскі СССР|танкіста]], які толькі што скончыў вучылішча і атрымаў водпуск перад адпраўкай на службу на [[Крайняя Поўнач|Крайнюю Поўнач]], — даганяе «Волгу» са злачынцамі, тараніць і перакульвае яе аўтобусам, і разам яны абясшкоджваюць банду.

Віктар Тарасаў выканаў у фільме дзве ролі: вадзіцеля і яго дзеда Кірылу.

== Водгукі ==
{{Не перакладзена 5|Юрый Аляксандравіч Багамолаў|Юрый Багамолаў|ru|Богомолов, Юрий Александрович}} адзначыў, што ў фільме не ўдалося дасягнуць дыялогу на роўных паміж сучаснасцю і гісторыяй&lt;ref&gt;''{{Не перакладзена 5|Юрый Аляксандравіч Багамолаў|Богомолов Ю.|ru|Богомолов, Юрий Александрович}}'' Это необратимое обратимое время // Литературная газета. — 1985. — 5 июня.&lt;/ref&gt;. У водгуку на фільм Ніна Фральцова адзначае яго некаторую схематычнасць, стылістычную няроўнасць у мастацкім рашэнні некаторых сцэн, невыразна акрэсленае пачуццё жанру і агульнай мастацкай структуры&lt;ref&gt;''[[Ніна Ціханаўна Фральцова|Фральцова Н.]]'' Аднойчы ў звычайным рэйсе… // Мастацтва Беларусі. — 1983. — № 12. — С. 41—43.{{Ref|be}}&lt;/ref&gt;.

== Песня ==
19:42 — 21:12 «Я кручу, верчу баранку» («Отдохну совсем немного…»).

== У ролях ==
{{УРоляхВерх}}
{{УРолях|[[Віктар Паўлавіч Тарасаў|Віктар Тарасаў]]|кіроўца «Ікаруса»|Сямён Міхайлавіч Аляксандраў і яго дзед Кірыл Аляксандраў}}
{{УРолях|Сярожа Іваноў||маленькі Сямён}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Дмітрый Вадзімавіч Харацьян|Дмітрый Харацьян|ru|Харатьян, Дмитрий Вадимович}}|лейтэнант|Дзіма}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Тамара Васільеўна Дзегцярова|Тамара Дзегцярова|ru|Дегтярёва, Тамара Васильевна}}||Антаніна}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Яўген Яфімавіч Шутаў|Яўген Шутаў|ru|Шутов, Евгений Ефимович}}|брат Кірыла|Трахім}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Анатоль Радзіонавіч Рудакоў|Анатоль Рудакоў|ru|Рудаков, Анатолий Родионович}}|[[Партызаны|партызан]]-падпольшчык|Осіпаў}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Віктар Рыгоравіч Ільічоў|Віктар Ільічоў|ru|Ильичёв, Виктор Григорьевич}}||Віця Жылкін}}
{{УРолях|Святлана Кузьміна||Ядвіга Янаўна}}
{{УРолях|[[Альгімантас Масюліс]]||прафесар}}
{{УРолях|Марына Проніна||спадарожніца прафесара}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Валянціна Анціпаўна Цітова|Валянціна Цітова|ru|Титова, Валентина Антиповна}}||настаўніца}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Аляксандр Міхайлавіч Аржылоўскі|Аляксандр Аржылоўскі|ru|Аржиловский, Александр Михайлович}}||спартсмен}}
{{УРолях|Наталья Стрыжэнава|бландынка|Лена (Алена Васільеўна)}}
{{УРолях|В. Карбая||Георгій Мамеладзэ}}
{{УРолях|Марына Хазава||Вольга}}
{{УРолях|Ірына Нарбекава||Вера}}
{{УРолях|Марына Бурымава||студэнтка}}
{{УРолях|Ніна Піскарова||Ася}}
{{УРолях|[[Павел Васілевіч Кармунін|Павел Кармунін]]|партызан|Павел}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Марына Аляксандраўна Якаўлева|Марына Якаўлева|ru|Яковлева, Марина Александровна}}|дачка Сямёна|Света}}
{{УРолях|Юрый Вута|муж Светы|Андрэй}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Аляксей Аляксандравіч Кажэўнікаў|Аляксей Кажэўнікаў|ru|Кожевников, Алексей Александрович}}||фатограф}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Надзея Віктараўна Бутырцава|Надзея Бутырцава|ru|Бутырцева, Надежда Викторовна}}|маці Сямёна|Ганна}}
{{УРолях|Генадзь Шкуратаў|бацька Сямёна|Міхаіл}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Віктар Уладзіміравіч Уральскі|Віктар Уральскі|ru|Уральский, Виктор Владимирович}}|сусед па палаце|Аляксандр Піліпавіч Серада}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Пётр Пятровіч Юрчанкоў|Пётр Юрчанкоў|ru|Юрченков, Пётр Петрович}}||нямецкі салдат}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Сяргей Аляксандравіч Прыселкаў|Сяргей Прыселкаў|ru|Приселков, Сергей Александрович}}|Сяргей Прыселкаў|пасажыр з магнітафонам}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Ніна Усцінаўна Разанцава|Ніна Разанцава|ru|Розанцева, Нина Устиновна}}||эпізод &lt;small&gt;(няма ў тытрах)&lt;/small&gt;}}
{{УРолях|{{Не перакладзена 5|Дзмітрый Дзмітрыевіч Арлоўскі|Дзмітрый Арлоўскі|ru|Орловский, Дмитрий Дмитриевич}}||ветэран}}
{{УРолях|[[Расціслаў Мінаевіч Шмыроў|Расціслаў Шмыроў]]||капітан міліцыі &lt;small&gt;(2-я серыя)&lt;/small&gt;}}
{{УРолях|[[Аляксандр Сяргеевіч Бяспалы|Аляксандр Бяспалы]]||капітан}}
{{УРоляхНіз}}

== Здымачная група ==

* Аўтары сцэнарыя: {{Не перакладзена 5|Людміла Аляксандраўна Кожынава|Людміла Кожынава|ru|Кожинова, Людмила Александровна}}, {{Не перакладзена 5|Валянцін Канстанцінавіч Чарных|Валянцін Чарных|ru|Черных, Валентин Константинович}}
* Рэжысёр-пастаноўшчык: {{Не перакладзена 5|Барыс Канстанцінавіч Шадурскі|Барыс Шадурскі|ru|Шадурский, Борис Константинович}}
* Аператар-пастаноўшчык: Анатоль Кляймёнаў
* Мастак-пастаноўшчык: [[Валерый Мікалаевіч Назараў|Валерый Назараў]]
* Кампазітар: {{Не перакладзена 5|Веніямін Яфімавіч Баснер|Веніямін Баснер|ru|Баснер, Вениамин Ефимович}}
* Вершы: {{Не перакладзена 5|Міхаіл Львовіч Матусоўскі|Міхаіл Матусоўскі|ru| Матусовский, Михаил Львович}}
* Выкананне песні «Дорожная песня»: [[Эдуард Анатолевіч Хіль|Эдуард Хіль]]
* Гукааператар: {{Не перакладзена 5|Сяргей Адольфавіч Чупроў|Сяргей Чупроў|ru|Чупров, Сергей Адольфович}}
* Рэжысёры: Л. Чыжэўская, Анатоль Календа
* Аператар: Н. Сянько
* Мастак па касцюмах: Ф. Рабушка
* Мастак-грымёр: Н. Сіпегава
* Мастак-дэкаратар: А. Перавеслаў
* Мантаж: В. Аніціпава
* Рэдактар: Р. Гушчына
* Асістэнты:
** рэжысёра: Д. Іваноў, А. Кажура, В. Данец, В. Пуставалаў
** аператара: В. Алакін, С. Гарчакоў
* Трукавыя сцэны ў пастаноўцы Дзмітрыя Шулькіна.

== Заўвагі ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==

* ''{{Не перакладзена 5|Юрый Аляксандравіч Багамолаў|Юрий Богомолов|ru|Богомолов, Юрий Александрович}}''. Это необратимое обратимое время (в том числе о телефильме «Водитель автобуса») // {{Не перакладзена 5|Литературная газета|Литературная газета|ru|Литературная газета}}. — 5 июня 1985.
* Водитель автобуса // Современное белорусское кино. — {{Мн.}}: Наука и техника, 1985. — С. 300. — 310 с.
* {{Публікацыя|кніга|загаловак= Все белорусские фильмы|падзагаловак= Каталог-справочник|том= 2|том загаловак= Игровое кино (1971—1983)|адказны= Авт.-сост. И. Авдеев, Л. Зайцева; Науч. ред. А. В. Красинский|месца= Мн.|выдавецтва= Бел. навука|год= 2000|старонкі= 278—280|старонак= 299|ілюстрацыі= ил|isbn том=985-08-0348-7|ref=Все белорусские фильмы}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Фільмы на рускай мове]]</text>
      <sha1>mof8qg45jrb1l0kgn5uzxiv8tqpbsz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айкша</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807560</id>
    <revision>
      <id>5141156</id>
      <parentid>5141032</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Грамата 1374 года */</comment>
      <origin>5141156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22789" sha1="hcjan6lva73kt6x84o0dg2igc0605ec" xml:space="preserve">{{ДД}}

'''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання.

== Згадкі ў крыніцах ==
Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Іванавіча]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Пятровіч  Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце.

Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== У гістарыяграфіі ==
У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі шваграм князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}.

Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}.

Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}.

== Якша Літавор ==

=== Грамата 1374 года ===
Сярод іншага, аргументам за магчымую аўтэнтычнасць дакумента Ліцкевіч дае &quot;''не ясныя ... матывы, палітычны і эканамічны сэнс''&quot; для фальсіфікацыі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Тым часам як менавіта за гэтыя землі з XVI ст. і цягам чатырохсот гадоў судзіліся камянецкія мяшчане, якія таксама мелі на яе {{Не перакладзена 5|Грамата князёў Карыятавічаў|грамату Юрыя Карыятавіча|uk|Грамота князів Коріятовичів}} ад 7 лютага 1473 года.

Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}.

На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}.

Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}.

=== Магчымыя нашчадкі ===
Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}}
* {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}
* {{артыкул
 |аўтар         = Polechow S.
 |загаловак     = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda
 |арыгінал      = 
 |спасылка      = https://www.academia.edu/42106512/
 |мова          = pl
 |адказны       = 
 |аўтар выдання = 
 |выданне       = Studia z Dziejów Średniowiecza
 |тып           = 
 |месца         = Gdańsk
 |выдавецтва    = 
 |год           = 2019
 |выпуск        = 
 |том           = 23
 |нумар         = 
 |старонкі      = 199—215
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       =
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = Polechow
 |archiveurl    =
 |archivedate   =
}}
* {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }}
* {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Баяры літоўскія]]</text>
      <sha1>hcjan6lva73kt6x84o0dg2igc0605ec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141180</id>
      <parentid>5141156</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Грамата 1374 года */</comment>
      <origin>5141180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22790" sha1="97yzqifpzdz4jtl6x7tlaycdtg9fdvs" xml:space="preserve">{{ДД}}

'''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання.

== Згадкі ў крыніцах ==
Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Іванавіча]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце.

Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== У гістарыяграфіі ==
У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі шваграм князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}.

Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}.

Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}.

== Якша Літавор ==

=== Грамата 1374 года ===
Сярод іншага, аргументам за магчымую аўтэнтычнасць дакумента Ліцкевіч дае «''не ясныя … матывы, палітычны і эканамічны сэнс''» для фальсіфікацыі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Тым часам як менавіта за гэтыя землі з XVI ст. і цягам чатырохсот гадоў судзіліся камянецкія мяшчане, якія таксама мелі на іх {{Не перакладзена 5|Грамата князёў Карыятавічаў|грамату Юрыя Карыятавіча|uk|Грамота князів Коріятовичів}} ад 7 лютага 1473 года.

Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}.

На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}.

Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}.

=== Магчымыя нашчадкі ===
Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}}
* {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}
* {{артыкул
 |аўтар         = Polechow S.
 |загаловак     = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda
 |арыгінал      = 
 |спасылка      = https://www.academia.edu/42106512/
 |мова          = pl
 |адказны       = 
 |аўтар выдання = 
 |выданне       = Studia z Dziejów Średniowiecza
 |тып           = 
 |месца         = Gdańsk
 |выдавецтва    = 
 |год           = 2019
 |выпуск        = 
 |том           = 23
 |нумар         = 
 |старонкі      = 199—215
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       =
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = Polechow
 |archiveurl    =
 |archivedate   =
}}
* {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }}
* {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Баяры літоўскія]]</text>
      <sha1>97yzqifpzdz4jtl6x7tlaycdtg9fdvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141181</id>
      <parentid>5141180</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* У гістарыяграфіі */</comment>
      <origin>5141181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22799" sha1="dlo3833vc4k44w72orfgw7qxkewb0wq" xml:space="preserve">{{ДД}}

'''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання.

== Згадкі ў крыніцах ==
Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Іванавіча]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце.

Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== У гістарыяграфіі ==
У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі шваграм князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}.

Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст можа быць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}.

Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}.

== Якша Літавор ==

=== Грамата 1374 года ===
Сярод іншага, аргументам за магчымую аўтэнтычнасць дакумента Ліцкевіч дае «''не ясныя … матывы, палітычны і эканамічны сэнс''» для фальсіфікацыі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Тым часам як менавіта за гэтыя землі з XVI ст. і цягам чатырохсот гадоў судзіліся камянецкія мяшчане, якія таксама мелі на іх {{Не перакладзена 5|Грамата князёў Карыятавічаў|грамату Юрыя Карыятавіча|uk|Грамота князів Коріятовичів}} ад 7 лютага 1473 года.

Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}.

На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}.

Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}.

=== Магчымыя нашчадкі ===
Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}}
* {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}
* {{артыкул
 |аўтар         = Polechow S.
 |загаловак     = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda
 |арыгінал      = 
 |спасылка      = https://www.academia.edu/42106512/
 |мова          = pl
 |адказны       = 
 |аўтар выдання = 
 |выданне       = Studia z Dziejów Średniowiecza
 |тып           = 
 |месца         = Gdańsk
 |выдавецтва    = 
 |год           = 2019
 |выпуск        = 
 |том           = 23
 |нумар         = 
 |старонкі      = 199—215
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       =
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = Polechow
 |archiveurl    =
 |archivedate   =
}}
* {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }}
* {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Баяры літоўскія]]</text>
      <sha1>dlo3833vc4k44w72orfgw7qxkewb0wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю</title>
    <ns>4</ns>
    <id>807592</id>
    <revision>
      <id>5141231</id>
      <parentid>5141085</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1691" sha1="lqe84iytwn5i4we3sxarqh941lbfw11" xml:space="preserve">Асноўная старонка конкурсу [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026|Commons:Wiki Loves Earth 2026]].

Лакальная старонка на Вікісховішчы — [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus|Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus]].

Адбудзе з 00:00 15 мая 2026 да 23:59 31 ліпеня 2026 года, беларускага часу (UTC+3);

Адзначыць свой магчымы ўдзел можна на старонцы [[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю/Удзельнікі]].

== Некаторыя магчымыя аб’екты ==
Тут можна знайсці аб’екты для фота, але спіс можа быць не поўным. Асноўны прынцып — аб’ект мусіць быць на нейкім узроўні афіцыйна прызнаны помнікам прыроды або ахоўнай прыроднай тэрыторыяй, або быць на гэтай тэрыторыі. Жаба на тэрыторыі заказніка таксама аб’ект, хаця пажадана, каб яе ахова была адной з мэт гэтага заказніка. Каардынаты жабе, адпаведна, трэба надаваць ідэнтычныя каардынатам заказніка або больш дакладныя.

* [[:be-tarask:Мясцовыя заказьнікі Беларусі]]
* [[:be-tarask:Мясцовыя помнікі прыроды Беларусі]]

{|
|&lt;categorytree&gt;Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Беларусі&lt;/categorytree&gt;
|}</text>
      <sha1>lqe84iytwn5i4we3sxarqh941lbfw11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141237</id>
      <parentid>5141231</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="2a3r7wb5lbrmuctvw7jqtanh7f4zmd2" xml:space="preserve">Асноўная старонка конкурсу [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026|Commons:Wiki Loves Earth 2026]].

Лакальная старонка на Вікісховішчы — [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus|Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus]].

Адбудзецца з 00:00 15 мая 2026 да 23:59 31 ліпеня 2026 года, беларускага часу (UTC+3);

Адзначыць свой магчымы ўдзел можна на старонцы [[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю/Удзельнікі]].

== Некаторыя магчымыя аб’екты ==
Тут можна знайсці аб’екты для фота, але спіс можа быць не поўным. Асноўны прынцып — аб’ект мусіць быць на нейкім узроўні афіцыйна прызнаны помнікам прыроды або ахоўнай прыроднай тэрыторыяй, або быць на гэтай тэрыторыі. Жаба на тэрыторыі заказніка таксама аб’ект, хаця пажадана, каб яе ахова была адной з мэт гэтага заказніка. Каардынаты жабе, адпаведна, трэба надаваць ідэнтычныя каардынатам заказніка або больш дакладныя.

* [[:be-tarask:Мясцовыя заказьнікі Беларусі]]
* [[:be-tarask:Мясцовыя помнікі прыроды Беларусі]]

{|
|&lt;categorytree&gt;Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Беларусі&lt;/categorytree&gt;
|}</text>
      <sha1>2a3r7wb5lbrmuctvw7jqtanh7f4zmd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141412</id>
      <parentid>5141237</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1835" sha1="p3mb4c5bh3d3od9cvg1ik2efvyncx2t" xml:space="preserve">Асноўная старонка конкурсу [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026|Commons:Wiki Loves Earth 2026]].

Лакальная старонка на Вікісховішчы — [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus|Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus]].

Адбудзецца з 00:00 15 мая 2026 да 23:59 31 ліпеня 2026 года, беларускага часу (UTC+3);

Адзначыць свой магчымы ўдзел можна на старонцы [[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю/Удзельнікі]].

[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wle-by СПАСЫЛКА ДЛЯ ЗАГРУЗКІ ФОТА]

== Некаторыя магчымыя аб’екты ==
Тут можна знайсці аб’екты для фота, але спіс можа быць не поўным. Асноўны прынцып — аб’ект мусіць быць на нейкім узроўні афіцыйна прызнаны помнікам прыроды або ахоўнай прыроднай тэрыторыяй, або быць на гэтай тэрыторыі. Жаба на тэрыторыі заказніка таксама аб’ект, хаця пажадана, каб яе ахова была адной з мэт гэтага заказніка. Каардынаты жабе, адпаведна, трэба надаваць ідэнтычныя каардынатам заказніка або больш дакладныя.

* [[:be-tarask:Мясцовыя заказьнікі Беларусі]]
* [[:be-tarask:Мясцовыя помнікі прыроды Беларусі]]

{|
|&lt;categorytree&gt;Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Беларусі&lt;/categorytree&gt;
|}</text>
      <sha1>p3mb4c5bh3d3od9cvg1ik2efvyncx2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141413</id>
      <parentid>5141412</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1841" sha1="8gn9g2eqgc66g8mdw58ed7ywu4ido6o" xml:space="preserve">Асноўная старонка конкурсу [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026|Commons:Wiki Loves Earth 2026]].

Лакальная старонка на Вікісховішчы — [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus|Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus]].

Адбудзецца з 00:00 15 мая 2026 да 23:59 31 ліпеня 2026 года, беларускага часу (UTC+3);

Адзначыць свой магчымы ўдзел можна на старонцы [[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю/Удзельнікі]].

'''[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wle-by СПАСЫЛКА ДЛЯ ЗАГРУЗКІ ФОТА]'''

== Некаторыя магчымыя аб’екты ==
Тут можна знайсці аб’екты для фота, але спіс можа быць не поўным. Асноўны прынцып — аб’ект мусіць быць на нейкім узроўні афіцыйна прызнаны помнікам прыроды або ахоўнай прыроднай тэрыторыяй, або быць на гэтай тэрыторыі. Жаба на тэрыторыі заказніка таксама аб’ект, хаця пажадана, каб яе ахова была адной з мэт гэтага заказніка. Каардынаты жабе, адпаведна, трэба надаваць ідэнтычныя каардынатам заказніка або больш дакладныя.

* [[:be-tarask:Мясцовыя заказьнікі Беларусі]]
* [[:be-tarask:Мясцовыя помнікі прыроды Беларусі]]

{|
|&lt;categorytree&gt;Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Беларусі&lt;/categorytree&gt;
|}</text>
      <sha1>8gn9g2eqgc66g8mdw58ed7ywu4ido6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141415</id>
      <parentid>5141413</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T05:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2172" sha1="ff3fyu5v4ve6jo8ar77h58agyxz99zh" xml:space="preserve">Асноўная старонка конкурсу [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026|Commons:Wiki Loves Earth 2026]].

Лакальная старонка на Вікісховішчы — [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus|Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus]].

Адбудзецца з 00:00 15 мая 2026 да 23:59 31 ліпеня 2026 года, беларускага часу (UTC+3);

Адзначыць свой магчымы ўдзел можна на старонцы [[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю/Удзельнікі]].

'''[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wle-by СПАСЫЛКА ДЛЯ ЗАГРУЗКІ ФОТА]''' — загружайце менавіта праз гэту спасылку, якая заканчваецца на ''&amp;campaign=wle-by'', бо загружанае праз звычайны Майстар не трапіць на конкурс, прынамсі без дадатковых для гэтага дзеянняў.

== Некаторыя магчымыя аб’екты ==
Тут можна знайсці аб’екты для фота, але спіс можа быць не поўным. Асноўны прынцып — аб’ект мусіць быць на нейкім узроўні афіцыйна прызнаны помнікам прыроды або ахоўнай прыроднай тэрыторыяй, або быць на гэтай тэрыторыі. Жаба на тэрыторыі заказніка таксама аб’ект, хаця пажадана, каб яе ахова была адной з мэт гэтага заказніка. Каардынаты жабе, адпаведна, трэба надаваць ідэнтычныя каардынатам заказніка або больш дакладныя.

* [[:be-tarask:Мясцовыя заказьнікі Беларусі]]
* [[:be-tarask:Мясцовыя помнікі прыроды Беларусі]]

{|
|&lt;categorytree&gt;Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Беларусі&lt;/categorytree&gt;
|}</text>
      <sha1>ff3fyu5v4ve6jo8ar77h58agyxz99zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Успышка хантавіруса на MV Hondius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807636</id>
    <revision>
      <id>5141251</id>
      <parentid>5140522</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) */</comment>
      <origin>5141251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42850" sha1="7letmg5z5jxa9cvicd8je6l7h3api6h" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
[[File:2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg|міні|300пкс|Судна MV Hondius у чэрвені 2025 года.]]
У красавіку—маі [[2026]] года на борце [[нідэрланды|нідэрландскага]] экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па [[Атлантычны акіян|Паўднёвай Атлантыцы]] адбылася ўспышка [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканая [[вірус Андэс|вірусам Андэс]]. Па даных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў [[Аргенціна|Аргенціне]] (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://gxpnews.net/2026/05/v-argentine-zafiksirovali-krupnejshuyu-za-poslednee-desyatiletie-vspyshku-hantavirusa/ |title=В Аргентине зафиксировали крупнейшую за последнее десятилетие вспышку хантавируса |publisher=GxP News |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Перадгісторыя ==
=== Судна MV Hondius ===
MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у [[Антарктыка|Антарктыку]] і [[Арктыка|Арктыку]].&lt;ref name=&quot;oceanwide&quot;&gt;{{cite web |url=https://oceanwide-expeditions.com/de/unsere-schiffe/m-v-hondius-1 |title=M/V Hondius |publisher=Oceanwide Expeditions |access-date=2026-05-09 |lang=de}}&lt;/ref&gt;

=== Вірус Андэс ===
[[Хантавірус]]ы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. [[Вірус Андэс]] (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/social/2026/05/08/22904701.shtml |title=Вспышка хантавируса: в каких странах его обнаружили, какие симптомы |publisher=[[Газета.ру]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.&lt;ref name=&quot;livescience&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.livescience.com/health/live/hantivirus-cruise-friday-may-8 |title=Hantavirus cruise live updates |publisher=Live Science |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне ===
Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vedomosti&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2026/05/07/1195788-vspishka-hantavirusa |title=В Аргентине произошла крупная вспышка хантавируса |publisher=[[Ведомости]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Храналогія падзей==

=== Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы ===
Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па [[Чылі]], [[Уругвай|Уругваі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю [[Неукен (правінцыя)|Неукен]], а таксама наведала правінцыю [[Місьёнес (правінцыя)|Місьёнес]] — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/07/world/hantavirus-ship-tenerife-outbreak-intl |title=From US to Singapore, countries race to track hantavirus |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-passengers-monitored-us-worldwide/ |title=5 U.S. states monitoring passengers who departed cruise ship stricken by hantavirus |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі [[Вогненная Зямля (правінцыя)|Вогненная Зямля]], з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

=== Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) ===
1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з [[Ушуая|Ушуаі]]. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]], [[Паўднёвая Георгія|Паўднёвай Георгіі]], [[Трыстан-да-Кунья (астравы)|Трыстан-да-Кунья]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Востраў Ушэсця|востраве Ушэсця]] і [[астравы Зялёнага Мыса|Каба-Вердэ]], з канчатковым пунктам на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.&lt;ref name=&quot;cbc-timeline&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/world/hantavirus-outbreak-timeline-cruise-ship-9.7190889 |title=A timeline of the deadly hantavirus outbreak that unfolded on a cruise ship |publisher=[[CBC News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.&lt;ref name=&quot;tristan&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод якія сышлі на бераг былі грамадзяне [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Нідэрландаў і краін [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].&lt;ref name=&quot;npr-passengers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/07/nx-s1-5814632/passengers-left-ship-hantavirus-st-helena |title=Health officials track dozens who left hantavirus-stricken ship after 1st fatality |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;&gt;{{cite web |url=https://theblueprint.ru/news/39610 |title=Более 20 человек успели сойти с круизного лайнера MV Hondius, где зафиксировали вспышку хантавируса |publisher=The Blueprint |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у [[Яганэсбург]]; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite web |url=https://time.com/article/2026/05/07/countries-hantavirus-hondius-cruise-ship/ |title=What Countries Are Linked to the Hantavirus Outbreak? |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця у [[ПАР]] і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю. Да 8 мая яго стан ацэньваўся як паляпшаецца.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;&gt;{{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) ===
2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з [[Міжнародныя медыка-санітарныя правілы|ММСП]]. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) [[Германія|Германіі]]: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на [[Тэнэрыфэ]].&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;livescience&quot;/&gt;

4 мая судна ўстала на якар у [[Прая|Праі]] (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўкі і высадкі пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bfm.ru/news/605619 |title=Состояние пассажиров лайнера MV Hondius оценивается как стабильное |publisher=[[BFM.ru]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8634830 |title=Хантавирус на лайнере MV Hondius: три погибших и новые случаи |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў [[Амстэрдам]] праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на [[Гран-Канарыя|Гран-Канарыі]] для дазапраўкі пасля адмовы [[Марока]] ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.&lt;ref name=&quot;cnn-may5&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/05/africa/cruise-ship-hantavirus-who-intl |title=Hantavirus cruise ship heads for Spain's Canary Islands |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-05 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;

Таксама 6 мая [[Швейцарыя]] пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы [[Цюрых]]а: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляе сімптомаў, што дадаткова пацвярджае нізкую заразнасць віруса.&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) ===
6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/hantavirus-live-updates-mv-hondius-canary-islands/?id=132746955 |title=Hantavirus live updates: CDC will bring Americans back to quarantine unit |publisher=[[ABC News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій [[Марыя Ван Керкхове]] пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае выбліск віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;docunion&quot;&gt;{{cite web |url=https://docunion.ru/news/chislo-sluchaev-zarazheniya-hantavirusom-na-lajnere-mv-hondius-vyroslo-do-semi |title=Число случаев заражения хантавирусом на лайнере MV Hondius выросло до семи |publisher=Docunion |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў [[Жэнева|Жэневе]] пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі [[COVID-19]].&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.&lt;ref name=&quot;npr-spain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/08/g-s1-121055/spain-readies-for-evacuations |title=Spain readies for evacuations as a hantavirus-hit cruise ship heads for Canary Islands |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) ===
Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян [[Іспанія|Іспаніі]] на каранцін у ваенным шпіталі ў [[Мадрыд]]зе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.&lt;ref name=&quot;cbsnews-evac&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-americans-us-evacuation-flight/ |title=U.S. plans evacuation flight for Americans on cruise ship in hantavirus outbreak |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hitech-mail&quot;&gt;{{cite web |url=https://hi-tech.mail.ru/articles/147430-chto-izvestno-pro-lajner-mv-hondius-i-vspyshku-hantavirusa/ |title=Что известно про лайнер MV Hondius и вспышку хантавируса |publisher=Hi-Tech Mail.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tvc.ru/news/342704 Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера]&lt;/ref&gt;

Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/6/canary-islands-refuses-to-allow-mv-hondius-with-hantavirus-to-dock |title=Three people evacuated from hantavirus-hit cruise ship in the Atlantic |publisher=[[Аль-Джазира]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі&lt;ref name=&quot;rt-reysy&quot;&gt;{{cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1630175-voz-hondius-evakuatsiya-reysy |title=Глава ВОЗ: для эвакуации пассажиров лайнера Hondius организуют десять рейсов |publisher=[[RT]] |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

11 мая эвакуацыя завершана&lt;ref name=&quot;kiprinform&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kiprinform.com/cyprus_news/avstralija-jevakuiruet-grazhdan-s-mv-hondius-na-fone-vspyshki-andskogo-hantavirusa/ |title=Австралия эвакуирует граждан с MV Hondius на фоне вспышки андского хантавируса |publisher=Кипр информ |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Пасля эвакуацыя (з 12 мая)
12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў [[Мадрыд]]зе. Умужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту&lt;ref name=&quot;euronews-12may&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.euronews.com/health/2026/05/12/dutch-hospital-workers-quarantined-after-faulty-procedure-treating-hantavirus-patient |title=Hantavirus outbreak latest: Spain confirms one new case amongst evacuees |publisher=Euronews |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc ў [[Неймеген]]е 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая&lt;ref name=&quot;nltimes-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://nltimes.nl/2026/05/11/hantavirus-12-radboud-hospital-workers-quarantine-due-slack-safety-measures |title=Hantavirus: 12 Radboud hospital workers to quarantine due to slack safety measures |publisher=NL Times |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;usnews-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/planes-with-hantavirus-cruise-passengers-land-in-the-netherlands-hospital-quarantines-12 |title=Dutch Hospital Quarantines 12 Over Breach of Hantavirus Protocol |publisher=[[U.S. News &amp; World Report]] |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Выпадкі захворвання ==
Станам на 11 мая 2026 года:
* '''Смяротныя зыходы (3)''': пажылая пара з Нідэрландаў (мужчына 70 гадоў памёр 11 красавіка на борце; жанчына 69 гадоў памерла 26 красавіка ў ПАР) і грамадзянін (грамадзянка) Германіі (памёр/памерла 2 мая на борце).&lt;ref name=&quot;kommersant-deaths&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8637011 |title=Эвакуация пассажиров круизного лайнера MV Hondius |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* '''Крытычны/цяжкі стан''': 69-гадовы брытанец у рэанімацыі ў Яганэсбургу (стан паляпшаецца); грамадзянін Швейцарыі шпіталізаваны ў Цюрыху (станоўчы тэст ад 6 мая).
* '''Лёгкі стан''': трое пасажыраў з сімптомамі лёгкай ступені.
* '''Падазроныя выпадкі''': адзін грамадзянін Вялікабрытаніі на Трыстан-да-Кунья; жанчына з [[Алікантэ]] (Іспанія), якая ляцела рэйсам з Яганэсбурга; грамадзяне ў Сінгапуры і Францыі; кантактная асоба ў бальніцы Hospital Clínic (Барселона); грамадзяне ў Сінгапуры і Францыі&lt;ref name=&quot;m24&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.m24.ru/videos/za-rubezhom/10052026/899253 |title=Судно MV Hondius прибыло в порт на Канарских островах |publisher=Москва 24 |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abcspain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.abcspain.ru/news/ispaniya-usilivaet-mery-posle-vspyshki-khantavirusa-na-kruiznom-sudne-mv-hondius/ |title=Испания усиливает меры после вспышки хантавируса на круизном судне MV Hondius |publisher=ABCSpain.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kp-spain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kp.ru/daily/277781/5247190 |title=В Испании зафиксировано два новых случая заражения хантавирусом |publisher=[[Комсомольская правда]] |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

З трох смяротных зыходаў на момант 9 мая два лабараторна пацверджаныя як выкліканыя вірусам Андэс, адзін застаецца пад следствам. Пацверджаныя інфікаваныя пацыенты знаходзіліся ў ПАР, Нідэрландах і Швейцарыі.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npr-spain&quot;/&gt;

==Міжнародная рэакцыя ==

=== СААЗ ===
Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар [[Тэдрас Аданам Гебрэесус]] ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з [[COVID-19]], паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымлівае лячэнне.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;

=== Аргенціна ===
6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, [[Сенегал]]у, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt;

=== ЗША ===
[[ЗША]] актывавалі Цэнтр экстранных аперацый і накіравалі групу эпідэміёлагаў на Тэнэрыфэ. Выбліск хантавіруса класіфікавалі як надзвычайную сітуацыю. Паводле звестак на 8 мая, не менш за дзевяць жыхароў ЗША з шасці штатаў праходзілі маніторынг. 17 амерыканскіх грамадзян заставаліся на борце. Амерыканскія пасажыры, знятыя з судна, павінны былі быць накіраваныя ў Нацыянальны каранцінны блок пры медыцынскім цэнтры ўніверсітэта Небраскі — адзіная ў ЗША федэральна фінансаваная каранцінная ўстанова з 20 ізаляванымі боксамі з адмоўным ціскам паветра.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ria&quot;&gt;{{cite web |url=https://ria.ru/20260508/khantavirus--2091344562.html |title=Роспотребнадзор рассказал о варианте хантавируса, выявленном в России |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Нідэрланды ===
Нідэрланды як краіна сцяга судна ўзялі на сябе каардынацыю дапамогі людзям на борце. Міністэрства замежных спраў апублікавала адпаведную заяву. 5 мая авіякампанія [[KLM]] была паведамлена аб тым, што загінулая нідэрландка кароткачасова знаходзілася ў салоне аднаго з яе самалётаў у Яганэсбургу 25 красавіка, пасля чаго была знятая з рэйса як занадта цяжкахворая. Авіякампанія апавясціла пасажыраў таго рэйса. Двое эвакуяваных 6 мая былі пераведзены ў бальніцы Нідэрландаў.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Расія ===
[[Расспажыўнагляд]] заявіў, што трымае сітуацыю пад кантролем і запытаў дадатковую інфармацыю ў профільнага ведамства Нідэрландаў. Адзін расіянін уваходзіў у склад экіпажа MV Hondius і на момант публікацыі не выяўляе сімптомаў захворвання. Варыянт хантавіруса, які апынуўся ў Расіі (гемарагічная ліхаманка з нырачным сіндромам — ГЛНС), не перадаецца паміж людзьмі, а эпідэміялагічная абстаноўка па ГЛНС у краіне стабільная. Пры гэтым Расспажыўнагляд падкрэсліў гатоўнасць да сцэнару з завозам хантавірасаў андскага тыпу: у Расіі маюцца айчынныя тэст-сістэмы для дыягностыкі.&lt;ref name=&quot;ria&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;teleport&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.teleport2001.ru/news/2026-05-09/213856-prirodnye-ochagi-khantavirusa-naydeny-po-vsey-rossii.html |title=Природные очаги хантавируса найдены по всей России |publisher=Телепорт2001 |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Сінгапур ===
Агенцтва інфекцыйных захворванняў Сінгапура ізалявала двух грамадзян (67 і 65 гадоў), якія ляцелі тым жа рэйсам з Яганэсбурга, што і пацверджаны выпадак: у аднаго адзначаўся насмарк, другі заставаўся бессімптомным. Агенцтва ацаніла рызыку для насельніцтва Сінгапура як нізкую.

=== Каба-Вердэ ===
Улады астраўной дзяржавы правялі медыцынскае абследаванне на борце, аднак не мелі рэсурсаў для паўнавартаснай эвакуацыі. Пасажырам не дазволілі сысці на бераг для атрымання меддапамогі на сушы. Пасля эвакуацыі траіх цяжкахворых судна пакінула тэрытарыяльныя воды Каба-Вердэ.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;/&gt;

=== Іншыя краіны ===
Не менш за 12 краін вялі назіранне за асобамі, якія пакінулі судна да пацвярджэння ўспышкі: Аўстралія, [[Канада]], [[Данія]], Германія, Нідэрланды, [[Новая Зеландыя]], [[Сент-Кітс і Невіс]], [[Сінгапур]], [[Швецыя]], Швейцарыя, [[Турцыя]], Вялікабрытанія і [[ЗША]]. Дацкае агенцтва па бяспецы пацыентаў паведаміла, што адзін дацкі грамадзянін вярнуўся дадому ў канцы красавіка і знаходзіўся на самаізаляцыі без сімптомаў. На борце былі таксама грамадзяне [[бельгія|Бельгіі]], [[францыя|Францыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Індыя|Індыі]], [[ірландыя|Ірландыі]], [[японія|Японіі]], [[чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[польшча|Польшчы]], [[партугалія|Партугаліі]], Тайваня і [[украіна|Украіны]].&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;/&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Пандэмія COVID-19]]
* [[Успышка COVID-19 на Diamond Princess]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.cdc.gov/media/releases/2026-hantavirus-confirmed-cruise-ship.html |title=Statement on the M/V Hondius Cruise Ship |publisher=ЦКЗ США |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |lang=en}}
* {{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |lang=ru}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Май 2026 года]]</text>
      <sha1>7letmg5z5jxa9cvicd8je6l7h3api6h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141252</id>
      <parentid>5141251</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) */</comment>
      <origin>5141252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42880" sha1="ppofe287urib9799us0tjh7984jucze" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
[[File:2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg|міні|300пкс|Судна MV Hondius у чэрвені 2025 года.]]
У красавіку—маі [[2026]] года на борце [[нідэрланды|нідэрландскага]] экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па [[Атлантычны акіян|Паўднёвай Атлантыцы]] адбылася ўспышка [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканая [[вірус Андэс|вірусам Андэс]]. Па даных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў [[Аргенціна|Аргенціне]] (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://gxpnews.net/2026/05/v-argentine-zafiksirovali-krupnejshuyu-za-poslednee-desyatiletie-vspyshku-hantavirusa/ |title=В Аргентине зафиксировали крупнейшую за последнее десятилетие вспышку хантавируса |publisher=GxP News |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Перадгісторыя ==
=== Судна MV Hondius ===
MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у [[Антарктыка|Антарктыку]] і [[Арктыка|Арктыку]].&lt;ref name=&quot;oceanwide&quot;&gt;{{cite web |url=https://oceanwide-expeditions.com/de/unsere-schiffe/m-v-hondius-1 |title=M/V Hondius |publisher=Oceanwide Expeditions |access-date=2026-05-09 |lang=de}}&lt;/ref&gt;

=== Вірус Андэс ===
[[Хантавірус]]ы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. [[Вірус Андэс]] (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/social/2026/05/08/22904701.shtml |title=Вспышка хантавируса: в каких странах его обнаружили, какие симптомы |publisher=[[Газета.ру]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.&lt;ref name=&quot;livescience&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.livescience.com/health/live/hantivirus-cruise-friday-may-8 |title=Hantavirus cruise live updates |publisher=Live Science |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне ===
Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vedomosti&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2026/05/07/1195788-vspishka-hantavirusa |title=В Аргентине произошла крупная вспышка хантавируса |publisher=[[Ведомости]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Храналогія падзей==

=== Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы ===
Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па [[Чылі]], [[Уругвай|Уругваі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю [[Неукен (правінцыя)|Неукен]], а таксама наведала правінцыю [[Місьёнес (правінцыя)|Місьёнес]] — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/07/world/hantavirus-ship-tenerife-outbreak-intl |title=From US to Singapore, countries race to track hantavirus |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-passengers-monitored-us-worldwide/ |title=5 U.S. states monitoring passengers who departed cruise ship stricken by hantavirus |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі [[Вогненная Зямля (правінцыя)|Вогненная Зямля]], з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

=== Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) ===
1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з [[Ушуая|Ушуаі]]. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]], [[Паўднёвая Георгія|Паўднёвай Георгіі]], [[Трыстан-да-Кунья (астравы)|Трыстан-да-Кунья]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Востраў Ушэсця|востраве Ушэсця]] і [[астравы Зялёнага Мыса|Каба-Вердэ]], з канчатковым пунктам на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.&lt;ref name=&quot;cbc-timeline&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/world/hantavirus-outbreak-timeline-cruise-ship-9.7190889 |title=A timeline of the deadly hantavirus outbreak that unfolded on a cruise ship |publisher=[[CBC News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.&lt;ref name=&quot;tristan&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод якія сышлі на бераг былі грамадзяне [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Нідэрландаў і краін [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].&lt;ref name=&quot;npr-passengers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/07/nx-s1-5814632/passengers-left-ship-hantavirus-st-helena |title=Health officials track dozens who left hantavirus-stricken ship after 1st fatality |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;&gt;{{cite web |url=https://theblueprint.ru/news/39610 |title=Более 20 человек успели сойти с круизного лайнера MV Hondius, где зафиксировали вспышку хантавируса |publisher=The Blueprint |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у [[Яганэсбург]]; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite web |url=https://time.com/article/2026/05/07/countries-hantavirus-hondius-cruise-ship/ |title=What Countries Are Linked to the Hantavirus Outbreak? |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця у [[ПАР]] і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю. Да 8 мая яго стан ацэньваўся як паляпшаецца.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;&gt;{{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) ===
2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з [[Міжнародныя медыка-санітарныя правілы|ММСП]]. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) [[Германія|Германіі]]: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на [[Тэнэрыфэ]].&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;livescience&quot;/&gt;

4 мая судна ўстала на якар у [[Прая|Праі]] (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўкі і высадкі пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bfm.ru/news/605619 |title=Состояние пассажиров лайнера MV Hondius оценивается как стабильное |publisher=[[BFM.ru]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8634830 |title=Хантавирус на лайнере MV Hondius: три погибших и новые случаи |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў [[Амстэрдам]] праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на [[Гран-Канарыя|Гран-Канарыі]] для дазапраўкі пасля адмовы [[Марока]] ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.&lt;ref name=&quot;cnn-may5&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/05/africa/cruise-ship-hantavirus-who-intl |title=Hantavirus cruise ship heads for Spain's Canary Islands |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-05 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;

Таксама 6 мая [[Швейцарыя]] пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы [[Цюрых]]а: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляе сімптомаў, што дадаткова пацвярджае нізкую заразнасць віруса.&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) ===
6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/hantavirus-live-updates-mv-hondius-canary-islands/?id=132746955 |title=Hantavirus live updates: CDC will bring Americans back to quarantine unit |publisher=[[ABC News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій [[Марыя Ван Керкхове]] пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае выбліск віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;docunion&quot;&gt;{{cite web |url=https://docunion.ru/news/chislo-sluchaev-zarazheniya-hantavirusom-na-lajnere-mv-hondius-vyroslo-do-semi |title=Число случаев заражения хантавирусом на лайнере MV Hondius выросло до семи |publisher=Docunion |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў [[Жэнева|Жэневе]] пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі [[COVID-19]].&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.&lt;ref name=&quot;npr-spain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/08/g-s1-121055/spain-readies-for-evacuations |title=Spain readies for evacuations as a hantavirus-hit cruise ship heads for Canary Islands |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) ===
Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян [[Іспанія|Іспаніі]] на каранцін у ваенным шпіталі ў [[Мадрыд]]зе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.&lt;ref name=&quot;cbsnews-evac&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-americans-us-evacuation-flight/ |title=U.S. plans evacuation flight for Americans on cruise ship in hantavirus outbreak |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hitech-mail&quot;&gt;{{cite web |url=https://hi-tech.mail.ru/articles/147430-chto-izvestno-pro-lajner-mv-hondius-i-vspyshku-hantavirusa/ |title=Что известно про лайнер MV Hondius и вспышку хантавируса |publisher=Hi-Tech Mail.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tvc.ru/news/342704 Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера]&lt;/ref&gt;

Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/6/canary-islands-refuses-to-allow-mv-hondius-with-hantavirus-to-dock |title=Three people evacuated from hantavirus-hit cruise ship in the Atlantic |publisher=[[Аль-Джазира]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі&lt;ref name=&quot;rt-reysy&quot;&gt;{{cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1630175-voz-hondius-evakuatsiya-reysy |title=Глава ВОЗ: для эвакуации пассажиров лайнера Hondius организуют десять рейсов |publisher=[[RT]] |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

11 мая эвакуацыя завершана&lt;ref name=&quot;kiprinform&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kiprinform.com/cyprus_news/avstralija-jevakuiruet-grazhdan-s-mv-hondius-na-fone-vspyshki-andskogo-hantavirusa/ |title=Австралия эвакуирует граждан с MV Hondius на фоне вспышки андского хантавируса |publisher=Кипр информ |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Пасля эвакуацыя. Новыя выпадкі (з 12 мая)===
12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў [[Мадрыд]]зе. Умужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту&lt;ref name=&quot;euronews-12may&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.euronews.com/health/2026/05/12/dutch-hospital-workers-quarantined-after-faulty-procedure-treating-hantavirus-patient |title=Hantavirus outbreak latest: Spain confirms one new case amongst evacuees |publisher=Euronews |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc ў [[Неймеген]]е 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая&lt;ref name=&quot;nltimes-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://nltimes.nl/2026/05/11/hantavirus-12-radboud-hospital-workers-quarantine-due-slack-safety-measures |title=Hantavirus: 12 Radboud hospital workers to quarantine due to slack safety measures |publisher=NL Times |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;usnews-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/planes-with-hantavirus-cruise-passengers-land-in-the-netherlands-hospital-quarantines-12 |title=Dutch Hospital Quarantines 12 Over Breach of Hantavirus Protocol |publisher=[[U.S. News &amp; World Report]] |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Выпадкі захворвання ==
Станам на 11 мая 2026 года:
* '''Смяротныя зыходы (3)''': пажылая пара з Нідэрландаў (мужчына 70 гадоў памёр 11 красавіка на борце; жанчына 69 гадоў памерла 26 красавіка ў ПАР) і грамадзянін (грамадзянка) Германіі (памёр/памерла 2 мая на борце).&lt;ref name=&quot;kommersant-deaths&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8637011 |title=Эвакуация пассажиров круизного лайнера MV Hondius |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* '''Крытычны/цяжкі стан''': 69-гадовы брытанец у рэанімацыі ў Яганэсбургу (стан паляпшаецца); грамадзянін Швейцарыі шпіталізаваны ў Цюрыху (станоўчы тэст ад 6 мая).
* '''Лёгкі стан''': трое пасажыраў з сімптомамі лёгкай ступені.
* '''Падазроныя выпадкі''': адзін грамадзянін Вялікабрытаніі на Трыстан-да-Кунья; жанчына з [[Алікантэ]] (Іспанія), якая ляцела рэйсам з Яганэсбурга; грамадзяне ў Сінгапуры і Францыі; кантактная асоба ў бальніцы Hospital Clínic (Барселона); грамадзяне ў Сінгапуры і Францыі&lt;ref name=&quot;m24&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.m24.ru/videos/za-rubezhom/10052026/899253 |title=Судно MV Hondius прибыло в порт на Канарских островах |publisher=Москва 24 |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abcspain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.abcspain.ru/news/ispaniya-usilivaet-mery-posle-vspyshki-khantavirusa-na-kruiznom-sudne-mv-hondius/ |title=Испания усиливает меры после вспышки хантавируса на круизном судне MV Hondius |publisher=ABCSpain.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kp-spain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kp.ru/daily/277781/5247190 |title=В Испании зафиксировано два новых случая заражения хантавирусом |publisher=[[Комсомольская правда]] |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

З трох смяротных зыходаў на момант 9 мая два лабараторна пацверджаныя як выкліканыя вірусам Андэс, адзін застаецца пад следствам. Пацверджаныя інфікаваныя пацыенты знаходзіліся ў ПАР, Нідэрландах і Швейцарыі.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npr-spain&quot;/&gt;

==Міжнародная рэакцыя ==

=== СААЗ ===
Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар [[Тэдрас Аданам Гебрэесус]] ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з [[COVID-19]], паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымлівае лячэнне.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;

=== Аргенціна ===
6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, [[Сенегал]]у, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt;

=== ЗША ===
[[ЗША]] актывавалі Цэнтр экстранных аперацый і накіравалі групу эпідэміёлагаў на Тэнэрыфэ. Выбліск хантавіруса класіфікавалі як надзвычайную сітуацыю. Паводле звестак на 8 мая, не менш за дзевяць жыхароў ЗША з шасці штатаў праходзілі маніторынг. 17 амерыканскіх грамадзян заставаліся на борце. Амерыканскія пасажыры, знятыя з судна, павінны былі быць накіраваныя ў Нацыянальны каранцінны блок пры медыцынскім цэнтры ўніверсітэта Небраскі — адзіная ў ЗША федэральна фінансаваная каранцінная ўстанова з 20 ізаляванымі боксамі з адмоўным ціскам паветра.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ria&quot;&gt;{{cite web |url=https://ria.ru/20260508/khantavirus--2091344562.html |title=Роспотребнадзор рассказал о варианте хантавируса, выявленном в России |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Нідэрланды ===
Нідэрланды як краіна сцяга судна ўзялі на сябе каардынацыю дапамогі людзям на борце. Міністэрства замежных спраў апублікавала адпаведную заяву. 5 мая авіякампанія [[KLM]] была паведамлена аб тым, што загінулая нідэрландка кароткачасова знаходзілася ў салоне аднаго з яе самалётаў у Яганэсбургу 25 красавіка, пасля чаго была знятая з рэйса як занадта цяжкахворая. Авіякампанія апавясціла пасажыраў таго рэйса. Двое эвакуяваных 6 мая былі пераведзены ў бальніцы Нідэрландаў.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Расія ===
[[Расспажыўнагляд]] заявіў, што трымае сітуацыю пад кантролем і запытаў дадатковую інфармацыю ў профільнага ведамства Нідэрландаў. Адзін расіянін уваходзіў у склад экіпажа MV Hondius і на момант публікацыі не выяўляе сімптомаў захворвання. Варыянт хантавіруса, які апынуўся ў Расіі (гемарагічная ліхаманка з нырачным сіндромам — ГЛНС), не перадаецца паміж людзьмі, а эпідэміялагічная абстаноўка па ГЛНС у краіне стабільная. Пры гэтым Расспажыўнагляд падкрэсліў гатоўнасць да сцэнару з завозам хантавірасаў андскага тыпу: у Расіі маюцца айчынныя тэст-сістэмы для дыягностыкі.&lt;ref name=&quot;ria&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;teleport&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.teleport2001.ru/news/2026-05-09/213856-prirodnye-ochagi-khantavirusa-naydeny-po-vsey-rossii.html |title=Природные очаги хантавируса найдены по всей России |publisher=Телепорт2001 |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Сінгапур ===
Агенцтва інфекцыйных захворванняў Сінгапура ізалявала двух грамадзян (67 і 65 гадоў), якія ляцелі тым жа рэйсам з Яганэсбурга, што і пацверджаны выпадак: у аднаго адзначаўся насмарк, другі заставаўся бессімптомным. Агенцтва ацаніла рызыку для насельніцтва Сінгапура як нізкую.

=== Каба-Вердэ ===
Улады астраўной дзяржавы правялі медыцынскае абследаванне на борце, аднак не мелі рэсурсаў для паўнавартаснай эвакуацыі. Пасажырам не дазволілі сысці на бераг для атрымання меддапамогі на сушы. Пасля эвакуацыі траіх цяжкахворых судна пакінула тэрытарыяльныя воды Каба-Вердэ.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;/&gt;

=== Іншыя краіны ===
Не менш за 12 краін вялі назіранне за асобамі, якія пакінулі судна да пацвярджэння ўспышкі: Аўстралія, [[Канада]], [[Данія]], Германія, Нідэрланды, [[Новая Зеландыя]], [[Сент-Кітс і Невіс]], [[Сінгапур]], [[Швецыя]], Швейцарыя, [[Турцыя]], Вялікабрытанія і [[ЗША]]. Дацкае агенцтва па бяспецы пацыентаў паведаміла, што адзін дацкі грамадзянін вярнуўся дадому ў канцы красавіка і знаходзіўся на самаізаляцыі без сімптомаў. На борце былі таксама грамадзяне [[бельгія|Бельгіі]], [[францыя|Францыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Індыя|Індыі]], [[ірландыя|Ірландыі]], [[японія|Японіі]], [[чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[польшча|Польшчы]], [[партугалія|Партугаліі]], Тайваня і [[украіна|Украіны]].&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;/&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Пандэмія COVID-19]]
* [[Успышка COVID-19 на Diamond Princess]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.cdc.gov/media/releases/2026-hantavirus-confirmed-cruise-ship.html |title=Statement on the M/V Hondius Cruise Ship |publisher=ЦКЗ США |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |lang=en}}
* {{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |lang=ru}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Май 2026 года]]</text>
      <sha1>ppofe287urib9799us0tjh7984jucze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141253</id>
      <parentid>5141252</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пасля эвакуацыя. Новыя выпадкі (з 12 мая) */</comment>
      <origin>5141253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42880" sha1="o8eivyscst1l44s0tvuk8rskqfxd5wm" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
[[File:2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg|міні|300пкс|Судна MV Hondius у чэрвені 2025 года.]]
У красавіку—маі [[2026]] года на борце [[нідэрланды|нідэрландскага]] экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па [[Атлантычны акіян|Паўднёвай Атлантыцы]] адбылася ўспышка [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканая [[вірус Андэс|вірусам Андэс]]. Па даных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў [[Аргенціна|Аргенціне]] (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://gxpnews.net/2026/05/v-argentine-zafiksirovali-krupnejshuyu-za-poslednee-desyatiletie-vspyshku-hantavirusa/ |title=В Аргентине зафиксировали крупнейшую за последнее десятилетие вспышку хантавируса |publisher=GxP News |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Перадгісторыя ==
=== Судна MV Hondius ===
MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у [[Антарктыка|Антарктыку]] і [[Арктыка|Арктыку]].&lt;ref name=&quot;oceanwide&quot;&gt;{{cite web |url=https://oceanwide-expeditions.com/de/unsere-schiffe/m-v-hondius-1 |title=M/V Hondius |publisher=Oceanwide Expeditions |access-date=2026-05-09 |lang=de}}&lt;/ref&gt;

=== Вірус Андэс ===
[[Хантавірус]]ы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. [[Вірус Андэс]] (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/social/2026/05/08/22904701.shtml |title=Вспышка хантавируса: в каких странах его обнаружили, какие симптомы |publisher=[[Газета.ру]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.&lt;ref name=&quot;livescience&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.livescience.com/health/live/hantivirus-cruise-friday-may-8 |title=Hantavirus cruise live updates |publisher=Live Science |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне ===
Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vedomosti&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2026/05/07/1195788-vspishka-hantavirusa |title=В Аргентине произошла крупная вспышка хантавируса |publisher=[[Ведомости]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Храналогія падзей==

=== Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы ===
Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па [[Чылі]], [[Уругвай|Уругваі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю [[Неукен (правінцыя)|Неукен]], а таксама наведала правінцыю [[Місьёнес (правінцыя)|Місьёнес]] — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/07/world/hantavirus-ship-tenerife-outbreak-intl |title=From US to Singapore, countries race to track hantavirus |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-passengers-monitored-us-worldwide/ |title=5 U.S. states monitoring passengers who departed cruise ship stricken by hantavirus |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі [[Вогненная Зямля (правінцыя)|Вогненная Зямля]], з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

=== Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) ===
1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з [[Ушуая|Ушуаі]]. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]], [[Паўднёвая Георгія|Паўднёвай Георгіі]], [[Трыстан-да-Кунья (астравы)|Трыстан-да-Кунья]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Востраў Ушэсця|востраве Ушэсця]] і [[астравы Зялёнага Мыса|Каба-Вердэ]], з канчатковым пунктам на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.&lt;ref name=&quot;cbc-timeline&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/world/hantavirus-outbreak-timeline-cruise-ship-9.7190889 |title=A timeline of the deadly hantavirus outbreak that unfolded on a cruise ship |publisher=[[CBC News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.&lt;ref name=&quot;tristan&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод якія сышлі на бераг былі грамадзяне [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Нідэрландаў і краін [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].&lt;ref name=&quot;npr-passengers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/07/nx-s1-5814632/passengers-left-ship-hantavirus-st-helena |title=Health officials track dozens who left hantavirus-stricken ship after 1st fatality |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;&gt;{{cite web |url=https://theblueprint.ru/news/39610 |title=Более 20 человек успели сойти с круизного лайнера MV Hondius, где зафиксировали вспышку хантавируса |publisher=The Blueprint |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у [[Яганэсбург]]; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite web |url=https://time.com/article/2026/05/07/countries-hantavirus-hondius-cruise-ship/ |title=What Countries Are Linked to the Hantavirus Outbreak? |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця у [[ПАР]] і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю. Да 8 мая яго стан ацэньваўся як паляпшаецца.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;&gt;{{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) ===
2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з [[Міжнародныя медыка-санітарныя правілы|ММСП]]. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) [[Германія|Германіі]]: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на [[Тэнэрыфэ]].&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;livescience&quot;/&gt;

4 мая судна ўстала на якар у [[Прая|Праі]] (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўкі і высадкі пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bfm.ru/news/605619 |title=Состояние пассажиров лайнера MV Hondius оценивается как стабильное |publisher=[[BFM.ru]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8634830 |title=Хантавирус на лайнере MV Hondius: три погибших и новые случаи |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў [[Амстэрдам]] праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на [[Гран-Канарыя|Гран-Канарыі]] для дазапраўкі пасля адмовы [[Марока]] ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.&lt;ref name=&quot;cnn-may5&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/05/africa/cruise-ship-hantavirus-who-intl |title=Hantavirus cruise ship heads for Spain's Canary Islands |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-05 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;

Таксама 6 мая [[Швейцарыя]] пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы [[Цюрых]]а: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляе сімптомаў, што дадаткова пацвярджае нізкую заразнасць віруса.&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) ===
6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/hantavirus-live-updates-mv-hondius-canary-islands/?id=132746955 |title=Hantavirus live updates: CDC will bring Americans back to quarantine unit |publisher=[[ABC News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій [[Марыя Ван Керкхове]] пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае выбліск віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;docunion&quot;&gt;{{cite web |url=https://docunion.ru/news/chislo-sluchaev-zarazheniya-hantavirusom-na-lajnere-mv-hondius-vyroslo-do-semi |title=Число случаев заражения хантавирусом на лайнере MV Hondius выросло до семи |publisher=Docunion |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў [[Жэнева|Жэневе]] пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі [[COVID-19]].&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.&lt;ref name=&quot;npr-spain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/08/g-s1-121055/spain-readies-for-evacuations |title=Spain readies for evacuations as a hantavirus-hit cruise ship heads for Canary Islands |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) ===
Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян [[Іспанія|Іспаніі]] на каранцін у ваенным шпіталі ў [[Мадрыд]]зе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.&lt;ref name=&quot;cbsnews-evac&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-americans-us-evacuation-flight/ |title=U.S. plans evacuation flight for Americans on cruise ship in hantavirus outbreak |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hitech-mail&quot;&gt;{{cite web |url=https://hi-tech.mail.ru/articles/147430-chto-izvestno-pro-lajner-mv-hondius-i-vspyshku-hantavirusa/ |title=Что известно про лайнер MV Hondius и вспышку хантавируса |publisher=Hi-Tech Mail.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tvc.ru/news/342704 Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера]&lt;/ref&gt;

Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/6/canary-islands-refuses-to-allow-mv-hondius-with-hantavirus-to-dock |title=Three people evacuated from hantavirus-hit cruise ship in the Atlantic |publisher=[[Аль-Джазира]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі&lt;ref name=&quot;rt-reysy&quot;&gt;{{cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1630175-voz-hondius-evakuatsiya-reysy |title=Глава ВОЗ: для эвакуации пассажиров лайнера Hondius организуют десять рейсов |publisher=[[RT]] |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

11 мая эвакуацыя завершана&lt;ref name=&quot;kiprinform&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kiprinform.com/cyprus_news/avstralija-jevakuiruet-grazhdan-s-mv-hondius-na-fone-vspyshki-andskogo-hantavirusa/ |title=Австралия эвакуирует граждан с MV Hondius на фоне вспышки андского хантавируса |publisher=Кипр информ |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая)===
12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў [[Мадрыд]]зе. Умужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту&lt;ref name=&quot;euronews-12may&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.euronews.com/health/2026/05/12/dutch-hospital-workers-quarantined-after-faulty-procedure-treating-hantavirus-patient |title=Hantavirus outbreak latest: Spain confirms one new case amongst evacuees |publisher=Euronews |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc ў [[Неймеген]]е 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая&lt;ref name=&quot;nltimes-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://nltimes.nl/2026/05/11/hantavirus-12-radboud-hospital-workers-quarantine-due-slack-safety-measures |title=Hantavirus: 12 Radboud hospital workers to quarantine due to slack safety measures |publisher=NL Times |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;usnews-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/planes-with-hantavirus-cruise-passengers-land-in-the-netherlands-hospital-quarantines-12 |title=Dutch Hospital Quarantines 12 Over Breach of Hantavirus Protocol |publisher=[[U.S. News &amp; World Report]] |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Выпадкі захворвання ==
Станам на 11 мая 2026 года:
* '''Смяротныя зыходы (3)''': пажылая пара з Нідэрландаў (мужчына 70 гадоў памёр 11 красавіка на борце; жанчына 69 гадоў памерла 26 красавіка ў ПАР) і грамадзянін (грамадзянка) Германіі (памёр/памерла 2 мая на борце).&lt;ref name=&quot;kommersant-deaths&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8637011 |title=Эвакуация пассажиров круизного лайнера MV Hondius |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* '''Крытычны/цяжкі стан''': 69-гадовы брытанец у рэанімацыі ў Яганэсбургу (стан паляпшаецца); грамадзянін Швейцарыі шпіталізаваны ў Цюрыху (станоўчы тэст ад 6 мая).
* '''Лёгкі стан''': трое пасажыраў з сімптомамі лёгкай ступені.
* '''Падазроныя выпадкі''': адзін грамадзянін Вялікабрытаніі на Трыстан-да-Кунья; жанчына з [[Алікантэ]] (Іспанія), якая ляцела рэйсам з Яганэсбурга; грамадзяне ў Сінгапуры і Францыі; кантактная асоба ў бальніцы Hospital Clínic (Барселона); грамадзяне ў Сінгапуры і Францыі&lt;ref name=&quot;m24&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.m24.ru/videos/za-rubezhom/10052026/899253 |title=Судно MV Hondius прибыло в порт на Канарских островах |publisher=Москва 24 |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abcspain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.abcspain.ru/news/ispaniya-usilivaet-mery-posle-vspyshki-khantavirusa-na-kruiznom-sudne-mv-hondius/ |title=Испания усиливает меры после вспышки хантавируса на круизном судне MV Hondius |publisher=ABCSpain.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kp-spain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kp.ru/daily/277781/5247190 |title=В Испании зафиксировано два новых случая заражения хантавирусом |publisher=[[Комсомольская правда]] |date=2026-05-10 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

З трох смяротных зыходаў на момант 9 мая два лабараторна пацверджаныя як выкліканыя вірусам Андэс, адзін застаецца пад следствам. Пацверджаныя інфікаваныя пацыенты знаходзіліся ў ПАР, Нідэрландах і Швейцарыі.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npr-spain&quot;/&gt;

==Міжнародная рэакцыя ==

=== СААЗ ===
Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар [[Тэдрас Аданам Гебрэесус]] ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з [[COVID-19]], паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымлівае лячэнне.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;

=== Аргенціна ===
6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, [[Сенегал]]у, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt;

=== ЗША ===
[[ЗША]] актывавалі Цэнтр экстранных аперацый і накіравалі групу эпідэміёлагаў на Тэнэрыфэ. Выбліск хантавіруса класіфікавалі як надзвычайную сітуацыю. Паводле звестак на 8 мая, не менш за дзевяць жыхароў ЗША з шасці штатаў праходзілі маніторынг. 17 амерыканскіх грамадзян заставаліся на борце. Амерыканскія пасажыры, знятыя з судна, павінны былі быць накіраваныя ў Нацыянальны каранцінны блок пры медыцынскім цэнтры ўніверсітэта Небраскі — адзіная ў ЗША федэральна фінансаваная каранцінная ўстанова з 20 ізаляванымі боксамі з адмоўным ціскам паветра.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ria&quot;&gt;{{cite web |url=https://ria.ru/20260508/khantavirus--2091344562.html |title=Роспотребнадзор рассказал о варианте хантавируса, выявленном в России |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Нідэрланды ===
Нідэрланды як краіна сцяга судна ўзялі на сябе каардынацыю дапамогі людзям на борце. Міністэрства замежных спраў апублікавала адпаведную заяву. 5 мая авіякампанія [[KLM]] была паведамлена аб тым, што загінулая нідэрландка кароткачасова знаходзілася ў салоне аднаго з яе самалётаў у Яганэсбургу 25 красавіка, пасля чаго была знятая з рэйса як занадта цяжкахворая. Авіякампанія апавясціла пасажыраў таго рэйса. Двое эвакуяваных 6 мая былі пераведзены ў бальніцы Нідэрландаў.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Расія ===
[[Расспажыўнагляд]] заявіў, што трымае сітуацыю пад кантролем і запытаў дадатковую інфармацыю ў профільнага ведамства Нідэрландаў. Адзін расіянін уваходзіў у склад экіпажа MV Hondius і на момант публікацыі не выяўляе сімптомаў захворвання. Варыянт хантавіруса, які апынуўся ў Расіі (гемарагічная ліхаманка з нырачным сіндромам — ГЛНС), не перадаецца паміж людзьмі, а эпідэміялагічная абстаноўка па ГЛНС у краіне стабільная. Пры гэтым Расспажыўнагляд падкрэсліў гатоўнасць да сцэнару з завозам хантавірасаў андскага тыпу: у Расіі маюцца айчынныя тэст-сістэмы для дыягностыкі.&lt;ref name=&quot;ria&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;teleport&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.teleport2001.ru/news/2026-05-09/213856-prirodnye-ochagi-khantavirusa-naydeny-po-vsey-rossii.html |title=Природные очаги хантавируса найдены по всей России |publisher=Телепорт2001 |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Сінгапур ===
Агенцтва інфекцыйных захворванняў Сінгапура ізалявала двух грамадзян (67 і 65 гадоў), якія ляцелі тым жа рэйсам з Яганэсбурга, што і пацверджаны выпадак: у аднаго адзначаўся насмарк, другі заставаўся бессімптомным. Агенцтва ацаніла рызыку для насельніцтва Сінгапура як нізкую.

=== Каба-Вердэ ===
Улады астраўной дзяржавы правялі медыцынскае абследаванне на борце, аднак не мелі рэсурсаў для паўнавартаснай эвакуацыі. Пасажырам не дазволілі сысці на бераг для атрымання меддапамогі на сушы. Пасля эвакуацыі траіх цяжкахворых судна пакінула тэрытарыяльныя воды Каба-Вердэ.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;/&gt;

=== Іншыя краіны ===
Не менш за 12 краін вялі назіранне за асобамі, якія пакінулі судна да пацвярджэння ўспышкі: Аўстралія, [[Канада]], [[Данія]], Германія, Нідэрланды, [[Новая Зеландыя]], [[Сент-Кітс і Невіс]], [[Сінгапур]], [[Швецыя]], Швейцарыя, [[Турцыя]], Вялікабрытанія і [[ЗША]]. Дацкае агенцтва па бяспецы пацыентаў паведаміла, што адзін дацкі грамадзянін вярнуўся дадому ў канцы красавіка і знаходзіўся на самаізаляцыі без сімптомаў. На борце былі таксама грамадзяне [[бельгія|Бельгіі]], [[францыя|Францыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Індыя|Індыі]], [[ірландыя|Ірландыі]], [[японія|Японіі]], [[чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[польшча|Польшчы]], [[партугалія|Партугаліі]], Тайваня і [[украіна|Украіны]].&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;/&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Пандэмія COVID-19]]
* [[Успышка COVID-19 на Diamond Princess]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.cdc.gov/media/releases/2026-hantavirus-confirmed-cruise-ship.html |title=Statement on the M/V Hondius Cruise Ship |publisher=ЦКЗ США |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |lang=en}}
* {{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |lang=ru}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Май 2026 года]]</text>
      <sha1>o8eivyscst1l44s0tvuk8rskqfxd5wm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141255</id>
      <parentid>5141253</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Выпадкі захворвання */</comment>
      <origin>5141255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40547" sha1="ner6kb7g3y4n2zcu1pzudqiz2ugi9ud" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
[[File:2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg|міні|300пкс|Судна MV Hondius у чэрвені 2025 года.]]
У красавіку—маі [[2026]] года на борце [[нідэрланды|нідэрландскага]] экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па [[Атлантычны акіян|Паўднёвай Атлантыцы]] адбылася ўспышка [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканая [[вірус Андэс|вірусам Андэс]]. Па даных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў [[Аргенціна|Аргенціне]] (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://gxpnews.net/2026/05/v-argentine-zafiksirovali-krupnejshuyu-za-poslednee-desyatiletie-vspyshku-hantavirusa/ |title=В Аргентине зафиксировали крупнейшую за последнее десятилетие вспышку хантавируса |publisher=GxP News |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Перадгісторыя ==
=== Судна MV Hondius ===
MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у [[Антарктыка|Антарктыку]] і [[Арктыка|Арктыку]].&lt;ref name=&quot;oceanwide&quot;&gt;{{cite web |url=https://oceanwide-expeditions.com/de/unsere-schiffe/m-v-hondius-1 |title=M/V Hondius |publisher=Oceanwide Expeditions |access-date=2026-05-09 |lang=de}}&lt;/ref&gt;

=== Вірус Андэс ===
[[Хантавірус]]ы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. [[Вірус Андэс]] (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/social/2026/05/08/22904701.shtml |title=Вспышка хантавируса: в каких странах его обнаружили, какие симптомы |publisher=[[Газета.ру]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.&lt;ref name=&quot;livescience&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.livescience.com/health/live/hantivirus-cruise-friday-may-8 |title=Hantavirus cruise live updates |publisher=Live Science |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне ===
Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vedomosti&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2026/05/07/1195788-vspishka-hantavirusa |title=В Аргентине произошла крупная вспышка хантавируса |publisher=[[Ведомости]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Храналогія падзей==

=== Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы ===
Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па [[Чылі]], [[Уругвай|Уругваі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю [[Неукен (правінцыя)|Неукен]], а таксама наведала правінцыю [[Місьёнес (правінцыя)|Місьёнес]] — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/07/world/hantavirus-ship-tenerife-outbreak-intl |title=From US to Singapore, countries race to track hantavirus |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-passengers-monitored-us-worldwide/ |title=5 U.S. states monitoring passengers who departed cruise ship stricken by hantavirus |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі [[Вогненная Зямля (правінцыя)|Вогненная Зямля]], з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

=== Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) ===
1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з [[Ушуая|Ушуаі]]. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]], [[Паўднёвая Георгія|Паўднёвай Георгіі]], [[Трыстан-да-Кунья (астравы)|Трыстан-да-Кунья]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Востраў Ушэсця|востраве Ушэсця]] і [[астравы Зялёнага Мыса|Каба-Вердэ]], з канчатковым пунктам на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.&lt;ref name=&quot;cbc-timeline&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/world/hantavirus-outbreak-timeline-cruise-ship-9.7190889 |title=A timeline of the deadly hantavirus outbreak that unfolded on a cruise ship |publisher=[[CBC News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.&lt;ref name=&quot;tristan&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод якія сышлі на бераг былі грамадзяне [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Нідэрландаў і краін [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].&lt;ref name=&quot;npr-passengers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/07/nx-s1-5814632/passengers-left-ship-hantavirus-st-helena |title=Health officials track dozens who left hantavirus-stricken ship after 1st fatality |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;&gt;{{cite web |url=https://theblueprint.ru/news/39610 |title=Более 20 человек успели сойти с круизного лайнера MV Hondius, где зафиксировали вспышку хантавируса |publisher=The Blueprint |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у [[Яганэсбург]]; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite web |url=https://time.com/article/2026/05/07/countries-hantavirus-hondius-cruise-ship/ |title=What Countries Are Linked to the Hantavirus Outbreak? |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця у [[ПАР]] і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю. Да 8 мая яго стан ацэньваўся як паляпшаецца.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;&gt;{{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) ===
2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з [[Міжнародныя медыка-санітарныя правілы|ММСП]]. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) [[Германія|Германіі]]: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на [[Тэнэрыфэ]].&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;livescience&quot;/&gt;

4 мая судна ўстала на якар у [[Прая|Праі]] (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўкі і высадкі пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bfm.ru/news/605619 |title=Состояние пассажиров лайнера MV Hondius оценивается как стабильное |publisher=[[BFM.ru]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8634830 |title=Хантавирус на лайнере MV Hondius: три погибших и новые случаи |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў [[Амстэрдам]] праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на [[Гран-Канарыя|Гран-Канарыі]] для дазапраўкі пасля адмовы [[Марока]] ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.&lt;ref name=&quot;cnn-may5&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/05/africa/cruise-ship-hantavirus-who-intl |title=Hantavirus cruise ship heads for Spain's Canary Islands |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-05 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;

Таксама 6 мая [[Швейцарыя]] пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы [[Цюрых]]а: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляе сімптомаў, што дадаткова пацвярджае нізкую заразнасць віруса.&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) ===
6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/hantavirus-live-updates-mv-hondius-canary-islands/?id=132746955 |title=Hantavirus live updates: CDC will bring Americans back to quarantine unit |publisher=[[ABC News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій [[Марыя Ван Керкхове]] пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае выбліск віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;docunion&quot;&gt;{{cite web |url=https://docunion.ru/news/chislo-sluchaev-zarazheniya-hantavirusom-na-lajnere-mv-hondius-vyroslo-do-semi |title=Число случаев заражения хантавирусом на лайнере MV Hondius выросло до семи |publisher=Docunion |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў [[Жэнева|Жэневе]] пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі [[COVID-19]].&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.&lt;ref name=&quot;npr-spain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/08/g-s1-121055/spain-readies-for-evacuations |title=Spain readies for evacuations as a hantavirus-hit cruise ship heads for Canary Islands |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) ===
Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян [[Іспанія|Іспаніі]] на каранцін у ваенным шпіталі ў [[Мадрыд]]зе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.&lt;ref name=&quot;cbsnews-evac&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-americans-us-evacuation-flight/ |title=U.S. plans evacuation flight for Americans on cruise ship in hantavirus outbreak |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hitech-mail&quot;&gt;{{cite web |url=https://hi-tech.mail.ru/articles/147430-chto-izvestno-pro-lajner-mv-hondius-i-vspyshku-hantavirusa/ |title=Что известно про лайнер MV Hondius и вспышку хантавируса |publisher=Hi-Tech Mail.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tvc.ru/news/342704 Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера]&lt;/ref&gt;

Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/6/canary-islands-refuses-to-allow-mv-hondius-with-hantavirus-to-dock |title=Three people evacuated from hantavirus-hit cruise ship in the Atlantic |publisher=[[Аль-Джазира]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі&lt;ref name=&quot;rt-reysy&quot;&gt;{{cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1630175-voz-hondius-evakuatsiya-reysy |title=Глава ВОЗ: для эвакуации пассажиров лайнера Hondius организуют десять рейсов |publisher=[[RT]] |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

11 мая эвакуацыя завершана&lt;ref name=&quot;kiprinform&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kiprinform.com/cyprus_news/avstralija-jevakuiruet-grazhdan-s-mv-hondius-na-fone-vspyshki-andskogo-hantavirusa/ |title=Австралия эвакуирует граждан с MV Hondius на фоне вспышки андского хантавируса |publisher=Кипр информ |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая)===
12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў [[Мадрыд]]зе. Умужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту&lt;ref name=&quot;euronews-12may&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.euronews.com/health/2026/05/12/dutch-hospital-workers-quarantined-after-faulty-procedure-treating-hantavirus-patient |title=Hantavirus outbreak latest: Spain confirms one new case amongst evacuees |publisher=Euronews |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc ў [[Неймеген]]е 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая&lt;ref name=&quot;nltimes-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://nltimes.nl/2026/05/11/hantavirus-12-radboud-hospital-workers-quarantine-due-slack-safety-measures |title=Hantavirus: 12 Radboud hospital workers to quarantine due to slack safety measures |publisher=NL Times |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;usnews-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/planes-with-hantavirus-cruise-passengers-land-in-the-netherlands-hospital-quarantines-12 |title=Dutch Hospital Quarantines 12 Over Breach of Hantavirus Protocol |publisher=[[U.S. News &amp; World Report]] |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Выпадкі захворвання ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Краіны !! Пацверджана !!Падазрэнні !! Смерці
|-
| {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}|| 2 || 0 || 2 
|-
| {{Сцягафікацыя|Германія}} || 2 || 0 || 1 
|-
| {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 1 || 1 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || 1 || 0 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|Францыя}} || 1 || 0 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|ЗША}}|| 1 || 1 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 1 || 0 || 0 
|-
! Усяго !! 9 !! 2 !! 3 
|}

==Міжнародная рэакцыя ==

=== СААЗ ===
Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар [[Тэдрас Аданам Гебрэесус]] ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з [[COVID-19]], паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымлівае лячэнне.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;

=== Аргенціна ===
6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, [[Сенегал]]у, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt;

=== ЗША ===
[[ЗША]] актывавалі Цэнтр экстранных аперацый і накіравалі групу эпідэміёлагаў на Тэнэрыфэ. Выбліск хантавіруса класіфікавалі як надзвычайную сітуацыю. Паводле звестак на 8 мая, не менш за дзевяць жыхароў ЗША з шасці штатаў праходзілі маніторынг. 17 амерыканскіх грамадзян заставаліся на борце. Амерыканскія пасажыры, знятыя з судна, павінны былі быць накіраваныя ў Нацыянальны каранцінны блок пры медыцынскім цэнтры ўніверсітэта Небраскі — адзіная ў ЗША федэральна фінансаваная каранцінная ўстанова з 20 ізаляванымі боксамі з адмоўным ціскам паветра.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ria&quot;&gt;{{cite web |url=https://ria.ru/20260508/khantavirus--2091344562.html |title=Роспотребнадзор рассказал о варианте хантавируса, выявленном в России |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Нідэрланды ===
Нідэрланды як краіна сцяга судна ўзялі на сябе каардынацыю дапамогі людзям на борце. Міністэрства замежных спраў апублікавала адпаведную заяву. 5 мая авіякампанія [[KLM]] была паведамлена аб тым, што загінулая нідэрландка кароткачасова знаходзілася ў салоне аднаго з яе самалётаў у Яганэсбургу 25 красавіка, пасля чаго была знятая з рэйса як занадта цяжкахворая. Авіякампанія апавясціла пасажыраў таго рэйса. Двое эвакуяваных 6 мая былі пераведзены ў бальніцы Нідэрландаў.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Расія ===
[[Расспажыўнагляд]] заявіў, што трымае сітуацыю пад кантролем і запытаў дадатковую інфармацыю ў профільнага ведамства Нідэрландаў. Адзін расіянін уваходзіў у склад экіпажа MV Hondius і на момант публікацыі не выяўляе сімптомаў захворвання. Варыянт хантавіруса, які апынуўся ў Расіі (гемарагічная ліхаманка з нырачным сіндромам — ГЛНС), не перадаецца паміж людзьмі, а эпідэміялагічная абстаноўка па ГЛНС у краіне стабільная. Пры гэтым Расспажыўнагляд падкрэсліў гатоўнасць да сцэнару з завозам хантавірасаў андскага тыпу: у Расіі маюцца айчынныя тэст-сістэмы для дыягностыкі.&lt;ref name=&quot;ria&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;teleport&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.teleport2001.ru/news/2026-05-09/213856-prirodnye-ochagi-khantavirusa-naydeny-po-vsey-rossii.html |title=Природные очаги хантавируса найдены по всей России |publisher=Телепорт2001 |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Сінгапур ===
Агенцтва інфекцыйных захворванняў Сінгапура ізалявала двух грамадзян (67 і 65 гадоў), якія ляцелі тым жа рэйсам з Яганэсбурга, што і пацверджаны выпадак: у аднаго адзначаўся насмарк, другі заставаўся бессімптомным. Агенцтва ацаніла рызыку для насельніцтва Сінгапура як нізкую.

=== Каба-Вердэ ===
Улады астраўной дзяржавы правялі медыцынскае абследаванне на борце, аднак не мелі рэсурсаў для паўнавартаснай эвакуацыі. Пасажырам не дазволілі сысці на бераг для атрымання меддапамогі на сушы. Пасля эвакуацыі траіх цяжкахворых судна пакінула тэрытарыяльныя воды Каба-Вердэ.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;/&gt;

=== Іншыя краіны ===
Не менш за 12 краін вялі назіранне за асобамі, якія пакінулі судна да пацвярджэння ўспышкі: Аўстралія, [[Канада]], [[Данія]], Германія, Нідэрланды, [[Новая Зеландыя]], [[Сент-Кітс і Невіс]], [[Сінгапур]], [[Швецыя]], Швейцарыя, [[Турцыя]], Вялікабрытанія і [[ЗША]]. Дацкае агенцтва па бяспецы пацыентаў паведаміла, што адзін дацкі грамадзянін вярнуўся дадому ў канцы красавіка і знаходзіўся на самаізаляцыі без сімптомаў. На борце былі таксама грамадзяне [[бельгія|Бельгіі]], [[францыя|Францыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Індыя|Індыі]], [[ірландыя|Ірландыі]], [[японія|Японіі]], [[чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[польшча|Польшчы]], [[партугалія|Партугаліі]], Тайваня і [[украіна|Украіны]].&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;/&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Пандэмія COVID-19]]
* [[Успышка COVID-19 на Diamond Princess]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.cdc.gov/media/releases/2026-hantavirus-confirmed-cruise-ship.html |title=Statement on the M/V Hondius Cruise Ship |publisher=ЦКЗ США |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |lang=en}}
* {{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |lang=ru}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Май 2026 года]]</text>
      <sha1>ner6kb7g3y4n2zcu1pzudqiz2ugi9ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Псеўданім</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807675</id>
    <revision>
      <id>5141148</id>
      <parentid>5140863</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28844-68</username>
        <id>168078</id>
      </contributor>
      <comment>Дадаў катэгорыі</comment>
      <origin>5141148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11525" sha1="g7alpmp2pfgcwd2tl1e841y323c5sb6" xml:space="preserve">[[Файл:Yanka Kupala ('20 of XX c.)-2.jpg|міні|[[Янка Купала]] — Найбольш вядомы беларускі літаратурны псеўданімаў Івана Луцэвіча]]
'''Псеўдані́м''' (ад {{lang-grc|ψευδής}} — «несапраўдны, фальшывы» і {{lang-grc|ὄνομα}} — «імя») — подпіс або імя, якім асоба замяняе сваё сапраўднае [[імя]] ці [[прозвішча]].&lt;ref name=&quot;belenc&quot;&gt;Саламевіч, І. У. Псеўданім / І. У. Саламевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 99. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).&lt;/ref&gt; Найчасцей псеўданімы ўжываюцца ў [[Літаратура|літаратуры]], [[Журналістыка|журналістыцы]], [[Мастацтва|мастацтве]], [[Тэатр|тэатры]], [[кіно]] і іншых сферах публічнай дзейнасці.

Псеўданім дазваляе аўтару схаваць сапраўднае імя, стварыць асобны творчы вобраз, адрозніць сябе ад іншых асоб з тым самым прозвішчам або ўнікнуць непажаданай увагі. У літаратуры ён можа выступаць не толькі як подпіс, але і як частка [[Літаратурная містыфікацыя|літаратурнай містыфікацыі]] або свядомая «маска» аўтара.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

== Прычыны выкарыстання ==
Прычыны з’яўлення псеўданімаў розныя. Сярод іх — пераслед [[Цэнзура|цэнзуры]], немілагучнасць сапраўднага прозвішча, наяўнасць аднолькавых прозвішчаў, сацыяльныя забабоны, боязь творчага правалу, жаданне захаваць [[інкогніта]] або падкрэсліць пэўныя рысы асобы.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

У асобных выпадках псеўданім становіцца настолькі ўстойлівым, што выцясняе сапраўднае імя аўтара ў грамадскай памяці. Так здарылася з імёнамі [[Мальер|Мальера]], [[Стэндаль|Стэндаля]], [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], [[Вальтэр|Вальтэра]] і многіх іншых дзеячаў культуры.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;
[[Файл:Portrait_of_Voltaire.jpg|міні|[[Вальтэр]] карыстаўся шматлікімі псеўданімамі; вядома пра больш за 160 ягоных псеўданімаў]]
Псеўданім можа паказваць на нацыянальную прыналежнасць, месца нараджэння або жыхарства, рысы характару, творчыя прынцыпы ці эстэтычную пазіцыю. Напрыклад, псеўданім [[Леся Украінка]] падкрэсліваў нацыянальнасць аўтаркі, а псеўданім [[Дзмітрый Мамін-Сібірак|Дз. Мамін-Сібірак]] — геаграфічную прыналежнасць.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

== Віды псеўданімаў ==
Існуе больш за 50 відаў псеўданімаў. Да асноўных належаць уласна псеўданімы, абагульняльныя псеўданімы і крыптанімы.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

'''Уласна псеўданімы''', або '''фіктонімы''', маюць форму звычайнага імя і прозвішча і ствараюць уражанне сапраўднага аўтарскага імя. Да іх належаць, напрыклад, [[Янка Купала]] ў Івана Луцэвіча, [[Якуб Колас]] у Канстанціна Міцкевіча, [[Кузьма Чорны]] ў Мікалая Раманоўскага, [[Максім Танк]] у Яўгена Скурко.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

'''Абагульняльныя псеўданімы''' замяняюць імя аўтара ўказаннем на нацыянальнасць, тэрытарыяльнае паходжанне, сацыяльнае становішча або іншую агульную прыкмету. У беларускай літаратуры да такіх формаў адносяцца, напрыклад, «Беларус», «Максім Беларус», «Янук з-пад Мінска», «Сярожа Пастушок».&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

'''Крыптанімы''' ўтвараюцца з ініцыялаў імя і прозвішча, асобных літар, складоў, скарачэнняў або іх спалучэнняў. Да іх належаць формы тыпу «І. Л.», «Я. К.», «М. Б.», а таксама анаграмы і іншыя спосабы частковага шыфравання сапраўднага імя.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

Асобныя групы складаюць '''калектыўныя псеўданімы''', калі адным імем карыстаецца некалькі аўтараў, а таксама псеўданімы, што маскіруюць пол, нацыянальнасць або прафесію аўтара. У літаратуры вядомыя выпадкі, калі жанчыны бралі мужчынскія псеўданімы, а мужчыны — жаночыя. Такія формы адпаведна называюцца '''псеўдаандронімамі''' і '''псеўдагінімамі'''.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;
[[Файл:George_Sand_by_Nadar,_1864.jpg|міні|[[Жорж Санд]] — псеўданім французскай пісьменніцы Амандыны Аўроры Люсіль Дзюпэн]]

== Псеўданімы ў беларускай культуры ==
На Беларусі псеўданімы пачалі ўжывацца з XVI стагоддзя ў [[Палемічная літаратура|палемічнай літаратуры]]. Сярод ранніх прыкладаў — Стафан Куколь (Тустаноўскі), вядомы як [[Стафан Зізаній]], Марцін Бранеўскі, які карыстаўся імем [[Хрыстафор Філалет]], і [[Мялецій Сматрыцкі]], які падпісваўся як Тэафіл Арфалог.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

Інтэнсіўнае пашырэнне псеўданімаў у беларускай прозе назіраецца з другой паловы XIX стагоддзя. [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]] выдаў паэму «Гутарка пра сваяка» пад подпісам «Białoruska Duda», а [[Кастусь Каліноўскі]] падпісваў газету «[[Мужыцкая праўда]]» як «Jaśko — haspadar z pad Wilni». [[Францішак Багушэвіч]] карыстаўся псеўданімамі «Мацей Бурачок» і «Сымон Рэўка з-пад Барысава».&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

Шмат псеўданімаў выкарыстоўвалася ў газеце «[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]» ў 1906—1915 гадах, у прэсе [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], а таксама ў беларускай літаратуры і журналістыцы з 1920-х гадоў. Уласныя псеўданімы сталі неад’емнай часткай творчага вобраза многіх беларускіх пісьменнікаў: Янкі Купалы, Якуба Коласа, [[Цішка Гартны|Цішкі Гартнага]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]], [[Максім Танк|Максіма Танка]] і іншых.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

== Прававы аспект ==
Псеўданім мае значэнне і ў [[Аўтарскае права|аўтарскім праве]]. [[Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў]] улічвае выпадкі ананімных і псеўданімных твораў, а таксама выпадкі, калі псеўданім не пакідае сумнення ў асобе аўтара.&lt;ref name=&quot;berne&quot;&gt;[https://www.wipo.int/wipolex/en/text/283698 Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works] // [[Сусветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасці]]. Праверана 11 мая 2026.&lt;/ref&gt; Аўтар мае права карыстацца псеўданімам, а рэдакцыі газет і часопісаў павінны захоўваць яго таямніцу.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

== Гл. таксама ==

* [[Ананімны твор|Ананім]]
* [[Аўтар]]
* [[Аўтарскае права]]
* [[Літаратурная містыфікацыя]]
* [[Крыптанім]]
* [[Псеўдаэпіграфіка]]
* [[Сцэнічнае імя]]
* [[Інкогніта]]

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Літаратура ==

* Саламевіч, І. У. Псеўданім / І. У. Саламевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 99. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Масанов, Ю. И. В мире псевдонимов, анонимов и литературных подделок. — М., 1963.
* Дмитриев, В. Г. Замаскированная литература. — М., 1973.
* Дмитриев, В. Г. Скрывавшие свое имя: из истории анонимов и псевдонимов. — 2-е изд. — М., 1977.
* Масанов, И. Ф. Словарь псевдонимов русских писателей, ученых и общественных деятелей. — Т. 1—4. — М., 1956—1960.
* Саламевіч, Я. Слоўнік беларускіх псеўданімаў і крыптанімаў (XVI—XX стст.). — Мн., 1983.
* Świerczyński, S. Polski pseudonim literacki. — Warszawa, 1983.
* Słownik pseudonimów pisarzy polskich. — T. 1—4. — Wrocław, 1994—1996.

== Спасылкі ==

* [https://www.wipo.int/wipolex/en/text/283698 Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў] на сайце [[Сусветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасці|WIPO]]

{{няма катэгорый|date=2026-05-12}}
[[Катэгорыя:Псеўданімы]]
[[Катэгорыя:Ананімнасць]]</text>
      <sha1>g7alpmp2pfgcwd2tl1e841y323c5sb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141151</id>
      <parentid>5141148</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11540" sha1="b0t911gx02pap7b69uxwzv88yt0y4og" xml:space="preserve">[[Файл:Yanka Kupala ('20 of XX c.)-2.jpg|міні|[[Янка Купала]] — Найбольш вядомы беларускі літаратурны псеўданімаў Івана Луцэвіча]]

'''Псеўдані́м''' (ад {{lang-grc|ψευδής}} — «несапраўдны, фальшывы» і {{lang-grc|ὄνομα}} — «імя») — подпіс або імя, якім асоба замяняе сваё сапраўднае [[імя]] ці [[прозвішча]].&lt;ref name=&quot;belenc&quot;&gt;Саламевіч, І. У. Псеўданім / І. У. Саламевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 99. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).&lt;/ref&gt; Найчасцей псеўданімы ўжываюцца ў [[Літаратура|літаратуры]], [[Журналістыка|журналістыцы]], [[Мастацтва|мастацтве]], [[тэатр]]ы, [[кіно]] і іншых сферах публічнай дзейнасці.

Псеўданім дазваляе аўтару схаваць сапраўднае імя, стварыць асобны творчы вобраз, адрозніць сябе ад іншых асоб з тым самым прозвішчам або ўнікнуць непажаданай увагі. У літаратуры ён можа выступаць не толькі як подпіс, але і як частка [[Літаратурная містыфікацыя|літаратурнай містыфікацыі]] або свядомая «маска» аўтара.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

== Прычыны выкарыстання ==
Прычыны з’яўлення псеўданімаў розныя. Сярод іх — пераслед [[Цэнзура|цэнзуры]], немілагучнасць сапраўднага прозвішча, наяўнасць аднолькавых прозвішчаў, сацыяльныя забабоны, боязь творчага правалу, жаданне захаваць [[інкогніта]] або падкрэсліць пэўныя рысы асобы.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

У асобных выпадках псеўданім становіцца настолькі ўстойлівым, што выцясняе сапраўднае імя аўтара ў грамадскай памяці. Так здарылася з імёнамі [[Мальер]]а, [[Стэндаль|Стэндаля]], [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], [[Вальтэр]]а і многіх іншых дзеячаў культуры.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;
[[Файл:Portrait_of_Voltaire.jpg|міні|[[Вальтэр]] карыстаўся шматлікімі псеўданімамі; вядома пра больш за 160 ягоных псеўданімаў]]
Псеўданім можа паказваць на нацыянальную прыналежнасць, месца нараджэння або жыхарства, рысы характару, творчыя прынцыпы ці эстэтычную пазіцыю. Напрыклад, псеўданім [[Леся Украінка]] падкрэсліваў нацыянальнасць аўтаркі, а псеўданім [[Дзмітрый Мамін-Сібірак|Дз. Мамін-Сібірак]] — геаграфічную прыналежнасць.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

== Віды псеўданімаў ==
Існуе больш за 50 відаў псеўданімаў. Да асноўных належаць уласна псеўданімы, абагульняльныя псеўданімы і крыптанімы.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

'''Уласна псеўданімы''', або '''фіктонімы''', маюць форму звычайнага імя і прозвішча і ствараюць уражанне сапраўднага аўтарскага імя. Да іх належаць, напрыклад, [[Янка Купала]] ў Івана Луцэвіча, [[Якуб Колас]] у Канстанціна Міцкевіча, [[Кузьма Чорны]] ў Мікалая Раманоўскага, [[Максім Танк]] у Яўгена Скурко.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

'''Абагульняльныя псеўданімы''' замяняюць імя аўтара ўказаннем на нацыянальнасць, тэрытарыяльнае паходжанне, сацыяльнае становішча або іншую агульную прыкмету. У беларускай літаратуры да такіх формаў адносяцца, напрыклад, «Беларус», «Максім Беларус», «Янук з-пад Мінска», «Сярожа Пастушок».&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

'''Крыптанімы''' ўтвараюцца з ініцыялаў імя і прозвішча, асобных літар, складоў, скарачэнняў або іх спалучэнняў. Да іх належаць формы тыпу «І. Л.», «Я. К.», «М. Б.», а таксама анаграмы і іншыя спосабы частковага шыфравання сапраўднага імя.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

Асобныя групы складаюць '''калектыўныя псеўданімы''', калі адным імем карыстаецца некалькі аўтараў, а таксама псеўданімы, што маскіруюць пол, нацыянальнасць або прафесію аўтара. У літаратуры вядомыя выпадкі, калі жанчыны бралі мужчынскія псеўданімы, а мужчыны — жаночыя. Такія формы адпаведна называюцца '''псеўдаандронімамі''' і '''псеўдагінімамі'''.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;
[[Файл:George_Sand_by_Nadar,_1864.jpg|міні|[[Жорж Санд]] — псеўданім французскай пісьменніцы Амандыны Аўроры Люсіль Дзюпэн]]

== Псеўданімы ў беларускай культуры ==
На Беларусі псеўданімы пачалі ўжывацца з XVI стагоддзя ў [[Палемічная літаратура|палемічнай літаратуры]]. Сярод ранніх прыкладаў — Стафан Куколь (Тустаноўскі), вядомы як [[Стафан Зізаній]], Марцін Бранеўскі, які карыстаўся імем [[Хрыстафор Філалет]], і [[Мялецій Сматрыцкі]], які падпісваўся як Тэафіл Арфалог.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

Інтэнсіўнае пашырэнне псеўданімаў у беларускай прозе назіраецца з другой паловы XIX стагоддзя. [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]] выдаў паэму «Гутарка пра сваяка» пад подпісам «Białoruska Duda», а [[Кастусь Каліноўскі]] падпісваў газету «[[Мужыцкая праўда]]» як «Jaśko — haspadar z pad Wilni». [[Францішак Багушэвіч]] карыстаўся псеўданімамі «Мацей Бурачок» і «Сымон Рэўка з-пад Барысава».&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

Шмат псеўданімаў выкарыстоўвалася ў газеце «[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]» ў 1906—1915 гадах, у прэсе [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], а таксама ў беларускай літаратуры і журналістыцы з 1920-х гадоў. Уласныя псеўданімы сталі неад’емнай часткай творчага вобраза многіх беларускіх пісьменнікаў: Янкі Купалы, Якуба Коласа, [[Цішка Гартны|Цішкі Гартнага]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]], [[Максім Танк|Максіма Танка]] і іншых.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

== Прававы аспект ==
Псеўданім мае значэнне і ў [[Аўтарскае права|аўтарскім праве]]. [[Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў]] улічвае выпадкі ананімных і псеўданімных твораў, а таксама выпадкі, калі псеўданім не пакідае сумнення ў асобе аўтара.&lt;ref name=&quot;berne&quot;&gt;[https://www.wipo.int/wipolex/en/text/283698 Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works] // [[Сусветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасці]]. Праверана 11 мая 2026.&lt;/ref&gt; Аўтар мае права карыстацца псеўданімам, а рэдакцыі газет і часопісаў павінны захоўваць яго таямніцу.&lt;ref name=&quot;belenc&quot; /&gt;

== Гл. таксама ==

* [[Ананімны твор|Ананім]]
* [[Аўтар]]
* [[Аўтарскае права]]
* [[Літаратурная містыфікацыя]]
* [[Крыптанім]]
* [[Псеўдаэпіграфіка]]
* [[Сцэнічнае імя]]
* [[Інкогніта]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* Саламевіч, І. У. Псеўданім / І. У. Саламевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 99. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Масанов, Ю. И. В мире псевдонимов, анонимов и литературных подделок. — М., 1963.
* Дмитриев, В. Г. Замаскированная литература. — М., 1973.
* Дмитриев, В. Г. Скрывавшие свое имя: из истории анонимов и псевдонимов. — 2-е изд. — М., 1977.
* Масанов, И. Ф. Словарь псевдонимов русских писателей, ученых и общественных деятелей. — Т. 1—4. — М., 1956—1960.
* Саламевіч, Я. Слоўнік беларускіх псеўданімаў і крыптанімаў (XVI—XX стст.). — Мн., 1983.
* Świerczyński, S. Polski pseudonim literacki. — Warszawa, 1983.
* Słownik pseudonimów pisarzy polskich. — T. 1—4. — Wrocław, 1994—1996.

== Спасылкі ==

* [https://www.wipo.int/wipolex/en/text/283698 Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў] на сайце [[Сусветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасці|WIPO]]

{{неадназначнасць}}

[[Катэгорыя:Псеўданімы| ]]
[[Катэгорыя:Ананімнасць| ]]</text>
      <sha1>b0t911gx02pap7b69uxwzv88yt0y4og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807767</id>
    <revision>
      <id>5141188</id>
      <parentid>5140963</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17866" sha1="7yc31eiht16bdovx3ju3amwyx9bh7q3" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой.

== Асноўныя аб’екты і фарміраванні ==
'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты !! Статус
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 гадах
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>7yc31eiht16bdovx3ju3amwyx9bh7q3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141189</id>
      <parentid>5141188</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17799" sha1="tmsd41l0wc27lq819jszoyh8cmxqpkw" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты !! Статус
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 гадах
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>tmsd41l0wc27lq819jszoyh8cmxqpkw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141192</id>
      <parentid>5141189</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17996" sha1="r9451w7xbywopie53lgl3uapcyjlj07" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты !! Статус
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2004 па 2012
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>r9451w7xbywopie53lgl3uapcyjlj07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141215</id>
      <parentid>5141192</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17996" sha1="pm3tgdmazy8dizjfnvewh173nleomyx" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты !! Статус
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>pm3tgdmazy8dizjfnvewh173nleomyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141216</id>
      <parentid>5141215</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18037" sha1="krgtxoscc21y9lyawn9nafb8dpdsy7l" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>krgtxoscc21y9lyawn9nafb8dpdsy7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141219</id>
      <parentid>5141216</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19410" sha1="hnjx0hrx886j3pu0dmqh6wjkct10l9u" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]]
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||[[Прыднястроўскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>hnjx0hrx886j3pu0dmqh6wjkct10l9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141220</id>
      <parentid>5141219</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19615" sha1="ody4cw1psvq6iuy657vlhclpjc54xm2" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||[[Прыднястроўскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>ody4cw1psvq6iuy657vlhclpjc54xm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141221</id>
      <parentid>5141220</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19902" sha1="gjv48l2dj1djrmis3eytlw40r47g78c" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў выключна [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. У спіс не ўключана прысутнасць у іншых краінах расійскіх [[найміт]]аў, [[добраахвотнік]]аў, [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]].

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||[[Прыднястроўскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>gjv48l2dj1djrmis3eytlw40r47g78c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141222</id>
      <parentid>5141221</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19919" sha1="et76b2dwwidhh4u5j5rf4c7ery5i11k" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў выключна [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. У спіс не ўключана прысутнасць у іншых краінах расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]].

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||[[Прыднястроўскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>et76b2dwwidhh4u5j5rf4c7ery5i11k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141223</id>
      <parentid>5141222</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19939" sha1="66jv2taqtbcb1bdyk8wd1h0w56xwpnw" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць у іншых краінах расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||[[Прыднястроўскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>66jv2taqtbcb1bdyk8wd1h0w56xwpnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141224</id>
      <parentid>5141223</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19980" sha1="98qpn38iyk4wlsc0ir6vx6coxv7rtyo" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць у іншых краінах расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||[[Прыднястроўскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>98qpn38iyk4wlsc0ir6vx6coxv7rtyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141225</id>
      <parentid>5141224</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19981" sha1="md57eljy2j63lrr0ohj1q8kxiigruc7" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць у іншых краінах расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] 
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||[[Прыднястроўскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>md57eljy2j63lrr0ohj1q8kxiigruc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141226</id>
      <parentid>5141225</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19933" sha1="odqpc4cckj5ur2v3yku8jitgjoqj7q1" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць у іншых краінах расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] 
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>odqpc4cckj5ur2v3yku8jitgjoqj7q1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141227</id>
      <parentid>5141226</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19904" sha1="dfwme6216tzbvi5ht3f52mybsl9uz0q" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася.

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] 
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>dfwme6216tzbvi5ht3f52mybsl9uz0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141233</id>
      <parentid>5141227</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20998" sha1="at632syhi7wro9ek7o66rx14h9sh5xm" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася. 

Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] на тэрыторыі розных краін апынуліся шматлікія воінскія часці цэнтральнага падпарадкавання, якія трапілі пад юрысдыкцыю Расіі. У шэрагу выпадкаў ўрады дзяржаў запатрабавалі вывесці войскі, а пакінутыя ваенныя аб’екты знішчылі за непатрэбнасцю. У дзяржавах, якія апынуліся лаяльнымі да Масквы, базы захаваліся. Але чыста ваеннае значэнне расійскія базы страцілі. Раскватараваныя войскі апынуліся прыдатнымі для лакальных аперацый. Збольшага замежныя базы маюць палітычнае значэнне, замацоўваючы расійскую прысутнасць.{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Преамбула}}

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] 
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>at632syhi7wro9ek7o66rx14h9sh5xm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141239</id>
      <parentid>5141233</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T16:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21258" sha1="0gofth171u1n77at0pvyl7an3yutpo2" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася. 

Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] на тэрыторыі розных краін апынуліся шматлікія воінскія часці цэнтральнага падпарадкавання, якія трапілі пад юрысдыкцыю Расіі. У шэрагу выпадкаў ўрады дзяржаў запатрабавалі вывесці войскі, а пакінутыя ваенныя аб’екты знішчылі за непатрэбнасцю. У дзяржавах, якія апынуліся лаяльнымі да Масквы, базы захаваліся. Але чыста ваеннае значэнне расійскія базы страцілі. Раскватараваныя войскі апынуліся прыдатнымі для лакальных аперацый. Збольшага замежныя базы маюць палітычнае значэнне, замацоўваючы расійскую прысутнасць.{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Преамбула}}

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] 
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Севастопальская ваенна-марская база]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Украина}}||[[Анексія Крыма Расіяй]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1992—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>0gofth171u1n77at0pvyl7an3yutpo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nickelodeon Animation Studio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807777</id>
    <revision>
      <id>5141179</id>
      <parentid>5141107</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Табліца</comment>
      <origin>5141179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16918" sha1="l11ogru061kju8nlsd5ejsbpsbfoblw" xml:space="preserve">{{Кампанія}}

'''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]].

Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «{{Не перакладзена 5|Даша-падарожніца|4=Dora the Explorer (TV series)}}», «{{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «{{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-ніндзя]]» і «{{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «{{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}», «{{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&amp;pg=5889,1489783&amp;dq=nickelodeon&amp;hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»&lt;ref name=&quot;Where&quot;&gt;«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]].

== Фільмаграфія ==
=== Мультсерыялы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;width:15%;&quot; | Год
! style=&quot;width:15%;&quot; | Назва
! style=&quot;width:15%;&quot;| Стваральнік
! style=&quot;width:15%;&quot; | Сетка
|-
! colspan=&quot;4&quot; |1990-я
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1994 
| {{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}|| [[Джым Джынкінс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-2004 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}|| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1996 
| [[Шоу Рэна і Сцімпі]]|| [[Джон Крычфалусі]]|| [[Nickelodeon]](1991–95)&lt;br /&gt;[[MTV]] (1996)
|-
| align=&quot;center&quot; |1993-1996 
| {{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}|| [[Джо Мюрэй]]|| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1994-1997 
| ''[[Aaahh!!! Real Monsters]]'' || [[Пітэр Гафні]]
[[Габар Чупо]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1996-2004 
| {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}|| [[Крэйг Бартлет]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1997-2006 
| {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}|| [[Мітч Шаўэр]]|| [[Nickelodeon]](1997–2003)&lt;br /&gt;[[Nicktoons (American TV channel)|Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2005 
| {{Не перакладзена 5|Сабакот|4=CatDog}}|| [[Пітэр Ханан]]|| [[Nickelodeon]](1998–2004)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–05)
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2004 
| ''[[The Wild Thornberrys]]'' || [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Стывэн Пэпун]]
[[Дэвід Сільвермэн]]
Стывэн Сустаршыч || rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-цяпер
| [[Губка Боб Квадратныя Штаны]]|| [[Стывэн Хіленбург]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-2004 
| ''[[Rocket Power]]'' || [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2000-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2000-2006  
| ''[[As Told by Ginger]]'' || [[Эмілі Капнэк]]|| [[Nickelodeon]](2000–04)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–06) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2017 
| ''[[The Fairly OddParents]]'' || [[Бутч Хартмэн]]|| [[Nickelodeon]](2001–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2006 
| ''[[Invader Zim]]'' || [[Джон Васкес]]|| [[Nickelodeon]](2001–02)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2002 
| ''[[Action League Now!]]'' || [[Пол Жэрмен]]
[[Роберт Мітэнталь]]
[[Уіл Макроб]]
[[Албі Хехт]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2008 
| ''[[ChalkZone]]'' || [[Біл Бёрнет]]
[[Лары Хубер]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2006 
| ''[[The Adventures of Jimmy Neutron, Boy Genius]]'' || [[Джон Аляксандр Дэвіс]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2008 
| ''[[All Grown Up!]]'' || [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2009 
| ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || [[Роб Рэнцэці]]|| [[Nickelodeon]] (2003–05)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008–09) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2004-2007 
| {{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}|| [[Бутч Хартмэн]]|| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2008 
| {{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}|| [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2007 
| ''[[Catscratch]]'' || [[Дуглас Тэн-Нэйпэл]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2006 
| ''[[The X's]]'' || [[Карлас Рамас]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2008 
| ''[[El Tigre: The Adventures of Manny Rivera]]'' || [[Сандра Эквіхуа]]
[[Хорхе Гуцьерэс|Хорхе Р. Гуцьерэс]]
| [[Nickelodeon]](2007–08)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2009 
| ''[[Tak and the Power of Juju (TV series)|Tak and the Power of Juju]]'' || [[Avalanche Entertainment]] || [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2011 
| ''[[Back at the Barnyard]]'' || [[Стыў Одэкерк]]|| [[Nickelodeon]](2007–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2011) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2011 
| ''[[The Mighty B!]]'' || [[Эмі Полер]]
[[Сінція Тру]]
[[Эрык Візэ]]|| [[Nickelodeon]](2008–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2010–11) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008 
| ''[[Making Fiends (TV series)|Making Fiends]]'' || [[Эмі Уінфры]]|| [[Nicktoons]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2015 
| [[Пінгвіны з Мадагаскара]]|| [[Том Мак-Грат]]
[[Эрык Дарнэл]]
| [[Nickelodeon]](2008–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2009-2014 
| ''[[Fanboy &amp; Chum Chum]]'' || [[Эрык Роблес]]|| [[Nickelodeon]](2009–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2014) 
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2010-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2013 
| ''[[Planet Sheen]]'' || [[Кіт Алкорн]]
[[Стыў Одэкерк]]
| [[Nickelodeon]](2010–11)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2012–13) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2015 
| ''[[T.U.F.F. Puppy]]'' || [[Бутч Хартмэн]]|| [[Nickelodeon]](2010–13)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| {{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}|| [[Іджыніа Страфі]]|| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon|Nick Jr. Channel]] (2014–16) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| ''[[Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness]]'' || [[Ітан Райф]]
[[Сайрус Ворыс]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2014  
| ''[[The Legend of Korra]]'' || [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
| [[Nickelodeon]](2012–14)&lt;br /&gt;[[Nick.com]] (2014) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2015 
| ''[[Robot and Monster]]'' || [[Дэйв Прэслер]]
[[Джошуа Стэрнін]]
Дж. Р. Вентымілія || [[Nickelodeon]](2012)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15)&lt;br /&gt;[[Noggin]] (app) (2015) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2017 
| {{Не перакладзена 5|Чарапашкі-ніндзя (мультсерыял, 2012)|Чарапашкі-ніндзя|4=Teenage Mutant Ninja Turtles (2012 TV series)}}|| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2012–17)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2014 
| {{Не перакладзена 5|Монстры супраць Прышэльцаў (мультсерыял, 2009)|Монстры супраць Прышэльцаў|4=Monsters vs. Aliens}}|| [[Конрад Вернан]]
[[Роб Летэрман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2016 
| ''[[Sanjay and Craig]]'' || [[Джым Дыршбергер]]
[[Джэй Хаўэл]]
[[Андрэас Трольф]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2014-2016 
| ''[[Breadwinners (TV series)|Breadwinners]]'' || [[Стыў Борст]]
[[Гэры Дырафель]]
| [[Nickelodeon]](2014–15)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2017 
| ''[[Harvey Beaks]]'' || К. Г. Грынблат || [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2018 
| ''[[Pig Goat Banana Cricket]]'' || [[Дэйв Купер]]
[[Джоні Раян]]
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2016-цяпер 
| {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| [[Крыс Савіна]]|| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2018 
| ''[[Bunsen Is a Beast]]'' || [[Бутч Хартмэн]]|| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2019 
| ''[[Welcome to the Wayne]]'' || [[Білі Лопес]]|| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2018–19) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018 
| ''[[The Adventures of Kid Danger]]'' || [[Дэн Шнайдэр]]|| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018-2020 
| ''[[Rise of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]'' || [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2018–19)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2019–20) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| ''[[Pinky Malinky]]'' || [[Крыс Гарбут]]
[[Рык Асб'ёрн]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| ''[[Middle School Moguls]]'' || [[Джына Хейткамп]]
[[Джэна Хейткамп]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019-2022 
| ''[[The Casagrandes]]'' || [[Крыс Савіна]]
[[Мігель Пуга]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2020-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2020-2022 
| ''[[It's Pony]]'' || Ant Blades || [[Nickelodeon]](2020)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2021–22) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2020 
| ''[[Glitch Techs]]'' || [[Эрык Роблес]]
[[Дэн Мілана]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| ''[[Kamp Koral: SpongeBob's Under Years]]'' || [[Стывэн Хіленбург]]|| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 2021)|Дзеткі|4=Rugrats (2021 TV series)}}|| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]|| [[Paramount+]] (2021–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2021–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-цяпер 
| ''[[The Patrick Star Show]]'' || [[Стывэн Хіленбург]]|| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2022 
| ''[[Middlemost Post]]'' || Джон Трабік III 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| ''[[Star Trek: Prodigy]]'' || [[Джын Родэнбэры]]|| [[Paramount+]] (2021–22)&lt;br&gt;[[Nickelodeon]](2021–22)&lt;br&gt;[[Netflix]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| ''[[Big Nate (TV series)|Big Nate]]'' ||  [[Лінкальн Пірс]]|| [[Paramount+]] (2022–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2022–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| ''[[Monster High (TV series)|Monster High]]'' || [[Гарэт Сандэр]]|| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2025 
| ''[[Transformers: EarthSpark]]''|| [[Hasbro]] || [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| ''[[Rock Paper Scissors (TV series)|Rock Paper Scissors]]'' || [[Кайл Стэгіна]]
[[Джош Лерман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024 
| ''[[The Fairly OddParents: A New Wish]]'' || [[Бутч Хартмэн]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-2025 
| ''[[Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles (TV series)|Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]'' || [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Paramount+]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| ''[[Max &amp; the Midknights (TV series)|Max &amp; the Midknights]]'' || [[Лінкальн Пірс]]|| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2025-цяпер 
| ''[[Wylde Pak]]'' || [[Пол Уотлінг]]
[[Кайл Маршал]]
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]]</text>
      <sha1>l11ogru061kju8nlsd5ejsbpsbfoblw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141184</id>
      <parentid>5141179</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16936" sha1="s8khcxqo6p4c65z15f0clc8jroq06iy" xml:space="preserve">{{Кампанія}}

'''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]].

Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «{{Не перакладзена 5|Даша-падарожніца|4=Dora the Explorer (TV series)}}», «{{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «{{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-ніндзя]]» і «{{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «{{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}», «{{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&amp;pg=5889,1489783&amp;dq=nickelodeon&amp;hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»&lt;ref name=&quot;Where&quot;&gt;«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]].

== Фільмаграфія ==
=== Мультсерыялы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;width:15%;&quot; | Год
! style=&quot;width:15%;&quot; | Назва
! style=&quot;width:15%;&quot;| Стваральнік
! style=&quot;width:15%;&quot; | Сетка
|-
! colspan=&quot;4&quot; |1990-я
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1994 
| {{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}
| [[Джым Джынкінс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-2004 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1996 
| [[Шоу Рэна і Сцімпі]]
| [[Джон Крычфалусі]]
| [[Nickelodeon]](1991–95)&lt;br /&gt;[[MTV]] (1996)
|-
| align=&quot;center&quot; |1993-1996 
| {{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}
| [[Джо Мюрэй]]
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1994-1997 
| ''[[Aaahh!!! Real Monsters]]'' 
| [[Пітэр Гафні]]
[[Габар Чупо]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1996-2004 
| {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}
|[[Крэйг Бартлет]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1997-2006 
| {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}
| [[Мітч Шаўэр]]
| [[Nickelodeon]](1997–2003)&lt;br /&gt;[[Nicktoons (American TV channel)|Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2005 
| {{Не перакладзена 5|Сабакот|4=CatDog}}
| [[Пітэр Ханан]]
| [[Nickelodeon]](1998–2004)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–05)
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2004 
| ''[[The Wild Thornberrys]]'' 
| [[Арлін Класкі]]&lt;br&gt;
[[Габар Чупо]]&lt;br&gt;
[[Стывэн Пэпун]]&lt;br&gt;
[[Дэвід Сільвермэн]]&lt;br&gt;
Стывэн Сустаршыч 
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-цяпер
| [[Губка Боб Квадратныя Штаны]]
|[[Стывэн Хіленбург]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-2004 
| ''[[Rocket Power]]'' 
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2000-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2000-2006  
| ''[[As Told by Ginger]]'' 
| [[Эмілі Капнэк]]
| [[Nickelodeon]](2000–04)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–06) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2017 
| ''[[The Fairly OddParents]]'' 
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2001–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2006 
| ''[[Invader Zim]]'' 
| [[Джон Васкес]]
| [[Nickelodeon]](2001–02)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2002 
| ''[[Action League Now!]]'' || [[Пол Жэрмен]]
[[Роберт Мітэнталь]]
[[Уіл Макроб]]
[[Албі Хехт]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2008 
| ''[[ChalkZone]]'' || [[Біл Бёрнет]]
[[Лары Хубер]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2006 
| ''[[The Adventures of Jimmy Neutron, Boy Genius]]'' || [[Джон Аляксандр Дэвіс]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2008 
| ''[[All Grown Up!]]'' || [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2009 
| ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || [[Роб Рэнцэці]]|| [[Nickelodeon]] (2003–05)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008–09) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2004-2007 
| {{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}|| [[Бутч Хартмэн]]|| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2008 
| {{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}|| [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2007 
| ''[[Catscratch]]'' || [[Дуглас Тэн-Нэйпэл]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2006 
| ''[[The X's]]'' || [[Карлас Рамас]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2008 
| ''[[El Tigre: The Adventures of Manny Rivera]]'' || [[Сандра Эквіхуа]]
[[Хорхе Гуцьерэс|Хорхе Р. Гуцьерэс]]
| [[Nickelodeon]](2007–08)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2009 
| ''[[Tak and the Power of Juju (TV series)|Tak and the Power of Juju]]'' || [[Avalanche Entertainment]] || [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2011 
| ''[[Back at the Barnyard]]'' || [[Стыў Одэкерк]]|| [[Nickelodeon]](2007–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2011) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2011 
| ''[[The Mighty B!]]'' 
| [[Эмі Полер]]&lt;br&gt;
[[Сінція Тру]]&lt;br&gt;
[[Эрык Візэ]]
| [[Nickelodeon]](2008–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2010–11) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008 
| ''[[Making Fiends (TV series)|Making Fiends]]'' 
| [[Эмі Уінфры]]
| [[Nicktoons]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2015 
| [[Пінгвіны з Мадагаскара]]
| [[Том Мак-Грат]]
[[Эрык Дарнэл]]
| [[Nickelodeon]](2008–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2009-2014 
| ''[[Fanboy &amp; Chum Chum]]'' 
| [[Эрык Роблес]]
| [[Nickelodeon]](2009–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2014) 
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2010-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2013 
| ''[[Planet Sheen]]'' 
| [[Кіт Алкорн]]
[[Стыў Одэкерк]]
| [[Nickelodeon]](2010–11)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2012–13) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2015 
| ''[[T.U.F.F. Puppy]]'' 
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2010–13)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| {{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}
| [[Іджыніа Страфі]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon|Nick Jr. Channel]] (2014–16) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| ''[[Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness]]'' 
| [[Ітан Райф]]
[[Сайрус Ворыс]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2014  
| ''[[The Legend of Korra]]'' || [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
| [[Nickelodeon]](2012–14)&lt;br /&gt;[[Nick.com]] (2014) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2015 
| ''[[Robot and Monster]]'' 
| [[Дэйв Прэслер]]
[[Джошуа Стэрнін]]
Дж. Р. Вентымілія 
| [[Nickelodeon]](2012)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15)&lt;br /&gt;[[Noggin]] (app) (2015) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2017 
| {{Не перакладзена 5|Чарапашкі-ніндзя (мультсерыял, 2012)|Чарапашкі-ніндзя|4=Teenage Mutant Ninja Turtles (2012 TV series)}}
| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2012–17)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2014 
| {{Не перакладзена 5|Монстры супраць Прышэльцаў (мультсерыял, 2009)|Монстры супраць Прышэльцаў|4=Monsters vs. Aliens}}
| [[Конрад Вернан]]
[[Роб Летэрман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2016 
| ''[[Sanjay and Craig]]'' 
| [[Джым Дыршбергер]]
[[Джэй Хаўэл]]
[[Андрэас Трольф]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2014-2016 
| ''[[Breadwinners (TV series)|Breadwinners]]'' 
| [[Стыў Борст]]
[[Гэры Дырафель]]
| [[Nickelodeon]](2014–15)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2017 
| ''[[Harvey Beaks]]'' 
| К. Г. Грынблат 
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2018 
| ''[[Pig Goat Banana Cricket]]'' 
| [[Дэйв Купер]]
[[Джоні Раян]]
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2016-цяпер 
| {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| [[Крыс Савіна]]|| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2018 
| ''[[Bunsen Is a Beast]]'' 
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2019 
| ''[[Welcome to the Wayne]]'' 
| [[Білі Лопес]]
| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2018–19) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018 
| ''[[The Adventures of Kid Danger]]'' 
| [[Дэн Шнайдэр]]
| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018-2020 
| ''[[Rise of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]'' 
| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2018–19)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2019–20) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| ''[[Pinky Malinky]]'' 
| [[Крыс Гарбут]]
[[Рык Асб'ёрн]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| ''[[Middle School Moguls]]'' 
| [[Джына Хейткамп]]
[[Джэна Хейткамп]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019-2022 
| ''[[The Casagrandes]]'' 
| [[Крыс Савіна]]
[[Мігель Пуга]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2020-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2020-2022 
| ''[[It's Pony]]'' 
| Ant Blades 
| [[Nickelodeon]](2020)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2021–22) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2020 
| ''[[Glitch Techs]]'' 
| [[Эрык Роблес]]
[[Дэн Мілана]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| ''[[Kamp Koral: SpongeBob's Under Years]]'' 
| [[Стывэн Хіленбург]]|| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 2021)|Дзеткі|4=Rugrats (2021 TV series)}}
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
| [[Paramount+]] (2021–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2021–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-цяпер 
| ''[[The Patrick Star Show]]'' 
| [[Стывэн Хіленбург]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2022 
| ''[[Middlemost Post]]'' 
| Джон Трабік III 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| ''[[Star Trek: Prodigy]]'' 
| [[Джын Родэнбэры]]
| [[Paramount+]] (2021–22)&lt;br&gt;[[Nickelodeon]](2021–22)&lt;br&gt;[[Netflix]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| ''[[Big Nate (TV series)|Big Nate]]'' 
|  [[Лінкальн Пірс]]
| [[Paramount+]] (2022–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2022–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| ''[[Monster High (TV series)|Monster High]]'' 
| [[Гарэт Сандэр]]
| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2025 
| ''[[Transformers: EarthSpark]]''
| [[Hasbro]] 
| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| ''[[Rock Paper Scissors (TV series)|Rock Paper Scissors]]'' 
| [[Кайл Стэгіна]]
[[Джош Лерман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024 
| ''[[The Fairly OddParents: A New Wish]]'' 
| [[Бутч Хартмэн]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-2025 
| ''[[Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles (TV series)|Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]'' 
|[[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
|[[Paramount+]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| ''[[Max &amp; the Midknights (TV series)|Max &amp; the Midknights]]'' 
|[[Лінкальн Пірс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2025-цяпер 
| ''[[Wylde Pak]]'' 
|[[Пол Уотлінг]]
[[Кайл Маршал]]
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]]</text>
      <sha1>s8khcxqo6p4c65z15f0clc8jroq06iy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141185</id>
      <parentid>5141184</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мультсерыялы */ афармленне</comment>
      <origin>5141185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16690" sha1="2chg4ybxa40wtkhfkmq6fntvuzihdlz" xml:space="preserve">{{Кампанія}}

'''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]].

Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «{{Не перакладзена 5|Даша-падарожніца|4=Dora the Explorer (TV series)}}», «{{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «{{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-ніндзя]]» і «{{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «{{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}», «{{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&amp;pg=5889,1489783&amp;dq=nickelodeon&amp;hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»&lt;ref name=&quot;Where&quot;&gt;«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]].

== Фільмаграфія ==
=== Мультсерыялы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;width:15%;&quot; | Год
! style=&quot;width:15%;&quot; | Назва
! style=&quot;width:15%;&quot;| Стваральнік
! style=&quot;width:15%;&quot; | Сетка
|-
! colspan=&quot;4&quot; |1990-я
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1994 
| {{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}
| [[Джым Джынкінс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-2004 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]

[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1996 
| [[Шоу Рэна і Сцімпі]]
| [[Джон Крычфалусі]]
| [[Nickelodeon]](1991–95)&lt;br /&gt;[[MTV]] (1996)
|-
| align=&quot;center&quot; |1993-1996 
| {{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}
| [[Джо Мюрэй]]
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1994-1997 
| [[Aaahh!!! Real Monsters]]
| [[Пітэр Гафні]]
[[Габар Чупо]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1996-2004 
| {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}
|[[Крэйг Бартлет]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1997-2006 
| {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}
| [[Мітч Шаўэр]]
| [[Nickelodeon]](1997–2003)&lt;br /&gt;[[Nicktoons (American TV channel)|Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2005 
| {{Не перакладзена 5|Сабакот|4=CatDog}}
| [[Пітэр Ханан]]
| [[Nickelodeon]](1998–2004)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–05)
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2004 
| [[The Wild Thornberrys]]
| [[Арлін Класкі]]&lt;br&gt;
[[Габар Чупо]]&lt;br&gt;[[Стывэн Пэпун]]&lt;br&gt;[[Дэвід Сільвермэн]]&lt;br&gt;Стывэн Сустаршыч 
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-цяпер
| [[Губка Боб Квадратныя Штаны]]
|[[Стывэн Хіленбург]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-2004 
| [[Rocket Power]]
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2000-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2000-2006  
| [[As Told by Ginger]]
| [[Эмілі Капнэк]]
| [[Nickelodeon]](2000–04)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–06) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2017 
| [[The Fairly OddParents]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2001–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2006 
| [[Invader Zim]]
| [[Джон Васкес]]
| [[Nickelodeon]](2001–02)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2002 
| [[Action League Now!]]|| [[Пол Жэрмен]]
[[Роберт Мітэнталь]]
[[Уіл Макроб]]
[[Албі Хехт]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2008 
| [[ChalkZone]]|| [[Біл Бёрнет]]
[[Лары Хубер]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2006 
| [[The Adventures of Jimmy Neutron, Boy Genius]]|| [[Джон Аляксандр Дэвіс]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2008 
| [[All Grown Up!]]|| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2009 
| [[My Life as a Teenage Robot]]|| [[Роб Рэнцэці]]|| [[Nickelodeon]] (2003–05)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008–09) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2004-2007 
| {{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}|| [[Бутч Хартмэн]]|| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2008 
| {{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}|| [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2007 
| [[Catscratch]]|| [[Дуглас Тэн-Нэйпэл]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2006 
| [[The X's]]|| [[Карлас Рамас]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2008 
| [[El Tigre: The Adventures of Manny Rivera]]|| [[Сандра Эквіхуа]]
[[Хорхе Гуцьерэс|Хорхе Р. Гуцьерэс]]
| [[Nickelodeon]](2007–08)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2009 
| [[Tak and the Power of Juju (TV series)|Tak and the Power of Juju]]|| [[Avalanche Entertainment]] || [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2011 
| [[Back at the Barnyard]]|| [[Стыў Одэкерк]]|| [[Nickelodeon]](2007–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2011) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2011 
| [[The Mighty B!]]
| [[Эмі Полер]]&lt;br&gt;[[Сінція Тру]]&lt;br&gt;[[Эрык Візэ]]
| [[Nickelodeon]](2008–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2010–11) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008 
| [[Making Fiends (TV series)|Making Fiends]]
| [[Эмі Уінфры]]
| [[Nicktoons]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2015 
| [[Пінгвіны з Мадагаскара]]
| [[Том Мак-Грат]]
[[Эрык Дарнэл]]
| [[Nickelodeon]](2008–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2009-2014 
| [[Fanboy &amp; Chum Chum]]
| [[Эрык Роблес]]
| [[Nickelodeon]](2009–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2014) 
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2010-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2013 
| [[Planet Sheen]]
| [[Кіт Алкорн]]
[[Стыў Одэкерк]]
| [[Nickelodeon]](2010–11)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2012–13) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2015 
| [[T.U.F.F. Puppy]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2010–13)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| {{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}
| [[Іджыніа Страфі]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon|Nick Jr. Channel]] (2014–16) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| [[Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness]]
| [[Ітан Райф]]
[[Сайрус Ворыс]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2014  
| [[The Legend of Korra]]|| [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
| [[Nickelodeon]](2012–14)&lt;br /&gt;[[Nick.com]] (2014) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2015 
| [[Robot and Monster]]
| [[Дэйв Прэслер]]
[[Джошуа Стэрнін]] 

Дж. Р. Вентымілія 
| [[Nickelodeon]](2012)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15)&lt;br /&gt;[[Noggin]] (app) (2015) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2017 
| {{Не перакладзена 5|Чарапашкі-ніндзя (мультсерыял, 2012)|Чарапашкі-ніндзя|4=Teenage Mutant Ninja Turtles (2012 TV series)}}
| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2012–17)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2014 
| {{Не перакладзена 5|Монстры супраць Прышэльцаў (мультсерыял, 2009)|Монстры супраць Прышэльцаў|4=Monsters vs. Aliens}}
| [[Конрад Вернан]]
[[Роб Летэрман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2016 
| [[Sanjay and Craig]]
| [[Джым Дыршбергер]]
[[Джэй Хаўэл]]
[[Андрэас Трольф]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2014-2016 
| [[Breadwinners (TV series)|Breadwinners]]
| [[Стыў Борст]]
[[Гэры Дырафель]]
| [[Nickelodeon]](2014–15)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2017 
| [[Harvey Beaks]]
| К. Г. Грынблат 
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2018 
| [[Pig Goat Banana Cricket]]
| [[Дэйв Купер]]
[[Джоні Раян]]
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2016-цяпер 
| {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| [[Крыс Савіна]]|| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2018 
| [[Bunsen Is a Beast]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2019 
| [[Welcome to the Wayne]]
| [[Білі Лопес]]
| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2018–19) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018 
| [[The Adventures of Kid Danger]]
| [[Дэн Шнайдэр]]
| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018-2020 
| [[Rise of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]
| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2018–19)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2019–20) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| [[Pinky Malinky]]
| [[Крыс Гарбут]]
[[Рык Асб'ёрн]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| [[Middle School Moguls]]
| [[Джына Хейткамп]]
[[Джэна Хейткамп]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019-2022 
| [[The Casagrandes]]
| [[Крыс Савіна]]
[[Мігель Пуга]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2020-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2020-2022 
| [[It's Pony]]
| Ant Blades 
| [[Nickelodeon]](2020)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2021–22) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2020 
| [[Glitch Techs]]
| [[Эрык Роблес]]
[[Дэн Мілана]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| [[Kamp Koral: SpongeBob's Under Years]]
| [[Стывэн Хіленбург]]|| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 2021)|Дзеткі|4=Rugrats (2021 TV series)}}
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
| [[Paramount+]] (2021–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2021–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-цяпер 
| [[The Patrick Star Show]]
| [[Стывэн Хіленбург]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2022 
| [[Middlemost Post]]
| Джон Трабік III 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| [[Star Trek: Prodigy]]
| [[Джын Родэнбэры]]
| [[Paramount+]] (2021–22)&lt;br&gt;[[Nickelodeon]](2021–22)&lt;br&gt;[[Netflix]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| [[Big Nate (TV series)|Big Nate]]
|  [[Лінкальн Пірс]]
| [[Paramount+]] (2022–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2022–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| [[Monster High (TV series)|Monster High]]
| [[Гарэт Сандэр]]
| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2025 
| [[Transformers: EarthSpark]]
| [[Hasbro]] 
| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| [[Rock Paper Scissors (TV series)|Rock Paper Scissors]]
| [[Кайл Стэгіна]]
[[Джош Лерман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024 
| [[The Fairly OddParents: A New Wish]]
| [[Бутч Хартмэн]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-2025 
| [[Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles (TV series)|Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]
|[[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
|[[Paramount+]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| [[Max &amp; the Midknights (TV series)|Max &amp; the Midknights]]
|[[Лінкальн Пірс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2025-цяпер 
| [[Wylde Pak]]
|[[Пол Уотлінг]]
[[Кайл Маршал]]
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]]</text>
      <sha1>2chg4ybxa40wtkhfkmq6fntvuzihdlz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141475</id>
      <parentid>5141185</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16629" sha1="g914ylpsuoylvk25wj74zjdjggn8utd" xml:space="preserve">{{Кампанія}}

'''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]].

Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «{{Не перакладзена 5|Даша-падарожніца|4=Dora the Explorer (TV series)}}», «{{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «[[Аватар: Апошні з народу паветра]]» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-ніндзя]]» і «{{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «{{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}», «{{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&amp;pg=5889,1489783&amp;dq=nickelodeon&amp;hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»&lt;ref name=&quot;Where&quot;&gt;«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]].

== Фільмаграфія ==
=== Мультсерыялы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;width:15%;&quot; | Год
! style=&quot;width:15%;&quot; | Назва
! style=&quot;width:15%;&quot;| Стваральнік
! style=&quot;width:15%;&quot; | Сетка
|-
! colspan=&quot;4&quot; |1990-я
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1994 
| {{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}
| [[Джым Джынкінс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-2004 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]

[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1996 
| [[Шоу Рэна і Сцімпі]]
| [[Джон Крычфалусі]]
| [[Nickelodeon]](1991–95)&lt;br /&gt;[[MTV]] (1996)
|-
| align=&quot;center&quot; |1993-1996 
| {{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}
| [[Джо Мюрэй]]
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1994-1997 
| [[Aaahh!!! Real Monsters]]
| [[Пітэр Гафні]]
[[Габар Чупо]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1996-2004 
| {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}
|[[Крэйг Бартлет]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1997-2006 
| {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}
| [[Мітч Шаўэр]]
| [[Nickelodeon]](1997–2003)&lt;br /&gt;[[Nicktoons (American TV channel)|Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2005 
| {{Не перакладзена 5|Сабакот|4=CatDog}}
| [[Пітэр Ханан]]
| [[Nickelodeon]](1998–2004)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–05)
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2004 
| [[The Wild Thornberrys]]
| [[Арлін Класкі]]&lt;br&gt;
[[Габар Чупо]]&lt;br&gt;[[Стывэн Пэпун]]&lt;br&gt;[[Дэвід Сільвермэн]]&lt;br&gt;Стывэн Сустаршыч 
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-цяпер
| [[Губка Боб Квадратныя Штаны]]
|[[Стывэн Хіленбург]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-2004 
| [[Rocket Power]]
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2000-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2000-2006  
| [[As Told by Ginger]]
| [[Эмілі Капнэк]]
| [[Nickelodeon]](2000–04)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–06) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2017 
| [[The Fairly OddParents]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2001–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2006 
| [[Invader Zim]]
| [[Джон Васкес]]
| [[Nickelodeon]](2001–02)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2002 
| [[Action League Now!]]|| [[Пол Жэрмен]]
[[Роберт Мітэнталь]]
[[Уіл Макроб]]
[[Албі Хехт]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2008 
| [[ChalkZone]]|| [[Біл Бёрнет]]
[[Лары Хубер]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2006 
| [[The Adventures of Jimmy Neutron, Boy Genius]]|| [[Джон Аляксандр Дэвіс]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2008 
| [[All Grown Up!]]|| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2009 
| [[My Life as a Teenage Robot]]|| [[Роб Рэнцэці]]|| [[Nickelodeon]] (2003–05)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008–09) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2004-2007 
| {{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}|| [[Бутч Хартмэн]]|| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2008 
| {{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}|| [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2007 
| [[Catscratch]]|| [[Дуглас Тэн-Нэйпэл]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2006 
| [[The X's]]|| [[Карлас Рамас]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2008 
| [[El Tigre: The Adventures of Manny Rivera]]|| [[Сандра Эквіхуа]]
[[Хорхе Гуцьерэс|Хорхе Р. Гуцьерэс]]
| [[Nickelodeon]](2007–08)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2009 
| [[Tak and the Power of Juju (TV series)|Tak and the Power of Juju]]|| [[Avalanche Entertainment]] || [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2011 
| [[Back at the Barnyard]]|| [[Стыў Одэкерк]]|| [[Nickelodeon]](2007–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2011) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2011 
| [[The Mighty B!]]
| [[Эмі Полер]]&lt;br&gt;[[Сінція Тру]]&lt;br&gt;[[Эрык Візэ]]
| [[Nickelodeon]](2008–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2010–11) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008 
| [[Making Fiends (TV series)|Making Fiends]]
| [[Эмі Уінфры]]
| [[Nicktoons]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2015 
| [[Пінгвіны з Мадагаскара]]
| [[Том Мак-Грат]]
[[Эрык Дарнэл]]
| [[Nickelodeon]](2008–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2009-2014 
| [[Fanboy &amp; Chum Chum]]
| [[Эрык Роблес]]
| [[Nickelodeon]](2009–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2014) 
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2010-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2013 
| [[Planet Sheen]]
| [[Кіт Алкорн]]
[[Стыў Одэкерк]]
| [[Nickelodeon]](2010–11)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2012–13) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2015 
| [[T.U.F.F. Puppy]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2010–13)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| {{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}
| [[Іджыніа Страфі]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon|Nick Jr. Channel]] (2014–16) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| [[Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness]]
| [[Ітан Райф]]
[[Сайрус Ворыс]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2014  
| [[The Legend of Korra]]|| [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
| [[Nickelodeon]](2012–14)&lt;br /&gt;[[Nick.com]] (2014) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2015 
| [[Robot and Monster]]
| [[Дэйв Прэслер]]
[[Джошуа Стэрнін]] 

Дж. Р. Вентымілія 
| [[Nickelodeon]](2012)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15)&lt;br /&gt;[[Noggin]] (app) (2015) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2017 
| {{Не перакладзена 5|Чарапашкі-ніндзя (мультсерыял, 2012)|Чарапашкі-ніндзя|4=Teenage Mutant Ninja Turtles (2012 TV series)}}
| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2012–17)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2014 
| {{Не перакладзена 5|Монстры супраць Прышэльцаў (мультсерыял, 2009)|Монстры супраць Прышэльцаў|4=Monsters vs. Aliens}}
| [[Конрад Вернан]]
[[Роб Летэрман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2016 
| [[Sanjay and Craig]]
| [[Джым Дыршбергер]]
[[Джэй Хаўэл]]
[[Андрэас Трольф]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2014-2016 
| [[Breadwinners (TV series)|Breadwinners]]
| [[Стыў Борст]]
[[Гэры Дырафель]]
| [[Nickelodeon]](2014–15)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2017 
| [[Harvey Beaks]]
| К. Г. Грынблат 
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2018 
| [[Pig Goat Banana Cricket]]
| [[Дэйв Купер]]
[[Джоні Раян]]
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2016-цяпер 
| {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| [[Крыс Савіна]]|| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2018 
| [[Bunsen Is a Beast]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2019 
| [[Welcome to the Wayne]]
| [[Білі Лопес]]
| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2018–19) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018 
| [[The Adventures of Kid Danger]]
| [[Дэн Шнайдэр]]
| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018-2020 
| [[Rise of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]
| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2018–19)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2019–20) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| [[Pinky Malinky]]
| [[Крыс Гарбут]]
[[Рык Асб'ёрн]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| [[Middle School Moguls]]
| [[Джына Хейткамп]]
[[Джэна Хейткамп]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019-2022 
| [[The Casagrandes]]
| [[Крыс Савіна]]
[[Мігель Пуга]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2020-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2020-2022 
| [[It's Pony]]
| Ant Blades 
| [[Nickelodeon]](2020)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2021–22) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2020 
| [[Glitch Techs]]
| [[Эрык Роблес]]
[[Дэн Мілана]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| [[Kamp Koral: SpongeBob's Under Years]]
| [[Стывэн Хіленбург]]|| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 2021)|Дзеткі|4=Rugrats (2021 TV series)}}
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
| [[Paramount+]] (2021–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2021–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-цяпер 
| [[The Patrick Star Show]]
| [[Стывэн Хіленбург]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2022 
| [[Middlemost Post]]
| Джон Трабік III 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| [[Star Trek: Prodigy]]
| [[Джын Родэнбэры]]
| [[Paramount+]] (2021–22)&lt;br&gt;[[Nickelodeon]](2021–22)&lt;br&gt;[[Netflix]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| [[Big Nate (TV series)|Big Nate]]
|  [[Лінкальн Пірс]]
| [[Paramount+]] (2022–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2022–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| [[Monster High (TV series)|Monster High]]
| [[Гарэт Сандэр]]
| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2025 
| [[Transformers: EarthSpark]]
| [[Hasbro]] 
| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| [[Rock Paper Scissors (TV series)|Rock Paper Scissors]]
| [[Кайл Стэгіна]]
[[Джош Лерман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024 
| [[The Fairly OddParents: A New Wish]]
| [[Бутч Хартмэн]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-2025 
| [[Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles (TV series)|Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]
|[[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
|[[Paramount+]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| [[Max &amp; the Midknights (TV series)|Max &amp; the Midknights]]
|[[Лінкальн Пірс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2025-цяпер 
| [[Wylde Pak]]
|[[Пол Уотлінг]]
[[Кайл Маршал]]
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]]</text>
      <sha1>g914ylpsuoylvk25wj74zjdjggn8utd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141476</id>
      <parentid>5141475</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5141476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16568" sha1="616gronm6mkjomz2n08scuhwle1dvdm" xml:space="preserve">{{Кампанія}}

'''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]].

Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «{{Не перакладзена 5|Даша-падарожніца|4=Dora the Explorer (TV series)}}», «{{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «[[Аватар: Апошні з народу паветра]]» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-ніндзя]]» і «{{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «{{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}», «{{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&amp;pg=5889,1489783&amp;dq=nickelodeon&amp;hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»&lt;ref name=&quot;Where&quot;&gt;«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]].

== Фільмаграфія ==
=== Мультсерыялы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;width:15%;&quot; | Год
! style=&quot;width:15%;&quot; | Назва
! style=&quot;width:15%;&quot;| Стваральнік
! style=&quot;width:15%;&quot; | Сетка
|-
! colspan=&quot;4&quot; |1990-я
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1994 
| {{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}
| [[Джым Джынкінс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-2004 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]

[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1996 
| [[Шоу Рэна і Сцімпі]]
| [[Джон Крычфалусі]]
| [[Nickelodeon]](1991–95)&lt;br /&gt;[[MTV]] (1996)
|-
| align=&quot;center&quot; |1993-1996 
| {{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}
| [[Джо Мюрэй]]
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1994-1997 
| [[Aaahh!!! Real Monsters]]
| [[Пітэр Гафні]]
[[Габар Чупо]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1996-2004 
| {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}
|[[Крэйг Бартлет]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1997-2006 
| {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}
| [[Мітч Шаўэр]]
| [[Nickelodeon]](1997–2003)&lt;br /&gt;[[Nicktoons (American TV channel)|Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2005 
| {{Не перакладзена 5|Сабакот|4=CatDog}}
| [[Пітэр Ханан]]
| [[Nickelodeon]](1998–2004)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–05)
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2004 
| [[The Wild Thornberrys]]
| [[Арлін Класкі]]&lt;br&gt;
[[Габар Чупо]]&lt;br&gt;[[Стывэн Пэпун]]&lt;br&gt;[[Дэвід Сільвермэн]]&lt;br&gt;Стывэн Сустаршыч 
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-цяпер
| [[Губка Боб Квадратныя Штаны]]
|[[Стывэн Хіленбург]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-2004 
| [[Rocket Power]]
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2000-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2000-2006  
| [[As Told by Ginger]]
| [[Эмілі Капнэк]]
| [[Nickelodeon]](2000–04)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–06) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2017 
| [[The Fairly OddParents]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2001–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2006 
| [[Invader Zim]]
| [[Джон Васкес]]
| [[Nickelodeon]](2001–02)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2002 
| [[Action League Now!]]|| [[Пол Жэрмен]]
[[Роберт Мітэнталь]]
[[Уіл Макроб]]
[[Албі Хехт]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2008 
| [[ChalkZone]]|| [[Біл Бёрнет]]
[[Лары Хубер]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2006 
| [[The Adventures of Jimmy Neutron, Boy Genius]]|| [[Джон Аляксандр Дэвіс]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2008 
| [[All Grown Up!]]|| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2009 
| [[My Life as a Teenage Robot]]|| [[Роб Рэнцэці]]|| [[Nickelodeon]] (2003–05)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008–09) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2004-2007 
| {{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}|| [[Бутч Хартмэн]]|| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2008 
| [[Аватар: Апошні з народу паветра]]|| [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2007 
| [[Catscratch]]|| [[Дуглас Тэн-Нэйпэл]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2006 
| [[The X's]]|| [[Карлас Рамас]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2008 
| [[El Tigre: The Adventures of Manny Rivera]]|| [[Сандра Эквіхуа]]
[[Хорхе Гуцьерэс|Хорхе Р. Гуцьерэс]]
| [[Nickelodeon]](2007–08)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2009 
| [[Tak and the Power of Juju (TV series)|Tak and the Power of Juju]]|| [[Avalanche Entertainment]] || [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2011 
| [[Back at the Barnyard]]|| [[Стыў Одэкерк]]|| [[Nickelodeon]](2007–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2011) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2011 
| [[The Mighty B!]]
| [[Эмі Полер]]&lt;br&gt;[[Сінція Тру]]&lt;br&gt;[[Эрык Візэ]]
| [[Nickelodeon]](2008–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2010–11) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008 
| [[Making Fiends (TV series)|Making Fiends]]
| [[Эмі Уінфры]]
| [[Nicktoons]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2015 
| [[Пінгвіны з Мадагаскара]]
| [[Том Мак-Грат]]
[[Эрык Дарнэл]]
| [[Nickelodeon]](2008–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2009-2014 
| [[Fanboy &amp; Chum Chum]]
| [[Эрык Роблес]]
| [[Nickelodeon]](2009–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2014) 
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2010-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2013 
| [[Planet Sheen]]
| [[Кіт Алкорн]]
[[Стыў Одэкерк]]
| [[Nickelodeon]](2010–11)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2012–13) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2015 
| [[T.U.F.F. Puppy]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2010–13)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| {{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}
| [[Іджыніа Страфі]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon|Nick Jr. Channel]] (2014–16) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| [[Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness]]
| [[Ітан Райф]]
[[Сайрус Ворыс]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2014  
| [[The Legend of Korra]]|| [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
| [[Nickelodeon]](2012–14)&lt;br /&gt;[[Nick.com]] (2014) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2015 
| [[Robot and Monster]]
| [[Дэйв Прэслер]]
[[Джошуа Стэрнін]] 

Дж. Р. Вентымілія 
| [[Nickelodeon]](2012)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15)&lt;br /&gt;[[Noggin]] (app) (2015) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2017 
| {{Не перакладзена 5|Чарапашкі-ніндзя (мультсерыял, 2012)|Чарапашкі-ніндзя|4=Teenage Mutant Ninja Turtles (2012 TV series)}}
| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2012–17)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2014 
| {{Не перакладзена 5|Монстры супраць Прышэльцаў (мультсерыял, 2009)|Монстры супраць Прышэльцаў|4=Monsters vs. Aliens}}
| [[Конрад Вернан]]
[[Роб Летэрман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2016 
| [[Sanjay and Craig]]
| [[Джым Дыршбергер]]
[[Джэй Хаўэл]]
[[Андрэас Трольф]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2014-2016 
| [[Breadwinners (TV series)|Breadwinners]]
| [[Стыў Борст]]
[[Гэры Дырафель]]
| [[Nickelodeon]](2014–15)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2017 
| [[Harvey Beaks]]
| К. Г. Грынблат 
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2018 
| [[Pig Goat Banana Cricket]]
| [[Дэйв Купер]]
[[Джоні Раян]]
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2016-цяпер 
| {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| [[Крыс Савіна]]|| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2018 
| [[Bunsen Is a Beast]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2019 
| [[Welcome to the Wayne]]
| [[Білі Лопес]]
| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2018–19) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018 
| [[The Adventures of Kid Danger]]
| [[Дэн Шнайдэр]]
| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018-2020 
| [[Rise of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]
| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2018–19)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2019–20) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| [[Pinky Malinky]]
| [[Крыс Гарбут]]
[[Рык Асб'ёрн]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| [[Middle School Moguls]]
| [[Джына Хейткамп]]
[[Джэна Хейткамп]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019-2022 
| [[The Casagrandes]]
| [[Крыс Савіна]]
[[Мігель Пуга]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2020-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2020-2022 
| [[It's Pony]]
| Ant Blades 
| [[Nickelodeon]](2020)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2021–22) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2020 
| [[Glitch Techs]]
| [[Эрык Роблес]]
[[Дэн Мілана]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| [[Kamp Koral: SpongeBob's Under Years]]
| [[Стывэн Хіленбург]]|| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 2021)|Дзеткі|4=Rugrats (2021 TV series)}}
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
| [[Paramount+]] (2021–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2021–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-цяпер 
| [[The Patrick Star Show]]
| [[Стывэн Хіленбург]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2022 
| [[Middlemost Post]]
| Джон Трабік III 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| [[Star Trek: Prodigy]]
| [[Джын Родэнбэры]]
| [[Paramount+]] (2021–22)&lt;br&gt;[[Nickelodeon]](2021–22)&lt;br&gt;[[Netflix]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| [[Big Nate (TV series)|Big Nate]]
|  [[Лінкальн Пірс]]
| [[Paramount+]] (2022–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2022–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| [[Monster High (TV series)|Monster High]]
| [[Гарэт Сандэр]]
| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2025 
| [[Transformers: EarthSpark]]
| [[Hasbro]] 
| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| [[Rock Paper Scissors (TV series)|Rock Paper Scissors]]
| [[Кайл Стэгіна]]
[[Джош Лерман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024 
| [[The Fairly OddParents: A New Wish]]
| [[Бутч Хартмэн]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-2025 
| [[Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles (TV series)|Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]
|[[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
|[[Paramount+]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| [[Max &amp; the Midknights (TV series)|Max &amp; the Midknights]]
|[[Лінкальн Пірс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2025-цяпер 
| [[Wylde Pak]]
|[[Пол Уотлінг]]
[[Кайл Маршал]]
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]]</text>
      <sha1>616gronm6mkjomz2n08scuhwle1dvdm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141477</id>
      <parentid>5141476</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16542" sha1="kl0wohuxxahffsnl9z0s8fvws7iqu11" xml:space="preserve">{{Кампанія}}

'''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]].

Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «{{Не перакладзена 5|Даша-падарожніца|4=Dora the Explorer (TV series)}}», «{{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «[[Аватар: Апошні з народу паветра]]» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-ніндзя]]» і «{{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «{{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}», «{{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&amp;pg=5889,1489783&amp;dq=nickelodeon&amp;hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»&lt;ref name=&quot;Where&quot;&gt;«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''Joe Murray Studio''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]].

== Фільмаграфія ==
=== Мультсерыялы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;width:15%;&quot; | Год
! style=&quot;width:15%;&quot; | Назва
! style=&quot;width:15%;&quot;| Стваральнік
! style=&quot;width:15%;&quot; | Сетка
|-
! colspan=&quot;4&quot; |1990-я
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1994 
| {{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}
| [[Джым Джынкінс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-2004 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]

[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1991-1996 
| [[Шоу Рэна і Сцімпі]]
| [[Джон Крычфалусі]]
| [[Nickelodeon]](1991–95)&lt;br /&gt;[[MTV]] (1996)
|-
| align=&quot;center&quot; |1993-1996 
| {{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}
| [[Джо Мюрэй]]
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1994-1997 
| [[Aaahh!!! Real Monsters]]
| [[Пітэр Гафні]]
[[Габар Чупо]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1996-2004 
| {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}
|[[Крэйг Бартлет]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1997-2006 
| {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}
| [[Мітч Шаўэр]]
| [[Nickelodeon]](1997–2003)&lt;br /&gt;[[Nicktoons (American TV channel)|Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2005 
| {{Не перакладзена 5|Сабакот|4=CatDog}}
| [[Пітэр Ханан]]
| [[Nickelodeon]](1998–2004)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–05)
|-
| align=&quot;center&quot; |1998-2004 
| [[The Wild Thornberrys]]
| [[Арлін Класкі]]&lt;br&gt;
[[Габар Чупо]]&lt;br&gt;[[Стывэн Пэпун]]&lt;br&gt;[[Дэвід Сільвермэн]]&lt;br&gt;Стывэн Сустаршыч 
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-цяпер
| [[Губка Боб Квадратныя Штаны]]
|[[Стывэн Хіленбург]]
|-
| align=&quot;center&quot; |1999-2004 
| [[Rocket Power]]
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2000-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2000-2006  
| [[As Told by Ginger]]
| [[Эмілі Капнэк]]
| [[Nickelodeon]](2000–04)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2004–06) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2017 
| [[The Fairly OddParents]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2001–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2006 
| [[Invader Zim]]
| [[Джон Васкес]]
| [[Nickelodeon]](2001–02)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2006) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2001-2002 
| [[Action League Now!]]|| [[Пол Жэрмен]]
[[Роберт Мітэнталь]]
[[Уіл Макроб]]
[[Албі Хехт]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2008 
| [[ChalkZone]]|| [[Біл Бёрнет]]
[[Лары Хубер]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2002-2006 
| [[The Adventures of Jimmy Neutron, Boy Genius]]|| [[Джон Аляксандр Дэвіс]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2008 
| [[All Grown Up!]]|| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2003-2009 
| [[My Life as a Teenage Robot]]|| [[Роб Рэнцэці]]|| [[Nickelodeon]] (2003–05)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008–09) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2004-2007 
| {{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}|| [[Бутч Хартмэн]]|| rowspan=&quot;4&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2008 
| [[Аватар: Апошні з народу паветра]]|| [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2007 
| [[Catscratch]]|| [[Дуглас Тэн-Нэйпэл]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2005-2006 
| [[The X's]]|| [[Карлас Рамас]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2008 
| [[El Tigre: The Adventures of Manny Rivera]]|| [[Сандра Эквіхуа]]
[[Хорхе Гуцьерэс|Хорхе Р. Гуцьерэс]]
| [[Nickelodeon]](2007–08)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2008) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2009 
| [[Tak and the Power of Juju (TV series)|Tak and the Power of Juju]]|| [[Avalanche Entertainment]] || [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2007-2011 
| [[Back at the Barnyard]]|| [[Стыў Одэкерк]]|| [[Nickelodeon]](2007–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2011) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2011 
| [[The Mighty B!]]
| [[Эмі Полер]]&lt;br&gt;[[Сінція Тру]]&lt;br&gt;[[Эрык Візэ]]
| [[Nickelodeon]](2008–10)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2010–11) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2008 
| [[Making Fiends (TV series)|Making Fiends]]
| [[Эмі Уінфры]]
| [[Nicktoons]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2008-2015 
| [[Пінгвіны з Мадагаскара]]
| [[Том Мак-Грат]]
[[Эрык Дарнэл]]
| [[Nickelodeon]](2008–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2009-2014 
| [[Fanboy &amp; Chum Chum]]
| [[Эрык Роблес]]
| [[Nickelodeon]](2009–12)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2014) 
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2010-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2013 
| [[Planet Sheen]]
| [[Кіт Алкорн]]
[[Стыў Одэкерк]]
| [[Nickelodeon]](2010–11)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2012–13) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2010-2015 
| [[T.U.F.F. Puppy]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2010–13)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| {{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}
| [[Іджыніа Страфі]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon|Nick Jr. Channel]] (2014–16) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2011-2016 
| [[Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness]]
| [[Ітан Райф]]
[[Сайрус Ворыс]]
| [[Nickelodeon]](2011–14)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2014  
| [[The Legend of Korra]]|| [[Майкл Дантэ Дымарціна]]
[[Браян Канецка]]
| [[Nickelodeon]](2012–14)&lt;br /&gt;[[Nick.com]] (2014) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2015 
| [[Robot and Monster]]
| [[Дэйв Прэслер]]
[[Джошуа Стэрнін]] 

Дж. Р. Вентымілія 
| [[Nickelodeon]](2012)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2013–15)&lt;br /&gt;[[Noggin]] (app) (2015) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2012-2017 
| {{Не перакладзена 5|Чарапашкі-ніндзя (мультсерыял, 2012)|Чарапашкі-ніндзя|4=Teenage Mutant Ninja Turtles (2012 TV series)}}
| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2012–17)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2014 
| {{Не перакладзена 5|Монстры супраць Прышэльцаў (мультсерыял, 2009)|Монстры супраць Прышэльцаў|4=Monsters vs. Aliens}}
| [[Конрад Вернан]]
[[Роб Летэрман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2013-2016 
| [[Sanjay and Craig]]
| [[Джым Дыршбергер]]
[[Джэй Хаўэл]]
[[Андрэас Трольф]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2014-2016 
| [[Breadwinners (TV series)|Breadwinners]]
| [[Стыў Борст]]
[[Гэры Дырафель]]
| [[Nickelodeon]](2014–15)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2017 
| [[Harvey Beaks]]
| К. Г. Грынблат 
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2015-2018 
| [[Pig Goat Banana Cricket]]
| [[Дэйв Купер]]
[[Джоні Раян]]
| [[Nickelodeon]](2015–16)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2016–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2016-цяпер 
| {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| [[Крыс Савіна]]|| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2018 
| [[Bunsen Is a Beast]]
| [[Бутч Хартмэн]]
| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2017–18) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2017-2019 
| [[Welcome to the Wayne]]
| [[Білі Лопес]]
| [[Nickelodeon]](2017)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2018–19) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018 
| [[The Adventures of Kid Danger]]
| [[Дэн Шнайдэр]]
| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2018-2020 
| [[Rise of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]
| [[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
| [[Nickelodeon]](2018–19)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2019–20) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| [[Pinky Malinky]]
| [[Крыс Гарбут]]
[[Рык Асб'ёрн]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019 
| [[Middle School Moguls]]
| [[Джына Хейткамп]]
[[Джэна Хейткамп]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2019-2022 
| [[The Casagrandes]]
| [[Крыс Савіна]]
[[Мігель Пуга]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |2020-я
|-
| align=&quot;center&quot; |2020-2022 
| [[It's Pony]]
| Ant Blades 
| [[Nickelodeon]](2020)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2021–22) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2020 
| [[Glitch Techs]]
| [[Эрык Роблес]]
[[Дэн Мілана]]
| [[Netflix]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| [[Kamp Koral: SpongeBob's Under Years]]
| [[Стывэн Хіленбург]]|| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| {{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 2021)|Дзеткі|4=Rugrats (2021 TV series)}}
| [[Арлін Класкі]]
[[Габар Чупо]]
[[Пол Жэрмен]]
| [[Paramount+]] (2021–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2021–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-цяпер 
| [[The Patrick Star Show]]
| [[Стывэн Хіленбург]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2022 
| [[Middlemost Post]]
| Джон Трабік III 
|-
| align=&quot;center&quot; |2021-2024 
| [[Star Trek: Prodigy]]
| [[Джын Родэнбэры]]
| [[Paramount+]] (2021–22)&lt;br&gt;[[Nickelodeon]](2021–22)&lt;br&gt;[[Netflix]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| [[Big Nate (TV series)|Big Nate]]
|  [[Лінкальн Пірс]]
| [[Paramount+]] (2022–23)&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]](2022–23)&lt;br /&gt;[[Nicktoons]] (2024) 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2024 
| [[Monster High (TV series)|Monster High]]
| [[Гарэт Сандэр]]
| [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2022-2025 
| [[Transformers: EarthSpark]]
| [[Hasbro]] 
| [[Paramount+]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| [[Rock Paper Scissors (TV series)|Rock Paper Scissors]]
| [[Кайл Стэгіна]]
[[Джош Лерман]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024 
| [[The Fairly OddParents: A New Wish]]
| [[Бутч Хартмэн]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-2025 
| [[Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles (TV series)|Tales of the Teenage Mutant Ninja Turtles]]
|[[Кевін Істмэн]]
[[Пітэр Лэрд]]
|[[Paramount+]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2024-цяпер 
| [[Max &amp; the Midknights (TV series)|Max &amp; the Midknights]]
|[[Лінкальн Пірс]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Nickelodeon]] 
|-
| align=&quot;center&quot; |2025-цяпер 
| [[Wylde Pak]]
|[[Пол Уотлінг]]
[[Кайл Маршал]]
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon]]
[[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]]</text>
      <sha1>kl0wohuxxahffsnl9z0s8fvws7iqu11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатоль Давыдавіч Зімон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807795</id>
    <revision>
      <id>5141256</id>
      <parentid>5141109</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <comment>шаблон</comment>
      <origin>5141256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7357" sha1="sti5414tp3v4y2vsdartabp3cwejmvc" xml:space="preserve">{{Вучоны}}{{Нейтральнасць}}

'''Анатоль Давы́давіч Зімо́н''' — савецкі і расійскі хімік, інжынер-тэхнолаг. Доктар тэхнічных навук. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1990). Найбольш вядомы як стваральнік сістэмнага навуковага напрамку па даследаванні працэсаў адгезіі і як [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]] ў галіне [[Калоідная хімія|калоіднай]] і [[Фізічная хімія|фізічнай хіміі]]. 

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 20 лістапада 1924 года. Паходзіў з сям'і інжынера Давіда (Давыда) Абрамавіча Зімона (нарадзіўся ў 1889 годзе ў [[Коўна|Коўне]]). Юнацтва Анатоля прыпала на трагічныя гады: падчас [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]] ў 1938 годзе ягоны бацька быў беспадстаўна рэпрэсаваны і расстраляны. Нягледзячы на статус сына «ворага народа», з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Анатоль Зімон адправіўся на фронт. Ён прайшоў усю вайну: камандаваў узводам хімічнай абароны ў званні старэйшага лейтэнанта, пазней даслужыўся да палкоўніка [[Інжынерныя войскі|інжынерных войскаў]]. Непасрэдна ўдзельнічаў у найважнейшых бітвах - абараняў Маскву і ваяваў пад Сталінградам. 

Пасля завяршэння вайсковай службы Анатоль Давыдавіч працягнуў акадэмічную кар'еру. З 1977 па 1995 гады ён узначальваў кафедру арганічнай, фізічнай і калоіднай хіміі ў Маскоўскай дзяржаўнай тэхналагічнай акадэміі (сучасны МДУТК імя Разумоўскага). З 1995 года заставаўся ў ВНУ на пасадзе [[Ганаровы прафесар|ганаровага прафесара]].  

Менавіта ў гэты час Зімон стварыў свой галоўны навуковы здабытак — абгрунтаваў канцэптуальны напрамак у галіне [[Адгезія|адгезіі]], які стаў надзвычай каштоўным як для навуковай тэорыі, так і для інжынернай практыкі. У якасці сістэмнага абагульнення сваёй працы ён напісаў сем тэматычных манаграфій, якія ў сукупнасці сфарміравалі так званую «Энцыклапедыю адгезіі» (дзве кнігі з гэтага цыклу былі афіцыйна выдадзеныя ў Злучаных Штатах Амерыкі).  

Не меншае значэнне мелі даследаванні Анатоля Зімона ў галіне радыеэкалогіі. Грунтуючыся на асабістых лабараторных і палявых даследаваннях, ён апублікаваў манаграфію «Дэзактывацыя». Яна неўзабаве была перакладзеная і выдадзеная ў Германіі і Японіі. Выкладзеная ў гэтай кнізе тэорыя і практыка дэзактывацыі і хімічнага тэсціравання шырока прымянялася спецыялістамі пры ліквідацыі і ацэнцы наступстваў катастрофы на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]].

Анатоль Зімон пакінуў велізарную выдавецкую і адукацыйную спадчыну. Ён з'яўляецца аўтарам пяці навукова-вучэбных выданняў, у тым ліку стваральнікам першых паўнавартасных падручнікаў па фізічнай і калоіднай хіміі. Агулам за перыяд з 1967 па 2001 гады навуковец выдаў 26 кніг, якія з улікам шматлікіх перавыданняў складаюць 37 тамоў ці звыш за 500 друкаваных аркушаў навуковых і навукова-папулярных тэкстаў.

Памёр у Маскве 22 лютага 2015 года, на 91-м годзе. Пахаваны ў Маскве.

== Выбраная бібліяграфія ==

* Адгезия пыли и порошков. М.: Химия, 1967, 1976. — 430 с.
* Адгезия жидкости и смачивание. М.: Химия, 1974. — 412 с.
* Дезактивация. М.: Атомиздат, 1975. — 280 с.
* Адгезия плёнок и покрытий. М.: Химия, 1977. — 352 с.
* Аутогезия сыпучих материалов. М.: Металлургия, 1978. — 287 с.
* Что такое адгезия. М.: Наука, 1983.
* Мир частиц: Коллоидная химия для всех. М.: Наука, 1988. — 191 с.
* Аэрозоли, или Джинн, вырвавшийся из бутылки. М.: Химия, 1993. — 208 с.
* Занимательная коллоидная химия: Своеобразный мир частиц. 2-е. изд., испр. М.: РАДЭКОН, 1998. — 192 с.
* Занимательная физическая химия. М.: ВЛАДМО, 1998. — 172 с.
* Адгезия пищевых масс. М.: ДеЛи принт, 2008. — 397 с.
* Коллоидная химия наночастиц. М.: Научный мир, 2012. — 218 с.
* Карлики. Наночастицы в популярном изложении. М.: Научный мир, 2012. — 159 с.
{{DEFAULTSORT:Зімон, Анатоль Давыдавіч}}

[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лістапада]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі 22 лютага]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]]
[[Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук]]
[[Катэгорыя:Хімікі СССР]]
[[Катэгорыя:Хімікі Расіі]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве]]
[[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]]
[[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]]</text>
      <sha1>sti5414tp3v4y2vsdartabp3cwejmvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стэфан Эрэнкройц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807802</id>
    <revision>
      <id>5141146</id>
      <parentid>5141127</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15859" sha1="exw6551vmqik9dh1nzhoyaaokbrl8z8" xml:space="preserve">{{Вучоны
| Месца нараджэння = [[Ловіч]]
}}'''Стэфан Лукаш Эрэнкройц''' (польск. ''Stefan Ehrenkreutz''''',''' [[13 кастрычніка]] [[1880|1880,]] [[Ловіч]] - [[21 ліпеня]] [[1945|1945,]] [[Вільня]]) — [[Палякі|польскі]] гісторык права, прафесар і апошні [[рэктар]] (з 1939 г.) [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], прыхільнік палітычнай лініі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], сенатар 3-га і 4-га тэрмінаў (1930-1938) у міжваеннай Польшчы.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Szpoper Dariusz|загаловак=Pro memoria : profesor Stefan Ehrenkreutz - w siedemdziesiątą rocznicę śmierci (1880-1945)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego : w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie : praca zbiorowa|старонкі=26-53}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/ehrenkreutz-stefan-lukasz|title=Ehrenkreutz Stefan Łukasz {{!}} Fundacja 100|website=fundacja100.pl|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/stefan-ehrenkreutz|title=Stefan Ehrenkreutz » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==

=== Выкладчыцкая і навукова-даследчая дзейнасць ===
Спачатку вывучаў права ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскім Варшаўскім універсітэце]], але пасля [[Рэвалюцыя 1905 г. у Царстве Польскім|падзей 1905 года]] працягнуў адукацыю ва ўніверсітэтах [[Венскі ўніверсітэт|Вены]] і [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыга]]. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень, абараніўшы дысертацыю па сацыяльнай гісторыі Польшчы XIII стагоддзя (''Beiträge zur sozialen Geschichte Polens im XIII Jh.''). Пасля вяртання ў [[Варшава|Варшаву]] чытаў лекцыі па польскай палітычнай гісторыі (з 1916 года ў Вольным Польскім універсітэце) і па канстытуцыйнай гісторыі Польшчы і яе судовага права (у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]). У 1920 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]], ва [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэце]] да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] чытаў лекцыі па гісторыі канстытуцыйнага ладу і судовага права [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Яго навуковая праца была сканцэнтравана на старажытным польскім і [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскім]] судовым праве (у тым ліку, у прыватнасці, [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|літоўскіх статутах]] ) і канстытуцыйных сістэмах усходнееўрапейскіх дзяржаў. Аўтар, сярод іншых, ''«З гісторыі муніцыпальнай арганізацыі Старой Варшавы»'' (1913), ''«З даследаванняў пра суд міравых суддзяў у Варшаве»'' (1914), ''«Вышэйшы суд нямецкага права горада Сандамір»'' (1917). Яго цікавасць да палітычнай сістэмы Літвы вылілася ў працы: ''«Стан даследаванняў літоўскіх статутаў»'' (1924), ''«Сепаратызм або цяга Літвы да Польшчы пасля Люблінскай уніі»'' (1925), а таксама ў рэдагаванні памятнай кнігі, выдадзенай з нагоды 400-годдзя [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Першага Літоўскага статута]]. У 1922–1924 гадах быў віцэ-рэктарам , а ў 1939 годзе [[Рэктар|— рэктарам]] Універсітэта Стэфана Баторыя.

=== Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы і  даследаванне гісторыі літоўскага права ===
У 1930 годзе ён арганізаваў, а пазней доўгі час быў прэзідэнтам Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, акрамя таго, узначальваў яго гісторыка-прававы аддзел.  Інстытут праводзіў даследаванні грамадска-палітычнай сітуацыі ва Усходняй Еўропе, галоўным чынам у краінах, якія ўваходзілі ў склад СССР, г.зн. асноўнай сферай даследаванняў была саветалогія.&lt;ref&gt;''Мастыка Андрэй''. Беларускія студэнты ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні: уплыў універсітэта на нацыянальную тоеснасць студэнта. [https://wuw.pl/data/include/cms//Wielokulturowosc_Europy_Getka_Joanna_Grzybowski_Jerzy_red_2023.pdf ''Wielokulturowość Europy Środkowo-Wschodniej: doświadczenia przeszłości i wyzwania teraźniejszości''.] Redakcja naukowa Joanna Getka, Jerzy Grzybowski. Warsawa: Uniwersytet Warszawski, 217-233.&lt;/ref&gt;

Быў ініцыятарам, арганізатарам і кіраўніком праграмы вывучэння прававой гісторыі ВКЛ на юрыдычным факультэце, створанай у 1934 годзе, з мэтай правядзення навуковых даследаванняў і папулярызацыйнай дзейнасці, а таксама падтрымкі навукоўцаў у кантактах з архівамі (прыватнымі і дзяржаўнымі) і бібліятэкамі.

Сярод яго бліжэйшых вучняў і супрацоўнікаў былі [[Юліюш Бардах]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.belhistory.eu/archives/2505|title=Юліуш Бардах як даследчык ВКЛ і яго спадкаемцаў (Марцэлі Косман) {{!}} Беларускі Гістарычны Агляд|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; і [[Севярын Віславух]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Членства ў навуковых таварыствах ===
[[Файл:Stefan i Cezaria Ehrenkreutzowie z dziećmi w wileńskim mieszkaniu.jpg|міні|Стэфан і Цэзарыя Эрэнкройц з дзецьмі на віленскай кватэры.]]
Быў членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства з 1934 года, членам Навуковага таварыства ў Львове з 1936 года, членам [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навукі ў Вільні]], а таксама членам Галоўнай рады і старшынёй Віленскага аддзялення [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]. З 17 кастрычніка 1938 года таксама быў супрацоўнікам Юрыдычнай камісіі Польскай акадэміі мастацтваў і навук.

=== Палітыка ===
Дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], некалькі разоў быў зняволены да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Дзеяч Польскага культурнага таварыства (1908-1913). Падтрымліваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. Абраны сенатарам на выбарах 1930 года і на наступных, у 1935 годзе (мандат займаў у 1930-1938 гадах). Быў [[Масонства|масонам]]  .

Падчас Другой сусветнай вайны прафесар Стэфан Эрэнкройц таемна ўзначальваў Віленскі польскі ўніверсітэт, афіцыйна працуючы начным вартаўніком.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2020/07/25/ostatni-rektor-uniwersytetu-stefana-batorego/|title=Ostatni rektor Uniwersytetu Stefana Batorego – Kurier Wileński|last=KW|date=2020-07-25|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

==== Абставіны смерці ====
Да 1944 года узначальваў універсітэт, які працаваў падпольна, і чытаў лекцыі; удзельнічаў у працы З'езда палітычных партый пры Дэлегаце акруговага ўрада па Польшчы ў Вільні; падчас акупацыі працаваў начным вартаўніком, офісным работнікам, касірам і юрысконсультам; у ліставанні [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]] да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] ад 3 жніўня 1944 года ён згадваўся як чалавек, які знаходзіцца ў вышуку; 27 жніўня 1944 года па загаду [[Балеслаў Берут|Баляслава Берута]] яго наведаў [[Ежы Путрамант|Ежы Путрамент]], каб пераканаць падтрымаць Камуністычную партыю пад кіраўніцтвам Берута. Той адмовіўся, пасля чаго Путрамент, сыходзячы, падняў руку і ўсклікнуў: «Вы пашкадуеце пра гэта». На наступны дзень, 28 жніўня 1944 года, быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у сваёй кватэры. Падвяргаючыся катаванням,  абвясціў галадоўку ў турме. Знясілены галадоўкай, 20 ліпеня 1945 года яго на насілках перавезлі ў турэмны шпіталь на Лукіскай плошчы ў Лукішках у Вільні, дзе памёр ад знясілення на наступны дзень, 21 ліпеня 1945 года.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у [[Варшава|Варшаве]] (секцыя 30-6-30).

== Сям'я ==
Першай жонкай Стэфана Эрэнкройца была [[Tekla Zweibaum|Тэкла Цвайбаўм]] (памерла ў 1909 годзе), сястра Юліуша Цвайбаўма, прафесара [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], а пазней Варшаўскай медыцынскай акадэміі, з якой ён ажаніўся ў 1907 годзе. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзілася дачка Эмілія (1909-1988), жонка прафесара Лукаша Курдыбача.

Яго другой жонкай, з якой Эрэнкройц узяў шлюб у 1916 годзе, была [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічава]], дачка прафесара [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Яна Нецыслава Бадуэна дэ Куртэнэ]], прафесар этнаграфіі Варшаўскага ўніверсітэта і рэктар Польскага ўніверсітэта за мяжой у Лондане. Іх дзецьмі былі: Крысціна (памерла ў 1927 годзе), Тадэвуш (памерла ў 1976 годзе), салдат Арміі Краёвай у Віленскім рэгіёне, і Анджэй Стэфан Эрэнкройц (1921–2008), польскі дыяспарны актывіст, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар, ЗША, а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў.

З 1938 года яго трэцяй жонкай была Ядвіга Тычынская.

Яго брат, Ежы Эрэнкройц, быў лекарам і жыў у Познані на вуліцы Дамброўскага, 4.

== Узнагароды ==

* Крыж Незалежнасці (1931);
* [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1938) &lt;ref&gt;10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej” {{Monitor Polski|1938|258|592}}&lt;/ref&gt;;
* [[Ордэн Трох Зорак|Камандорскі крыж з зоркай ордэна Трох Зорак]] (Латвія, 1933)   

== Спасылкі ==
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]]
[[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ловічы]]
[[Катэгорыя:Члены Польскага навуковага таварыства ў Львове]]
[[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]]
[[Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі права Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі права]]</text>
      <sha1>exw6551vmqik9dh1nzhoyaaokbrl8z8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141155</id>
      <parentid>5141146</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T12:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15915" sha1="av7z9y7742q5ufi6koy2gf7et6jdd2l" xml:space="preserve">{{Вучоны
| Месца нараджэння = [[Ловіч]]
}}'''Стэфан Лукаш Эрэнкройц''' (польск. ''Stefan Ehrenkreutz''''',''' [[13 кастрычніка]] [[1880|1880,]] [[Ловіч]] - [[21 ліпеня]] [[1945|1945,]] [[Вільня]]) — [[Палякі|польскі]] гісторык права, прафесар і апошні [[рэктар]] (з 1939 г.) [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], прыхільнік палітычнай лініі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], сенатар 3-га і 4-га тэрмінаў (1930-1938) у міжваеннай Польшчы.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Szpoper Dariusz|загаловак=Pro memoria : profesor Stefan Ehrenkreutz - w siedemdziesiątą rocznicę śmierci (1880-1945)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego : w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie : praca zbiorowa|старонкі=26-53}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/ehrenkreutz-stefan-lukasz|title=Ehrenkreutz Stefan Łukasz {{!}} Fundacja 100|website=fundacja100.pl|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/stefan-ehrenkreutz|title=Stefan Ehrenkreutz » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==

=== Выкладчыцкая і навукова-даследчая дзейнасць ===
Спачатку вывучаў права ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскім Варшаўскім універсітэце]], але пасля [[Рэвалюцыя 1905 г. у Царстве Польскім|падзей 1905 года]] працягнуў адукацыю ва ўніверсітэтах [[Венскі ўніверсітэт|Вены]] і [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыга]]. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень, абараніўшы дысертацыю па сацыяльнай гісторыі Польшчы XIII стагоддзя (''Beiträge zur sozialen Geschichte Polens im XIII Jh.''). Пасля вяртання ў [[Варшава|Варшаву]] чытаў лекцыі па польскай палітычнай гісторыі (з 1916 года ў Вольным Польскім універсітэце) і па канстытуцыйнай гісторыі Польшчы і яе судовага права (у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]). У 1920 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]], ва [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэце]] да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] чытаў лекцыі па гісторыі канстытуцыйнага ладу і судовага права [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Яго навуковая праца была сканцэнтравана на старажытным польскім і [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскім]] судовым праве (у тым ліку, у прыватнасці, [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|літоўскіх статутах]] ) і канстытуцыйных сістэмах усходнееўрапейскіх дзяржаў. Аўтар, сярод іншых, ''«З гісторыі муніцыпальнай арганізацыі Старой Варшавы»'' (1913), ''«З даследаванняў пра суд міравых суддзяў у Варшаве»'' (1914), ''«Вышэйшы суд нямецкага права горада Сандамір»'' (1917). Яго цікавасць да палітычнай сістэмы Літвы вылілася ў працы: ''«Стан даследаванняў літоўскіх статутаў»'' (1924), ''«Сепаратызм або цяга Літвы да Польшчы пасля Люблінскай уніі»'' (1925), а таксама ў рэдагаванні памятнай кнігі, выдадзенай з нагоды 400-годдзя [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Першага Літоўскага статута]]. У 1922–1924 гадах быў віцэ-рэктарам , а ў 1939 годзе [[Рэктар|— рэктарам]] Універсітэта Стэфана Баторыя.

=== Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы і  даследаванне гісторыі літоўскага права ===
У 1930 годзе ён арганізаваў, а пазней доўгі час быў прэзідэнтам Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, акрамя таго, узначальваў яго гісторыка-прававы аддзел.  Інстытут праводзіў даследаванні грамадска-палітычнай сітуацыі ва Усходняй Еўропе, галоўным чынам у краінах, якія ўваходзілі ў склад СССР, г.зн. асноўнай сферай даследаванняў была саветалогія.&lt;ref&gt;''Мастыка Андрэй''. Беларускія студэнты ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні: уплыў універсітэта на нацыянальную тоеснасць студэнта. [https://wuw.pl/data/include/cms//Wielokulturowosc_Europy_Getka_Joanna_Grzybowski_Jerzy_red_2023.pdf ''Wielokulturowość Europy Środkowo-Wschodniej: doświadczenia przeszłości i wyzwania teraźniejszości''.] Redakcja naukowa Joanna Getka, Jerzy Grzybowski. Warsawa: Uniwersytet Warszawski, 217-233.&lt;/ref&gt;

Быў ініцыятарам, арганізатарам і кіраўніком праграмы вывучэння прававой гісторыі ВКЛ на юрыдычным факультэце, створанай у 1934 годзе, з мэтай правядзення навуковых даследаванняў і папулярызацыйнай дзейнасці, а таксама падтрымкі навукоўцаў у кантактах з архівамі (прыватнымі і дзяржаўнымі) і бібліятэкамі.

Сярод яго бліжэйшых вучняў і супрацоўнікаў былі [[Юліюш Бардах]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.belhistory.eu/archives/2505|title=Юліуш Бардах як даследчык ВКЛ і яго спадкаемцаў (Марцэлі Косман) {{!}} Беларускі Гістарычны Агляд|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; і [[Севярын Віславух]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Членства ў навуковых таварыствах ===
[[Файл:Stefan i Cezaria Ehrenkreutzowie z dziećmi w wileńskim mieszkaniu.jpg|міні|Стэфан і Цэзарыя Эрэнкройц з дзецьмі на віленскай кватэры.]]
Быў членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства з 1934 года, членам Навуковага таварыства ў Львове з 1936 года, членам [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навукі ў Вільні]], а таксама членам Галоўнай рады і старшынёй Віленскага аддзялення [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]. З 17 кастрычніка 1938 года таксама быў супрацоўнікам Юрыдычнай камісіі Польскай акадэміі мастацтваў і навук.

=== Палітыка ===
Дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], некалькі разоў быў зняволены да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Дзеяч Польскага культурнага таварыства (1908-1913). Падтрымліваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. Абраны сенатарам на выбарах 1930 года і на наступных, у 1935 годзе (мандат займаў у 1930-1938 гадах). Быў [[Масонства|масонам]]  .

Падчас Другой сусветнай вайны прафесар Стэфан Эрэнкройц таемна ўзначальваў Віленскі польскі ўніверсітэт, афіцыйна працуючы начным вартаўніком.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2020/07/25/ostatni-rektor-uniwersytetu-stefana-batorego/|title=Ostatni rektor Uniwersytetu Stefana Batorego – Kurier Wileński|last=KW|date=2020-07-25|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

==== Абставіны смерці ====
Да 1944 года узначальваў універсітэт, які працаваў падпольна, і чытаў лекцыі; удзельнічаў у працы З'езда палітычных партый пры Дэлегаце акруговага ўрада па Польшчы ў Вільні; падчас акупацыі працаваў начным вартаўніком, офісным работнікам, касірам і юрысконсультам; у ліставанні [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]] да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] ад 3 жніўня 1944 года ён згадваўся як чалавек, які знаходзіцца ў вышуку; 27 жніўня 1944 года па загаду [[Балеслаў Берут|Баляслава Берута]] яго наведаў [[Ежы Путрамант|Ежы Путрамент]], каб пераканаць падтрымаць Камуністычную партыю пад кіраўніцтвам Берута. Той адмовіўся, пасля чаго Путрамент, сыходзячы, падняў руку і ўсклікнуў: «Вы пашкадуеце пра гэта». На наступны дзень, 28 жніўня 1944 года, быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у сваёй кватэры. Падвяргаючыся катаванням,  абвясціў галадоўку ў турме. Знясілены галадоўкай, 20 ліпеня 1945 года яго на насілках перавезлі ў турэмны шпіталь на Лукіскай плошчы ў Лукішках у Вільні, дзе памёр ад знясілення на наступны дзень, 21 ліпеня 1945 года.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у [[Варшава|Варшаве]] (секцыя 30-6-30).

== Сям'я ==
Першай жонкай Стэфана Эрэнкройца была [[Tekla Zweibaum|Тэкла Цвайбаўм]] (памерла ў 1909 годзе), сястра Юліуша Цвайбаўма, прафесара [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], а пазней Варшаўскай медыцынскай акадэміі, з якой ён ажаніўся ў 1907 годзе. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзілася дачка Эмілія (1909-1988), жонка прафесара Лукаша Курдыбача.

Яго другой жонкай, з якой Эрэнкройц узяў шлюб у 1916 годзе, была [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічава]], дачка прафесара [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Яна Нецыслава Бадуэна дэ Куртэнэ]], прафесар этнаграфіі Варшаўскага ўніверсітэта і рэктар Польскага ўніверсітэта за мяжой у Лондане. Іх дзецьмі былі: Крысціна (памерла ў 1927 годзе), Тадэвуш (памерла ў 1976 годзе), салдат Арміі Краёвай у Віленскім рэгіёне, і Анджэй Стэфан Эрэнкройц (1921–2008), польскі дыяспарны актывіст, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар, ЗША, а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў.

З 1938 года яго трэцяй жонкай была Ядвіга Тычынская.

Яго брат, Ежы Эрэнкройц, быў лекарам і жыў у Познані на вуліцы Дамброўскага, 4.

== Узнагароды ==

* Крыж Незалежнасці (1931);
* [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1938) &lt;ref&gt;10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej” {{Monitor Polski|1938|258|592}}&lt;/ref&gt;;
* [[Ордэн Трох Зорак|Камандорскі крыж з зоркай ордэна Трох Зорак]] (Латвія, 1933)  
 
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]]
[[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ловічы]]
[[Катэгорыя:Члены Польскага навуковага таварыства ў Львове]]
[[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]]
[[Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі права Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі права]]</text>
      <sha1>av7z9y7742q5ufi6koy2gf7et6jdd2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Мультсерыялы 2008 года</title>
    <ns>14</ns>
    <id>807803</id>
    <revision>
      <id>5141145</id>
      <timestamp>2026-05-13T12:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Мультсерыялы|2008|года}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|2008]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2008 годзе]]»</comment>
      <origin>5141145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="254" sha1="nsi2ddf665enu0z7wf5r1c11ymrt3c4" xml:space="preserve">{{Тэма паводле гадоў|Мультсерыялы|2008|года}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|2008]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2008 годзе]]</text>
      <sha1>nsi2ddf665enu0z7wf5r1c11ymrt3c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ян Адамус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807804</id>
    <revision>
      <id>5141158</id>
      <timestamp>2026-05-13T12:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79751106|Jan Adamus]]»</comment>
      <origin>5141158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6217" sha1="jmv5yjdacmj7mv8jeeajvunkenuo5g3" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
[[Файл:Grób_Jana_Adamusa.jpg|міні|Магіла Яна Адамуса на Старых могілках у Лодзі]]
'''Ян Юзэф Адамус''' (нар. [[12 сакавіка]] [[1896|1896 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]] — пам. [[19 чэрвеня]] [[1962|1962 г.]] у [[Лодзь|Лодзі]] ) — польскі [[Гістарыяграфія|гістарыёграф]] і гісторык дзяржавы і права.

== Біяграфія ==
Скончыў сярэднюю школу ў [[Івана-Франкоўск|Станіславове]], вывучаў права ў [[Вена|Вене]] ў 1915-1916 гадах, а затым (да 1920 года) ва [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскім універсітэце]]. Сярод яго выкладчыкаў быў Освальд Бальцэр. У 1927 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ва Львоўскім універсітэце пад кіраўніцтвам Пшэмыслава Дамбкоўскага (на аснове працы ''«Zastaw w prawie litewskim w XV i XVI wieku'' »). Служыў у акруговым ваенным судзе ў Кракаве, у 1928 года яму прысвоена званне капітана, звольнены па ўласным жаданні са службы 28 лютага 1930 г.

Да 1933 года працаваў ва Львоўскім універсітэце (старшым асістэнтам кафедры старажытнапольскага права), пасля няўдалай спробы хабілітацыі ў 1933 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]]. У віленскім універсітэце атрымаў пазіцыю старшага асістэнта на кафедры тэорыі права, з 1934 - старшага асістэнта кафедры тэорыі і філасофіі права. Адначасова працаваў як кіраўнік гарадскога архіва Вільні.

У 1934 атрымаў хабілітацыю на падставе працы &quot;Літоўская дзяржава ў 1386-1398 гадах&quot;. У 1937 атрымаў пазіцыю ад'юнкта пры кафедры гісторыі польскага права.

Вынікам пяцігадовай працы ў гарадскім архіве Вільні стала праца &quot;Пра герб горада Вільні&quot; (апублікаваная пасмяротна ў 1996 годзе ў Лодзі).

У 1940 годзе ён быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] і сасланы на тэрыторыю [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] . Падчас вайны ён некаторы час правёў у [[Іерусалім|Іерусаліме]], дзе ўзначальваў Архіў Польскай арміі на Усходзе . У 1944 годзе  на некалькі гадоў пасяліўся ў [[Шатландыя|Шатландыі]], дзе ўзначальваў Архіў і Музей Польскіх узброеных сіл; у гэты час ён чытаў лекцыі па гісторыі польскай палітычнай сістэмы на польскім юрыдычным факультэце [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]] .

У 1947 годзе вярнуўся ў Польшчу. Заняў пасаду ў [[Лодзьскі ўніверсітэт|Лодзьскім універсітэце]], дзе быў дацэнтам кафедры гісторыі польскага права, а з 1954 года — дацэнтам. Загадваў кафедрай агульнай гісторыі дзяржавы і права, а таксама чытаў лекцыі па гісторыі польска-літоўскіх адносін. У 1959 годзе стаў прафесарам. З 1949 па 1951 год  быў загадчыкам бібліятэкі Вышэйшай педагагічнай школы ў Лодзі. Ён таксама быў звязаны з іншымі навукова-даследчымі цэнтрамі: Інстытутам прававых даследаванняў [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі]] навук (да 1961 года) і Інстытутам гісторыі Польскай акадэміі навук (з 1961 года). Быў абраны членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства (1936), членам Таварыства навук у Львове і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навук у Вільні]].

Яго даследаванні былі сканцэнтраваны на гісторыі права і дзяржавы — польскай і літоўскай, гісторыі [[Крымінальнае права|крымінальнага права]] і гістарыяграфіі дзяржаўнай і прававой гісторыі. Абверг тэзіс Анатоля Левіцкага аб уключэнні Літвы ў склад Польшчы адразу пасля [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]].

Пахаваны на Старых могілках у Лодзі .

== Некаторыя працы ==

[[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1962 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1896 годзе]]
[[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве]]</text>
      <sha1>jmv5yjdacmj7mv8jeeajvunkenuo5g3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141159</id>
      <parentid>5141158</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <origin>5141159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7881" sha1="qjcbvvq8e4vt544z7ncky9t201flvsr" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
[[Файл:Grób_Jana_Adamusa.jpg|міні|Магіла Яна Адамуса на Старых могілках у Лодзі]]
'''Ян Юзэф Адамус''' (польск. ''Jan Adamus'', [[12 сакавіка]] [[1896|1896 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]] — пам. [[19 чэрвеня]] [[1962|1962 г.]] у [[Лодзь|Лодзі]] ) — польскі [[Гістарыяграфія|гістарыёграф]] і гісторык дзяржавы і права.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/50|title=Адамус Ян Юзаф|author=Валерый Пазднякоў|website=Электронная энцыклапедыя &quot;Вялікае Княства Літоўскае&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Korzeniewska-Lasota Anna|загаловак=Jan Adamus (1896-1962)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego: w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie: praca zbiorowa.|старонкі=69-78}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Скончыў сярэднюю школу ў [[Івана-Франкоўск|Станіславове]], вывучаў права ў [[Вена|Вене]] ў 1915-1916 гадах, а затым (да 1920 года) ва [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскім універсітэце]]. Сярод яго выкладчыкаў быў Освальд Бальцэр. У 1927 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ва Львоўскім універсітэце пад кіраўніцтвам Пшэмыслава Дамбкоўскага (на аснове працы ''«Zastaw w prawie litewskim w XV i XVI wieku'' »). Служыў у акруговым ваенным судзе ў Кракаве, у 1928 года яму прысвоена званне капітана, звольнены па ўласным жаданні са службы 28 лютага 1930 г.

Да 1933 года працаваў ва Львоўскім універсітэце (старшым асістэнтам кафедры старажытнапольскага права), пасля няўдалай спробы хабілітацыі ў 1933 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]]. У віленскім універсітэце атрымаў пазіцыю старшага асістэнта на кафедры тэорыі права, з 1934 - старшага асістэнта кафедры тэорыі і філасофіі права. Адначасова працаваў як кіраўнік гарадскога архіва Вільні.

У 1934 атрымаў хабілітацыю на падставе працы &quot;Літоўская дзяржава ў 1386-1398 гадах&quot;. У 1937 атрымаў пазіцыю ад'юнкта пры кафедры гісторыі польскага права.

Вынікам пяцігадовай працы ў гарадскім архіве Вільні стала праца &quot;Пра герб горада Вільні&quot; (апублікаваная пасмяротна ў 1996 годзе ў Лодзі).

У 1940 годзе ён быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] і сасланы на тэрыторыю [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] . Падчас вайны ён некаторы час правёў у [[Іерусалім|Іерусаліме]], дзе ўзначальваў Архіў Польскай арміі на Усходзе . У 1944 годзе  на некалькі гадоў пасяліўся ў [[Шатландыя|Шатландыі]], дзе ўзначальваў Архіў і Музей Польскіх узброеных сіл; у гэты час ён чытаў лекцыі па гісторыі польскай палітычнай сістэмы на польскім юрыдычным факультэце [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]] .

У 1947 годзе вярнуўся ў Польшчу. Заняў пасаду ў [[Лодзьскі ўніверсітэт|Лодзьскім універсітэце]], дзе быў дацэнтам кафедры гісторыі польскага права, а з 1954 года — дацэнтам. Загадваў кафедрай агульнай гісторыі дзяржавы і права, а таксама чытаў лекцыі па гісторыі польска-літоўскіх адносін. У 1959 годзе стаў прафесарам. З 1949 па 1951 год  быў загадчыкам бібліятэкі Вышэйшай педагагічнай школы ў Лодзі. Ён таксама быў звязаны з іншымі навукова-даследчымі цэнтрамі: Інстытутам прававых даследаванняў [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі]] навук (да 1961 года) і Інстытутам гісторыі Польскай акадэміі навук (з 1961 года). Быў абраны членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства (1936), членам Таварыства навук у Львове і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навук у Вільні]].

Яго даследаванні былі сканцэнтраваны на гісторыі права і дзяржавы — польскай і літоўскай, гісторыі [[Крымінальнае права|крымінальнага права]] і гістарыяграфіі дзяржаўнай і прававой гісторыі. Абверг тэзіс Анатоля Левіцкага аб уключэнні Літвы ў склад Польшчы адразу пасля [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]].

Пахаваны на Старых могілках у Лодзі .

== Некаторыя працы ==
Zastaw w prawie litewskim XV i XVI wieku. Lwów, 1925; 

Z zagadnień prawa litewskiego. Lwów, 1926; 

O tytule panującego i państwa litewskiego parę spostrzeżeń // Kwartalnik historyczny. 1930. R. 44; 

Państwo litewskie w latach 1386—1398 // Księga pamiątkowa ku uczczeniu czterechsetnej rocznicy wydania pierwszego statutu litewskiego. Wilno, 1932; 

Kodeks dyplomatyczny Litwy // Ateneum Wileńskie. 1932. R. 7; 

O prawno-państwowym stosunku Litwy do Polski // Pamiętnik VI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Wilnie. Lwów, 1935. T. 1; 

Wydawnictwa źródeł do historii Litwy // Там жа; 

O wstępnych aktach procesu litewskiego (do II statutu) // Ateneum Wileńskie. 1937. R. 12; 

Najnowsza literatura o akcie krewskim // Wiadomości Studium historii prawa litewskiego Uniwersytetu Stefana Batorego. Wilno, 1938. T. 1; 

O monarchii Gallowej. Warszawa, 1952; 

Polska teoria rodowa. Łódź, 1958; 

Monarchizm i republikanizm w syntezie dziejów Polski. Łódź, 1961; 

O herbie miasta Wilna. Łódź, 1996.

== Спасылкі ==
[[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1962 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1896 годзе]]
[[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве]]</text>
      <sha1>qjcbvvq8e4vt544z7ncky9t201flvsr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141161</id>
      <parentid>5141159</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8385" sha1="ad3uh2tueqs9xxi1u2f1h64fownwwnh" xml:space="preserve">{{Вучоны
| Альма-матар = [[Львоўскі ўніверсітэт]]
}}
[[Файл:Grób_Jana_Adamusa.jpg|міні|Магіла Яна Адамуса на Старых могілках у Лодзі]]
'''Ян Юзэф Адамус''' (польск. ''Jan Adamus'', [[12 сакавіка]] [[1896|1896 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]] — пам. [[19 чэрвеня]] [[1962|1962 г.]] у [[Лодзь|Лодзі]] ) — польскі [[Гістарыяграфія|гістарыёграф]] і гісторык дзяржавы і права.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/50|title=Адамус Ян Юзаф|author=Валерый Пазднякоў|website=Электронная энцыклапедыя &quot;Вялікае Княства Літоўскае&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Korzeniewska-Lasota Anna|загаловак=Jan Adamus (1896-1962)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego: w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie: praca zbiorowa.|старонкі=69-78}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mediewisci.lhdb.kul.pl/biografie/item/566|title=Jan Adamus (1896-1962) · Biografie · mediewisci|website=mediewisci.lhdb.kul.pl|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://ihpan.edu.pl/zmarli/jan-adamus-1896-1962/|title=Adamus Jan (1896–1962)|website=Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN - Instytut Historii PAN|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Скончыў сярэднюю школу ў [[Івана-Франкоўск|Станіславове]], вывучаў права ў [[Вена|Вене]] ў 1915-1916 гадах, а затым (да 1920 года) ва [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскім універсітэце]]. Сярод яго выкладчыкаў быў Освальд Бальцэр. У 1927 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ва Львоўскім універсітэце пад кіраўніцтвам Пшэмыслава Дамбкоўскага (на аснове працы ''«Zastaw w prawie litewskim w XV i XVI wieku''»). Служыў у акруговым ваенным судзе ў Кракаве, у 1928 года яму прысвоена званне капітана, звольнены па ўласным жаданні са службы 28 лютага 1930 г.

Да 1933 года працаваў ва Львоўскім універсітэце (старшым асістэнтам кафедры старажытнапольскага права), пасля няўдалай спробы хабілітацыі ў 1933 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]]. У віленскім універсітэце атрымаў пазіцыю старшага асістэнта на кафедры тэорыі права, з 1934 - старшага асістэнта кафедры тэорыі і філасофіі права. Адначасова працаваў як кіраўнік гарадскога архіва Вільні.

У снежні 1933 абараніў хабілітацыі на аснове прац па гісторыі польскага і літоўскага права. У 1937 атрымаў пазіцыю ад'юнкта пры кафедры гісторыі польскага права.

Вынікам пяцігадовай працы ў гарадскім архіве Вільні стала праца ''&quot;Пра герб горада Вільні''&quot; (апублікаваная пасмяротна ў 1996 годзе ў Лодзі).

У 1940 годзе ён быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] і сасланы на тэрыторыю [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] . Падчас вайны ён некаторы час правёў у [[Іерусалім|Іерусаліме]], дзе ўзначальваў Архіў Польскай арміі на Усходзе . У 1944 годзе  на некалькі гадоў пасяліўся ў [[Шатландыя|Шатландыі]], дзе ўзначальваў Архіў і Музей Польскіх узброеных сіл; у гэты час ён чытаў лекцыі па гісторыі польскай палітычнай сістэмы на польскім юрыдычным факультэце [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]] .

У 1947 годзе вярнуўся ў Польшчу. Заняў пасаду ў [[Лодзьскі ўніверсітэт|Лодзьскім універсітэце]], дзе быў дацэнтам кафедры гісторыі польскага права, а з 1954 года — дацэнтам. Загадваў кафедрай агульнай гісторыі дзяржавы і права, а таксама чытаў лекцыі па гісторыі польска-літоўскіх адносін. У 1959 годзе стаў прафесарам. З 1949 па 1951 год  быў загадчыкам бібліятэкі Вышэйшай педагагічнай школы ў Лодзі. Ён таксама быў звязаны з іншымі навукова-даследчымі цэнтрамі: Інстытутам прававых даследаванняў [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі]] навук (да 1961 года) і Інстытутам гісторыі Польскай акадэміі навук (з 1961 года). Быў абраны членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства (1936), членам Таварыства навук у Львове і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навук у Вільні]].

Яго даследаванні былі сканцэнтраваны на гісторыі права і дзяржавы — польскай і літоўскай, гісторыі [[Крымінальнае права|крымінальнага права]] і гістарыяграфіі дзяржаўнай і прававой гісторыі. Абверг тэзіс Анатоля Левіцкага аб уключэнні Літвы ў склад Польшчы адразу пасля [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]].

Пахаваны на Старых могілках у Лодзі .

== Некаторыя працы ==
Zastaw w prawie litewskim XV i XVI wieku. Lwów, 1925; 

Z zagadnień prawa litewskiego. Lwów, 1926; 

O tytule panującego i państwa litewskiego parę spostrzeżeń // Kwartalnik historyczny. 1930. R. 44; 

Państwo litewskie w latach 1386—1398 // Księga pamiątkowa ku uczczeniu czterechsetnej rocznicy wydania pierwszego statutu litewskiego. Wilno, 1932; 

Kodeks dyplomatyczny Litwy // Ateneum Wileńskie. 1932. R. 7; 

O prawno-państwowym stosunku Litwy do Polski // Pamiętnik VI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Wilnie. Lwów, 1935. T. 1; 

Wydawnictwa źródeł do historii Litwy // Там жа; 

O wstępnych aktach procesu litewskiego (do II statutu) // Ateneum Wileńskie. 1937. R. 12; 

Najnowsza literatura o akcie krewskim // Wiadomości Studium historii prawa litewskiego Uniwersytetu Stefana Batorego. Wilno, 1938. T. 1; 

O monarchii Gallowej. Warszawa, 1952; 

Polska teoria rodowa. Łódź, 1958; 

Monarchizm i republikanizm w syntezie dziejów Polski. Łódź, 1961; 

O herbie miasta Wilna. Łódź, 1996.

== Спасылкі ==
[[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1962 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1896 годзе]]
[[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве]]</text>
      <sha1>ad3uh2tueqs9xxi1u2f1h64fownwwnh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141165</id>
      <parentid>5141161</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T13:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8701" sha1="nhiha165xcu9elpfunuahosi139o0xu" xml:space="preserve">{{Вучоны
| Альма-матар = [[Львоўскі ўніверсітэт]]
}}
[[Файл:Grób_Jana_Adamusa.jpg|міні|Магіла Яна Адамуса на Старых могілках у Лодзі]]
'''Ян Юзэф Адамус''' (польск. ''Jan Adamus'', [[12 сакавіка]] [[1896|1896 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]] — пам. [[19 чэрвеня]] [[1962|1962 г.]] у [[Лодзь|Лодзі]] ) — польскі [[Гістарыяграфія|гістарыёграф]] і гісторык дзяржавы і права.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/50|title=Адамус Ян Юзаф|author=Валерый Пазднякоў|website=Электронная энцыклапедыя &quot;Вялікае Княства Літоўскае&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Korzeniewska-Lasota Anna|загаловак=Jan Adamus (1896-1962)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego: w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie: praca zbiorowa.|старонкі=69-78}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mediewisci.lhdb.kul.pl/biografie/item/566|title=Jan Adamus (1896-1962) · Biografie · mediewisci|website=mediewisci.lhdb.kul.pl|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://ihpan.edu.pl/zmarli/jan-adamus-1896-1962/|title=Adamus Jan (1896–1962)|website=Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN - Instytut Historii PAN|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Скончыў сярэднюю школу ў [[Івана-Франкоўск|Станіславове]], вывучаў права ў [[Вена|Вене]] ў 1915-1916 гадах, а затым (да 1920 года) ва [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскім універсітэце]]. Сярод яго выкладчыкаў быў Освальд Бальцэр. У 1927 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ва Львоўскім універсітэце пад кіраўніцтвам Пшэмыслава Дамбкоўскага (на аснове працы ''«Zastaw w prawie litewskim w XV i XVI wieku''»). Служыў у акруговым ваенным судзе ў Кракаве, у 1928 года яму прысвоена званне капітана, звольнены па ўласным жаданні са службы 28 лютага 1930 г.

Да 1933 года працаваў ва Львоўскім універсітэце (старшым асістэнтам кафедры старажытнапольскага права), пасля няўдалай спробы хабілітацыі ў 1933 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]]. У віленскім універсітэце атрымаў пазіцыю старшага асістэнта на кафедры тэорыі права, з 1934 - старшага асістэнта кафедры тэорыі і філасофіі права. Адначасова працаваў як кіраўнік гарадскога архіва Вільні.

У снежні 1933 абараніў хабілітацыі на аснове прац па гісторыі польскага і літоўскага права. У 1937 атрымаў пазіцыю ад'юнкта пры кафедры гісторыі польскага права.

Вынікам пяцігадовай працы ў гарадскім архіве Вільні стала праца ''&quot;Пра герб горада Вільні''&quot; (апублікаваная пасмяротна ў 1996 годзе ў Лодзі).

У 1940 годзе ён быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] і сасланы на тэрыторыю [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] . Падчас вайны ён некаторы час правёў у [[Іерусалім|Іерусаліме]], дзе ўзначальваў Архіў Польскай арміі на Усходзе . У 1944 годзе  на некалькі гадоў пасяліўся ў [[Шатландыя|Шатландыі]], дзе ўзначальваў Архіў і Музей Польскіх узброеных сіл; у гэты час ён чытаў лекцыі па гісторыі польскай палітычнай сістэмы на польскім юрыдычным факультэце [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]] .

У 1947 годзе вярнуўся ў Польшчу. Заняў пасаду ў [[Лодзьскі ўніверсітэт|Лодзьскім універсітэце]], дзе быў дацэнтам кафедры гісторыі польскага права, а з 1954 года — дацэнтам. Загадваў кафедрай агульнай гісторыі дзяржавы і права, а таксама чытаў лекцыі па гісторыі польска-літоўскіх адносін. У 1959 годзе стаў прафесарам. З 1949 па 1951 год  быў загадчыкам бібліятэкі Вышэйшай педагагічнай школы ў Лодзі. Ён таксама быў звязаны з іншымі навукова-даследчымі цэнтрамі: Інстытутам прававых даследаванняў [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі]] навук (да 1961 года) і Інстытутам гісторыі Польскай акадэміі навук (з 1961 года). Быў абраны членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства (1936), членам Таварыства навук у Львове і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навук у Вільні]].

Яго даследаванні былі сканцэнтраваны на гісторыі права і дзяржавы — польскай і літоўскай, гісторыі [[Крымінальнае права|крымінальнага права]] і гістарыяграфіі дзяржаўнай і прававой гісторыі. Абверг тэзіс Анатоля Левіцкага аб уключэнні Літвы ў склад Польшчы адразу пасля [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]].

Пахаваны на Старых могілках у Лодзі .

== Некаторыя працы ==
Zastaw w prawie litewskim XV i XVI wieku. Lwów, 1925; 

Z zagadnień prawa litewskiego. Lwów, 1926; 

O tytule panującego i państwa litewskiego parę spostrzeżeń // Kwartalnik historyczny. 1930. R. 44; 

Państwo litewskie w latach 1386—1398 // Księga pamiątkowa ku uczczeniu czterechsetnej rocznicy wydania pierwszego statutu litewskiego. Wilno, 1932; 

Kodeks dyplomatyczny Litwy // Ateneum Wileńskie. 1932. R. 7; 

O prawno-państwowym stosunku Litwy do Polski // Pamiętnik VI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Wilnie. Lwów, 1935. T. 1; 

Wydawnictwa źródeł do historii Litwy // Там жа; 

O wstępnych aktach procesu litewskiego (do II statutu) // Ateneum Wileńskie. 1937. R. 12; 

Najnowsza literatura o akcie krewskim // Wiadomości Studium historii prawa litewskiego Uniwersytetu Stefana Batorego. Wilno, 1938. T. 1; 

O monarchii Gallowej. Warszawa, 1952; 

Polska teoria rodowa. Łódź, 1958; 

Monarchizm i republikanizm w syntezie dziejów Polski. Łódź, 1961; 

O herbie miasta Wilna. Łódź, 1996.

== Спасылкі ==
[[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1962 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1896 годзе]]
[[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве]]
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі права]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі права Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>nhiha165xcu9elpfunuahosi139o0xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гета ў Плісе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807805</id>
    <revision>
      <id>5141182</id>
      <timestamp>2026-05-13T14:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Гета ў Плісе''' (восень 1941 — [[1 чэрвеня]] [[1942]]) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Пліса (Глыбоцкі раён)|Пліса]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] Віцебская вобласць|Віцебскай во...»</comment>
      <origin>5141182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18227" sha1="r381vbxryyg683apqu4qii7zhuecxnx" xml:space="preserve">'''Гета ў Плісе''' (восень 1941 — [[1 чэрвеня]] [[1942]]) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Пліса (Глыбоцкі раён)|Пліса]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].

== Да стварэння гета ==
У вёсцы Пліса ў 1931 годзе пражывала 302 яўрэі&lt;ref name=autogenerated2&gt;''Л. Смиловицкий.'' {{Wayback|url=http://www.souz.co.il/clubs/read.html?article=2256&amp;Club_ID=1 |date=20120530015103 }} (Из книги «Катастрофа евреев в Белоруссии, 1941—1944 гг.»)&lt;/ref&gt;. У сярэдзіне 1930-х гадоў габрэяў у Плісе налічвалася ўжо 500—600 — прыкладна трэцяя частка насельніцтва&lt;ref name=autogenerated5&gt;{{Cite web |url=http://www.mishpoha.org/library/04/0411.php |title=Местечко завидных невест |access-date=2012-03-11 |archive-date=2013-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127064611/http://mishpoha.org/library/04/0411.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. [[Рабін]]ам Плісы з 1905 года да сваёй гібелі ў 1941 годзе быў Шмуэль Фрэйдзін&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{РЕЭ|Плиса}}&lt;/ref&gt;.

Мястэчка было акупавана [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] з чэрвеня (з 1 ліпеня&lt;ref name=autogenerated3&gt;''З. Гельман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/plissa/plissa.html Победитель смерти] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/plissa/plissa.html |date=20111228095220 }}&lt;/ref&gt;) 1941 года па чэрвень 1944 года&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;.

Першыя некалькі тыдняў [[нацысты]] не чапалі габрэяў, толькі адразу арыштавалі некалькіх з іх і прымусілі працаваць перакладчыкамі&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;. Прычынай гэтаму было тое, што да жніўня 1941 года ў Плісе размяшчаліся вайсковыя часці вермахта, якія масава яўрэяў не забівалі, хоць і сярод іх былі адкрытыя расісты-антысеміты. У жніўні армейцы з Плісы сышлі на ўсход, немцаў у мястэчку засталося толькі некалькі чалавек. Улада ў вёсцы стала цалкам належаць [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|мясцовым паліцаям]] і гебітскамісарыяту&lt;ref name=autogenerated4&gt;{{Cite web |url=https://iremember.ru/memoirs/partizani/tsimkind-moisey-meerovich/ |title=Воспоминания ветеранов ВОВ. Цимкинд Моисей Меерович. |access-date=2023-05-13 |archive-date=2023-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513213024/https://iremember.ru/memoirs/partizani/tsimkind-moisey-meerovich/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

Начальнікам мясцовай паліцыі пры немцах стаў Часнак, а яго намеснікам — сын работніка пошты Віктар Яцына, які з родным братам і двума стрыечнымі братамі першымі добраахвотна ўступілі ў паліцыю. Яны любілі забаўляцца, збіваючы габрэяў гумовымі дубінкамі да паўсмерці&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;&lt;ref name=autogenerated4 /&gt;.

Прадстаўнікам нацыянальнасці загадалі нашыць на адзенне [[жоўтая зорка|жоўтыя]] [[Зорка Давіда|шасціканцовыя зоркі]]&lt;ref name=autogenerated5/&gt; і сталі прымусова выкарыстоўваць на цяжкіх і брудных працах, у тым ліку на пракладцы дарогі. Аплаты ніякай не давалі, але масавых забойстваў да вясны 1942 года не было&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;.

== Функцыяванне гета ==
Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Плісе акупанты восенню 1941 года сагналі мясцовых яўрэяў і з бліжэйшых вёсак у гета{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=34}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=753}}, якое прадстаўляе сабой дзве вуліцы каля месца, дзе рака выцякае з возера&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;&lt;ref name=autogenerated4 /&gt;. Цэнтрам гета стаў цагляны дом побач з царквой, які захаваўся дагэтуль&lt;ref name=autogenerated5 /&gt;.

У гета апынулася каля 500 яўрэяў, размешчаных па 5-6 шматдзетных сем’яў у кожным доме. Усіх вязняў перапісалі і паставілі на ўлік. Прымусовыя работы большай часткай складаліся ў нарыхтоўцы драўніны ў лесе, у пракладцы і рамонце дарог. Да месца працы вязняў ганялі строем пад аховай (звычайна 10-12 кіламетраў толькі ў адзін бок). Усіх габрэяў папярэдзілі, што ў пакаранне за спробу ўцёкаў ўся сям’я ўцекача будзе расстраляная&lt;ref name=autogenerated4/&gt;. Збегчы ўсёй сям’ёй было немагчыма — гета старанна ахоўвалася [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|беларускімі]], [[Украінскі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|украінскімі]] і [[Прыбалтыйскі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|прыбалтыйскімі калабарацыяністамі]]. Праскочыць праз гэтых паліцаяў маглі толькі маладыя і моцныя мужчыны, але ніхто не мог і не хацеў ратавацца, пакінуўшы на верную смерць сваіх родных&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;.

Габрэяў у гета адразу пазбавілі сродкаў да існавання, тым самым асуджаючы вязняў на галодную смерць. Усё быдла і любая іншая жыўнасць былі канфіскаваныя, нават котак габрэям было забаронена трымаць. За спробы купіць або вымяняць прадукты ў мясцовых беларусаў вынікалі самыя жорсткія пакаранні&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;.

Зімой і вясной 1942 года ў Плісу пастаянна наязджалі атрады літоўскіх і ўкраінскіх паліцаяў, якія займаліся рабаваннем гета&lt;ref name=autogenerated4 /&gt;.

== Масавыя забойствы ==
Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці [[Яўрэйскі супраціў у перыяд Халакосту|габрэйскага супраціву]], і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння габрэяў-мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў — нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні&lt;ref&gt;''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}&lt;/ref&gt;. Па гэтай прычыне восенню 1941 года мясцовыя паліцаі арыштавалі ў гета 18 самых паважаных яўрэяў, і адвялі іх, сказаўшы, што яны пераводзяцца ў працоўны лагер. Пасля высветлілася, што ўсіх гэтых мужчын расстралялі&lt;ref name=autogenerated4 /&gt;.

Увесну 1942 пачаліся таемныя масавыя расстрэлы. Немцы і паліцаі адпраўлялі з гета рабочыя каманды нібыта на будаўніцтва дарогі, а назад ніхто не вяртаўся. Калі ў адзін з дзён не вярнуўся ніхто з мужчын з вялікай групы, стала зразумела, што немцы рыхтуюцца ліквідаваць гета&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;&lt;ref name=autogenerated4/&gt;.

1 чэрвеня паліцаі і немцы з [[Sonderaktion 1005|зондэркаманды]], якая прыбыла з [[Гета ў Глыбокім|Глыбокага]], акружылі гета. А восьмай гадзіне раніцы калабаранты пачалі выкідваць людзей з дамоў і прыкладамі гнаць на цэнтральную плошчу. Затым іх групамі выводзілі на ўскраіну вёскі і расстрэльвалі з кулямётаў каля мясцовых могілак{{sfn|«Памяць. Глыбоцкi раён».|1995|с=182}}. Усяго было забіта 419 (412&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;) чалавек&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=34}}&lt;ref&gt;''Отдел по архивам и делопроизводству Витебского облисполкома.'' [http://archives.gov.by/download/sbornik.pdf Выстояли и победили: свидетельствуют архивы] {{Wayback|url=http://archives.gov.by/download/sbornik.pdf |date=20160304200010 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|«Выстояли и победили: свидетельствуют архивы»|2005|с=8}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=753}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=68, 153}}.

З пліскіх яўрэяў у жывых засталіся Мошэ Меіравіч Цымкінд і Чэрнэ-Лея Гінзбург (народжаная Гельман). На яе вачах паліцаі з садысцкім задавальненнем забілі яе дзяцей, а саму жанчыгу, нягледзячы на маленні пра смерць, пакінулі часова ў жывых&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;. Мошэ з цяжкасцю ўгаварыў Чэрнэ-Лею ратавацца, і мясцовы беларус Сцяпан Фаміч Мяцеліца, рызыкуючы жыццём, некалькі тыдняў хаваў іх на сваім хутары за 2 кіламетры ад Плісы, пакуль яны не сышлі з вёскі. Чэрнэ-Лея была застрэленая ў лесе немцамі, а Мошэ Цымкінд знайшоў іншы прытулак за 20 кіламетраў ад Плісы на хутары Косці Іванковіча і ягоных бацькоў, хоць яны ведалі, што за ўкрывальніцтва габрэя немцы расстрэльвалі. Выратаваны неўзабаве стаў байцом партызанскага атрада&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;&lt;ref name=autogenerated4 /&gt;.

Падчас расстрэлу таксама збег Абрам Генехавіч па мянушцы Бомка. Яму дапамог схавацца нехта з мясцовых жыхароў у фальварку Брыкакі, потым ён ваяваў у партызанскім атрадзе, а пасля вайны выехаў у [[Канада|Канаду]]&lt;ref name=autogenerated5 /&gt;.

== Памяць ==
У савецкія часы спробы яўрэяў паставіць помнік загінулым вязням гета не ўдаліся. Замест гэтага ўлады Савецкай Беларусі месца расстрэлу габрэяў прадэзінфікавалі, заліўшы [[хлоркавая вапна|хлоркай]], а ў сярэдзіне 1970-х гадоў разаралі месца расстрэлу, экскаватарам выграбалі пясок (з чалавечымі косткамі) для будаўніцтва шашы, парэшткі людзей зграбаліся бульдозерамі. Праз некалькі гадоў на месцы брацкай магілы было ўжо засеянае поле, а потым — паша для кароў&lt;ref name=autogenerated5 /&gt;&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;.

Цымкінд, будучы ўжо грамадзянінам [[Ізраіль|Ізраіля]], разам са сваімі сынамі назапасіў грошы, і ў 1998 годзе з адным з сыноў прыехаў у Плісу. Там, на месцы расстрэлу габрэяў Плісы, ён паставіў помнік на свае грошы і грошы, сабраныя ў Ізраілі яго землякамі. Цымкінд атрымаў у сельсавеце дазвол усталяваць імправізаваны манумент памяці загінулым. Мужчына наняў трактарыста, які прыцягнуў да месца расстрэлу велізарны валун чырвонага граніту. Дапамагаў усталёўваць помнік Віктар Мяцеліца — сын памерлага ўжо Сцяпана Мяцеліцы, які выратаваў Цымкінда ў гады вайны&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;&lt;ref&gt;[http://jhrgbelarus.org/Heritage_Holocaust.php?pid=&amp;lang=en&amp;city_id=172&amp;type=3 Holocaust in Plissa] {{Wayback|url=http://jhrgbelarus.org/Heritage_Holocaust.php?pid=&amp;lang=en&amp;city_id=172&amp;type=3 |date=20120503234048 }}{{ref|en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=753}}.

Мошэ Цымкінд напісаў кнігу сваіх успамінаў «Мне наканавана было выжыць» — яна выдадзена ў [[Іерусалім]]е на [[руская мова|рускай мове]] і ў [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]] на мове [[ідыш]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|«Памяць. Глыбоцкi раён».|1995|Б.I. Санчанка (гал. рэд.), Т. Да. Сауліч (старшыня камicii па стварэннi хронікi), Э.Ф. Анкуд, В.Ф. Бацвінёнак i iнш. (члены камicii);. «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна.. — Мн.: &quot;Беларуская энцыклапедыя&quot;, 1995. — 454 с. — ISBN 985-11-0014-5. }}
* {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}}
* {{h|Справочник о местах принудительного содержания|2001|Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Мн.: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.}}
{{Гета на Беларусі}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Пліса]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Глыбоцкага раёна]][[Катэгорыя:Пліса (Глыбоцкі раён)]]</text>
      <sha1>r381vbxryyg683apqu4qii7zhuecxnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзень палітвязняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807806</id>
    <revision>
      <id>5141183</id>
      <timestamp>2026-05-13T14:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Scrooge McDuck 379</username>
        <id>129143</id>
      </contributor>
      <comment>Дадала старонку а дне палитвязняу</comment>
      <origin>5141183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9661" sha1="foaguwnzrdb4vqjuudle2moys57bxmv" xml:space="preserve">'''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца 21 траўня і прысвечана салідарнасці з палітычнымі зняволенымі ў Беларусі, ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі.[https://prisonersday.info]

Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі.[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/]

== Перадгісторыя ==
Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі пратэстамі і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў.

Паводле Праваабарончага цэнтра “Вясна”, тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў.[https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus][https://www.osce.org/odihr/469539]

“Вясна” і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі.[https://prisoners.spring96.org]

== Усталяванне Дня палітвязняў ==
Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці Вітольда Ашурка, ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна».[https://spring96.org/be/news/107796]

З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце.

Дата 21 траўня была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.[https://www.belarus-nau.org/be/post/21-траўня-дзень-палітвязняў-у-беларусі]

=== Вітольд Ашурак ===
[[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольд Ашурак]] — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай.

21 траўня 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень[https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en], а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці.[https://spring96.org/be/news/103493]

Яго смерць выклікала шырокі грамадскі і міжнародны рэзананс і стала сімвалічнай падставай для замацавання 21 траўня як Дня палітвязняў.

== Значэнне ==
Дзень палітвязняў мае некалькі ключавых функцый:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; прыцягненне ўвагі да праблемы палітычных зняволеных у Беларусі;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; салідарнасць з палітвязнямі і іх сем’ямі;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ушанаванне памяці загінулых у зняволенні;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; інфармаванне грамадскасці і міжнароднай супольнасці;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; патрабаванне вызвалення палітычных зняволеных;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; актуалізацыя праблемы правоў чалавека ў Беларусі.

== Формы адзначэння ==
Дзень адзначаецца праз розныя формы грамадскай і праваабарончай актыўнасці:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; акцыі салідарнасці і маршы;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; чытанні імёнаў палітвязняў;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; інфармацыйныя кампаніі ў СМІ і сацыяльных сетках;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; арт-акцыі і флэшмобы;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; напісанне лістоў палітычным зняволеным;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; публічныя дыскусіі і праваабарончыя мерапрыемствы;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; сімвалічныя акцыі памяці і пікеты.

=== Па гадах і краінах ===
'''2021'''

21 траўня ў шклоўскай калоніі № 17 пры нявысветленых абставінах памёр палітзняволены актывіст з Бярозаўкі Вітольд Ашурак.[https://www.svaboda.org/a/32917280.html]

'''2022'''

Праваабарончы цэнтр “Вясна” абвясціў 21 траўня Днём палітвязняў у Беларусі.[https://spring96.org/be/news/107796]

Сімвалам даты была абраная экстрэмісцская жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах распавядаў Вітольд Ашурак.[https://spring96.org/be/news/103551]

Акцыі салідарнасці прайшлі ў гэты дзень у Батумі, Беластоку, Варшаве, Вільні, Гданьску, Каўнасе, Кракаве, Лондане, Львове, Празе, Познані, Рызе, Таронта, Тбілісі, Тэль-Авіве, Тэмсе, Эдынбургу, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі.

Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасадаў і міжнародных праваабарончых арганізацый.[https://spring96.org/be/news/107796]

'''2023'''

Праваабаронцы &quot;Вясны&quot; абралі тэмай Дня палітвязняў-2023 ліст і права на ліставанне, каб прыцягнуць увагу беларускага і міжнароднага грамадства да праблемы блакавання карэспандэнцыі палітзняволеным.[https://spring96.org/be/news/111612]

Прымеркаваныя да Дня палітвязняў мерапрыемствы (пікеты, акцыі, чытанні, імшы і інш.) прайшлі з 18 па 22 траўня ў розных гарадах і краінах: у Польшчы (Варшава, Кракаў, Гданьск, Беласток, Торунь, Познань, Катавіцы, Шчэцін, Быдгашч, Люблін, Уроцлаў); Літве (Вільня); Германіі (Гамбург, Брэмен, Штутгарт, Мюнхен); ЗША (Сан-Францыска, Дэтройт, Нью-Ёрк, Чыкага, Філадэльфія, Сан-Дыега, Лос-Анджэлес); Даніі (Капенгаген); Італіі (Рым, Мілан, Фларэнцыя); Велікабрытаніі (Лондан); Бельгіі (Брусэль, Антвэрпэн); Іспаніі (Барселона); Францыі (Парыж, Булонь-Біянкур, Ліён); Грузіі (Батумі, Тбілісі); Чэхіі (Прага); Ірландыі (Дублін); Швецыі (Стакгольм); Латвіі (Рыга); Эстоніі (Талін); Чарнагорыі (Будва); Славакіі (Браціслава); Украіне (Адэса, Дняпро, Кіеў, Львоў).[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/][https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/]

Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.[https://spring96.org/be/news/111758]</text>
      <sha1>foaguwnzrdb4vqjuudle2moys57bxmv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141190</id>
      <parentid>5141183</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Scrooge McDuck 379</username>
        <id>129143</id>
      </contributor>
      <comment>удакладненне, дапаўненне</comment>
      <origin>5141190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15852" sha1="9u4trtzlu7fbnesma778495aucs3z2e" xml:space="preserve">'''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца 21 траўня і прысвечана салідарнасці з палітычнымі зняволенымі ў Беларусі, ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі.[https://prisonersday.info]

Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі.[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/]

== Перадгісторыя ==
Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі пратэстамі і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў.

Паводле Праваабарончага цэнтра “Вясна”, тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў.[https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus][https://www.osce.org/odihr/469539]

“Вясна” і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі.[https://prisoners.spring96.org]

== Усталяванне Дня палітвязняў ==
Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці Вітольда Ашурка, ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна».[https://spring96.org/be/news/107796]

З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце.

Дата 21 траўня была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.[https://www.belarus-nau.org/be/post/21-траўня-дзень-палітвязняў-у-беларусі]

=== Вітольд Ашурак ===
[[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольд Ашурак]] — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай.

21 траўня 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень[https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en], а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці.[https://spring96.org/be/news/103493]

Яго смерць выклікала шырокі грамадскі і міжнародны рэзананс і стала сімвалічнай падставай для замацавання 21 траўня як Дня палітвязняў.

== Значэнне ==
Дзень палітвязняў мае некалькі ключавых функцый:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; прыцягненне ўвагі да праблемы палітычных зняволеных у Беларусі;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; салідарнасць з палітвязнямі і іх сем’ямі;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ушанаванне памяці загінулых у зняволенні;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; інфармаванне грамадскасці і міжнароднай супольнасці;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; патрабаванне вызвалення палітычных зняволеных;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; актуалізацыя праблемы правоў чалавека ў Беларусі.

== Формы адзначэння ==
Дзень адзначаецца праз розныя формы грамадскай і праваабарончай актыўнасці:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; акцыі салідарнасці і маршы;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; чытанні імёнаў палітвязняў;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; інфармацыйныя кампаніі ў СМІ і сацыяльных сетках;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; арт-акцыі і флэшмобы;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; напісанне лістоў палітычным зняволеным;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; публічныя дыскусіі і праваабарончыя мерапрыемствы;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; сімвалічныя акцыі памяці і пікеты.

=== Па гадах і краінах ===
'''2021'''

21 траўня ў шклоўскай калоніі № 17 пры нявысветленых абставінах памёр палітзняволены актывіст з Бярозаўкі Вітольд Ашурак.[https://www.svaboda.org/a/32917280.html]

'''2022'''

Праваабарончы цэнтр “Вясна” абвясціў 21 траўня Днём палітвязняў у Беларусі.[https://spring96.org/be/news/107796]

Сімвалам даты была абраная экстрэмісцская жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах распавядаў Вітольд Ашурак.[https://spring96.org/be/news/103551]

Акцыі салідарнасці прайшлі ў гэты дзень у Батумі, Беластоку, Варшаве, Вільні, Гданьску, Каўнасе, Кракаве, Лондане, Львове, Празе, Познані, Рызе, Таронта, Тбілісі, Тэль-Авіве, Тэмсе, Эдынбургу, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі.

Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасадаў і міжнародных праваабарончых арганізацый.[https://spring96.org/be/news/107796]

'''2023'''

Праваабаронцы &quot;Вясны&quot; абралі тэмай Дня палітвязняў-2023 ліст і права на ліставанне, каб прыцягнуць увагу беларускага і міжнароднага грамадства да праблемы блакавання карэспандэнцыі палітзняволеным.[https://spring96.org/be/news/111612]

Прымеркаваныя да Дня палітвязняў мерапрыемствы (пікеты, акцыі, чытанні, імшы і інш.) прайшлі з 18 па 22 траўня ў розных гарадах і краінах: у Польшчы (Варшава, Кракаў, Гданьск, Беласток, Торунь, Познань, Катавіцы, Шчэцін, Быдгашч, Люблін, Уроцлаў); Літве (Вільня); Германіі (Гамбург, Брэмен, Штутгарт, Мюнхен); ЗША (Сан-Францыска, Дэтройт, Нью-Ёрк, Чыкага, Філадэльфія, Сан-Дыега, Лос-Анджэлес); Даніі (Капенгаген); Італіі (Рым, Мілан, Фларэнцыя); Велікабрытаніі (Лондан); Бельгіі (Брусэль, Антвэрпэн); Іспаніі (Барселона); Францыі (Парыж, Булонь-Біянкур, Ліён); Грузіі (Батумі, Тбілісі); Чэхіі (Прага); Ірландыі (Дублін); Швецыі (Стакгольм); Латвіі (Рыга); Эстоніі (Талін); Чарнагорыі (Будва); Славакіі (Браціслава); Украіне (Адэса, Дняпро, Кіеў, Львоў).[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/][https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/]

Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.[https://spring96.org/be/news/111758]

На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША Энтані Блінкен Blinken заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру Алеся Бяляцкага [https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski]; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, “хросныя” палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.[https://www.libereco.org/en/deutschland/projekte/godparenthood-political-prisoners-belarus][https://spring96.org/be/news/111750][https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en][https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce]

'''2024'''

Тэмай Дня палітвязняў Беларусі-2024 Праваабарончы цэнтр “Вясна” вызначыў права на здароўе і медыцынскую дапамогу ў зняволенні.[https://spring96.org/be/news/115275][https://www.amnesty.org/en/documents/eur49/8480/2024/en/]

У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 траўня і праходзілі некалькі дзён — па 22 траўня — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін.[https://radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982]

З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет &quot;РАДА&quot; распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 траўня 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.[https://spring96.org/be/news/115310]

Беларуская дэмакратычная лідарка Святлана Ціханоўская, чый муж Сяргей Ціханоўскі на той момант знаходзіўся ў зняволенні, далучылася да акцыі салідарнасці беларусаў Швецыі: “Мне баліць у сэрцы, калі я думаю пра палітвязняў. Але кожны раз, калі бачу нашу сумесную падтрымку і салідарнасць, я адчуваю цяпло. Гэта сапраўды дае сілы, каб змагацца далей, пакуль усе палітвязні не будуць на волі”.[https://www.instagram.com/p/C7PfxNOMewX/]

'''2025'''

Тэмай Дня палітвязняў Беларусі-2025 была абраная салідарнасць, каб паказаць, што людзі за кратамі не забытыя.

Як найменей 35 мерапрыемстваў, прысвечаных ушанаванню даты, адбыліся ў перыяд з 11 па 26 траўня; найбольшая іх колькасць прайшла 21 траўня. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.[https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html]

== Міжнароднае значэнне ==
Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, запачаткаваны ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяраў дзяржаўнага перавароту 1973 года;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяраў ваеннага становішча 1981 года.

Гэтыя прыклады паказваюць, што памяць пра палітычныя рэпрэсіі і салідарнасць з іх ахвярамі з’яўляецца часткай міжнароднай праваабарончай культуры.</text>
      <sha1>9u4trtzlu7fbnesma778495aucs3z2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141195</id>
      <parentid>5141190</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Scrooge McDuck 379</username>
        <id>129143</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5141195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19032" sha1="stayp2l4yxeshcswee2z4o543v5hhaz" xml:space="preserve">'''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца 21 траўня і прысвечана салідарнасці з палітычнымі зняволенымі ў Беларусі, ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі.[https://prisonersday.info]

Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі.[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/]

== Перадгісторыя ==
Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі пратэстамі і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў.

Паводле Праваабарончага цэнтра “Вясна”, тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў.[https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus][https://www.osce.org/odihr/469539]

“Вясна” і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі.[https://prisoners.spring96.org]

== Усталяванне Дня палітвязняў ==
Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці Вітольда Ашурка, ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна».[https://spring96.org/be/news/107796]

З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце.

Дата 21 траўня была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.[https://www.belarus-nau.org/be/post/21-траўня-дзень-палітвязняў-у-беларусі]

=== Вітольд Ашурак ===
[[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольд Ашурак]] — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай.

21 траўня 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень[https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en], а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці.[https://spring96.org/be/news/103493]

Яго смерць выклікала шырокі грамадскі і міжнародны рэзананс і стала сімвалічнай падставай для замацавання 21 траўня як Дня палітвязняў.

== Значэнне ==
Дзень палітвязняў мае некалькі ключавых функцый:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; прыцягненне ўвагі да праблемы палітычных зняволеных у Беларусі;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; салідарнасць з палітвязнямі і іх сем’ямі;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ушанаванне памяці загінулых у зняволенні;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; інфармаванне грамадскасці і міжнароднай супольнасці;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; патрабаванне вызвалення палітычных зняволеных;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; актуалізацыя праблемы правоў чалавека ў Беларусі.

== Формы адзначэння ==
Дзень адзначаецца праз розныя формы грамадскай і праваабарончай актыўнасці:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; акцыі салідарнасці і маршы;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; чытанні імёнаў палітвязняў;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; інфармацыйныя кампаніі ў СМІ і сацыяльных сетках;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; арт-акцыі і флэшмобы;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; напісанне лістоў палітычным зняволеным;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; публічныя дыскусіі і праваабарончыя мерапрыемствы;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; сімвалічныя акцыі памяці і пікеты.

=== Па гадах і краінах ===
'''2021'''

21 траўня ў шклоўскай калоніі № 17 пры нявысветленых абставінах памёр палітзняволены актывіст з Бярозаўкі Вітольд Ашурак.[https://www.svaboda.org/a/32917280.html]

'''2022'''

Праваабарончы цэнтр “Вясна” абвясціў 21 траўня Днём палітвязняў у Беларусі.[https://spring96.org/be/news/107796]

Сімвалам даты была абраная экстрэмісцская жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах распавядаў Вітольд Ашурак.[https://spring96.org/be/news/103551]

Акцыі салідарнасці прайшлі ў гэты дзень у Батумі, Беластоку, Варшаве, Вільні, Гданьску, Каўнасе, Кракаве, Лондане, Львове, Празе, Познані, Рызе, Таронта, Тбілісі, Тэль-Авіве, Тэмсе, Эдынбургу, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі.

Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасадаў і міжнародных праваабарончых арганізацый.[https://spring96.org/be/news/107796]

'''2023'''

Праваабаронцы &quot;Вясны&quot; абралі тэмай Дня палітвязняў-2023 ліст і права на ліставанне, каб прыцягнуць увагу беларускага і міжнароднага грамадства да праблемы блакавання карэспандэнцыі палітзняволеным.[https://spring96.org/be/news/111612]

Прымеркаваныя да Дня палітвязняў мерапрыемствы (пікеты, акцыі, чытанні, імшы і інш.) прайшлі з 18 па 22 траўня ў розных гарадах і краінах: у Польшчы (Варшава, Кракаў, Гданьск, Беласток, Торунь, Познань, Катавіцы, Шчэцін, Быдгашч, Люблін, Уроцлаў); Літве (Вільня); Германіі (Гамбург, Брэмен, Штутгарт, Мюнхен); ЗША (Сан-Францыска, Дэтройт, Нью-Ёрк, Чыкага, Філадэльфія, Сан-Дыега, Лос-Анджэлес); Даніі (Капенгаген); Італіі (Рым, Мілан, Фларэнцыя); Велікабрытаніі (Лондан); Бельгіі (Брусэль, Антвэрпэн); Іспаніі (Барселона); Францыі (Парыж, Булонь-Біянкур, Ліён); Грузіі (Батумі, Тбілісі); Чэхіі (Прага); Ірландыі (Дублін); Швецыі (Стакгольм); Латвіі (Рыга); Эстоніі (Талін); Чарнагорыі (Будва); Славакіі (Браціслава); Украіне (Адэса, Дняпро, Кіеў, Львоў).[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/][https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/]

Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.[https://spring96.org/be/news/111758]

На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША Энтані Блінкен Blinken заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру Алеся Бяляцкага [https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski]; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, “хросныя” палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.[https://www.libereco.org/en/deutschland/projekte/godparenthood-political-prisoners-belarus][https://spring96.org/be/news/111750][https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en][https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce]

'''2024'''

Тэмай Дня палітвязняў Беларусі-2024 Праваабарончы цэнтр “Вясна” вызначыў права на здароўе і медыцынскую дапамогу ў зняволенні.[https://spring96.org/be/news/115275][https://www.amnesty.org/en/documents/eur49/8480/2024/en/]

У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 траўня і праходзілі некалькі дзён — па 22 траўня — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін.[https://radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982]

З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет &quot;РАДА&quot; распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 траўня 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.[https://spring96.org/be/news/115310]

Беларуская дэмакратычная лідарка Святлана Ціханоўская, чый муж Сяргей Ціханоўскі на той момант знаходзіўся ў зняволенні, далучылася да акцыі салідарнасці беларусаў Швецыі: “Мне баліць у сэрцы, калі я думаю пра палітвязняў. Але кожны раз, калі бачу нашу сумесную падтрымку і салідарнасць, я адчуваю цяпло. Гэта сапраўды дае сілы, каб змагацца далей, пакуль усе палітвязні не будуць на волі”.[https://www.instagram.com/p/C7PfxNOMewX/]

'''2025'''

Тэмай Дня палітвязняў Беларусі-2025 была абраная салідарнасць, каб паказаць, што людзі за кратамі не забытыя.

Як найменей 35 мерапрыемстваў, прысвечаных ушанаванню даты, адбыліся ў перыяд з 11 па 26 траўня; найбольшая іх колькасць прайшла 21 траўня. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.[https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html]

== Міжнароднае значэнне ==
Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, запачаткаваны ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяраў дзяржаўнага перавароту 1973 года;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяраў ваеннага становішча 1981 года.

Гэтыя прыклады паказваюць, што памяць пра палітычныя рэпрэсіі і салідарнасць з іх ахвярамі з’яўляецца часткай міжнароднай праваабарончай культуры.

== Цытаты ==
 “Сёння праваабаронцы яшчэ раз хочуць нагадаць пра тое, як важна падтрымліваць палітвязняў за кратамі і рабіць усё магчымае для іх хутчэйшага вызвалення. Мы хочам прыцягнуць увагу беларускага грамадства і міжнароднай супольнасці да таго, што на фоне вайны ва Украіне працягваюцца маштабныя палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі. Яны не спыняюцца ні на дзень. «Вызваліце палітычных зняволеных!» – мы будзем паўтараць і патрабаваць гэта кожны дзень, пакуль хоць адзін палітвязень застаецца за кратамі”. – праваабаронца “Вясны” Дзіяна Пінчук. &lt;ref&gt;https://spring96.org/be/news/107797&lt;/ref&gt;

 “Сёння мы адзначаем Дзень палітвязня ў Беларусі і ўспамінаем смерць Вітольда Ашурка год таму. Латвія асуджае палітычна матываваныя пераследы і заклікае рэжым Лукашэнкі вызваліць усіх 1204 палітычных зняволеных”. — Міністэрства замежных спраў Латвіі (2022).&lt;ref name=&quot;spring96-107796&quot;&gt;https://spring96.org/be/news/107796&lt;/ref&gt;
 “Дыпламаты краін Еўразвязу і ЗША выказваюць салідарнасць з палітвязнямі Беларусі і ў чарговы раз патрабуюць ад уладаў іх вызвалення і спынення палітычных рэпрэсій супраць жыхароў Беларусі”. — амбасадар Польшчы Артур Міхальскі (2022).&lt;ref name=&quot;spring96-107796&quot; /&gt;
 “Напярэдадні Дня салідарнасці з палітвязнямі ў Беларусі мы асуджаем затрыманне больш за 1500 зняволеных, якія ўтрымліваюцца рэжымам Лукашэнкі. Мы заклікаем да іх неадкладнага і безумоўнага вызвалення і падтрымліваем імкненне беларускага народа да дэмакратычнай будучыні”. — Энтані Блінкен, дзяржсакратар ЗША (2023).&lt;ref&gt;https://twitter.com/michalski_artur/status/1527918813685157889&lt;/ref&gt;

 “Палітвязні — наш агульны пякучы боль. Будзьма памятаць і падтрымліваць іх не толькі ў гэты важны дзень, але штодня, пакуль кожны з іх не будзе вольны”. — Фонд папулярызацыі беларускай культуры на Падляшшы “Тутака” (2024).&lt;ref&gt;https://spring96.org/be/news/115310&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>stayp2l4yxeshcswee2z4o543v5hhaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141513</id>
      <parentid>5141195</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18937" sha1="c4j8tl96f27ww1kroqfklvgzklgy4ca" xml:space="preserve">{{афармленне}}
'''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца 21 траўня і прысвечана салідарнасці з палітычнымі зняволенымі ў Беларусі, ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі.[https://prisonersday.info]

Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі.[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/]

== Перадгісторыя ==
Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі пратэстамі і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў.

Паводле Праваабарончага цэнтра «Вясна», тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў.[https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus][https://www.osce.org/odihr/469539]

«Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі.[https://prisoners.spring96.org]

== Усталяванне Дня палітвязняў ==
Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці Вітольда Ашурка, ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна».[https://spring96.org/be/news/107796]

З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце.

Дата 21 траўня была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.[https://www.belarus-nau.org/be/post/21-траўня-дзень-палітвязняў-у-беларусі]

=== Вітольд Ашурак ===
[[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольд Ашурак]] — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай.

21 траўня 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень[https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en], а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці.[https://spring96.org/be/news/103493]

Яго смерць выклікала шырокі грамадскі і міжнародны рэзананс і стала сімвалічнай падставай для замацавання 21 траўня як Дня палітвязняў.

== Значэнне ==
Дзень палітвязняў мае некалькі ключавых функцый:

* прыцягненне ўвагі да праблемы палітычных зняволеных у Беларусі;
* салідарнасць з палітвязнямі і іх сем’ямі;
* ушанаванне памяці загінулых у зняволенні;
* інфармаванне грамадскасці і міжнароднай супольнасці;
* патрабаванне вызвалення палітычных зняволеных;
* актуалізацыя праблемы правоў чалавека ў Беларусі.

== Формы адзначэння ==
Дзень адзначаецца праз розныя формы грамадскай і праваабарончай актыўнасці:

* акцыі салідарнасці і маршы;
* чытанні імёнаў палітвязняў;
* інфармацыйныя кампаніі ў СМІ і сацыяльных сетках;
* арт-акцыі і флэшмобы;
* напісанне лістоў палітычным зняволеным;
* публічныя дыскусіі і праваабарончыя мерапрыемствы;
* сімвалічныя акцыі памяці і пікеты.

=== Па гадах і краінах ===

==== 2021 ====
21 траўня ў шклоўскай калоніі № 17 пры нявысветленых абставінах памёр палітзняволены актывіст з Бярозаўкі Вітольд Ашурак.[https://www.svaboda.org/a/32917280.html]

==== 2022 ====
Праваабарончы цэнтр «Вясна» абвясціў 21 траўня Днём палітвязняў у Беларусі.[https://spring96.org/be/news/107796]

Сімвалам даты была абраная экстрэмісцская жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах распавядаў Вітольд Ашурак.[https://spring96.org/be/news/103551]

Акцыі салідарнасці прайшлі ў гэты дзень у Батумі, Беластоку, Варшаве, Вільні, Гданьску, Каўнасе, Кракаве, Лондане, Львове, Празе, Познані, Рызе, Таронта, Тбілісі, Тэль-Авіве, Тэмсе, Эдынбургу, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі.

Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасадаў і міжнародных праваабарончых арганізацый.[https://spring96.org/be/news/107796]

==== 2023 ====
Праваабаронцы «Вясны» абралі тэмай Дня палітвязняў-2023 ліст і права на ліставанне, каб прыцягнуць увагу беларускага і міжнароднага грамадства да праблемы блакавання карэспандэнцыі палітзняволеным.[https://spring96.org/be/news/111612]

Прымеркаваныя да Дня палітвязняў мерапрыемствы (пікеты, акцыі, чытанні, імшы і інш.) прайшлі з 18 па 22 траўня ў розных гарадах і краінах: у Польшчы (Варшава, Кракаў, Гданьск, Беласток, Торунь, Познань, Катавіцы, Шчэцін, Быдгашч, Люблін, Уроцлаў); Літве (Вільня); Германіі (Гамбург, Брэмен, Штутгарт, Мюнхен); ЗША (Сан-Францыска, Дэтройт, Нью-Ёрк, Чыкага, Філадэльфія, Сан-Дыега, Лос-Анджэлес); Даніі (Капенгаген); Італіі (Рым, Мілан, Фларэнцыя); Велікабрытаніі (Лондан); Бельгіі (Брусэль, Антвэрпэн); Іспаніі (Барселона); Францыі (Парыж, Булонь-Біянкур, Ліён); Грузіі (Батумі, Тбілісі); Чэхіі (Прага); Ірландыі (Дублін); Швецыі (Стакгольм); Латвіі (Рыга); Эстоніі (Талін); Чарнагорыі (Будва); Славакіі (Браціслава); Украіне (Адэса, Дняпро, Кіеў, Львоў).[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/][https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/]

Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.[https://spring96.org/be/news/111758]

На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША Энтані Блінкен Blinken заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру Алеся Бяляцкага [https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski]; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.[https://www.libereco.org/en/deutschland/projekte/godparenthood-political-prisoners-belarus][https://spring96.org/be/news/111750][https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en][https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce]

==== 2024 ====
Тэмай Дня палітвязняў Беларусі-2024 Праваабарончы цэнтр «Вясна» вызначыў права на здароўе і медыцынскую дапамогу ў зняволенні.[https://spring96.org/be/news/115275][https://www.amnesty.org/en/documents/eur49/8480/2024/en/]

У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 траўня і праходзілі некалькі дзён — па 22 траўня — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін.[https://radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982]

З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 траўня 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.[https://spring96.org/be/news/115310]

Беларуская дэмакратычная лідарка Святлана Ціханоўская, чый муж Сяргей Ціханоўскі на той момант знаходзіўся ў зняволенні, далучылася да акцыі салідарнасці беларусаў Швецыі: «Мне баліць у сэрцы, калі я думаю пра палітвязняў. Але кожны раз, калі бачу нашу сумесную падтрымку і салідарнасць, я адчуваю цяпло. Гэта сапраўды дае сілы, каб змагацца далей, пакуль усе палітвязні не будуць на волі».[https://www.instagram.com/p/C7PfxNOMewX/]

==== 2025 ====
Тэмай Дня палітвязняў Беларусі-2025 была абраная салідарнасць, каб паказаць, што людзі за кратамі не забытыя.

Як найменей 35 мерапрыемстваў, прысвечаных ушанаванню даты, адбыліся ў перыяд з 11 па 26 траўня; найбольшая іх колькасць прайшла 21 траўня. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.[https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html]

== Міжнароднае значэнне ==
Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах:

* Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, запачаткаваны ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;
* Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;
* Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;
* Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяраў дзяржаўнага перавароту 1973 года;
* Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяраў ваеннага становішча 1981 года.

Гэтыя прыклады паказваюць, што памяць пра палітычныя рэпрэсіі і салідарнасць з іх ахвярамі з’яўляецца часткай міжнароднай праваабарончай культуры.

== Цытаты ==
&lt;blockquote&gt;«Сёння праваабаронцы яшчэ раз хочуць нагадаць пра тое, як важна падтрымліваць палітвязняў за кратамі і рабіць усё магчымае для іх хутчэйшага вызвалення. Мы хочам прыцягнуць увагу беларускага грамадства і міжнароднай супольнасці да таго, што на фоне вайны ва Украіне працягваюцца маштабныя палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі. Яны не спыняюцца ні на дзень. „Вызваліце палітычных зняволеных!“ — мы будзем паўтараць і патрабаваць гэта кожны дзень, пакуль хоць адзін палітвязень застаецца за кратамі». — праваабаронца «Вясны» Дзіяна Пінчук. &lt;ref&gt;https://spring96.org/be/news/107797&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;«Сёння мы адзначаем Дзень палітвязня ў Беларусі і ўспамінаем смерць Вітольда Ашурка год таму. Латвія асуджае палітычна матываваныя пераследы і заклікае рэжым Лукашэнкі вызваліць усіх 1204 палітычных зняволеных». — Міністэрства замежных спраў Латвіі (2022).&lt;ref name=&quot;spring96-107796&quot;&gt;https://spring96.org/be/news/107796&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;«Дыпламаты краін Еўрасаюзу і ЗША выказваюць салідарнасць з палітвязнямі Беларусі і ў чарговы раз патрабуюць ад уладаў іх вызвалення і спынення палітычных рэпрэсій супраць жыхароў Беларусі». — амбасадар Польшчы Артур Міхальскі (2022).&lt;ref name=&quot;spring96-107796&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;«Напярэдадні Дня салідарнасці з палітвязнямі ў Беларусі мы асуджаем затрыманне больш за 1500 зняволеных, якія ўтрымліваюцца рэжымам Лукашэнкі. Мы заклікаем да іх неадкладнага і безумоўнага вызвалення і падтрымліваем імкненне беларускага народа да дэмакратычнай будучыні». — Энтані Блінкен, дзяржсакратар ЗША (2023).&lt;ref&gt;https://twitter.com/michalski_artur/status/1527918813685157889&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt; «Палітвязні — наш агульны пякучы боль. Будзьма памятаць і падтрымліваць іх не толькі ў гэты важны дзень, але штодня, пакуль кожны з іх не будзе вольны». — Фонд папулярызацыі беларускай культуры на Падляшшы «Тутака» (2024).&lt;ref&gt;https://spring96.org/be/news/115310&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>c4j8tl96f27ww1kroqfklvgzklgy4ca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141514</id>
      <parentid>5141513</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18941" sha1="kow23l430fldkrb7zuzpxaesflugzyq" xml:space="preserve">{{фарматаванне}}
'''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца 21 траўня і прысвечана салідарнасці з палітычнымі зняволенымі ў Беларусі, ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі.[https://prisonersday.info]

Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі.[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/]

== Перадгісторыя ==
Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі пратэстамі і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў.

Паводле Праваабарончага цэнтра «Вясна», тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў.[https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus][https://www.osce.org/odihr/469539]

«Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі.[https://prisoners.spring96.org]

== Усталяванне Дня палітвязняў ==
Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці Вітольда Ашурка, ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна».[https://spring96.org/be/news/107796]

З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце.

Дата 21 траўня была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.[https://www.belarus-nau.org/be/post/21-траўня-дзень-палітвязняў-у-беларусі]

=== Вітольд Ашурак ===
[[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольд Ашурак]] — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай.

21 траўня 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень[https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en], а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці.[https://spring96.org/be/news/103493]

Яго смерць выклікала шырокі грамадскі і міжнародны рэзананс і стала сімвалічнай падставай для замацавання 21 траўня як Дня палітвязняў.

== Значэнне ==
Дзень палітвязняў мае некалькі ключавых функцый:

* прыцягненне ўвагі да праблемы палітычных зняволеных у Беларусі;
* салідарнасць з палітвязнямі і іх сем’ямі;
* ушанаванне памяці загінулых у зняволенні;
* інфармаванне грамадскасці і міжнароднай супольнасці;
* патрабаванне вызвалення палітычных зняволеных;
* актуалізацыя праблемы правоў чалавека ў Беларусі.

== Формы адзначэння ==
Дзень адзначаецца праз розныя формы грамадскай і праваабарончай актыўнасці:

* акцыі салідарнасці і маршы;
* чытанні імёнаў палітвязняў;
* інфармацыйныя кампаніі ў СМІ і сацыяльных сетках;
* арт-акцыі і флэшмобы;
* напісанне лістоў палітычным зняволеным;
* публічныя дыскусіі і праваабарончыя мерапрыемствы;
* сімвалічныя акцыі памяці і пікеты.

=== Па гадах і краінах ===

==== 2021 ====
21 траўня ў шклоўскай калоніі № 17 пры нявысветленых абставінах памёр палітзняволены актывіст з Бярозаўкі Вітольд Ашурак.[https://www.svaboda.org/a/32917280.html]

==== 2022 ====
Праваабарончы цэнтр «Вясна» абвясціў 21 траўня Днём палітвязняў у Беларусі.[https://spring96.org/be/news/107796]

Сімвалам даты была абраная экстрэмісцская жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах распавядаў Вітольд Ашурак.[https://spring96.org/be/news/103551]

Акцыі салідарнасці прайшлі ў гэты дзень у Батумі, Беластоку, Варшаве, Вільні, Гданьску, Каўнасе, Кракаве, Лондане, Львове, Празе, Познані, Рызе, Таронта, Тбілісі, Тэль-Авіве, Тэмсе, Эдынбургу, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі.

Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасадаў і міжнародных праваабарончых арганізацый.[https://spring96.org/be/news/107796]

==== 2023 ====
Праваабаронцы «Вясны» абралі тэмай Дня палітвязняў-2023 ліст і права на ліставанне, каб прыцягнуць увагу беларускага і міжнароднага грамадства да праблемы блакавання карэспандэнцыі палітзняволеным.[https://spring96.org/be/news/111612]

Прымеркаваныя да Дня палітвязняў мерапрыемствы (пікеты, акцыі, чытанні, імшы і інш.) прайшлі з 18 па 22 траўня ў розных гарадах і краінах: у Польшчы (Варшава, Кракаў, Гданьск, Беласток, Торунь, Познань, Катавіцы, Шчэцін, Быдгашч, Люблін, Уроцлаў); Літве (Вільня); Германіі (Гамбург, Брэмен, Штутгарт, Мюнхен); ЗША (Сан-Францыска, Дэтройт, Нью-Ёрк, Чыкага, Філадэльфія, Сан-Дыега, Лос-Анджэлес); Даніі (Капенгаген); Італіі (Рым, Мілан, Фларэнцыя); Велікабрытаніі (Лондан); Бельгіі (Брусэль, Антвэрпэн); Іспаніі (Барселона); Францыі (Парыж, Булонь-Біянкур, Ліён); Грузіі (Батумі, Тбілісі); Чэхіі (Прага); Ірландыі (Дублін); Швецыі (Стакгольм); Латвіі (Рыга); Эстоніі (Талін); Чарнагорыі (Будва); Славакіі (Браціслава); Украіне (Адэса, Дняпро, Кіеў, Львоў).[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/][https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/]

Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.[https://spring96.org/be/news/111758]

На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША Энтані Блінкен Blinken заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру Алеся Бяляцкага [https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski]; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.[https://www.libereco.org/en/deutschland/projekte/godparenthood-political-prisoners-belarus][https://spring96.org/be/news/111750][https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en][https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce]

==== 2024 ====
Тэмай Дня палітвязняў Беларусі-2024 Праваабарончы цэнтр «Вясна» вызначыў права на здароўе і медыцынскую дапамогу ў зняволенні.[https://spring96.org/be/news/115275][https://www.amnesty.org/en/documents/eur49/8480/2024/en/]

У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 траўня і праходзілі некалькі дзён — па 22 траўня — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін.[https://radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982]

З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 траўня 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.[https://spring96.org/be/news/115310]

Беларуская дэмакратычная лідарка Святлана Ціханоўская, чый муж Сяргей Ціханоўскі на той момант знаходзіўся ў зняволенні, далучылася да акцыі салідарнасці беларусаў Швецыі: «Мне баліць у сэрцы, калі я думаю пра палітвязняў. Але кожны раз, калі бачу нашу сумесную падтрымку і салідарнасць, я адчуваю цяпло. Гэта сапраўды дае сілы, каб змагацца далей, пакуль усе палітвязні не будуць на волі».[https://www.instagram.com/p/C7PfxNOMewX/]

==== 2025 ====
Тэмай Дня палітвязняў Беларусі-2025 была абраная салідарнасць, каб паказаць, што людзі за кратамі не забытыя.

Як найменей 35 мерапрыемстваў, прысвечаных ушанаванню даты, адбыліся ў перыяд з 11 па 26 траўня; найбольшая іх колькасць прайшла 21 траўня. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.[https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html]

== Міжнароднае значэнне ==
Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах:

* Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, запачаткаваны ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;
* Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;
* Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;
* Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяраў дзяржаўнага перавароту 1973 года;
* Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяраў ваеннага становішча 1981 года.

Гэтыя прыклады паказваюць, што памяць пра палітычныя рэпрэсіі і салідарнасць з іх ахвярамі з’яўляецца часткай міжнароднай праваабарончай культуры.

== Цытаты ==
&lt;blockquote&gt;«Сёння праваабаронцы яшчэ раз хочуць нагадаць пра тое, як важна падтрымліваць палітвязняў за кратамі і рабіць усё магчымае для іх хутчэйшага вызвалення. Мы хочам прыцягнуць увагу беларускага грамадства і міжнароднай супольнасці да таго, што на фоне вайны ва Украіне працягваюцца маштабныя палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі. Яны не спыняюцца ні на дзень. „Вызваліце палітычных зняволеных!“ — мы будзем паўтараць і патрабаваць гэта кожны дзень, пакуль хоць адзін палітвязень застаецца за кратамі». — праваабаронца «Вясны» Дзіяна Пінчук. &lt;ref&gt;https://spring96.org/be/news/107797&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;«Сёння мы адзначаем Дзень палітвязня ў Беларусі і ўспамінаем смерць Вітольда Ашурка год таму. Латвія асуджае палітычна матываваныя пераследы і заклікае рэжым Лукашэнкі вызваліць усіх 1204 палітычных зняволеных». — Міністэрства замежных спраў Латвіі (2022).&lt;ref name=&quot;spring96-107796&quot;&gt;https://spring96.org/be/news/107796&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;«Дыпламаты краін Еўрасаюзу і ЗША выказваюць салідарнасць з палітвязнямі Беларусі і ў чарговы раз патрабуюць ад уладаў іх вызвалення і спынення палітычных рэпрэсій супраць жыхароў Беларусі». — амбасадар Польшчы Артур Міхальскі (2022).&lt;ref name=&quot;spring96-107796&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;«Напярэдадні Дня салідарнасці з палітвязнямі ў Беларусі мы асуджаем затрыманне больш за 1500 зняволеных, якія ўтрымліваюцца рэжымам Лукашэнкі. Мы заклікаем да іх неадкладнага і безумоўнага вызвалення і падтрымліваем імкненне беларускага народа да дэмакратычнай будучыні». — Энтані Блінкен, дзяржсакратар ЗША (2023).&lt;ref&gt;https://twitter.com/michalski_artur/status/1527918813685157889&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt; «Палітвязні — наш агульны пякучы боль. Будзьма памятаць і падтрымліваць іх не толькі ў гэты важны дзень, але штодня, пакуль кожны з іх не будзе вольны». — Фонд папулярызацыі беларускай культуры на Падляшшы «Тутака» (2024).&lt;ref&gt;https://spring96.org/be/news/115310&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>kow23l430fldkrb7zuzpxaesflugzyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сталінск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807807</id>
    <redirect title="Новакузнецк" />
    <revision>
      <id>5141196</id>
      <timestamp>2026-05-13T15:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Новакузнецк]]</comment>
      <origin>5141196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="e1oz05zouo8s653mp2dgfivf3gf67hx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Новакузнецк]]</text>
      <sha1>e1oz05zouo8s653mp2dgfivf3gf67hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807808</id>
    <revision>
      <id>5141204</id>
      <timestamp>2026-05-13T15:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Вайсковае фарміраванне |назва               =  |арыгінал            =  |выява               =  |подпіс              =  |гады                = [[2006]]—[[2012]] |краіна              = {{Сцягафікацыя|Расія}} |краіны              =  |падпарадкаванне     =  |у складзе           = {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Судане]] |тып...»</comment>
      <origin>5141204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6595" sha1="q6eskeynp2btlxovxu59mx8bs3owl3d" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
|назва               = 
|арыгінал            = 
|выява               = 
|подпіс              = 
|гады                = [[2006]]—[[2012]]
|краіна              = {{Сцягафікацыя|Расія}}
|краіны              = 
|падпарадкаванне     = 
|у складзе           = {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Судане]]
|тып                 = верталётнае фарміраванне ў складзе [[міратворчыя сілы ААН|міратворчых сіл ААН]]
|уключае_ў_сябе      = верталёты [[Мі-8]]
|роля                = 
|памер               = 120 чалавек
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = {{Сцягафікацыя|Судан}} → {{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}&lt;br&gt;г. [[Джуба]]
|мянушка             = 
|мянушкі             = 
|заступнік           = 
|заступнікі          = 
|дэвіз               = 
|дэвізы              = 
|колеры              = 
|марш                = 
|маршы               = 
|талісман            = 
|талісманы           = 
|рыштунак            = 
|войны               = 
|бітвы               = 
|знакі_адрознення    = 
|цяперашні_камандзір = 
|вядомыя_камандзіры  = 
}}
'''Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане/Паўднёвым Судане, РАГ МААНС/МААНПС''' ({{lang-ru|Российская авиационная группа Миссии ООН в Судане/Южном Судане, РАГ МООНС/МООНЮС}}) — фарміраванне [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]], вылучанае для [[Місія ААН у Судане|місіі ААН у Судане]].

== Гісторыя==
Першыя расійскія міратворцы з’явіліся ў [[Судан]]е ў красавіку—маі 2005 года, калі [[Савет Бяспекі ААН|СБ ААН]] у сваёй рэзалюцыі 1590 (2005) ад 24 сакавіка 2005 года пастанавіў заснаваць місію ААН у Судане. Місія займалася аказаннем бакам паслуг і палітычнай падтрымкі, кантралявала і забяспечвала бяспеку, а таксама прапаноўвала дапамогу ў розных галінах, у тым ліку ў кіраванні, аднаўленні і развіцці&lt;ref name=&quot;нг&quot;&gt;Анатолий Исаенко. [https://nvo.ng.ru/forces/2016-11-18/12_926_sudan.html Тяжелая операция ООН в Южном Судане] // Независимое военное обозрение, 18 октября 2016&lt;/ref&gt;.

З красавіка 2006 года па сакавік 2012 года ў склад місіі ўваходзіла група расійскіх верталётаў, дыслакаваная ў горадзе [[Джуба]]. Першапачаткова кантынгент уключаў у сябе чатыры верталёты [[Мі-8|Мі-8МТВ]] і 120 чалавек асабовага складу. Затым у 2010 годзе для суданскай місіі былі вылучаныя яшчэ чатыры верталёты Мі‑8МТ, якія прымалі ўдзел у міратворчай аперацыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] ў [[Чад|Рэспубліцы Чад]]&lt;ref&gt;Анатолий Исаенко. [https://russiancouncil.ru/blogs/ravunpm/mirotvorchestvo-v-afrike/ Миротворчество в Африке] // РСМД, 11 октября 2019&lt;/ref&gt;. Для вядзення радыёабмену на [[Англійская мова|англійскай мове]] з калегамі іншых краін пры верталётчыках працавалі ваенныя перакладчыкі (7 чалавек), якія ўваходзілі ў склад верталётнага звяна (5) і штаба (2), а таксама афіцэр па ўзаемадзеянні&lt;ref name=&quot;нг&quot;/&gt;.

У 2011 годзе, калі ад [[Паўднёвы Судан]] абвясціў незалежнасць, расійскія міратворцы чакалі, што працы ў іх зменшыцца, але гэтага не адбылося. Наадварот, нагрузка на іх узрасла амаль удвая. Так, за пяць месяцаў службы некаторыя з лётчыкаў маглі адлятаць больш за 200 гадзін — пры норме ў [[Расія|Расіі]] 50—100 гадзін у год&lt;ref name=&quot;риа&quot;/&gt;.

== Пункт дыслакацыі ==
Лагер расійскай групы быў празваны ''Міхайлаўкай'' ({{lang-ru|Михайловка}}) у гонар кіраўніка першай змены. Ранец тут была пустка, празваны мясцовымі «змяінай ямай». Месца было вельмі непрыдатным. А таму экіпажы разам са сваёй асноўнай работай займаліся будайнічымі працамі і ўладкаваннем лагера. З часам у пункце дыслакацыі ўсталявалі домікі-модулі, [[альтанка|альтанкі]], пабудавана лазня з купальняй і трэнажорная зала, а вакол засадзілі экзатычныя расліны&lt;ref name=&quot;риа&quot;&gt;[https://ria.ru/20110909/432564251.html Легко ли быть миротворцем в Африке] // РИА Новости, 9 сентября 2011&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]]
[[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі]]
[[Катэгорыя:ВПС Расіі]][[Катэгорыя:Міратворчыя місіі і аперацыі ААН]][[Катэгорыя:Гісторыя Судана]][[Катэгорыя:Гісторыя Паўднёвага Судана]]</text>
      <sha1>q6eskeynp2btlxovxu59mx8bs3owl3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141205</id>
      <parentid>5141204</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6626" sha1="qv3bbeqqo6i1xinbxdnzx5dx3mo8w4y" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
|назва               = 
|арыгінал            = 
|выява               = 
|подпіс              = 
|гады                = [[2006]]—[[2012]]
|краіна              = {{Сцягафікацыя|Расія}}
|краіны              = 
|падпарадкаванне     = 
|у складзе           = {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Судане]]
|тып                 = верталётнае фарміраванне ў складзе [[міратворчыя сілы ААН|міратворчых сіл ААН]]
|уключае_ў_сябе      = верталёты [[Мі-8]]
|роля                = 
|памер               = 120 чалавек (першапачаткова)
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = {{Сцягафікацыя|Судан}} → {{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}&lt;br&gt;г. [[Джуба]]
|мянушка             = 
|мянушкі             = 
|заступнік           = 
|заступнікі          = 
|дэвіз               = 
|дэвізы              = 
|колеры              = 
|марш                = 
|маршы               = 
|талісман            = 
|талісманы           = 
|рыштунак            = 
|войны               = 
|бітвы               = 
|знакі_адрознення    = 
|цяперашні_камандзір = 
|вядомыя_камандзіры  = 
}}
'''Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане/Паўднёвым Судане, РАГ МААНС/МААНПС''' ({{lang-ru|Российская авиационная группа Миссии ООН в Судане/Южном Судане, РАГ МООНС/МООНЮС}}) — фарміраванне [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]], вылучанае для [[Місія ААН у Судане|місіі ААН у Судане]].

== Гісторыя==
Першыя расійскія міратворцы з’явіліся ў [[Судан]]е ў красавіку—маі 2005 года, калі [[Савет Бяспекі ААН|СБ ААН]] у сваёй рэзалюцыі 1590 (2005) ад 24 сакавіка 2005 года пастанавіў заснаваць місію ААН у Судане. Місія займалася аказаннем бакам паслуг і палітычнай падтрымкі, кантралявала і забяспечвала бяспеку, а таксама прапаноўвала дапамогу ў розных галінах, у тым ліку ў кіраванні, аднаўленні і развіцці&lt;ref name=&quot;нг&quot;&gt;Анатолий Исаенко. [https://nvo.ng.ru/forces/2016-11-18/12_926_sudan.html Тяжелая операция ООН в Южном Судане] // Независимое военное обозрение, 18 октября 2016&lt;/ref&gt;.

З красавіка 2006 года па сакавік 2012 года ў склад місіі ўваходзіла група расійскіх верталётаў, дыслакаваная ў горадзе [[Джуба]]. Першапачаткова кантынгент уключаў у сябе чатыры верталёты [[Мі-8|Мі-8МТВ]] і 120 чалавек асабовага складу. Затым у 2010 годзе для суданскай місіі былі вылучаныя яшчэ чатыры верталёты Мі‑8МТ, якія прымалі ўдзел у міратворчай аперацыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] ў [[Чад|Рэспубліцы Чад]]&lt;ref&gt;Анатолий Исаенко. [https://russiancouncil.ru/blogs/ravunpm/mirotvorchestvo-v-afrike/ Миротворчество в Африке] // РСМД, 11 октября 2019&lt;/ref&gt;. Для вядзення радыёабмену на [[Англійская мова|англійскай мове]] з калегамі іншых краін пры верталётчыках працавалі ваенныя перакладчыкі (7 чалавек), якія ўваходзілі ў склад верталётнага звяна (5) і штаба (2), а таксама афіцэр па ўзаемадзеянні&lt;ref name=&quot;нг&quot;/&gt;.

У 2011 годзе, калі ад [[Паўднёвы Судан]] абвясціў незалежнасць, расійскія міратворцы чакалі, што працы ў іх зменшыцца, але гэтага не адбылося. Наадварот, нагрузка на іх узрасла амаль удвая. Так, за пяць месяцаў службы некаторыя з лётчыкаў маглі адлятаць больш за 200 гадзін — пры норме ў [[Расія|Расіі]] 50—100 гадзін у год&lt;ref name=&quot;риа&quot;/&gt;.

== Пункт дыслакацыі ==
Лагер расійскай групы быў празваны ''Міхайлаўкай'' ({{lang-ru|Михайловка}}) у гонар кіраўніка першай змены. Ранец тут была пустка, празваны мясцовымі «змяінай ямай». Месца было вельмі непрыдатным. А таму экіпажы разам са сваёй асноўнай работай займаліся будайнічымі працамі і ўладкаваннем лагера. З часам у пункце дыслакацыі ўсталявалі домікі-модулі, [[альтанка|альтанкі]], пабудавана лазня з купальняй і трэнажорная зала, а вакол засадзілі экзатычныя расліны&lt;ref name=&quot;риа&quot;&gt;[https://ria.ru/20110909/432564251.html Легко ли быть миротворцем в Африке] // РИА Новости, 9 сентября 2011&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]]
[[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі]]
[[Катэгорыя:ВПС Расіі]][[Катэгорыя:Міратворчыя місіі і аперацыі ААН]][[Катэгорыя:Гісторыя Судана]][[Катэгорыя:Гісторыя Паўднёвага Судана]]</text>
      <sha1>qv3bbeqqo6i1xinbxdnzx5dx3mo8w4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141206</id>
      <parentid>5141205</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пункт дыслакацыі */</comment>
      <origin>5141206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6626" sha1="tq6d1ghcs2o3ovx6yyc3c5d8qd8jk7g" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
|назва               = 
|арыгінал            = 
|выява               = 
|подпіс              = 
|гады                = [[2006]]—[[2012]]
|краіна              = {{Сцягафікацыя|Расія}}
|краіны              = 
|падпарадкаванне     = 
|у складзе           = {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Судане]]
|тып                 = верталётнае фарміраванне ў складзе [[міратворчыя сілы ААН|міратворчых сіл ААН]]
|уключае_ў_сябе      = верталёты [[Мі-8]]
|роля                = 
|памер               = 120 чалавек (першапачаткова)
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = {{Сцягафікацыя|Судан}} → {{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}&lt;br&gt;г. [[Джуба]]
|мянушка             = 
|мянушкі             = 
|заступнік           = 
|заступнікі          = 
|дэвіз               = 
|дэвізы              = 
|колеры              = 
|марш                = 
|маршы               = 
|талісман            = 
|талісманы           = 
|рыштунак            = 
|войны               = 
|бітвы               = 
|знакі_адрознення    = 
|цяперашні_камандзір = 
|вядомыя_камандзіры  = 
}}
'''Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане/Паўднёвым Судане, РАГ МААНС/МААНПС''' ({{lang-ru|Российская авиационная группа Миссии ООН в Судане/Южном Судане, РАГ МООНС/МООНЮС}}) — фарміраванне [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]], вылучанае для [[Місія ААН у Судане|місіі ААН у Судане]].

== Гісторыя==
Першыя расійскія міратворцы з’явіліся ў [[Судан]]е ў красавіку—маі 2005 года, калі [[Савет Бяспекі ААН|СБ ААН]] у сваёй рэзалюцыі 1590 (2005) ад 24 сакавіка 2005 года пастанавіў заснаваць місію ААН у Судане. Місія займалася аказаннем бакам паслуг і палітычнай падтрымкі, кантралявала і забяспечвала бяспеку, а таксама прапаноўвала дапамогу ў розных галінах, у тым ліку ў кіраванні, аднаўленні і развіцці&lt;ref name=&quot;нг&quot;&gt;Анатолий Исаенко. [https://nvo.ng.ru/forces/2016-11-18/12_926_sudan.html Тяжелая операция ООН в Южном Судане] // Независимое военное обозрение, 18 октября 2016&lt;/ref&gt;.

З красавіка 2006 года па сакавік 2012 года ў склад місіі ўваходзіла група расійскіх верталётаў, дыслакаваная ў горадзе [[Джуба]]. Першапачаткова кантынгент уключаў у сябе чатыры верталёты [[Мі-8|Мі-8МТВ]] і 120 чалавек асабовага складу. Затым у 2010 годзе для суданскай місіі былі вылучаныя яшчэ чатыры верталёты Мі‑8МТ, якія прымалі ўдзел у міратворчай аперацыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] ў [[Чад|Рэспубліцы Чад]]&lt;ref&gt;Анатолий Исаенко. [https://russiancouncil.ru/blogs/ravunpm/mirotvorchestvo-v-afrike/ Миротворчество в Африке] // РСМД, 11 октября 2019&lt;/ref&gt;. Для вядзення радыёабмену на [[Англійская мова|англійскай мове]] з калегамі іншых краін пры верталётчыках працавалі ваенныя перакладчыкі (7 чалавек), якія ўваходзілі ў склад верталётнага звяна (5) і штаба (2), а таксама афіцэр па ўзаемадзеянні&lt;ref name=&quot;нг&quot;/&gt;.

У 2011 годзе, калі ад [[Паўднёвы Судан]] абвясціў незалежнасць, расійскія міратворцы чакалі, што працы ў іх зменшыцца, але гэтага не адбылося. Наадварот, нагрузка на іх узрасла амаль удвая. Так, за пяць месяцаў службы некаторыя з лётчыкаў маглі адлятаць больш за 200 гадзін — пры норме ў [[Расія|Расіі]] 50—100 гадзін у год&lt;ref name=&quot;риа&quot;/&gt;.

== Пункт дыслакацыі ==
Лагер расійскай групы быў празваны ''Міхайлаўкай'' ({{lang-ru|Михайловка}}) у гонар кіраўніка першай змены. Раней тут была пустка, празваны мясцовымі «змяінай ямай». Месца было вельмі непрыдатным. А таму экіпажы разам са сваёй асноўнай работай займаліся будайнічымі працамі і ўладкаваннем лагера. З часам у пункце дыслакацыі ўсталявалі домікі-модулі, [[альтанка|альтанкі]], пабудаваны лазня з купальняй і трэнажорная зала, а вакол засадзілі экзатычныя расліны&lt;ref name=&quot;риа&quot;&gt;[https://ria.ru/20110909/432564251.html Легко ли быть миротворцем в Африке] // РИА Новости, 9 сентября 2011&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]]
[[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі]]
[[Катэгорыя:ВПС Расіі]][[Катэгорыя:Міратворчыя місіі і аперацыі ААН]][[Катэгорыя:Гісторыя Судана]][[Катэгорыя:Гісторыя Паўднёвага Судана]]</text>
      <sha1>tq6d1ghcs2o3ovx6yyc3c5d8qd8jk7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141207</id>
      <parentid>5141206</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6626" sha1="rrcyn6vd8yw5cvjapi5h7wyuo6d18f4" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
|назва               = 
|арыгінал            = 
|выява               = 
|подпіс              = 
|гады                = [[2006]]—[[2012]]
|краіна              = {{Сцягафікацыя|Расія}}
|краіны              = 
|падпарадкаванне     = 
|у складзе           = {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Судане]]
|тып                 = верталётнае фарміраванне ў складзе [[міратворчыя сілы ААН|міратворчых сіл ААН]]
|уключае_ў_сябе      = верталёты [[Мі-8]]
|роля                = 
|памер               = 120 чалавек (першапачаткова)
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = {{Сцягафікацыя|Судан}} → {{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}&lt;br&gt;г. [[Джуба]]
|мянушка             = 
|мянушкі             = 
|заступнік           = 
|заступнікі          = 
|дэвіз               = 
|дэвізы              = 
|колеры              = 
|марш                = 
|маршы               = 
|талісман            = 
|талісманы           = 
|рыштунак            = 
|войны               = 
|бітвы               = 
|знакі_адрознення    = 
|цяперашні_камандзір = 
|вядомыя_камандзіры  = 
}}
'''Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане/Паўднёвым Судане, РАГ МААНС/МААНПС''' ({{lang-ru|Российская авиационная группа миссии ООН в Судане/Южном Судане, РАГ МООНС/МООНЮС}}) — фарміраванне [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]], вылучанае для [[Місія ААН у Судане|місіі ААН у Судане]].

== Гісторыя==
Першыя расійскія міратворцы з’явіліся ў [[Судан]]е ў красавіку—маі 2005 года, калі [[Савет Бяспекі ААН|СБ ААН]] у сваёй рэзалюцыі 1590 (2005) ад 24 сакавіка 2005 года пастанавіў заснаваць місію ААН у Судане. Місія займалася аказаннем бакам паслуг і палітычнай падтрымкі, кантралявала і забяспечвала бяспеку, а таксама прапаноўвала дапамогу ў розных галінах, у тым ліку ў кіраванні, аднаўленні і развіцці&lt;ref name=&quot;нг&quot;&gt;Анатолий Исаенко. [https://nvo.ng.ru/forces/2016-11-18/12_926_sudan.html Тяжелая операция ООН в Южном Судане] // Независимое военное обозрение, 18 октября 2016&lt;/ref&gt;.

З красавіка 2006 года па сакавік 2012 года ў склад місіі ўваходзіла група расійскіх верталётаў, дыслакаваная ў горадзе [[Джуба]]. Першапачаткова кантынгент уключаў у сябе чатыры верталёты [[Мі-8|Мі-8МТВ]] і 120 чалавек асабовага складу. Затым у 2010 годзе для суданскай місіі былі вылучаныя яшчэ чатыры верталёты Мі‑8МТ, якія прымалі ўдзел у міратворчай аперацыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] ў [[Чад|Рэспубліцы Чад]]&lt;ref&gt;Анатолий Исаенко. [https://russiancouncil.ru/blogs/ravunpm/mirotvorchestvo-v-afrike/ Миротворчество в Африке] // РСМД, 11 октября 2019&lt;/ref&gt;. Для вядзення радыёабмену на [[Англійская мова|англійскай мове]] з калегамі іншых краін пры верталётчыках працавалі ваенныя перакладчыкі (7 чалавек), якія ўваходзілі ў склад верталётнага звяна (5) і штаба (2), а таксама афіцэр па ўзаемадзеянні&lt;ref name=&quot;нг&quot;/&gt;.

У 2011 годзе, калі ад [[Паўднёвы Судан]] абвясціў незалежнасць, расійскія міратворцы чакалі, што працы ў іх зменшыцца, але гэтага не адбылося. Наадварот, нагрузка на іх узрасла амаль удвая. Так, за пяць месяцаў службы некаторыя з лётчыкаў маглі адлятаць больш за 200 гадзін — пры норме ў [[Расія|Расіі]] 50—100 гадзін у год&lt;ref name=&quot;риа&quot;/&gt;.

== Пункт дыслакацыі ==
Лагер расійскай групы быў празваны ''Міхайлаўкай'' ({{lang-ru|Михайловка}}) у гонар кіраўніка першай змены. Раней тут была пустка, празваны мясцовымі «змяінай ямай». Месца было вельмі непрыдатным. А таму экіпажы разам са сваёй асноўнай работай займаліся будайнічымі працамі і ўладкаваннем лагера. З часам у пункце дыслакацыі ўсталявалі домікі-модулі, [[альтанка|альтанкі]], пабудаваны лазня з купальняй і трэнажорная зала, а вакол засадзілі экзатычныя расліны&lt;ref name=&quot;риа&quot;&gt;[https://ria.ru/20110909/432564251.html Легко ли быть миротворцем в Африке] // РИА Новости, 9 сентября 2011&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]]
[[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі]]
[[Катэгорыя:ВПС Расіі]][[Катэгорыя:Міратворчыя місіі і аперацыі ААН]][[Катэгорыя:Гісторыя Судана]][[Катэгорыя:Гісторыя Паўднёвага Судана]]</text>
      <sha1>rrcyn6vd8yw5cvjapi5h7wyuo6d18f4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141208</id>
      <parentid>5141207</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T15:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6612" sha1="oca0sh99kc838n4wrks1tfj8jdvr1ey" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
|назва               = 
|арыгінал            = 
|выява               = 
|подпіс              = 
|гады                = [[2006]]—[[2012]]
|краіна              = {{Сцягафікацыя|Расія}}
|краіны              = 
|падпарадкаванне     = 
|у складзе           = {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Судане]]
|тып                 = верталётнае звяно ў складзе [[міратворчыя сілы ААН|міратворчых сіл ААН]]
|уключае_ў_сябе      = верталёты [[Мі-8]]
|роля                = 
|памер               = 120 чалавек (першапачаткова)
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = {{Сцягафікацыя|Судан}} → {{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}&lt;br&gt;г. [[Джуба]]
|мянушка             = 
|мянушкі             = 
|заступнік           = 
|заступнікі          = 
|дэвіз               = 
|дэвізы              = 
|колеры              = 
|марш                = 
|маршы               = 
|талісман            = 
|талісманы           = 
|рыштунак            = 
|войны               = 
|бітвы               = 
|знакі_адрознення    = 
|цяперашні_камандзір = 
|вядомыя_камандзіры  = 
}}
'''Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане/Паўднёвым Судане, РАГ МААНС/МААНПС''' ({{lang-ru|Российская авиационная группа миссии ООН в Судане/Южном Судане, РАГ МООНС/МООНЮС}}) — фарміраванне [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]], вылучанае для [[Місія ААН у Судане|місіі ААН у Судане]].

== Гісторыя==
Першыя расійскія міратворцы з’явіліся ў [[Судан]]е ў красавіку—маі 2005 года, калі [[Савет Бяспекі ААН|СБ ААН]] у сваёй рэзалюцыі 1590 (2005) ад 24 сакавіка 2005 года пастанавіў заснаваць місію ААН у Судане. Місія займалася аказаннем бакам паслуг і палітычнай падтрымкі, кантралявала і забяспечвала бяспеку, а таксама прапаноўвала дапамогу ў розных галінах, у тым ліку ў кіраванні, аднаўленні і развіцці&lt;ref name=&quot;нг&quot;&gt;Анатолий Исаенко. [https://nvo.ng.ru/forces/2016-11-18/12_926_sudan.html Тяжелая операция ООН в Южном Судане] // Независимое военное обозрение, 18 октября 2016&lt;/ref&gt;.

З красавіка 2006 года па сакавік 2012 года ў склад місіі ўваходзіла група расійскіх верталётаў, дыслакаваная ў горадзе [[Джуба]]. Першапачаткова кантынгент уключаў у сябе чатыры верталёты [[Мі-8|Мі-8МТВ]] і 120 чалавек асабовага складу. Затым у 2010 годзе для суданскай місіі былі вылучаныя яшчэ чатыры верталёты Мі‑8МТ, якія прымалі ўдзел у міратворчай аперацыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] ў [[Чад|Рэспубліцы Чад]]&lt;ref&gt;Анатолий Исаенко. [https://russiancouncil.ru/blogs/ravunpm/mirotvorchestvo-v-afrike/ Миротворчество в Африке] // РСМД, 11 октября 2019&lt;/ref&gt;. Для вядзення радыёабмену на [[Англійская мова|англійскай мове]] з калегамі іншых краін пры верталётчыках працавалі ваенныя перакладчыкі (7 чалавек), якія ўваходзілі ў склад верталётнага звяна (5) і штаба (2), а таксама афіцэр па ўзаемадзеянні&lt;ref name=&quot;нг&quot;/&gt;.

У 2011 годзе, калі ад [[Паўднёвы Судан]] абвясціў незалежнасць, расійскія міратворцы чакалі, што працы ў іх зменшыцца, але гэтага не адбылося. Наадварот, нагрузка на іх узрасла амаль удвая. Так, за пяць месяцаў службы некаторыя з лётчыкаў маглі адлятаць больш за 200 гадзін — пры норме ў [[Расія|Расіі]] 50—100 гадзін у год&lt;ref name=&quot;риа&quot;/&gt;.

== Пункт дыслакацыі ==
Лагер расійскай групы быў празваны ''Міхайлаўкай'' ({{lang-ru|Михайловка}}) у гонар кіраўніка першай змены. Раней тут была пустка, празваны мясцовымі «змяінай ямай». Месца было вельмі непрыдатным. А таму экіпажы разам са сваёй асноўнай работай займаліся будайнічымі працамі і ўладкаваннем лагера. З часам у пункце дыслакацыі ўсталявалі домікі-модулі, [[альтанка|альтанкі]], пабудаваны лазня з купальняй і трэнажорная зала, а вакол засадзілі экзатычныя расліны&lt;ref name=&quot;риа&quot;&gt;[https://ria.ru/20110909/432564251.html Легко ли быть миротворцем в Африке] // РИА Новости, 9 сентября 2011&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]]
[[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі]]
[[Катэгорыя:ВПС Расіі]][[Катэгорыя:Міратворчыя місіі і аперацыі ААН]][[Катэгорыя:Гісторыя Судана]][[Катэгорыя:Гісторыя Паўднёвага Судана]]</text>
      <sha1>oca0sh99kc838n4wrks1tfj8jdvr1ey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пётр Іванавіч Гусеў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807809</id>
    <revision>
      <id>5141247</id>
      <timestamp>2026-05-13T17:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Ваенны дзеяч}} '''Пётр Іванавіч Гусеў''' ({{lang-udm|Петр Иванович Гусев}}; {{lang-uk|Петро Іванович Гусєв}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[СССР|савецкі]] ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]], начальнік штаба [[Прыкарпацкая ваенная акруга|Прыкарпацкай ваеннай акругі]]. Дэпутат Вя...»</comment>
      <origin>5141247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6147" sha1="ceniqdpq0ih6xegt3l59nu78n01ktp9" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч}}
'''Пётр Іванавіч Гусеў''' ({{lang-udm|Петр Иванович Гусев}}; {{lang-uk|Петро Іванович Гусєв}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[СССР|савецкі]] ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]], начальнік штаба [[Прыкарпацкая ваенная акруга|Прыкарпацкай ваеннай акругі]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет Украінскай ССР|Вярхоўнага Савета УССР]] 11-га склікання.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і калгаснікаў-[[удмурты|удмуртаў]]. Скончыў 7 класаў сельскай школы. З 1946 года працаваў у калгасе, з 1949 — намеснік старшыні калгаса [[Селцінскі раён|Селцінскага раёна]] [[Удмурцкая АССР|Удмурцкай АССР]].

З сакавіка 1951 года служыў у Савецкай Арміі. Пачынаў ваенную службу ў горадзе [[Чабаркуль]] [[Чалябінская вобласць|Чалябінскай вобласці]].

Скончыў Цюменскае пяхотнае вучылішча. Служыў лейтэнантам 76-га палка 36-й стралковай дывізіі [[Забайкальская ваенная акруга|Забайкальскай ваеннай акругі]].

Член [[КПСС]] з 1957 года.

Камандаваў узводам, з 1961 года — камандзір 6-й мотастралковай роты 3-й агульнавайсковай арміі [[Група савецкіх войск у Германіі|групы савецкіх войск у Германіі]] ў горадзе [[Магдэбург]] ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка]]).

Скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя Фрунзэ]].

З 1966 года — камандзір асобнага кулямётна-артылерыйскага батальёна 13-га ўмацаванага раёна (вёска Падзь Качэўная), камандзір палка (пасёлак Шкотава), намеснік камандзіра дывізіі (пасёлак Пагранічны) [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняй ваеннай акругі]].

Скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР імя Варашылава]].

Затым служыў камандзірам [[254-я стралковая дывізія|254-й мотастралковай дывізіі]] [[Паўднёвая група войск|Паўднёвай групы войск]] у горадзе [[Венгерская Народная Рэспубліка|Венгрыі]].

У 1976—1979 —камандзір 1-га армейскага корпуса [[Сярэднеазіяцкая ваенная акруга|Сярэднеазіяцкай ваеннай акругі]] ў горадзе [[Сяміпалацінск]]у [[Казахская ССР|Казахскай ССР]].

У 1979-1981 — камандуючы [[13-я гвардзейская агульнавайсковая армія|13-й агульнавайсковай Чырванасцяжнай арміяй]] Прыкарпацкай ваеннай акругі ў горадзе [[Роўна]].

У 1981—1983 — камандуючы [[20-я гвардзейская агульнавайсковая армія|20-й гвардзейскай агульнавайсковай Чырванасцяжнай арміі] у горадзе [[Эберсвальд]]зе (Германская Дэмакратычная Рэспубліка).

У сакавіку 1984 — студзені 1987 — начальнік штаба-1-ы намеснік камандуючага войскамі Чырванасцяжнай Прыкарпацкай ваеннай акругі.

З 1987 — [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Галоўны ваенны саветнік]] міністра абароны Народнай Рэспублікі Ангола. Праз некаторы час вярнуўся на службу ў Прыкарпацкі ваенны акруга.

Затым у адстаўцы. На пенсіі некаторы час у [[Львоў|Львове]], потым жыў у г. [[Іжэўск]], [[Удмурцкая Рэспубліка]].

Памёр 1 кастрычніка 2024 года ва ўзросце 92 гадоў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vk.com/wall-158017226_14125|title=С прискорбием сообщаем: не стало генерал-лейтенанта в отставке Гусева Петра Ивановича.|website=VK|access-date=2024-10-04|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121200128/https://vk.com/wall-158017226_14125|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
* [[ордэн Чырвонага Сцяга]]
* [[ордэн Чырвонай Зоркі]]
* [[ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені
* іншыя ордэны і медалі

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Депутаты Верховной Рады УССР. 11-й созыв — 1985 г.
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Члены КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 11-га склікання]][[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР]]</text>
      <sha1>ceniqdpq0ih6xegt3l59nu78n01ktp9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141248</id>
      <parentid>5141247</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5141248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6150" sha1="ilj3f4lrgc5g7jprxoc6n5r1vhcdker" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч}}
'''Пётр Іванавіч Гусеў''' ({{lang-udm|Петр Иванович Гусев}}; {{lang-uk|Петро Іванович Гусєв}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[СССР|савецкі]] ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]], начальнік штаба [[Прыкарпацкая ваенная акруга|Прыкарпацкай ваеннай акругі]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет Украінскай ССР|Вярхоўнага Савета УССР]] 11-га склікання.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і калгаснікаў-[[удмурты|удмуртаў]]. Скончыў 7 класаў сельскай школы. З 1946 года працаваў у калгасе, з 1949 — намеснік старшыні калгаса [[Селцінскі раён|Селцінскага раёна]] [[Удмурцкая АССР|Удмурцкай АССР]].

З сакавіка 1951 года служыў у Савецкай Арміі. Пачынаў ваенную службу ў горадзе [[Чабаркуль]] [[Чалябінская вобласць|Чалябінскай вобласці]].

Скончыў Цюменскае пяхотнае вучылішча. Служыў лейтэнантам 76-га палка 36-й стралковай дывізіі [[Забайкальская ваенная акруга|Забайкальскай ваеннай акругі]].

Член [[КПСС]] з 1957 года.

Камандаваў узводам, з 1961 года — камандзір 6-й мотастралковай роты 3-й агульнавайсковай арміі [[Група савецкіх войск у Германіі|групы савецкіх войск у Германіі]] ў горадзе [[Магдэбург]] ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка]]).

Скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя Фрунзэ]].

З 1966 года — камандзір асобнага кулямётна-артылерыйскага батальёна 13-га ўмацаванага раёна (вёска Падзь Качэўная), камандзір палка (пасёлак Шкотава), намеснік камандзіра дывізіі (пасёлак Пагранічны) [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняй ваеннай акругі]].

Скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР імя Варашылава]].

Затым служыў камандзірам [[254-я стралковая дывізія|254-й мотастралковай дывізіі]] [[Паўднёвая група войск|Паўднёвай групы войск]] у горадзе [[Венгерская Народная Рэспубліка|Венгрыі]].

У 1976—1979 —камандзір 1-га армейскага корпуса [[Сярэднеазіяцкая ваенная акруга|Сярэднеазіяцкай ваеннай акругі]] ў горадзе [[Сяміпалацінск]] [[Казахская ССР|Казахскай ССР]].

У 1979-1981 — камандуючы [[13-я гвардзейская агульнавайсковая армія|13-й агульнавайсковай Чырванасцяжнай арміяй]] Прыкарпацкай ваеннай акругі ў горадзе [[Роўна]].

У 1981—1983 — камандуючы [[20-я гвардзейская агульнавайсковая армія|20-й гвардзейскай агульнавайсковай Чырванасцяжнай арміі]] ў горадзе [[Эберсвальд]]зе (Германская Дэмакратычная Рэспубліка).

У сакавіку 1984 — студзені 1987 — начальнік штаба — 1-ы намеснік камандуючага войскамі Чырванасцяжнай Прыкарпацкай ваеннай акругі.

З 1987 — [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Галоўны ваенны саветнік]] міністра абароны Народнай Рэспублікі Ангола. Праз некаторы час вярнуўся на службу ў Прыкарпацкі ваенны акруга.

Затым у адстаўцы. На пенсіі некаторы час у [[Львоў|Львове]], потым жыў у г. [[Іжэўск]], [[Удмурцкая Рэспубліка]].

Памёр 1 кастрычніка 2024 года ва ўзросце 92 гадоў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vk.com/wall-158017226_14125|title=С прискорбием сообщаем: не стало генерал-лейтенанта в отставке Гусева Петра Ивановича.|website=VK|access-date=2024-10-04|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121200128/https://vk.com/wall-158017226_14125|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
* [[ордэн Чырвонага Сцяга]]
* [[ордэн Чырвонай Зоркі]]
* [[ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені
* іншыя ордэны і медалі

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Депутаты Верховной Рады УССР. 11-й созыв — 1985 г.
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Члены КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 11-га склікання]][[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР]]</text>
      <sha1>ilj3f4lrgc5g7jprxoc6n5r1vhcdker</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141250</id>
      <parentid>5141248</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T17:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5141250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6148" sha1="7zjo5ivyl7vyfjqxec9g1gax6mokzdz" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч}}
'''Пётр Іванавіч Гусеў''' ({{lang-udm|Петр Иванович Гусев}}; {{lang-uk|Петро Іванович Гусєв}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[СССР|савецкі]] ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]], начальнік штаба [[Прыкарпацкая ваенная акруга|Прыкарпацкай ваеннай акругі]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет Украінскай ССР|Вярхоўнага Савета УССР]] 11-га склікання.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і калгаснікаў-[[удмурты|удмуртаў]]. Скончыў 7 класаў сельскай школы. З 1946 года працаваў у калгасе, з 1949 — намеснік старшыні калгаса [[Селцінскі раён|Селцінскага раёна]] [[Удмурцкая АССР|Удмурцкай АССР]].

З сакавіка 1951 года служыў у Савецкай Арміі. Пачынаў ваенную службу ў горадзе [[Чабаркуль]] [[Чалябінская вобласць|Чалябінскай вобласці]].

Скончыў Цюменскае пяхотнае вучылішча. Служыў лейтэнантам 76-га палка 36-й стралковай дывізіі [[Забайкальская ваенная акруга|Забайкальскай ваеннай акругі]].

Член [[КПСС]] з 1957 года.

Камандаваў узводам, з 1961 года — камандзір 6-й мотастралковай роты 3-й агульнавайсковай арміі [[Група савецкіх войск у Германіі|групы савецкіх войск у Германіі]] ў горадзе [[Магдэбург]] ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка]]).

Скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя Фрунзэ]].

З 1966 года — камандзір асобнага кулямётна-артылерыйскага батальёна 13-га ўмацаванага раёна (вёска Падзь Качэўная), камандзір палка (пасёлак Шкотава), намеснік камандзіра дывізіі (пасёлак Пагранічны) [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняй ваеннай акругі]].

Скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР імя Варашылава]].

Затым служыў камандзірам [[254-я стралковая дывізія|254-й мотастралковай дывізіі]] [[Паўднёвая група войск|Паўднёвай групы войск]] у горадзе [[Венгерская Народная Рэспубліка|Венгрыі]].

У 1976—1979 —камандзір 1-га армейскага корпуса [[Сярэднеазіяцкая ваенная акруга|Сярэднеазіяцкай ваеннай акругі]] ў горадзе [[Сяміпалацінск]] [[Казахская ССР|Казахскай ССР]].

У 1979-1981 — камандуючы [[13-я гвардзейская агульнавайсковая армія|13-й агульнавайсковай Чырванасцяжнай арміяй]] Прыкарпацкай ваеннай акругі ў горадзе [[Роўна]].

У 1981—1983 — камандуючы [[20-я гвардзейская агульнавайсковая армія|20-й гвардзейскай агульнавайсковай Чырванасцяжнай арміі]] ў горадзе [[Эберсвальдэ]] (Германская Дэмакратычная Рэспубліка).

У сакавіку 1984 — студзені 1987 — начальнік штаба — 1-ы намеснік камандуючага войскамі Чырванасцяжнай Прыкарпацкай ваеннай акругі.

З 1987 — [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Галоўны ваенны саветнік]] міністра абароны Народнай Рэспублікі Ангола. Праз некаторы час вярнуўся на службу ў Прыкарпацкі ваенны акруга.

Затым у адстаўцы. На пенсіі некаторы час у [[Львоў|Львове]], потым жыў у г. [[Іжэўск]], [[Удмурцкая Рэспубліка]].

Памёр 1 кастрычніка 2024 года ва ўзросце 92 гадоў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vk.com/wall-158017226_14125|title=С прискорбием сообщаем: не стало генерал-лейтенанта в отставке Гусева Петра Ивановича.|website=VK|access-date=2024-10-04|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121200128/https://vk.com/wall-158017226_14125|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
* [[ордэн Чырвонага Сцяга]]
* [[ордэн Чырвонай Зоркі]]
* [[ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені
* іншыя ордэны і медалі

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Депутаты Верховной Рады УССР. 11-й созыв — 1985 г.
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Члены КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 11-га склікання]][[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР]]</text>
      <sha1>7zjo5ivyl7vyfjqxec9g1gax6mokzdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Личное пространство</title>
    <ns>3</ns>
    <id>807810</id>
    <revision>
      <id>5141265</id>
      <timestamp>2026-05-13T18:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <comment>Вітаем!</comment>
      <origin>5141265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="imzuspphelq6uh477n98a7qjkby666r" xml:space="preserve">{{вітаем}}
[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:15, 13 мая 2026 (+03)</text>
      <sha1>imzuspphelq6uh477n98a7qjkby666r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:Личное пространство</title>
    <ns>2</ns>
    <id>807811</id>
    <revision>
      <id>5141266</id>
      <timestamp>2026-05-13T18:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Личное пространство</username>
        <id>168099</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «Здравствуйте. Меня зовут Сергей. Я живу в России. К нашим славянским братьям меня привел сюда интерес. Буду создавать статьи в личном пространстве и вставлять картинки.    Добры дзень. Мяне клічуць Сяргей. Я жыву ў Расіі. Да нашых славянскіх братоў мяне пр...»</comment>
      <origin>5141266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="qhvq47ms59482jmel4opgarf7t2fny6" xml:space="preserve">Здравствуйте. Меня зовут Сергей. Я живу в России. К нашим славянским братьям меня привел сюда интерес. Буду создавать статьи в личном пространстве и вставлять картинки. 


Добры дзень. Мяне клічуць Сяргей. Я жыву ў Расіі. Да нашых славянскіх братоў мяне прывяла сюды цікавасць. Буду ствараць артыкулы ў асабістай прасторы і ўстаўляць карцінкі.</text>
      <sha1>qhvq47ms59482jmel4opgarf7t2fny6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141531</id>
      <parentid>5141266</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Личное пространство</username>
        <id>168099</id>
      </contributor>
      <origin>5141531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="745" sha1="gctd42bsztu825zfkmdohonxfmxzzv9" xml:space="preserve">[[Файл:Дорого к Сталинграду.jpg|міні|Солдаты идут к боевой позиции]] 

Здравствуйте. Меня зовут Сергей. Я живу в России. К нашим славянским братьям меня привел сюда интерес. Буду создавать статьи в личном пространстве и вставлять картинки. 


Добры дзень. Мяне клічуць Сяргей. Я жыву ў Расіі. Да нашых славянскіх братоў мяне прывяла сюды цікавасць. Буду ствараць артыкулы ў асабістай прасторы і ўстаўляць карцінкі.</text>
      <sha1>gctd42bsztu825zfkmdohonxfmxzzv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Падзенне Кабула (1992)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807812</id>
    <revision>
      <id>5141285</id>
      <timestamp>2026-05-13T19:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Узброены канфлікт  |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)  |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]  |выява           =   |памер           =   |загаловак       =   |дата            = [[16|16 красавіка]] — [[27 красавіка]] [[1992]]  |месца           = [[Кабул]] і наваколле  |прычына...»</comment>
      <origin>5141285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9689" sha1="964xxsm78gjlcp8dk4m34b14e5xlqtm" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[16|16 красавіка]] — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Баі за Кабул 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Больш за тое, ён інтэграваў частку былых маджахедаў у шэрагі міліцыі — да ста тысяч чалавек. Астатнія паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў — «Хезбэ Вахдат» і «Джаміят». Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дастума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дастума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой горад&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>964xxsm78gjlcp8dk4m34b14e5xlqtm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141286</id>
      <parentid>5141285</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сітуацыя ў краіне */</comment>
      <origin>5141286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9503" sha1="g50rtn4xb11p29thuuex6prtp31feer" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[16|16 красавіка]] — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Баі за Кабул 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў — «Хезбэ Вахдат» і «Джаміят». Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дастума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дастума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой горад&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>g50rtn4xb11p29thuuex6prtp31feer</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141288</id>
      <parentid>5141286</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9489" sha1="h84duhawjrokeca90x6l0bg2zkf3qr7" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = сакавік — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Баі за Кабул 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў — «Хезбэ Вахдат» і «Джаміят». Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дастума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дастума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой горад&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>h84duhawjrokeca90x6l0bg2zkf3qr7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141289</id>
      <parentid>5141288</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Наступленне апазіцыі на горад */</comment>
      <origin>5141289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9435" sha1="8jzq4i4xlf659ifuiv3a9dsxxuli0qg" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = сакавік — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Баі за Кабул 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў. Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дастума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дастума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой горад&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>8jzq4i4xlf659ifuiv3a9dsxxuli0qg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141292</id>
      <parentid>5141289</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9449" sha1="3idh7z4ja8de49dh1wtuikxuq15k8es" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[16 красавіка|16]] — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Баі за Кабул 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў. Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дастума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дастума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой горад&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>3idh7z4ja8de49dh1wtuikxuq15k8es</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141293</id>
      <parentid>5141292</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі */</comment>
      <origin>5141293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9449" sha1="t58nqqfb8us9buw3kk8v4ekkimhdvc4" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[16 красавіка|16]] — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Баі за Кабул 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў. Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дастума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дастума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой Кабул&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>t58nqqfb8us9buw3kk8v4ekkimhdvc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141296</id>
      <parentid>5141293</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9456" sha1="cpofpzk0ojj68doa8anc3f95o4imvmu" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[16 красавіка|16]] — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Падзенне Кабула 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў. Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дастума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дастума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой Кабул&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>cpofpzk0ojj68doa8anc3f95o4imvmu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141298</id>
      <parentid>5141296</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі */</comment>
      <origin>5141298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9456" sha1="3d5ks761bl2r63vw7kgqclvs4haki7q" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[16 красавіка|16]] — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Падзенне Кабула 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў. Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дастума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дустума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой Кабул&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>3d5ks761bl2r63vw7kgqclvs4haki7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141301</id>
      <parentid>5141298</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі */</comment>
      <origin>5141301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9885" sha1="nmlfkv5hgprjx61lkonma68v4bk6jpr" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[16 красавіка|16]] — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Падзенне Кабула 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў. Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дастума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Паўстанцы ўвайшлі ў Кабул без бою&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/culture/625674.html «Интернациональный долг», наркотики, ловушка для СССР. Вопросы и ответы о войне в Афганистане ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200224171010/https://news.tut.by/culture/625674.html |date=24 лютага 2020 }}&lt;/ref&gt;.

Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дустума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой Кабул&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>nmlfkv5hgprjx61lkonma68v4bk6jpr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141303</id>
      <parentid>5141301</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Наступленне апазіцыі на горад */</comment>
      <origin>5141303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9885" sha1="jjthesu7te87n2f2ebspb514de2qjik" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Баі за Кабул (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[16 красавіка|16]] — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Падзенне Кабула 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў. Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дустума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Паўстанцы ўвайшлі ў Кабул без бою&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/culture/625674.html «Интернациональный долг», наркотики, ловушка для СССР. Вопросы и ответы о войне в Афганистане ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200224171010/https://news.tut.by/culture/625674.html |date=24 лютага 2020 }}&lt;/ref&gt;.

Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дустума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой Кабул&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>jjthesu7te87n2f2ebspb514de2qjik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141304</id>
      <parentid>5141303</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5141304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9892" sha1="6ymtpctmi2mcr2m1wc7f5xhhz6pbfz5" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Падзенне Кабула (1992)
 |частка          = [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]]
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[16 красавіка|16]] — [[27 красавіка]] [[1992]]
 |месца           = [[Кабул]] і наваколле
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падзенне [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], баі за Кабул і грамадзянская вайна працягнуліся
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]]
 |праціўнік2      = {{flagicon|Afghanistan|1978a}} Атрады Дустума&lt;br&gt;[[File:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22пкс]] Атрады Масуда
 |праціўнік3      = {{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} Атрады Хекмаціяра
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Махамад Наджыбула]]
 |камандзір2      = [[Абдул-Рашыд Дустум]]&lt;br&gt;[[Ахмад Шах Масуд]]
 |камандзір3      = [[Гульбедзін Хекмаціяр]]
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 
 |сілы2           = 
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}
'''Падзенне Кабула 1992 года''' — захоп афганскай сталіцы, горада [[Кабул]]а, войскамі [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]] у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)|грамадзянскай вайны 1989—1992 гадоў]]. Падзея азнаменавала канец праўлення [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана]] і ўрада [[Махамад Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]].

== Сітуацыя ў краіне ==
15 лютага 1989 года [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|апошнія савецкія вайскоўцы пакідаюць Афганістан]].

Першы час ураду Махамеда Наджыбулы ва ўмовах адсутнасці саюзніцкіх войск атрымлівалася паспяхова супрастаяць узброенай апазіцыі. Яму далося ўмацаваць [[Узброеныя сілы Дэмаркта|узброеныя сілы]]. Паўстанцы прадпрымалі спробы праводзіць наступленні, але ўрадавыя войскі па большай частцы паспяхова адбівалі напады баевікоў. З цягам часу сітуацыя змянілася: армія паўсюдна цярпела паражэнні. У першай палове 1991 года ўрад кантраляваў усяго 10% тэрыторыі Афганістана. Баявы дух арміі быў на нулі, салдаты паўсюдна дэзерціравалі.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=363}}

Авіяцыя Афганістана, будучы самай эфектыўнай зброяй супраць маджахедаў, была прыкавана да зямлі з-за адсутнасці паліва. Мяцежнікі тым часам захоплівалі буйныя гарады і ўсё часцей праводзілі тэракты ў Кабуле.{{sfn|Брейтвейт|2013|p=364}}

== Наступленне апазіцыі на горад ==
18 сакавіка 1992 года Наджыбула абвясціў аб сваёй гатоўнасці сысці ў адстаўку, каб вызваліць месца для нейтральнага Часовага ўрада. Гэты крок прывёў да страты ўнутранага кантролю; яго ўрад распаўся на некалькі фракцый. На гэтым фоне генерал [[Абдул-Рашыд Дустум]], раней адзін з самых эфектыўных камандзіраў Наджыбулы, рушыў на Кабул разам з некаторымі групоўкамі маджахедаў. Першым чынам яны ўзялі пад кантроль [[Мазары-Шарыф]]&lt;ref name=BSH,ch.II&gt;{{cite report |last=Sifton |first=John |title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (chapter II, Historical background) |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=6 July 2005 |url=https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity#7ea268 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Брейтвейт|2013|p=367}}.

16 красавіка Наджыбула быў скінуты кааліцыяй з чатырох таджыкскіх генералаў, якія прапанавалі вядомаму лідару баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмаду Масуду]] стаць новым кіраўніком дзяржавы, ад чаго той адмовіўся.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/04/18/world/afghan-guerrillas-order-kabul-army-to-surrender-city.html 'Afghan guerrillas order Kabul Army to surrender city'.] ''[[The New York Times]]'', 18 April 1992. Retrieved 24 January 2018.&lt;/ref&gt; Тым часам войскі Дустума захапілі [[Кабул (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Кабула]]&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0120) ''The Fall of Kabul, April 1992''] – [[Library of Congress]] country studies.&lt;/ref&gt;. Маджахеды таксама наблізіліся да Кабула і прыгразілі атакаваць горад, калі цяперашняя адміністрацыя не перадасць ім уладу.&lt;ref name=&quot;nyt,24jan1992&quot;/&gt; Пасля афганскі ўрад дазволіў баевікам увайсці ў сталіцу.&lt;ref name=&quot;Ватанджар&quot;&gt;{{cite news|title=ВАТАНДЖАР Мохаммад Аслам|publisher=База персоналий &quot;Кто есть кто в Центральной Азии&quot;|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970|language=ru|accessdate=2011-04-05|archivedate=2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923034337/http://www.centrasia.ru/person2.php?news=form&amp;st=1063382970}}&lt;/ref&gt;

== Гарадскія сутыкненні паміж баевікамі ==
Паўстанцы ўвайшлі ў Кабул без бою&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/culture/625674.html «Интернациональный долг», наркотики, ловушка для СССР. Вопросы и ответы о войне в Афганистане ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200224171010/https://news.tut.by/culture/625674.html |date=24 лютага 2020 }}&lt;/ref&gt;.

Першым з правадыроў паўстанцаў у горад трапіў [[Гульбедзін Хекмаціяр]]. Ён быў блізкі да ўсталявання поўнага кантролю над Кабулам, што заахвоціла сілы Масуда і Дастума таксама ўвайсці ў сталіцу, каб прадухіліць прыход да ўлады Хекмаціяра.&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;&lt;ref name=Urban&gt;{{cite news |first=Mark |last=Urban |title=Afghanistan: power struggle |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |publisher=PBS |date=1992-04-28 |access-date=2007-07-27 |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

25 красавіка паміж фракцыямі апазіцыі пачаліся сутыкненні. Да 27 красавіка прыхільнікі Масуда і Дустума выціснулі Хекмаціяра з Кабула&lt;ref name=photius,peshawar&gt;[https://photius.com/countries/afghanistan/government/afghanistan_government_the_peshawar_accord~72.html 'The Peshawar Accord, 25 April 1992']. Website photius.com. Text from 1997, purportedly sourced on The Library of Congress Country Studies (USA) and CIA World Factbook. Retrieved 22 December 2017.&lt;/ref&gt;. Атрады апошняга былі адціснуты на поўдзень, за межы горада&lt;ref name=BSH,ch.II /&gt;, але ў сталіцу ўвайшлі новыя групоўкі маджахедаў і падзялілі паміж сабой Кабул&lt;ref name=photius,peshawar /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Падзенне Кабула (2021)]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Красавік 1992 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Кабула]]</text>
      <sha1>6ymtpctmi2mcr2m1wc7f5xhhz6pbfz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гіяс Ібрагі́м</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807813</id>
    <revision>
      <id>5141309</id>
      <timestamp>2026-05-13T19:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асоба}} '''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы Палітычныя зняволеныя|палітычны вязе...»</comment>
      <origin>5141309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5013" sha1="gii1v7qgh7eihmu40itrwpzezx3ydav" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).[1]

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. Qul Bayramınız Mübarək!) і «Прэч, сістэма!» (англ. Fuck the System) на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар Гейдара Аліева, былога прэзідэнта Азербайджана (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта Ільхама Аліева. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «Qul bayramınız mübarək!» — «Са святам рабоў!».[2]

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) Крымінальнага кодэкса Азербайджана. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць наркотыкаў, не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.[1][3][4]

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.[5]

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. Amnesty International абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».[6] 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.[7] У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.[8]

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.[9]

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, левымі ідэямі і антываеннымі поглядамі.[10]</text>
      <sha1>gii1v7qgh7eihmu40itrwpzezx3ydav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141311</id>
      <parentid>5141309</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <origin>5141311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5132" sha1="aemj4zwkh01v9wx6gyxughwirbow1tp" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).[1]

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».[2]

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) Крымінальнага кодэкса Азербайджана. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць наркотыкаў, не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.[1][3][4]

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.[5]

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. Amnesty International абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».[6] 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.[7] У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.[8]

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.[9]

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, левымі ідэямі і антываеннымі поглядамі.[10]</text>
      <sha1>aemj4zwkh01v9wx6gyxughwirbow1tp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141312</id>
      <parentid>5141311</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <origin>5141312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5324" sha1="hcyc2plz1f47xipstuzys8h8hrhb5o4" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).[1]

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».[2]

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) [[Крымінальны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі|Крымінальнага кодэкса Азербайджана]]. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць [[Наркотык|наркотыкаў]], не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.[1][3][4]

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.[5]

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. [[Amnesty International]] абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».[6] 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.[7] У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.[8]

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.[9]

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, [[Левыя (палітыка)|левымі]] ідэямі і антываеннымі поглядамі.[10]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>hcyc2plz1f47xipstuzys8h8hrhb5o4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141314</id>
      <parentid>5141312</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <origin>5141314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9472" sha1="a9qy8pjkwkoa0j9d4406dmcmx3gb8vq" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).&lt;ref name=&quot;:S05&quot;&gt;{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.smdtaz.org|date=2024-12-04|url=https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204034535/https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|archivedate=2024-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».&lt;ref name=&quot;:ƏL01&quot;&gt;{{cite news|title=10 лет за граффити: дело «узников памятника|author=[[Meydan TV]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/ru/article/10-let-za-graffiti-delo-uznikov-pamyatnika-v-azerbajdzhane/|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) [[Крымінальны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі|Крымінальнага кодэкса Азербайджана]]. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць [[Наркотык|наркотыкаў]], не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.&lt;ref name=&quot;:S05&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN01&quot;&gt;{{cite news|title=Nəsimi rayonu ərazisində Qiyas İbrahimovdan 2,607 qr heroin, yaşadığı mənzilə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,01 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=[[Министерство внутренних дел Азербайджана]]|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/?previewpreview/az/pressreliz/48372/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN02&quot;&gt;{{cite news|title=Sabunçu qəsəbə saкini Bayram Məmmədovdan 2,904 qr heroin, evinə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,15 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=[[Министерство внутренних дел Азербайджана]]|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/az/pressreliz/48373//|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.&lt;ref name=&quot;:İŞGƏNCƏ&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov ona verilən işgəncələr barədə vəкilə danışıb|author=[[Туран (информационное агентство)|Информационное агентство &quot;TURAN&quot;]]|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/soz-isteyirem/qiyas-ibrahimov-ona-verilen-isgenceler-barede-vekile-danisib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. [[Amnesty International]] абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».&lt;ref name=&quot;:QİB11&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty International Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimovu vicdan məhbusları кimi tanıyıb|author=[[Туран (информационное агентство)|Информационное агентство &quot;TURAN&quot;]]|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/siyaset/amnesty-international-bayram-memmedov-ve-qiyas-ibrahimovu-vicdan-mehbuslari-kimi-taniyib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.&lt;ref name=&quot;:QİYAS08&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimovun son sözü: Həbslər, işgəncələr bizi кöləyə və qula çevirməz! [Video]|author=Tapdıq Fərhadoğlu / [[Голос Америки]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/qiyas-ibrahimov/3565337.html|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.&lt;ref name=&quot;:ƏL02&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov və atasına höкm oxunub|author=İsmayıl Nəsibli / [[Информационное Агентство Report]]|work=|date=2025-05-10|url=https://report.az/hadise/qiyas-i-brahimov-ve-atasina-hokm-oxunub|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.&lt;ref name=&quot;:ƏFV&quot;&gt;{{cite news|title=Məhкum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı|author=Hüquqi aкtların vahid eleкtron bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=2022-10-01|url=https://e-qanun.az/framework/41731|accessdate=2022-10-01|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720093022/https://e-qanun.az/framework/41731|archivedate=2025-07-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, [[Левыя (палітыка)|левымі]] ідэямі і антываеннымі поглядамі.&lt;ref name=&quot;:AW04&quot;&gt;{{cite news|title=Гияс Ибрагимов|author=[[Кавказский узел]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/366957|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>a9qy8pjkwkoa0j9d4406dmcmx3gb8vq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141315</id>
      <parentid>5141314</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <origin>5141315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9460" sha1="0i4lritxpym8yjfhpzub0b9reoh1k7i" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).&lt;ref name=&quot;:S05&quot;&gt;{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.smdtaz.org|date=2024-12-04|url=https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204034535/https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|archivedate=2024-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».&lt;ref name=&quot;:ƏL01&quot;&gt;{{cite news|title=10 лет за граффити: дело «узников памятника|author=Meydan TV|work=|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/ru/article/10-let-za-graffiti-delo-uznikov-pamyatnika-v-azerbajdzhane/|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) [[Крымінальны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі|Крымінальнага кодэкса Азербайджана]]. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць [[Наркотык|наркотыкаў]], не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.&lt;ref name=&quot;:S05&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN01&quot;&gt;{{cite news|title=Nəsimi rayonu ərazisində Qiyas İbrahimovdan 2,607 qr heroin, yaşadığı mənzilə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,01 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/?previewpreview/az/pressreliz/48372/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN02&quot;&gt;{{cite news|title=Sabunçu qəsəbə saкini Bayram Məmmədovdan 2,904 qr heroin, evinə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,15 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/az/pressreliz/48373//|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.&lt;ref name=&quot;:İŞGƏNCƏ&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov ona verilən işgəncələr barədə vəкilə danışıb|author=[[Туран (информационное агентство)|Информационное агентство &quot;TURAN&quot;]]|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/soz-isteyirem/qiyas-ibrahimov-ona-verilen-isgenceler-barede-vekile-danisib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. [[Amnesty International]] абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».&lt;ref name=&quot;:QİB11&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty International Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimovu vicdan məhbusları кimi tanıyıb|author=[[Туран (информационное агентство)|Информационное агентство &quot;TURAN&quot;]]|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/siyaset/amnesty-international-bayram-memmedov-ve-qiyas-ibrahimovu-vicdan-mehbuslari-kimi-taniyib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.&lt;ref name=&quot;:QİYAS08&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimovun son sözü: Həbslər, işgəncələr bizi кöləyə və qula çevirməz! [Video]|author=Tapdıq Fərhadoğlu / [[Голос Америки]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/qiyas-ibrahimov/3565337.html|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.&lt;ref name=&quot;:ƏL02&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov və atasına höкm oxunub|author=İsmayıl Nəsibli / [[Информационное Агентство Report]]|work=|date=2025-05-10|url=https://report.az/hadise/qiyas-i-brahimov-ve-atasina-hokm-oxunub|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.&lt;ref name=&quot;:ƏFV&quot;&gt;{{cite news|title=Məhкum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı|author=Hüquqi aкtların vahid eleкtron bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=2022-10-01|url=https://e-qanun.az/framework/41731|accessdate=2022-10-01|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720093022/https://e-qanun.az/framework/41731|archivedate=2025-07-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, [[Левыя (палітыка)|левымі]] ідэямі і антываеннымі поглядамі.&lt;ref name=&quot;:AW04&quot;&gt;{{cite news|title=Гияс Ибрагимов|author=[[Кавказский узел]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/366957|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>0i4lritxpym8yjfhpzub0b9reoh1k7i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141316</id>
      <parentid>5141315</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <origin>5141316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9330" sha1="07yj2pdgrguejgsqlch16r4zgs3i8k9" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).&lt;ref name=&quot;:S05&quot;&gt;{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.smdtaz.org|date=2024-12-04|url=https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204034535/https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|archivedate=2024-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».&lt;ref name=&quot;:ƏL01&quot;&gt;{{cite news|title=10 лет за граффити: дело «узников памятника|author=Meydan TV|work=|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/ru/article/10-let-za-graffiti-delo-uznikov-pamyatnika-v-azerbajdzhane/|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) [[Крымінальны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі|Крымінальнага кодэкса Азербайджана]]. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць [[Наркотык|наркотыкаў]], не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.&lt;ref name=&quot;:S05&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN01&quot;&gt;{{cite news|title=Nəsimi rayonu ərazisində Qiyas İbrahimovdan 2,607 qr heroin, yaşadığı mənzilə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,01 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/?previewpreview/az/pressreliz/48372/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN02&quot;&gt;{{cite news|title=Sabunçu qəsəbə saкini Bayram Məmmədovdan 2,904 qr heroin, evinə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,15 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/az/pressreliz/48373//|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.&lt;ref name=&quot;:İŞGƏNCƏ&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov ona verilən işgəncələr barədə vəкilə danışıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/soz-isteyirem/qiyas-ibrahimov-ona-verilen-isgenceler-barede-vekile-danisib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. [[Amnesty International]] абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».&lt;ref name=&quot;:QİB11&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty International Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimovu vicdan məhbusları кimi tanıyıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/siyaset/amnesty-international-bayram-memmedov-ve-qiyas-ibrahimovu-vicdan-mehbuslari-kimi-taniyib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.&lt;ref name=&quot;:QİYAS08&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimovun son sözü: Həbslər, işgəncələr bizi кöləyə və qula çevirməz! [Video]|author=Tapdıq Fərhadoğlu / [[Голос Америки]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/qiyas-ibrahimov/3565337.html|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.&lt;ref name=&quot;:ƏL02&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov və atasına höкm oxunub|author=İsmayıl Nəsibli / [[Информационное Агентство Report]]|work=|date=2025-05-10|url=https://report.az/hadise/qiyas-i-brahimov-ve-atasina-hokm-oxunub|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.&lt;ref name=&quot;:ƏFV&quot;&gt;{{cite news|title=Məhкum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı|author=Hüquqi aкtların vahid eleкtron bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=2022-10-01|url=https://e-qanun.az/framework/41731|accessdate=2022-10-01|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720093022/https://e-qanun.az/framework/41731|archivedate=2025-07-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, [[Левыя (палітыка)|левымі]] ідэямі і антываеннымі поглядамі.&lt;ref name=&quot;:AW04&quot;&gt;{{cite news|title=Гияс Ибрагимов|author=[[Кавказский узел]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/366957|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>07yj2pdgrguejgsqlch16r4zgs3i8k9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141317</id>
      <parentid>5141316</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <origin>5141317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9322" sha1="htxl8wsuj279njiym3kftft5p7nycja" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).&lt;ref name=&quot;:S05&quot;&gt;{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.smdtaz.org|date=2024-12-04|url=https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204034535/https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|archivedate=2024-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».&lt;ref name=&quot;:ƏL01&quot;&gt;{{cite news|title=10 лет за граффити: дело «узников памятника|author=Meydan TV|work=|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/ru/article/10-let-za-graffiti-delo-uznikov-pamyatnika-v-azerbajdzhane/|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) [[Крымінальны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі|Крымінальнага кодэкса Азербайджана]]. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць [[Наркотык|наркотыкаў]], не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.&lt;ref name=&quot;:S05&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN01&quot;&gt;{{cite news|title=Nəsimi rayonu ərazisində Qiyas İbrahimovdan 2,607 qr heroin, yaşadığı mənzilə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,01 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/?previewpreview/az/pressreliz/48372/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN02&quot;&gt;{{cite news|title=Sabunçu qəsəbə saкini Bayram Məmmədovdan 2,904 qr heroin, evinə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,15 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/az/pressreliz/48373//|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.&lt;ref name=&quot;:İŞGƏNCƏ&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov ona verilən işgəncələr barədə vəкilə danışıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/soz-isteyirem/qiyas-ibrahimov-ona-verilen-isgenceler-barede-vekile-danisib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. [[Amnesty International]] абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».&lt;ref name=&quot;:QİB11&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty International Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimovu vicdan məhbusları кimi tanıyıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/siyaset/amnesty-international-bayram-memmedov-ve-qiyas-ibrahimovu-vicdan-mehbuslari-kimi-taniyib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.&lt;ref name=&quot;:QİYAS08&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimovun son sözü: Həbslər, işgəncələr bizi кöləyə və qula çevirməz! [Video]|author=Tapdıq Fərhadoğlu / [[Голас Амерыкі]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/qiyas-ibrahimov/3565337.html|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.&lt;ref name=&quot;:ƏL02&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov və atasına höкm oxunub|author=İsmayıl Nəsibli / Информационное Агентство Report|work=|date=2025-05-10|url=https://report.az/hadise/qiyas-i-brahimov-ve-atasina-hokm-oxunub|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.&lt;ref name=&quot;:ƏFV&quot;&gt;{{cite news|title=Məhкum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı|author=Hüquqi aкtların vahid eleкtron bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=2022-10-01|url=https://e-qanun.az/framework/41731|accessdate=2022-10-01|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720093022/https://e-qanun.az/framework/41731|archivedate=2025-07-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, [[Левыя (палітыка)|левымі]] ідэямі і антываеннымі поглядамі.&lt;ref name=&quot;:AW04&quot;&gt;{{cite news|title=Гияс Ибрагимов|author=Кавказский узел|work=|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/366957|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>htxl8wsuj279njiym3kftft5p7nycja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141319</id>
      <parentid>5141317</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <origin>5141319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9605" sha1="rw01fw36184lt2lb4xdj0rt1hs28h2h" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).&lt;ref name=&quot;:S05&quot;&gt;{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.smdtaz.org|date=2024-12-04|url=https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204034535/https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|archivedate=2024-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:HƏYATI1&quot;&gt;{{cite news|title=Bu gün Qiyas İbrahimovun doğum günüdür|author=[[AbzasMedia]]|work=|date=2025-05-10|url=https://abzas.org/en/2016/8/bu-gun-qiyas-ibrahimovun-dogum-gunudur/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».&lt;ref name=&quot;:ƏL01&quot;&gt;{{cite news|title=10 лет за граффити: дело «узников памятника|author=Meydan TV|work=|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/ru/article/10-let-za-graffiti-delo-uznikov-pamyatnika-v-azerbajdzhane/|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) [[Крымінальны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі|Крымінальнага кодэкса Азербайджана]]. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць [[Наркотык|наркотыкаў]], не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.&lt;ref name=&quot;:S05&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN01&quot;&gt;{{cite news|title=Nəsimi rayonu ərazisində Qiyas İbrahimovdan 2,607 qr heroin, yaşadığı mənzilə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,01 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/?previewpreview/az/pressreliz/48372/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN02&quot;&gt;{{cite news|title=Sabunçu qəsəbə saкini Bayram Məmmədovdan 2,904 qr heroin, evinə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,15 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/az/pressreliz/48373//|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.&lt;ref name=&quot;:İŞGƏNCƏ&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov ona verilən işgəncələr barədə vəкilə danışıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/soz-isteyirem/qiyas-ibrahimov-ona-verilen-isgenceler-barede-vekile-danisib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. [[Amnesty International]] абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».&lt;ref name=&quot;:QİB11&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty International Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimovu vicdan məhbusları кimi tanıyıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/siyaset/amnesty-international-bayram-memmedov-ve-qiyas-ibrahimovu-vicdan-mehbuslari-kimi-taniyib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.&lt;ref name=&quot;:QİYAS08&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimovun son sözü: Həbslər, işgəncələr bizi кöləyə və qula çevirməz! [Video]|author=Tapdıq Fərhadoğlu / [[Голас Амерыкі]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/qiyas-ibrahimov/3565337.html|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.&lt;ref name=&quot;:ƏL02&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov və atasına höкm oxunub|author=İsmayıl Nəsibli / Информационное Агентство Report|work=|date=2025-05-10|url=https://report.az/hadise/qiyas-i-brahimov-ve-atasina-hokm-oxunub|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.&lt;ref name=&quot;:ƏFV&quot;&gt;{{cite news|title=Məhкum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı|author=Hüquqi aкtların vahid eleкtron bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=2022-10-01|url=https://e-qanun.az/framework/41731|accessdate=2022-10-01|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720093022/https://e-qanun.az/framework/41731|archivedate=2025-07-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, [[Левыя (палітыка)|левымі]] ідэямі і антываеннымі поглядамі.&lt;ref name=&quot;:AW04&quot;&gt;{{cite news|title=Гияс Ибрагимов|author=Кавказский узел|work=|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/366957|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>rw01fw36184lt2lb4xdj0rt1hs28h2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141320</id>
      <parentid>5141319</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <origin>5141320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9601" sha1="8n8j4pkdjo3lk1pyprw3ixtsbgef1y1" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).&lt;ref name=&quot;:S05&quot;&gt;{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.smdtaz.org|date=2024-12-04|url=https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204034535/https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|archivedate=2024-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:HƏYATI1&quot;&gt;{{cite news|title=Bu gün Qiyas İbrahimovun doğum günüdür|author=AbzasMedia|work=|date=2025-05-10|url=https://abzas.org/en/2016/8/bu-gun-qiyas-ibrahimovun-dogum-gunudur/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».&lt;ref name=&quot;:ƏL01&quot;&gt;{{cite news|title=10 лет за граффити: дело «узников памятника|author=Meydan TV|work=|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/ru/article/10-let-za-graffiti-delo-uznikov-pamyatnika-v-azerbajdzhane/|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) [[Крымінальны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі|Крымінальнага кодэкса Азербайджана]]. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць [[Наркотык|наркотыкаў]], не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.&lt;ref name=&quot;:S05&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN01&quot;&gt;{{cite news|title=Nəsimi rayonu ərazisində Qiyas İbrahimovdan 2,607 qr heroin, yaşadığı mənzilə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,01 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/?previewpreview/az/pressreliz/48372/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN02&quot;&gt;{{cite news|title=Sabunçu qəsəbə saкini Bayram Məmmədovdan 2,904 qr heroin, evinə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,15 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/az/pressreliz/48373//|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.&lt;ref name=&quot;:İŞGƏNCƏ&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov ona verilən işgəncələr barədə vəкilə danışıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/soz-isteyirem/qiyas-ibrahimov-ona-verilen-isgenceler-barede-vekile-danisib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. [[Amnesty International]] абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».&lt;ref name=&quot;:QİB11&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty International Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimovu vicdan məhbusları кimi tanıyıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/siyaset/amnesty-international-bayram-memmedov-ve-qiyas-ibrahimovu-vicdan-mehbuslari-kimi-taniyib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.&lt;ref name=&quot;:QİYAS08&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimovun son sözü: Həbslər, işgəncələr bizi кöləyə və qula çevirməz! [Video]|author=Tapdıq Fərhadoğlu / [[Голас Амерыкі]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/qiyas-ibrahimov/3565337.html|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.&lt;ref name=&quot;:ƏL02&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov və atasına höкm oxunub|author=İsmayıl Nəsibli / Информационное Агентство Report|work=|date=2025-05-10|url=https://report.az/hadise/qiyas-i-brahimov-ve-atasina-hokm-oxunub|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.&lt;ref name=&quot;:ƏFV&quot;&gt;{{cite news|title=Məhкum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı|author=Hüquqi aкtların vahid eleкtron bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=2022-10-01|url=https://e-qanun.az/framework/41731|accessdate=2022-10-01|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720093022/https://e-qanun.az/framework/41731|archivedate=2025-07-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, [[Левыя (палітыка)|левымі]] ідэямі і антываеннымі поглядамі.&lt;ref name=&quot;:AW04&quot;&gt;{{cite news|title=Гияс Ибрагимов|author=Кавказский узел|work=|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/366957|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>8n8j4pkdjo3lk1pyprw3ixtsbgef1y1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141321</id>
      <parentid>5141320</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <origin>5141321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9711" sha1="14rn8minggji58xdr7aotng7cdsdq1e" xml:space="preserve">{{Асоба
|шырыня              = 220px
|подпіс              = Гіяс Ібрагі́м ў 2020 годзе
}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).&lt;ref name=&quot;:S05&quot;&gt;{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.smdtaz.org|date=2024-12-04|url=https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204034535/https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|archivedate=2024-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:HƏYATI1&quot;&gt;{{cite news|title=Bu gün Qiyas İbrahimovun doğum günüdür|author=AbzasMedia|work=|date=2025-05-10|url=https://abzas.org/en/2016/8/bu-gun-qiyas-ibrahimovun-dogum-gunudur/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».&lt;ref name=&quot;:ƏL01&quot;&gt;{{cite news|title=10 лет за граффити: дело «узников памятника|author=Meydan TV|work=|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/ru/article/10-let-za-graffiti-delo-uznikov-pamyatnika-v-azerbajdzhane/|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) [[Крымінальны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі|Крымінальнага кодэкса Азербайджана]]. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць [[Наркотык|наркотыкаў]], не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.&lt;ref name=&quot;:S05&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN01&quot;&gt;{{cite news|title=Nəsimi rayonu ərazisində Qiyas İbrahimovdan 2,607 qr heroin, yaşadığı mənzilə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,01 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/?previewpreview/az/pressreliz/48372/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN02&quot;&gt;{{cite news|title=Sabunçu qəsəbə saкini Bayram Məmmədovdan 2,904 qr heroin, evinə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,15 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/az/pressreliz/48373//|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.&lt;ref name=&quot;:İŞGƏNCƏ&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov ona verilən işgəncələr barədə vəкilə danışıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/soz-isteyirem/qiyas-ibrahimov-ona-verilen-isgenceler-barede-vekile-danisib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. [[Amnesty International]] абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».&lt;ref name=&quot;:QİB11&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty International Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimovu vicdan məhbusları кimi tanıyıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/siyaset/amnesty-international-bayram-memmedov-ve-qiyas-ibrahimovu-vicdan-mehbuslari-kimi-taniyib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.&lt;ref name=&quot;:QİYAS08&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimovun son sözü: Həbslər, işgəncələr bizi кöləyə və qula çevirməz! [Video]|author=Tapdıq Fərhadoğlu / [[Голас Амерыкі]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/qiyas-ibrahimov/3565337.html|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.&lt;ref name=&quot;:ƏL02&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov və atasına höкm oxunub|author=İsmayıl Nəsibli / Информационное Агентство Report|work=|date=2025-05-10|url=https://report.az/hadise/qiyas-i-brahimov-ve-atasina-hokm-oxunub|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.&lt;ref name=&quot;:ƏFV&quot;&gt;{{cite news|title=Məhкum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı|author=Hüquqi aкtların vahid eleкtron bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=2022-10-01|url=https://e-qanun.az/framework/41731|accessdate=2022-10-01|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720093022/https://e-qanun.az/framework/41731|archivedate=2025-07-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, [[Левыя (палітыка)|левымі]] ідэямі і антываеннымі поглядамі.&lt;ref name=&quot;:AW04&quot;&gt;{{cite news|title=Гияс Ибрагимов|author=Кавказский узел|work=|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/366957|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>14rn8minggji58xdr7aotng7cdsdq1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141322</id>
      <parentid>5141321</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T19:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freiheiten</username>
        <id>97968</id>
      </contributor>
      <origin>5141322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9771" sha1="akws4bzcip3j8z7q7llljvruyeveih1" xml:space="preserve">{{Асоба
|партрэт             = Qiyas Ibrahimov (cropped).jpg
|шырыня              = 220px
|подпіс              = Гіяс Ібрагі́м ў 2020 годзе
}}
'''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).&lt;ref name=&quot;:S05&quot;&gt;{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.smdtaz.org|date=2024-12-04|url=https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204034535/https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|archivedate=2024-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:HƏYATI1&quot;&gt;{{cite news|title=Bu gün Qiyas İbrahimovun doğum günüdür|author=AbzasMedia|work=|date=2025-05-10|url=https://abzas.org/en/2016/8/bu-gun-qiyas-ibrahimovun-dogum-gunudur/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».&lt;ref name=&quot;:ƏL01&quot;&gt;{{cite news|title=10 лет за граффити: дело «узников памятника|author=Meydan TV|work=|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/ru/article/10-let-za-graffiti-delo-uznikov-pamyatnika-v-azerbajdzhane/|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) [[Крымінальны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі|Крымінальнага кодэкса Азербайджана]]. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць [[Наркотык|наркотыкаў]], не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.&lt;ref name=&quot;:S05&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN01&quot;&gt;{{cite news|title=Nəsimi rayonu ərazisində Qiyas İbrahimovdan 2,607 qr heroin, yaşadığı mənzilə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,01 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/?previewpreview/az/pressreliz/48372/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:DİN02&quot;&gt;{{cite news|title=Sabunçu qəsəbə saкini Bayram Məmmədovdan 2,904 qr heroin, evinə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,15 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/az/pressreliz/48373//|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.&lt;ref name=&quot;:İŞGƏNCƏ&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov ona verilən işgəncələr barədə vəкilə danışıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/soz-isteyirem/qiyas-ibrahimov-ona-verilen-isgenceler-barede-vekile-danisib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. [[Amnesty International]] абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».&lt;ref name=&quot;:QİB11&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty International Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimovu vicdan məhbusları кimi tanıyıb|author=Информационное агентство &quot;TURAN&quot;|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/siyaset/amnesty-international-bayram-memmedov-ve-qiyas-ibrahimovu-vicdan-mehbuslari-kimi-taniyib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.&lt;ref name=&quot;:QİYAS08&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimovun son sözü: Həbslər, işgəncələr bizi кöləyə və qula çevirməz! [Video]|author=Tapdıq Fərhadoğlu / [[Голас Амерыкі]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/qiyas-ibrahimov/3565337.html|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.&lt;ref name=&quot;:ƏL02&quot;&gt;{{cite news|title=Qiyas İbrahimov və atasına höкm oxunub|author=İsmayıl Nəsibli / Информационное Агентство Report|work=|date=2025-05-10|url=https://report.az/hadise/qiyas-i-brahimov-ve-atasina-hokm-oxunub|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.&lt;ref name=&quot;:ƏFV&quot;&gt;{{cite news|title=Məhкum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı|author=Hüquqi aкtların vahid eleкtron bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=2022-10-01|url=https://e-qanun.az/framework/41731|accessdate=2022-10-01|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720093022/https://e-qanun.az/framework/41731|archivedate=2025-07-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, [[Левыя (палітыка)|левымі]] ідэямі і антываеннымі поглядамі.&lt;ref name=&quot;:AW04&quot;&gt;{{cite news|title=Гияс Ибрагимов|author=Кавказский узел|work=|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/366957|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>akws4bzcip3j8z7q7llljvruyeveih1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паўднёварусінская мова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807814</id>
    <redirect title="Панонска-русінская мова" />
    <revision>
      <id>5141351</id>
      <timestamp>2026-05-13T21:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Панонска-русінская мова]]</comment>
      <origin>5141351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="059b350bb6xit1s9n6b6y46rusuzvtz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Панонска-русінская мова]]</text>
      <sha1>059b350bb6xit1s9n6b6y46rusuzvtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карпатарусінская мова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807815</id>
    <redirect title="Русінская мова" />
    <revision>
      <id>5141352</id>
      <timestamp>2026-05-13T21:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Русінская мова]]</comment>
      <origin>5141352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="9hzf6ajei2gbk70i8kktzbhkzcwjdpd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Русінская мова]]</text>
      <sha1>9hzf6ajei2gbk70i8kktzbhkzcwjdpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>QWERTY</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807816</id>
    <revision>
      <id>5141368</id>
      <timestamp>2026-05-13T23:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1353016312|QWERTY]]»</comment>
      <origin>5141368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7478" sha1="ltluxm0bxh7s5pr3lw7s7nnkis71q6z" xml:space="preserve">
[[Файл:QWERTY_keyboard.jpg|справа|міні|Клавіятура ноўтбука з раскладкай QWERTY]]
[[Файл:Bb-curve-8520(1).jpg|справа|міні|[[Смартфон]] [[BlackBerry]] з клавіятурай QWERTY, традыцыйнай для гэтага брэнда]]
'''QWERTY''' (''квэрці'') — раскладка клавіятуры для [[Лацінскі алфавіт|лацінскага алфавіту]]. Назва паходзіць ад першых шасці клавіш у верхнім радзе раскладкі. Папулярнасць раскладкі абумоўлена яе гістарычным выкарыстаннем для хуткага набору тэкстаў на [[Англійская мова|англійскай мове]] на [[Пішучая машынка|пішучых машынках]].

Дызайн QWERTY заснаваны на раскладцы пішучай машынкі Sholes and Glidden, якую прадавала кампанія E. Remington and Sons з 1874 года. Раскладка стала папулярнай пасля поспеху Remington No. 2 1878 года. Станам на 2026 год застаецца дэ-факта стандартнай раскладкай для камп'ютараў. Сярод альтэрнатыўных раскладак шырока вядомыя раскладкі Dvorak і Colemak. Для [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Французская мова|французскай моў]] выкарыстоўваюцца мадыфікаваныя раскладкі QWERTZ і AZERTY адпаведна.

== Гісторыя ==
[[Файл:Continental_Standard_typewriter_keyboard_-_key_detail.jpg|міні|Клавішы размешчаны па дыяганалі, каб было дастаткова месца для рычагоў.]]
Раскладку QWERTY стварыў у пачатку 1870-х гадоў Крыстафер Латэм Шоўлз, газетны рэдактар і друкар з горада [[Кеноша (Вісконсін)|Кеношы]], [[Вісконсін|штат Вісконсін]].

У кастрычніку 1867 года Шоўлз падаў заяўку [[Патэнт|на патэнт]] на сваю першую пішучую машынку, якую ён распрацаваў з дапамогай сваіх сяброў Карласа Глідэна і Сэмюэля У. Суле. Першая мадэль Шоўлза мела клавіятуру, падобную на піяніна, з двума радамі сімвалаў у алфавітным парадку.


Наступныя пяць гадоў Шоўлз удасканальваў сваё вынаходніцтва, перастаўляючы клавішы арыгінальнай машыны. Адна з тэорый сцвярджае, што на распалажэнне літар паўплывала даследванне частаты выкарыстання пэўных пар літар педагогам Амосам Дэнсмарам.

У красавіку 1870 года Шоўлз распрацаваў чатырохрадковую клавіятуру з верхнімі літарамі, якая набліжалася да сучаснага стандарту QWERTY.

У 1873 годзе спонсар Шоўлза, Джэймс Дэнсмар, прадаў правы на вытворчасць пішучай машынкі Sholes &amp; Glidden кампаніі E. Remington and Sons. Раскладка клавіятуры была ўзгоднена на працягу некалькіх месяцаў механікамі Remington і толькі некалькімі літарамі адрознівалася ад сучаснай раскладкі QWERTY.&lt;ref name=&quot;Yasuoka2011&quot;&gt;{{Cite journal|archivedate=https://web.archive.org/web/20210918164426/https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/139379/1/42_161.pdf}}&lt;/ref&gt;

Пасля пакупкі прылады кампанія Remington зрабіла некалькі карэкціровак, якія прывялі да стварэння клавіятуры з сучаснай раскладкай QWERTY.
[[Файл:Remington_2_typewriter_(Martin_Howard_Collection).jpg|міні|Пішучая машынка Remington 2 1878 года — першая пішучая машынка з клавішай Shift для ўводу вялікіх і малых літар.]]
У 1878 годзе была выпушчана пішучая машынка Remington No. 2. Яна мела магчымасць друкаваць як вялікія, так і малыя літары, і была вельмі паспяховай. Поспех Remington No. 2 прывёў да шырокага распаўсюджвання раскладкі QWERTY.

== Камп'ютарныя клавіятуры ==
[[Файл:KB_United_States.svg|справа|міні|Раскладка клавіятуры ANSI QWERTY (ЗША)]]
Першыя камп'ютарныя тэрміналы былі па сутнасці пішучымі машынкамі, якія маглі генераваць камп'ютарныя коды. У іх выкарыстоўвалася раскладка QWERTY, але дадаваліся клавішы, такія як Escape, і знакі [[ASCII]], напрыклад, знакі «менш чым» і «больш чым».

Некаторыя клавіятуры QWERTY маюць альтэрнатыўныя коды: утрыманне клавішы Alt падчас уводу паслядоўнасці лічбаў дазваляе атрымаць спецыяльныя сімвалы. Напрыклад, націск Alt разам з 1 {{Клавіша|6}}{{Клавіша|3}}  прывядзе да друкавання літары ú.

== Альтэрнатывы ==
Існуюць некалькі альтэрнатыў QWERTY, якія па словах распрацоўшчыкаў з'яўляюцца больш эфектыўнымі, інтуітыўна зразумелымі і эрганамічнымі. Аднак ніводная з іх не атрымала шырокага распаўсюджвання з-за дамінавання QWERTY-клавіятур і неабходнасці дадатковага навучання. 

Найбольш вядомай альтэрнатывай з'яўляецца раскладка клавіятуры Дворака.  Таксама вядомая раскладка Colemak, якая часткова заснавана на QWERTY. Большасць сучасных аперацыйных сістэм падтрымліваюць гэтыя і іншыя альтэрнатыўныя раскладкі, прычым некаторыя аперацыйныя сістэмы дазваляюць карыстальніку ствараць раскладку клавіятуры любым зручным для яго спосабам. Аднак большасць клавіятур вырабляюцца па стандарце QWERTY.
[[Катэгорыя:Раскладка клавіятуры]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>ltluxm0bxh7s5pr3lw7s7nnkis71q6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141369</id>
      <parentid>5141368</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T23:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вычытка, афармленне</comment>
      <origin>5141369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8125" sha1="oipgx4npowseg3m25t8mfevf3x4y6n4" xml:space="preserve">[[Файл:QWERTY_keyboard.jpg|справа|міні|[[Камп’ютарная клавіятура|Клавіятура ноўтбука]] з раскладкай QWERTY]]
[[Файл:Bb-curve-8520(1).jpg|справа|міні|[[Смартфон]] [[BlackBerry]] з клавіятурай QWERTY, традыцыйнай для гэтага брэнда]]

'''QWERTY''' (вымаўляецца: ''квэрці'') — раскладка клавіятуры для [[Лацінскі алфавіт|лацінскага алфавіту]]. Назва паходзіць ад першых шасці клавіш у верхнім радзе раскладкі. Папулярнасць раскладкі абумоўлена яе гістарычным выкарыстаннем для хуткага набору тэкстаў на [[Англійская мова|англійскай мове]] на [[Пішучая машынка|пішучых машынках]].

Дызайн QWERTY заснаваны на раскладцы пішучай машынкі Sholes and Glidden, якую прадавала кампанія E. Remington and Sons з 1874 года. Раскладка стала папулярнай пасля поспеху Remington No. 2 1878 года. Станам на 2026 год застаецца дэ-факта стандартнай раскладкай для камп’ютараў. Сярод альтэрнатыўных раскладак шырока вядомыя раскладкі Dvorak і Colemak. Для [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Французская мова|французскай моў]] выкарыстоўваюцца мадыфікаваныя раскладкі QWERTZ і AZERTY адпаведна.

== Гісторыя ==

Раскладку QWERTY стварыў у пачатку 1870-х гадоў Крыстафер Латэм Шоўлз, газетны рэдактар і друкар з горада [[Кеноша (Вісконсін)|Кеношы]], [[Вісконсін|штат Вісконсін]]. У кастрычніку 1867 года Шоўлз падаў заяўку на [[патэнт]] на сваю першую пішучую машынку, якую ён распрацаваў з дапамогай сваіх сяброў Карласа Глідэна і Сэмюэля У. Суле. Першая мадэль Шоўлза мела клавіятуру, падобную на піяніна, з двума радамі сімвалаў у алфавітным парадку:

&lt;pre&gt;- 3 5 7 9 N O P Q R S T U V W X Y Z
2 4 6 8 . A B C D E F G H I J K L M&lt;/pre&gt;

Наступныя пяць гадоў Шоўлз удасканальваў сваё вынаходніцтва, перастаўляючы клавішы арыгінальнай машыны. Адна з тэорый сцвярджае, што на распалажэнне літар паўплывала даследванне частаты выкарыстання пэўных пар літар педагогам Амосам Дэнсмарам.

У красавіку 1870 года Шоўлз распрацаваў чатырохрадковую клавіятуру з верхнімі літарамі, якая набліжалася да сучаснага стандарту QWERTY:

&lt;pre&gt;
2 3 4 5 6 7 8 9 -
A E I . ? Y U O ,
B C D F G H J K L M
Z X W V T S R Q P N&lt;/pre&gt;

У 1873 годзе спонсар Шоўлза, Джэймс Дэнсмар, прадаў правы на вытворчасць пішучай машынкі Sholes &amp; Glidden кампаніі E. Remington and Sons. Раскладка клавіятуры была ўзгоднена на працягу некалькіх месяцаў механікамі Remington і толькі некалькімі літарамі адрознівалася ад сучаснай раскладкі QWERTY.&lt;ref name=&quot;Yasuoka2011&quot;&gt;{{cite journal |first1=Koichi |last1=Yasuoka |first2=Motoko |last2=Yasuoka |doi=10.14989/139379 |url=https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/139379/1/42_161.pdf |title=On the Prehistory of QWERTY |date=March 2011 |journal=ZINBUN |volume=42 |page=161-174 |s2cid=53616602 |access-date=14 December 2021 |archive-date=18 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918164426/https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/139379/1/42_161.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;pre&gt;
2 3 4 5 6 7 8 9 - ,
Q W E . T Y I U O P
Z S D F G H J K L M
A X &amp; C V B N ? ; R&lt;/pre&gt;

[[Файл:Remington_2_typewriter_(Martin_Howard_Collection).jpg|міні|Пішучая машынка Remington 2 1878 года — першая пішучая машынка з клавішай Shift для ўводу вялікіх і малых літар.]]

Пасля пакупкі прылады кампанія Remington зрабіла некалькі карэкціровак, якія прывялі да стварэння клавіятуры з сучаснай раскладкай QWERTY. У 1878 годзе была выпушчана пішучая машынка Remington No. 2. Яна мела магчымасць друкаваць як вялікія, так і малыя літары, і была вельмі паспяховай. Поспех Remington No. 2 прывёў да шырокага распаўсюджвання раскладкі QWERTY.

== Камп’ютарныя клавіятуры ==
[[Файл:KB_United_States.svg|справа|міні|Раскладка клавіятуры ANSI QWERTY (ЗША)]]
Першыя камп’ютарныя тэрміналы былі па сутнасці пішучымі машынкамі, якія маглі генераваць камп’ютарныя коды. У іх выкарыстоўвалася раскладка QWERTY, але дадаваліся клавішы, такія як {{Клавіша|Escape}}, і знакі [[ASCII]], напрыклад, знакі «менш чым» і «больш чым».

Некаторыя клавіятуры QWERTY маюць альтэрнатыўныя коды: утрыманне клавішы {{Клавіша|Alt}} падчас уводу паслядоўнасці лічбаў дазваляе атрымаць спецыяльныя сімвалы. Напрыклад, націск {{Клавіша|Alt}} разам з {{Клавіша|1}}{{Клавіша|6}}{{Клавіша|3}} прывядзе да друкавання літары ú.

== Альтэрнатывы ==
Існуюць некалькі альтэрнатыў QWERTY, якія па словах распрацоўшчыкаў з’яўляюцца больш эфектыўнымі, інтуітыўна зразумелымі і эрганамічнымі. Аднак ніводная з іх не атрымала шырокага распаўсюджвання з-за дамінавання QWERTY-клавіятур і неабходнасці дадатковага навучання.

Найбольш вядомай альтэрнатывай з’яўляецца раскладка клавіятуры Дворака. Таксама вядомая раскладка Colemak, якая часткова заснавана на QWERTY. Большасць сучасных аперацыйных сістэм падтрымліваюць гэтыя і іншыя альтэрнатыўныя раскладкі, прычым некаторыя аперацыйныя сістэмы дазваляюць карыстальніку ствараць раскладку клавіятуры любым зручным для яго спосабам. Аднак большасць клавіятур вырабляюцца па стандарце QWERTY.

== Гл. таксама ==
*[[ЙЦУКЕН]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Раскладка клавіятуры]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>oipgx4npowseg3m25t8mfevf3x4y6n4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141371</id>
      <parentid>5141369</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T23:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вычытка</comment>
      <origin>5141371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8046" sha1="jcmjzddis3itmraolcm67gzk2f0i5p2" xml:space="preserve">[[Файл:QWERTY_keyboard.jpg|справа|міні|[[Камп’ютарная клавіятура|Клавіятура ноўтбука]] з раскладкай QWERTY]]
[[Файл:Bb-curve-8520(1).jpg|справа|міні|[[Смартфон]] [[BlackBerry]] з клавіятурай QWERTY, традыцыйнай для гэтага брэнда]]

'''QWERTY''' (вымаўляецца: ''квэ́рці'') — раскладка клавіятуры для [[Лацінскі алфавіт|лацінскага алфавіту]]. Назва паходзіць ад першых шасці клавіш у верхнім радзе раскладкі. Папулярнасць раскладкі абумоўлена яе гістарычным выкарыстаннем для хуткага набору тэкстаў на [[Англійская мова|англійскай мове]] на [[Пішучая машынка|пішучых машынках]].

Дызайн QWERTY заснаваны на раскладцы пішучай машынкі Sholes and Glidden, якую прадавала кампанія E. Remington and Sons з 1874 года. Раскладка стала папулярнай пасля поспеху Remington No. 2 1878 года. Станам на 2026 год застаецца дэ-факта стандартнай раскладкай для камп’ютараў. Сярод альтэрнатыўных раскладак шырока вядомыя раскладкі Dvorak і Colemak. Для [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Французская мова|французскай моў]] выкарыстоўваюцца мадыфікаваныя раскладкі QWERTZ і AZERTY адпаведна.

== Гісторыя ==

Раскладку QWERTY стварыў у пачатку 1870-х гадоў Крыстафер Латэм Шоўлз, газетны рэдактар і друкар з горада [[Кеноша (Вісконсін)|Кеношы]], [[Вісконсін|штат Вісконсін]]. У кастрычніку 1867 года Шоўлз падаў заяўку на [[патэнт]] на сваю першую пішучую машынку, якую ён распрацаваў з дапамогай сваіх сяброў Карласа Глідэна і Сэмюэля У. Суле. Першая мадэль Шоўлза мела клавіятуру, падобную на піяніна, з двума радамі сімвалаў у алфавітным парадку:

&lt;pre&gt;- 3 5 7 9 N O P Q R S T U V W X Y Z
2 4 6 8 . A B C D E F G H I J K L M&lt;/pre&gt;

Наступныя пяць гадоў Шоўлз удасканальваў сваё вынаходніцтва, перастаўляючы клавішы арыгінальнай машыны. Адна з тэорый сцвярджае, што на размяшчэнне літар паўплывала даследванне частаты выкарыстання пэўных пар літар педагогам Амосам Дэнсмарам.

У красавіку 1870 года Шоўлз распрацаваў чатырохрадковую клавіятуру з верхнімі літарамі, якая набліжалася да сучаснага стандарту QWERTY:

&lt;pre&gt;
2 3 4 5 6 7 8 9 -
A E I . ? Y U O ,
B C D F G H J K L M
Z X W V T S R Q P N&lt;/pre&gt;

У 1873 годзе спонсар Шоўлза Джэймс Дэнсмар прадаў правы на вытворчасць пішучай машынкі Sholes &amp; Glidden кампаніі E. Remington and Sons. Раскладка клавіятуры была ўзгоднена на працягу некалькіх месяцаў механікамі Remington і толькі некалькімі літарамі адрознівалася ад сучаснай раскладкі QWERTY:&lt;ref name=&quot;Yasuoka2011&quot;&gt;{{cite journal |first1=Koichi |last1=Yasuoka |first2=Motoko |last2=Yasuoka |doi=10.14989/139379 |url=https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/139379/1/42_161.pdf |title=On the Prehistory of QWERTY |date=March 2011 |journal=ZINBUN |volume=42 |page=161-174 |s2cid=53616602 |access-date=14 December 2021 |archive-date=18 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918164426/https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/139379/1/42_161.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;pre&gt;
2 3 4 5 6 7 8 9 - ,
Q W E . T Y I U O P
Z S D F G H J K L M
A X &amp; C V B N ? ; R&lt;/pre&gt;

[[Файл:Remington_2_typewriter_(Martin_Howard_Collection).jpg|міні|Пішучая машынка Remington 2 1878 года — першая пішучая машынка з клавішай Shift для ўводу вялікіх і малых літар.]]

Пасля пакупкі прылады кампанія Remington зрабіла некалькі карэкціровак, якія прывялі да стварэння клавіятуры з сучаснай раскладкай QWERTY. У 1878 годзе была выпушчана пішучая машынка Remington No. 2. Яна мела магчымасць друкаваць як вялікія, так і малыя літары, і была вельмі паспяховай. Поспех Remington No. 2 прывёў да шырокага распаўсюджвання раскладкі QWERTY.

== Камп’ютарныя клавіятуры ==
[[Файл:KB_United_States.svg|справа|міні|Раскладка клавіятуры ANSI QWERTY (ЗША)]]
Першыя камп’ютарныя тэрміналы былі па сутнасці пішучымі машынкамі, якія маглі генераваць камп’ютарныя коды. У іх выкарыстоўвалася раскладка QWERTY, але дадаваліся клавішы, такія як {{Клавіша|Escape}}, і знакі [[ASCII]], напрыклад, знакі «менш чым» і «больш чым».

Некаторыя клавіятуры QWERTY маюць альтэрнатыўныя коды: утрыманне клавішы {{Клавіша|Alt}} падчас уводу паслядоўнасці лічбаў дазваляе атрымаць спецыяльныя сімвалы. Напрыклад, націск {{Клавіша|Alt}} разам з {{Клавіша|1}}{{Клавіша|6}}{{Клавіша|3}} прывядзе да друкавання літары ú.

== Альтэрнатывы ==
Існуюць некалькі альтэрнатыў QWERTY, якія па словах распрацоўшчыкаў з’яўляюцца больш эфектыўнымі, інтуітыўна зразумелымі і эрганамічнымі. Аднак ніводная з іх не атрымала шырокага распаўсюджвання з-за дамінавання QWERTY-клавіятур і неабходнасці дадатковага навучання.

Найбольш вядомай альтэрнатывай з’яўляецца раскладка клавіятуры Дворака. Таксама вядомая раскладка Colemak, якая часткова заснавана на QWERTY. Большасць сучасных аперацыйных сістэм падтрымліваюць гэтыя і іншыя альтэрнатыўныя раскладкі, прычым некаторыя аперацыйныя сістэмы дазваляюць карыстальніку ствараць раскладку клавіятуры любым зручным для яго спосабам. Аднак большасць фізічных клавіятур вырабляюцца па стандарце QWERTY.

== Гл. таксама ==
* [[ЙЦУКЕН]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Раскладка клавіятуры]]</text>
      <sha1>jcmjzddis3itmraolcm67gzk2f0i5p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807817</id>
    <revision>
      <id>5141429</id>
      <timestamp>2026-05-14T07:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «У сезоне 2023/2024 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] ...»</comment>
      <origin>5141429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2377" sha1="qnnmfphwf84gsbsztv0d6ojp0lp3ljv" xml:space="preserve">У сезоне 2023/2024 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''),
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Ср}}'''Фіналст''').

== Склад каманды ==
* [[Дзяніс Забалоцін]]
* Усік
* Будзейка
* [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Гарбуз]]
* Шкурынскі
* [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]]
* [[Невен Сцяпанавіч]]
* [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]]
* Жыла
* [[Марко Маціяшавіч]]
* [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]]
* [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]]
* Вяргейчык
* [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Шынкель]]
* Яраш
* Тарасевіч

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст]]
* [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст]]

== Спасылкі ==
* [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы]
[[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2023/2024]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2023/2024|БГК імя Мяшкова]]
[[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]]
[[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>qnnmfphwf84gsbsztv0d6ojp0lp3ljv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141430</id>
      <parentid>5141429</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гл. таксама */</comment>
      <origin>5141430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2377" sha1="93hx0mm8xbvtv3qdu5vgbgj2jsai3zp" xml:space="preserve">У сезоне 2023/2024 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''),
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Ср}}'''Фіналст''').

== Склад каманды ==
* [[Дзяніс Забалоцін]]
* Усік
* Будзейка
* [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Гарбуз]]
* Шкурынскі
* [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]]
* [[Невен Сцяпанавіч]]
* [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]]
* Жыла
* [[Марко Маціяшавіч]]
* [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]]
* [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]]
* Вяргейчык
* [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Шынкель]]
* Яраш
* Тарасевіч

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст]]
* [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]]

== Спасылкі ==
* [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы]
[[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2023/2024]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2023/2024|БГК імя Мяшкова]]
[[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]]
[[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>93hx0mm8xbvtv3qdu5vgbgj2jsai3zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзяніс Забалоцін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807818</id>
    <revision>
      <id>5141435</id>
      <timestamp>2026-05-14T07:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Гандбаліст2}} '''Дзяніс Забалоцін''' ({{lang-ru|Денис Николаевич Заболотин}}; нар. {{ДН|18|6|1998}}, [[Цімашоўск]], [[Краснадарскі край]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].  == Клубная кар’ера ==   {{зноскі}}  == Спасылкі ==   {{Бібліяінфармацыя}}  {{DEFAULTSORT:Забалоцін Дзян...»</comment>
      <origin>5141435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="608" sha1="amq7smfwxo350i4vwnmq8biep4ubm5z" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
'''Дзяніс Забалоцін''' ({{lang-ru|Денис Николаевич Заболотин}}; нар. {{ДН|18|6|1998}}, [[Цімашоўск]], [[Краснадарскі край]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].

== Клубная кар’ера ==
 
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
 
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Забалоцін Дзяніс}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]]</text>
      <sha1>amq7smfwxo350i4vwnmq8biep4ubm5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141437</id>
      <parentid>5141435</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5141437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="713" sha1="laidsgsgwfevplpn4tlcivbabsi79pi" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
'''Дзяніс Забалоцін''' ({{lang-ru|Денис Николаевич Заболотин}}; нар. {{ДН|18|6|1998}}, [[Цімашоўск]], [[Краснадарскі край]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].

== Клубная кар’ера ==
 
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://history.eurohandball.com/ec/ct/men/2021-22/player/563014/Denis+Zabolotin Denis ZabolotinPlayer]
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Забалоцін Дзяніс}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]]</text>
      <sha1>laidsgsgwfevplpn4tlcivbabsi79pi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141439</id>
      <parentid>5141437</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5141439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2042" sha1="e7qfnn2ozqp10ll015jz2j894twtehr" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
'''Дзяніс Забалоцін''' ({{lang-ru|Денис Николаевич Заболотин}}; нар. {{ДН|18|6|1998}}, [[Цімашоўск]], [[Краснадарскі край]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].

== Клубная кар’ера ==
Нарадзіўся ва Цімашоўску, дзе пачаў займацца гандболам у мясцовай секцыі, а потым перабраўся ва СКІФ і ўжо ва 17 гадоў дэбютаваў за асноўную каманду, дзе выступаў на працягу сямі сезонаў. У пяці апошніх розыгрышах чэмпіянату Расіі ён адлюстроўваў больш за трыццаць адсоткаў кідкоў, а ва 2020 годзе з паказнікам 36 % і стаў лепшым сярод брамнікаў Суперлігі.

У 2017 годзе стаў уладальнікам Кубка Расіі. У 2020 годзе браў удзел у чэмпіянаце Еўропы.

У 2022 годзе падпісаў кантракт з клубам «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]»
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://history.eurohandball.com/ec/ct/men/2021-22/player/563014/Denis+Zabolotin Denis ZabolotinPlayer]
* [https://handballfast.com/news/54462-belarus-rossiiskii-golkiper-denis-zabolotin-vystupavsii-za-krasnodarskii-skif-prodolzit-kareru-v-klube-meskov-brest-video Беларусь. Российский голкипер Денис Заболотин, выступавший за краснодарский СКИФ, продолжит карьеру в клубе «Мешков Брест» (ВИДЕО)]
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Забалоцін Дзяніс}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]]</text>
      <sha1>e7qfnn2ozqp10ll015jz2j894twtehr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:Yeezus.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>807819</id>
    <revision>
      <id>5141441</id>
      <timestamp>2026-05-14T07:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>{{Выява
|Апісанне      = Вокладка альбома Yeezus
|Крыніца       = http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883
|Час стварэння = 2013 год
|Аўтар         = Kанье Уэст, Def Jam, Джо Перэс 
| артыкул         = Yeezus
| мэта            = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы.
| Заменнасць   = нет
}}</comment>
      <origin>5141441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="724" sha1="quhna5r0vl43mqrgmofkyerrpjiz7dg" xml:space="preserve">== Тлумачэнне ==
{{Выява
|Апісанне      = Вокладка альбома Yeezus
|Крыніца       = http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883
|Час стварэння = 2013 год
|Аўтар         = Kанье Уэст, Def Jam, Джо Перэс 
| артыкул         = Yeezus
| мэта            = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы.
| Заменнасць   = нет
}}
== Ліцэнзіяванне ==
{{Fairuse in}}</text>
      <sha1>quhna5r0vl43mqrgmofkyerrpjiz7dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yeezus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807820</id>
    <revision>
      <id>5141442</id>
      <timestamp>2026-05-14T07:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152258876|Yeezus]]»</comment>
      <origin>5141442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27596" sha1="otl134koxy8gho8isrwk9wyfbl0hjo0" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Карточка/styles.css&quot; /&gt;&lt;templatestyles wrapper=&quot;.infobox-681e68b336679eb5&quot; src=&quot;Шаблон:Цвет/Альбом.css&quot;&gt;
&lt;/templatestyles&gt;{{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]], [[індастрыял-хіп-хоп]], [[панк-рэп]], [[альтэрнатыўны хіп-хоп]], [[эксперыментальная музыка]], [[электронная музыка]]|Год=2013|Назва=Yeezus|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Yeezus.jpg|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=18 чэрвеня 2013|Запісаны=2012 — чэрвень 2013|Працягласць=40:01|Прадзюсары=[[Daft Punk]], Hudson Mohawke, [[Канье Уэст]], Lunice, Майк Дын, Symbolyc One|Мова=[[Англійская мова|англійскі]]|Лэйблы=[[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella Records|Папярэдні альбом=[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]|Наступны альбом=[[The Life of Pablo]]|Храналогія=2013|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Яшчэ={{Спіс сінглаў
  | Назва      = Yeezus
  | Сінгл 1       = Black Skinhead
  | Сінгл 1 дата  = 19 чэрвеня 2013
  | Сінгл 2       = Bound 2
  | Сінгл 2 дата  = 28 жніўня 2013
  }}}}{{RS500A|269|https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/kanye-west-yeezus-3-1062964/}}'''''Yeezus''''' — шосты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера і прадзюсара [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны 18 чэрвеня 2013 года на лэйблах {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}} і {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records|4=Roc-A-Fella Records}} . Для запісу пласцінкі Уэст прыцягнуў шэраг выканаўцаў, уключаючы {{Не перакладзена 3|Майк Дзін (музычны прадзюсар)|Майка Дзіна|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, [[Daft Punk]], Ноя Голдштэйна, {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арку|ru|Арка (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} і {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}  Альбом таксама змяшчае {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявыя ўдзелы|ru|Гостевое участие}} ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} , {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|Чарли Уилсон (спявак)|Чарли Уилсона|4=Charlie Wilson (singer)}} і {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Фрэнк Оушен}}.

За пятнаццаць дзён да выхаду Уэст заручыўся дапамогай прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рубин, Рик}}, каб зрабіць гучанне ''Yeezus'' больш мінімалістычным. Пласцінка натхнёная мноствам жанраў, уключаючы [[індастрыял]], {{Не перакладзена 3|Эйсід-хаўс|эйсід-хаўс|ru|Эйсид-хаус}}, [[Электра (музыка)|электра]], [[Панк-рок|панк]] і {{Не перакладзена 3|Дрыл (жанр музыкі)|чыкагскі дрыл|ru|Дрилл}}. На трэках гучаць скажоныя [[Семпл|сэмплы]], напрыклад, урывак з «Strange Fruit» [[Ніна Сімон|Ніны Сымон]] у «{{Не перакладзена 3|Blood on the Leaves|4=Blood on the Leaves}}».

''Yeezus'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, многія з якіх назвалі пласцінку адной з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яе «дзёрзкасць». Альбом быў намінаваны на прэмію «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» у 2014 годзе . Праект дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', было прададзена 327.000 копій за першы тыдзень. З тых часоў ён быў двойчы сертыфікаваны плацінавым [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній]] (RIAA) і названы некалькімі выданнямі адным з лепшых альбомаў 2010-х гадоў, уключаючы [[Rolling Stone]], які зусім уключыў яго ў свой спіс «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}».

== Спіс кампазіцый ==
&lt;templatestyles src=&quot;Модуль:Track listing/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Tracklist|extra_column=Продюсер(ы)|title1=On Sight|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[Гі-Манюэль дэ Омем-Крыста]]|[[Тома Бангальтар]]|Малік Юзаф|Чэ Сміт|Ілан Рутберг|Сайдел Янг|Дэрэк Уоткінс|[[Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын]]}}|extra1={{hlist|Уэст|[[Daft Punk]]|Дын|Benji B}}|length1=2:36|title2=Black Skinhead|writer2={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Юзаф|Янг|Рутберг|[[Lupe Fiasco|Васалу Джэйка]]|Сакія Сандзіфер|Дын|Уоткінс}}|extra2={{hlist|Уэст|Daft Punk|Гольдштэйн|Бродінскі|Дын|Lupe Fiasco]]|Salem|[[Gesaffelstein]]}}|length2=3:08|title3=I Am a God|writer3={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Рос Бірчард|Джасцін Вернан|Джонс|Сміт|Рутберг|Янг|Дын|Уоткінс|Кліфтан Бейлі|Харвел Харт|Ананд Бакшы|Рахул Дэў Бірман}}|extra3={{hlist|Уэст|Дын|Daft Punk|Hudson Mohawke}}|length3=3:51|title4=New Slaves|writer4={{hlist|Уэст|[[Frank Ocean|Крыстафер Эдвін Бро]]|Янг|Бенджамін Бронфман|Джонс|Сміт|Рутберг|Сандзіфер|Луі Джонсан|Дын|Габар Прэсер|Ганна Адаміс}}|extra4={{hlist|Уэст|Бронфман|Дын|Трэвіс Скот|Гольдштэйн|Шама Джозеф|Che Pope}}|length4=4:16|title5=Hold My Liquor|writer5={{hlist|Уэст|Дын|Вернан|[[Chief Keef|Кіт Козарт]]|Рутберг|Сміт|Джонс|[[Арка (музыкант)|Алехандра Радрыгес]]|Янг|Уоткінс}}|extra5={{hlist|Дын|Уэст|[[Арка (музыкант)|Арка]]|Гольдштэйн}}|length5=5:26|title6=I'm in It|writer6={{hlist|Уэст|Вернан|Джэфры Кэмпбэл|Джош Ліры|Джонс|Янг|Сандзіфер|Рутберг|Дын|Андрэ Харыс|Джыл Скот|Бачыў Дэвіс|Карвін Хагінс|Кені Лацімор}}|extra6={{hlist|Уэст|Evian Christ|Dom Solo|Гольдштэйн|Арка|Дын}}|length6=3:54|title7=Blood on the Leaves|writer7={{hlist|Уэст|Бірчард|Рутберг|Джонс|Тоні Уільямс|Янг|Дын|Льюс Ален}}|extra7={{hlist|Уэст|Hudson Mohawke|Lunice|Карлас Бродзі|88-Keys|Дын|Арка}}|length7=6:00|title8=Guilt Trip|writer8={{hlist|Уэст|[[Kid Cudi|Скотт Мескади]]|Янг|Дин|[[Symbolyc One|Ларри Гриффин]]|[[Guru|Кит Элам]]|{{iw|K-Def|Кевин Хэнсфорд|en|K-Def}}|[[Lords of the Underground|Дюпре Келли]]|[[DJ Premier|Крис Мартин]]|[[Lords of the Underground|Эл-Терик Вардрик]]|{{iw|Marley Marl|Марлон Уилльямс|en|Marley Marl}}|[[Pusha T|Терренс Торнтон]]|{{iw|Young Chop|Тайри Питтман|en|Young Chop}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Дын|S1|Трэвіс Скот|Ackee Juice Rockers}}|length8=4:03|title9=Send It Up|writer9={{hlist|Уэст|Джонсан|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Радрыгес|Майк Леві|Сандзіфер|Ab Liva|Рутберг|Дын|Майсей Дэвіс|Колін Ёрк|Лоўэл Дунбар}}|extra9={{hlist|Уэст|Daft Punk|Gesaffelstein|Brodinski|Арка|Дын}}|length9=2:58|title10=Bound 2|writer10={{hlist|Уэст|Джон Стывенс|Чарлі Уілсан|Pope|Рутбэрг|Янг|Джонс|Сандзіфер|Дын|Норман Уайтсайд|Боб Мэсі|Роберт Д'юкс|Роні Сэлф}}|extra10={{hlist|Уэст|Pope|Эрык Данчык|Гольдштэйн|No I.D.|Дын}}|length10=3:49|total_length=40:01|writing_credits=yes}}
'''Нататкі'''

* {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар
* {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер
* На трэку «I Am a God» [[Бог]] паказваецца як гасцявой выканаўца; змяшчае дадатковы вакал Джасціна Вернана
* «New Slaves» змяшчае дадатковы вакал Фрэнка Оўшэна
* «Hold My Liquor» змяшчае гасцявы ўдзел Chief Keef і Джасціна Вернана
* «I'm in It» змяшчае вакал Джасціна Вернана і Assassin
* «Guilt Trip» змяшчае неадзначаныя вакал Кіда Кадзі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|title=Kid Cudi Is Annoyed With His ''Yeezus'' Feature|first=Carrie|last=Battan|website=[[Pitchfork]]|date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165728/https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|archive-date=2018-06-23|access-date=2019-08-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* «Send it Up» змяшчае гасцявы ўдзел King L
* «Bound 2»змяшчае дадатковы вакал Чарлі Уілсана

'''Сэмплы'''

* «On Sight» інтэрпалюе «Sermon (He'll Give Us What We Really Need)» Кіта Картэра
* «I Am a God» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «Forward Inna Dem Clothes», выкананай {{Не перакладзена 3|Capleton|3=ru|4=Каплетон}}; «Are Zindagi Hai Khel», выкананай Burman, {{Не перакладзена 3|Manna Dey|3=ru|4=Дей, Манна}} і {{Не перакладзена 3|Asha Bhosle|3=ru|4=Бхосле, Аша}}
* «New Slaves» змяшчае сэмпл «Gyöngyhajú lány», выкананай {{Не перакладзена 3|Omega (гурт)|Omega|ru|Omega (группа)}}
* «I'm in It» змяшчае сэмпл «Lately», выкананай Lattimore
* «Blood on the Leaves» змяшчае сэмпл «[[:ru:Strange_Fruit|Strange Fruit]]», выкананы [[Ніна Сімон|Нінай Сімон]]
* «Guilt Trip» інтэрпалюе «Chief Rocka», выкананай {{Не перакладзена 3|Lords of the Underground|3=ru|4=Lords of the Underground}}; сэмплюе «Blocka (Ackeejuice Rockers Remix)», выкананай {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}} пры ўдзеле {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Popcaan|4=Popcaan}}; 
* «Send It Up» змяшчае сэмпл «Memories», выкананай {{Не перакладзена 3|Beenie Man|4=Beenie Man}}; 
* «Bound 2» інтэрпалюе «Aeroplane (Reprise)», выкананую Wee; сэмплюе «Bound», выкананай {{Не перакладзена 3|Ponderosa Twins Plus One|4=Ponderosa Twins Plus One}}; «Sweet Nothin's», выкананай {{Не перакладзена 3|Брэнда Лі|Брэндай Лі|ru|Ли, Бренда}}

== Удзельнікі запісу ==
Інфармацыя з нататкі да альбома&lt;ref name=&quot;albumnotes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=Joerperez|date=2013-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=2023-06-27|access-date=2024-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэхнічная частка ===

* {{Не перакладзена 3|Ноа Гольдштэйн|4=Noah Goldstein}} — дадатковае праграмаванне (3; гукавыя эфекты 8), {{Не перакладзена 3|Гукаінжынер|інжынэрынг|ru|Звукоинженер}} (усе), {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|міксаванне|ru|Сведение (музыка)}} (1, 6–8)
* {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арка|ru|Арка (музыкант)}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}} — кансультаванне
* Кен Льюіс — шумы и вакальныя гукі (4, 6), пастаноўка хору (1)
* Tammy Infusino — вакальныя гукі (6)
* {{Не перакладзена 3|Che Pope|4=Che Pope}} — дадатковае праграмаванне (3)
* {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} — дадатковае праграмаванне (3)
* Энтані Кілхофер — інжынэрынг (1–8, 10), міксаванне (4, 9)
* {{Не перакладзена 3|Эндру Доўсан (музычны прадзюсар)|Эндру Доўсан|4=Andrew Dawson (music producer)}} — інжынэрынг (1, 9)
* {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}} — інжынэрынг (1–6, 8)
* Брэнт Колатала — інжынэрынг (6)
* Марк Порта — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Хой Хуінь — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Раўль Ле Пенек — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Набіль Эссемлани — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кейт Пэры — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кента Ёнесака — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Дэвід Роўленд — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Шон Оклі — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Эрык Лін — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Дэйв «Squirrel» Ковел — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Джош Сміт — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Кевін Матэла— дадатковы інжынэрынг (4)
* Мэт Арнольд — дадатковы інжынэрынг (6, 8)
* Dale — дадатковы інжынэрынг (6)
* Дэміен Просты — дадатковы інжынэрынг (7)
* {{Не перакладзена 3|Мэні Марокін|4=Manny Marroquin}} — міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Дэлберт Баўэрс — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Крыс Галанд — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Кайл Рос — дадатковы міксаванне (4)
* Уры Джэмаль — інжынэрынг хору (1)
* {{Не перакладзена 3|Улада Мелер|4=Vlado Meller}} — мастэрынг
* Марк Сантанджэла — дапамога па майстарынгу
* {{Не перакладзена 3|Крыс Герынгер|4=Chris Gehringer}} — мастэрынг (2)

=== Музыкі ===

* Майк Дын — дадатковыя інструменты (гітарнае сола — 5; бас, гітара — 10)
* Крыс «Hitchcock» Чэрні — дадатковыя прылады (віяланчэлі 8)
* Дылан Вісінг — ударныя (1)
* Мэт Тэйтэльман — перкусія (1)
* Элвін Філдс — кіраўніцтва хорам (1)
* Кармэн Раман — хор (1)
* К. Ніта — хор (1)
* Джон Морган — хор (1)
* Джэсенія Пенья — хор (1)
* Роні Артыс — хор (1)
* Крышталь Брун — хор (1)
* Шон Дру хор (1)
* Наталіс Рубі Рубера хор (1)
* Ларэйн Бэры — хор (1)
* Глорыя Раян — хор (1)
* Цімека Лі — хор (1)
* Мэцью Ўільямс — музычнае кансультаванне
* {{Не перакладзена 3|Benji B|4=Benji B}}  — кансультант кампанія {{Не перакладзена 3|Donda (кампанія)|DONDA|4=Donda (company)}} 

=== Вокладка ===

* Канье Уэст — крэатыўны дырэктар, арт-дырэктар
* {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|3=ru|4=Абло, Вирджил}} — мастацкае кіраўніцтва
* Мэцью Ўільямс — мастацкае кіраўніцтва
* Джасцін Сондерс — арт-дырэктар DONDA
* Джо Перэс — графічны дызайн DONDA
* Jim Joe 13 — ілюстрацыя і шрыфт для DONDA
* Тод Расэл — мастацкая вытворчасць
* Крыстэн Йенгст — арт-прадзюсаванне
* Алекс Халдзі — арт-прадзюсаванне
* Эндру Заэ — арт-прадзюсаванне
* Мерэдыт Труакс — арт-прадзюсаванне
* Тай Ліньзі — арт-прадзюсаванне
* DGS Team — арт-прадзюсаванне

== Чарты ==

=== Выніковыя гадавыя чарты ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2013)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=ARIA Charts&amp;nbsp;– End of Year Charts&amp;nbsp;– Top 100 Albums 2013|publisher=Australian Recording Industry Association (ARIA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107111232/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|archive-date=2014-01-07|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 65
|-
| {{BEL}} (Ultratop Flanders) &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|title=ultratop.be&amp;nbsp;– Jaaroverzichten 2013|publisher=[[Ultratop]] Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417130753/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|archive-date=2014-04-17|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 147
|-
| {{CAN}} (Billboard) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|title=Canadian Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105083952/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|archive-date=2014-01-05|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|-
| {{DNK}} (Hitlisten) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|title=Album-Top 100 2013|publisher=[[IFPI Danmark|IFPI Denmark]]|archive-url=https://archive.today/20140131171824/http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|archive-date=2014-01-31|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 66
|-
| {{GBR}} (OCC) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|title=UK Albums Chart 2013|website=ChartsPlus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160149/http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2019-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 112
|-
| {{USA}} ( [[Billboard 200]] ) &lt;ref name=&quot;Billboard 200&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|archive-date=2014-12-12|access-date=2015-02-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 37
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|title=2013 Year-End Charts – Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707215005/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|archive-date=2014-07-07|access-date=2013-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 12
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2014)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2014|publisher=[[ARIA Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114150728/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|archive-date=2020-01-14|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 26
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=2014 Year-End Charts - Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2014-12-27|access-date=2015-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2015)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2015|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417030424/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-17|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 76
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2016)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2016|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409210120/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-09|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 83
|}

== Гісторыя выпуску ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Рэгіён
! scope=&quot;col&quot; | Дата
! scope=&quot;col&quot; | Лэйбл(ы)
! scope=&quot;col&quot; | Фарматы
! scope=&quot;col&quot; | Нататкі
|-
|{{AUS}}
| rowspan=&quot;4&quot; | 18 чэрвеня 2013
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Universal Music Group|Universal]] 
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Hlist|CD|цифровая загрузка}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|title=Yeezus – West, Kanye|publisher=JB Hi-Fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612002847/http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GER}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=https://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2/|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614050151/http://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-14|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|  Новая Зеландыя
| Def Jam
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|title=Yeezus by Kanye West|publisher=[[iTunes Store]] (New Zealand). [[Apple Inc.|Apple]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110070036/https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|archive-date=2014-01-10|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{USA}} 
|{{Hlist|Def Jam|{{iw|Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella|en|Roc-A-Fella Records}}}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624034959/http://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-24|access-date=2013-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{FRA}}
| 21 чэрвеня 2013
| Universal
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Amazon.fr&quot;&gt;{{Cite web|lang=fr|url=https://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611171832/http://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-11|access-date=2013-06-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GBR}}
| 22 чэрвеня 2013
| Virgin EMI
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616073637/http://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-16|access-date=2013-06-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Нататкі ==

=== Каментары ===
{{Notelist}}

=== Крыніцы ===
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]]
[[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>otl134koxy8gho8isrwk9wyfbl0hjo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141443</id>
      <parentid>5141442</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5141443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27416" sha1="d63xyq81i7y7zuiklyowen17zms6hle" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]], [[індастрыял-хіп-хоп]], [[панк-рэп]], [[альтэрнатыўны хіп-хоп]], [[эксперыментальная музыка]], [[электронная музыка]]|Год=2013|Назва=Yeezus|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Yeezus.jpg|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=18 чэрвеня 2013|Запісаны=2012 — чэрвень 2013|Працягласць=40:01|Прадзюсары=[[Daft Punk]], Hudson Mohawke, [[Канье Уэст]], Lunice, Майк Дын, Symbolyc One|Мова=[[Англійская мова|англійскі]]|Лэйблы=[[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella Records|Папярэдні альбом=[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]|Наступны альбом=[[The Life of Pablo]]|Храналогія=2013|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Яшчэ={{Спіс сінглаў
  | Назва      = Yeezus
  | Сінгл 1       = Black Skinhead
  | Сінгл 1 дата  = 19 чэрвеня 2013
  | Сінгл 2       = Bound 2
  | Сінгл 2 дата  = 28 жніўня 2013
  }}}}{{RS500A|269|https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/kanye-west-yeezus-3-1062964/}}'''''Yeezus''''' — шосты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера і прадзюсара [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны 18 чэрвеня 2013 года на лэйблах {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}} і {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records|4=Roc-A-Fella Records}} . Для запісу пласцінкі Уэст прыцягнуў шэраг выканаўцаў, уключаючы {{Не перакладзена 3|Майк Дзін (музычны прадзюсар)|Майка Дзіна|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, [[Daft Punk]], Ноя Голдштэйна, {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арку|ru|Арка (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} і {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}  Альбом таксама змяшчае {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявыя ўдзелы|ru|Гостевое участие}} ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} , {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|Чарли Уилсон (спявак)|Чарли Уилсона|4=Charlie Wilson (singer)}} і {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Фрэнк Оушен}}.

За пятнаццаць дзён да выхаду Уэст заручыўся дапамогай прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рубин, Рик}}, каб зрабіць гучанне ''Yeezus'' больш мінімалістычным. Пласцінка натхнёная мноствам жанраў, уключаючы [[індастрыял]], {{Не перакладзена 3|Эйсід-хаўс|эйсід-хаўс|ru|Эйсид-хаус}}, [[Электра (музыка)|электра]], [[Панк-рок|панк]] і {{Не перакладзена 3|Дрыл (жанр музыкі)|чыкагскі дрыл|ru|Дрилл}}. На трэках гучаць скажоныя [[Семпл|сэмплы]], напрыклад, урывак з «Strange Fruit» [[Ніна Сімон|Ніны Сымон]] у «{{Не перакладзена 3|Blood on the Leaves|4=Blood on the Leaves}}».

''Yeezus'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, многія з якіх назвалі пласцінку адной з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яе «дзёрзкасць». Альбом быў намінаваны на прэмію «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» у 2014 годзе . Праект дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', было прададзена 327.000 копій за першы тыдзень. З тых часоў ён быў двойчы сертыфікаваны плацінавым [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній]] (RIAA) і названы некалькімі выданнямі адным з лепшых альбомаў 2010-х гадоў, уключаючы [[Rolling Stone]], які зусім уключыў яго ў свой спіс «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}».

== Спіс кампазіцый ==
&lt;templatestyles src=&quot;Модуль:Track listing/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Tracklist|extra_column=Продюсер(ы)|title1=On Sight|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[Гі-Манюэль дэ Омем-Крыста]]|[[Тома Бангальтар]]|Малік Юзаф|Чэ Сміт|Ілан Рутберг|Сайдел Янг|Дэрэк Уоткінс|[[Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын]]}}|extra1={{hlist|Уэст|[[Daft Punk]]|Дын|Benji B}}|length1=2:36|title2=Black Skinhead|writer2={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Юзаф|Янг|Рутберг|[[Lupe Fiasco|Васалу Джэйка]]|Сакія Сандзіфер|Дын|Уоткінс}}|extra2={{hlist|Уэст|Daft Punk|Гольдштэйн|Бродінскі|Дын|Lupe Fiasco]]|Salem|[[Gesaffelstein]]}}|length2=3:08|title3=I Am a God|writer3={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Рос Бірчард|Джасцін Вернан|Джонс|Сміт|Рутберг|Янг|Дын|Уоткінс|Кліфтан Бейлі|Харвел Харт|Ананд Бакшы|Рахул Дэў Бірман}}|extra3={{hlist|Уэст|Дын|Daft Punk|Hudson Mohawke}}|length3=3:51|title4=New Slaves|writer4={{hlist|Уэст|[[Frank Ocean|Крыстафер Эдвін Бро]]|Янг|Бенджамін Бронфман|Джонс|Сміт|Рутберг|Сандзіфер|Луі Джонсан|Дын|Габар Прэсер|Ганна Адаміс}}|extra4={{hlist|Уэст|Бронфман|Дын|Трэвіс Скот|Гольдштэйн|Шама Джозеф|Che Pope}}|length4=4:16|title5=Hold My Liquor|writer5={{hlist|Уэст|Дын|Вернан|[[Chief Keef|Кіт Козарт]]|Рутберг|Сміт|Джонс|[[Арка (музыкант)|Алехандра Радрыгес]]|Янг|Уоткінс}}|extra5={{hlist|Дын|Уэст|[[Арка (музыкант)|Арка]]|Гольдштэйн}}|length5=5:26|title6=I'm in It|writer6={{hlist|Уэст|Вернан|Джэфры Кэмпбэл|Джош Ліры|Джонс|Янг|Сандзіфер|Рутберг|Дын|Андрэ Харыс|Джыл Скот|Бачыў Дэвіс|Карвін Хагінс|Кені Лацімор}}|extra6={{hlist|Уэст|Evian Christ|Dom Solo|Гольдштэйн|Арка|Дын}}|length6=3:54|title7=Blood on the Leaves|writer7={{hlist|Уэст|Бірчард|Рутберг|Джонс|Тоні Уільямс|Янг|Дын|Льюс Ален}}|extra7={{hlist|Уэст|Hudson Mohawke|Lunice|Карлас Бродзі|88-Keys|Дын|Арка}}|length7=6:00|title8=Guilt Trip|writer8={{hlist|Уэст|[[Kid Cudi|Скотт Мескади]]|Янг|Дин|[[Symbolyc One|Ларри Гриффин]]|[[Guru|Кит Элам]]|{{iw|K-Def|Кевин Хэнсфорд|en|K-Def}}|[[Lords of the Underground|Дюпре Келли]]|[[DJ Premier|Крис Мартин]]|[[Lords of the Underground|Эл-Терик Вардрик]]|{{iw|Marley Marl|Марлон Уилльямс|en|Marley Marl}}|[[Pusha T|Терренс Торнтон]]|{{iw|Young Chop|Тайри Питтман|en|Young Chop}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Дын|S1|Трэвіс Скот|Ackee Juice Rockers}}|length8=4:03|title9=Send It Up|writer9={{hlist|Уэст|Джонсан|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Радрыгес|Майк Леві|Сандзіфер|Ab Liva|Рутберг|Дын|Майсей Дэвіс|Колін Ёрк|Лоўэл Дунбар}}|extra9={{hlist|Уэст|Daft Punk|Gesaffelstein|Brodinski|Арка|Дын}}|length9=2:58|title10=Bound 2|writer10={{hlist|Уэст|Джон Стывенс|Чарлі Уілсан|Pope|Рутбэрг|Янг|Джонс|Сандзіфер|Дын|Норман Уайтсайд|Боб Мэсі|Роберт Д'юкс|Роні Сэлф}}|extra10={{hlist|Уэст|Pope|Эрык Данчык|Гольдштэйн|No I.D.|Дын}}|length10=3:49|total_length=40:01|writing_credits=yes}}
'''Нататкі'''

* {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар
* {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер
* На трэку «I Am a God» [[Бог]] паказваецца як гасцявой выканаўца; змяшчае дадатковы вакал Джасціна Вернана
* «New Slaves» змяшчае дадатковы вакал Фрэнка Оўшэна
* «Hold My Liquor» змяшчае гасцявы ўдзел Chief Keef і Джасціна Вернана
* «I'm in It» змяшчае вакал Джасціна Вернана і Assassin
* «Guilt Trip» змяшчае неадзначаныя вакал Кіда Кадзі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|title=Kid Cudi Is Annoyed With His ''Yeezus'' Feature|first=Carrie|last=Battan|website=[[Pitchfork]]|date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165728/https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|archive-date=2018-06-23|access-date=2019-08-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* «Send it Up» змяшчае гасцявы ўдзел King L
* «Bound 2»змяшчае дадатковы вакал Чарлі Уілсана

'''Сэмплы'''

* «On Sight» інтэрпалюе «Sermon (He'll Give Us What We Really Need)» Кіта Картэра
* «I Am a God» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «Forward Inna Dem Clothes», выкананай {{Не перакладзена 3|Capleton|3=ru|4=Каплетон}}; «Are Zindagi Hai Khel», выкананай Burman, {{Не перакладзена 3|Manna Dey|3=ru|4=Дей, Манна}} і {{Не перакладзена 3|Asha Bhosle|3=ru|4=Бхосле, Аша}}
* «New Slaves» змяшчае сэмпл «Gyöngyhajú lány», выкананай {{Не перакладзена 3|Omega (гурт)|Omega|ru|Omega (группа)}}
* «I'm in It» змяшчае сэмпл «Lately», выкананай Lattimore
* «Blood on the Leaves» змяшчае сэмпл «[[:ru:Strange_Fruit|Strange Fruit]]», выкананы [[Ніна Сімон|Нінай Сімон]]
* «Guilt Trip» інтэрпалюе «Chief Rocka», выкананай {{Не перакладзена 3|Lords of the Underground|3=ru|4=Lords of the Underground}}; сэмплюе «Blocka (Ackeejuice Rockers Remix)», выкананай {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}} пры ўдзеле {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Popcaan|4=Popcaan}}; 
* «Send It Up» змяшчае сэмпл «Memories», выкананай {{Не перакладзена 3|Beenie Man|4=Beenie Man}}; 
* «Bound 2» інтэрпалюе «Aeroplane (Reprise)», выкананую Wee; сэмплюе «Bound», выкананай {{Не перакладзена 3|Ponderosa Twins Plus One|4=Ponderosa Twins Plus One}}; «Sweet Nothin's», выкананай {{Не перакладзена 3|Брэнда Лі|Брэндай Лі|ru|Ли, Бренда}}

== Удзельнікі запісу ==
Інфармацыя з нататкі да альбома&lt;ref name=&quot;albumnotes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=Joerperez|date=2013-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=2023-06-27|access-date=2024-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэхнічная частка ===

* {{Не перакладзена 3|Ноа Гольдштэйн|4=Noah Goldstein}} — дадатковае праграмаванне (3; гукавыя эфекты 8), {{Не перакладзена 3|Гукаінжынер|інжынэрынг|ru|Звукоинженер}} (усе), {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|міксаванне|ru|Сведение (музыка)}} (1, 6–8)
* {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арка|ru|Арка (музыкант)}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}} — кансультаванне
* Кен Льюіс — шумы и вакальныя гукі (4, 6), пастаноўка хору (1)
* Tammy Infusino — вакальныя гукі (6)
* {{Не перакладзена 3|Che Pope|4=Che Pope}} — дадатковае праграмаванне (3)
* {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} — дадатковае праграмаванне (3)
* Энтані Кілхофер — інжынэрынг (1–8, 10), міксаванне (4, 9)
* {{Не перакладзена 3|Эндру Доўсан (музычны прадзюсар)|Эндру Доўсан|4=Andrew Dawson (music producer)}} — інжынэрынг (1, 9)
* {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}} — інжынэрынг (1–6, 8)
* Брэнт Колатала — інжынэрынг (6)
* Марк Порта — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Хой Хуінь — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Раўль Ле Пенек — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Набіль Эссемлани — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кейт Пэры — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кента Ёнесака — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Дэвід Роўленд — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Шон Оклі — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Эрык Лін — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Дэйв «Squirrel» Ковел — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Джош Сміт — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Кевін Матэла— дадатковы інжынэрынг (4)
* Мэт Арнольд — дадатковы інжынэрынг (6, 8)
* Dale — дадатковы інжынэрынг (6)
* Дэміен Просты — дадатковы інжынэрынг (7)
* {{Не перакладзена 3|Мэні Марокін|4=Manny Marroquin}} — міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Дэлберт Баўэрс — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Крыс Галанд — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Кайл Рос — дадатковы міксаванне (4)
* Уры Джэмаль — інжынэрынг хору (1)
* {{Не перакладзена 3|Улада Мелер|4=Vlado Meller}} — мастэрынг
* Марк Сантанджэла — дапамога па майстарынгу
* {{Не перакладзена 3|Крыс Герынгер|4=Chris Gehringer}} — мастэрынг (2)

=== Музыкі ===

* Майк Дын — дадатковыя інструменты (гітарнае сола — 5; бас, гітара — 10)
* Крыс «Hitchcock» Чэрні — дадатковыя прылады (віяланчэлі 8)
* Дылан Вісінг — ударныя (1)
* Мэт Тэйтэльман — перкусія (1)
* Элвін Філдс — кіраўніцтва хорам (1)
* Кармэн Раман — хор (1)
* К. Ніта — хор (1)
* Джон Морган — хор (1)
* Джэсенія Пенья — хор (1)
* Роні Артыс — хор (1)
* Крышталь Брун — хор (1)
* Шон Дру хор (1)
* Наталіс Рубі Рубера хор (1)
* Ларэйн Бэры — хор (1)
* Глорыя Раян — хор (1)
* Цімека Лі — хор (1)
* Мэцью Ўільямс — музычнае кансультаванне
* {{Не перакладзена 3|Benji B|4=Benji B}}  — кансультант кампанія {{Не перакладзена 3|Donda (кампанія)|DONDA|4=Donda (company)}} 

=== Вокладка ===

* Канье Уэст — крэатыўны дырэктар, арт-дырэктар
* {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|3=ru|4=Абло, Вирджил}} — мастацкае кіраўніцтва
* Мэцью Ўільямс — мастацкае кіраўніцтва
* Джасцін Сондерс — арт-дырэктар DONDA
* Джо Перэс — графічны дызайн DONDA
* Jim Joe 13 — ілюстрацыя і шрыфт для DONDA
* Тод Расэл — мастацкая вытворчасць
* Крыстэн Йенгст — арт-прадзюсаванне
* Алекс Халдзі — арт-прадзюсаванне
* Эндру Заэ — арт-прадзюсаванне
* Мерэдыт Труакс — арт-прадзюсаванне
* Тай Ліньзі — арт-прадзюсаванне
* DGS Team — арт-прадзюсаванне

== Чарты ==

=== Выніковыя гадавыя чарты ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2013)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=ARIA Charts&amp;nbsp;– End of Year Charts&amp;nbsp;– Top 100 Albums 2013|publisher=Australian Recording Industry Association (ARIA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107111232/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|archive-date=2014-01-07|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 65
|-
| {{BEL}} (Ultratop Flanders) &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|title=ultratop.be&amp;nbsp;– Jaaroverzichten 2013|publisher=[[Ultratop]] Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417130753/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|archive-date=2014-04-17|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 147
|-
| {{CAN}} (Billboard) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|title=Canadian Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105083952/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|archive-date=2014-01-05|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|-
| {{DNK}} (Hitlisten) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|title=Album-Top 100 2013|publisher=[[IFPI Danmark|IFPI Denmark]]|archive-url=https://archive.today/20140131171824/http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|archive-date=2014-01-31|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 66
|-
| {{GBR}} (OCC) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|title=UK Albums Chart 2013|website=ChartsPlus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160149/http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2019-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 112
|-
| {{USA}} ( [[Billboard 200]] ) &lt;ref name=&quot;Billboard 200&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|archive-date=2014-12-12|access-date=2015-02-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 37
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|title=2013 Year-End Charts – Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707215005/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|archive-date=2014-07-07|access-date=2013-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 12
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2014)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2014|publisher=[[ARIA Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114150728/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|archive-date=2020-01-14|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 26
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=2014 Year-End Charts - Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2014-12-27|access-date=2015-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2015)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2015|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417030424/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-17|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 76
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2016)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2016|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409210120/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-09|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 83
|}

== Гісторыя выпуску ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Рэгіён
! scope=&quot;col&quot; | Дата
! scope=&quot;col&quot; | Лэйбл(ы)
! scope=&quot;col&quot; | Фарматы
! scope=&quot;col&quot; | Нататкі
|-
|{{AUS}}
| rowspan=&quot;4&quot; | 18 чэрвеня 2013
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Universal Music Group|Universal]] 
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Hlist|CD|цифровая загрузка}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|title=Yeezus – West, Kanye|publisher=JB Hi-Fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612002847/http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GER}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=https://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2/|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614050151/http://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-14|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|  Новая Зеландыя
| Def Jam
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|title=Yeezus by Kanye West|publisher=[[iTunes Store]] (New Zealand). [[Apple Inc.|Apple]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110070036/https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|archive-date=2014-01-10|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{USA}} 
|{{Hlist|Def Jam|{{iw|Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella|en|Roc-A-Fella Records}}}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624034959/http://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-24|access-date=2013-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{FRA}}
| 21 чэрвеня 2013
| Universal
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Amazon.fr&quot;&gt;{{Cite web|lang=fr|url=https://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611171832/http://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-11|access-date=2013-06-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GBR}}
| 22 чэрвеня 2013
| Virgin EMI
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616073637/http://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-16|access-date=2013-06-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Нататкі ==

=== Каментары ===
{{Notelist}}

=== Крыніцы ===
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]]
[[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>d63xyq81i7y7zuiklyowen17zms6hle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141444</id>
      <parentid>5141443</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>удакладненне</comment>
      <origin>5141444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27294" sha1="lsfakmtb1wy969b7a6jlsqpj5rmb7pt" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]], [[індастрыял-хіп-хоп]], [[панк-рэп]], [[альтэрнатыўны хіп-хоп]], [[эксперыментальная музыка]], [[электронная музыка]]|Год=2013|Назва=Yeezus|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Yeezus.jpg|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=18 чэрвеня 2013|Запісаны=2012 — чэрвень 2013|Працягласць=40:01|Прадзюсары=[[Daft Punk]], Hudson Mohawke, [[Канье Уэст]], Lunice, Майк Дын, Symbolyc One|Мова=[[Англійская мова|англійскі]]|Лэйблы=[[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella Records|Папярэдні альбом=[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]|Наступны альбом=[[The Life of Pablo]]|Храналогія=2013|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Яшчэ={{Спіс сінглаў
  | Назва      = Yeezus
  | Сінгл 1       = Black Skinhead
  | Сінгл 1 дата  = 19 чэрвеня 2013
  | Сінгл 2       = Bound 2
  | Сінгл 2 дата  = 28 жніўня 2013
  }}}}'''''Yeezus''''' — шосты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера і прадзюсара [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны 18 чэрвеня 2013 года на лэйблах {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}} і {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records|4=Roc-A-Fella Records}} . Для запісу пласцінкі Уэст прыцягнуў шэраг выканаўцаў, уключаючы {{Не перакладзена 3|Майк Дзін (музычны прадзюсар)|Майка Дзіна|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, [[Daft Punk]], Ноя Голдштэйна, {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арку|ru|Арка (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} і {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}  Альбом таксама змяшчае {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявыя ўдзелы|ru|Гостевое участие}} ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} , {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|Чарли Уилсон (спявак)|Чарли Уилсона|4=Charlie Wilson (singer)}} і {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Фрэнк Оушен}}.

За пятнаццаць дзён да выхаду Уэст заручыўся дапамогай прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рубин, Рик}}, каб зрабіць гучанне ''Yeezus'' больш мінімалістычным. Пласцінка натхнёная мноствам жанраў, уключаючы [[індастрыял]], {{Не перакладзена 3|Эйсід-хаўс|эйсід-хаўс|ru|Эйсид-хаус}}, [[Электра (музыка)|электра]], [[Панк-рок|панк]] і {{Не перакладзена 3|Дрыл (жанр музыкі)|чыкагскі дрыл|ru|Дрилл}}. На трэках гучаць скажоныя [[Семпл|сэмплы]], напрыклад, урывак з «Strange Fruit» [[Ніна Сімон|Ніны Сымон]] у «{{Не перакладзена 3|Blood on the Leaves|4=Blood on the Leaves}}».

''Yeezus'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, многія з якіх назвалі пласцінку адной з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яе «дзёрзкасць». Альбом быў намінаваны на прэмію «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» у 2014 годзе . Праект дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', было прададзена 327.000 копій за першы тыдзень. З тых часоў ён быў двойчы сертыфікаваны плацінавым [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній]] (RIAA) і названы некалькімі выданнямі адным з лепшых альбомаў 2010-х гадоў, уключаючы [[Rolling Stone]], які зусім уключыў яго ў свой спіс «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}».

== Спіс кампазіцый ==
&lt;templatestyles src=&quot;Модуль:Track listing/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Tracklist|extra_column=Продюсер(ы)|title1=On Sight|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[Гі-Манюэль дэ Омем-Крыста]]|[[Тома Бангальтар]]|Малік Юзаф|Чэ Сміт|Ілан Рутберг|Сайдел Янг|Дэрэк Уоткінс|[[Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын]]}}|extra1={{hlist|Уэст|[[Daft Punk]]|Дын|Benji B}}|length1=2:36|title2=Black Skinhead|writer2={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Юзаф|Янг|Рутберг|[[Lupe Fiasco|Васалу Джэйка]]|Сакія Сандзіфер|Дын|Уоткінс}}|extra2={{hlist|Уэст|Daft Punk|Гольдштэйн|Бродінскі|Дын|Lupe Fiasco]]|Salem|[[Gesaffelstein]]}}|length2=3:08|title3=I Am a God|writer3={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Рос Бірчард|Джасцін Вернан|Джонс|Сміт|Рутберг|Янг|Дын|Уоткінс|Кліфтан Бейлі|Харвел Харт|Ананд Бакшы|Рахул Дэў Бірман}}|extra3={{hlist|Уэст|Дын|Daft Punk|Hudson Mohawke}}|length3=3:51|title4=New Slaves|writer4={{hlist|Уэст|[[Frank Ocean|Крыстафер Эдвін Бро]]|Янг|Бенджамін Бронфман|Джонс|Сміт|Рутберг|Сандзіфер|Луі Джонсан|Дын|Габар Прэсер|Ганна Адаміс}}|extra4={{hlist|Уэст|Бронфман|Дын|Трэвіс Скот|Гольдштэйн|Шама Джозеф|Che Pope}}|length4=4:16|title5=Hold My Liquor|writer5={{hlist|Уэст|Дын|Вернан|[[Chief Keef|Кіт Козарт]]|Рутберг|Сміт|Джонс|[[Арка (музыкант)|Алехандра Радрыгес]]|Янг|Уоткінс}}|extra5={{hlist|Дын|Уэст|[[Арка (музыкант)|Арка]]|Гольдштэйн}}|length5=5:26|title6=I'm in It|writer6={{hlist|Уэст|Вернан|Джэфры Кэмпбэл|Джош Ліры|Джонс|Янг|Сандзіфер|Рутберг|Дын|Андрэ Харыс|Джыл Скот|Бачыў Дэвіс|Карвін Хагінс|Кені Лацімор}}|extra6={{hlist|Уэст|Evian Christ|Dom Solo|Гольдштэйн|Арка|Дын}}|length6=3:54|title7=Blood on the Leaves|writer7={{hlist|Уэст|Бірчард|Рутберг|Джонс|Тоні Уільямс|Янг|Дын|Льюс Ален}}|extra7={{hlist|Уэст|Hudson Mohawke|Lunice|Карлас Бродзі|88-Keys|Дын|Арка}}|length7=6:00|title8=Guilt Trip|writer8={{hlist|Уэст|[[Kid Cudi|Скотт Мескади]]|Янг|Дин|[[Symbolyc One|Ларри Гриффин]]|[[Guru|Кит Элам]]|{{iw|K-Def|Кевин Хэнсфорд|en|K-Def}}|[[Lords of the Underground|Дюпре Келли]]|[[DJ Premier|Крис Мартин]]|[[Lords of the Underground|Эл-Терик Вардрик]]|{{iw|Marley Marl|Марлон Уилльямс|en|Marley Marl}}|[[Pusha T|Терренс Торнтон]]|{{iw|Young Chop|Тайри Питтман|en|Young Chop}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Дын|S1|Трэвіс Скот|Ackee Juice Rockers}}|length8=4:03|title9=Send It Up|writer9={{hlist|Уэст|Джонсан|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Радрыгес|Майк Леві|Сандзіфер|Ab Liva|Рутберг|Дын|Майсей Дэвіс|Колін Ёрк|Лоўэл Дунбар}}|extra9={{hlist|Уэст|Daft Punk|Gesaffelstein|Brodinski|Арка|Дын}}|length9=2:58|title10=Bound 2|writer10={{hlist|Уэст|Джон Стывенс|Чарлі Уілсан|Pope|Рутбэрг|Янг|Джонс|Сандзіфер|Дын|Норман Уайтсайд|Боб Мэсі|Роберт Д'юкс|Роні Сэлф}}|extra10={{hlist|Уэст|Pope|Эрык Данчык|Гольдштэйн|No I.D.|Дын}}|length10=3:49|total_length=40:01|writing_credits=yes}}
'''Нататкі'''

* {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар
* {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер
* На трэку «I Am a God» [[Бог]] паказваецца як гасцявой выканаўца; змяшчае дадатковы вакал Джасціна Вернана
* «New Slaves» змяшчае дадатковы вакал Фрэнка Оўшэна
* «Hold My Liquor» змяшчае гасцявы ўдзел Chief Keef і Джасціна Вернана
* «I'm in It» змяшчае вакал Джасціна Вернана і Assassin
* «Guilt Trip» змяшчае неадзначаныя вакал Кіда Кадзі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|title=Kid Cudi Is Annoyed With His ''Yeezus'' Feature|first=Carrie|last=Battan|website=[[Pitchfork]]|date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165728/https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|archive-date=2018-06-23|access-date=2019-08-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* «Send it Up» змяшчае гасцявы ўдзел King L
* «Bound 2»змяшчае дадатковы вакал Чарлі Уілсана

'''Сэмплы'''

* «On Sight» інтэрпалюе «Sermon (He'll Give Us What We Really Need)» Кіта Картэра
* «I Am a God» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «Forward Inna Dem Clothes», выкананай {{Не перакладзена 3|Capleton|3=ru|4=Каплетон}}; «Are Zindagi Hai Khel», выкананай Burman, {{Не перакладзена 3|Manna Dey|3=ru|4=Дей, Манна}} і {{Не перакладзена 3|Asha Bhosle|3=ru|4=Бхосле, Аша}}
* «New Slaves» змяшчае сэмпл «Gyöngyhajú lány», выкананай {{Не перакладзена 3|Omega (гурт)|Omega|ru|Omega (группа)}}
* «I'm in It» змяшчае сэмпл «Lately», выкананай Lattimore
* «Blood on the Leaves» змяшчае сэмпл «[[:ru:Strange_Fruit|Strange Fruit]]», выкананы [[Ніна Сімон|Нінай Сімон]]
* «Guilt Trip» інтэрпалюе «Chief Rocka», выкананай {{Не перакладзена 3|Lords of the Underground|3=ru|4=Lords of the Underground}}; сэмплюе «Blocka (Ackeejuice Rockers Remix)», выкананай {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}} пры ўдзеле {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Popcaan|4=Popcaan}}; 
* «Send It Up» змяшчае сэмпл «Memories», выкананай {{Не перакладзена 3|Beenie Man|4=Beenie Man}}; 
* «Bound 2» інтэрпалюе «Aeroplane (Reprise)», выкананую Wee; сэмплюе «Bound», выкананай {{Не перакладзена 3|Ponderosa Twins Plus One|4=Ponderosa Twins Plus One}}; «Sweet Nothin's», выкананай {{Не перакладзена 3|Брэнда Лі|Брэндай Лі|ru|Ли, Бренда}}

== Удзельнікі запісу ==
Інфармацыя з нататкі да альбома&lt;ref name=&quot;albumnotes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=Joerperez|date=2013-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=2023-06-27|access-date=2024-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэхнічная частка ===

* {{Не перакладзена 3|Ноа Гольдштэйн|4=Noah Goldstein}} — дадатковае праграмаванне (3; гукавыя эфекты 8), {{Не перакладзена 3|Гукаінжынер|інжынэрынг|ru|Звукоинженер}} (усе), {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|міксаванне|ru|Сведение (музыка)}} (1, 6–8)
* {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арка|ru|Арка (музыкант)}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}} — кансультаванне
* Кен Льюіс — шумы и вакальныя гукі (4, 6), пастаноўка хору (1)
* Tammy Infusino — вакальныя гукі (6)
* {{Не перакладзена 3|Che Pope|4=Che Pope}} — дадатковае праграмаванне (3)
* {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} — дадатковае праграмаванне (3)
* Энтані Кілхофер — інжынэрынг (1–8, 10), міксаванне (4, 9)
* {{Не перакладзена 3|Эндру Доўсан (музычны прадзюсар)|Эндру Доўсан|4=Andrew Dawson (music producer)}} — інжынэрынг (1, 9)
* {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}} — інжынэрынг (1–6, 8)
* Брэнт Колатала — інжынэрынг (6)
* Марк Порта — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Хой Хуінь — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Раўль Ле Пенек — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Набіль Эссемлани — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кейт Пэры — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кента Ёнесака — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Дэвід Роўленд — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Шон Оклі — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Эрык Лін — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Дэйв «Squirrel» Ковел — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Джош Сміт — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Кевін Матэла— дадатковы інжынэрынг (4)
* Мэт Арнольд — дадатковы інжынэрынг (6, 8)
* Dale — дадатковы інжынэрынг (6)
* Дэміен Просты — дадатковы інжынэрынг (7)
* {{Не перакладзена 3|Мэні Марокін|4=Manny Marroquin}} — міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Дэлберт Баўэрс — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Крыс Галанд — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Кайл Рос — дадатковы міксаванне (4)
* Уры Джэмаль — інжынэрынг хору (1)
* {{Не перакладзена 3|Улада Мелер|4=Vlado Meller}} — мастэрынг
* Марк Сантанджэла — дапамога па майстарынгу
* {{Не перакладзена 3|Крыс Герынгер|4=Chris Gehringer}} — мастэрынг (2)

=== Музыкі ===

* Майк Дын — дадатковыя інструменты (гітарнае сола — 5; бас, гітара — 10)
* Крыс «Hitchcock» Чэрні — дадатковыя прылады (віяланчэлі 8)
* Дылан Вісінг — ударныя (1)
* Мэт Тэйтэльман — перкусія (1)
* Элвін Філдс — кіраўніцтва хорам (1)
* Кармэн Раман — хор (1)
* К. Ніта — хор (1)
* Джон Морган — хор (1)
* Джэсенія Пенья — хор (1)
* Роні Артыс — хор (1)
* Крышталь Брун — хор (1)
* Шон Дру хор (1)
* Наталіс Рубі Рубера хор (1)
* Ларэйн Бэры — хор (1)
* Глорыя Раян — хор (1)
* Цімека Лі — хор (1)
* Мэцью Ўільямс — музычнае кансультаванне
* {{Не перакладзена 3|Benji B|4=Benji B}}  — кансультант кампанія {{Не перакладзена 3|Donda (кампанія)|DONDA|4=Donda (company)}} 

=== Вокладка ===

* Канье Уэст — крэатыўны дырэктар, арт-дырэктар
* {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|3=ru|4=Абло, Вирджил}} — мастацкае кіраўніцтва
* Мэцью Ўільямс — мастацкае кіраўніцтва
* Джасцін Сондерс — арт-дырэктар DONDA
* Джо Перэс — графічны дызайн DONDA
* Jim Joe 13 — ілюстрацыя і шрыфт для DONDA
* Тод Расэл — мастацкая вытворчасць
* Крыстэн Йенгст — арт-прадзюсаванне
* Алекс Халдзі — арт-прадзюсаванне
* Эндру Заэ — арт-прадзюсаванне
* Мерэдыт Труакс — арт-прадзюсаванне
* Тай Ліньзі — арт-прадзюсаванне
* DGS Team — арт-прадзюсаванне

== Чарты ==

=== Выніковыя гадавыя чарты ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2013)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=ARIA Charts&amp;nbsp;– End of Year Charts&amp;nbsp;– Top 100 Albums 2013|publisher=Australian Recording Industry Association (ARIA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107111232/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|archive-date=2014-01-07|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 65
|-
| {{BEL}} (Ultratop Flanders) &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|title=ultratop.be&amp;nbsp;– Jaaroverzichten 2013|publisher=[[Ultratop]] Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417130753/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|archive-date=2014-04-17|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 147
|-
| {{CAN}} (Billboard) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|title=Canadian Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105083952/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|archive-date=2014-01-05|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|-
| {{DNK}} (Hitlisten) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|title=Album-Top 100 2013|publisher=[[IFPI Danmark|IFPI Denmark]]|archive-url=https://archive.today/20140131171824/http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|archive-date=2014-01-31|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 66
|-
| {{GBR}} (OCC) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|title=UK Albums Chart 2013|website=ChartsPlus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160149/http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2019-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 112
|-
| {{USA}} ( [[Billboard 200]] ) &lt;ref name=&quot;Billboard 200&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|archive-date=2014-12-12|access-date=2015-02-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 37
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|title=2013 Year-End Charts – Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707215005/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|archive-date=2014-07-07|access-date=2013-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 12
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2014)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2014|publisher=[[ARIA Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114150728/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|archive-date=2020-01-14|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 26
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=2014 Year-End Charts - Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2014-12-27|access-date=2015-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2015)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2015|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417030424/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-17|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 76
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2016)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2016|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409210120/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-09|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 83
|}

== Гісторыя выпуску ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Рэгіён
! scope=&quot;col&quot; | Дата
! scope=&quot;col&quot; | Лэйбл(ы)
! scope=&quot;col&quot; | Фарматы
! scope=&quot;col&quot; | Нататкі
|-
|{{AUS}}
| rowspan=&quot;4&quot; | 18 чэрвеня 2013
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Universal Music Group|Universal]] 
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Hlist|CD|цифровая загрузка}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|title=Yeezus – West, Kanye|publisher=JB Hi-Fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612002847/http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GER}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=https://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2/|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614050151/http://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-14|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|  Новая Зеландыя
| Def Jam
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|title=Yeezus by Kanye West|publisher=[[iTunes Store]] (New Zealand). [[Apple Inc.|Apple]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110070036/https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|archive-date=2014-01-10|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{USA}} 
|{{Hlist|Def Jam|{{iw|Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella|en|Roc-A-Fella Records}}}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624034959/http://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-24|access-date=2013-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{FRA}}
| 21 чэрвеня 2013
| Universal
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Amazon.fr&quot;&gt;{{Cite web|lang=fr|url=https://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611171832/http://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-11|access-date=2013-06-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GBR}}
| 22 чэрвеня 2013
| Virgin EMI
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616073637/http://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-16|access-date=2013-06-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Нататкі ==

=== Каментары ===
{{Notelist}}

=== Крыніцы ===
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]]
[[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>lsfakmtb1wy969b7a6jlsqpj5rmb7pt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141445</id>
      <parentid>5141444</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спіс кампазіцый */ удакладненне</comment>
      <origin>5141445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27217" sha1="48nbthoc5ino74z80s55dekdh6khu8o" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]], [[індастрыял-хіп-хоп]], [[панк-рэп]], [[альтэрнатыўны хіп-хоп]], [[эксперыментальная музыка]], [[электронная музыка]]|Год=2013|Назва=Yeezus|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Yeezus.jpg|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=18 чэрвеня 2013|Запісаны=2012 — чэрвень 2013|Працягласць=40:01|Прадзюсары=[[Daft Punk]], Hudson Mohawke, [[Канье Уэст]], Lunice, Майк Дын, Symbolyc One|Мова=[[Англійская мова|англійскі]]|Лэйблы=[[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella Records|Папярэдні альбом=[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]|Наступны альбом=[[The Life of Pablo]]|Храналогія=2013|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Яшчэ={{Спіс сінглаў
  | Назва      = Yeezus
  | Сінгл 1       = Black Skinhead
  | Сінгл 1 дата  = 19 чэрвеня 2013
  | Сінгл 2       = Bound 2
  | Сінгл 2 дата  = 28 жніўня 2013
  }}}}'''''Yeezus''''' — шосты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера і прадзюсара [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны 18 чэрвеня 2013 года на лэйблах {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}} і {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records|4=Roc-A-Fella Records}} . Для запісу пласцінкі Уэст прыцягнуў шэраг выканаўцаў, уключаючы {{Не перакладзена 3|Майк Дзін (музычны прадзюсар)|Майка Дзіна|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, [[Daft Punk]], Ноя Голдштэйна, {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арку|ru|Арка (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} і {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}  Альбом таксама змяшчае {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявыя ўдзелы|ru|Гостевое участие}} ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} , {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|Чарли Уилсон (спявак)|Чарли Уилсона|4=Charlie Wilson (singer)}} і {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Фрэнк Оушен}}.

За пятнаццаць дзён да выхаду Уэст заручыўся дапамогай прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рубин, Рик}}, каб зрабіць гучанне ''Yeezus'' больш мінімалістычным. Пласцінка натхнёная мноствам жанраў, уключаючы [[індастрыял]], {{Не перакладзена 3|Эйсід-хаўс|эйсід-хаўс|ru|Эйсид-хаус}}, [[Электра (музыка)|электра]], [[Панк-рок|панк]] і {{Не перакладзена 3|Дрыл (жанр музыкі)|чыкагскі дрыл|ru|Дрилл}}. На трэках гучаць скажоныя [[Семпл|сэмплы]], напрыклад, урывак з «Strange Fruit» [[Ніна Сімон|Ніны Сымон]] у «{{Не перакладзена 3|Blood on the Leaves|4=Blood on the Leaves}}».

''Yeezus'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, многія з якіх назвалі пласцінку адной з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яе «дзёрзкасць». Альбом быў намінаваны на прэмію «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» у 2014 годзе . Праект дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', было прададзена 327.000 копій за першы тыдзень. З тых часоў ён быў двойчы сертыфікаваны плацінавым [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній]] (RIAA) і названы некалькімі выданнямі адным з лепшых альбомаў 2010-х гадоў, уключаючы [[Rolling Stone]], які зусім уключыў яго ў свой спіс «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}».

== Спіс кампазіцый ==
{{Tracklist|extra_column=Продюсер(ы)|title1=On Sight|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[Гі-Манюэль дэ Омем-Крыста]]|[[Тома Бангальтар]]|Малік Юзаф|Чэ Сміт|Ілан Рутберг|Сайдел Янг|Дэрэк Уоткінс|[[Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын]]}}|extra1={{hlist|Уэст|[[Daft Punk]]|Дын|Benji B}}|length1=2:36|title2=Black Skinhead|writer2={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Юзаф|Янг|Рутберг|[[Lupe Fiasco|Васалу Джэйка]]|Сакія Сандзіфер|Дын|Уоткінс}}|extra2={{hlist|Уэст|Daft Punk|Гольдштэйн|Бродінскі|Дын|Lupe Fiasco]]|Salem|[[Gesaffelstein]]}}|length2=3:08|title3=I Am a God|writer3={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Рос Бірчард|Джасцін Вернан|Джонс|Сміт|Рутберг|Янг|Дын|Уоткінс|Кліфтан Бейлі|Харвел Харт|Ананд Бакшы|Рахул Дэў Бірман}}|extra3={{hlist|Уэст|Дын|Daft Punk|Hudson Mohawke}}|length3=3:51|title4=New Slaves|writer4={{hlist|Уэст|[[Frank Ocean|Крыстафер Эдвін Бро]]|Янг|Бенджамін Бронфман|Джонс|Сміт|Рутберг|Сандзіфер|Луі Джонсан|Дын|Габар Прэсер|Ганна Адаміс}}|extra4={{hlist|Уэст|Бронфман|Дын|Трэвіс Скот|Гольдштэйн|Шама Джозеф|Che Pope}}|length4=4:16|title5=Hold My Liquor|writer5={{hlist|Уэст|Дын|Вернан|[[Chief Keef|Кіт Козарт]]|Рутберг|Сміт|Джонс|[[Арка (музыкант)|Алехандра Радрыгес]]|Янг|Уоткінс}}|extra5={{hlist|Дын|Уэст|[[Арка (музыкант)|Арка]]|Гольдштэйн}}|length5=5:26|title6=I'm in It|writer6={{hlist|Уэст|Вернан|Джэфры Кэмпбэл|Джош Ліры|Джонс|Янг|Сандзіфер|Рутберг|Дын|Андрэ Харыс|Джыл Скот|Бачыў Дэвіс|Карвін Хагінс|Кені Лацімор}}|extra6={{hlist|Уэст|Evian Christ|Dom Solo|Гольдштэйн|Арка|Дын}}|length6=3:54|title7=Blood on the Leaves|writer7={{hlist|Уэст|Бірчард|Рутберг|Джонс|Тоні Уільямс|Янг|Дын|Льюс Ален}}|extra7={{hlist|Уэст|Hudson Mohawke|Lunice|Карлас Бродзі|88-Keys|Дын|Арка}}|length7=6:00|title8=Guilt Trip|writer8={{hlist|Уэст|[[Kid Cudi|Скотт Мескади]]|Янг|Дин|[[Symbolyc One|Ларри Гриффин]]|[[Guru|Кит Элам]]|{{iw|K-Def|Кевин Хэнсфорд|en|K-Def}}|[[Lords of the Underground|Дюпре Келли]]|[[DJ Premier|Крис Мартин]]|[[Lords of the Underground|Эл-Терик Вардрик]]|{{iw|Marley Marl|Марлон Уилльямс|en|Marley Marl}}|[[Pusha T|Терренс Торнтон]]|{{iw|Young Chop|Тайри Питтман|en|Young Chop}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Дын|S1|Трэвіс Скот|Ackee Juice Rockers}}|length8=4:03|title9=Send It Up|writer9={{hlist|Уэст|Джонсан|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Радрыгес|Майк Леві|Сандзіфер|Ab Liva|Рутберг|Дын|Майсей Дэвіс|Колін Ёрк|Лоўэл Дунбар}}|extra9={{hlist|Уэст|Daft Punk|Gesaffelstein|Brodinski|Арка|Дын}}|length9=2:58|title10=Bound 2|writer10={{hlist|Уэст|Джон Стывенс|Чарлі Уілсан|Pope|Рутбэрг|Янг|Джонс|Сандзіфер|Дын|Норман Уайтсайд|Боб Мэсі|Роберт Д'юкс|Роні Сэлф}}|extra10={{hlist|Уэст|Pope|Эрык Данчык|Гольдштэйн|No I.D.|Дын}}|length10=3:49|total_length=40:01|writing_credits=yes}}
'''Нататкі'''

* {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар
* {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер
* На трэку «I Am a God» [[Бог]] паказваецца як гасцявой выканаўца; змяшчае дадатковы вакал Джасціна Вернана
* «New Slaves» змяшчае дадатковы вакал Фрэнка Оўшэна
* «Hold My Liquor» змяшчае гасцявы ўдзел Chief Keef і Джасціна Вернана
* «I'm in It» змяшчае вакал Джасціна Вернана і Assassin
* «Guilt Trip» змяшчае неадзначаныя вакал Кіда Кадзі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|title=Kid Cudi Is Annoyed With His ''Yeezus'' Feature|first=Carrie|last=Battan|website=[[Pitchfork]]|date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165728/https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|archive-date=2018-06-23|access-date=2019-08-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* «Send it Up» змяшчае гасцявы ўдзел King L
* «Bound 2»змяшчае дадатковы вакал Чарлі Уілсана

'''Сэмплы'''

* «On Sight» інтэрпалюе «Sermon (He'll Give Us What We Really Need)» Кіта Картэра
* «I Am a God» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «Forward Inna Dem Clothes», выкананай {{Не перакладзена 3|Capleton|3=ru|4=Каплетон}}; «Are Zindagi Hai Khel», выкананай Burman, {{Не перакладзена 3|Manna Dey|3=ru|4=Дей, Манна}} і {{Не перакладзена 3|Asha Bhosle|3=ru|4=Бхосле, Аша}}
* «New Slaves» змяшчае сэмпл «Gyöngyhajú lány», выкананай {{Не перакладзена 3|Omega (гурт)|Omega|ru|Omega (группа)}}
* «I'm in It» змяшчае сэмпл «Lately», выкананай Lattimore
* «Blood on the Leaves» змяшчае сэмпл «[[:ru:Strange_Fruit|Strange Fruit]]», выкананы [[Ніна Сімон|Нінай Сімон]]
* «Guilt Trip» інтэрпалюе «Chief Rocka», выкананай {{Не перакладзена 3|Lords of the Underground|3=ru|4=Lords of the Underground}}; сэмплюе «Blocka (Ackeejuice Rockers Remix)», выкананай {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}} пры ўдзеле {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Popcaan|4=Popcaan}}; 
* «Send It Up» змяшчае сэмпл «Memories», выкананай {{Не перакладзена 3|Beenie Man|4=Beenie Man}}; 
* «Bound 2» інтэрпалюе «Aeroplane (Reprise)», выкананую Wee; сэмплюе «Bound», выкананай {{Не перакладзена 3|Ponderosa Twins Plus One|4=Ponderosa Twins Plus One}}; «Sweet Nothin's», выкананай {{Не перакладзена 3|Брэнда Лі|Брэндай Лі|ru|Ли, Бренда}}

== Удзельнікі запісу ==
Інфармацыя з нататкі да альбома&lt;ref name=&quot;albumnotes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=Joerperez|date=2013-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=2023-06-27|access-date=2024-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэхнічная частка ===

* {{Не перакладзена 3|Ноа Гольдштэйн|4=Noah Goldstein}} — дадатковае праграмаванне (3; гукавыя эфекты 8), {{Не перакладзена 3|Гукаінжынер|інжынэрынг|ru|Звукоинженер}} (усе), {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|міксаванне|ru|Сведение (музыка)}} (1, 6–8)
* {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арка|ru|Арка (музыкант)}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}} — кансультаванне
* Кен Льюіс — шумы и вакальныя гукі (4, 6), пастаноўка хору (1)
* Tammy Infusino — вакальныя гукі (6)
* {{Не перакладзена 3|Che Pope|4=Che Pope}} — дадатковае праграмаванне (3)
* {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} — дадатковае праграмаванне (3)
* Энтані Кілхофер — інжынэрынг (1–8, 10), міксаванне (4, 9)
* {{Не перакладзена 3|Эндру Доўсан (музычны прадзюсар)|Эндру Доўсан|4=Andrew Dawson (music producer)}} — інжынэрынг (1, 9)
* {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}} — інжынэрынг (1–6, 8)
* Брэнт Колатала — інжынэрынг (6)
* Марк Порта — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Хой Хуінь — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Раўль Ле Пенек — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Набіль Эссемлани — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кейт Пэры — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кента Ёнесака — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Дэвід Роўленд — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Шон Оклі — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Эрык Лін — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Дэйв «Squirrel» Ковел — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Джош Сміт — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Кевін Матэла— дадатковы інжынэрынг (4)
* Мэт Арнольд — дадатковы інжынэрынг (6, 8)
* Dale — дадатковы інжынэрынг (6)
* Дэміен Просты — дадатковы інжынэрынг (7)
* {{Не перакладзена 3|Мэні Марокін|4=Manny Marroquin}} — міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Дэлберт Баўэрс — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Крыс Галанд — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Кайл Рос — дадатковы міксаванне (4)
* Уры Джэмаль — інжынэрынг хору (1)
* {{Не перакладзена 3|Улада Мелер|4=Vlado Meller}} — мастэрынг
* Марк Сантанджэла — дапамога па майстарынгу
* {{Не перакладзена 3|Крыс Герынгер|4=Chris Gehringer}} — мастэрынг (2)

=== Музыкі ===

* Майк Дын — дадатковыя інструменты (гітарнае сола — 5; бас, гітара — 10)
* Крыс «Hitchcock» Чэрні — дадатковыя прылады (віяланчэлі 8)
* Дылан Вісінг — ударныя (1)
* Мэт Тэйтэльман — перкусія (1)
* Элвін Філдс — кіраўніцтва хорам (1)
* Кармэн Раман — хор (1)
* К. Ніта — хор (1)
* Джон Морган — хор (1)
* Джэсенія Пенья — хор (1)
* Роні Артыс — хор (1)
* Крышталь Брун — хор (1)
* Шон Дру хор (1)
* Наталіс Рубі Рубера хор (1)
* Ларэйн Бэры — хор (1)
* Глорыя Раян — хор (1)
* Цімека Лі — хор (1)
* Мэцью Ўільямс — музычнае кансультаванне
* {{Не перакладзена 3|Benji B|4=Benji B}}  — кансультант кампанія {{Не перакладзена 3|Donda (кампанія)|DONDA|4=Donda (company)}} 

=== Вокладка ===

* Канье Уэст — крэатыўны дырэктар, арт-дырэктар
* {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|3=ru|4=Абло, Вирджил}} — мастацкае кіраўніцтва
* Мэцью Ўільямс — мастацкае кіраўніцтва
* Джасцін Сондерс — арт-дырэктар DONDA
* Джо Перэс — графічны дызайн DONDA
* Jim Joe 13 — ілюстрацыя і шрыфт для DONDA
* Тод Расэл — мастацкая вытворчасць
* Крыстэн Йенгст — арт-прадзюсаванне
* Алекс Халдзі — арт-прадзюсаванне
* Эндру Заэ — арт-прадзюсаванне
* Мерэдыт Труакс — арт-прадзюсаванне
* Тай Ліньзі — арт-прадзюсаванне
* DGS Team — арт-прадзюсаванне

== Чарты ==

=== Выніковыя гадавыя чарты ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2013)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=ARIA Charts&amp;nbsp;– End of Year Charts&amp;nbsp;– Top 100 Albums 2013|publisher=Australian Recording Industry Association (ARIA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107111232/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|archive-date=2014-01-07|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 65
|-
| {{BEL}} (Ultratop Flanders) &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|title=ultratop.be&amp;nbsp;– Jaaroverzichten 2013|publisher=[[Ultratop]] Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417130753/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|archive-date=2014-04-17|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 147
|-
| {{CAN}} (Billboard) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|title=Canadian Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105083952/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|archive-date=2014-01-05|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|-
| {{DNK}} (Hitlisten) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|title=Album-Top 100 2013|publisher=[[IFPI Danmark|IFPI Denmark]]|archive-url=https://archive.today/20140131171824/http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|archive-date=2014-01-31|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 66
|-
| {{GBR}} (OCC) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|title=UK Albums Chart 2013|website=ChartsPlus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160149/http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2019-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 112
|-
| {{USA}} ( [[Billboard 200]] ) &lt;ref name=&quot;Billboard 200&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|archive-date=2014-12-12|access-date=2015-02-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 37
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|title=2013 Year-End Charts – Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707215005/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|archive-date=2014-07-07|access-date=2013-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 12
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2014)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2014|publisher=[[ARIA Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114150728/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|archive-date=2020-01-14|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 26
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=2014 Year-End Charts - Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2014-12-27|access-date=2015-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2015)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2015|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417030424/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-17|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 76
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2016)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2016|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409210120/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-09|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 83
|}

== Гісторыя выпуску ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Рэгіён
! scope=&quot;col&quot; | Дата
! scope=&quot;col&quot; | Лэйбл(ы)
! scope=&quot;col&quot; | Фарматы
! scope=&quot;col&quot; | Нататкі
|-
|{{AUS}}
| rowspan=&quot;4&quot; | 18 чэрвеня 2013
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Universal Music Group|Universal]] 
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Hlist|CD|цифровая загрузка}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|title=Yeezus – West, Kanye|publisher=JB Hi-Fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612002847/http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GER}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=https://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2/|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614050151/http://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-14|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|  Новая Зеландыя
| Def Jam
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|title=Yeezus by Kanye West|publisher=[[iTunes Store]] (New Zealand). [[Apple Inc.|Apple]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110070036/https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|archive-date=2014-01-10|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{USA}} 
|{{Hlist|Def Jam|{{iw|Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella|en|Roc-A-Fella Records}}}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624034959/http://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-24|access-date=2013-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{FRA}}
| 21 чэрвеня 2013
| Universal
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Amazon.fr&quot;&gt;{{Cite web|lang=fr|url=https://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611171832/http://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-11|access-date=2013-06-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GBR}}
| 22 чэрвеня 2013
| Virgin EMI
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616073637/http://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-16|access-date=2013-06-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Нататкі ==

=== Каментары ===
{{Notelist}}

=== Крыніцы ===
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]]
[[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>48nbthoc5ino74z80s55dekdh6khu8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141446</id>
      <parentid>5141445</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя выпуску */ удакладненне</comment>
      <origin>5141446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27152" sha1="1smciv1rst4ebr3wko32dpvd2an99wx" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]], [[індастрыял-хіп-хоп]], [[панк-рэп]], [[альтэрнатыўны хіп-хоп]], [[эксперыментальная музыка]], [[электронная музыка]]|Год=2013|Назва=Yeezus|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Yeezus.jpg|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=18 чэрвеня 2013|Запісаны=2012 — чэрвень 2013|Працягласць=40:01|Прадзюсары=[[Daft Punk]], Hudson Mohawke, [[Канье Уэст]], Lunice, Майк Дын, Symbolyc One|Мова=[[Англійская мова|англійскі]]|Лэйблы=[[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella Records|Папярэдні альбом=[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]|Наступны альбом=[[The Life of Pablo]]|Храналогія=2013|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Яшчэ={{Спіс сінглаў
  | Назва      = Yeezus
  | Сінгл 1       = Black Skinhead
  | Сінгл 1 дата  = 19 чэрвеня 2013
  | Сінгл 2       = Bound 2
  | Сінгл 2 дата  = 28 жніўня 2013
  }}}}'''''Yeezus''''' — шосты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера і прадзюсара [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны 18 чэрвеня 2013 года на лэйблах {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}} і {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records|4=Roc-A-Fella Records}} . Для запісу пласцінкі Уэст прыцягнуў шэраг выканаўцаў, уключаючы {{Не перакладзена 3|Майк Дзін (музычны прадзюсар)|Майка Дзіна|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, [[Daft Punk]], Ноя Голдштэйна, {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арку|ru|Арка (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} і {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}  Альбом таксама змяшчае {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявыя ўдзелы|ru|Гостевое участие}} ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} , {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|Чарли Уилсон (спявак)|Чарли Уилсона|4=Charlie Wilson (singer)}} і {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Фрэнк Оушен}}.

За пятнаццаць дзён да выхаду Уэст заручыўся дапамогай прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рубин, Рик}}, каб зрабіць гучанне ''Yeezus'' больш мінімалістычным. Пласцінка натхнёная мноствам жанраў, уключаючы [[індастрыял]], {{Не перакладзена 3|Эйсід-хаўс|эйсід-хаўс|ru|Эйсид-хаус}}, [[Электра (музыка)|электра]], [[Панк-рок|панк]] і {{Не перакладзена 3|Дрыл (жанр музыкі)|чыкагскі дрыл|ru|Дрилл}}. На трэках гучаць скажоныя [[Семпл|сэмплы]], напрыклад, урывак з «Strange Fruit» [[Ніна Сімон|Ніны Сымон]] у «{{Не перакладзена 3|Blood on the Leaves|4=Blood on the Leaves}}».

''Yeezus'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, многія з якіх назвалі пласцінку адной з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яе «дзёрзкасць». Альбом быў намінаваны на прэмію «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» у 2014 годзе . Праект дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', было прададзена 327.000 копій за першы тыдзень. З тых часоў ён быў двойчы сертыфікаваны плацінавым [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній]] (RIAA) і названы некалькімі выданнямі адным з лепшых альбомаў 2010-х гадоў, уключаючы [[Rolling Stone]], які зусім уключыў яго ў свой спіс «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}».

== Спіс кампазіцый ==
{{Tracklist|extra_column=Продюсер(ы)|title1=On Sight|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[Гі-Манюэль дэ Омем-Крыста]]|[[Тома Бангальтар]]|Малік Юзаф|Чэ Сміт|Ілан Рутберг|Сайдел Янг|Дэрэк Уоткінс|[[Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын]]}}|extra1={{hlist|Уэст|[[Daft Punk]]|Дын|Benji B}}|length1=2:36|title2=Black Skinhead|writer2={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Юзаф|Янг|Рутберг|[[Lupe Fiasco|Васалу Джэйка]]|Сакія Сандзіфер|Дын|Уоткінс}}|extra2={{hlist|Уэст|Daft Punk|Гольдштэйн|Бродінскі|Дын|Lupe Fiasco]]|Salem|[[Gesaffelstein]]}}|length2=3:08|title3=I Am a God|writer3={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Рос Бірчард|Джасцін Вернан|Джонс|Сміт|Рутберг|Янг|Дын|Уоткінс|Кліфтан Бейлі|Харвел Харт|Ананд Бакшы|Рахул Дэў Бірман}}|extra3={{hlist|Уэст|Дын|Daft Punk|Hudson Mohawke}}|length3=3:51|title4=New Slaves|writer4={{hlist|Уэст|[[Frank Ocean|Крыстафер Эдвін Бро]]|Янг|Бенджамін Бронфман|Джонс|Сміт|Рутберг|Сандзіфер|Луі Джонсан|Дын|Габар Прэсер|Ганна Адаміс}}|extra4={{hlist|Уэст|Бронфман|Дын|Трэвіс Скот|Гольдштэйн|Шама Джозеф|Che Pope}}|length4=4:16|title5=Hold My Liquor|writer5={{hlist|Уэст|Дын|Вернан|[[Chief Keef|Кіт Козарт]]|Рутберг|Сміт|Джонс|[[Арка (музыкант)|Алехандра Радрыгес]]|Янг|Уоткінс}}|extra5={{hlist|Дын|Уэст|[[Арка (музыкант)|Арка]]|Гольдштэйн}}|length5=5:26|title6=I'm in It|writer6={{hlist|Уэст|Вернан|Джэфры Кэмпбэл|Джош Ліры|Джонс|Янг|Сандзіфер|Рутберг|Дын|Андрэ Харыс|Джыл Скот|Бачыў Дэвіс|Карвін Хагінс|Кені Лацімор}}|extra6={{hlist|Уэст|Evian Christ|Dom Solo|Гольдштэйн|Арка|Дын}}|length6=3:54|title7=Blood on the Leaves|writer7={{hlist|Уэст|Бірчард|Рутберг|Джонс|Тоні Уільямс|Янг|Дын|Льюс Ален}}|extra7={{hlist|Уэст|Hudson Mohawke|Lunice|Карлас Бродзі|88-Keys|Дын|Арка}}|length7=6:00|title8=Guilt Trip|writer8={{hlist|Уэст|[[Kid Cudi|Скотт Мескади]]|Янг|Дин|[[Symbolyc One|Ларри Гриффин]]|[[Guru|Кит Элам]]|{{iw|K-Def|Кевин Хэнсфорд|en|K-Def}}|[[Lords of the Underground|Дюпре Келли]]|[[DJ Premier|Крис Мартин]]|[[Lords of the Underground|Эл-Терик Вардрик]]|{{iw|Marley Marl|Марлон Уилльямс|en|Marley Marl}}|[[Pusha T|Терренс Торнтон]]|{{iw|Young Chop|Тайри Питтман|en|Young Chop}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Дын|S1|Трэвіс Скот|Ackee Juice Rockers}}|length8=4:03|title9=Send It Up|writer9={{hlist|Уэст|Джонсан|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Радрыгес|Майк Леві|Сандзіфер|Ab Liva|Рутберг|Дын|Майсей Дэвіс|Колін Ёрк|Лоўэл Дунбар}}|extra9={{hlist|Уэст|Daft Punk|Gesaffelstein|Brodinski|Арка|Дын}}|length9=2:58|title10=Bound 2|writer10={{hlist|Уэст|Джон Стывенс|Чарлі Уілсан|Pope|Рутбэрг|Янг|Джонс|Сандзіфер|Дын|Норман Уайтсайд|Боб Мэсі|Роберт Д'юкс|Роні Сэлф}}|extra10={{hlist|Уэст|Pope|Эрык Данчык|Гольдштэйн|No I.D.|Дын}}|length10=3:49|total_length=40:01|writing_credits=yes}}
'''Нататкі'''

* {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар
* {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер
* На трэку «I Am a God» [[Бог]] паказваецца як гасцявой выканаўца; змяшчае дадатковы вакал Джасціна Вернана
* «New Slaves» змяшчае дадатковы вакал Фрэнка Оўшэна
* «Hold My Liquor» змяшчае гасцявы ўдзел Chief Keef і Джасціна Вернана
* «I'm in It» змяшчае вакал Джасціна Вернана і Assassin
* «Guilt Trip» змяшчае неадзначаныя вакал Кіда Кадзі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|title=Kid Cudi Is Annoyed With His ''Yeezus'' Feature|first=Carrie|last=Battan|website=[[Pitchfork]]|date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165728/https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|archive-date=2018-06-23|access-date=2019-08-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* «Send it Up» змяшчае гасцявы ўдзел King L
* «Bound 2»змяшчае дадатковы вакал Чарлі Уілсана

'''Сэмплы'''

* «On Sight» інтэрпалюе «Sermon (He'll Give Us What We Really Need)» Кіта Картэра
* «I Am a God» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «Forward Inna Dem Clothes», выкананай {{Не перакладзена 3|Capleton|3=ru|4=Каплетон}}; «Are Zindagi Hai Khel», выкананай Burman, {{Не перакладзена 3|Manna Dey|3=ru|4=Дей, Манна}} і {{Не перакладзена 3|Asha Bhosle|3=ru|4=Бхосле, Аша}}
* «New Slaves» змяшчае сэмпл «Gyöngyhajú lány», выкананай {{Не перакладзена 3|Omega (гурт)|Omega|ru|Omega (группа)}}
* «I'm in It» змяшчае сэмпл «Lately», выкананай Lattimore
* «Blood on the Leaves» змяшчае сэмпл «[[:ru:Strange_Fruit|Strange Fruit]]», выкананы [[Ніна Сімон|Нінай Сімон]]
* «Guilt Trip» інтэрпалюе «Chief Rocka», выкананай {{Не перакладзена 3|Lords of the Underground|3=ru|4=Lords of the Underground}}; сэмплюе «Blocka (Ackeejuice Rockers Remix)», выкананай {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}} пры ўдзеле {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Popcaan|4=Popcaan}}; 
* «Send It Up» змяшчае сэмпл «Memories», выкананай {{Не перакладзена 3|Beenie Man|4=Beenie Man}}; 
* «Bound 2» інтэрпалюе «Aeroplane (Reprise)», выкананую Wee; сэмплюе «Bound», выкананай {{Не перакладзена 3|Ponderosa Twins Plus One|4=Ponderosa Twins Plus One}}; «Sweet Nothin's», выкананай {{Не перакладзена 3|Брэнда Лі|Брэндай Лі|ru|Ли, Бренда}}

== Удзельнікі запісу ==
Інфармацыя з нататкі да альбома&lt;ref name=&quot;albumnotes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=Joerperez|date=2013-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=2023-06-27|access-date=2024-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэхнічная частка ===

* {{Не перакладзена 3|Ноа Гольдштэйн|4=Noah Goldstein}} — дадатковае праграмаванне (3; гукавыя эфекты 8), {{Не перакладзена 3|Гукаінжынер|інжынэрынг|ru|Звукоинженер}} (усе), {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|міксаванне|ru|Сведение (музыка)}} (1, 6–8)
* {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арка|ru|Арка (музыкант)}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}} — кансультаванне
* Кен Льюіс — шумы и вакальныя гукі (4, 6), пастаноўка хору (1)
* Tammy Infusino — вакальныя гукі (6)
* {{Не перакладзена 3|Che Pope|4=Che Pope}} — дадатковае праграмаванне (3)
* {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} — дадатковае праграмаванне (3)
* Энтані Кілхофер — інжынэрынг (1–8, 10), міксаванне (4, 9)
* {{Не перакладзена 3|Эндру Доўсан (музычны прадзюсар)|Эндру Доўсан|4=Andrew Dawson (music producer)}} — інжынэрынг (1, 9)
* {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}} — інжынэрынг (1–6, 8)
* Брэнт Колатала — інжынэрынг (6)
* Марк Порта — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Хой Хуінь — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Раўль Ле Пенек — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Набіль Эссемлани — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кейт Пэры — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кента Ёнесака — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Дэвід Роўленд — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Шон Оклі — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Эрык Лін — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Дэйв «Squirrel» Ковел — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Джош Сміт — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Кевін Матэла— дадатковы інжынэрынг (4)
* Мэт Арнольд — дадатковы інжынэрынг (6, 8)
* Dale — дадатковы інжынэрынг (6)
* Дэміен Просты — дадатковы інжынэрынг (7)
* {{Не перакладзена 3|Мэні Марокін|4=Manny Marroquin}} — міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Дэлберт Баўэрс — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Крыс Галанд — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Кайл Рос — дадатковы міксаванне (4)
* Уры Джэмаль — інжынэрынг хору (1)
* {{Не перакладзена 3|Улада Мелер|4=Vlado Meller}} — мастэрынг
* Марк Сантанджэла — дапамога па майстарынгу
* {{Не перакладзена 3|Крыс Герынгер|4=Chris Gehringer}} — мастэрынг (2)

=== Музыкі ===

* Майк Дын — дадатковыя інструменты (гітарнае сола — 5; бас, гітара — 10)
* Крыс «Hitchcock» Чэрні — дадатковыя прылады (віяланчэлі 8)
* Дылан Вісінг — ударныя (1)
* Мэт Тэйтэльман — перкусія (1)
* Элвін Філдс — кіраўніцтва хорам (1)
* Кармэн Раман — хор (1)
* К. Ніта — хор (1)
* Джон Морган — хор (1)
* Джэсенія Пенья — хор (1)
* Роні Артыс — хор (1)
* Крышталь Брун — хор (1)
* Шон Дру хор (1)
* Наталіс Рубі Рубера хор (1)
* Ларэйн Бэры — хор (1)
* Глорыя Раян — хор (1)
* Цімека Лі — хор (1)
* Мэцью Ўільямс — музычнае кансультаванне
* {{Не перакладзена 3|Benji B|4=Benji B}}  — кансультант кампанія {{Не перакладзена 3|Donda (кампанія)|DONDA|4=Donda (company)}} 

=== Вокладка ===

* Канье Уэст — крэатыўны дырэктар, арт-дырэктар
* {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|3=ru|4=Абло, Вирджил}} — мастацкае кіраўніцтва
* Мэцью Ўільямс — мастацкае кіраўніцтва
* Джасцін Сондерс — арт-дырэктар DONDA
* Джо Перэс — графічны дызайн DONDA
* Jim Joe 13 — ілюстрацыя і шрыфт для DONDA
* Тод Расэл — мастацкая вытворчасць
* Крыстэн Йенгст — арт-прадзюсаванне
* Алекс Халдзі — арт-прадзюсаванне
* Эндру Заэ — арт-прадзюсаванне
* Мерэдыт Труакс — арт-прадзюсаванне
* Тай Ліньзі — арт-прадзюсаванне
* DGS Team — арт-прадзюсаванне

== Чарты ==

=== Выніковыя гадавыя чарты ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2013)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=ARIA Charts&amp;nbsp;– End of Year Charts&amp;nbsp;– Top 100 Albums 2013|publisher=Australian Recording Industry Association (ARIA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107111232/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|archive-date=2014-01-07|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 65
|-
| {{BEL}} (Ultratop Flanders) &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|title=ultratop.be&amp;nbsp;– Jaaroverzichten 2013|publisher=[[Ultratop]] Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417130753/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|archive-date=2014-04-17|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 147
|-
| {{CAN}} (Billboard) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|title=Canadian Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105083952/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|archive-date=2014-01-05|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|-
| {{DNK}} (Hitlisten) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|title=Album-Top 100 2013|publisher=[[IFPI Danmark|IFPI Denmark]]|archive-url=https://archive.today/20140131171824/http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|archive-date=2014-01-31|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 66
|-
| {{GBR}} (OCC) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|title=UK Albums Chart 2013|website=ChartsPlus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160149/http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2019-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 112
|-
| {{USA}} ( [[Billboard 200]] ) &lt;ref name=&quot;Billboard 200&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|archive-date=2014-12-12|access-date=2015-02-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 37
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|title=2013 Year-End Charts – Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707215005/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|archive-date=2014-07-07|access-date=2013-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 12
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2014)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2014|publisher=[[ARIA Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114150728/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|archive-date=2020-01-14|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 26
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=2014 Year-End Charts - Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2014-12-27|access-date=2015-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2015)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2015|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417030424/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-17|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 76
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2016)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2016|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409210120/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-09|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 83
|}

== Гісторыя выпуску ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Рэгіён
! scope=&quot;col&quot; | Дата
! scope=&quot;col&quot; | Лэйбл(ы)
! scope=&quot;col&quot; | Фарматы
! scope=&quot;col&quot; | Нататкі
|-
|{{AUS}}
| rowspan=&quot;4&quot; | 18 чэрвеня 2013
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Universal Music Group|Universal]] 
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Hlist|CD|лічбавая загрузка}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|title=Yeezus – West, Kanye|publisher=JB Hi-Fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612002847/http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GER}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=https://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2/|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614050151/http://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-14|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|  Новая Зеландыя
| Def Jam
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|title=Yeezus by Kanye West|publisher=[[iTunes Store]] (New Zealand). [[Apple Inc.|Apple]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110070036/https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|archive-date=2014-01-10|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{USA}} 
|{{Hlist|Def Jam|{{iw|Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella|en|Roc-A-Fella Records}}}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624034959/http://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-24|access-date=2013-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{FRA}}
| 21 чэрвеня 2013
| Universal
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Amazon.fr&quot;&gt;{{Cite web|lang=fr|url=https://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611171832/http://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-11|access-date=2013-06-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GBR}}
| 22 чэрвеня 2013
| Virgin EMI
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616073637/http://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-16|access-date=2013-06-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Нататкі ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]]
[[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>1smciv1rst4ebr3wko32dpvd2an99wx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141447</id>
      <parentid>5141446</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>удакладненне</comment>
      <origin>5141447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27152" sha1="tfogr2on5of0kbcehid14ke3yxk0veg" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]], [[індастрыял-хіп-хоп]], [[панк-рэп]], [[альтэрнатыўны хіп-хоп]], [[эксперыментальная музыка]], [[электронная музыка]]|Год=2013|Назва=Yeezus|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Yeezus.jpg|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=18 чэрвеня 2013|Запісаны=2012 — чэрвень 2013|Працягласць=40:01|Прадзюсары=[[Daft Punk]], Hudson Mohawke, [[Канье Уэст]], Lunice, Майк Дын, Symbolyc One|Мова=[[Англійская мова|англійскі]]|Лэйблы=[[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella Records|Папярэдні альбом=[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]|Наступны альбом=[[The Life of Pablo]]|Храналогія=2013|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Яшчэ={{Спіс сінглаў
  | Назва      = Yeezus
  | Сінгл 1       = Black Skinhead
  | Сінгл 1 дата  = 19 чэрвеня 2013
  | Сінгл 2       = Bound 2
  | Сінгл 2 дата  = 28 жніўня 2013
  }}}}'''''Yeezus''''' — шосты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера і прадзюсара [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны 18 чэрвеня 2013 года на лэйблах {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}} і {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records|4=Roc-A-Fella Records}} . Для запісу пласцінкі Уэст прыцягнуў шэраг выканаўцаў, уключаючы {{Не перакладзена 3|Майк Дзін (музычны прадзюсар)|Майка Дзіна|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, [[Daft Punk]], Ноя Голдштэйна, {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арку|ru|Арка (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} і {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}  Альбом таксама змяшчае {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявыя ўдзелы|ru|Гостевое участие}} ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} , {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсана|4=Charlie Wilson (singer)}} і {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Фрэнк Оушен}}.

За пятнаццаць дзён да выхаду Уэст заручыўся дапамогай прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рубин, Рик}}, каб зрабіць гучанне ''Yeezus'' больш мінімалістычным. Пласцінка натхнёная мноствам жанраў, уключаючы [[індастрыял]], {{Не перакладзена 3|Эйсід-хаўс|эйсід-хаўс|ru|Эйсид-хаус}}, [[Электра (музыка)|электра]], [[Панк-рок|панк]] і {{Не перакладзена 3|Дрыл (жанр музыкі)|чыкагскі дрыл|ru|Дрилл}}. На трэках гучаць скажоныя [[Семпл|сэмплы]], напрыклад, урывак з «Strange Fruit» [[Ніна Сімон|Ніны Сымон]] у «{{Не перакладзена 3|Blood on the Leaves|4=Blood on the Leaves}}».

''Yeezus'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, многія з якіх назвалі пласцінку адной з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яе «дзёрзкасць». Альбом быў намінаваны на прэмію «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» у 2014 годзе . Праект дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', было прададзена 327.000 копій за першы тыдзень. З тых часоў ён быў двойчы сертыфікаваны плацінавым [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній]] (RIAA) і названы некалькімі выданнямі адным з лепшых альбомаў 2010-х гадоў, уключаючы [[Rolling Stone]], які зусім уключыў яго ў свой спіс «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}».

== Спіс кампазіцый ==
{{Tracklist|extra_column=Продюсер(ы)|title1=On Sight|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[Гі-Манюэль дэ Омем-Крыста]]|[[Тома Бангальтар]]|Малік Юзаф|Чэ Сміт|Ілан Рутберг|Сайдел Янг|Дэрэк Уоткінс|[[Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын]]}}|extra1={{hlist|Уэст|[[Daft Punk]]|Дын|Benji B}}|length1=2:36|title2=Black Skinhead|writer2={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Юзаф|Янг|Рутберг|[[Lupe Fiasco|Васалу Джэйка]]|Сакія Сандзіфер|Дын|Уоткінс}}|extra2={{hlist|Уэст|Daft Punk|Гольдштэйн|Бродінскі|Дын|Lupe Fiasco]]|Salem|[[Gesaffelstein]]}}|length2=3:08|title3=I Am a God|writer3={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Рос Бірчард|Джасцін Вернан|Джонс|Сміт|Рутберг|Янг|Дын|Уоткінс|Кліфтан Бейлі|Харвел Харт|Ананд Бакшы|Рахул Дэў Бірман}}|extra3={{hlist|Уэст|Дын|Daft Punk|Hudson Mohawke}}|length3=3:51|title4=New Slaves|writer4={{hlist|Уэст|[[Frank Ocean|Крыстафер Эдвін Бро]]|Янг|Бенджамін Бронфман|Джонс|Сміт|Рутберг|Сандзіфер|Луі Джонсан|Дын|Габар Прэсер|Ганна Адаміс}}|extra4={{hlist|Уэст|Бронфман|Дын|Трэвіс Скот|Гольдштэйн|Шама Джозеф|Che Pope}}|length4=4:16|title5=Hold My Liquor|writer5={{hlist|Уэст|Дын|Вернан|[[Chief Keef|Кіт Козарт]]|Рутберг|Сміт|Джонс|[[Арка (музыкант)|Алехандра Радрыгес]]|Янг|Уоткінс}}|extra5={{hlist|Дын|Уэст|[[Арка (музыкант)|Арка]]|Гольдштэйн}}|length5=5:26|title6=I'm in It|writer6={{hlist|Уэст|Вернан|Джэфры Кэмпбэл|Джош Ліры|Джонс|Янг|Сандзіфер|Рутберг|Дын|Андрэ Харыс|Джыл Скот|Бачыў Дэвіс|Карвін Хагінс|Кені Лацімор}}|extra6={{hlist|Уэст|Evian Christ|Dom Solo|Гольдштэйн|Арка|Дын}}|length6=3:54|title7=Blood on the Leaves|writer7={{hlist|Уэст|Бірчард|Рутберг|Джонс|Тоні Уільямс|Янг|Дын|Льюс Ален}}|extra7={{hlist|Уэст|Hudson Mohawke|Lunice|Карлас Бродзі|88-Keys|Дын|Арка}}|length7=6:00|title8=Guilt Trip|writer8={{hlist|Уэст|[[Kid Cudi|Скотт Мескади]]|Янг|Дин|[[Symbolyc One|Ларри Гриффин]]|[[Guru|Кит Элам]]|{{iw|K-Def|Кевин Хэнсфорд|en|K-Def}}|[[Lords of the Underground|Дюпре Келли]]|[[DJ Premier|Крис Мартин]]|[[Lords of the Underground|Эл-Терик Вардрик]]|{{iw|Marley Marl|Марлон Уилльямс|en|Marley Marl}}|[[Pusha T|Терренс Торнтон]]|{{iw|Young Chop|Тайри Питтман|en|Young Chop}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Дын|S1|Трэвіс Скот|Ackee Juice Rockers}}|length8=4:03|title9=Send It Up|writer9={{hlist|Уэст|Джонсан|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Радрыгес|Майк Леві|Сандзіфер|Ab Liva|Рутберг|Дын|Майсей Дэвіс|Колін Ёрк|Лоўэл Дунбар}}|extra9={{hlist|Уэст|Daft Punk|Gesaffelstein|Brodinski|Арка|Дын}}|length9=2:58|title10=Bound 2|writer10={{hlist|Уэст|Джон Стывенс|Чарлі Уілсан|Pope|Рутбэрг|Янг|Джонс|Сандзіфер|Дын|Норман Уайтсайд|Боб Мэсі|Роберт Д'юкс|Роні Сэлф}}|extra10={{hlist|Уэст|Pope|Эрык Данчык|Гольдштэйн|No I.D.|Дын}}|length10=3:49|total_length=40:01|writing_credits=yes}}
'''Нататкі'''

* {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар
* {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер
* На трэку «I Am a God» [[Бог]] паказваецца як гасцявой выканаўца; змяшчае дадатковы вакал Джасціна Вернана
* «New Slaves» змяшчае дадатковы вакал Фрэнка Оўшэна
* «Hold My Liquor» змяшчае гасцявы ўдзел Chief Keef і Джасціна Вернана
* «I'm in It» змяшчае вакал Джасціна Вернана і Assassin
* «Guilt Trip» змяшчае неадзначаныя вакал Кіда Кадзі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|title=Kid Cudi Is Annoyed With His ''Yeezus'' Feature|first=Carrie|last=Battan|website=[[Pitchfork]]|date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165728/https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|archive-date=2018-06-23|access-date=2019-08-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* «Send it Up» змяшчае гасцявы ўдзел King L
* «Bound 2»змяшчае дадатковы вакал Чарлі Уілсана

'''Сэмплы'''

* «On Sight» інтэрпалюе «Sermon (He'll Give Us What We Really Need)» Кіта Картэра
* «I Am a God» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «Forward Inna Dem Clothes», выкананай {{Не перакладзена 3|Capleton|3=ru|4=Каплетон}}; «Are Zindagi Hai Khel», выкананай Burman, {{Не перакладзена 3|Manna Dey|3=ru|4=Дей, Манна}} і {{Не перакладзена 3|Asha Bhosle|3=ru|4=Бхосле, Аша}}
* «New Slaves» змяшчае сэмпл «Gyöngyhajú lány», выкананай {{Не перакладзена 3|Omega (гурт)|Omega|ru|Omega (группа)}}
* «I'm in It» змяшчае сэмпл «Lately», выкананай Lattimore
* «Blood on the Leaves» змяшчае сэмпл «[[:ru:Strange_Fruit|Strange Fruit]]», выкананы [[Ніна Сімон|Нінай Сімон]]
* «Guilt Trip» інтэрпалюе «Chief Rocka», выкананай {{Не перакладзена 3|Lords of the Underground|3=ru|4=Lords of the Underground}}; сэмплюе «Blocka (Ackeejuice Rockers Remix)», выкананай {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}} пры ўдзеле {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Popcaan|4=Popcaan}}; 
* «Send It Up» змяшчае сэмпл «Memories», выкананай {{Не перакладзена 3|Beenie Man|4=Beenie Man}}; 
* «Bound 2» інтэрпалюе «Aeroplane (Reprise)», выкананую Wee; сэмплюе «Bound», выкананай {{Не перакладзена 3|Ponderosa Twins Plus One|4=Ponderosa Twins Plus One}}; «Sweet Nothin's», выкананай {{Не перакладзена 3|Брэнда Лі|Брэндай Лі|ru|Ли, Бренда}}

== Удзельнікі запісу ==
Інфармацыя з нататкі да альбома&lt;ref name=&quot;albumnotes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=Joerperez|date=2013-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=2023-06-27|access-date=2024-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэхнічная частка ===

* {{Не перакладзена 3|Ноа Гольдштэйн|4=Noah Goldstein}} — дадатковае праграмаванне (3; гукавыя эфекты 8), {{Не перакладзена 3|Гукаінжынер|інжынэрынг|ru|Звукоинженер}} (усе), {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|міксаванне|ru|Сведение (музыка)}} (1, 6–8)
* {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арка|ru|Арка (музыкант)}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}} — кансультаванне
* Кен Льюіс — шумы и вакальныя гукі (4, 6), пастаноўка хору (1)
* Tammy Infusino — вакальныя гукі (6)
* {{Не перакладзена 3|Che Pope|4=Che Pope}} — дадатковае праграмаванне (3)
* {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} — дадатковае праграмаванне (3)
* Энтані Кілхофер — інжынэрынг (1–8, 10), міксаванне (4, 9)
* {{Не перакладзена 3|Эндру Доўсан (музычны прадзюсар)|Эндру Доўсан|4=Andrew Dawson (music producer)}} — інжынэрынг (1, 9)
* {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}} — інжынэрынг (1–6, 8)
* Брэнт Колатала — інжынэрынг (6)
* Марк Порта — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Хой Хуінь — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Раўль Ле Пенек — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Набіль Эссемлани — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кейт Пэры — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кента Ёнесака — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Дэвід Роўленд — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Шон Оклі — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Эрык Лін — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Дэйв «Squirrel» Ковел — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Джош Сміт — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Кевін Матэла— дадатковы інжынэрынг (4)
* Мэт Арнольд — дадатковы інжынэрынг (6, 8)
* Dale — дадатковы інжынэрынг (6)
* Дэміен Просты — дадатковы інжынэрынг (7)
* {{Не перакладзена 3|Мэні Марокін|4=Manny Marroquin}} — міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Дэлберт Баўэрс — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Крыс Галанд — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Кайл Рос — дадатковы міксаванне (4)
* Уры Джэмаль — інжынэрынг хору (1)
* {{Не перакладзена 3|Улада Мелер|4=Vlado Meller}} — мастэрынг
* Марк Сантанджэла — дапамога па майстарынгу
* {{Не перакладзена 3|Крыс Герынгер|4=Chris Gehringer}} — мастэрынг (2)

=== Музыкі ===

* Майк Дын — дадатковыя інструменты (гітарнае сола — 5; бас, гітара — 10)
* Крыс «Hitchcock» Чэрні — дадатковыя прылады (віяланчэлі 8)
* Дылан Вісінг — ударныя (1)
* Мэт Тэйтэльман — перкусія (1)
* Элвін Філдс — кіраўніцтва хорам (1)
* Кармэн Раман — хор (1)
* К. Ніта — хор (1)
* Джон Морган — хор (1)
* Джэсенія Пенья — хор (1)
* Роні Артыс — хор (1)
* Крышталь Брун — хор (1)
* Шон Дру хор (1)
* Наталіс Рубі Рубера хор (1)
* Ларэйн Бэры — хор (1)
* Глорыя Раян — хор (1)
* Цімека Лі — хор (1)
* Мэцью Ўільямс — музычнае кансультаванне
* {{Не перакладзена 3|Benji B|4=Benji B}}  — кансультант кампанія {{Не перакладзена 3|Donda (кампанія)|DONDA|4=Donda (company)}} 

=== Вокладка ===

* Канье Уэст — крэатыўны дырэктар, арт-дырэктар
* {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|3=ru|4=Абло, Вирджил}} — мастацкае кіраўніцтва
* Мэцью Ўільямс — мастацкае кіраўніцтва
* Джасцін Сондерс — арт-дырэктар DONDA
* Джо Перэс — графічны дызайн DONDA
* Jim Joe 13 — ілюстрацыя і шрыфт для DONDA
* Тод Расэл — мастацкая вытворчасць
* Крыстэн Йенгст — арт-прадзюсаванне
* Алекс Халдзі — арт-прадзюсаванне
* Эндру Заэ — арт-прадзюсаванне
* Мерэдыт Труакс — арт-прадзюсаванне
* Тай Ліньзі — арт-прадзюсаванне
* DGS Team — арт-прадзюсаванне

== Чарты ==

=== Выніковыя гадавыя чарты ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2013)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=ARIA Charts&amp;nbsp;– End of Year Charts&amp;nbsp;– Top 100 Albums 2013|publisher=Australian Recording Industry Association (ARIA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107111232/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|archive-date=2014-01-07|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 65
|-
| {{BEL}} (Ultratop Flanders) &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|title=ultratop.be&amp;nbsp;– Jaaroverzichten 2013|publisher=[[Ultratop]] Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417130753/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|archive-date=2014-04-17|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 147
|-
| {{CAN}} (Billboard) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|title=Canadian Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105083952/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|archive-date=2014-01-05|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|-
| {{DNK}} (Hitlisten) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|title=Album-Top 100 2013|publisher=[[IFPI Danmark|IFPI Denmark]]|archive-url=https://archive.today/20140131171824/http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|archive-date=2014-01-31|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 66
|-
| {{GBR}} (OCC) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|title=UK Albums Chart 2013|website=ChartsPlus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160149/http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2019-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 112
|-
| {{USA}} ( [[Billboard 200]] ) &lt;ref name=&quot;Billboard 200&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|archive-date=2014-12-12|access-date=2015-02-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 37
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|title=2013 Year-End Charts – Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707215005/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|archive-date=2014-07-07|access-date=2013-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 12
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2014)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2014|publisher=[[ARIA Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114150728/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|archive-date=2020-01-14|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 26
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=2014 Year-End Charts - Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2014-12-27|access-date=2015-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2015)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2015|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417030424/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-17|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 76
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2016)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2016|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409210120/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-09|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 83
|}

== Гісторыя выпуску ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Рэгіён
! scope=&quot;col&quot; | Дата
! scope=&quot;col&quot; | Лэйбл(ы)
! scope=&quot;col&quot; | Фарматы
! scope=&quot;col&quot; | Нататкі
|-
|{{AUS}}
| rowspan=&quot;4&quot; | 18 чэрвеня 2013
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Universal Music Group|Universal]] 
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Hlist|CD|лічбавая загрузка}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|title=Yeezus – West, Kanye|publisher=JB Hi-Fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612002847/http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GER}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=https://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2/|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614050151/http://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-14|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|  Новая Зеландыя
| Def Jam
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|title=Yeezus by Kanye West|publisher=[[iTunes Store]] (New Zealand). [[Apple Inc.|Apple]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110070036/https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|archive-date=2014-01-10|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{USA}} 
|{{Hlist|Def Jam|{{iw|Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella|en|Roc-A-Fella Records}}}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624034959/http://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-24|access-date=2013-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{FRA}}
| 21 чэрвеня 2013
| Universal
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Amazon.fr&quot;&gt;{{Cite web|lang=fr|url=https://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611171832/http://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-11|access-date=2013-06-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GBR}}
| 22 чэрвеня 2013
| Virgin EMI
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616073637/http://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-16|access-date=2013-06-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Нататкі ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]]
[[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>tfogr2on5of0kbcehid14ke3yxk0veg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141491</id>
      <parentid>5141447</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5141491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37700" sha1="elz8vv05xz6fmr6pt2c8rwkkasy42ao" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]], [[індастрыял-хіп-хоп]], [[панк-рэп]], [[альтэрнатыўны хіп-хоп]], [[эксперыментальная музыка]], [[электронная музыка]]|Год=2013|Назва=Yeezus|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Yeezus.jpg|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=18 чэрвеня 2013|Запісаны=2012 — чэрвень 2013|Працягласць=40:01|Прадзюсары=[[Daft Punk]], Hudson Mohawke, [[Канье Уэст]], Lunice, Майк Дын, Symbolyc One|Мова=[[Англійская мова|англійскі]]|Лэйблы=[[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella Records|Папярэдні альбом=[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]|Наступны альбом=[[The Life of Pablo]]|Храналогія=2013|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Яшчэ={{Спіс сінглаў
  | Назва      = Yeezus
  | Сінгл 1       = Black Skinhead
  | Сінгл 1 дата  = 19 чэрвеня 2013
  | Сінгл 2       = Bound 2
  | Сінгл 2 дата  = 28 жніўня 2013
  }}}}'''''Yeezus''''' — шосты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера і прадзюсара [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны 18 чэрвеня 2013 года на лэйблах {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}} і {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records|4=Roc-A-Fella Records}} . Для запісу пласцінкі Уэст прыцягнуў шэраг выканаўцаў, уключаючы {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майка Дына|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, [[Daft Punk]], Ноя Голдштэйна, {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арку|ru|Арка (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} і {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}  Альбом таксама змяшчае {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявыя ўдзелы|ru|Гостевое участие}} ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} , {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсана|4=Charlie Wilson (singer)}} і {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Фрэнк Оушен}}.

За пятнаццаць дзён да выхаду Уэст заручыўся дапамогай прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рубин, Рик}}, каб зрабіць гучанне ''Yeezus'' больш мінімалістычным. Пласцінка натхнёная мноствам жанраў, уключаючы [[індастрыял]], {{Не перакладзена 3|Эйсід-хаўс|эйсід-хаўс|ru|Эйсид-хаус}}, [[Электра (музыка)|электра]], [[Панк-рок|панк]] і {{Не перакладзена 3|Дрыл (жанр музыкі)|чыкагскі дрыл|ru|Дрилл}}. На трэках гучаць скажоныя [[Семпл|сэмплы]], напрыклад, урывак з «Strange Fruit» [[Ніна Сімон|Ніны Сымон]] у «{{Не перакладзена 3|Blood on the Leaves|4=Blood on the Leaves}}». Музычныя крытыкі палічылі Yeezus самай эксперыментальнай працай Уэста, які ахарактарызаваў яе як &quot;пратэст музыцы&quot; і выключыў трэкі, палічыўшы іх занадта меладычнымі або падобнымі на яго папярэднія працы. Лірычныя тэмы ўключаюць ўжыванне наркотыкаў, расавую палітыку, сэкс і ўзаемаадносіны.

Першапачаткова ''Yeezus'' прасоўваліся з дапамогай неортодоксальнай, мінімалістычны маркетынгавай кампаніі, якая ўключала відэапраекцыі па ўсім свеце і выступленні ў прамым эфіры на тэлебачанні. Рэлізу не папярэднічала ніводнага [[Сінгл|сінгла]]; «Black Skinhead» быў выпушчаны ў якасці вядучага сінгла ў ліпені 2013 года, а «Bound 2» — у жніўні. Уэст адправіўся ў турнэ ў падтрымку ''Yeezus'' у перыяд з кастрычніка 2013 па верасень 2014 года. ''Yeezus'' атрымаў прызнанне крытыкаў, якія палічылі яго адным з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яго дзёрзкую рэжысуру, хоць яго адыход ад папярэдняга саўнд-ландшафту Уэста падзяліў шырокую аўдыторыю. Па версіі [[Metacritic]], гэта быў самы папулярны альбом 2013 года, які ўзначаліў шматлікія рэйтынгі па выніках года.

''Yeezus'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, многія з якіх назвалі пласцінку адной з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яе «дзёрзкасць». Альбом быў намінаваны на прэмію «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» у 2014 годзе . Праект дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', было прададзена 327.000 копій за першы тыдзень. З тых часоў ён быў двойчы сертыфікаваны плацінавым [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній]] (RIAA) і названы некалькімі выданнямі адным з лепшых альбомаў 2010-х гадоў, уключаючы [[Rolling Stone]], які зусім уключыў яго ў свой спіс «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}».

== Гісторыя ==
[[Файл:Paris_-_palais_du_Louvre,_pavillon_Richelieu.jpg|alt=This building is &lt;i&gt;classé au titre des [[Monuments historiques]]&lt;/i&gt;. It is indexed in the [[Base Mérimée]], a database of architectural heritage maintained by the [[French_Ministry_of_Culture]], under the reference PA00085992|справа|міні|West first began work on ''Yeezus'' at his personal loft in Paris, and on numerous occasions visited the [[Louvre]] ''(pictured)'' for inspiration.&lt;ref name=&quot;NewYorkTimes&quot; /&gt;]]
Пасля выхаду свайго пятага студыйнага альбома ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'' (2010) Канье Уэст сумесна з даўнім сябрам [[Jay-Z]] запісаў альбом ''[[Watch the Throne]]'' (2011)&lt;ref name=&quot;Christman&quot;&gt;{{cite magazine|last=Christman|first=Ed|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1176913/jay-z-and-kanye-wests-watch-the-throne-exclusives-have-retailers-up|title=Jay-Z and Kanye West's 'Watch the Throne' Exclusives Have Retailers Up in Arms|magazine=Billboard|date=July 28, 2011|access-date=March 4, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228032504/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1176913/jay-z-and-kanye-wests-watch-the-throne-exclusives-have-retailers-up|archive-date=February 28, 2014}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2012 года прадзюсар No I.D. паведаміў, што ён працаваў над шостым сольным студыйным альбомам Уэста (і сёмым у цэлым) і што ён будзе выпушчаны пасля ''[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]'' (2012), сумеснай кампіляцыі удзельнікаў гуказапісвальнага лэйбла {{Не перакладзена 3|GOOD Music|4=GOOD Music}} Уэста&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1689121/kanye-west-new-solo-album.jhtml|title=Kanye West To Drop Solo LP After G.O.O.D.'s Cruel Summer|author=Markman, Rob|date=July 5, 2012|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524154945/http://www.mtv.com/news/articles/1689121/kanye-west-new-solo-album.jhtml|archive-date=May 24, 2013|access-date=May 20, 2013|url-status=dead|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;. Для працы над Yeezus Уэст прыцягнуў да супрацоўніцтва некалькіх музыкаў, у тым ліку {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсана|4=Charlie Wilson (singer)}}, {{Не перакладзена 3|Symbolyc One|S1|4=Symbolyc One}}, {{Не перакладзена 3|The Heatmakerz|4=The Heatmakerz}}, {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}, [[Skrillex]], {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнк Оўшэн|ru|Фрэнк Оушен}}, {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}, {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|The-Dream|3=ru|4=The-Dream}}, {{Не перакладзена 3|Cyhi the Prynce|4=Cyhi the Prynce}}, Малік Юсеф, {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|John Legend|3=ru|4=John Legend}}, {{Не перакладзена 3|Джеймс Блейк (музыкант)|Джеймс Блейк|ru|Блейк, Джеймс (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена 3|Mase|3=ru|4=Mase}}, і {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}. У альбоме ёсць дадатковы вакал ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, Фрэнка Оўшэна, Kid Cudi, Chief Keef, King L,  {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} і Чарлі Уілсана&lt;ref name=&quot;albumnotes2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=www.joerperez.com|date=June 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=June 27, 2023|access-date=July 11, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Пры стварэнні Yeezus Уэст у першую чаргу знаходзіўся пад уплывам мінімалісцкага дызайну і архітэктуры і пяць разоў наведваў выставу мэблі ў [[Луўр (музей)|Луўры]]&lt;ref name=&quot;NewYorkTimes&quot; /&gt;. [[Ле Карбюзье|Ле Корбюзье]] стаў яго &quot;найвялікшым натхненнем&quot;&lt;ref name=&quot;NewYorkTimes2&quot; /&gt;. Уэст цесна супрацоўнічаў з архітэктарам Оанай Станеску і здзяйсняў &quot;экскурсіі&quot; па дамах Ле Корбюзье. Захоплены каментарамі Станеску аб незвычайным і радыкальным характары дызайнерскіх рашэнняў Корбюзье, Уэст ужыў гэтую сітуацыю да сваёй уласнай жыцця, адчуўшы, што &quot;непросвещенные калегі могуць няправільна разумець визионеров&quot;&lt;ref name=&quot;wcoverstory&quot; /&gt;. Уэст таксама сустрэўся з архітэктарам Джозэфам Дзіранам і бельгійскім дызайнерам інтэр'ераў Акселем Вервордтам і замовіў для лофта &quot;рэдкія свяцільні Ле Корбюзье, крэслы {{Не перакладзена 3|П'ер Жанэрэ|П'ера Жанэрэ|ru|Жаннере, Пьер}} і малавядомыя часопісы па бодзі-арту са Швейцарыі&quot;&lt;ref name=&quot;wcoverstory2&quot; /&gt;. Уэст таксама хацеў, каб альбом адлюстраваў глыбокі ўплыў роднага горада, і слухаў {{Не перакладзена 3|Хаўс|хаўс-музыку|ru|Хаус}} 1980-х гадоў, якая больш за ўсё асацыявалася з яго родным горадам Чыкага&lt;ref name=&quot;NewYorkTimes3&quot; /&gt;. Фільм [[Алехандра Хадароўскі]] «Святая гара» таксама паслужыла крыніцай натхнення для альбома і тура, які рушыў за ім&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.complex.com/style/2013/11/kanye-west-jodorowsky-holy-mountain/|title=Kanye's Holy Mountain: The Influence of Alejandro Jodorowsky on the Yeezus Tour|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903035038/http://www.complex.com/style/2013/11/kanye-west-jodorowsky-holy-mountain/|archive-date=September 3, 2015|access-date=December 6, 2019|url-status=live|last1=Scarano|first1=Ross|last2=Pasori|first2=Cesar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://consequence.net/2013/11/is-kanye-wests-yeezus-an-ode-to-alejandro-jodorowskys-film-the-holy-mountain/|title=Is Kanye West's Yeezus an ode to Alejandro Jodorowsky's film The Holy Mountain?|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919230615/http://consequenceofsound.net/2013/11/is-kanye-wests-yeezus-an-ode-to-alejandro-jodorowskys-film-the-holy-mountain/|archive-date=September 19, 2015|access-date=December 6, 2019|url-status=live|last1=Kaye|first1=Ben}}&lt;/ref&gt;. Першапачаткова альбом называўся ''Thank God for Drugs''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/kanye-west-yeezus-album-originally-titled-thank-god-for-drugs-2592796-2592796|title=Kanye West's 'Yeezus' was originally titled 'Thank God for Drugs'|first=Charlotte|last=Krol|website=[[NME]]|date=January 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104155411/https://www.nme.com/news/music/kanye-west-yeezus-album-originally-titled-thank-god-for-drugs-2592796-2592796|archive-date=January 4, 2020|access-date=January 4, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Спіс кампазіцый ==
{{Tracklist|extra_column=Продюсер(ы)|title1=On Sight|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[Гі-Манюэль дэ Омем-Крыста]]|[[Тома Бангальтар]]|Малік Юзаф|Чэ Сміт|Ілан Рутберг|Сайдел Янг|Дэрэк Уоткінс|[[Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын]]}}|extra1={{hlist|Уэст|[[Daft Punk]]|Дын|Benji B}}|length1=2:36|title2=Black Skinhead|writer2={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Юзаф|Янг|Рутберг|[[Lupe Fiasco|Васалу Джэйка]]|Сакія Сандзіфер|Дын|Уоткінс}}|extra2={{hlist|Уэст|Daft Punk|Гольдштэйн|Бродінскі|Дын|Lupe Fiasco]]|Salem|[[Gesaffelstein]]}}|length2=3:08|title3=I Am a God|writer3={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Рос Бірчард|Джасцін Вернан|Джонс|Сміт|Рутберг|Янг|Дын|Уоткінс|Кліфтан Бейлі|Харвел Харт|Ананд Бакшы|Рахул Дэў Бірман}}|extra3={{hlist|Уэст|Дын|Daft Punk|Hudson Mohawke}}|length3=3:51|title4=New Slaves|writer4={{hlist|Уэст|[[Frank Ocean|Крыстафер Эдвін Бро]]|Янг|Бенджамін Бронфман|Джонс|Сміт|Рутберг|Сандзіфер|Луі Джонсан|Дын|Габар Прэсер|Ганна Адаміс}}|extra4={{hlist|Уэст|Бронфман|Дын|Трэвіс Скот|Гольдштэйн|Шама Джозеф|Che Pope}}|length4=4:16|title5=Hold My Liquor|writer5={{hlist|Уэст|Дын|Вернан|[[Chief Keef|Кіт Козарт]]|Рутберг|Сміт|Джонс|[[Арка (музыкант)|Алехандра Радрыгес]]|Янг|Уоткінс}}|extra5={{hlist|Дын|Уэст|[[Арка (музыкант)|Арка]]|Гольдштэйн}}|length5=5:26|title6=I'm in It|writer6={{hlist|Уэст|Вернан|Джэфры Кэмпбэл|Джош Ліры|Джонс|Янг|Сандзіфер|Рутберг|Дын|Андрэ Харыс|Джыл Скот|Бачыў Дэвіс|Карвін Хагінс|Кені Лацімор}}|extra6={{hlist|Уэст|Evian Christ|Dom Solo|Гольдштэйн|Арка|Дын}}|length6=3:54|title7=Blood on the Leaves|writer7={{hlist|Уэст|Бірчард|Рутберг|Джонс|Тоні Уільямс|Янг|Дын|Льюс Ален}}|extra7={{hlist|Уэст|Hudson Mohawke|Lunice|Карлас Бродзі|88-Keys|Дын|Арка}}|length7=6:00|title8=Guilt Trip|writer8={{hlist|Уэст|[[Kid Cudi|Скотт Мескади]]|Янг|Дин|[[Symbolyc One|Ларри Гриффин]]|[[Guru|Кит Элам]]|{{iw|K-Def|Кевин Хэнсфорд|en|K-Def}}|[[Lords of the Underground|Дюпре Келли]]|[[DJ Premier|Крис Мартин]]|[[Lords of the Underground|Эл-Терик Вардрик]]|{{iw|Marley Marl|Марлон Уилльямс|en|Marley Marl}}|[[Pusha T|Терренс Торнтон]]|{{iw|Young Chop|Тайри Питтман|en|Young Chop}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Дын|S1|Трэвіс Скот|Ackee Juice Rockers}}|length8=4:03|title9=Send It Up|writer9={{hlist|Уэст|Джонсан|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Радрыгес|Майк Леві|Сандзіфер|Ab Liva|Рутберг|Дын|Майсей Дэвіс|Колін Ёрк|Лоўэл Дунбар}}|extra9={{hlist|Уэст|Daft Punk|Gesaffelstein|Brodinski|Арка|Дын}}|length9=2:58|title10=Bound 2|writer10={{hlist|Уэст|Джон Стывенс|Чарлі Уілсан|Pope|Рутбэрг|Янг|Джонс|Сандзіфер|Дын|Норман Уайтсайд|Боб Мэсі|Роберт Д'юкс|Роні Сэлф}}|extra10={{hlist|Уэст|Pope|Эрык Данчык|Гольдштэйн|No I.D.|Дын}}|length10=3:49|total_length=40:01|writing_credits=yes}}
'''Нататкі'''

* {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар
* {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер
* На трэку «I Am a God» [[Бог]] паказваецца як гасцявой выканаўца; змяшчае дадатковы вакал Джасціна Вернана
* «New Slaves» змяшчае дадатковы вакал Фрэнка Оўшэна
* «Hold My Liquor» змяшчае гасцявы ўдзел Chief Keef і Джасціна Вернана
* «I'm in It» змяшчае вакал Джасціна Вернана і Assassin
* «Guilt Trip» змяшчае неадзначаныя вакал Кіда Кадзі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|title=Kid Cudi Is Annoyed With His ''Yeezus'' Feature|first=Carrie|last=Battan|website=[[Pitchfork]]|date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165728/https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|archive-date=2018-06-23|access-date=2019-08-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* «Send it Up» змяшчае гасцявы ўдзел King L
* «Bound 2»змяшчае дадатковы вакал Чарлі Уілсана

'''Сэмплы'''

* «On Sight» інтэрпалюе «Sermon (He'll Give Us What We Really Need)» Кіта Картэра
* «I Am a God» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «Forward Inna Dem Clothes», выкананай {{Не перакладзена 3|Capleton|3=ru|4=Каплетон}}; «Are Zindagi Hai Khel», выкананай Burman, {{Не перакладзена 3|Manna Dey|3=ru|4=Дей, Манна}} і {{Не перакладзена 3|Asha Bhosle|3=ru|4=Бхосле, Аша}}
* «New Slaves» змяшчае сэмпл «Gyöngyhajú lány», выкананай {{Не перакладзена 3|Omega (гурт)|Omega|ru|Omega (группа)}}
* «I'm in It» змяшчае сэмпл «Lately», выкананай Lattimore
* «Blood on the Leaves» змяшчае сэмпл «[[:ru:Strange_Fruit|Strange Fruit]]», выкананы [[Ніна Сімон|Нінай Сімон]]
* «Guilt Trip» інтэрпалюе «Chief Rocka», выкананай {{Не перакладзена 3|Lords of the Underground|3=ru|4=Lords of the Underground}}; сэмплюе «Blocka (Ackeejuice Rockers Remix)», выкананай {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}} пры ўдзеле {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Popcaan|4=Popcaan}}; 
* «Send It Up» змяшчае сэмпл «Memories», выкананай {{Не перакладзена 3|Beenie Man|4=Beenie Man}}; 
* «Bound 2» інтэрпалюе «Aeroplane (Reprise)», выкананую Wee; сэмплюе «Bound», выкананай {{Не перакладзена 3|Ponderosa Twins Plus One|4=Ponderosa Twins Plus One}}; «Sweet Nothin's», выкананай {{Не перакладзена 3|Брэнда Лі|Брэндай Лі|ru|Ли, Бренда}}

== Удзельнікі запісу ==
Інфармацыя з нататкі да альбома&lt;ref name=&quot;albumnotes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=Joerperez|date=2013-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=2023-06-27|access-date=2024-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэхнічная частка ===

* {{Не перакладзена 3|Ноа Гольдштэйн|4=Noah Goldstein}} — дадатковае праграмаванне (3; гукавыя эфекты 8), {{Не перакладзена 3|Гукаінжынер|інжынэрынг|ru|Звукоинженер}} (усе), {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|міксаванне|ru|Сведение (музыка)}} (1, 6–8)
* {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арка|ru|Арка (музыкант)}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}} — кансультаванне
* Кен Льюіс — шумы и вакальныя гукі (4, 6), пастаноўка хору (1)
* Tammy Infusino — вакальныя гукі (6)
* {{Не перакладзена 3|Che Pope|4=Che Pope}} — дадатковае праграмаванне (3)
* {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} — дадатковае праграмаванне (3)
* Энтані Кілхофер — інжынэрынг (1–8, 10), міксаванне (4, 9)
* {{Не перакладзена 3|Эндру Доўсан (музычны прадзюсар)|Эндру Доўсан|4=Andrew Dawson (music producer)}} — інжынэрынг (1, 9)
* {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}} — інжынэрынг (1–6, 8)
* Брэнт Колатала — інжынэрынг (6)
* Марк Порта — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Хой Хуінь — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Раўль Ле Пенек — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Набіль Эссемлани — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кейт Пэры — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кента Ёнесака — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Дэвід Роўленд — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Шон Оклі — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Эрык Лін — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Дэйв «Squirrel» Ковел — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Джош Сміт — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Кевін Матэла— дадатковы інжынэрынг (4)
* Мэт Арнольд — дадатковы інжынэрынг (6, 8)
* Dale — дадатковы інжынэрынг (6)
* Дэміен Просты — дадатковы інжынэрынг (7)
* {{Не перакладзена 3|Мэні Марокін|4=Manny Marroquin}} — міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Дэлберт Баўэрс — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Крыс Галанд — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Кайл Рос — дадатковы міксаванне (4)
* Уры Джэмаль — інжынэрынг хору (1)
* {{Не перакладзена 3|Улада Мелер|4=Vlado Meller}} — мастэрынг
* Марк Сантанджэла — дапамога па майстарынгу
* {{Не перакладзена 3|Крыс Герынгер|4=Chris Gehringer}} — мастэрынг (2)

=== Музыкі ===

* Майк Дын — дадатковыя інструменты (гітарнае сола — 5; бас, гітара — 10)
* Крыс «Hitchcock» Чэрні — дадатковыя прылады (віяланчэлі 8)
* Дылан Вісінг — ударныя (1)
* Мэт Тэйтэльман — перкусія (1)
* Элвін Філдс — кіраўніцтва хорам (1)
* Кармэн Раман — хор (1)
* К. Ніта — хор (1)
* Джон Морган — хор (1)
* Джэсенія Пенья — хор (1)
* Роні Артыс — хор (1)
* Крышталь Брун — хор (1)
* Шон Дру хор (1)
* Наталіс Рубі Рубера хор (1)
* Ларэйн Бэры — хор (1)
* Глорыя Раян — хор (1)
* Цімека Лі — хор (1)
* Мэцью Ўільямс — музычнае кансультаванне
* {{Не перакладзена 3|Benji B|4=Benji B}}  — кансультант кампанія {{Не перакладзена 3|Donda (кампанія)|DONDA|4=Donda (company)}} 

=== Вокладка ===

* Канье Уэст — крэатыўны дырэктар, арт-дырэктар
* {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|3=ru|4=Абло, Вирджил}} — мастацкае кіраўніцтва
* Мэцью Ўільямс — мастацкае кіраўніцтва
* Джасцін Сондерс — арт-дырэктар DONDA
* Джо Перэс — графічны дызайн DONDA
* Jim Joe 13 — ілюстрацыя і шрыфт для DONDA
* Тод Расэл — мастацкая вытворчасць
* Крыстэн Йенгст — арт-прадзюсаванне
* Алекс Халдзі — арт-прадзюсаванне
* Эндру Заэ — арт-прадзюсаванне
* Мерэдыт Труакс — арт-прадзюсаванне
* Тай Ліньзі — арт-прадзюсаванне
* DGS Team — арт-прадзюсаванне

== Чарты ==

=== Выніковыя гадавыя чарты ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2013)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=ARIA Charts&amp;nbsp;– End of Year Charts&amp;nbsp;– Top 100 Albums 2013|publisher=Australian Recording Industry Association (ARIA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107111232/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|archive-date=2014-01-07|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 65
|-
| {{BEL}} (Ultratop Flanders) &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|title=ultratop.be&amp;nbsp;– Jaaroverzichten 2013|publisher=[[Ultratop]] Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417130753/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|archive-date=2014-04-17|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 147
|-
| {{CAN}} (Billboard) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|title=Canadian Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105083952/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|archive-date=2014-01-05|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|-
| {{DNK}} (Hitlisten) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|title=Album-Top 100 2013|publisher=[[IFPI Danmark|IFPI Denmark]]|archive-url=https://archive.today/20140131171824/http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|archive-date=2014-01-31|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 66
|-
| {{GBR}} (OCC) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|title=UK Albums Chart 2013|website=ChartsPlus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160149/http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2019-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 112
|-
| {{USA}} ( [[Billboard 200]] ) &lt;ref name=&quot;Billboard 200&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|archive-date=2014-12-12|access-date=2015-02-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 37
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|title=2013 Year-End Charts – Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707215005/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|archive-date=2014-07-07|access-date=2013-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 12
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2014)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2014|publisher=[[ARIA Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114150728/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|archive-date=2020-01-14|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 26
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=2014 Year-End Charts - Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2014-12-27|access-date=2015-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2015)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2015|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417030424/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-17|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 76
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2016)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2016|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409210120/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-09|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 83
|}

== Гісторыя выпуску ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Рэгіён
! scope=&quot;col&quot; | Дата
! scope=&quot;col&quot; | Лэйбл(ы)
! scope=&quot;col&quot; | Фарматы
! scope=&quot;col&quot; | Нататкі
|-
|{{AUS}}
| rowspan=&quot;4&quot; | 18 чэрвеня 2013
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Universal Music Group|Universal]] 
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Hlist|CD|лічбавая загрузка}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|title=Yeezus – West, Kanye|publisher=JB Hi-Fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612002847/http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GER}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=https://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2/|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614050151/http://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-14|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|  Новая Зеландыя
| Def Jam
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|title=Yeezus by Kanye West|publisher=[[iTunes Store]] (New Zealand). [[Apple Inc.|Apple]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110070036/https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|archive-date=2014-01-10|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{USA}} 
|{{Hlist|Def Jam|{{iw|Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella|en|Roc-A-Fella Records}}}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624034959/http://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-24|access-date=2013-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{FRA}}
| 21 чэрвеня 2013
| Universal
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Amazon.fr&quot;&gt;{{Cite web|lang=fr|url=https://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611171832/http://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-11|access-date=2013-06-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GBR}}
| 22 чэрвеня 2013
| Virgin EMI
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616073637/http://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-16|access-date=2013-06-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Нататкі ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]]
[[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>elz8vv05xz6fmr6pt2c8rwkkasy42ao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141493</id>
      <parentid>5141491</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vlad Shmeklia</username>
        <id>158547</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */ абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5141493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37808" sha1="eme3zglkxlvqfwdmsqid18y63a39vq5" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]], [[індастрыял-хіп-хоп]], [[панк-рэп]], [[альтэрнатыўны хіп-хоп]], [[эксперыментальная музыка]], [[электронная музыка]]|Год=2013|Назва=Yeezus|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Yeezus.jpg|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=18 чэрвеня 2013|Запісаны=2012 — чэрвень 2013|Працягласць=40:01|Прадзюсары=[[Daft Punk]], Hudson Mohawke, [[Канье Уэст]], Lunice, Майк Дын, Symbolyc One|Мова=[[Англійская мова|англійскі]]|Лэйблы=[[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella Records|Папярэдні альбом=[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]|Наступны альбом=[[The Life of Pablo]]|Храналогія=2013|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Яшчэ={{Спіс сінглаў
  | Назва      = Yeezus
  | Сінгл 1       = Black Skinhead
  | Сінгл 1 дата  = 19 чэрвеня 2013
  | Сінгл 2       = Bound 2
  | Сінгл 2 дата  = 28 жніўня 2013
  }}}}'''''Yeezus''''' — шосты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера і прадзюсара [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны 18 чэрвеня 2013 года на лэйблах {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}} і {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records|4=Roc-A-Fella Records}} . Для запісу пласцінкі Уэст прыцягнуў шэраг выканаўцаў, уключаючы {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майка Дына|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, [[Daft Punk]], Ноя Голдштэйна, {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арку|ru|Арка (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} і {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}  Альбом таксама змяшчае {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявыя ўдзелы|ru|Гостевое участие}} ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} , {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсана|4=Charlie Wilson (singer)}} і {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Фрэнк Оушен}}.

За пятнаццаць дзён да выхаду Уэст заручыўся дапамогай прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рубин, Рик}}, каб зрабіць гучанне ''Yeezus'' больш мінімалістычным. Пласцінка натхнёная мноствам жанраў, уключаючы [[індастрыял]], {{Не перакладзена 3|Эйсід-хаўс|эйсід-хаўс|ru|Эйсид-хаус}}, [[Электра (музыка)|электра]], [[Панк-рок|панк]] і {{Не перакладзена 3|Дрыл (жанр музыкі)|чыкагскі дрыл|ru|Дрилл}}. На трэках гучаць скажоныя [[Семпл|сэмплы]], напрыклад, урывак з «Strange Fruit» [[Ніна Сімон|Ніны Сымон]] у «{{Не перакладзена 3|Blood on the Leaves|4=Blood on the Leaves}}». Музычныя крытыкі палічылі Yeezus самай эксперыментальнай працай Уэста, які ахарактарызаваў яе як &quot;пратэст музыцы&quot; і выключыў трэкі, палічыўшы іх занадта меладычнымі або падобнымі на яго папярэднія працы. Лірычныя тэмы ўключаюць ўжыванне наркотыкаў, расавую палітыку, сэкс і ўзаемаадносіны.

Першапачаткова ''Yeezus'' прасоўваліся з дапамогай неортодоксальнай, мінімалістычны маркетынгавай кампаніі, якая ўключала відэапраекцыі па ўсім свеце і выступленні ў прамым эфіры на тэлебачанні. Рэлізу не папярэднічала ніводнага [[Сінгл|сінгла]]; «Black Skinhead» быў выпушчаны ў якасці вядучага сінгла ў ліпені 2013 года, а «Bound 2» — у жніўні. Уэст адправіўся ў турнэ ў падтрымку ''Yeezus'' у перыяд з кастрычніка 2013 па верасень 2014 года. ''Yeezus'' атрымаў прызнанне крытыкаў, якія палічылі яго адным з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яго дзёрзкую рэжысуру, хоць яго адыход ад папярэдняга саўнд-ландшафту Уэста падзяліў шырокую аўдыторыю. Па версіі [[Metacritic]], гэта быў самы папулярны альбом 2013 года, які ўзначаліў шматлікія рэйтынгі па выніках года.

''Yeezus'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, многія з якіх назвалі пласцінку адной з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яе «дзёрзкасць». Альбом быў намінаваны на прэмію «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» у 2014 годзе . Праект дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', было прададзена 327.000 копій за першы тыдзень. З тых часоў ён быў двойчы сертыфікаваны плацінавым [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній]] (RIAA) і названы некалькімі выданнямі адным з лепшых альбомаў 2010-х гадоў, уключаючы [[Rolling Stone]], які зусім уключыў яго ў свой спіс «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}».

== Гісторыя ==
[[Файл:Paris_-_palais_du_Louvre,_pavillon_Richelieu.jpg|alt=This building is &lt;i&gt;classé au titre des [[Monuments historiques]]&lt;/i&gt;. It is indexed in the [[Base Mérimée]], a database of architectural heritage maintained by the [[French_Ministry_of_Culture]], under the reference PA00085992|справа|міні|Уэст першым пачаў працу над ''Yeezus'' у сваім асабістым лофте ў Парыжы і неаднаразова наведваў [[Луўр (музей)|Луўр]] ''(намаляваны)'' для натхнення.&lt;ref name=&quot;NewYorkTimes&quot; /&gt;]]
Пасля выхаду свайго пятага студыйнага альбома ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'' (2010) Канье Уэст сумесна з даўнім сябрам [[Jay-Z]] запісаў альбом ''[[Watch the Throne]]'' (2011)&lt;ref name=&quot;Christman&quot;&gt;{{cite magazine|last=Christman|first=Ed|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1176913/jay-z-and-kanye-wests-watch-the-throne-exclusives-have-retailers-up|title=Jay-Z and Kanye West's 'Watch the Throne' Exclusives Have Retailers Up in Arms|magazine=Billboard|date=July 28, 2011|access-date=March 4, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228032504/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1176913/jay-z-and-kanye-wests-watch-the-throne-exclusives-have-retailers-up|archive-date=February 28, 2014}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2012 года прадзюсар No I.D. паведаміў, што ён працаваў над шостым сольным студыйным альбомам Уэста (і сёмым у цэлым) і што ён будзе выпушчаны пасля ''[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]'' (2012), сумеснай кампіляцыі удзельнікаў гуказапісвальнага лэйбла {{Не перакладзена 3|GOOD Music|4=GOOD Music}} Уэста&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1689121/kanye-west-new-solo-album.jhtml|title=Kanye West To Drop Solo LP After G.O.O.D.'s Cruel Summer|author=Markman, Rob|date=July 5, 2012|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524154945/http://www.mtv.com/news/articles/1689121/kanye-west-new-solo-album.jhtml|archive-date=May 24, 2013|access-date=May 20, 2013|url-status=dead|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;. Для працы над Yeezus Уэст прыцягнуў да супрацоўніцтва некалькіх музыкаў, у тым ліку {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсана|4=Charlie Wilson (singer)}}, {{Не перакладзена 3|Symbolyc One|S1|4=Symbolyc One}}, {{Не перакладзена 3|The Heatmakerz|4=The Heatmakerz}}, {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}, [[Skrillex]], {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнк Оўшэн|ru|Фрэнк Оушен}}, {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}, {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|The-Dream|3=ru|4=The-Dream}}, {{Не перакладзена 3|Cyhi the Prynce|4=Cyhi the Prynce}}, Малік Юсеф, {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|John Legend|3=ru|4=John Legend}}, {{Не перакладзена 3|Джеймс Блейк (музыкант)|Джеймс Блейк|ru|Блейк, Джеймс (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена 3|Mase|3=ru|4=Mase}}, і {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}. У альбоме ёсць дадатковы вакал ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, Фрэнка Оўшэна, Kid Cudi, Chief Keef, King L,  {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} і Чарлі Уілсана&lt;ref name=&quot;albumnotes2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=www.joerperez.com|date=June 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=June 27, 2023|access-date=July 11, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Пры стварэнні Yeezus Уэст у першую чаргу знаходзіўся пад уплывам мінімалісцкага дызайну і архітэктуры і пяць разоў наведваў выставу мэблі ў [[Луўр (музей)|Луўры]]&lt;ref name=&quot;NewYorkTimes&quot; /&gt;. [[Ле Карбюзье|Ле Корбюзье]] стаў яго &quot;найвялікшым натхненнем&quot;&lt;ref name=&quot;NewYorkTimes2&quot; /&gt;. Уэст цесна супрацоўнічаў з архітэктарам Оанай Станеску і здзяйсняў &quot;экскурсіі&quot; па дамах Ле Корбюзье. Захоплены каментарамі Станеску аб незвычайным і радыкальным характары дызайнерскіх рашэнняў Корбюзье, Уэст ужыў гэтую сітуацыю да сваёй уласнай жыцця, адчуўшы, што &quot;непросвещенные калегі могуць няправільна разумець визионеров&quot;&lt;ref name=&quot;wcoverstory&quot; /&gt;. Уэст таксама сустрэўся з архітэктарам Джозэфам Дзіранам і бельгійскім дызайнерам інтэр'ераў Акселем Вервордтам і замовіў для лофта &quot;рэдкія свяцільні Ле Корбюзье, крэслы {{Не перакладзена 3|П'ер Жанэрэ|П'ера Жанэрэ|ru|Жаннере, Пьер}} і малавядомыя часопісы па бодзі-арту са Швейцарыі&quot;&lt;ref name=&quot;wcoverstory2&quot; /&gt;. Уэст таксама хацеў, каб альбом адлюстраваў глыбокі ўплыў роднага горада, і слухаў {{Не перакладзена 3|Хаўс|хаўс-музыку|ru|Хаус}} 1980-х гадоў, якая больш за ўсё асацыявалася з яго родным горадам Чыкага&lt;ref name=&quot;NewYorkTimes3&quot; /&gt;. Фільм [[Алехандра Хадароўскі]] «Святая гара» таксама паслужыла крыніцай натхнення для альбома і тура, які рушыў за ім&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.complex.com/style/2013/11/kanye-west-jodorowsky-holy-mountain/|title=Kanye's Holy Mountain: The Influence of Alejandro Jodorowsky on the Yeezus Tour|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903035038/http://www.complex.com/style/2013/11/kanye-west-jodorowsky-holy-mountain/|archive-date=September 3, 2015|access-date=December 6, 2019|url-status=live|last1=Scarano|first1=Ross|last2=Pasori|first2=Cesar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://consequence.net/2013/11/is-kanye-wests-yeezus-an-ode-to-alejandro-jodorowskys-film-the-holy-mountain/|title=Is Kanye West's Yeezus an ode to Alejandro Jodorowsky's film The Holy Mountain?|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919230615/http://consequenceofsound.net/2013/11/is-kanye-wests-yeezus-an-ode-to-alejandro-jodorowskys-film-the-holy-mountain/|archive-date=September 19, 2015|access-date=December 6, 2019|url-status=live|last1=Kaye|first1=Ben}}&lt;/ref&gt;. Першапачаткова альбом называўся ''Thank God for Drugs''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/kanye-west-yeezus-album-originally-titled-thank-god-for-drugs-2592796-2592796|title=Kanye West's 'Yeezus' was originally titled 'Thank God for Drugs'|first=Charlotte|last=Krol|website=[[NME]]|date=January 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104155411/https://www.nme.com/news/music/kanye-west-yeezus-album-originally-titled-thank-god-for-drugs-2592796-2592796|archive-date=January 4, 2020|access-date=January 4, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Спіс кампазіцый ==
{{Tracklist|extra_column=Продюсер(ы)|title1=On Sight|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[Гі-Манюэль дэ Омем-Крыста]]|[[Тома Бангальтар]]|Малік Юзаф|Чэ Сміт|Ілан Рутберг|Сайдел Янг|Дэрэк Уоткінс|[[Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын]]}}|extra1={{hlist|Уэст|[[Daft Punk]]|Дын|Benji B}}|length1=2:36|title2=Black Skinhead|writer2={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Юзаф|Янг|Рутберг|[[Lupe Fiasco|Васалу Джэйка]]|Сакія Сандзіфер|Дын|Уоткінс}}|extra2={{hlist|Уэст|Daft Punk|Гольдштэйн|Бродінскі|Дын|Lupe Fiasco]]|Salem|[[Gesaffelstein]]}}|length2=3:08|title3=I Am a God|writer3={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Рос Бірчард|Джасцін Вернан|Джонс|Сміт|Рутберг|Янг|Дын|Уоткінс|Кліфтан Бейлі|Харвел Харт|Ананд Бакшы|Рахул Дэў Бірман}}|extra3={{hlist|Уэст|Дын|Daft Punk|Hudson Mohawke}}|length3=3:51|title4=New Slaves|writer4={{hlist|Уэст|[[Frank Ocean|Крыстафер Эдвін Бро]]|Янг|Бенджамін Бронфман|Джонс|Сміт|Рутберг|Сандзіфер|Луі Джонсан|Дын|Габар Прэсер|Ганна Адаміс}}|extra4={{hlist|Уэст|Бронфман|Дын|Трэвіс Скот|Гольдштэйн|Шама Джозеф|Che Pope}}|length4=4:16|title5=Hold My Liquor|writer5={{hlist|Уэст|Дын|Вернан|[[Chief Keef|Кіт Козарт]]|Рутберг|Сміт|Джонс|[[Арка (музыкант)|Алехандра Радрыгес]]|Янг|Уоткінс}}|extra5={{hlist|Дын|Уэст|[[Арка (музыкант)|Арка]]|Гольдштэйн}}|length5=5:26|title6=I'm in It|writer6={{hlist|Уэст|Вернан|Джэфры Кэмпбэл|Джош Ліры|Джонс|Янг|Сандзіфер|Рутберг|Дын|Андрэ Харыс|Джыл Скот|Бачыў Дэвіс|Карвін Хагінс|Кені Лацімор}}|extra6={{hlist|Уэст|Evian Christ|Dom Solo|Гольдштэйн|Арка|Дын}}|length6=3:54|title7=Blood on the Leaves|writer7={{hlist|Уэст|Бірчард|Рутберг|Джонс|Тоні Уільямс|Янг|Дын|Льюс Ален}}|extra7={{hlist|Уэст|Hudson Mohawke|Lunice|Карлас Бродзі|88-Keys|Дын|Арка}}|length7=6:00|title8=Guilt Trip|writer8={{hlist|Уэст|[[Kid Cudi|Скотт Мескади]]|Янг|Дин|[[Symbolyc One|Ларри Гриффин]]|[[Guru|Кит Элам]]|{{iw|K-Def|Кевин Хэнсфорд|en|K-Def}}|[[Lords of the Underground|Дюпре Келли]]|[[DJ Premier|Крис Мартин]]|[[Lords of the Underground|Эл-Терик Вардрик]]|{{iw|Marley Marl|Марлон Уилльямс|en|Marley Marl}}|[[Pusha T|Терренс Торнтон]]|{{iw|Young Chop|Тайри Питтман|en|Young Chop}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Дын|S1|Трэвіс Скот|Ackee Juice Rockers}}|length8=4:03|title9=Send It Up|writer9={{hlist|Уэст|Джонсан|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Радрыгес|Майк Леві|Сандзіфер|Ab Liva|Рутберг|Дын|Майсей Дэвіс|Колін Ёрк|Лоўэл Дунбар}}|extra9={{hlist|Уэст|Daft Punk|Gesaffelstein|Brodinski|Арка|Дын}}|length9=2:58|title10=Bound 2|writer10={{hlist|Уэст|Джон Стывенс|Чарлі Уілсан|Pope|Рутбэрг|Янг|Джонс|Сандзіфер|Дын|Норман Уайтсайд|Боб Мэсі|Роберт Д'юкс|Роні Сэлф}}|extra10={{hlist|Уэст|Pope|Эрык Данчык|Гольдштэйн|No I.D.|Дын}}|length10=3:49|total_length=40:01|writing_credits=yes}}
'''Нататкі'''

* {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар
* {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер
* На трэку «I Am a God» [[Бог]] паказваецца як гасцявой выканаўца; змяшчае дадатковы вакал Джасціна Вернана
* «New Slaves» змяшчае дадатковы вакал Фрэнка Оўшэна
* «Hold My Liquor» змяшчае гасцявы ўдзел Chief Keef і Джасціна Вернана
* «I'm in It» змяшчае вакал Джасціна Вернана і Assassin
* «Guilt Trip» змяшчае неадзначаныя вакал Кіда Кадзі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|title=Kid Cudi Is Annoyed With His ''Yeezus'' Feature|first=Carrie|last=Battan|website=[[Pitchfork]]|date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165728/https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|archive-date=2018-06-23|access-date=2019-08-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* «Send it Up» змяшчае гасцявы ўдзел King L
* «Bound 2»змяшчае дадатковы вакал Чарлі Уілсана

'''Сэмплы'''

* «On Sight» інтэрпалюе «Sermon (He'll Give Us What We Really Need)» Кіта Картэра
* «I Am a God» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «Forward Inna Dem Clothes», выкананай {{Не перакладзена 3|Capleton|3=ru|4=Каплетон}}; «Are Zindagi Hai Khel», выкананай Burman, {{Не перакладзена 3|Manna Dey|3=ru|4=Дей, Манна}} і {{Не перакладзена 3|Asha Bhosle|3=ru|4=Бхосле, Аша}}
* «New Slaves» змяшчае сэмпл «Gyöngyhajú lány», выкананай {{Не перакладзена 3|Omega (гурт)|Omega|ru|Omega (группа)}}
* «I'm in It» змяшчае сэмпл «Lately», выкананай Lattimore
* «Blood on the Leaves» змяшчае сэмпл «[[:ru:Strange_Fruit|Strange Fruit]]», выкананы [[Ніна Сімон|Нінай Сімон]]
* «Guilt Trip» інтэрпалюе «Chief Rocka», выкананай {{Не перакладзена 3|Lords of the Underground|3=ru|4=Lords of the Underground}}; сэмплюе «Blocka (Ackeejuice Rockers Remix)», выкананай {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}} пры ўдзеле {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Popcaan|4=Popcaan}}; 
* «Send It Up» змяшчае сэмпл «Memories», выкананай {{Не перакладзена 3|Beenie Man|4=Beenie Man}}; 
* «Bound 2» інтэрпалюе «Aeroplane (Reprise)», выкананую Wee; сэмплюе «Bound», выкананай {{Не перакладзена 3|Ponderosa Twins Plus One|4=Ponderosa Twins Plus One}}; «Sweet Nothin's», выкананай {{Не перакладзена 3|Брэнда Лі|Брэндай Лі|ru|Ли, Бренда}}

== Удзельнікі запісу ==
Інфармацыя з нататкі да альбома&lt;ref name=&quot;albumnotes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=Joerperez|date=2013-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=2023-06-27|access-date=2024-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэхнічная частка ===

* {{Не перакладзена 3|Ноа Гольдштэйн|4=Noah Goldstein}} — дадатковае праграмаванне (3; гукавыя эфекты 8), {{Не перакладзена 3|Гукаінжынер|інжынэрынг|ru|Звукоинженер}} (усе), {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|міксаванне|ru|Сведение (музыка)}} (1, 6–8)
* {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арка|ru|Арка (музыкант)}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4)
* {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}} — кансультаванне
* Кен Льюіс — шумы и вакальныя гукі (4, 6), пастаноўка хору (1)
* Tammy Infusino — вакальныя гукі (6)
* {{Не перакладзена 3|Che Pope|4=Che Pope}} — дадатковае праграмаванне (3)
* {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} — дадатковае праграмаванне (3)
* Энтані Кілхофер — інжынэрынг (1–8, 10), міксаванне (4, 9)
* {{Не перакладзена 3|Эндру Доўсан (музычны прадзюсар)|Эндру Доўсан|4=Andrew Dawson (music producer)}} — інжынэрынг (1, 9)
* {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}} — інжынэрынг (1–6, 8)
* Брэнт Колатала — інжынэрынг (6)
* Марк Порта — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Хой Хуінь — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Раўль Ле Пенек — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Набіль Эссемлани — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кейт Пэры — дадатковы інжынэрынг (усе)
* Кента Ёнесака — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Дэвід Роўленд — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8)
* Шон Оклі — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Эрык Лін — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Дэйв «Squirrel» Ковел — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Джош Сміт — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9)
* Кевін Матэла— дадатковы інжынэрынг (4)
* Мэт Арнольд — дадатковы інжынэрынг (6, 8)
* Dale — дадатковы інжынэрынг (6)
* Дэміен Просты — дадатковы інжынэрынг (7)
* {{Не перакладзена 3|Мэні Марокін|4=Manny Marroquin}} — міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Дэлберт Баўэрс — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Крыс Галанд — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10)
* Кайл Рос — дадатковы міксаванне (4)
* Уры Джэмаль — інжынэрынг хору (1)
* {{Не перакладзена 3|Улада Мелер|4=Vlado Meller}} — мастэрынг
* Марк Сантанджэла — дапамога па майстарынгу
* {{Не перакладзена 3|Крыс Герынгер|4=Chris Gehringer}} — мастэрынг (2)

=== Музыкі ===

* Майк Дын — дадатковыя інструменты (гітарнае сола — 5; бас, гітара — 10)
* Крыс «Hitchcock» Чэрні — дадатковыя прылады (віяланчэлі 8)
* Дылан Вісінг — ударныя (1)
* Мэт Тэйтэльман — перкусія (1)
* Элвін Філдс — кіраўніцтва хорам (1)
* Кармэн Раман — хор (1)
* К. Ніта — хор (1)
* Джон Морган — хор (1)
* Джэсенія Пенья — хор (1)
* Роні Артыс — хор (1)
* Крышталь Брун — хор (1)
* Шон Дру хор (1)
* Наталіс Рубі Рубера хор (1)
* Ларэйн Бэры — хор (1)
* Глорыя Раян — хор (1)
* Цімека Лі — хор (1)
* Мэцью Ўільямс — музычнае кансультаванне
* {{Не перакладзена 3|Benji B|4=Benji B}}  — кансультант кампанія {{Не перакладзена 3|Donda (кампанія)|DONDA|4=Donda (company)}} 

=== Вокладка ===

* Канье Уэст — крэатыўны дырэктар, арт-дырэктар
* {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|3=ru|4=Абло, Вирджил}} — мастацкае кіраўніцтва
* Мэцью Ўільямс — мастацкае кіраўніцтва
* Джасцін Сондерс — арт-дырэктар DONDA
* Джо Перэс — графічны дызайн DONDA
* Jim Joe 13 — ілюстрацыя і шрыфт для DONDA
* Тод Расэл — мастацкая вытворчасць
* Крыстэн Йенгст — арт-прадзюсаванне
* Алекс Халдзі — арт-прадзюсаванне
* Эндру Заэ — арт-прадзюсаванне
* Мерэдыт Труакс — арт-прадзюсаванне
* Тай Ліньзі — арт-прадзюсаванне
* DGS Team — арт-прадзюсаванне

== Чарты ==

=== Выніковыя гадавыя чарты ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2013)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=ARIA Charts&amp;nbsp;– End of Year Charts&amp;nbsp;– Top 100 Albums 2013|publisher=Australian Recording Industry Association (ARIA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107111232/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|archive-date=2014-01-07|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 65
|-
| {{BEL}} (Ultratop Flanders) &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|title=ultratop.be&amp;nbsp;– Jaaroverzichten 2013|publisher=[[Ultratop]] Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417130753/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&amp;cat=a|archive-date=2014-04-17|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 147
|-
| {{CAN}} (Billboard) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|title=Canadian Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105083952/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|archive-date=2014-01-05|access-date=2014-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|-
| {{DNK}} (Hitlisten) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|title=Album-Top 100 2013|publisher=[[IFPI Danmark|IFPI Denmark]]|archive-url=https://archive.today/20140131171824/http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|archive-date=2014-01-31|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 66
|-
| {{GBR}} (OCC) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|title=UK Albums Chart 2013|website=ChartsPlus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160149/http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2019-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 112
|-
| {{USA}} ( [[Billboard 200]] ) &lt;ref name=&quot;Billboard 200&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|archive-date=2014-12-12|access-date=2015-02-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 37
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|title=2013 Year-End Charts – Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707215005/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|archive-date=2014-07-07|access-date=2013-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 12
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2014)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2014|publisher=[[ARIA Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114150728/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|archive-date=2020-01-14|access-date=2019-09-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 26
|-
| {{USA}} (Billboard Top R&amp;B/Hip-Hop Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=2014 Year-End Charts - Billboard R&amp;B/Hip-Hop Albums|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2014-12-27|access-date=2015-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 38
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2015)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2015|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417030424/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-17|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 76
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Чарт (2016)
! scope=&quot;col&quot; | Пазіцыя
|-
|{{AUS}} (ARIA Urban Albums) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2016|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409210120/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-09|access-date=2019-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 83
|}

== Гісторыя выпуску ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Рэгіён
! scope=&quot;col&quot; | Дата
! scope=&quot;col&quot; | Лэйбл(ы)
! scope=&quot;col&quot; | Фарматы
! scope=&quot;col&quot; | Нататкі
|-
|{{AUS}}
| rowspan=&quot;4&quot; | 18 чэрвеня 2013
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Universal Music Group|Universal]] 
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Hlist|CD|лічбавая загрузка}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|title=Yeezus – West, Kanye|publisher=JB Hi-Fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612002847/http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GER}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=https://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2/|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614050151/http://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-14|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|  Новая Зеландыя
| Def Jam
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|title=Yeezus by Kanye West|publisher=[[iTunes Store]] (New Zealand). [[Apple Inc.|Apple]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110070036/https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|archive-date=2014-01-10|access-date=2013-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{USA}} 
|{{Hlist|Def Jam|{{iw|Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella|en|Roc-A-Fella Records}}}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624034959/http://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-24|access-date=2013-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{FRA}}
| 21 чэрвеня 2013
| Universal
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Amazon.fr&quot;&gt;{{Cite web|lang=fr|url=https://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611171832/http://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-11|access-date=2013-06-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{GBR}}
| 22 чэрвеня 2013
| Virgin EMI
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616073637/http://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-16|access-date=2013-06-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Нататкі ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]]
[[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>eme3zglkxlvqfwdmsqid18y63a39vq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аватар: Апошні з народу паветра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807821</id>
    <revision>
      <id>5141449</id>
      <timestamp>2026-05-14T08:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1352171874|Avatar: The Last Airbender]]»</comment>
      <origin>5141449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5013" sha1="tiodb5ed4g2bee7z0ev21zj18dt3dvv" xml:space="preserve">
{{Тэлесерыял|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]].

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]]. 

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі. 

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]].

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг|Аанга]] — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных качэўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара|Катарай]], [[Сока|Сокай]] і [[Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай]], перш чым той зваюе ўвесь свет.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]].

=== Спіс эпізодаўізодаў ===
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}{{:List of Avatar: The Last Airbender episodes}}{{Series overview|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Water''|color1=#4364A7|link1=List of Avatar: The Last Airbender episodes#Book One: Water (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Earth''|color2=#325A1E|link2=List of Avatar: The Last Airbender episodes#Book Two: Earth (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Fire''|color3=#9F0D22|link3=List of Avatar: The Last Airbender episodes#Book Three: Fire (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]</text>
      <sha1>tiodb5ed4g2bee7z0ev21zj18dt3dvv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141450</id>
      <parentid>5141449</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спіс эпізодаўізодаў */</comment>
      <origin>5141450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4956" sha1="t8vf9bk274vrrluij8r6w7lqrwpehs6" xml:space="preserve">
{{Тэлесерыял|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]].

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]]. 

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі. 

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]].

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг|Аанга]] — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных качэўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара|Катарай]], [[Сока|Сокай]] і [[Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай]], перш чым той зваюе ўвесь свет.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]].

=== Спіс эпізодаў ===
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}
{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Water''|color1=#4364A7|link1=List of Avatar: The Last Airbender episodes#Book One: Water (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Earth''|color2=#325A1E|link2=List of Avatar: The Last Airbender episodes#Book Two: Earth (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Fire''|color3=#9F0D22|link3=List of Avatar: The Last Airbender episodes#Book Three: Fire (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]</text>
      <sha1>t8vf9bk274vrrluij8r6w7lqrwpehs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141451</id>
      <parentid>5141450</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя, афармленне</comment>
      <origin>5141451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4929" sha1="qoe3yem25n9uffvbjlnsay4k5k6hl7f" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png
}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]].

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]].

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі.

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]].

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных качэўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока]]й і [[Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай]], перш чым той зваюе ўвесь свет.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]].

=== Спіс эпізодаў ===
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}
{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Water''|color1=#4364A7|link1=List of Avatar: The Last Airbender episodes#Book One: Water (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Earth''|color2=#325A1E|link2=List of Avatar: The Last Airbender episodes#Book Two: Earth (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Fire''|color3=#9F0D22|link3=List of Avatar: The Last Airbender episodes#Book Three: Fire (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]</text>
      <sha1>qoe3yem25n9uffvbjlnsay4k5k6hl7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141453</id>
      <parentid>5141451</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спіс эпізодаў */ афармленне</comment>
      <origin>5141453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5208" sha1="qosg264fwdp5zrv0w1amurn3u81bw98" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png
}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]].

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]].

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі.

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]].

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных качэўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока]]й і [[Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай]], перш чым той зваюе ўвесь свет.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]].

=== Спіс эпізодаў ===
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}

{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Вада''|color1=#4364A7|link1=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга першая: Вада (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Зямля''|color2=#325A1E|link2=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга другая: Зямля (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Агонь''|color3=#9F0D22|link3=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга трэцяя: Агонь (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]</text>
      <sha1>qosg264fwdp5zrv0w1amurn3u81bw98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141454</id>
      <parentid>5141453</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]; +[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5141454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5316" sha1="cn0u66siev8zzugyz3itpqq4hcnkmam" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png
}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]].

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]].

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі.

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]].

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных качэўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока]]й і [[Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай]], перш чым той зваюе ўвесь свет.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]].

=== Спіс эпізодаў ===
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}

{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Вада''|color1=#4364A7|link1=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга першая: Вада (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Зямля''|color2=#325A1E|link2=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга другая: Зямля (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Агонь''|color3=#9F0D22|link3=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга трэцяя: Агонь (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]</text>
      <sha1>cn0u66siev8zzugyz3itpqq4hcnkmam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141457</id>
      <parentid>5141454</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5141457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5336" sha1="1juzokqk4lffkc5b070cxle4zjd3d2h" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png
}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]].

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]].

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі.

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]].

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных качэўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока]]й і [[Тоф Бэйфун|Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай]], перш чым той зваюе ўвесь свет.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]].

=== Спіс эпізодаў ===
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}

{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Вада''|color1=#4364A7|link1=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга першая: Вада (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Зямля''|color2=#325A1E|link2=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга другая: Зямля (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Агонь''|color3=#9F0D22|link3=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга трэцяя: Агонь (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]</text>
      <sha1>1juzokqk4lffkc5b070cxle4zjd3d2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141460</id>
      <parentid>5141457</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5141460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5417" sha1="gg8vwawtfs5v015wjnr3nt5kftc3cvf" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png
}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]].

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]].

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі.

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]].

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных качэўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока]]й і [[Тоф Бэйфун|Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай]], перш чым той зваюе ўвесь свет.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]].

=== Спіс эпізодаў ===
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}

{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Вада''|color1=#4364A7|link1=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга першая: Вада (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Зямля''|color2=#325A1E|link2=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга другая: Зямля (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Агонь''|color3=#9F0D22|link3=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга трэцяя: Агонь (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>gg8vwawtfs5v015wjnr3nt5kftc3cvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141465</id>
      <parentid>5141460</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T08:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6519" sha1="0p18bpsvla5l9cxvcvk5n393hbyb6bc" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png
}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0417299/|title=Avatar: The Last Airbender {{!}} Main|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.animenewsnetwork.com/the-gallery/2009-01-31|title=The Gallery - Elsa Garagarza|website=Anime News Network|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Хлопчык у Айсбергу|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных качэўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока]]й і [[Тоф Бэйфун|Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай]], перш чым той зваюе ўвесь свет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite episode|title=Вяртанне аватара|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

=== Спіс эпізодаў ===
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}

{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Вада''|color1=#4364A7|link1=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга першая: Вада (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Зямля''|color2=#325A1E|link2=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга другая: Зямля (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Агонь''|color3=#9F0D22|link3=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга трэцяя: Агонь (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>0p18bpsvla5l9cxvcvk5n393hbyb6bc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141466</id>
      <parentid>5141465</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6553" sha1="25i9xe4l5ot3ipilkxb8ffoirq6vrc6" xml:space="preserve">{{значэнні|Аватар}}
{{Тэлесерыял
|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png
}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0417299/|title=Avatar: The Last Airbender {{!}} Main|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.animenewsnetwork.com/the-gallery/2009-01-31|title=The Gallery - Elsa Garagarza|website=Anime News Network|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Хлопчык у Айсбергу|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных качэўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока]]й і [[Тоф Бэйфун|Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай]], перш чым той зваюе ўвесь свет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite episode|title=Вяртанне аватара|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

=== Спіс эпізодаў ===
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}

{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Вада''|color1=#4364A7|link1=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга першая: Вада (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Зямля''|color2=#325A1E|link2=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга другая: Зямля (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Агонь''|color3=#9F0D22|link3=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга трэцяя: Агонь (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>25i9xe4l5ot3ipilkxb8ffoirq6vrc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141478</id>
      <parentid>5141466</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29072-84</username>
        <id>168124</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжэт */ арфаграфія</comment>
      <origin>5141478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6577" sha1="8aa3jbjqwyuju1rvsy6m5zt5tphzp1k" xml:space="preserve">{{значэнні|Аватар}}
{{Тэлесерыял
|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png
}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0417299/|title=Avatar: The Last Airbender {{!}} Main|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.animenewsnetwork.com/the-gallery/2009-01-31|title=The Gallery - Elsa Garagarza|website=Anime News Network|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Хлопчык у Айсбергу|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных вандроўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока|Сокам]] і [[Тоф Бэйфун|Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай|Озая]], перш чым той заваюе ўвесь свет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite episode|title=Вяртанне аватара|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

=== Спіс эпізодаў ===
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}

{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Вада''|color1=#4364A7|link1=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга першая: Вада (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Зямля''|color2=#325A1E|link2=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга другая: Зямля (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Агонь''|color3=#9F0D22|link3=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга трэцяя: Агонь (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>8aa3jbjqwyuju1rvsy6m5zt5tphzp1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141481</id>
      <parentid>5141478</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сюжэт */</comment>
      <origin>5141481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6575" sha1="c6g6fdbcvzv4mszzos1jedh0jp5v829" xml:space="preserve">{{значэнні|Аватар}}
{{Тэлесерыял
|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png
}}

'''«Аватар: Апошні з народу паветра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0417299/|title=Avatar: The Last Airbender {{!}} Main|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.animenewsnetwork.com/the-gallery/2009-01-31|title=The Gallery - Elsa Garagarza|website=Anime News Network|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Хлопчык у Айсбергу|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных вандроўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока|Сокам]] і [[Тоф Бэйфун|Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай|Озая]], перш чым той заваюе ўвесь свет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite episode|title=Вяртанне аватара|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс эпізодаў ==
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}

{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Вада''|color1=#4364A7|link1=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга першая: Вада (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Зямля''|color2=#325A1E|link2=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга другая: Зямля (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Агонь''|color3=#9F0D22|link3=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга трэцяя: Агонь (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>c6g6fdbcvzv4mszzos1jedh0jp5v829</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141536</id>
      <parentid>5141481</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5141536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6579" sha1="3k4qgb8s5uglag3cag0u6m0cb6uv356" xml:space="preserve">{{значэнні|Аватар}}
{{Тэлесерыял
|Выява=Аватар апошні з народу паветра.png
}}

'''«Авата́р: Апошні з народу паве́тра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Avatar: The Last Airbender'') — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0417299/|title=Avatar: The Last Airbender {{!}} Main|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.animenewsnetwork.com/the-gallery/2009-01-31|title=The Gallery - Elsa Garagarza|website=Anime News Network|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Хлопчык у Айсбергу|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Сюжэт ==
Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных вандроўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока|Сокам]] і [[Тоф Бэйфун|Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай|Озая]], перш чым той заваюе ўвесь свет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite episode|title=Вяртанне аватара|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс эпізодаў ==
{{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}}

{{Series overview
|seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Вада''|color1=#4364A7|link1=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга першая: Вада (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Зямля''|color2=#325A1E|link2=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга другая: Зямля (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Агонь''|color3=#9F0D22|link3=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга трэцяя: Агонь (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]]
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb title|0417299}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>3k4qgb8s5uglag3cag0u6m0cb6uv356</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года</title>
    <ns>14</ns>
    <id>807822</id>
    <revision>
      <id>5141455</id>
      <timestamp>2026-05-14T08:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Мультсерыялы|2005|года}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|2005]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2005 годзе]]»</comment>
      <origin>5141455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="254" sha1="fzm28qw68uao4k93mt4aul5x3f1u675" xml:space="preserve">{{Тэма паводле гадоў|Мультсерыялы|2005|года}}
[[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|2005]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2005 годзе]]</text>
      <sha1>fzm28qw68uao4k93mt4aul5x3f1u675</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Замах на Дональда Трампа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807823</id>
    <redirect title="Першы замах на Дональда Трампа" />
    <revision>
      <id>5141474</id>
      <timestamp>2026-05-14T09:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>DBatura перанёс старонку [[Замах на Дональда Трампа]] у [[Першы замах на Дональда Трампа]]: Ёсць і другі, у тым жа годзе</comment>
      <origin>5141474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="ft4xdys1i4tsdaed5jf7t8dcezpbm3s" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Першы замах на Дональда Трампа]]</text>
      <sha1>ft4xdys1i4tsdaed5jf7t8dcezpbm3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гадусол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807824</id>
    <revision>
      <id>5141485</id>
      <timestamp>2026-05-14T09:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siarhei V</username>
        <id>122587</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка</comment>
      <origin>5141485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6156" sha1="06q57ybcal758jed53le95vhrdqgcf0" xml:space="preserve">'''Гадусол'''— гэта другасны метабаліт і натуральны біялагічны сонцаахоўны сродак, які выпрацоўваецца ў арганізмах шматлікіх прадстаўнікоў жывёльнага свету. Сустракаецца ў марскіх [[Пазваночныя|пазваночных]] і беспазваночных, [[Земнаводныя|амфібіях]], [[Паўзуны|рэптыліях]] і ў пэўных відаў [[Птушкі|птушак]]. Злучэнне абараняе арганізм ад ўздзеяння ўльтрафіялетавага выпраменьвання і валодае прыкметнымі антыаксідантнымі ўласцівасцямі.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0960982223007637|аўтар=Marlen C. Rice, Jordan H. Little, Dale L. Forrister, Julane Machado, Nathan L. Clark, James A. Gagnon|загаловак=Gadusol is a maternally provided sunscreen that protects fish embryos from DNA damage|год=2023-08|выданне=Current Biology|том=33|выпуск=15|старонкі=3229–3237.e4|issn=0960-9822|doi=10.1016/j.cub.2023.06.012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://elifesciences.org/articles/05919|аўтар=Andrew R Osborn, Khaled H Almabruk, Garrett Holzwarth, Shumpei Asamizu, Jane LaDu, Kelsey M Kean, P Andrew Karplus, Robert L Tanguay, Alan T Bakalinsky, Taifo Mahmud|загаловак=De novo synthesis of a sunscreen compound in vertebrates|год=2015-05-12|мова=en|выданне=eLife|том=4|issn=2050-084X|doi=10.7554/eLife.05919}}&lt;/ref&gt;

== Будова і функцыі ==
Па сваёй хімічнай будове гадусол уяўляе сабой замешчаны [[цыклагексенон]] (вытворнае цыклагексан-1,3-дыёна). Злучэнне цесна звязана з сямействам мікаспарын-падобных амінакіслот (MAA) — групы спецыфічных метабалітаў, якія сінтэзуюцца пераважна бактэрыямі, грыбамі і водарасцямі дзеля выжывання ў асяроддзі з лішкам сонечнай радыяцыі.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Рэчыва выконвае сваю непасрэдную біялагічную функцыю дзякуючы працяглай структуры спалучаных двайных сувязей. З яе дапамогай малекула эфектыўна паглынае [[Ультрафіялетавае выпраменьванне|ўльтрафіялет]] і стварае фізічны бар'ер для радыяцыі, што дазваляе зберагчы біямалекулы клеткі ад разбурэння ці ўзнікнення мутацый. Праз тое, што рэчыва ўтрымліваецца на паверхні ікры, гадусол адыгрывае найважнейшую ролю ў забеспячэнні здаровага эмбрыянальнага развіцця малявак рыб.

== Гісторыя адкрыцця ==
Гэтае рэчыва было ўпершыню вылучана брытанскім даследчыкам Пітэрам Плакам разам з калегамі прыкладна ў 1980—1981 гадах з ікры атлантычнай траскі (па-лацінску ''Gadus morhua''). У гонар лацінскай родавай назвы гэтай рыбы (''Gadus'') рэчыва і атрымала сваю ўласную назву «Гадусол» (з даданнем хімічнага суфікса &quot;-ol&quot;, які паказвае на наяўнасць гідраксільных груп). Хутка яго знайшлі таксама і ў іншых марскіх рыб, апроч таго, у вачах ракаў-багамолаў, ікры марскіх вожыкаў, у тканінках марскіх губак і ў зародках жабраногіх ракападобных (арцеміі).

З-за хімічнага падабенства з мікаспарын-падобнымі злучэннямі навуковая супольнасць шмат гадоў лічыла, што рыбам для абароны ад сонца даводзіцца атрымліваць гэтае злучэнне знешнім чынам, напрыклад, спажываючы ежу (ці мікраарганізмы) разам з гэтым рэчывам. Але малекулярныя даследаванні 2015 года канчаткова даказалі наяўнасць у геноме марскіх насельнікаў двух генаў, якія адказваюць за самастойнае вырабленне дадзенага сонцаахоўнага кампанента непасрэдна рыбамі і птушкамі. Пры гэтым у млекакормячых (у тым ліку чалавека) падобная здольнасць адсутнічае.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666765723000625|аўтар=P. Gigena Carvalho, R. Isla Naveira, L. I. Granone, C. B. Mendive, A. E. Massa, M. S. Churio|загаловак=A comparative review of natural and synthetic UV filters: Gadusol and benzophenone-3 as representative examples|год=2023-10-01|выданне=Environmental Advances|том=13|старонкі=100404|issn=2666-7657|doi=10.1016/j.envadv.2023.100404}}&lt;/ref&gt;

Гіпатэтычна гэтае адкрыццё можа стаць магутным штуршком для навукоўцаў і фармацэўтыкі па маштабным сінтэзе гадусола дзеля вырабу новых экалагічна і біялагічна чыстых сонцаахоўных крэмаў.

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>06q57ybcal758jed53le95vhrdqgcf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141490</id>
      <parentid>5141485</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T09:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siarhei V</username>
        <id>122587</id>
      </contributor>
      <origin>5141490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6174" sha1="amykqqis1wfumoh7bp07bob3ksup5e1" xml:space="preserve">{{Рэчыва}}

'''Гадусол'''— гэта другасны метабаліт і натуральны біялагічны сонцаахоўны сродак, які выпрацоўваецца ў арганізмах шматлікіх прадстаўнікоў жывёльнага свету. Сустракаецца ў марскіх [[Пазваночныя|пазваночных]] і беспазваночных, [[Земнаводныя|амфібіях]], [[Паўзуны|рэптыліях]] і ў пэўных відаў [[Птушкі|птушак]]. Злучэнне абараняе арганізм ад ўздзеяння ўльтрафіялетавага выпраменьвання і валодае прыкметнымі антыаксідантнымі ўласцівасцямі.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0960982223007637|аўтар=Marlen C. Rice, Jordan H. Little, Dale L. Forrister, Julane Machado, Nathan L. Clark, James A. Gagnon|загаловак=Gadusol is a maternally provided sunscreen that protects fish embryos from DNA damage|год=2023-08|выданне=Current Biology|том=33|выпуск=15|старонкі=3229–3237.e4|issn=0960-9822|doi=10.1016/j.cub.2023.06.012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://elifesciences.org/articles/05919|аўтар=Andrew R Osborn, Khaled H Almabruk, Garrett Holzwarth, Shumpei Asamizu, Jane LaDu, Kelsey M Kean, P Andrew Karplus, Robert L Tanguay, Alan T Bakalinsky, Taifo Mahmud|загаловак=De novo synthesis of a sunscreen compound in vertebrates|год=2015-05-12|мова=en|выданне=eLife|том=4|issn=2050-084X|doi=10.7554/eLife.05919}}&lt;/ref&gt;

== Будова і функцыі ==
Па сваёй хімічнай будове гадусол уяўляе сабой замешчаны [[цыклагексенон]] (вытворнае цыклагексан-1,3-дыёна). Злучэнне цесна звязана з сямействам мікаспарын-падобных амінакіслот (MAA) — групы спецыфічных метабалітаў, якія сінтэзуюцца пераважна бактэрыямі, грыбамі і водарасцямі дзеля выжывання ў асяроддзі з лішкам сонечнай радыяцыі.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Рэчыва выконвае сваю непасрэдную біялагічную функцыю дзякуючы працяглай структуры спалучаных двайных сувязей. З яе дапамогай малекула эфектыўна паглынае [[Ультрафіялетавае выпраменьванне|ўльтрафіялет]] і стварае фізічны бар'ер для радыяцыі, што дазваляе зберагчы біямалекулы клеткі ад разбурэння ці ўзнікнення мутацый. Праз тое, што рэчыва ўтрымліваецца на паверхні ікры, гадусол адыгрывае найважнейшую ролю ў забеспячэнні здаровага эмбрыянальнага развіцця малявак рыб.

== Гісторыя адкрыцця ==
Гэтае рэчыва было ўпершыню вылучана брытанскім даследчыкам Пітэрам Плакам разам з калегамі прыкладна ў 1980—1981 гадах з ікры атлантычнай траскі (па-лацінску ''Gadus morhua''). У гонар лацінскай родавай назвы гэтай рыбы (''Gadus'') рэчыва і атрымала сваю ўласную назву «Гадусол» (з даданнем хімічнага суфікса &quot;-ol&quot;, які паказвае на наяўнасць гідраксільных груп). Хутка яго знайшлі таксама і ў іншых марскіх рыб, апроч таго, у вачах ракаў-багамолаў, ікры марскіх вожыкаў, у тканінках марскіх губак і ў зародках жабраногіх ракападобных (арцеміі).

З-за хімічнага падабенства з мікаспарын-падобнымі злучэннямі навуковая супольнасць шмат гадоў лічыла, што рыбам для абароны ад сонца даводзіцца атрымліваць гэтае злучэнне знешнім чынам, напрыклад, спажываючы ежу (ці мікраарганізмы) разам з гэтым рэчывам. Але малекулярныя даследаванні 2015 года канчаткова даказалі наяўнасць у геноме марскіх насельнікаў двух генаў, якія адказваюць за самастойнае вырабленне дадзенага сонцаахоўнага кампанента непасрэдна рыбамі і птушкамі. Пры гэтым у млекакормячых (у тым ліку чалавека) падобная здольнасць адсутнічае.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666765723000625|аўтар=P. Gigena Carvalho, R. Isla Naveira, L. I. Granone, C. B. Mendive, A. E. Massa, M. S. Churio|загаловак=A comparative review of natural and synthetic UV filters: Gadusol and benzophenone-3 as representative examples|год=2023-10-01|выданне=Environmental Advances|том=13|старонкі=100404|issn=2666-7657|doi=10.1016/j.envadv.2023.100404}}&lt;/ref&gt;

Гіпатэтычна гэтае адкрыццё можа стаць магутным штуршком для навукоўцаў і фармацэўтыкі па маштабным сінтэзе гадусола дзеля вырабу новых экалагічна і біялагічна чыстых сонцаахоўных крэмаў.

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>amykqqis1wfumoh7bp07bob3ksup5e1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Павел Андрэеў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807825</id>
    <revision>
      <id>5141512</id>
      <timestamp>2026-05-14T10:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «&lt;noinclude&gt;{{цёзкі2|Андрэеў}} '''Павел Андрэеў''':&lt;/noinclude&gt; * [[Павел Аляксандравіч Андрэеў]] (нар. 1992) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. * [[Павел Захаравіч Андрэеў]] — савецкі оперны спявак &lt;noinclude&gt;{{Спіс цёзак-цёзак}}&lt;/noinclude&gt;»</comment>
      <origin>5141512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="376" sha1="e6oc5hx49k9ezn8yilx45ge0mehb53j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{цёзкі2|Андрэеў}}
'''Павел Андрэеў''':&lt;/noinclude&gt;
* [[Павел Аляксандравіч Андрэеў]] (нар. 1992) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].
* [[Павел Захаравіч Андрэеў]] — савецкі оперны спявак
&lt;noinclude&gt;{{Спіс цёзак-цёзак}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6oc5hx49k9ezn8yilx45ge0mehb53j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Павел Аляксандравіч Андрэеў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807826</id>
    <revision>
      <id>5141524</id>
      <timestamp>2026-05-14T11:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Гандбаліст2}} '''Павел Аляксандравіч Андрэеў''' ({{lang-ru|Павел Александрович Андреев}}; нар. {{ДН|19|7|1992}}, [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].  == Клубная кар’ера == {{зноскі}}  == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}}  {{DEFAULTSORT:Андрэеў Павел Алякс...»</comment>
      <origin>5141524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="620" sha1="nv908yhfeanplmay9s1tktfstrgrkcj" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
'''Павел Аляксандравіч Андрэеў''' ({{lang-ru|Павел Александрович Андреев}}; нар. {{ДН|19|7|1992}}, [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].

== Клубная кар’ера ==
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Андрэеў Павел Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]]</text>
      <sha1>nv908yhfeanplmay9s1tktfstrgrkcj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141527</id>
      <parentid>5141524</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5141527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="ls0rk8f4h4gf83cvs8byxikgmq2ge14" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
'''Павел Аляксандравіч Андрэеў''' ({{lang-ru|Павел Александрович Андреев}}; нар. {{ДН|19|7|1992}}, [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].

== Клубная кар’ера ==
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://www.eurohandball.com/en/player/SJyOux-Qd4EA2BuvYSwIgw/Pavel-Andreev/ Andreev, PAVEL]
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Андрэеў Павел Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]]</text>
      <sha1>ls0rk8f4h4gf83cvs8byxikgmq2ge14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5141533</id>
      <parentid>5141527</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5141533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="83jvvba6j1wlqyar6r9n6nu01w4u5vk" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
'''Павел Аляксандравіч Андрэеў''' ({{lang-ru|Павел Александрович Андреев}}; нар. {{ДН|19|7|1992}}, [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]].

== Клубная кар’ера ==
Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу і гандболам пачынаў займацца ва Прыморскай СДЮСШАР. У раннім узросце перабраўся ва сістэму «Чахоўскіх Мядзведзяў», дзе выступаў за моладзевую каманду, а потым — за асноўную. Пад пачаткам Уладзіміра Максімава дзевяць раз выйграваў чэмпіянат Расіі і шэсць — Кубак краіны. Двойчы прызнаваўся лепшым абаронцам Суперлігі, рэгулярна ўваходзіў у лік лідараў па дакладнасці кідкоў з гульні, блоках і перахопах. Мае досвед у Лізе чэмпіёнаў і Еўрапейскай лізе, ездзіў са зборнай на чэмпіянат Еўропы 2020 года і 2022 года, а таксама чэмпіянат свету 2021 года.

Летам 2022 года падпісаў кантракт з [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://www.eurohandball.com/en/player/SJyOux-Qd4EA2BuvYSwIgw/Pavel-Andreev/ Andreev, PAVEL]
* [https://meshkovbrest.by/pavel-andrevv Павел Андреев]
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Андрэеў Павел Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]]</text>
      <sha1>83jvvba6j1wlqyar6r9n6nu01w4u5vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дылер (фільм, 1996)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807827</id>
    <redirect title="Пушар (фільм, 1996)" />
    <revision>
      <id>5141542</id>
      <timestamp>2026-05-14T11:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Пушар (фільм, 1996)]]</comment>
      <origin>5141542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="92x5og1apknib0mmru2x5hwhayh2cpb" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Пушар (фільм, 1996)]]</text>
      <sha1>92x5og1apknib0mmru2x5hwhayh2cpb</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>