Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 1449 5141800 4879924 2026-05-15T06:38:51Z SnegBrat120 124565 5141800 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = |спыненне публікацый = |заснавальнікі = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = |штат = |палітычна = |мова = |перыядычнасць = |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = |ISSN = |вэб-сайт = }} '''«Беларуская газета»''' — неафіцыйны орган [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]], які легальна выдаваўся ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]] ў [[Вільня|Вільні]] з [[8 чэрвеня]] [[1933]] да [[30 студзеня]] [[1934]], у час т. зв. «жэста ўзаемапавагі» польскіх улад да СССР пасля падпісання ў [[1932]] годзе [[Дагавор аб ненападзе паміж Польшчай і Савецкім Саюзам|пакта аб ненападзе]], калі часова на землях Заходняй Беларусі крыху аслаб тэрор. Рэдактар-выдавец [[А. Карповіч]], кіраўнікі — прадстаўнікі [[ЦК КПЗБ]] [[Якуб Герасімавіч Міско|Я. Міско]] (падп. псеўданім «Лазар», да № 6), [[Валянцін Паўлавіч Таўлай|В. Таўлай]] («Васіль»), [[А. Зубовіч]] («Юрка»), [[В. Эпштэйн]] («Даніла»), [[С. Бергман]]. Прапагандавала [[сацыялізм]], [[уз'яднанне Заходняй Беларусі з БССР]], выступала супраць фашызацыі грамадскага жыцця ў Польшчы, нацыянальнага ўціску, крытыкавала палітыку і дзейнасць [[Беларуская санацыя|беларускай санацыі]], [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1917)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]] і іншых партый і груповак. Актыўна абараняла інтарэсы працоўных Заходняй Беларусі, пісала пра бяспраўе ў Вільні, забастоўкі беластоцкіх тэкстыльшчыкаў, работу [[Таварыства беларускай школы]] і інш. Вялікую ўвагу аддавала пытанням міжнароднага жыцця, выкрывала [[нацызм]] (арт. «У краіне свастыкі», «Гітлер — Еўропа — Мы»), шырока асвятляла судовы працэс над [[Георгі Міхайлаў Дзімітроў|Г. Дзімітро]]вым. У нумарах 8 і 10 мела літаратурныя старонкі. Друкавала творы [[Міхась Васілёк|М. Васілька]], [[Пятрусь Граніт|П. Граніта]], [[Францішак Грышкевіч|Ф. Грышкевіча]], [[Алесь Дубровіч|А. Дубровіча]], [[Мікола Засім|М. Засіма]], [[Анатоль Іверс|А. Іверса]], В. Канцавога, [[Піліп Сямёнавіч Пестрак|П. Пестрака]], П. Радзюка, [[Максім Танк|М. Танка]], [[Валянцін Паўлавіч Таўлай|В. Таўлая]], [[Янка Чабор|Я. Чабора]], [[Міхась Явар|М. Явара]] і інш. Па ініцыятыве рэдакцыі газета [[10 снежня]] [[1932]] у Вільні быў скліканы нелегальны з'езд заходнебеларускіх пісьменнікаў, на якім створаны [[Літаратурны фронт сялянска-рабочых пісьменнікаў Заходняй Беларусі]]. Разам з тым, у асобных матэрыялах (арт. «Адкрытымі вачыма», 19 студзеня 1934, і інш.), слепа верачы інструкцыям з-за савецкага кардону, апалагетычна ўслаўляючы «шчаслівае» жыццё беларусаў у БССР, «пільную» рэвалюцыйную дзейнасць камуністычнай партыі, «Беларуская газета» скочвалася на артадаксальна-бальшавіцкія пазіцыі, займалася па сутнасці паклёпам на грамадска-палітычных і культурных дзеячаў Заходняй Беларусі [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|I. Дварчаніна]], [[Рыгор Раманавіч Шырма|Р. Шырму]], [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|С. Рак-Міхайлоўскага]], [[Пятро Васільевіч Мятла|П. Мятлу]], А. Гаўрылюка, [[Павел Пятровіч Валошын|П. Валошына]], [[Максім Тарасавіч Бурсевіч|М. Бурсевіча]], [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. Кахановіча]] і інш., на некаторыя грамадскія арганізацыі, напрыклад, ТБШ, якое быццам бы пэўныя сілы спрабавалі «ўцягнуць... на шлях супрацоўніцтва з паланізатарскімі арганізацыямі». Асобныя нумары і артыкулы газеты канфіскоўваліся ўладамі Польшчы. На 17-м нумары забаронена. Найбольш актыўныя супрацоўнікі газеты Дубровіч, Карповіч, Міско, Таўлай, Чабор арыштаваны і пасля 2-гадовага следства засуджаны. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|«Беларуская газета»|аўтар=[[ І. У. Саламевіч|Саламевіч І. У.]]|с=370}} == Спасылкі == * {{elibrary.mab.lt|2308|Беларуская газэта}} * [https://www.academia.edu/114857351/%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8D%D1%81_1936_%D0%B3_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B2%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D1%96 Судовы працэс 1936 г. па справе 'Беларускай газеты', 'Асвы', 'Літаратурнай старонкі'] [[Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Камуністычная партыя Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:1933 год у Вільні]] 4bvpxk8k27npsju5koyh5bv30qiy48g 0 2752 5141621 4835881 2026-05-14T16:58:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141621 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва =Рэспубліка Сінгапур |Арыгінальная назва =Republic of Singapore <br />Republik Singapura <br />新加坡共和国 <br />சிங்கப்பூர் குடியரசு |Родны склон =Сінгапура |Сцяг =Flag of Singapore.svg |Герб =Coat of arms of Singapore.svg |Замест герба = |Дэвіз =Majulah Singapura<br />(Наперад, Сінгапур) |Назва гімна =Majulah Singapura |Аўдыё = |Форма праўлення =[[Парламенцкая рэспубліка]] з [[Аднапартыйная сістэма|аднапартыйнай сістэмай]] |Дзяржаўная рэлігія = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце =LocationSingapore2.png |На карце2 =Singapore be.png |Мовы =[[Англійская мова|англійская]], [[кітайская мова|кітайская]], [[малайская мова|малайская]], [[тамільская мова|тамільская]] |Заснавана = |Дата незалежнасці =[[9 жніўня]] [[1965]] |Незалежнасць ад =[[Малайзія|Малайзіі]] |Сталіца =Сінгапур |Найбуйнейшыя гарады = |Пасады кіраўнікоў =[[Прэзідэнт Сінгапура|Прэзідэнт]]<br />[[прэм'ер-міністр Сінгапура|Прэм'ер-міністр]] |Кіраўнікі =[[Халіма Якоб‏]]<br />[[Лі Сянь Лун]] |Месца па плошчы =175 |Плошча =719,9 |Працэнт вады =1,444 |Этнахаронім = |Месца па насельніцтву =113 |Насельніцтва =5 612 300<ref>{{Cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |title=Архіўная копія |access-date=24 жніўня 2018 |archive-date=26 ліпеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |url-status=dead }}</ref> |Год ацэнкі = 2017 |Насельніцтва па перапісу= |Год перапісу =2008 |Шчыльнасць насельніцтва =7796 |Месца па шчыльнасці =3 |ВУП (намінал) = 349,569 млрд |Год разліку ВУП = 2018 |Месца па ВУП = 41 |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 5 |ВУП (ППЗ) = 554,965 млрд |Год разліку ВУП (ППЗ)= 2018 |Месца па ВУП (ППЗ) = 39 |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= 98 014 |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= 3 |ІРЧП = 0,925<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf</ref> (вельмі высокі) |Год разліку ІРЧП = 2015 |Месца па ІРЧП = 5 |Узровень ІРЧП = |Авіякампанія = |Валюта =[[Сінгапурскі долар]] (SGD) |Дамен =[[.sg]] |ISO = |Тэлефонны код =65 |Часавы пояс =+8 |Заўвагі = <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* --> }} '''Сінгапур''' — краіна ў [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]], каля паўднёвага краю [[Малайскі паўвостраў|Малайскага паўвострава]], у 137 км на поўнач ад экватара. [[Астраўная дзяржава]]-горад, аддзеленая ад [[Малайзія|Малайзіі]] пралівам Джахор, а ад [[Інданезія|Інданезіі]] — [[Сінгапурскі праліў|Сінгапурскім пралівам]], складаецца з 63 астравоў. Большасць зямель меліяравана, новыя тэрыторыі адваёўваюцца ў мора; некранутай прыроды амаль не засталося, пры гэтым палова краіны пакрыта зелянінай. Сінгапур з’яўляецца унітарнай аднапартыйнай парламенцкай рэспублікай з Вэстмінстэрскай сістэмай аднапалатнага парламента. [[Партыя народнага дзеяння]] (PAP) выйграла ўсе выбары з [[1959]] года. Прававая сістэма Сінгапура мае свае фонды ў англійскай сістэме агульнага права, але са змяненнямі. Дэмакратыя і правы чалавека тут моцна парушаюцца. Так, у рэйтынгу свабоды прэсы у 2018 Сінгапур аказаўся паміж [[Эфіопія]]й і [[Свазіленд]]ам, трохі вышэй за Беларусь.<ref>https://rsf.org/en/ranking/2018 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200610224246/https://rsf.org/en/ranking/2018 |date=10 чэрвеня 2020 }}</ref> Насельніцтва краіны складае 5,8 млн чалавек, з якіх 3,9 млн нарадзіліся тут і з’яўляюцца грамадзянамі. Імігранты пераважна кітайскага, малайскага і індыйскага паходжання. Краіна высокаўрбанізаваная, 100 % жыхароў — гараджане. У Сінгапуры 4 дзяржаўныя мовы: англійская (першая і афіцыйная), малайская, [[Тамільская мова|тамільская]] і кітайская. Большасць сінгапурцаў двухмоўныя. Заселены ў [[II стагоддзе|II стагоддзі]] нашай эры, Сінгапур быў часткай розных мясцовых імперый. Сучасны Сінгапур быў заснаваны як гандлёвы цэнтр [[Брытанская Ост-Індская кампанія|Ост-Індскай кампаніі]] сэра [[Стэмфард Рафлз|Стэмфарда Рафлза]] ў 1819. Сінгапур аб’яднаўся з іншымі былымі брытанскімі тэрыторыямі для фарміравання [[Малайзія|Малайзіі]] ў [[1963]] годзе, аднак стаў цалкам незалежнай дзяржавай праз два гады пасля аддзялення ад Малайзіі. З тых часоў горад-дзяржава, зрабіўшы краевугольным камянём знешні гандаль і якасную працоўную сілу, дэманстравала значны эканамічны рост, стаўшы адным з чатырох так званых [[Азіяцкія тыгры|азіяцкіх тыграў]]. Цягам жыцця аднаго пакалення пад кіраўніцтвам [[Лі Куан Ю]] Сінгапур здзейсніў рывок з трэцяга свету ў лік развітых краін. Сённяшні Сінгапур — сусветны транспартны, гандлёвы, фінансавы, адукацыйны, інавацыйны, тэнналагічны, лагістычны, прамысловы хаб. Гэта трэці вядучы сусветны фінансавы цэнтр, другі па велічыні ў свеце па колькасці [[казіно]] і рынку азартных гульняў, і трэці па велічыні ў свеце нафтаперапрацоўчы цэнтр. Порт Сінгапура з’яўляецца адным з пяці самых ажыўленых партоў у свеце; аэрапорт Чангі — адзін з самых сучасных аэрапортаў, а нацыянальны перавозчык Singapore Airlines у 2018 прызнаны лепшымі авіялініямі свету. Сінгапур з’яўляецца лідарам шматлікіх сацыяльна-эканамічных рэйтынгаў, пачынаючы з трэцяга месца па душавым ВУП. Некалькі гадоў запар Сінгапур прызнаецца самай тэхналагічна падрыхтаванай нацыяй свету.<ref>{{Cite web |url=http://reports.weforum.org/global-information-technology-report-2016/ |title=Архіўная копія |access-date=27 жніўня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180917101751/http://reports.weforum.org/global-information-technology-report-2016/ |archivedate=17 верасня 2018 |url-status=dead }}</ref> [[Сусветны банк]] адзначае, што Сінгапур — адна з найзручнейшых для вядзення бізнесу краін. Што тычыцца Сінгапура як горада, то ён прызнаны самым бяспечным і адным з найпрыгажэйшых гарадоў свету. Сінгапур з’яўляецца сябрам [[АСЕАН]], [[Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва|АЦЭС]] (у Сінгапуры знаходзіцца штаб-кватэра арганізацыі), [[Садружнасць нацый|Садружнасці нацый]], [[Рух недалучэння|Руху недалучэння]]. Сінгапурскі пашпарт дазваляе яго ўладальнікам наведаць 188 краін без візы — найлепшы у свеце паказчык пасля Германіі. == Этымалогія == Назва паходзіць ад двух [[санскрыт|санскрыцкіх]] словаў: ''singa'' (леў) і ''pura'' (горад), і часам Сінгапур называюць ''Горадам Ільва''. == Геаграфія == {{main|Геаграфія Сінгапура}} [[Файл:Johor–Singapore Causeway.jpg|thumb|left|Дамба Джахор-Сінгапур]] Краіна Сінгапур размяшчаецца на востраве Сінгапур (малайская назва — Пулау Уджонг) разам з групай невялікіх прылеглых астравоў, найбольш значнымі з якіх з’яўляюцца астравы [[Джуронг]], [[Пулаў Тэконг]], [[Пулаў Убін]] і [[Сентоса]]. Плошча Сінгапура складае 721,5 км² (2018 год), яна паступова павялічваецца дзякуючы праграме намыву тэрыторыі, якая дзейнічае з 1960-х гадоў, павялічваецца і колькасць астравоў — цяпер іх 63. Агульны прырост тэрыторыі з пачатку рэалізацыі праграмы склаў 23 %, да 2030 года плануецца прыдбаць яшчэ 45 км² новай зямлі. З іншага боку, некаторыя праекты прыводзяць да зліцця дробных астравоў, гэткім чынам з 7 малых выспачак быў створаны востраў Джуронг. [[Файл:Marina Bay Sands, Singapore, at night - 20140608.jpg|thumb|Marina Bay Sands, Сінгапур]] Сінгапур знаходзіцца ў 137 км на поўнач ад экватара, што адпавядае 1 з лішкам градусу пн.ш. Востраў Сінгапур аддзелены ад паўвострава [[Малака (паўвостраў) |Малака]] пралівам [[Джахор]] шырынёй ледзь больш за 1 км. Берагі праліва злучаны насыпам у паўночнай частцы вострава і мостам у заходняй. На поўдні Сінгапур амываецца цёплымі водамі [[Малакскі заліў|Малакскага]] і [[Сінгапурскі заліў|Сінгапурскага]] праліваў, якія злучаюць [[Андаманскае мора]] з [[Паўднёвакітайскае мора|Паўднёвакітайскім]], па моры дзяржава мяжуе з астравамі Рыау, што належаць Інданезіі. Большасць астравоў атачаюць каралавыя рыфы. Геалагічную аснову вострава Сінгапур складаць магматычныя скальныя пароды. У сейсмічных адносінах Сінгапур даволі спакойны, паколькі бліжэйшыя тэктанічныя разломы (Суматранскі і Сунда) праходзяць на бяспечнай адлегласці і землятрусы толькі «гайдаюць», але не разбураюць горад. Вышэйшы пункт вострава — узгорак Букіт-Цімах — мае вышыню 163,6 м над узроўнем мора. Клімат тэрыторыі экватарыяльны, вільготны, з высокімі тэмпературамі на працягу ўсяго года. Сярэдняя гадавая тэмпература 26&nbsp;°C, а розніца тэмператур самага халоднага (студзень) і самага цёплага (травень) месяцаў не перавышае 1&nbsp;°C. Сярэдняя гадавая сума ападкаў 2400 мм, размеркаваны яны раўнамерна цягам году (каля 150 мм за месяц), зрэшты, лістапад-студзень за кошт мусонаў удвая вільгатнейшыя. {{Клімат горада |Горад_род=Сінгапура |Крыніца=[http://pogoda.ru.net/climate2/48698.htm Надвор'е і клімат], [http://svali.ru/catalog~81~48698~index.htm Турыстычны партал] | Сту_сяр=26.5 | Сту_сяр_апад=248 | Лют_сяр=27.1 | Лют_сяр_апад=119 | Сак_сяр=27.6 | Сак_сяр_апад=186 | Кра_сяр=28 | Кра_сяр_апад=170 | Май_сяр=28.3 | Май_сяр_апад=178 | Чэр_сяр=28.3 | Чэр_сяр_апад=141 | Ліп_сяр=27.9 | Ліп_сяр_апад=174 | Жні_сяр=27.9 | Жні_сяр_апад=165 | Вер_сяр=27.8 | Вер_сяр_апад=153 | Кас_сяр=27.7 | Кас_сяр_апад=159 | Ліс_сяр=27 | Ліс_сяр_апад=282 | Сне_сяр=26.5 | Сне_сяр_апад=332 | Год_сяр=27.6 | Год_сяр_апад=2307 | Сту_сяр_мін=24.3 | Сту_сяр_макс=29.9 | Лют_сяр_мін=24.7 | Лют_сяр_макс=31 | Сак_сяр_мін=25 | Сак_сяр_макс=31.4 | Кра_сяр_мін=25.4 | Кра_сяр_макс=31.7 | Май_сяр_мін=25.8 | Май_сяр_макс=31.7 | Чэр_сяр_мін=25.7 | Чэр_сяр_макс=31.5 | Ліп_сяр_мін=25.2 | Ліп_сяр_макс=31 | Жні_сяр_мін=25.2 | Жні_сяр_макс=31.1 | Вер_сяр_мін=24.9 | Вер_сяр_макс=31.1 | Кас_сяр_мін=24.8 | Кас_сяр_макс=31.4 | Ліс_сяр_мін=24.4 | Ліс_сяр_макс=30.8 | Сне_сяр_мін=24.1 | Сне_сяр_макс=30 | Год_сяр_мін=25 | Год_сяр_макс=31.1 | Сту_а_макс=33.5 | Сту_а_мін=21.6 | Лют_а_макс=35.2 | Лют_а_мін=21 | Сак_а_макс=36.1 | Сак_а_мін=20.2 | Кра_а_макс=35.1 | Кра_а_мін=21.4 | Май_а_макс=36.1 | Май_а_мін=21.8 | Чэр_а_макс=34.3 | Чэр_а_мін=21.5 | Ліп_а_макс=33.9 | Ліп_а_мін=20.5 | Жні_а_макс=34 | Жні_а_мін=21.1 | Вер_а_макс=34.6 | Вер_а_мін=21.2 | Кас_а_макс=34.6 | Кас_а_мін=21 | Ліс_а_макс=34.1 | Ліс_а_мін=20 | Сне_а_макс=33.9 | Сне_а_мін=20.5 | Год_а_макс=36.1 | Год_а_мін=20 | Сту_вада=26 | Лют_вада=27 | Сак_вада=29 | Кра_вада=30 | Май_вада=31 | Чэр_вада=31 | Ліп_вада=30 | Жні_вада=30 | Вер_вада=30 | Кас_вада=30 | Ліс_вада=28 | Сне_вада=27 | Год_вада=29 |}} Самая доўгая рака краіны (Селатар) мае даўжыню 16 км. [[Файл:Singapore Botanic Gardens Palm Valley.jpg|thumb|Пальмавая даліна ў Батанічным садзе Сінгапура]] Раней на востраве раслі вільготныя [[трапічныя лясы]], але цяпер першародныя лясы амаль цалкам знішчаныя з-за хуткага росту горада, следам знікла бадай што палова аўтэнтычнай флоры і фаўны. Тым не менш, зеляніны на востраве хапае: усцяж вуліц раскінулі свае шаты дрэвы, а на ўзгорку Букіт-Цімах арганізаваны вялікі запаведнік, што займае амаль 10 % вострава. На паўночным усходзе ў забалочанай мясцовасці Сунгей-Булах у 2002 годзе быў створаны запаведнік з мэтай аховы пералётных птушак. Далёка за межамі Паўднёва-Усходняй Азіі вядомы сінгапурскі батанічны сад — першы аб’ект [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] ЮНЕСКА ў Сінгапуры, адзін з трох увогуле і адзіны трапічны батанічны сад у гэтым пачэсным спісе. З непрыемных экалагічных з’яваў можна адзначыць прыток забруджанага тарфянымі пажарамі паветра з суседняй [[Суматра|Суматры]], што нярэдка здараецца ў ліпені-кастрычніку і завецца паўднёва-азіяцкай смугой. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Сінгапура}} Упершыню Сінгапуры згаданы ў [[кітай]]скіх хроніках яшчэ [[3 стагоддзе|III ст.н.э.]]. У сярэднявеччы востраў Сінгапур быў аплотам малайска-інданезійскай імперыі [[Шрывіджая]], з цэнтрам на [[Суматра|Суматры]], і меў яванскую назву [[Тэмасек]]. Тэмасек нейкі час быў важным гандлёвым цэнтрам, але потым прыйшоў у заняпад. [[Файл:Sir stamford raffles statue singapore.jpg|thumb|Статуя сэра Стэмфарда Рафлза]] У [[15 стагоддзе|XV]]—[[16 стагоддзе|XVI стагоддзях]] Сінгапур уваходзіў у склад султаната [[Джахор]]. У часы [[Малайска-партугальская вайна|малайска-партугальскай вайны]] ў [[1613]] годзе Сінгапур падвергнуўся нападу з боку [[Партугалія|партугальскага]] войска, невялікае паселішча, што існавала ў той час, было спалена і востраў абязлюдзеў на два стагоддзі, працягваючы намінальна адносіцца да султаната Джахор. [[Файл:Lee Kuan Yew cropped.jpg|thumb|left|Лі Кван Ю, першы прэм’ер-міністр незалежнага Сінгапура]] У [[1819]] годзе сэр Рафлз, брытанскі губернатар Явы і прадстаўнік [[Брытанская Ост-Індыйская кампанія|Брытанскай Ост-Індыйскай кампаніі]], заключыў дагавор з султанам Джахора аб стварэнні ў Сінгапуры гандлёвай зоны з дазволам іміграцыі розных этнічных груп. Рафлз заснаваў тут факторыю Сінгапур. Англічане надавалі востраву вялікае значэнне як важнаму пункту на шляху да Кітая, і неўзабаве вакол факторыі вырас горад — адзін з найбольшых цэнтраў Паўднёва-Усходняй Азіі. Пасля крушэння кампаніі Рафлза у [[1859]] годзе Сінгапур быў далучаны да [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]] — калоніі [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] [[Японія]] захапіла Малайзію і перамагла ў бітве пры Сінгапуры, калі непадрыхтаванае англійскае войска не здолела аказаць супраціў, нягледзячы на сваю значную колькасную перавагу, [[15 лютага]] [[1942]] года Сінгапур перайшоў пад уладу Японіі да самага паражэння краіны ўзыходзячага сонца ў верасні [[1945]] года. У [[1959]] годзе Сінгапур стаў самакіруючайся дзяржавай у складзе Брытанскай імперыі, пасля выбараў пасаду прэм’ер-міністра заняў [[Лі Куан Ю]]. У [[1963]] годзе па выніках рэферандуму краіна ўвайшла ў склад [[Малазія|Малазійскай Федэрацыі]] разам з [[Малая|Малаем]], [[Сабах]]ам і [[Саравак]]ам. Аднак [[7 жніўня]] [[1965]] года ў выніку канфлікту Сінгапур быў выключаны са складу Малайзіі і праз два дні абвясціў аб незалежнасці. Урад Партыі народнага дзеяння (ПНД), напачатку на чале з прэм’ер-міністрам [[Лі Куан Ю]], з лістапада [[1990]] г. — [[Го Чок Тонгам]], ажыццяўляў палітыку прыцягнення замежнага капіталу і развіцця рыначнай эканомікі, што прывяло да хуткага эканамічнага росту Сінгапура і ператварэння яго да пачатку 1990-х гадоў у адну з найбольш развітых краін Азіі. == Дзяржаўны лад і палітыка == {{main|Дзяржаўны лад Сінгапура}} Сінгапур — рэспубліка з парламенцкай формай праўлення. Член брытанскай [[Садружнасць нацый|Садружнасці]]. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, які выбіраецца на прамых усеагульных выбарах тэрмінам на 6 гадоў. Пасада прэзідэнта з’яўляецца ў большай ступені цырыманіяльнай, хоць змены канстытуцыі 1991 года пашырылі спіс вета, якія можа накласці прэзідэнт. Заканадаўчую ўладу ажыццяўляе аднапалатны парламент, які выбіраецца на 5 гадоў. Выканаўчая ўлада належыць ураду на чале з прэм’ер-міністрам. З 2004 года пасаду займае [[Лі Сяньлун]], сын першага прэм’ера Лі Куан Ю. Ён з’яўляецца ўсяго трэцім кіраўніком Сінгапура за 60-гадовую гісторыю і паслядоўна працягвае палітыку папярэднікаў. Сінгапур застаецца аўтарытарнай дзяржавай, займаючы апошнія месцы ў рэйтынгах розных свабодаў (слова, друку…). === Знешняя палітыка Сінгапура === {{main|Знешняя палітыка Сінгапура}} Сінгапур падтрымлівае дыпламатычныя адносіны з 186 краінамі свету<ref>{{cite web | title = Singapore Missions Worldwide | publisher = Ministry of Foreign Affairs, Singapore | date = 10 August 2012 | url = http://notesapp.internet.gov.sg/mfa/dipcon/dipcon.nsf/SMAgent | accessdate = 18 студзеня 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070410090429/http://notesapp.internet.gov.sg/mfa/dipcon/dipcon.nsf/SMAgent | archivedate = 10 красавіка 2007 | url-status = dead }}</ref>, хоць у многіх з іх няма яго амбасадаў. Прадстаўніцтва Сінгапура знаходзяцца ў Брунеі, Камбоджы, КНР, Індыі, Ізраілі, Японіі, Паўднёвай Карэі, Лаосе, Малайзіі, М’янме, Філіпінах, Саудаўскай Аравіі, Тайландзе і В’етнаме. У пасольстве Паўночнай Карэі працуюць сінгапурцы. Палітыку адрознівае абарончая дактрына (у адпаведнасці з геаграфічным становішчам), недавер з боку Малайзіі і Інданезіі па гістарычных прычынах і ўспрыманне Сінгапура «маленькай чырвоным плямай ў моры зеляніны», паводле словах прэзідэнта Інданезіі, Бухарудзіна Юсуфа Хабіба<ref name="autogenerated1">{{cite news | title = President unhappy with Singapore, says AWSJ |date=5 August 1998 | publisher = [[The Straits Times]]}}</ref>. Паводле відавочных прычын, найбольш важнымі з’яўляюцца адносіны з Інданезіяй і Малайзіяй, нягледзячы на цяжкае аддзяленне ад другой і інданезійска-малайзійскую канфрантацыю 1963—1966 гадоў, дзе Інданезія выступала супраць стварэння Малайзіі. Сінгапур мае добрыя адносіны са Злучаным Каралеўствам, з якім заключыў Пяць абарончых дамоваў (таксама з Малайзіяй, Аўстраліяй і Новай Зеландыяй). Добрыя адносіны падтрымліваюцца і са Злучанымі Штатамі Амерыкі: ЗША разглядаюцца як стабілізуючая сіла ў процівагу рэгіянальным дзяржавам. Сінгапур з’яўляецца прыхільнікам канцэпцыі паўднёва-ўсходнеазіяцкага рэгіяналізму і грае актыўную ролю ў Асацыяцыі Паўднёва-Усходняй Азіі (АСЕАН) як заснавальнік гэтай арганізацыі. З’яўляецца членам форуму Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва (АЦЭС), сакратарыят якога знаходзіцца ў Сінгапуры. З’яўляецца сябрам Брытанскай Садружнасці і Руху недалучэння. === Адносіны з Беларуссю === 21 сакавіка 2013 упершыню ў гісторыі з прэзідэнтам Сінгапура сустрэўся Аляксандр Лукашэнка. Беларускі лідар адзначыў, што «Сінгапур з’яўляецца ідэальнай пляцоўкай для прасоўвання беларускай прадукцыі ў Азіяцка-Ціхаакіянскі рэгіён».<ref>http://www.belta.by/president/view/belarus-i-singapur-imejut-vzaimnyj-interes-k-vystraivaniju-polnomasshtabnyh-otnoshenij-10538-2013</ref>. У Сінгапуры ўжо функцыянуе офіс ЗАТ «Беларуская калійная кампанія», праз які забяспечваюцца пастаўкі калійных угнаенняў з Беларусі ў Паўднёва-Усходнюю Азію на сотні мільёнаў даляраў штогод. == Адміністрацыйны падзел == [[Файл:Singapore Planning Regions.png|thumb|Рэгіёны Сінгапура]] Сінгапур падзелены на 5 рэгіёнаў і 55 раёнаў: # [[Цэнтральны рэгіён, Сінгапур|Цэнтральны рэгіён]] # [[Паўночны рэгіён, Сінгапур|Паўночны рэгіён]] # [[Паўночна-Усходні рэгіён, Сінгапур|Паўночна-Усходні рэгіён]] # [[Усходні рэгіён, Сінгапур|Усходні рэгіён]] # [[Заходні рэгіён, Сінгапур|Заходні рэгіён]]. == Насельніцтва == {{main|Насельніцтва Сінгапура}} [[Файл:Population pyramid of Singapore 2016.png|thumb|Полава-ўзроставая піраміда, 2016]] Абсалютная большасць сінгапурцаў жывуць на востраве Сінгапур, на астатніх астравах пастаянна пражываюць ўсяго некалькі тысяч чалавек. Не маючы ні сельскай, ні прыроднай мясцовасці, Сінгапур з’яўляецца адной з самых шчыльназаселеных краін свету, саступаючы толькі [[Манака]], і максімальны ўзровень урбанізацыі — 100 %. З-за недахопу зямлі ў Сінгапуры, у адрозненне ад іншых развітых краін, не атрымала развіцця катэджная забудова. 80 % насельніцтва жывуць у шматпавярховых дамах. У Сінгапуры з часу набыцця незалежнасці назіраецца няўхільны і хуткі прырост насельніцтва. У 2017 лічба прыросту склала 1,82 %, і пасля гэтай амаль што «афрыканскай» лічбы будзе дзіўна пачуць, што [[сумарны каэфіцыент нараджальнасці|на адну жанчыну]] сярод грамадзян Сінгапура прыходзіцца ўсяго 0,8 дзіцяці (апошняе месца ў свеце). Справа ў тым, што больш чым на дзве траціны прырост забяспечаны міграцыйным прытокам. Каля 43 % сучаснага насельніцтва краіны нарадзіліся за мяжою. Таксама ў Сінгапуры адзін з самых нізкіх у свеце паказчыкаў смяротнасці (3,5 на тысячу), што звязана з перавагай насельніцтва ў працаздольным узросце і высокай працягласцю жыцця (85 гадоў, трэцяе месца ў свеце). Узрост сярэднестатыстычнага сінгапурца — 34,6 гадоў. Насельніцтва краіны вельмі разнастайнае ў этнічным плане. Паводле перапісу 2002 года, этнічны склад: * [[кітайцы]] — 76,8 % * [[малайцы]] — 13,9 % (сюды адносяцца і малайцы, і інданезійцы) * [[індусы]] — 7,9 % (пакістанцы, індыйцы, бангладэшцы, шры-ланкійцы) * іншыя — 1,4 %. Паводле апытання аб мове, на якой сінгапурцы размаўляюць дома (2015), на першым месцы — кітайская (34,9 % на мандарынскай кітайскай, 12,2 — на іншых гаворках), на другім — англійская (35 %), на трэцім малайская (10 %), на чацвёртым — тамільская (3,3 %). Усе чатыры самыя папулярныя мовы ў Сінгапуры з’яўляюцца афіцыйнымі.<ref name="cia.gov">https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/sn.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190412030648/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/sn.html |date=12 красавіка 2019 }}</ref> Размоўная англійская моцна адрозніваецца ад літаратурнай і мае назву «сінгліш» (ад singapore english). Гэтая лінгвістычная з’ява не ўхваляецца ўрадам. [[Файл:Grand Buddha Tooth Relic Temple Singapore.jpeg|thumb|Будысцкі храм і музей у сэрцы Чанатауна]] [[рэлігія|Рэлігійны]] склад насельніцтва (дадзеныя на 2015) таксама разнастайны: * [[будызм|будысты]] — 33,2 % * [[хрысціянства|хрысціяне]] — 18,8 % * [[атэізм|атэісты]] — 18,5 % * [[іслам|мусульмане]] — 13,9 % * [[тааізм|тааісты]] — 10 % * [[індуізм|індуісты]] — 5 % * іншыя — 1,6 %. Доля будыстаў у ХХІ ст. паступова скарачаецца, вага хрысціян і атэістаў узрастае. Pew Research Center назваў краіну самай канфесійна-стракатай нацыяй. Пасля нацыянальных канфліктаў 1960-х гадоў урад стаў больш уважліва ставіцца да міжнацыянальных праблемаў і абвясціў прынцып гармоніі, якому падпарадкоўваюцца сістэма [[адукацыя|адукацыі]], жыллёвая сфера, [[войска]] і іншыя дзяржаўныя ўстановы. З 1970-х гадоў міжнацыянальныя канфлікты спыніліся. У мэтах садзейнічання сацыяльнай згуртаванасці 21 ліпеня штогод святкуецца Дзень расавай гармоніі. == Эканоміка == {{main|Эканоміка Сінгапура}} [[Файл:View of MBS from the gardens (8026531707).jpg|thumb|Гатэль Marina Bay Sands]] Пасля набыцця незалежнасці ў 1965 годзе пазбаўлены рэсурсаў Сінгапур зрабіў стаўку на кваліфікаваныя кадры, замежныя інвестыцыі, экспарт і зручнасць геаграфічнага становішча — і эканоміка дзяржавы-вострава адразу пайшла ўгoру. Разам з [[Ганконг]]ам, [[Тайвань|Тайванем]] і [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвай Карэяй]] Сінгапур быў аднесены да ліку [[Азіяцкія тыгры|Азіяцкіх тыграў]], але «горад ільва» здолеў апярэдзіць астатнюю тройку, дэманструючы ў 1965—1995 штогадовы прырост ВУП у 6 %. У ХХI ст., хоць тэмпы росту эканомікі крыху запаволіліся, Сінгапур застаецца верным сабе ў сваім паспяховым развіцці. Нават крызісны 2009 выклікаў рэцэсію ўсяго ў −0,6 %, а ўсе 2010-я ВУП расце на 2-4 % штогод. Змяншэнне тэмпаў росту эканомікі тлумачыцца тым, што Сінгапур увайшоў у групу развітых краін і ў пэўным сэнсе дарос да «эканамічнай столі». Праблема, якая чакае эканоміку вострава, — непазбежнае старэнне насельніцтва. Дынамічная, арыентаваная на экспарт, рынкавая эканоміка Сінгапура надзіва адкрытая і свабодная ад карупцыі. Нізкія падаткі, стабільныя цэны і неймаверны душавы ВУП — усё гэта прыцягвае глабальных інвестараў, у першую чаргу, да сваіх сектараў высакатэхналагічнай прамысловасці і фінансавых паслуг. Узровень беспрацоўя вельмі нізкі (2,2 % у 2017)<ref name="cia.gov"/>. Эканоміка моцна залежыць ад [[сфера паслуг|сферы паслуг]], доля якой у ВУП складае 75,2 % (2017), прамысловасць — 24,8 %.<ref name="cia.gov"/> Высакатэхналагічная прамысловасць стварае большую частку сінгапурскага экспарту: гэта найноўшая электроніка, медыцынскае і аптычнае абсталяванне, лекі, нафтапрадукты, прадукцыя хімічнай прамысловасці.[[Сельская гаспадарка]] не вядзецца. Хоць гандлёвыя адносіны Сінгапура прасціраюцца па ўсім свеце, асаблівую ўвагу горад-дзяржава надае сувязям з партнёрамі па рэгіёне. У 2015 годзе Сінгапур разам з іншымі членамі АСЕАН стварыў Эканамічную супольнасць АСЕАН. Для Сінгапура характэрны ўстойлівы дадатны гандлёвы баланс (+ 56 млрд долараў у 2016 годзе). Каля 30 % сінгапурскага ''экспарту'' прыходзіцца на Кітай, Ганконг і Тайвань. Наступныя партнёры — Малайзія (10,6 %), Інданезія (7,8 %), ЗША (6,7 %), Японія і Паўднёвая Карэя (па 4,5 %)<ref>http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=192&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Partner&year=2016</ref>. Структура ''імпарту'' амаль тая самая, за выняткам таго, што сярод важных партнёраў паўстаюць [[Саудаўская Аравія]], ААЭ, [[Кувейт]] і [[Катар]] — нафта- і газаэкспарцёры. Іх сумарная доля складае 7 %.<ref>http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=192&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Partner&tradeDirection=import&year=2016</ref> Порт Сінгапура з’яўляецца адным з пяці самых ажыўленых партоў у свеце; аэрапорт Чангі — адзін з самых сучасных аэрапортаў, а нацыянальны перавозчык Singapore Airlines у 2018 прызнаны лепшымі авіялініямі свету. == Вядомыя асобы == * [[Лі Куан Ю]] — сінгапурскі палітык і рэфарматар * [[Тоні Тан|Т. Тан]] (нар. у 1940) — сінгапурскі палітык, банкір і матэматык [[Файл:1 singapore skyline night panorama 2011.jpg|thumb|center|600px|Панарама начнога Сінгапура, 2011]] == Гл. таксама == * [[Дыснейленд са смяротным пакараннем]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сінгапур||396—397}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.gov.sg/ Афіцыйны партал урада Рэспублікі Сінгапур] {{Сінгапур у тэмах}} {{Гарады-дзяржавы}} {{Тэрыторыі Брытанскай імперыі}} {{Садружнасць Нацый}} {{Сталіцы Азіі}} {{Краіны Азіі}} {{Члены АСЕАН}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астравы Азіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя парты]] [[Катэгорыя:Марскія крэпасці]] [[Катэгорыя:Гарады-дзяржавы]] [[Катэгорыя:Астраўныя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Унітарныя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Сінгапур| ]] 0uexkf9qtt70bte9inms9qybqm3qf4d 0 7932 5141788 5131525 2026-05-15T05:25:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141788 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Беларуская разнавіднасць рускай мовы}} {{Мова |імя = Трасянка |краіны = [[Беларусь]], [[Расія]], [[Украіна]], [[Латвія]] (памежныя з Беларуссю рэгіёны) |колькасць носьбітаў = некалькі мільёнаў |катэгорыя = Змяшаная мова |класіфікацыя = кантактная мова на аснове [[Беларуская мова|беларускай]] і [[руская мова|рускай]]. |пісьменнасць = [[кірыліца]] <br />([[беларускі алфавіт]]) }} '''Трасянка''' — форма змешанага маўлення, у якім чаргуюцца элементы і структуры [[беларуская мова|беларускай]] і [[руская мова|рускай]] моў.<ref name="Congruence">Hentschel, G. (2014): Belarusian and Russian in the Mixed Speech of Belarus. In: Besters-Dilger, J. et al. (eds.): Congruence in Contact-Induced Language Change: Language Families, Typological Resemblance, and Perceived Similarity. Berlin/Boston, 93-121.</ref> Выяўляецца ў кантамінацыі беларускай мовы рускай лексікай, а часам і [[сінтаксіс]]ам. Трасянка — падобная да такіх моўных з'яў як [[крэольскія мовы]] і [[піджын]]. Ва [[Украіна|Украіне]] падобная з'ява — [[украінская мова|украінска]]-рускае змешанае маўленне, называецца [[суржык|«суржык»]]. == Этымалогія назвы == Змешанае маўленне называлася раней па-рознаму: ''«моўная жвачка», «моўны гібрыд», «моўны сурагат», «моўная хімера», «мешаніна», «ламаніна», «тарабаршчына».'' У 1920-я гады [[Вацлаў Ластоўскі]] называў гэту з'яву «чаўня» (магчыма ад слова «чаўпсці» — казаць лухту, плявузгаць). Прыжылося слова «трасянка»; адно з тлумачэнняў яго [[Этымалогія|этымалогіі]]: <blockquote>''Тэрмін «трасянка» пайшоў ад назвы корму для буйной рагатай жывёлы, то бок [[Карова|каровы]]. Калі ў гаспадара не хапае добрага [[Сена (корм)|сена]] — ён дабаўляе [[Салома|салому]], старанна растрасаючы яе. Карова не заўважае падману — і з'ядае трасянку.<ref>«Круг» (часопіс). 4 красавіка 1996.</ref>''</blockquote> Сваё новае значэнне («сумесь беларускай і рускай моў») слова атрымала адносна нядаўна — у другой палове 1980-х гадоў, калі цэлы шэраг публікацый на старонках літаратурнай газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» раскрытыкаваў стан беларускай мовы ў савецкі перыяд.<ref name="Zaprudski Terminus">Zaprudski, S. (2014): Zur öffentlichen Diskussion der weißrussischen Sprachkultur, zum Aufkommen des Terminus Trasjanka und zur modernen Trasjankaforschung. In: Hentschel, G. et al. (Hrsg.): Trasjanka und Suržyk — gemischte weißrussisch-russische und ukrainisch-russische Rede. Sprachlicher Inzest in Weißrussland und der Ukraine? Frankfurt/M., 119—142.</ref> Лічыцца, што значную ролю ў папулярызацыі тэрміна «трасянка» ў адносінах да беларуска-рускага змешанага маўлення адыграў беларускі палітык і публіцыст [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]]. == Гісторыя == === Змешанае маўленне ў дасавецкі і ранні савецкі перыяд === Змешванне беларускай і рускай моў на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] мае працяглую гісторыю. Прычына ў тым, што беларускія (а таксама [[Украіна|украінскія]]) землі цягам доўгага часу ўяўлялі сабой памежныя рэгіёны, у якіх мясцовыя [[дыялект]]ы знаходзіліся ў кантакце з блізкароднаснымі і ў той жа час сацыяльна дамінантнымі мовамі: [[польская мова|польскай]] і [[руская мова|рускай]]. Паводле некаторых даследчыкаў, да трасянкі трэба залічваць таксама «просту мову», на якой пісалі [[І. Вышанскі]], [[З. Капысценскі]], [[М. Сматрыцкі]], [[Памва Бярында|П. Бярында]], [[І. Ужэвіч]] і іншыя беларуска-ўкраінскія пісьменнікі [[Сярэдневякоўе|сярэднявечча]]. [[У. Свяжынскі|Уладзімір Свяжынскі]] нават сцвярджае, што мова твораў [[Францішак Скарына|Францішака Скарыны]] ўяўляе прыклад ранняй беларуска-[[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] трасянкі. Аднак пытанне пра тое, ці можна называць «трасянкай» гэтыя старыя формы змешвання беларускай і рускай моў, з'яўляецца спрэчным, бо ў той час змешанае маўленне не перадавалася ад аднаго пакалення да другога. Аб'ектам [[Публіцыстыка|публіцыстычных]] дэбатаў беларуска-рускае маўленне стала не раней за 1920-я гады.<ref name="Zaprudski Terminus" /> Паводле [[Генадзь Цыхун|Генадзя Цыхуна]], вялікую ролю ў пашырэнні трасянкі адыгралі сталінскія рэпрэсіі 1920—1930-х гадоў, скіраваныя супраць гэтак званых «[[нацдэм]]аў», калі фактычна пад уздзеяннем пануючай тады атмасферы тэрору адбываўся масавы пераход на рускую мову беларускамоўнай часткі жыхароў гарадоў і [[Мястэчка|мястэчак]]. Міграцыя беларусаў у гарады пашырыла гэтую з'яву і ў гарадах, але трасянка не стала асноўным сродкам камунікацыі, бо ўспрымалася як «некультурная мова». === Пасля Другой сусветнай вайны === Зараджэнне феномена, які ў [[1980-я]] гады атрымаў назву «трасянка», звязана з фундаментальнымі сацыя-[[Дэмаграфія|дэмаграфічнымі]] зменамі, што адбываліся ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Беларусі]] пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], а на тэрыторыі ўсходніх беларускіх абласцей, магчыма, яшчэ і да вайны.<ref name="Congruence"/> [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|Індустрыялізацыя]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] (БССР) выклікала масавую міграцыю працоўнага насельніцтва з [[Вёска|вёсак]] у гарады. Так, калі ў 1959 годзе ў гарадах пражывала толькі каля 31 % насельніцтва рэспублікі, то ў 1990 годзе доля гарадскога насельніцтва павялічылася да 66 %.<ref name="Marples Soviet">Marples D. A. (1996): Belarus. From Soviet Rule to Nuclear Catastrophe. Basingstoke/London.</ref> У той жа час назіраецца наплыў этнічных рускіх з іншых рэгіёнаў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]] ў БССР, дзе яны часта займалі кіруючыя пасады ў [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычнай партыі Беларусі]], у сферы дзяржаўнага кіравання і на дзяржаўных прадпрыемствах. У такіх умовах былыя вяскоўцы, носьбіты беларускай (пераважна [[Дыялектная мова|дыялектнай]]) мовы былі вымушаны падладкоўвацца пад рускамоўнае асяроддзе, што, аднак, атрымлівалася не заўсёды.<ref name="Zaprudski Grip">Zaprudski, S. (2007): In the grip of replacive bilingualism: the Belarusian language in contact with Russian. International Journal of the Sociology of Language 183, 97-118.</ref> У выніку падобнага прыстасавання да рускай мовы ўзнікла так званая «трасянка» ў яе сённяшняй форме. Апрача таго, дзеці дадзенага пакалення засвойвалі беларуска-рускае змешанае маўленне ў якасці першай мовы.<ref name="Hentschel rech">Хентшель, Г. (2013): Белорусский, русский и белорусско-русская смешанная речь. Вопросы языкознания 1, 53-76.</ref> == Лінгвістычны статус трасянкі == Па прычыне негатыўнай [[канатацыя|канатацыі]] тэрміна «трасянка» — было прапанавана не ўжываць яго ў [[Мовазнаўства|лінгвістычнай]] дыскусіі і выкарыстоўваць замест яго тэрмін «беларуска-рускае змешанае маўленне».<ref name="Diskurs HZ">Hentschel, G. & Zeller, J. P. (2012): Gemischte Rede, gemischter Diskurs, Sprechertypen: Weißrussisch, Russisch und gemischte Rede in der Kommunikation weißrussischer Familien. Wiener Slawistischer Almanach 70, 127—155.</ref> Пачатак лінгвістычнай дыскусіі пра беларуска-рускае змешанае маўленне адносіцца да першай паловы 1990-х гадоў.<ref name="Bieder Forschungsproblem">Bieder, H. (2014): Die weißrussisch-russische Mischsprache (Trasjanka) als Forschungsproblem. In: Hentschel, G. et al. (Hrsg.): Trasjanka und Suržyk — gemischte weißrussisch-russische und ukrainisch-russische Rede. Sprachlicher Inzest in Weißrussland und der Ukraine? Frankfurt/M., 91-118.</ref> Вядомыя беларускія даследчыкі неаднаразова адзначалі спантанны, індывідуальны, бессістэмны і нават «[[Хаос (міфалогія)|хаатычны]]» характар змешвання беларускай і рускай моў.<ref name="Мечковская 1994">Мечковская, Н. Б. (1994): Языковая ситуация в Беларуси: Этические коллизии двуязычия. Russian Linguistics 18/3, 299—322.</ref><ref name="Cychun inprint">Cychun, H. A. Soziolinguistische, soziokulturelle und psychologische Grundlagen gemischten Sprechens. In: Hentschel, G. et al. (Hrsg.): Trasjanka und Suržyk — gemischte weißrussisch-russische und ukrainisch-russische Rede. Sprachlicher Inzest in Weißrussland und der Ukraine? Frankfurt/M., 163—172.</ref> Аднак па прычыне адсутнасці корпуса змешанага маўлення — «раннія» дэбаты пра яе грунтаваліся пераважна на неафіцыйных назіраннях. Першае [[Эмпірызм|эмпірычнае]] даследаванне з'явы было праведзена толькі ў [[2000-я|2000-х]] гадах у сталіцы — горадзе [[Мінск]]у.<ref name="Liskovets code">Liskovets, I. (2009): Trasjanka: A code of rural migrants in Minsk. International Journal of Bilingualism 13, 396—412.</ref> У 2008-2013 гады у межах навуковага праекта, праведзенага [[Мовазнаўства|лінгвістамі]] і [[Сацыялогія|сацыёлагамі]] з [[Ольдэнбургскі ўніверсітэт|Альдэнбургскага ўніверсітэта]] (у супрацоўніцтве з [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэтам]] у горадзе [[Мінск]]у) былі створаны два корпусы спантаннага змешанага маўлення.<ref name="Korpus">[http://www.uni-oldenburg.de/ok-wrgr/ Oldenburger Korpus zur weißrussisch-russischen gemischten Rede — Universität Oldenburg — Institut für Slavistik :: Carl von Ossietzky Universität Oldenburg]</ref> Атрыманыя ў межах гэтага праекта вынікі пацвярджаюць меркаванне, што беларуска-рускае змешанае маўленне на сённяшні дзень не можа быць ахарактарызавана як адносна стабільны на ўсёй тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] «[[fused lect]]».<ref name="Congruence"/> З іншага боку, у змешаным маўленні на ўсіх моўных узроўнях назіраюцца пэўныя стабільныя мадэлі, характэрныя для ўсёй тэрыторыі Беларусі, якія з'яўляюцца або агульнымі для змешанага маўлення і адной з «моў-донараў» (беларускай ці рускай) або, наадварот, адрознымі ад абедзвюх «моў-донараў». У слоўнікавым складзе і [[марфасінтаксіс]]е змешанага маўлення адназначна пераважаюць рускія элементы і структуры. Словазмяненне з'яўляецца змешаным, і нават у вымаўленні заўважаецца ўплыў рускай мовы. Увогуле беларуска-рускае змешанае маўленне на этапе работы праекта класіфікавалася як сукупнасць рэгіянальных [[сацыялект]]аў.<ref name="Hentschel rech"/> Іншыя працы працягваюць апісваць змешанае маўленне як «[[Хаос (міфалогія)|хаатычную]]» і «спантанную» форму змешвання моў.<ref name="Miachkouskaya BDU">[[Ніна Барысаўна Мячкоўская|Мячкоўская, Н. Б.]] (2014): Трасянка ў кантынууме беларуска-рускіх ідыялектаў: хто і калі размаўляе на трасянцы? Веснік БДУ 1 серыя 4.</ref> == Сацыялагічныя характарыстыкі змешанага маўлення == У сацыялагічнай і сацыялінгвістычнай частцы альдэнбургскага навуковага праекта па вывучэнні ўжывання змешанага маўлення ў Беларусі былі, сярод іншых, атрыманыя наступныя вынікі: на пытанне пра «[[Родная мова|родную мову]]» прыкладна 38 % з 1200 апытаных выбралі адказ «беларуска-рускае змешанае маўленне», 49 % назвалі [[Беларуская мова|беларускую мову]] і 30 % — [[Руская мова|рускую мову]] (было дазволена выбраць некалькі адказаў).<ref name="Dreisprachigkeit">Hentschel, G. & Kittel, B. (2011): Weißrussische Dreisprachigkeit? Zur sprachlichen Situation in Weißrussland auf der Basis von Urteilen von Weißrussen über die Verbreitung ihrer Sprachen im Lande. Wiener Slawistischer Almanach 67, 107—135.</ref> Аднак у якасці іх «першай мовы» каля 50 % рэспандэнтаў назвалі змешанае маўленне, 42 % выбралі [[Руская мова|рускую мову]] і 18 % — [[Беларуская мова|беларускую]] (тут таксама дазвалялася выбраць некалькі адказаў). А ў якасці «асноўнай мовы» (гэта значыць той, якую рэспандэнт пераважна выкарыстоўвае ў штодзённым жыцці) каля 55 % апытаных назвалі [[Руская мова|рускую мову]], 41 % — змешанае маўленне і толькі 4 % — [[Беларуская мова|беларускую мову]]. Акрамя таго, вынікі дадзенага праекта пярэчаць распаўсюджанаму меркаванню, што ўжыванне беларуска-рускага змешанага маўлення з'яўляецца паказчыкам нізкага ўзроўню [[Адукацыя|адукацыі]] і недастатковага валодання [[Беларуская літаратура|беларускай]] або [[Руская літаратура|рускай]] [[Літаратурная мова|літаратурнай мовай]].<ref name="Dreisprachigkeit"/> Змешанае маўленне распаўсюджана сярод [[Беларусы|беларусаў]] з розным узроўнем [[Адукацыя|адукацыі]] і сярод прадстаўнікоў розных узроставых груп; яно ўжываецца паралельна з літаратурнай мовай, у большасці выпадкаў з рускай.<ref name="Diskurs HZ"/> Ступень прыбліжанасці змешанага маўлення да рускай або беларускай літаратурнай мовы залежыць ад такіх фактараў, як суразмоўца, месца і тэма размовы і г.д. Сярод маладога пакалення беларусаў доля ўжывання змешанага маўлення зніжаецца на карысць рускай мовы. == Ацэнкі == Як адзначае беларускі [[Мовазнаўства|мовазнавец]] [[Генадзь Апанасавіч Цыхун|Генадзь Цыхун]]: «няма падстаў поўнасцю атаясамліваць трасянку з [[піджын]]амі ці нават [[Крэольскія мовы|крэольскімі мовамі]], найперш таму, што тут ідзе гутарка аб узаемадзеянні блізкароднасных моваў, у той час як пры ўтварэнні апошніх узаемадзейнічалі звычайна далёкія ў [[Генезіс, мовазнаўства|генетычным]] і [[Тыпалогія моў|тыпалагічным]] плане мовы. Яе можна вызначыць хутчэй як [[Крэолы|крэалізаваную]] мову ці, дакладней, «крэалізаваны варыянт беларускай мовы»<ref>Цыхун Г. Крэалізаваны прадукт — Трасянка як аб'ект лінгвістычнага даследавання // ARCHE. № 6(11), 2000.</ref>. Большасць даследчыкаў лічаць яе аснову беларускай. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Каліта І. У. [http://mowaznaustwa.ru/2012/07/08/kalita-i-u-trasyanka-yak-mo%D1%9Eny-i-kulturny-nigilizm Трасянка як моўны і культурны нігілізм] // Личность — слово — социум: материалы VIII Международной науч.-практ. конф. 28-29 апреля 2008 г., Минск: в 2 ч./отв. ред. Т. А. Фалалеева. — Минск : Паркус-Плюс, 2008, ч. 1., 256 с., ISSN 2076-4588, c. 105—110. * Калита И. Несколько заметок о беларусской трасянке. In: ''Культура в языке и литературе – язык и литература в культуре. Вестник Кыргызского национального университета'' ''имени Жусупа Баласагына''. Бишкек: КНУ, 2008, 252 s., s. 167-170. * Калита И. В. [http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html Современная Беларусь: языки и национальная идентичность] — Ústí nad Labem, 2010. — 300 с. — ISBN 978-80-7414-324-3 — С. 112—190. * Клімаў І. [https://web.archive.org/web/20090406133453/http://arche.by/by/12/20/476/ Беларуская трасянка і ўкраінскі суржык вачыма навукоўцаў] // Бюлетэнь Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў. № 3, 2009. * Цыхун Г. [https://web.archive.org/web/20020719001015/http://arche.home.by/6-2000/cychu600.html Крэалізаваны прадукт — Трасянка як аб'ект лінгвістычнага даследавання] // ARCHE. № 6(11), 2000. == Спасылкі == * [http://www.pravapis.org/art_trasianka1.asp Вазьму ўрокі трасянкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041213050149/http://pravapis.org/art_trasianka1.asp |date=13 снежня 2004 }} * [http://svaboda.org/articlesfeatures/society/2006/1/A28D74F6-5343-465C-A271-2B9C9D42354E.html Трасянка як нацыянальны брэнд і крыніца натхнення]{{Недаступная спасылка}} * [https://seveleu.com/drafts/trasianka Два прыклады трасянкі] {{Славянскія мовы}} {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Кантактныя мовы]] [[Катэгорыя:Мовы Беларусі]] [[Катэгорыя:Піджыны і крэольскія мовы]] bh15fv6hy9c52168fz1opo2krx21xxx 0 7978 5141626 5015651 2026-05-14T17:23:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141626 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён |Арыгінальная назва = [[кітайская мова|кітайская]]:</font>新疆维吾尔自治区<br />Xīnjiāng Wéiwú'ěr Zìzhìqū<br /><font size="-2">[[уйгурская мова|уйгурская]]:</font> شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى<br /><font size="-2"> |Герб = |Сцяг = |Краіна = |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = 220 млрд юаней |Год ВУП = 2004 |Месца па ВУП = 25 |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 19,630 млн |Год перапісу = 2004 |Месца па насельніцтве = 24 |Шчыльнасць = 11,8 |Месца па шчыльнасці = 29 |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1,82 млн |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Xinjiang in China (de-facto).svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://www.xinjiang.gov.cn/ |Заўвагі = }} '''Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён''', '''Сіньцзян''' (афіцыйна [[кітайская мова|на кітайскай мове]]: 新疆维吾尔自治区 ''Xīnjiāng Wéiwú'ěr zìzhìqū''; афіцыйна [[уйгурская мова|на уйгурскай мове]]: شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى ''Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni'') — [[Адміністрацыйны падзел Кітайскай Народнай Рэспублікі|аўтаномны раён]] на крайнім захадзе [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітайскай Народнай Рэспублікі]]. Паўночная частка тэрыторыі Сіньцзяна завецца [[Джунгарыя]] ([[Уйгурская мова|па-уйгурску]]: ''Dsungarai'' альбо ''Dshungariä''). [[Сталіца]]й Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна з’яўляецца [[Урумчы]], адносна малады горад, асабліва ў параўнанні з гарадамі з багатым гістарычным мінулым — [[Кашгар]]ам, [[Яркенд]]ам, [[Кульджа]]й альбо [[Турфан]]ам. Іншымі значнымі мясцінамі ў Сіньцзяне з’яўляюцца гарады [[Шыхэцы]], прадмесце Урумчы [[Чандзі]], горад нафтавікоў [[Карамай]], [[Алтай]] — казахскі горад у падножжы аднайменнага горнага ланцуга, [[Корла]], [[Хамі]], [[Манас]], [[Аксу]] і [[Хатан]] — старажытны горад на поўдні [[Тарымская ўпадзіна|Тарымскай нізіны]]. Большую частку насельніцтва складаюць [[кітайцы]] і [[уйгуры]]. == Гісторыя == Самыя старажытныя сляды чалавечай дзейнасці ў рэгіёне належаць да сярэдняга [[палеаліт]]у; на гэтай аснове каля 50-40 тыс. гадоў назад фармуецца індустрыя верхняга палеаліту з шырокім выкарыстаннем пласцін. [[Неаліт]] прадстаўлены стаянкамі з ў асноўным на паўночным усходзе рэгіёну. Для бронзавага веку (3-2-е тыс. да н.э.) вылучаны шэраг культур, (выяўлены надмагільныя збудаванні, муміфікаваныя целы, загорнутыя ў тканіны), носьбіты якіх — [[еўрапеоіды]]. Да канца 2-га тыс. да н.э. Сіньцзян усталяваў гандлёвыя сувязі з Кітаем (з басейна Тарыма паступаў высока шануецца кітайцамі нефрыт). Арыдызацыя клімату на рубяжы 2-1-га тыс. да н.э. прывяла да пераходу часткі насельніцтва рэгіёну да качавання. Да 8 ст. да н.э. тут распаўсюджваюцца культуры «скіфа-сібірскага свету», у фарміраванні якіх, імаверна, удзельнічалі і земляробчыя культуры. Качэўнікі ўзаемадзейнічалі з аазіснымі дзяржавамі (напр. Субаш). Каля 176 да н. э. юэчжы, якія жылі ў раёне Ганьсускага калідора былі разбітыя хуну, перамясціліся на паўночны захад Сіньцзяна, у даліну р. Або, затым на паўднёвы захад і, знішчыўшы Грэка-Бактрыйскае царства, занялі яго зямлі і стварылі Кушанскае царства. У 120-х гадах кітайская імперыя Заходняя Хань разграміла хуну і захапіла стратэгічна важныя землі сучаснай правінцыі [[Ганьсу]], а ў 60 да н.э. выцесніла хуну з аазісаў Сіньцзяна і ўсталявала тут пратэктарат. Дзякуючы выгаднааму шаўковаму гандлю, гарады Сіньцзяна хутка сталі ажыўленымі гандлёвымі цэнтрамі, у іх ішоў актыўны культурны абмен. У 1-2 ст. н.э. у Сіньцзяне з’явіўся [[будызм]], які адсюль распаўсюдзіўся на ўсход. Пасля падзення ў пач. 1 ст. Запходняй Хань уплыў Кітая ў Сіньцзяне рэзка знізіўся, а са згасаннем Усходняй Хань і пасля пачатку перыяду раздробненасці ў Кітаі частка аазісаў Сіньцзяна стала самастойнымі, іншая — патрапіла пад уплыў качэўнікаў. Сярод дзяржаў Сіньцзяна: Цюцы (Гуйцы) з цэнтрам у Кучы, Цзінцзюэ (Чадота), з цэнтрам у Нія; Шаньшань (Крарайна; згадваецца з 2 ст. да н.э., дасягае росквіту ў 3 ст. н.э., Прыходзіць у заняпад у 4 ст.) з цэнтрам на гарадзішчы Лоулань, паблізу воз. [[Лабнор]] (глінабітныя сцены і вежы, дамы, вуліцы, каналы). У канцы 5 ст. Сіньцзян стаў часткай каганата Жужана, у сяр. 6 ст. — [[Цюркскі каганат|Цюркскага каганата]], у сяр. 7 ст. — пратэктарата ў складзе кітайскай імперыі Тан. Ва ўсходняй частцы Сіньцзяна ([[Турфан]], Хамі) рэзка ўзрасла колькасць кітайскага насельніцтва і ўплыў кітайскай культуры. Зноў актывізаваўся шаўковая гандаль, асаблівую ролю ў якім гулялі сагдыйцы. Уздоўж караванных шляхоў адбывалася актыўнае ўзаемадзеянне культур; напр. з Сіньцзяна ва «ўнутраныя землі» Кітая былі запазычаныя песні, танцы, музычныя інструменты і інш. У паўднёва-заходняй частцы Сіньцзяна ўладу Кітая аспрэчвала [[Тыбецкая імперыя]], якой у апошняй чвэрці 7 ст. ўдалося падпарадкаваць сваёй улады [[Кашгар]]. Пасля паразы кітайскіх войск ад арабаў на р. Талас (751) і паўстання Ань-Лушань (755—763), якія падарваліся моц імперыі Тан, кітайцы пайшлі з Сіньцзяна, які патрапіў пад уладу Уйгурскага каганата і Тыбецкай імперыі. Пад яго ўладай ўзмацніўся прыток цюркаў ў аазісы Сіньцзяна. У 840 Уйгурскі каганат быў знішчаны Енісейская кыргызамі, частка уйгураў знайшла прыстанак у Турфане, дзе сфармавалася Турфанскае ўйгурскае княства. На захадзе Сіньцзяна ўзнік Карлукскі каганат, у сяр. 10 ст. карлукі першымі з цюркаў прынялі [[іслам]], і ў Сіньцзяне пачалося паступовае выцясненне будызму. У 1134 на поўначы Сіньцзяна, у стэпах Джунгарыі, сфармавалася дзяржаўнасць каракітаеў (Заходняя Ляо, Сі-Ляо), аснову якой склалі кідані, уцекачы з Паўночнага Кітая і Маньчжурыі пасля разгрому чжурчжэнямі кіданьскай імперыі Ляо. Каракітайскія гурханы ўсталявалі свой пратэктарат над аазісамі поўдня Сіньцзяна. У пач. 13 ст. Сіньцзян стаў часткай Мангольскай імперыі: у 1209 васалам [[Чынгісхан]]а прызнаў сябе ўйгурскі кіраўнік Турфана, ў 1211 — карлукі, у 1218 пад кантроль імперыі патрапілі зямлі каракітаеў, якія ператварыліся ў асноўны плацдарм Мангольскіх заваяванняў у Сярэдняй Азіі. Пасля смерці Чынгісхана землі Сіньцзяна ў асноўным увайшлі ва ўлус яго сына Чагатая, пашыраны ў 1264 за кошт зямель Сярэдняй Азіі, але цэнтр улуса застаўся ў г. Алмалык на паўночным захадзе Сіньцзяна. У 1266-71 ўнук Угэдэй Кайда усталяваў кантроль над тэрыторыяй Чагатайскага ўлуса, яго войскі руйнавалі ўсходнія аазісы Сіньцзяна (у асн. [[Турфан]]), якія знаходзіліся пад уладай вялікага хана Хубілая. У 1301 войскі Кайда былі разбітыя, Чагатайскі ўлус адноўлены, яго сталіца перанесена на захад — у Маверанахр. У сяр. 14 ст. дзяржава распалася на часткі — заходнюю (у басейне Амудар’і) і ўсходнюю, якая ў хуткім часе пачала называцца Магулістанам. Кіраўнікі Магулістана захавалі качавыя традыцыі (аснову дзяржавы складалі стэпавыя землі на поўначы Сіньцзяна), але хутка цюркізаваліся. Кантроль нашчадкаў Чагатая над аазісамі поўдня Сіньцзяна не быў трывалым; з часоў Чынгісхана там кіравалі Эмір цюрка-мангольскага племені дуглат. У кан. 1465 яны разарвалі свае васальныя абавязацельствы і заснавалі дзяржаву са сталіцай Яркенд, якая таксама ўключала хота і Кашгар. У 1514 чагатайскім ханам удалося здушыць супраціў мяцежнікаў, аднак неўзабаве Чагатайскі ўлус распаўся на 2 княствы са сталіцамі Яркенд і Турфан і страціў свае стэпавыя тэрыторыі ў Джунгарыі, дзе з пач. 15 ст. ўзмацніўся племянны саюз 4 плямёнаў айратаў. У 16 ст. ўзмацненне манголаў прывяло да паслаблення айратскай дзяржавы, аднак у пач. 17 ст. яна адрадзілася як Джунгарскае ханства. Джунгарскія стэпы спусцелі і былі заселеныя зноў казахамі і кітайскімі пасяленцамі. У кан. 18 ст. у даліне Або пасялілася частка мангольскага племені Чахар (да гэтага месца пражывання — непадалёк ад Пекіна); у Джунгарыі былі расселены калмыкі, уцекачы ў 1771 з Расійскай імперыі. Некаторыя аазісы поўдня (у т.л. Турфан) добраахвотна прынялі маньчжурскую ўладу, іншыя аказалі супраціў. Да 1759 ўвесь Сіньцзян апынуўся пад уладай імперыі Цын. Адным з асноўных механізмаў прадухілення паўстанняў стала перасяленне Цінскімі ўладамі вялікіх груп жыхароў аазісаў на поўнач Сіньцзяна, у асноўным у даліну Ці, у раён г. Кульджы (цяпер Інін). Менавіта ілійскія цюркі-таранчы пасля сталі адной з асноўных складовых частак уйгурскага этнасу. У 1862 у шэрагу рэгіёнаў [[Імперыя Цын|імперыі Цын]] пачаліся паўстанні кітайскіх мусульман (дунганаў), перакінуўшыся і на Сіньцзян. У 1865 прызваны на дапамогу какандскага генерала Якуб-бек захапіў уладу і заснаваў уласную дзяржаву, да 1870 аб’яднаў пад сваёй уладай увесь Сіньцзян, акрамя Джунгарыі. У 1871 Сямірэчча, дзе знаходзілася адна з дзяржаў паўстанцаў — Ілійскі (Таранчынскі) султанат са сталіцай [[Кульджа]], — анэксаваны Расійскай імперыяй, абяцана вярнуць іх пасля таго, як Кітай адновіць парадак на сваёй тэрыторыі. У сяр. 1870-х гадоў імперыя Цын задушыла паўстанне дунганаў ў цэнтральным Кітаі, а ў 1878 знішчыла дзяржаву Якуб-бека. У 1881-83 расійскія войскі пакінулі амаль увесь Ілійскі край. У 1884 заміраныя тэрыторыі былі абвешчаныя правінцыяй імперыі Цын — Сіньцзян са сталіцай ва Урумчы. Пасля Кітайскай рэвалюцыі [[1911]] г. аднавіўся рух за незалежнасць. У [[1933]] г. была абвешчана Усходне-Туркестанская Ісламская Рэспубліка, а ў [[1944]] г. — Усходне-Туркестанская Рэспубліка. У жніўні [[1949]] г. урад Усходне-Туркестанскай Рэспублікі загінуў пад час палёту ў [[Пекін]] для перагавораў над тэрыторыяй [[СССР]]. У [[1955]] г. быў створаны Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён у складзе [[Кітай|КНР]]. У 1990-ыя гг. узнік новы ўйгурскі рух за адраджэнне, аднак угурскія нацыянальныя арганізацыі значна раз’яднаны, да таго ж існуюць культурная, рэлігійная і нацыяналістычная плыні, якія дамагаюцца ці то большай аўтаноміі, ці то поўнай незалежнасці ўйгураў. У [[2009]] г. кітайскія ўлады жорстка падавілі выступленіі ўйгураў ва [[Урумчы]]<ref>[http://foreignaffairs.house.gov/111/50504.pdf EXPLORING THE NATURE OF UIGHUR NATIONALISM: FREEDOM FIGHTERS OR TERRORISTS?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121213183501/http://foreignaffairs.house.gov/111/50504.pdf |date=13 снежня 2012 }}</ref><ref>[http://www.huffingtonpost.com/henryk-szadziewski/2009-the-uyghur-human-rig_b_423547.html Henryk Szadziewski, 2009 — The Uyghur Human Rights Year in Review]</ref>. Як адзначаецца ў «Белай кнізе» аб барацьбе з тэрарызмам і экстрэмізмам і абароне правоў чалавека, апублікаванай у 2019 годзе Прэс-канцылярыяй Дзяржсавета КНР, з 2014 года ў Сіньцзяне было абясшкоджана 1588 гвалтоўных і тэрарыстычных груповак, арыштавана 12995 тэрарыстаў, канфіскавана 2052 выбуховыя прыстасаванні, за 4858 незаконных рэлігійных мерапрыемстваў пакарана 30645 чалавек і канфіскавана 345229 незаконных рэкламных матэрыялаў рэлігійнага характару<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20190325/1553506360-udary-pa-teraryzmu-u-sinyaczyane |title=Весткі з Кітая |access-date=1 красавіка 2019 |archive-date=1 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401151804/http://zviazda.by/be/news/20190325/1553506360-udary-pa-teraryzmu-u-sinyaczyane |url-status=dead }}</ref>. Сотні тысяч уйгураў змешчаныя ў папраўчыя лагеры: афіцыйны Кітай называе іх лагерамі перавыхавання, прэса і самі уйгуры называюць іх канцэнтрацыйнымі лагерамі<ref>[https://www.svaboda.org/a/30060612.html svaboda.org]</ref>. У 2021 годзе [[Еўрасаюз]] увёў санкцыі супраць Кітая за парушэнне правоў чалавека ў Сіньцзяне, дзе кітайскія ўлады праводзілі рэпрэсіўную палітыку ў адносінах да ўйгураў і іншых этнічных меншасцяў рэгіёна пераважна мусульманскага веравызнання. Па словах праваахоўнікаў, рэпрэсіі ўключаюць у сябе затрыманні без суда і прымусовую працу на дзяржаўных фабрыках. Кітай адмаўляе ўсе абвінавачванні ў парушэнні правоў чалавека і адзначае, што лагеры для інтэрніраваных з’яўляюцца цэнтрамі прафесійнай падрыхтоўкі, накіраваныя на барацьбу з тэрарызмам і рэлігійным экстрэмізмам<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=270537 nn.by]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Xinjiang|выгляд=міні}} * [http://russian.xjts.cn/RUSSIAN/channel336/395/396/200409/30/11924.html Tianshannet: Сіньцзян, адміністрацыйны падзел] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930184545/http://russian.xjts.cn/RUSSIAN/channel336/395/396/200409/30/11924.html |date=30 верасня 2007 }} <small>(на рускай мове)</small> * {{ref-en}} {{ref-zh}} [http://www.wdl.org/en/item/11385/ Генеральны атлас Сіньцзян] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201101083114/https://www.wdl.org/en/item/11385/ |date=1 лістапада 2020 }} {{Адміністрацыйны падзел КНР}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён| ]] kk3pycksjfolnv9cx66upfyi5ef4sc9 0 8517 5141675 5136939 2026-05-14T19:20:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141675 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Касцюшка}} {{Ваенны дзеяч | поўнае імя = Тадэвуш Касцюшка | арыгінал імя = Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка | дата нараджэння = 4 лютага 1746{{sfn|Herbst|1969|s=430}} | месца нараджэння = [[Мерачоўшчына]], [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскі павет]], [[Рэч Паспалітая]] (цяпер [[Івацэвіцкі раён]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларусь]]) | дата смерці = 15 кастрычніка 1817 | месца смерці = [[Золатурн]], [[Швейцарыя]] | партрэт = [[Выява:Karl G Schweikart - Tadeusz Kościuszko (ÖaL).jpg|300px]] | подпіс = | мянушка = | псеўданім = | прыналежнасць = {{Сцяг Рэчы Паспалітай}} [[Рэч Паспалітая]]<br />{{Сцяг ЗША (Бетсі Рос)}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] | гады службы = 1765—1794 | званне = [[Часовае павышэнне|Часовы]] [[брыгадны генерал]] ЗША (кастрычнік 1783); [[Генерал дывізіі]] ([[генерал-маёр]]) [[Узброеныя сілы Рэчы Паспалітай|арміі Рэчы Паспалітай]] | род войскаў = * Інжынер ([[Кантынентальная армія]]); * «[[Naczelnik]]» ([[Узброеныя сілы Рэчы Паспалітай|армія Рэчы Паспалітай]]) | камандаваў = | частка = | бітвы = <u>[[Вайна за незалежнасць ЗША]]</u><br /><u>[[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1792]]</u> ([[Бітва пад Зяленцамі]], [[Бітва пад Дубенкай]])<br /><u>[[Паўстанне 1794 года]]</u> ([[Бітва пад Рацлавіцамі]], [[Бітва пад Шчакацінамі]], [[Бітва пад Мацяёвіцамі]]) | узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Святога Станіслава (Польшча)}}{{!!}}{{Ордэн За воінскую доблесць 1 ступені}}{{!!}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Белага арла (Рэч Паспалітая)}}{{!!}}{{Ордэн Virtuti Militari 2 ступені}} {{!}}} | Commons = | сувязі = | у адстаўцы = | роспіс = [[Выява:Autograph-TadeuszKosciuszko.png|150px]] }} '''Андрэ́й Тадэ́вуш Банавенту́ра Касцю́шка''' ({{lang-be-latin|Andrej Tadevuš Banaventura Kaściuška|1}}, {{lang-pl|Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko}}; {{ДН|4|2|1746}}{{sfn|Herbst|1969|s=430}}, {{МН|Мерачоўшчына}}, [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскі павет]], [[Рэч Паспалітая]] — {{ДС|15|10|1817}}, [[Золатурн]], [[Швейцарыя]]) — ваенны дзеяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[нацыянальны герой]] у [[Беларусь|Беларусі]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]]. Удзельнік барацьбы Рэчы Паспалітай з [[Расійская імперыя|Расіяй]] і [[Прусія]]й, а таксама [[Вайна за незалежнасць ЗША|вайны за незалежнасць ЗША]]. Лідар нацыянальна-вызваленчага [[Паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] ў Рэчы Паспалітай супраць расійска-прускай акупацыі краіны. Скончыў [[Кадэцкі корпус (Варшава)|кадэцкі корпус]] у [[Варшава|Варшаве]], але пасля пачатку грамадзянскай вайны з удзелам [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]], у 1769 годзе, пераехаў у [[Францыя|Францыю]]. Вярнуўся ў Рэч Паспалітую ў 1774 годзе, праз 2 гады пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]]. Пасля няўдалай спробы збегчы са сваёй выхаванкай вярнуўся ў Францыю. У 1776 годзе пераехаў у Паўночную Амерыку, дзе ўзяў удзел у вайне за незалежнасць ЗША ў званні [[палкоўнік]]а [[Кантынентальная армія|Кантынентальнай арміі]]. Як дасведчаны ваенны інжынер распрацоўваў і камандаваў будаўніцтвам умацаванняў, у тым ліку форта ў [[Ваенная акадэмія ЗША|Вест-Пойнце]], Нью-Ёрк. У 1783 годзе, у прызнанне заслуг, [[Кантынентальны кангрэс]] надаў яму званне [[Брыгадны генерал|брыгаднага генерала]]. Вярнуўшыся ў 1784 годзе на радзіму, Тадэвуш Касцюшка далучыўся да [[Узброеныя сілы Рэчы Паспалітай|арміі Рэчы Паспалітай]] у званні генерал-маёра ў 1789 годзе. Праз два гады пасля [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1792)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]], якая прывяла да [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]], ён арганізаваў [[Паўстанне 1794 года|паўстанне]] ў сакавіку 1794 года і ўзначаліў яго. Паранены трапіў у расійскі палон у кастрычніку 1794 года. Паражэнне паўстання Касцюшкі ў лістападзе 1794 года прывяло да [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]], які ліквідаваў незалежныя [[Карона Каралеўства Польскага|Польскае Каралеўства]] і [[Вялікае Княства Літоўскае]]. У 1796 годзе быў памілаваны і эміграваў у ЗША. У 1798 годзе Тадэвуш Касцюшка напісаў тастамент, паводле якога пакідаў свае амерыканскія актывы на вызваленне і адукацыю амерыканскіх рабоў. Урэшце ён вярнуўся ў [[Еўропа|Еўропу]] і жыў у [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. Выканаць яго апошнюю волю аказалася цяжка, сродкі не былі выкарыстаны на тое, для чаго яны прызначаліся. == Продкі == [[Файл:Herb Roch III.svg|thumb|злева|Герб «[[Герб Рох III|Рох III]]»]] Тадэвуш Касцюшка — прадстаўнік старажытнага беларускага{{sfn|Беларусь. Касцюшкі|1995|с=379}}{{sfn|ЭГБ. Касцюшкі|1997|с=146}}{{sfn|ЭнцВКЛ. Касцюшкі|2005|с=72}}<ref name="Санько"/> роду [[Касцюшкі|Касцюшкаў]] герба «[[Рох III (герб)|Рох III]]». Яго прапрадзед Канстанцін Фёдаравіч{{sfn|Korzon|1894}} (ад памяншальных формаў гэтага імя — Касцюшка — утварылася прозвішча роду), які служыў пісарам [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыі]], атрымаў [[Малыя Сяхновічы|Сяхновічы]] на [[Берасцейскі павет|Берасцейшчыне]] ад [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]]. Маёнтак быў невялікі — Канстанцін выстаўляў з яго войска ў «тры коні». Жонкай Канстанціна была Ганна з Гальшанскіх, княжацкага роду параднёнага з каралямі польскімі і вялікімі князямі літоўскімі праз шлюб сясцёр Гальшанскіх з [[Ягайла]]м і [[Вітаўт]]ам. Да сярэдзіны XVII ст. Касцюшкі трымаліся праваслаўя, але ў часы «[[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|Патопу]]», як і многія з берасцейскай шляхты, адышлі ад дзедаўскай веры: адны ў [[каталіцтва]], іншыя — да [[уніяцтва|ўніятаў]]. Сяхновіцкія Касцюшкі былі католікамі<ref name="Радаводы Касцюшкаў">[http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/bienziaruk/kasciuszki/00.htm Радаводы Касцюшкаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110716071301/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/bienziaruk/kasciuszki/00.htm |date=16 ліпеня 2011 }} {{harv|Бензярук|2006}}</ref>. [[Людвік Тадэвуш Касцюшка|Людвік]], бацька Тадэвуша, які вызначаўся энергіяй, дамогся ў 1731 годзе тытула мечніка [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]], абіраўся ў 1743 годзе ад шляхты ваяводства ў [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскі Трыбунал]], здолеў нейкім чынам адсудзіць у [[Сапегі|Сапегаў]] маёнтак [[Мерачоўшчына|Мерачоўшчыну]], што знаходзіўся за дзве вярсты ад [[Косава (горад)|Косава]]. Маці паходзіла з беларускага ўніяцкага роду Ратамскіх{{sfn|Юхо, Емяльянчык|1994}}, звалася Тэкля. На момант нараджэння Тадэвуша Касцюшкі, яго сям’я валодала сціплымі зямельнымі ўладаннямі, на якіх працавала каля 31 сям’і{{sfn|Cizauskas|1986|p=1–10}}{{sfn|Storozynski|2011|p=2}}. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Kosaŭ, Maračoŭščyna. Косаў, Марачоўшчына (N. Orda, 1875).jpg|thumb|left|Сядзіба Касцюшкаў у [[Мерачоўшчына|Мерачоўшчыне]]. Карціна [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]]]] Касцюшка нарадзіўся ў лютым 1746 года ў маёнтку Мерачоўшчына каля мястэчка [[Косава (горад)|Косава]] (цяпер у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]]). Яго дакладная дата нараджэння невядомая; звычайна прыводзяцца магчымыя даты 4 лютага{{sfn|Herbst|1969|s=430}} і 12 лютага{{efn|[[Алекс Старазінскі]] ў сваёй біяграфіі Касцюшкі 2009 года, заўважыў, што «як правіла, выкарыстоўваецца дванаццатае», а таксама Шындлер (1991:103) абмяркоўваў тэорыі наконт даты нараджэння Касцюшкі{{sfn|Szyndler|1994|s=103}}{{sfn|Storozynski|2009|p=13}}.}}. Прынята, што ён быў ахрышчаны 12 лютага 1746 года. У Мерачоўшчыне прайшлі дзіцячыя гады Тадэвуша Касцюшкі. У яго было дзве сястры — Ганна і Кацярына — і брат Юзаф. Тадэвуша ахрысцілі і ў рымска-каталіцкім касцёле, і ў праваслаўнай царкве, такім чынам ён меў імёны Андрэй, Тадэвуш і Банавентура{{sfn|Szyndler|1991|s=27}}<ref>{{harvnb|Krol}}, публічны адрас.</ref>{{sfn|Gardner|1942|p=317}}{{sfn|Kajencki|1998|p=54}}. Сучасныя даследчыкі інтэрпрэтуюць яго паходжанне як беларускае<ref name="Санько">{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Ivan_Saviercanka/150_pytanniau_i_adkazau_z_historyi_Bielarusi.html#chapter88|title=Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі|website=knihi.com|access-date=2024-02-04}}</ref>. Сам ён называў сябе літвінам{{sfn|Юхо, Емяльянчык|1994}}{{sfn|tut.by}}, як зваліся жыхары Вялікага Княства Літоўскага любой этнічнасці. Касцюшкі не гаварылі [[Беларуская мова|па-беларуску]], род моўна паланізаваўся яшчэ ў XVI стагоддзі<ref>{{harvnb|100 великих аристократов}}, эсэ.</ref>, а як большасць арыстакратыі Рэчы Паспалітай таго часу ўжывалі [[Польская мова|польскую мову]]{{sfn|Storozynski|2011|p=27}}. Як і ўсе дзеці незаможнай шляхты, да дзевяці гадоў Андрэй Тадэвуш выхоўваўся дома. У дзевяць гадоў Тадэвуша аддалі ў калегіум [[Піяры|піяраў]] у [[Любяшоў|Любяшове]] за [[Пінск]]ам. Там ён навучаўся пяць гадоў, да 1760 года. У калегіуме вывучаў [[Лацінская мова|лацінскую]], польскую, [[Французская мова|французскую]] і [[Нямецкая мова|нямецкую мовы]], меў поспехі ў матэматыцы, гісторыі. У гэты час бацька Тадэвуша Людвік Касцюшка, які вызначаўся вялікай прыхільнасцю да родавага гнязда ў Сяхновічах, прыкладаў вялікія намаганні, каб вярнуць пад сваю руку спадчынны маёнтак, які ў той час належаў яго дзядзьку Фаўстыну Касцюшку. У 1755 годзе той памёр і Сяхновічы, моцна абцяжараныя даўгамі, перайшлі да ягонага сына Яна Непамуцэна. Той гатовы быў пазбавіцца стратнага маёнтка. Бацька Касцюшкі, каб выкупіць Малыя Сяхновічы, рашыўся пазычыць 20 тысяч злотых ва ўдавы капітана Беранта. Гэтыя грошы 10 чэрвеня 1755 года Людвік Касцюшка выклаў за спадчынны маёнтак, а крэдыторка на тры гады атрымала застаўное права на Малыя Сяхновічы і навакольныя вёскі. Касцюшка абяцаў вярнуць доўг да [[Купалле|Купалля]] (24 чэрвеня) 1758 года.<ref name="Радаводы Касцюшкаў" /> Справа вяртання Сяхновічаў, часова выпушчаных з рук, была для берасцейскага мечніка палкоўніка Людвіка Касцюшкі справай жыцця. Ён нават пераехаў у фальварак [[Здзітава (Жабінкаўскі раён)|Здзітава]], каб быць як мага бліжэй да спадчынных земляў. Аднак 18 красавіка 1758 года, за некалькі месяцаў да часу вяртання пазыкі, Людвік Касцюшка раптоўна памёр.<ref name="Радаводы Касцюшкаў" /> [[Файл:Tekla Kaściuška (Ratamskaja). Тэкля Касьцюшка (Ратамская) (J. Kałtanoŭski, 1760).jpg|міні|справа|Партрэт маці Тэклі з Ратамскіх. Калтаноўскі, 1760.]] Маці Тадэвуша Касцюшкі Тэкля выявілася добрай гаспадыняй і здолела выплаціць увесь мужаў доўг, і праз год, на Купалле 1759 года, іх радзіна канчаткова вярнулася ў родавае гняздо ў Сяхновічах.<ref name="Радаводы Касцюшкаў" /> Пра перыяд жыцця Тадэвуша Касцюшкі паміж 1760 і 1765 гадамі захавалася мала звестак. Дакладна вядома, што пасля смерці бацькі ў 1758 годзе фінансавы стан сям’і значна пагоршыўся. Праз вострую нястачу грошай маці ў 1760 годзе вымушаная была прыпыніць навучанне сыноў, якія па волі бацькі вучыліся ў Любяшове — у калегіуме каталіцкага ордэну піяраў. Юзаф паспеў прайсці ўвесь курс навучання, а Тадэвуш быў забраны са школы датэрмінова, не скончыўшы апошняга класа, званага «Рыторыкай»<ref name="Радаводы Касцюшкаў" />. З умацаваннем свайго матэрыяльнага становішча ў Сяхновічах, Тэкля Касцюшка губляла цікавасць да Марачоўшчыны, якую ўжо больш не хацела і лічыла за цяжар утрымліваць. Таму скарыстала першую магчымасць, каб з выгодай для сябе пазбавіцца далёкага валодання. Сапегі ж не хацелі ратаваць сваю Марачоўшчыну ад даўгоў, якая апынулася ў вельмі цяжкім стане, і ў 1761 годзе яе адкупіў літоўскі падскарбі Юры Флемінг. І хоць новы гаспадар пацвердзіў удаве Людвіка Касцюшкі-Сяхновіцкага права на арэнду Марачоўшчыны, аднак трыма гадамі пазней ён выплаціў ёй 54 тысячы злотых у якасці платы за фальварак пад Косавам. Пасля гэтага ніхто з Касцюшкаў больш ніколі не вяртаўся ў Марачоўшчыну.<ref name="Радаводы Касцюшкаў" /> [[Файл:Warszawaio6.jpg|thumb|left|[[Варшава|Варшаўскі]] [[Казіміраўскі палац]], дзе Касцюшка вучыўся ў кадэцкім корпусе]] У канцы 1765 года Тадэвуш быў залічаны ў [[Варшава|Варшаўскі]] кадэцкі корпус — рыцарскую школу, утвораную каралём Рэчы Паспалітай [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Аўгустам Панятоўскім]], у будынку якога цяпер месціцца Варшаўскі ўніверсітэт. Корпус спецыялізаваўся на вайсковай інжынерыі. Без пратэкцыі з боку ўплывовых у дзяржаве асоб Тадэвуш Касцюшка, як збяднелы шляхціц, не меў бы ніякіх шанцаў трапіць у гэтую элітную навучальную ўстанову. Таму біёграфы нярэдка згадваюць імя князя Адама Казіміра Чартарыйскага — шэфа Кадэцкага корпуса. Вядома, што князі Чартарыйскія былі суседзямі Касцюшкаў-Сяхновіцкіх. Начальнікам корпуса быў князь [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адам Чартарыйскі]]. Кадэты займаліся шыхтавай падрыхтоўкай, фехтаваннем, вершніцтвам, вывучалі тактыку, літаратуру і гісторыю, лацінскую, нямецкую, французскую мовы, арыфметыку, геаметрыю і вышэйшую матэматыку, фізіку, палітычную эканомію, адным з асноўных прадметаў была артылерыя{{sfn|Storozynski|2011|p=28}}. Паводле сведчанняў сяброў па корпусе, Тадэвуш быў забіякам, не ўхіляўся ад дуэлей і меў «некалькі шрамаў на целе»; пры гэтым вызначалі яго лагоднасць і таварыскасць. Ужо тады Касцюшка здзіўляў навакольных аскетызмам, воляй і мэтанакіраванасцю, якія нагадвалі яго сябрам [[Карл XII|Карла XII]], за што Тадэвуш атрымаў мянушку «[[Шведы|Швед]]». Выдатныя здольнасці і настойлівасць дазволілі Касцюшку стаць адным з найлепшых кадэтаў. 20 снежня 1766 года, пасля заканчэння навучання ў корпусе, ён атрымаў званне харужага, а ў 1768 годзе дасягнуў звання капітана{{sfn|Herbst|1969|s=431}}. ==== Еўрапейскія падарожжы ==== У 1768 годзе ў Рэчы Паспалітай пачалася грамадзянская вайна, калі [[Барская канфедэрацыя]] імкнулася звергнуць караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] дзеля абароны незалежнасці краіны. Брат Касцюшкі, Юзаф, ваяваў на баку паўстанцаў. Сутыкнуўшыся з цяжкім выбарам паміж паўстанцамі і сваімі спонсарамі — каралём і сям’ёй Чартарыйскіх, якія ўхвалілі паступовы пераход да панавання Расіі ў Рэчы Паспалітай — Касцюшка вырашыў пакінуць Польшчу. У канцы 1769 года ён і яго калега, вядомы мастак [[Аляксандр Арлоўскі]], былі прадстаўлены каралеўскай стыпендыі, а 5 кастрычніка адправіліся ў [[Парыж]]. Яны хацелі працягнуць сваю вайсковую адукацыю, але як іншаземцы яны не мелі магчымасці паступіць у французскія ваенныя акадэміі і замест гэтага былі залічаны ў [[Каралеўская акадэмія жывапісу і скульптуры|каралеўскую акадэмію жывапісу і скульптуры]]{{sfn|Herbst|1969|s=431}}. Там Касцюшка вучыўся маляванню і жывапісу, а таксама браў урокі архітэктуры ў вядомага французскага архітэктара [[Жан-Радольф Перанэ|Жана-Радольфа Перанэ]]{{sfn|Gardner|1942|p=17}}{{efn|Нарысы Касцюшкі захаваліся па сённяшні дзень і ахоўваюцца ў якасці нацыянальна-гістарычных каштоўнасцей у польскіх музеях.}}. Аднак Касцюшка не здаваўся ў сваім жаданні палепшыць вайсковыя веды. На працягу пяці гадоў ён слухаў лекцыі і часта наведваў бібліятэкі вайсковых акадэмій Парыжа. Уздзеянне на яго французскага [[асветніцтва]], разам з рэлігійнай памяркоўнасцю, якая панавала на тэрыторыі Рэчы Паспалітай, моцна паўплывала на яго будучую кар’еру. Асабліва моцнае ўражанне на яго мысленне зрабіла французская эканамічная тэорыя [[Фізіякратыя|фізіякратыі]]{{sfn|Storozynski|2011|p=17–18}}. Ён таксама працягваў развіваць свае мастацкія навыкі; і, хоць яго кар’ера пайшла ў іншым кірунку, ён усё жыццё працягваў маляваць і пісаць карціны{{sfn|Herbst|1969|s=431}}<ref>{{harvnb|NPS}}, эсэ.</ref>. [[Файл:General Thaddeus Kosciusko by Benjamin West.jpg|thumb|Генерал Тадэвуш Касцюшка ({{lang-en|General Thaddeus Kosciusko}}). Карціна Бенджаміна Вэста, 1797]] У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1772 годзе, [[Расійская імперыя]], [[Прусія]] і [[Аўстрыя]] анексіравалі вялікія ўчасткі тэрыторыі краіны і набылі ўплыў на ўнутраную палітыку адноўленай польска-літоўскай дзяржавы. Калі Касцюшка нарэшце вярнуўся дадому ў 1774 годзе, ён выявіў, што яго брат Юзаф растраціў свае грошы, частку грошай Тадэвуша і ўлез у даўгі. У арміі для яго не знайшлося месца, бо ён не мог дазволіць сабе купіць афіцэрскую пасаду{{sfn|Storozynski|2011|p=32}}. Праз недахоп сродкаў Тадэвуш быў вымушаны заняцца рэпетытарствам і паступіў на службу да магната і губернатара Юзафа Сільвестра Сасноўскага, дзе вучыў маляванню дзвюх яго дачок. Там ён закахаўся ў адну з дачок губернатара, Людвіку{{#tag:ref|Пасля таго, як ён вярнуўся ў Польшчу з Амерыкі і імкнуўся патрапіць у армію Рэчы Паспалітай, прынцэсса Любамірска — яна была вымушана бацькам пайсці замуж за багатага шляхціча — настойліва заклікала караля прапанаваць Касцюшку месца ў арміі. Калі ён адправіўся ў Варшаву летам 1789 года, каб самастойна вырашыць гэта пытанне, ён выпадкова наткнуўся на яе на балі. Яго сябар [[Юльян Урсын Нямцэвіч]] пазней расказваў «Сустрэча была настолькі эмацыйная (для абодвух), што яны былі не ў стане размаўляць адно з адным; яны разышліся па розных кутах салона і плакалі.»{{sfn|Makowski|2013|s=14}} У 1791 годзе ён імкнуўся ажаніцца з Тэклай Зуроўскай, але зноў сутыкнуўся з бацькоўскай нязгодай{{sfn|Bain|1911|p=914}}.|group="заўв"}}, і, разумеючы што бацька Людвікі не блаславіць шлюб, маладыя людзі наважыліся бегчы і вянчацца таемна. Іх уцёкі былі сарваныя слугамі магната{{sfn|Herbst|1969|s=431}} і Касцюшка атрымаў ад іх лупцоўку — магчыма, менавіта гэтая падзея прывяла да яго пазнейшай антыпатыі да класавай няроўнасці{{sfn|Cizauskas|1986|p=1–10}}. 9 і 10 кастрычніка 1775 года Тадэвуш Касцюшка, якому было катэгарычна адмоўлена знаходзіцца ў доме Сасноўскіх, перадаў правы на сваю частку Сяхновічаў швагру Пятру Эстку. Той са свайго боку абавязваўся выплаціць усе даўгі крэдыторам Тадэвуша. Позняй восенню, пазычыўшы ў сваякоў і знаёмых значную суму грошай, Касцюшка зноў вырашыў іміграваць{{sfn|Herbst|1969|s=431}}. У канцы 1775 года ён спрабаваў патрапіць у саксонскае войска, але яму было адмоўлена, пасля чаго ён вырашыў вярнуцца ў Парыж{{sfn|Herbst|1969|s=431}}. Там ён даведаўся пра ўспышку [[Вайна за незалежнасць ЗША|амерыканскай рэвалюцыйнай вайны]], у якой брытанскія калоніі ў Паўночнай Амерыцы паўсталі супраць кароны і пачалі барацьбу за незалежнасць. Першыя амерыканскія поспехі атрымалі шырокую агалоску ў Францыі, пасля чаго французскі народ і ўрад адкрыта падтрымалі пазіцыю рэвалюцыянераў{{sfn|Storozynski|2011|p=36–38}}. === Вайна за незалежнасць ЗША === Даведаўшыся пра Амерыканскую рэвалюцыю, Касцюшка, чалавек рэвалюцыйных памкненняў, які сімпатызаваў барацьбе амерыканскіх каланістаў, адплыў у [[Паўночная Амерыка|Паўночную Амерыку]] ў чэрвені 1776 года разам з іншымі замежнымі афіцэрамі, хутчэй за ўсё з дапамогай французскага прыхільніка вайны за незалежнасць [[П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ|П’ера Бамаршэ]]{{sfn|Herbst|1969|s=431}}{{sfn|Storozynski|2011|p=17–18}}. 30 жніўня 1776 года ён падаў заяву ў [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|кангрэс Злучаных Штатаў]] і быў прызначаны ў [[Вайсковае міністэрства ЗША|вайсковае міністэрства]] на наступны дзень{{sfn|Herbst|1969|s=431}}. ==== Паўночная армія ==== Першай задачай Касцюшкі была пабудова ўмацаванняў у [[Форт Білінгспорт|форце Білінгспорт]] у [[Філадэльфія|Філадэльфіі]], [[Пенсільванія|штат Пенсільванія]], для абароны берага [[Дэлавэр (рака)|ракі Дэлавэр]] і прадухілення магчымага прасоўвання брытанскіх войскаў уверх па цячэнні ракі ў [[Філадэльфія|Філадэльфію]]<ref>{{harvnb|Colimore}}, навінны артыкул.</ref>. Спачатку ён працаваў у якасці добраахвотніка ў службе [[Бенджамін Франклін|Бенджаміна Франкліна]], але 18 кастрычніка 1776 года [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэс]] прызначыў яго палкоўнікам інжынерных войскаў у Кантынентальнай арміі{{sfn|Storozynski|2011|p=41–42}}. Вясной 1777 года Касцюшка быў прымацаваны да [[Дэпартамент Кантынентальнай арміі|Паўночнай арміі]] пад камандаваннем [[генерал-маёр]]а [[Гарацыа Гейтс]]а, якая падышла да [[Канада|канадскай]] мяжы ў маі 1777 года. Пасля размяшчэння ў [[Форт Тыкандэрога|форце Тыкандэрога]] ён прыняў удзел у абароне адной з самых магутных крэпасцей у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]{{sfn|Herbst|1969|s=431}}{{sfn|Storozynski|2011|p=47–52}}. Яго даследаванні прымусілі яго настойліва раіць пабудаваць батарэю на [[Гара Дэфьенс, Нью-Ёрк|Цукровай Галаве]] ({{lang-en|Sugar Loaf}}), узгорку, з якога быў бачны ўвесь форт{{sfn|Storozynski|2011|p=47–52}}. Яго разумная рэкамендацыя, з якой пагадзіліся іншыя інжынеры, была адхілена камандзірам гарнізона, брыгадным генералам [[Артур Сент-Клэр|Артурам Сент-Клерам]]{{sfn|Herbst|1969|s=431}}{{sfn|Storozynski|2011|p=47–52}}. Гэта было тактычнай памылкай: калі брытанская армія пад камандаваннем генерала [[Джон Бургойн|Джона Бургойна]] прыбыла ў ліпені 1777 года, Бургойн зрабіў менавіта тое, аб чым папярэджваў Касцюшка, і меў артылерыйскую пабудову на ўзгорку{{sfn|Storozynski|2011|p=47–52}}. [[Файл:Remains of Ft. Clinton, NY.JPG|thumb|220px|left|[[Форт Клінтан (Вест-Пойнт)|Форт Клінтан, Вест-Пойнт]], умацаваны Касцюшкам. На заднім плане: статуя ў яго гонар.]] Паколькі англічане цалкам кантралявалі ўзвышшы, было зразумела, што становішча амерыканцаў было безнадзейным, і амерыканскія войскі здалі крэпасць амаль без барацьбы ў [[Аблога форта Тыкандэрога, 1777|аблозе форта Тыкандэрога]]{{sfn|Storozynski|2011|p=47–52}}. Брытанскія сілы наступлення ішлі па пятах і даганялі сваіх праціўнікаў — змучаных салдат Кантынентальнай арміі, якія беглі на поўдзень. Генерал-маёр [[Філіп Шайлер]], які адчайна спрабаваў павялічыць адлегласць паміж сваімі людзьмі і праследавацелямі, загадаў Касцюшку затрымаць праціўніка{{sfn|Storozynski|2011|p=53–54}}. Касцюшка знайшоў інжынернае рашэнне: яго людзі валілі дрэвы і плаціны, разбуралі масты і дамбы{{sfn|Storozynski|2011|p=53–54}}. У выніку абцяжараныя велізарным транспартам з забеспячэннем брытанцы пачалі адставаць і далі амерыканцам час, неабходны для бяспечнай пераправы цераз [[Гудзон|раку Гудзон]]{{sfn|Storozynski|2011|p=53–54}}. Гейтс наказаў Касцюшку абследаваць плошчу паміж супрацьлеглымі арміямі, выбраць найбольш апраўданую пазіцыю і ўмацаваць яе. Знайшоўшы такую пазіцыю каля [[Сатарога, Нью-Ёрк|Саратогі]] з відам на [[Гудзон]], Касцюшка пабудаваў спектр абароны, амаль непрыступны з любога кірунку. Вынікам яго меркавання і асаблівай увагі да дэталей стаў няўдалы напад брытанскіх войскаў у часе [[Бітва пры Саратозе|бітвы пры Саратозе]]{{sfn|Herbst|1969|s=431}}, і войскі Бургойна капітулявалі там 16 кастрычніка 1777 года<ref>{{harvnb|Afflerbach|Strachan|2012|p=177–179}}</ref>. Гэтую здачу брытанскай арміі ў палон прынята лічыць як кропку, якая пераламала сітуацыю на карысць амерыканцаў{{sfn|Storozynski|2011|p=65}}. Праца Касцюшкі пад Сатарогай атрымала вялікую хвалу ад Гейтса, які пазней расказваў свайму сябру [[Бенджамін Раш|Бенджаміну Рашу]]: «''Вялікай тактыкай гэтай кампаніі былі пагоркі і лясы, якія малады польскі інжынер умела выкарыстаў і дапамог майму лагеру перамагчы''»{{sfn|Herbst|1969|s=431}}. У 1777 годзе Касцюшка злажыў [[паланэз]] і адаптаваў яго для [[клавесін]]а. Названы ў яго гонар і са словамі [[Райнольд Сухадольскі|Райнальда Сухадольскага]], паланэз пазней стаў папулярным сярод польскіх патрыётаў у часе [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання ў лістападзе 1830 года]]{{sfn|Anderton|2002}}. Прыкладна ў той жа час Касцюшку быў выдзелены чарнаскуры памочнік [[Агрыпа Хал]], да якога ён будзе ставіцца як да роўнага сабе і да сябра{{sfn|Storozynski|2011|p=111–112}}. У сакавіку 1778 года Касцюшка прыбыў у [[Ваенная акадэмія ЗША|Вест-Пойнт, Нью-Ёрк]], дзе правёў больш за два гады{{sfn|Hunt}}, умацоўваючы фартыфікацыі і паляпшаючы абарону цытадэлі{{sfn|Herbst|1969|s=432}}{{sfn|Storozynski|2011|p=85}}. Неўзабаве пасля таго, як Касцюшка скончыў умацаванне Вест-Пойнта, у жніўні 1780 года генерал [[Джордж Вашынгтон|Джордж Вашынгтан]] задаволіў яго просьбу далучыцца да барацьбы ў складзе Паўднёвай арміі. Умацаванне Вест-Пойнта Касцюшкам будзе вельмі высока ацэнена ў якасці інавацыі для таго часу{{sfn|Storozynski|2011|p=131–132}}{{sfn|Palmer|1976|p=171–174}}. ==== Паўднёвая армія ==== [[Файл:Tadeusz Kościuszko.PNG|thumb|Партрэт Касцюшкі, напісаны [[Казімір Вайнякоўскі|Казімірам Вайнякоўскім]]]] Пасля падарожжа на поўдзень праз сельскую мясцовасць [[Вірджынія|Вірджыніі]] ў кастрычніку 1780 года Касцюшка прыбыў у [[Паўночная Караліна|Паўночную Караліну]], каб напісаць свайму былому камандзіру генералу Гейтсу{{sfn|Herbst|1969|s=432}}. Аднак пасля разгромнага паражэння Гейтса ў [[Бітва пры Камдэне|Камдэне]] 16 жніўня 1780 года [[Кантынентальны кангрэс]], згодна з парадай Вашынгтана, абраў генерал-маёра [[Натанаіл Грын|Натанаіла Грына]] на замену Гейтсу ў якасці камандзіра Паўднёвага дэпартамента{{sfn|Storozynski|2011|p=141–142}}. Калі Грын афіцыйна прыняў камандаванне 3 снежня 1780 года, ён захаваў Касцюшку на пасадзе галоўнага інжынера. Да таго часу ён атрымаў высокую ацэнку сваёй дзейнасці і ад Гейтса і ад Грына{{sfn|Herbst|1969|s=432}}. На працягу гэтай кампаніі Касцюшка быў удзельнікам каманды, якая спецыялізавалася на пабудове бато, кантролі месцаў размяшчэння лагераў, разведцы для пераправы, замацаванні пазіцый і развіцці разведвальных кантактаў. Некаторыя яго ўклады згулялі важную ролю ў прадухіленні разбурэння Паўднёвай арміі. Яго праца была асабліва заўважана ў часе знакамітай «[[Гонка да ракі Дан|гонкі да ракі Дан]]» ({{lang-en|«Race to the Dan»}}), калі брытанскі генерал [[Чарлз Карнуоліс]] праследаваў Грына на працягу 320 кіламетраў па глушы краіны ў студзені і лютым 1781 года. Шмат у чым дзякуючы камбінацыі тактыкі Грына, бато Касцюшкі і дакладнай разведкі рэк перад асноўнай пераправай, кантынентальная армія бяспечна перасекла ўсе рэкі, у тым ліку [[Рака Ядкін|Ядкін]] і [[Рака Дан|Дан]]{{sfn|Herbst|1969|s=432}}. Карнуоліс, які не меў лодак і не знайшоў спосабу перасекчы шырокі Дан, нарэшце адмовіўся ад пагоні і вярнуўся ў Паўночную Караліну. Амерыканцы перагрупаваліся на поўдні [[Галіфакс (Вірджынія)|Галіфакса]], штат Вірджынія, дзе раней па просьбе Грына Касцюшка стварыў умацаванае дэпо{{sfn|Storozynski|2011|p=144–146}}. У часе гонкі да ракі [[Рака Дан|Дан]] Касцюшка дапамог выбраць месца каля [[Бітва пад будынкам суда Гілфарда|будынка суда ў Гілфардзе]], куды Грын у выніку вярнуўся змагацца з Карнуолісам. Нягледзячы на тактычнае паражэнне, амерыканцы цалкам разграмілі войскі Карнуоліса і набылі стратэгічную перавагу на поўдні, якая трымалася да канцы вайны{{sfn|Storozynski|2011|p=147}}. Такім чынам, калі Грын пачаў адваёўваць [[Паўднёвая Караліна|Паўднёвую Караліну]] вясной 1781 года, ён запрасіў Касцюшку далучыцца да асноўнага корпуса Паўднёвай арміі. Аб’яднаныя сілы Кантынентальнай арміі і паўднёвай [[Міліцыя|міліцыі]] паступова выцеснілі брытанцаў да прыбярэжных партоў у другой палове 1781 года і 16 жніўня Касцюшка прыняў удзел у [[Другая бітва пад Камдэнам|другой бітве пад Камдэнам]]{{sfn|Storozynski|2011|p=148}}. У горадзе [[Найнці-Сікс]] Касцюшка знаходзіўся ў [[Аблога Найнці-Сікса|аблозе форта Стар]] з 22 мая да 18 чэрвеня. У часе няўдалай аблогі ён атрымаў сваё адзінае раненне за сем гадоў службы: ён быў удараны штыком у [[Ягадзіцы|ягадзіцу]] ў часе штурму форта на падыходзе да траншэі, якую ён сам канструяваў{{sfn|Storozynski|2011|p=149–153}}. Пазней Касцюшка дапамагаў умацоўваць амерыканскія базы ў Паўночнай Караліне{{sfn|Storozynski|2011|p=154}}, а таксама прымаў удзел у некалькіх невялікіх аперацыях у апошні год ваенных дзеянняў, разганяючы брытанскія войскі паблізу [[Чарлстан (Паўднёвая Караліна)|Чарлстана, Паўднёвая Караліна]]. Ён стаў займацца гэтымі аперацыямі пасля смерці свайго сябра, палкоўніка [[Джон Лаўрэнс|Джона Лаўрэнса]], узяўшы адказнасць за разведвальныя сеткі Лаўрэнса ў гэтым раёне. Касцюшка камандаваў двума кавалерыйскімі эскадронамі і пяхотным падраздзяленнем, а апошняя вядомая бітва гэтай вайны, у якой ён удзельнічаў, адбылася пры [[Джэймс-Айленд (Паўднёвая Караліна)|Джэймс-Айлендзе, Паўднёвая Караліна]], 14 лістапада 1782 года. У гэтай бітве, якая была апісана як апошняя ўзброеная акцыя кантынентальнай арміі ў вайне{{sfn|Kajencki|1998|p=174}}, Касцюшку ледзь не забілі, а яго невялікі атрад быў разгромлены{{sfn|Storozynski|2011|p=158–160}}. Праз месяц Тадэвуш Касцюшка быў сярод кантынентальных войск у вызваленым ад брытанскай акупацыі Чарлстане. Ён правёў рэшту вайны там, рыхтуючы феерверкі да 23 красавіка 1783 года для святкавання падпісання [[Парыжскі мір (1783)|Парыжскага дагавора]]{{sfn|Storozynski|2011|p=161–162}}. ==== Рыхтуючыся да ад’езду ==== Пасля сямі неаплачаных гадоў службы ў канцы мая 1783 года Тадэвуш Касцюшка вырашыў атрымаць зарплату, якая належала яму{{sfn|Storozynski|2011|p=163}}. У тым жа годзе [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэс]] прапанаваў яму кантраляваць феерверкі ў [[Прынстан (Нью-Джэрсі)|Прынстане, Нью-Джэрсі]], у часе святкавання [[Дзень незалежнасці ЗША|4 ліпеня]]{{sfn|Storozynski|2011|p=164}}. 13 кастрычніка 1783 года амерыканскі ўрад надаў Тадэвушу Касцюшку званне брыгаднага генерала, але ён усё яшчэ не мог атрымаць сваю заработную плату; многія афіцэры і салдаты былі ў такой жа сітуацыі{{sfn|Storozynski|2009|p=114}}. У чаканні аплаты, не ў сілах нават заплаціць за падарожжа назад у Еўропу, Касцюшка, як і шэраг іншых, жыў на грошы занятыя ў польска-яўрэйскага банкіра [[Хайм Саламон|Хайма Саламона]]. Урэшце ён атрымаў сертыфікат на 12280 долараў, якія мог атрымаць 1 студзеня 1784 года, а таксама 500 акраў (202,34 гектара) зямлі, але толькі ў тым выпадку, калі б ён вырашыў пасяліцца ў ЗША{{sfn|Storozynski|2011|p=166–167}}. На зіму 1783—1784 гадоў былы камандзір Касцюшкі генерал Грын запрасіў яго пажыць у сваім асабняку{{sfn|Storozynski|2011|p=168}}. Ён быў у ліку трох афіцэраў-іншаземцаў, каго прынялі ў ганаровае [[Таварыства Цынцынаці]], якое складалася з самых вядомых удзельнікаў вайны за незалежнасць. 3 рук [[Джордж Вашынгтон|Джорджа Вашынгтана]] Тадэвуш Касцюшка атрымаў ордэн Цынцынаці{{sfn|Herbst|1969|s=432}}. === Рэч Паспалітая === [[Файл:Portret Tadeusz Kosciuszko.jpg|thumb|Конны партрэт Тадэвуша Касцюшкі. Мастак [[Войцех Косак|В. Косак]], 1879]] 15 ліпеня 1784 года Касцюшка адправіўся назад у Польшчу, куды прыбыў 26 жніўня. У сувязі з канфліктам паміж яго апекунамі, сям’ёй Чартырыйскіх, і каралём [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Аўгустам Панятоўскім]] Касцюшка ў чарговы раз не змог атрымаць месца ў арміі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Ён пасяліўся ў [[Малыя Сяхновічы|вёсцы Сяхновічы]] (цяпер [[Беларусь|беларуская]] вёска) і спрабаваў весці гаспадарку{{sfn|Herbst|1969|s=432}}. Яго брат Юзаф згубіў большую частку сямейных зямель праз няўдалыя інвестыцыі, але з дапамогай сваёй сястры Ганны Касцюшка сумеў забяспечыць сабе частку маёнтка{{sfn|Storozynski|2011|p=177}}. Ён вырашыў абмежаваць [[Паншчына|паншчыну]] (абавязковую службу на карысць землеўладальніка) для сялян да двух дзён у тыдзень, а таксама цалкам вызваліць ад яе жанчын. Неўзабаве яго маёмасць перастала быць прыбытковай, і ён пачаў улазіць у даўгі{{sfn|Herbst|1969|s=432}}. Тадэвуш Касцюшка завязаў сяброўства з ліберальнымі актывістамі; [[Гуга Калантай]] прапанаваў яму месца лектара ў Ягелонскім універсітэце ў [[Кракаў|Кракаве]], але Касцюшка адмовіўся{{sfn|Storozynski|2011|p=181}}. Сітуацыя змянілася з пачаткам дзейнасці [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойма]] (1788—1792), рэформы якога прадугледжвалі павелічэнне войска [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да 100 тысяч чалавек для абароны граніц федэрацыі. Касцюшка ўбачыў шанец вярнуцца на вайсковую службу і правёў некаторы час у [[Варшава|Варшаве]] сярод тых, хто ўдзельнічаў у палітычных дэбатах па-за межамі сойму. Ён напісаў прапанову аб стварэнні апалчэння па амерыканскай мадэлі{{sfn|Herbst|1969|s=432}}{{sfn|Storozynski|2011|p=187}}. Калі палітычны ціск прывёў да пабудовы войска, а палітычныя саюзнікі Касцюшкі набылі ўплыў на караля, ён зноў падаў заяўку на ўступленне ў армію і 12 кастрычніка 1789 года атрымаў пасаду [[генерал-маёр]]а{{sfn|Herbst|1969|s=432}}. Апроч таго, ён пачаў атрымліваць высокую зарплаты ў 12000 [[злоты]]х у год, якая паставіла кропку на яго фінансавых цяжкасцях. Ён хацеў патрапіць у армію [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], але замест гэтага яго прызначылі ў каралеўскае войска{{sfn|ЭГБ|1997|с=145}}. 1 лютага 1790 года ён прыбыў ва [[Улацлавак]] і ў сярэдзіне сакавіка атрымаў падначаленае войска. Летам ён камандаваў некалькімі пяхотнымі і кавалерыйскімі часткамі ў раёне паміж рэкамі [[Заходні Буг|Бугам]] і [[Вісла]]й. У жніўні 1790 года ён быў адпраўлены на [[Валынь]], дзе быў дыслакаваны паблізу [[Стараканстантынаў|Стараканстантынава]] і [[Мендзыбожэ]]{{sfn|Herbst|1969|s=432}}. Князь [[Юзаф Панятоўскі]], які быў пляменнікам караля, прызнаў вялікі вопыт Касцюшкі і зрабіў яго сваім намеснікам, а таксама пакідаў яго камандзірам, калі адсутнічаў сам{{sfn|Storozynski|2011|p=203}}. Між тым Тадэвуш Касцюшка стаў больш цесна звязвацца з палітычнымі рэфарматарамі, аказваючы падтрымку [[Гуга Калантай|Гуга Калантаю]], [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяну Урсыну Нямцэвічу]] і іншым{{sfn|Storozynski|2011|p=194}}. Касцюшка сцвярджаў, што сяляне і яўрэі павінны атрымаць паўнацэннае грамадзянства, бо гэта будзе матываваць іх падтрымліваць Рэч Паспалітую ў выпадку вайны{{sfn|Storozynski|2011|p=195}}. Палітычныя рэфарматары, аб’яднаныя ў [[Патрыятычная партыя (Рэч Паспалітая)|Патрыятычную партыю]], атрымалі буйную перамогу з прыняццем [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|канстытуцыі 3 мая 1791 года]]. Касцюшка лічыў гэту канстытуцыю крокам у правільным кірунку, але быў расчараваны захаваннем манархіі і адсутнасцю садзейнічання паляпшэнню становішча найбольш абяздоленых: сялян і яўрэяў{{sfn|Storozynski|2011|p=213–214}}. Суседзі [[Рэч Паспалітая|федэрацыі]] ўбачылі ў рэформах канстытуцыі пагрозу іх уплыву на ўнутраныя справы Рэчы Паспалітай. Праз год пасля прыняцця канстытуцыі, 14 мая 1792 года, магнаты ўтварылі [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкую канфедэрацыю]], якая запрасіла расійскую імператрыцу [[Кацярына II|Кацярыну II]] дапамагчы ў звяржэнні канстытуцыі. Праз чатыры дні, 18 мая 1792 года, 100 тысяч салдат арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] перайшлі мяжу краіны, накіраваўшыся да [[Варшава|Варшавы]] і распачаўшы [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1792)|вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года]]{{sfn|Storozynski|2011|p=218–223}}. ==== Абарона канстытуцыі ==== [[Файл:Tadeusz Kośiuszko during battle of Racławice.PNG|thumb|left|Касцюшка, карціна [[Юліуш Косак|Юліуша Косака]]]] Расійскія войскі мелі трайную перавагу ў колькасці: іх было каля 98000 салдат супраць 37000 воінаў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]{{sfn|Bardach|1987|p=317}}; апроч таго на іх баку была перавага ў баявым вопыце{{sfn|Storozynski|2011|p=223}}. Перад уварваннем расійскай арміі Касцюшка быў прызначаны намеснікам камандзіра пяхотнай дывізіі князя [[Юзаф Панятоўскі|Юзафа Панятоўскага]], дыслакаванай у [[Заходняя Украіна|Заходняй Украіне]]. Калі князь стаў галоўнакамандуючым польскай (каралеўскай) арміі 3 мая 1792 года, Касцюшка стаў камандзірам дывізіі пад [[Кіеў|Кіевам]]{{sfn|Herbst|1969|s=433}}. Расіяне атакавалі на шырокім фронце трыма арміямі. Касцюшка ўнёс прапанову, каб уся армія Рэчы Паспалітай сканцэнтравалася і атакавала толькі адну з расійскіх армій з мэтай забеспячэння колькасных суадносін і павышэння маральнага духу ў асноўным нявопытных салдатаў Рэчы Паспалітай хуткай перамогай; аднак Панятоўскі адкінуў гэты план{{sfn|Storozynski|2011|p=223}}. 22 мая 1792 года расійскія войскі перайшлі мяжу ва Украіне, дзе знаходзіліся войскі Касцюшкі і Панятоўскага. Каралеўская армія была занадта слабая, каб супрацьстаяць прасоўванню чатырох варожых калон у Заходняй Украіне, і здзяйсняла баявы адыход цераз заходні бок ракі [[Паўднёвы Буг]] пад камандаваннем Касцюшкі{{sfn|Herbst|1969|s=433}}{{sfn|Storozynski|2011|p=224}}. 18 чэрвеня Панятоўскі выйграў [[Бітва пад Зяленцамі|бітву пад Зяленцамі]]; дывізія Касцюшкі пры гэтым выконвала функцыю асобнага ар’ергарда, не прымаючы ўдзелу ў бітве, і злучылася з асноўнай арміяй толькі з надыходам цемры; тым не менш, яго руплівая абарона тылу і флангаў галоўнай арміі прынесла яму толькі што ўведзены [[Virtuti Militari|Ордэн воінскай доблесці]] ({{lang-la|Virtuti Militari}}), які па сённяшні дзень ёсць найвышэйшай узнагародай у польскай арміі ([[Алекс Старазінскі|Старазінскі]], аднак, сцвярджае, што Касцюшка атрымаў гэты ордэн за яго пазнейшую [[Бітва пад Дубенкай|перамогу пад Дубенкай]] 18 ліпеня){{sfn|Herbst|1969|s=433}}{{sfn|Storozynski|2011|p=230}}. Польскае адступленне працягвалася, і 7 ліпеня войскі Касцюшкі змагаліся супраць ворагаў у [[Бітва пад Уладзімірам (вайна 1792 года)|горадзе Уладзімір-Валынскі]]. Па дасягненні поўначы [[Заходні Буг|ракі Буг]] армія федэрацыі была падзеленая на тры дывізіі, каб стрымаць абарончую лінію. Гэта было зроблена насуперак меркаванню Тадэвуша Касцюшкі аб трыманні адной моцнай і засяроджанай арміі і аслабіла колькасную перавагу войск Рэчы Паспалітай{{sfn|Herbst|1969|s=433}}. Войскі Касцюшкі былі прызначаныя для абароны паўднёвага флангу фронту побач з [[Аўстрыя|аўстрыйскай]] мяжой. У [[Бітва пад Дубейкай|бітве пад Дубенкай]] (18 ліпеня 1792 года) Тадэвуш Касцюшка адбіў атаку праціўніка, які колькасна пераўзыходзіў яго, умела выкарыстоўваючы перашкоды мясцовасці і палявыя ўмацаванні, і стаў разглядацца як адзін з самых бліскучых палкаводцаў Рэчы Паспалітай той эпохі{{sfn|Herbst|1969|s=433}}. Маючы толькі 5300 салдатаў ён перамог 25000 расіян на чале з генералам [[Міхаіл Кахоўскі|Міхаілам Кахоўскім]]{{sfn|Storozynski|2011|p=228–229}}. Нягледзячы на тактычную перамогу, Касцюшку прыйшлося адступіць ад Дубенкі, бо расійскія войскі перасеклі аўстрыйскую мяжу і пачалі разбівацца на флангі{{sfn|Storozynski|2011|p=228–229}}. Пасля бітвы кароль польскі і вялікі князь літоўскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі павысіў Тадэвуша Касцюшку да звання [[генерал-лейтэнант]]а і ўзнагародзіў яго [[Ордэн Белага Арла|ордэнам Белага Арла]]{{sfn|Otrębski|1994|s=39}}. Навіны пра перамогу Касцюшкі распаўсюджваліся ў [[Еўропа|Еўропе]], і 26 жніўня ён атрымаў [[Спіс людзей, якія атрымалі ганаровае грамадзянства Францыі падчас Французскай рэвалюцыі|ганаровае грамадзянства Францыі]] ад [[Заканадаўчы сход Францыі|заканадаўчага сходу]] [[Вялікая французская рэвалюцыя|рэвалюцыйнай Францыі]]. У той час, як Касцюшка лічыў зыход вайны ўсё яшчэ нявырашаным, кароль прасіў аб спыненні баёў{{sfn|Herbst|1969|s=433}}{{sfn|Storozynski|2011|p=231}}. 24 ліпеня 1792 года, да таго, як Касцюшка атрымаў сваё званне генерал-лейтэнанта, кароль шакіраваў армію, абвясціўшы аб далучэнні да [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыі]] і загадзе польска-літоўскаму войску спыніць баявыя дзеянні супраць Расіі. Касцюшка вырашыў пайсці супраць караля, як гэта зрабіла [[Барская канфедэрацыя]] за два дзесяцігоддзі да гэтага, у 1771 годзе, але князь Юзаф Панятоўскі адгаварыў яго ад гэтага кроку. 30 жніўня Касцюшка пакінуў сваю пасаду ў арміі і на кароткі час вярнуўся ў Варшаву, дзе атрымаў павышэнне і зарплату, але адмовіўся ад запрашэння караля застацца ў войску. Прыкладна ў той жа час ён таксама захварэў на [[Гепатыт|жаўтуху]]{{sfn|Herbst|1969|s=433}}. === Эміграцыя === [[Файл:Kosciuszko (5871133) (cropped).jpg|thumb|left|Касцюшка з «[[Virtuti Militari]]» і з Арлом [[Таварыства Цынцынаці|Цынцынаці]]]] Капітуляцыя караля стала цяжкім ударам для Тадэвуша Касцюшкі, які не прайграў ніводнай бітвы ва ўсёй кампаніі. Да сярэдзіны верасня ён пайшоў у адстаўку, каб пакінуць краіну, і ў пачатку кастрычніка ён выехаў з [[Варшава|Варшавы]]. Спачатку ён адправіўся на ўсход, да сямейнай сядзібы Чартарыйскіх у [[Сянява|Сяняве]], дзе сабралася шмат незадаволеных. У сярэдзіне лістапада ён правёў два тыдні ў [[Львоў|Львове]] ({{lang-de|Lemberg}}), дзе быў з ушанаваннямі сустрэты насельніцтвам; пасля вайны яго асоба прыцягвала натоўпы, якія прагнулі ўбачыць вядомага палкаводца. [[Ізабела Чартарыйская]] прапанавала яму ажаніцца са сваёй дачкой [[Соф'я Чартарыйская|Соф’яй]]{{sfn|Herbst|1969|s=433}}{{sfn|Storozynski|2011|p=237}}. Расіяне планавалі арыштаваць яго, калі ён вернецца на падкантрольную ім тэрыторыю; аўстрыйцы, якія [[Аўстрыйская Польшча|акупавалі тэрыторыю Львова]], прапанавалі яму месца ў аўстрыйскай арміі, ад якога ён адмовіўся{{sfn|Storozynski|2011|p=239–240}}. Пасля гэтага яны планавалі дэпартаваць яго, але ён пакінуў Львоў раней. У канцы месяца ён спыніўся ў [[Замасць|Замасці]] ў маёнтку [[Замойскія|Замойскіх]], сустрэўся з [[Станіслаў Сташыц|Станіславам Сташыцам]], пасля чаго адправіўся ў [[Пулавы]]{{sfn|Herbst|1969|s=433}}{{sfn|Storozynski|2011|p=239–240}}. Ён не доўга прабыў там: 12—13 снежня ён быў у [[Кракаў|Кракаве]]; 17 снежня — ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]]; і неўзабаве пасля гэтага пасяліўся ў [[Лейпцыг]]у, дзе шмат вядомых салдат і палітыкаў Рэчы Паспалітай стварылі своеасаблівую эміграцыйную дыяспару{{sfn|Herbst|1969|s=433}}. Пазней ён з некаторымі іншымі эмігрантамі пачаў будаваць планы паўстання супраць расійскага кіраўніцтва ў Рэчы Паспалітай{{sfn|Herbst|1969|s=434}}. Палітыкі, якія групаваліся вакол [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і [[Гуга Калантай|Гугі Калантая]], шукалі кантакты з такімі ж апазіцыйнымі групамі на тэрыторыі Польшчы, і да вясны 1793 года да іх далучыліся іншыя палітыкі і рэвалюцыянеры, у тым ліку [[Ігнацы Дзялынскі]]. Паколькі Калантай і іншыя пачалі планаваць паўстанне перш чым Касцюшка далучыўся да іх, яго падтрымка стала для іх галоўным адабрэннем, бо ён быў адным з самых папулярных людзей у Рэчы Паспалітай{{sfn|Storozynski|2011|p=238}}. Пасля двух тыдняў у Лейпцыгу, у першы тыдзень студзеня 1793 года Касцюшка адправіўся ў [[Парыж]], дзе спрабаваў атрымаць падтрымку [[Францыя|Францыі]] для запланаванага паўстання ў Рэчы Паспалітай. Ён заставаўся там да лета, але, нягледзячы на рост рэвалюцыйнага ўплыву ў Францыі, ён атрымаў толькі спачуванні праблеме [[Рэч Паспалітая|федэрацыі]] і ніякіх канкрэтных абавязацельстваў{{sfn|Herbst|1969|s=434}}. Касцюшка прыйшоў да высновы, што французская ўлада не была зацікаўлена ў Рэчы Паспалітай, бо не магла выкарыстоўваць яе для сваёй уласнай справы, і быў расчараваны ў дробязнасці [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]], якая выяўлялася ў шматлікіх канфліктах паміж рознымі фракцыямі і тэроры, узровень якога рос на тэрыторыі краіны{{sfn|Storozynski|2011|p=244–245}}. 23 студзеня 1793 года [[Прусія]] і [[Расійская імперыя|Расія]] здзейснілі [[Другі падзел Рэчы Паспалітай]]. [[Гарадзенскі сойм (1793)|Гарадзенскі сойм]], які быў пад прымусам скліканы ў чэрвені, ратыфікаваў падзел і быў вымушаны адмяніць канстытуцыю 3 мая 1791 года{{sfn|Lukowski|2001|p=101–103}}{{sfn|Sužiedėlis|2011|p=292–293}}. Пасля Другога падзелу Рэч Паспалітая стала невялікай краінай, плошча якой складала прыблізна 200 тысяч квадратных кіламетраў{{sfn|Davies|2005|p=394}}, а насельніцтва — 4 мільёны чалавек{{sfn|Lukowski|2001|p=101–103}}. Гэта стала шокам для [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыі]], члены якой бачылі сябе абаронцамі шматвяковых магнацкіх прывілеяў, але не чакалі, што іх заклік да дапамогі расійскай імператрыцы прывядзе да далейшага скарачэння і аслаблення краіны{{sfn|Sužiedėlis|2011|p=292–293}}{{sfn|Stone|2001|p=282–285}}. Хоць Тадэвуш Касцюшка і асцерагаўся таго, што ў паўстання мала шанцаў супраць трох краін якія рабавалі яго радзіму, у жніўні 1793 года ён вярнуўся ў [[Лейпцыг]], дзе быў сустрэты патрабаваннем складаць план рэвалюцыі як мага хутчэй{{sfn|Storozynski|2011|p=245}}. У верасні ён таемна перасек польскую мяжу, каб правесці асабістыя назіранні і сустрэцца з высокапастаўленымі афіцэрамі і салдатамі польскай арміі, якія сімпатызавалі ідэям рэвалюцыі, у тым ліку з генералам [[Юзаф Вадзіцкі|Юзафам Вадзіцкім]]. Падрыхтоўка ішла павольна, і ён выехаў у [[Італія|Італію]] з намерам вярнуцца ў лютым 1794 года. Аднак сітуацыя ў Рэчы Паспалітай хутка мянялася. Расійскія і прускія ўлады вымусілі яе распусціць большую частку свайго войска, а звольненыя салдаты павінны былі ўступіць у расійскую армію. У сакавіку царскія агенты выявілі рэвалюцыянераў у Варшаве і пачалі арыштоўваць прыкметных польскіх палітыкаў і военачальнікаў. Касцюшка быў вымушаны выконваць свой план раней, чым планаваў, і 15 сакавіка [[1794]] года адправіўся ў [[Кракаў]]{{sfn|Herbst|1969|s=434}}. === На чале паўстання === {{Асноўны артыкул|Паўстанне 1794 года}} [[Файл:Smuglewicz Kosciuszko 2.jpg|220px|left|thumb|Прысяга Тадэвуша Касцюшкі 24 сакавіка 1794]] Даведаўшыся пра тое, што расійскі гарнізон пакінуў [[Кракаў]], Касцюшка прабраўся ў горад у ноч на 23 сакавіка 1794 года, а на наступную раніцу на [[Галоўная плошча (Кракаў)|Галоўнай плошчы]] ён абвясціў [[Акт паўстання грамадзян]]{{sfn|Herbst|1969|s=434}}. Касцюшка даў прысягу на вернасць паўстанню і абвясціў, што будзе змагацца за непарушнасць меж дзяржавы, усталяванне ўлады народа і ўсеагульную свабоду. У Акце паўстання грамадзян Тадэвуш Касцюшка адзначыў, што галоўнай мэтай [[Кацярына II|Кацярыны II]] і [[Фрыдрых Вільгельм II|Фрыдрыха Вільгельма]] было жаданне «''распаўсюдзіць панаванне тыраніі''» і задушэнне свабоды суседніх народаў. Касцюшка атрымаў званне «Naczelnik» (галоўнакамандуючы) польска-літоўскіх сіл, якія змагаліся супраць расійскай акупацыі{{sfn|Storozynski|2009|p=252}}. Апроч таго, згодна з Актам паўстання Касцюшка прызначыў [[Найвышэйшая нацыянальная рада|Найвышэйшую нацыянальную раду]]. У радзе Касцюшка імкнуўся прымірыць памяркоўных рэфарматараў з рэвалюцыйна настроенымі дзеячамі («якабінцамі»). Па ўтварэнні [[Найвышэйшая Літоўская Рада|Найвышэйшай Літоўскай Рады]] ўзніклі пэўныя непаразуменні паміж Касцюшкам і кіраўніком паўстання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Якуб Ясінскі|Якубам Ясінскім]]. Ён працягваў мабілізаваць насельніцтва, маючы намер прызваць дастатковую колькасць добраахвотнікаў для змагання супраць большай і больш прафесійнай расійскай арміі. Ён таксама выказаў надзею, што [[Аўстрыя]] і [[Прусія]] не будуць умешвацца, бо ў акупаваных гэтымі краінамі частках Рэчы Паспалітай таксама прысутнічала паўстанцкая дзейнасць. [[Файл:Kosciuszko pod Raclawicami.jpg|thumb|Касцюшка і яго сялянскія [[касінеры]] на карціне [[Ян Матэйка|Яна Матэйкі]] «Касцюшка пад Рацлавіцамі»]] Касцюшка сабраў войска каля 6000 чалавек, у тым ліку 4000 салдат рэгулярнай арміі і 2000 рэкрутаў, і рушыў на [[Варшава|Варшаву]]{{sfn|Herbst|1969|s=434}}. Расіяне здолелі арганізаваць войска супрацьстаяння хутчэй, чым ён чакаў, але ён атрымаў перамогу ў [[Бітва пад Рацлавіцамі|бітве пад Рацлавіцамі]] 4 красавіка 1793 года, дзе ён сумеў яшчэ набраць у свой атрад добраахвотнікаў сярод сялян ([[Касінеры|касінераў]]). Тым не менш, гэтае паражэнне расіян не з’яўлялася стратэгічна значным, і яны хутка прымусілі паўстанцаў адступіць у бок Кракава. Каля [[Паланец (горад)|Паланца]] ён атрымаў падмацаванне і сустрэўся з іншымі лідарамі паўстання ([[Гуга Калантай|Калантаем]], [[Ігнацы Патоцкі|Патоцкім]]); там ён выдаў вядомую палітычную дэкларацыю аб паўстанні — [[Паланецкі ўніверсал]]. Дэкларацыя сцвярджала, што прыгонныя сяляне атрымлівалі грамадзянскія правы, а таксама памяншаліся іх павіннасці ([[паншчына]]){{sfn|Herbst|1969|s=435}}. У той жа час расіяне абвясцілі ўзнагароду за захоп Касцюшкі «жывым або мёртвым»{{sfn|Storozynski|2011|p=283}}. Да чэрвеня прусы пачалі актыўна дапамагаць расіянам, і 6 чэрвеня 1793 года Касцюшка змагаўся ў абарончай [[Бітва пад Шчакацінамі|бітве пад Шчакацінамі]] супраць расійска-прускіх сіл{{sfn|Herbst|1969|s=435}}. З канца чэрвеня, на працягу некалькіх тыдняў, ён [[Першая бітва пад Варшавай (1794)|абараняў Варшаву]], якая знаходзілася пад кантролем паўстанцаў. 28 чэрвеня шмат рэвалюцыянераў пад Варшавай патрапілі ў палон, а ў Варшаве на патрабаванне натоўпу біскуп [[Ігнацы Якуб Масальскі|Ігнацы Масальскі]] і 6 іншых контррэвалюцыянераў былі павешаны. Касцюшка выступіў з публічным дакорам, заявіўшы, што «''тое, што адбылося ўчора ў Варшаве напоўніла яго сэрца горыччу і смуткам''», і выказаў спадзяванні на тое, што вяршэнства закону рушыць услед{{sfn|Storozynski|2009|p=195–196}}. Да раніцы 6 верасня прускія войскі адышлі для падаўлення паўстання, якое ўспыхнула на тэрыторыях, акупаваных Прусіяй, і аблога Варшавы скончылася. 29—30 верасня 1794 года ён разам са сваім сакратаром [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльянам Нямцэвічам]] прыязджаў у [[Гродна]] для вайсковай нарады, у час якой уручыў удзельнікам паўстання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] пярсцёнкі з надпісам «Айчына свайму абаронцу». 10 кастрычніка, у часе [[Бой пад Мацяёвіцамі (1794)|бітвы пад Мацяёвіцамі]] супраць расійскіх войск, Касцюшка быў паранены і ўзяты ў палон. Неўзабаве пасля гэтага паўстанне скончылася [[Бітва пад Прагай (1794)|бітвай пад Прагай]], дзе, у адпаведнасці з сучаснымі расійскімі звесткамі, войскі Расійскай імперыі забілі 20000 жыхароў Варшавы{{sfn|Storozynski|2011|p=291}}. На загад [[Кацярына II|Кацярыны II]] пад пільнай аховай і чужым прозвішчам («шляхціц Шыманскі») праз [[Кіеў]], [[Чарнігаў]], [[Гомель]], [[Магілёў]], [[Шклоў]], [[Віцебск]] і [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарад]] 10 снежня 1794 года Касцюшку вывезлі ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбург]] і зняволілі ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]]{{sfn|Herbst|1969|s=435–436}}<ref>[http://www.muzeumwp.pl/kalendarium/04/ Uwięzienie Tadeusza Kościuszki przez Rosjan] // Muzeum Wojska Polskiego.</ref>. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]], які адбыўся ў 1795 годзе, скончылася існаванне Польскай (на 123 года) і Літоўскай дзяржаў<ref>{{harvnb|Landau|Tomaszewski|1985|p=27}}</ref>. === Наступнае жыццё === [[Файл:Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (J. Damiel, XIX).jpg|thumb|right|Вызваленне Тадэвуша Касцюшкі з цямніцы. Карціна [[Ян Дамель|Яна Дамеля]], [[1830-я]]]] [[Файл:Thaddeus Koscuiszko National Memorial 301 Pine Street.jpg|thumb|[[Нацыянальны мемарыял Тадэвуша Касцюшкі|Дом у Філадэльфіі]], дзе Касцюшка жыў у 1797 годзе]] Смерць імператрыцы [[Кацярына II|Кацярыны II]] 17 лістапада [[1796]] года прывяла да змены палітыкі Расіі ў дачыненні да Польшчы{{sfn|Herbst|1969|s=435–436}}. 28 лістапада імператар [[Павел I (імператар расійскі)|Павел I]], які ненавідзеў сваю папярэдніцу Кацярыну, дараваў Тадэвушу Касцюшку і вызваліў яго пасля таго, як той даў клятву вернасці. Павел абяцаў вызваліць усіх палітычных зняволеных, якія ўтрымліваліся ў расійскіх турмах, і гвалтоўна перасяліў іх у [[Сібір]]. Імператар даў Касцюшку 12 тысяч рублёў, якія ён, апынуўшыся ў Лондане, выслаў назад у Пецярбург{{sfn|Herbst|1969|s=437}}. Павел І загадаў перакрыць мяжу і схапіць Касцюшку, калі ён толькі з’явіцца ў Расіі. Аднак быў схоплены і высланы ў Нерчынск нейкі лідскі шляхціц, вельмі падобны да Касцюшкі. Сам былы кіраўнік паўстання больш у імперыю не вярнуўся. Разам з [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Нямцэвічам]] Касцюшка з’ехаў у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] праз [[Стакгольм]] і [[Лондан]], выехаўшы з [[Брысталь|Брысталя]] 17 чэрвеня 1797 года і прыбыўшы ў [[Філадэльфія|Філадэльфію]] 18 жніўня{{sfn|Herbst|1969|s=437}}. Нягледзячы на павагу і прызнанне насельніцтва, Касцюшка быў з падазрэннем сустрэты амерыканскім урадам, які кантралявалі [[Федэралісцкая партыя ЗША|федэралісты]], бо яны не давяралі Касцюшку праз яго папярэдняе сяброўства з [[Дэмакратычна-рэспубліканская партыя ЗША|дэмакратычна-рэспубліканскай партыяй]]{{sfn|Herbst|1969|s=437}}. У сакавіку 1798 года Касцюшка атрымаў шмат лістоў з Еўропы. Навіна ў адным з іх настолькі шакіравала яго, што ён, у параненым стане, без дапамогі падняўся з кушэткі і дакульгаў да сярэдзіны пакоя, крыкнуўшы генералу [[Энтані Уолтан Уайт|Энтані Уолтану Уайту]]: «''Я павінен вярнуцца ў Еўропу!''» У гэтым лісце ішла гаворка пра тое, што польскі генерал [[Ян Генрык Дамброўскі]] і польскія салдаты ваявалі ў Францыі пад кіраўніцтвам [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], і што сёстры Касцюшкі паслалі двух яго пляменнікаў ваяваць за Напалеона ў гонар Касцюшкі{{sfn|Gardner|1942|p=183}}. Прыкладна ў той жа час Касцюшка атрымаў вестку пра тое, што [[Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор|Талейран]] шукаў маральнай і грамадскай падтрымкі Тадэвуша Касцюшкі ў французскай барацьбе супраць аднаго з ворагаў Рэчы Паспалітай, якія акупавалі яе тэрыторыю, — Прусіі{{sfn|Herbst|1969|s=437}}. Заклік сям’і і краіны вымусіў Касцюшку вярнуцца ў Еўропу{{sfn|Gardner|1942|p=183}}. Ён неадкладна пракансультаваўся з [[Томас Джэферсан|Томасам Джэферсанам]], які забяспечыў яму пашпарт на іншае імя і дапамог таемна выехаць у Францыю. Касцюшка не сказаў ні слова ні свайму былому таварышу па зброі [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяну Нямцэвічу]], ні свайму ўласнаму слузе, толькі пакінуўшы для іх трохі грошай{{sfn|Gardner|1942|p=124}}{{sfn|Sulkin|1944|p=48}}. Яго рашэнню аб ад’ездзе спрыялі і іншыя фактары. У адпаведнасці з умовамі [[Акт пра чужынцаў і баламутаў|Акта пра чужынцаў і баламутаў]] ён падлягаў дэпартацыі або турэмнаму зняволенню<ref>{{harvnb|Nash|Hodges|2012|p=161–162}}</ref>. Апроч таго, [[Томас Джэферсан|Джэферсан]] быў занепакоены тым, што ЗША і Францыя знаходзіліся ў адным кроку ад вайны пасля [[Справа XYZ|справы XYZ]], і разглядаў яго як неафіцыйнага пасланца. Пазней Касцюшка пісаў: «''Джэферсан лічыў, што я быў бы найлепшым пасрэднікам у справе пагаднення з Францыяй, таму я прыняў гэту місію нават без аніякага афіцыйнага дазволу''»<ref>{{harvnb|Alexander}}, 1968, артыкул.</ref>. ==== Размеркаванне амерыканскай маёмасці ==== {{main|Завяшчанне Тадэвуша Касцюшкі}} Перад ад’ездам у [[Францыя|Францыю]] Касцюшка сабраў сваю маёмасць і напісаў завяшчанне, заручыўшыся падтрымкай [[Томас Джэферсан|Томаса Джэферсана]] ў якасці выканаўцы{{sfn|Herbst|1969|s=437}}{{sfn|Gardner|1942|p=124}}. К 1797 году Касцюшка і Джэферсан сталі добрымі сябрамі, пасля чаго перапісваліся на працягу дваццаці гадоў. Джэферсан пісаў, што «''ён найчысцейшы сын свабоды, якіх я калі-небудзь ведаў''»<ref>{{harvnb|Thomas Jefferson Foundation}}: T. Kosciuszko, эсэ.</ref>. У завяшчанні Касцюшка наказаў прадаць усю сваю нерухомасць для таго, каб за гэтыя грошы была куплена свабода для чарнаскурых [[Рабства|рабоў]], у тым ліку асабістых рабоў Джэферсана, а таксама гэтыя грошы павінны былі пайсці на выхаванне рабоў для самастойнага жыцця і працы{{sfn|Sulkin|1944|p=48}}{{sfn|ЭнцВКЛ|2005|с=72}}. Праз некалькі гадоў пасля смерці Касцюшкі Джэферсан ва ўзросце 77 гадоў заявіў, што ён няздольны дзейнічаць у якасці выканаўцы ў сувязі з узростам{{sfn|Storozynski|2009|p=280}} і шматлікімі юрыдычнымі складанасцямі завяшчання, якія не маглі быць вырашаны ў судах да 1856 года<ref>{{harvnb|Nash|Hodges|2012|p=218}}</ref>. Джэферсан рэкамендаваў свайму сябру [[Джон Хартуэл Кок|Джону Хартуэлу Коку]], які таксама выступаў супраць рабства, стаць выканаўцам, але Кок таксама адмовіўся ад працы з гэтым завяшчаннем{{sfn|Storozynski|2009|p=280}}. Справа амерыканскай маёмасці Касцюшкі тры разы разглядалася ў [[Вярхоўны Суд ЗША|Вярхоўным судзе ЗША]]{{#tag:ref|Член Вярхоўнага суда [[Джозеф Сторы]] вынес вердыкт у справе ''Армстранг супраць Ліра,'' 25 U.S. 12 Wheat. 169 169 (1827), заснаваны на адмове ў выкананні завяшчання. Тая ж маёмасць была прадметам справы ''Эста супраць Ліра,'' 32 U.S. 130 (7 Pet. 130, 8 L.Ed. 632) (1832), у якім вярхоўны суддзя [[Джон Маршал]] зрабіў кароткую прапанову трымаць арыштаванага ў [[Вірджынія|Вірджыніі]]. Нарэшце, ў вердыкце справы ''Эніс супраць Сміта'', 55 U.S. 14 How. 400 400 (1852) нічога не згадваецца пра аўтара; галоўным суддзёй быў [[Роджэр Тэні]], і адзінымі згаданымі юрысдыкцыямі былі [[Мэрыленд]], [[Вашынгтон|Акруга Калумбія]], і [[Гродна]] ([[Беларусь]]).<ref name="ennis">''Ennis v. Smith'', 55 U.S. 400, 14 How. 400, 14 L.Ed. 427 (1852).</ref> |group="заўв"}}. Усяго ён зрабіў чатыры завяшчанні, тры з якіх былі складзеныя ўжо пасля амерыканскага завяшчання<ref name=berk>{{harvnb|Yiannopoulos}}, 1958, p. 256.</ref>. Грошы, якія Касцюшка пакінуў для надання свабоды і адукацыі [[Афраамерыканцы|афраамерыканцаў]] ў ЗША, ніколі так і не былі выкарыстаны для гэтай мэты{{sfn|Storozynski|2009|p=282}}. Хоць амерыканскае завяшчанне Касцюшкі не было выканана, яго спадчына пайшла на заснаванне навучальнай установы для афраамерыканцаў у Злучаных Штатах — у [[Ньюарк (Нью-Джэрсі)|Ньюарку, штат Нью-Джэрсі]], у 1826 годзе, якая была названа ў гонар Тадэвуша Касцюшкі{{sfn|Gardner|1942|p=183}}<ref>{{harvnb|Nash|Hodges|2012|p=241}}</ref>. ==== Вяртанне ў Еўропу ==== [[Файл:Kosciuszko Solothurn.JPG|thumb|180px|Апошняя рэзідэнцыя Тадэвуша Касцюшкі, [[Золатурн]], [[Швейцарыя]], на будынку якой усталёвана мемарыяльная дошка, прысвечаная яму. Апроч таго, зараз у будынку размешчаны музей Касцюшкі.]] 28 чэрвеня 1798 года Тадэвуш Касцюшка прыбыў у [[Баёна|Баёну]], [[Францыя]]{{sfn|Herbst|1969|s=437}}. На той час планы [[Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор|Талейрана]] змяніліся і ўжо не ўключалі ў сябе Касцюшку{{sfn|Herbst|1969|s=437}}. Касцюшка заставаўся палітычна актыўным у польскіх эмігранцкіх колах у Францыі і 7 жніўня 1799 года стаў членам «[[Таварыства польскіх рэспубліканцаў]]» ({{lang-pl|Towarzystwo Republikanów Polskich}}), дзе рашуча выказваўся за ўсталяванне рэспубліканскага ладу ў адноўленай Рэчы Паспалітай{{sfn|Herbst|1969|s=437}}. Аднак Касцюшка адмовіўся ад прапанаванага камандавання [[Легіёны польскія|польскіх легіёнаў]], якія фарміраваліся ў войсках Францыі{{sfn|Herbst|1969|s=437}}. 17 кастрычніка і 6 лістапада 1799 года ён сустракаўся з [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам Банапартам]]; аднак яму не ўдалося дасягнуць пагаднення з французскім лідарам, які лічыў Касцюшку «''дурнем''», які «''пераацэньвае свой уплыў''» у Польшчы{{#tag:ref|Ліст Напалеона міністру паліцыі [[Жазеф Фушэ|Жазефу Фушэ]], 1807 год.|group="заўв"}}{{sfn|Herbst|1969|s=438}}. Касцюшка, у сваю чаргу, не любіў Напалеона за яго дыктатарскія памкненні і называў яго «''трунарам [Французскай] рэспублікі''»{{sfn|Herbst|1969|s=437}}. У 1801 годзе Касцюшка пасяліўся ў [[Брэвіль|Брэвіле]], недалёка ад [[Парыж]]а, і дыстанцыяваўся ад палітыкі{{sfn|Herbst|1969|s=437}}. Касцюшка не верыў, што Напалеон у нейкай форме адновіць Рэч Паспалітую{{sfn|Davies|2005|p=216–217}}. Калі напалеонаўскія войскі падышлі да граніц Польшчы, Касцюшка напісаў яму ліст з патрабаваннямі гарантый усталявання шляхецкай дэмакратыі і істотных нацыянальных граніц, які Напалеон праігнараваў{{sfn|Herbst|1969|s=438}}. Касцюшка прыйшоў да высновы, што Напалеон стварыў [[Герцагства Варшаўскае]] ў 1807 годзе праз асабістыя інтарэсы, а не таму што падтрымліваў незалежнасць Польшчы{{sfn|Davies|2005|p=208<!--218?-->}}. Такім чынам, Касцюшка вырашыў не ехаць у герцагства Варшаўскае і не далучацца да [[Армія Герцагства Варшаўскага|яго арміі]], якая ваявала на баку Напалеона{{sfn|Herbst|1969|s=438}}. Замест гэтага, пасля падзення Напалеона, Тадэвуш Касцюшка сустрэўся з расійскім імператарам [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандрам I]] у [[Парыж]]ы, а затым у [[Горад Браўнау, Швейцарыя|Браўнау]], [[Швейцарыя]]{{sfn|Herbst|1969|s=438}}. Аляксандр I спадзяваўся пераканаць Касцюшку вярнуцца ў Польшчу, дзе імператар планаваў стварыць марыянетачнае Польскае каралеўства ([[Царства Польскае|Кангрэсавае каралеўства]]). У абмен на свае паслугі Касцюшка патрабаваў правядзення сацыяльных рэформ і аднаўлення тэрыторыі, якая, на яго думку, павінна была дасягаць на ўсходзе рэк [[Дняпро|Дняпра]] і [[Заходняя Дзвіна|Дзвіны]]{{sfn|Herbst|1969|s=438}}. Аднак, неўзабаве пасля гэтага, у [[Вена|Вене]] Касцюшка даведаўся, што новаўтворанае каралеўства, якое стварыў Аляксандр I, было яшчэ меншае, чым герцагства Варшаўскае. Касцюшка назваў гэта ўтварэнне «жартам»<ref name="nonpossumus">{{harvnb|Koneczny}}, эсэ.</ref>. Пасля таго, як ён не атрымаў адказ на свае лісты да расійскага імператара, ён пакінуў Вену і пераехаў у [[Золатурн]], Швейцарыя. 2 красавіка 1817 года Касцюшка вызваліў сялян, якія жылі на яго пакінутых землях у Польшчы{{sfn|Herbst|1969|s=438}}, але імператар Аляксандр не дазволіў сялянам атрымаць свабоду<ref name=lq>{{harvnb|Cizauskas|1986}}, часопіс.</ref>. Пакутуючы праз дрэннае здароўе і старыя раны, 15 кастрычніка 1817 года Касцюшка памёр беспрытомным а дзясятай гадзіне вечара ў Золатурне ў доме свайго сябра Франца Ксаверыя Цэлтнера ва ўзросце 71 года, калі пасля падзення з каня ў яго развілася ліхаманка і праз некалькі дзён адбыўся [[інсульт]]{{sfn|Storozynski|2011|p=380–381}}. === Пахаванне === [[Файл:Urn with heart of Tadeusz Kościuszko.PNG|thumb|right|Скрыня з сэрцам Касцюшкі, [[Каралеўскі палац, Варшава]]|alt=Urn with Kościuszko’s heart]] Апоўдні 19 кастрычніка 1817 года ў былой езуіцкай царкве [[Золатурн]]а адбылося першае пахаванне Тадэвуша Касцюшкі{{sfn|Herbst|1969|s=438}}{{sfn|Szyndler|1991|s=366}}. У выніку таго, што навіны аб яго смерці хутка распаўсюджваліся, першыя памінальныя службы былі праведзеныя на тэрыторыі былога ВКЛ, затым у Польшчы<ref name="kopieckosciuszki">{{harvnb|Kopiec Kościuszki}}, эсэ.</ref>. Яго [[Бальзамаванне|забальзамаванае]] цела было захавана ў [[склеп]]е царквы Золатурна. У 1818 годзе цела Касцюшкі было перавезена ў [[Кракаў]] і дастаўлена ў [[Царква Святога Фларыяна|царкву Святога Фларыяна]] 11 красавіка 1818 года. 22 чэрвеня 1818 года<ref name="kopieckosciuszki"/> або 23 чэрвеня 1819 года{{sfn|Herbst|1969|s=438}} (даныя адрозніваюцца) пад [[Звон Жыгімонта]] і стральбу з гармат цела было змешчана ў склеп у [[Сабор Святых Станіслава і Вацлава|Саборы Святых Станіслава і Вацлава]], [[пантэон]]е польскіх каралёў і [[Нацыянальныя героі|нацыянальных герояў]]{{sfn|Herbst|1969|s=438}}<ref name="kopieckosciuszki"/><ref>[http://jivebelarus.net/history/faces/kascushka-biography.html Кароткая біяграфія вялікага чалавека (Тадэвуш Касцюшка, 1746—1817)] {{harv|Бензярук|2006}}</ref>. [[Орган (біялогія)|Унутраныя органы]] Касцюшкі, якія былі вынятыя ў часе бальзамавання, былі асобна пахаваныя на могілках у [[Цухвіль|Цухвіле]], побач з Золатурнам, і застаюцца там па сённяшні дзень. У 1820 годзе побач з польскай мемарыяльнай капліцай быў усталяваны вялікі памятны камень. Яго [[сэрца]] не было пахавана з іншымі органамі і, замест таго, было захавана ў [[Скрыня|скрыні]] ў [[Польскі музей, Раперсвіль|польскім музеі]] ў [[Раперсвіль, Швейцарыя|Раперсвіле, Швейцарыя]]{{sfn|Herbst|1969|s=438}}<ref name="kopieckosciuszki"/>. Сэрца Тадэвуша Касцюшкі, разам з астатняй часткай уладанняў музея, у 1927 годзе было рэпартрыявана ў [[Варшава|Варшаву]] і зараз знаходзіцца ў капліцы ў [[Каралеўскі палац (Варшава)|Каралеўскім палацы]]{{sfn|Herbst|1969|s=438}}<ref name="kopieckosciuszki"/>. == Памяць == === У фальклоры === Памяць пра Тадэвуша Касцюшку доўгі час захоўвалася ў легендах, паданнях і песнях [[беларусы|беларусаў]]: ''«Касцюшка зваяваў бы свет цэлы, каб паны яго слухаць хацелі, але паны, як паны: гулялі, банкетавалі, Касцюшкі не слухалі, затым і Польшча прапала''». ''«Кажуць, што ў Касцюшкі то быў такі плашч, што кулі яго не прабівалі: аднаго разу маскалі на яго знячэўку напалі, так ён не паспеў таго плашча злажыць, так яго чыста пасеклі і забралі»''. У беларускай народнай песні, якую спявалі праз стагоддзе па паўстанні, Касцюшка лічыцца абаронцам: {{Цытата|<poem>Наш Касцюшка слаўны быў, Маскалёў ён добра біў. Як Касцюшкі не стала – Уся Польшча прапала</poem>}} Яшчэ ў пачатку 1960-х гадоў на [[Лепельскі раён|Лепельшчыне]] запісалі, а пазней апублікавалі песню пра Тадэвуша Касцюшку, які, паводле народнай версіі, загінуў у бітве: {{Цытата|<poem>Вазьмі, маці, пяску жменю, Пасей на каменю. Калі той пясок узыдзе, Касцюшка з вайны прыйдзе. Ляціць воран цераз мора, А лятучы, крача. А хто ж майго Касцюшачкі Магілку аплача.</poem>}} Да постаці Касцюшкі звяртаўся [[Кастусь Каліноўскі]]. У адным з нумароў «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]» ў 1862 годзе ён пісаў пра Тадэвуша Касцюшку як пра народнага заступніка, заклікаў да яднання і змагання паводле прыкладу паўстанцаў 1794 года{{sfn|Юхо, Емяльянчык|1994}}. === Ушанаванне памяці === [[Файл:TadeuszKosciuszkoDenkmalSolothurn.jpg|thumb|right||[[Помнік Тадэвушу Касцюшку (Золатурн)]]]] [[Файл:03978Kraków.JPG|thumb|left||[[Курган Касцюшкі]], вышынёй 34 метры, [[Кракаў]], [[Польшча]]]] Польскі гісторык [[Станіслаў Хербст]] напісаў у [[Польскі біяграфічны слоўнік|польскім біяграфічным слоўніку]] 1967 года, што Касцюшка можа быць самым папулярным палякам у Польшчы і ў свеце{{sfn|Herbst|1969|s=438}}. Помнікі Касцюшку ўсталёваны па ўсім свеце, пачынаючы з [[Курган Касцюшкі (Кракаў)|кургана Касцюшкі]] ў [[Кракаў|Кракаве]], які быў узведзены з у 1820—1823 гадах мужчынамі, жанчынамі і дзецьмі, якія прыносілі зямлю з палёў бітваў, у якіх ён прымаў удзел{{sfn|Herbst|1969|s=438}}<ref>{{harvnb|Nash|Hodges|2012|p=212}}</ref>. [[Мост Тадэвуша Касцюшкі (Олбані)|Мост Тадэвуша Касцюшкі]], двайны паводле структуры, пабудаваны ў 1959 годзе цераз [[Махок (рака)|раку Махок]] у [[Олбані (Нью-Ёрк)|Олбані, штат Нью-Ёрк]]<ref>{{harvnb|Jordan}}</ref>, і [[Мост Касцюшкі (Нью-Ёрк)|мост Касцюшкі]], пабудаваны ў 1939 годзе ў [[Нью-Ёрк]]у, былі названы ў яго гонар<ref>{{harvnb|NYDOT}}</ref>. Рэзідэнцыя Касцюшкі 1796 года ў [[Філадэльфія|Філадэльфіі]] цяпер ёсць [[Нацыянальны мемарыял Тадэвуша Касцюшкі|Нацыянальным мемарыялам Тадэвуша Касцюшкі]]<ref>{{harvnb|Memorial}} (.gov).</ref>. Апроч таго, [[Музей Касцюшкі (Золатурн)|музей Касцюшкі]] размешчаны ў яго апошнім месцы жыхарства ў [[Золатурн]]е, Швейцарыя{{sfn|Herbst|1969|s=438–439}}. У 1925 годзе было створана польска-амерыканскае культурнае агенцтва, [[Фонд Касцюшкі]], са штаб-кватэрай у Нью-Ёрку<ref>{{harvnb|Kosciuszko Foundation}}</ref>. У 2002 годзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкі аблвыканкам]] прыняў рашэнне аб аднаўленні разбуранай у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] сядзібы Касцюшкі ў [[Мерачоўшчына|Мерачоўшчыне]]. Цяпер у родным доме Касцюшкі дзейнічае музей. Некалькі падраздзяленняў [[Паветраныя сілы Польшчы|польскіх паветраных сіл]] мела назву «[[Эскадра Касцюшкі]]». У часе Другой сусветнай вайны карабель [[Ваенна-марскія сілы Польшчы|ваенна-марскіх сіл Польшчы]] быў названы ў гонар Касцюшкі, як і [[Першая пяхотная дывізія Тадэвуша Касцюшкі]]{{sfn|Herbst|1969|s=439}}. Адным з першых прыкладаў [[Гістарычны раман|гістарычнага рамана]], «[[Тадэвуш Варшавы]]», быў напісаны ў гонар Касцюшкі шатландскім аўтарам [[Джэйн Портэр]]; раман быў вельмі папулярным, асабліва ў Злучаных Штатах, і ў XIX стагоддзі было выдадзена больш за 80 выданняў<ref name=ani>{{harvnb|Anessi}}, эсэ.</ref>{{sfn|Looser|2010|p=166}}. Опера «[[Касцюшка на Сене]]» ({{lang-pl|Kościuszko nad Sekwaną}}), напісаная ў пачатку 1820-х гадоў, уключае ў сябе музыку [[Францішак Салезій Дуткевіч|Францішка Салезія Дуткевіча]] і лібрэту [[Канстанцін Маераноўскі|Канстанціна Маераноўскага]]. Пазнейшыя працы ўключаюць у сябе драмы [[Апола Каржанеўскі|Апола Каржанеўскага]], [[Жустын Хашоўскі|Жустына Хашоўскага]] і [[Уладзіслаў Людвік Анчыц|Уладзіслава Людвіка Анчыца]]; тры раманы [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]], адзін — [[Валерый Пшыбароўскі|Валерыя Пшыбароўскага]], адзін — [[Уладзіслаў Рэймант|Уладзіслава Рэйманта]] і працы [[Марыя Канапніцка|Марыі Канапніцкі]]. Асоба Касцюшкі сустракаецца ў літаратуры і за межамі Польшчы, у тым ліку ў санетах [[Сэмюэл Тэйлар Колрыдж|Сэмюэла Тэйлара Колрыджа]] і [[Джэймс Генры Лі Хант|Джэймса Генры Лі Ханта]], у вершах [[Джон Кітс|Джона Кітса]] і [[Уолтэр Сэвадж Лэндар|Уолтэра Сэваджа Лэндара]] і ў працах [[Карл Эдуард фон Хольтэй|Карла фон Хольтэя]]{{sfn|Herbst|1969|s=439}}. [[Файл:Andrej Tadevuš Kaściuška stamp.jpg|220px|right|thumb|Паштовая марка Беларусі, 1994 год]] У 1933 годзе Паштовая служба ЗША выпусціла памятную марку з выявай статуі Касцюшку, якая стаіць на [[Плошча Лафает|плошчы Лафает]] у [[Вашынгтон]]е, недалёка ад [[Белы дом|Белага дома]]. Марка была выпушчана да 150-годдзя атрымання Касцюшкам амерыканскага грамадзянства. У Польшчы таксама было выпушчана некалькі марак у гонар Касцюшкі, а ў 2010 годзе Манетны двор Польшчы выпусціў залатую манету, прысвечаную Касцюшку. У Беларусі паштовая марка, прысвечаная Касцюшку, была выпушчаная ў 1994 годзе<ref>{{harvnb|Smithsonian}}</ref>. [[Файл:Памятник Тадеушу Костюшко в Милуоки.JPG|220 px|thumb|left|Помнік Тадэвушу Касцюшку ў парку ў [[Мілуокі]]]] Помнікі Тадэвушу Касцюшку ўстаноўленыя ў [[Польшча|Польшчы]] ў [[Кракаў|Кракаве]] ([[Леанард Марконі]]), які быў разбураны нямецкімі войскамі ў час акупацыі ў гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і пазней быў адноўлены за кошт [[Германія|Германіі]] ў [[1960]] годзе<ref name=bufmon/>, і ў [[Лодзь|Лодзі]] ([[Мечыслаў Любельскі]]){{sfn|Herbst|1969|s=438}}; у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ў [[Бостан]]е<ref name=bufmon>{{harvnb|Gallery}} (Buffalo.edu).</ref>, [[Ваенная акадэмія ЗША|Вест-Пойнце]]<ref name=bufmon/>, [[Філадэльфія|Філадэльфіі]] ([[Марыян Канечны]])<ref name=bufmon/>, [[Дэтройт|Дэтройце]] (копія кракаўскай статуі Леанарда Марконі)<ref>{{harvnb|Detroit}}</ref>, [[Вашынгтон]]е{{sfn|Herbst|1969|s=438}}, [[Чыкага]]{{sfn|Herbst|1969|s=438}}, [[Мілуокі]]{{sfn|Herbst|1969|s=438}} і [[Кліўленд]]зе{{sfn|Herbst|1969|s=438}}; у [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Мінск]]у быў усталяваны ў 2005 годзе на тэрыторыі пасольства ЗША, у вёсцы [[Малыя Сяхновічы]] ([[Жабінкаўскі раён]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]), у 2018 годзе адкрыты помнік ва ўрочышчы [[Мерачоўшчына]] ля [[Косава (горад)|Косава]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29222482.html www.svaboda.org]</ref>; у 2017 годзе помнік адкрыты ў [[Швейцарыя|швейцарскім]] [[Золатурн]]е{{sfn|Herbst|1969|s=438}}. Касцюшка быў адлюстраваны на карцінах [[Рычард Косвэй|Рычарда Косвэя]], [[Францішак Смуглевіч|Францыска Смуглевіча]], [[Міхал Стачовіч|Міхала Стачовіча]], [[Юліуш Косак|Юліюша Косака]] і [[Ян Матэйка|Яна Матэйкі]]. Манументальная «[[Рацлавіцкая панарама]]» была напісана [[Ян Стыка|Янам Стыкам]] і [[Войцех Косак|Войцехам Косакам]] да стагоддзя [[Бітва пад Рацлавіцамі|бітвы пад Рацлавіцамі]]{{sfn|Herbst|1969|s=438}}. Шмат геаграфічных аб’ектаў па ўсім свеце названыя ў гонар Касцюшкі: [[Касцюшка (гара)|гара Касцюшка]], самая высокая гара ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[востраў Касцюшка]] на [[Аляска|Алясцы]], [[акруга Касцюшка]] ў [[Індыяна|штаце Індыяна]], [[Касцюшка (горад)|горад Касцюшка]] ў цэнтральнай частцы [[Місісіпі]], а таксама шматлікія плошчы, вуліцы, паркі і завулкі розных краін свету, у тым ліку ў [[Баранавічы|Баранавічах]], [[Белаазёрск]]у, [[Брэст|Брэсце]], [[Бяроза (горад)|Бярозе]], [[Гродна|Гродне]], [[Жабінка|Жабінцы]], [[Івацэвічы|Івацэвічах]], [[Косава (горад)|Косаве]], [[Ліда|Лідзе]], [[Лунінец|Лунінцы]], [[Малыя Сяхновічы|Малых Сяхновічах (Жабінкаўскі раён)]], [[Малі (Астравецкі раён)|Малях (Астравецкі раён)]], [[Навасёлкі (Бярозаўскі раён)|Навасёлках (Бярозаўскі раён)]], [[Нясвіж]]ы, [[Пінск]]у, [[Пружаны|Пружанах]], [[Салігорск]]у, [[Смалявічы|Смалявічах]], [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Целяханы|Целяханах]] на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Herbst|1969|s=438}}. [[Файл:Mount Kosciuszko01Oct06.JPG|thumb|[[Гара Касцюшка]], [[Аўстралія]]]] Асоба Тадэвуша Касцюшкі ёсць прадметам шматлікіх пісьмовых работ. Першая яго біяграфія была апублікаваная ў 1820 годзе [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльянам Нямцэвічам]], які служыў у Касцюшкі ў якасці ад’ютанта, а таксама быў таварышам Касцюшкі па зняволенні ў Расіі пасля паўстання<ref>{{harvnb|Nowak}}, эсэ, 2007.</ref>. Англамоўныя біяграфіі ўключаюць у сябе работу [[Моніка Мэры Гарднер|Монікі Мэры Гарднер]] «Касцюшка: біяграфія» ({{lang-en|«Kościuszko: A Biography»}}), якая была ўпершыню апублікавана ў 1920 годзе, і «Сялянскі прынц: Тадэвуш Касцюшка ў эпоху рэвалюцыі» ({{lang-en|«The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution»}}) [[Алекс Старазінскі|Алекса Старазінскага]], якая была выпушчана ў 2009 годзе. Камісія ЮНЭСКА абвясціла 2017 год годам памяці Тадэвуша Касцюшкі. У пачатку 1990-х гадоў [[Вярхоўны Савет Беларусі]] разглядаў магчымасць заснавання ордэна імя Тадэвуша Касцюшкі<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/783307.html|title = У Беларусі больш няма Ордэна Кастуся Каліноўскага|author = Любоў Лунёва|date = 16-6-2004|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archive-url = https://web.archive.org/web/20210124142724/https://www.svaboda.org/a/783307.html|archive-date = 24-1-2021|access-date = 24-1-2021}}</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Reflist|colwidth=30em}} == Літаратура == {{Refbegin|colwidth=35em}} * {{cite book |first1=Holger |last1=Afflerbach |first2=Hew |last2=Strachan |title=How Fighting Ends: A History of Surrender |url=https://books.google.com/books?id=gh6VIodYxNMC&pg=PA179 |year=2012 |publisher=Oxford University Press, 473 pages |location=United Kingdom |isbn=978-0-19-969362-7 }} * {{cite book |first1=Juliusz |last1=Bardach |first2=Bogusław |last2= Leśnodorski |first3=Michał |last3=Pietrzak |title=History of the Polish State and Law |ref= {{harvid|Bardach|1987}} |location=Warsaw |publisher=Państwowe Wydawnictwo Naukowe |year=1987}} * {{cite EB1911 |first=Robert Nisbet |last=Bain |wstitle=Kosciuszko, Tadeusz Andrzej Bonawentura |volume=15 |pages=914–915 }} * {{cite book |last=Davies |first=Norman |title=God's Playground: A History of Poland in Two Volumes |url=https://books.google.com/books?id=1KG0hdHgz6IC |year=2005 |publisher=Columbia University Press, Vol. 1, 616 pages; Vol. 2, 591 pages |location=New York |isbn=978-0-19-925340-1 }} * {{cite book |last=Gardner |first=Monica Mary |title=Kościuszko: A Biography |publisher=G. Allen & Unwin., ltd, 136 pages |year=1942 }}, [https://books.google.com/books?id=hpkaAAAAIAAJ Book (<small>Google</small>)], [http://www.gutenberg.org/files/27882/27882-h/27882-h.htm Book (<small>Gutenberg</small>)] * {{cite encyclopedia |last=Herbst |first=Stanisław |title=Tadeusz Kościuszko |work=Polski Słownik Biograficzny|volume=14 |year=1969 |location=Warszawa|publisher=Instytut Historii (Polska Akademia Nauk)|language=pl}} * {{cite book |last=Kite |first=Elizabeth S. |title=Beaumarchais and the War of American Independence |year=1918 |publisher=Gorham Press, 614 pages |location=Boston }} [https://books.google.com/books?id=dhkpAAAAYAAJ E’book] * {{cite book |first=Francis C. |last=Kajencki |title=Thaddeus Kościuszko: Military Engineer of the American Revolution |url=https://books.google.com/books?id=pPwQAQAAMAAJ |year=1998 |location=Hedgesville |publisher=Southwest Polonia Press, 334 pages |isbn=978-0-9627190-4-2 }} * {{cite book |last=Korzon |author-link=Тадэвуш Корзан |first=Tadeusz |title=Kościuszko: biografia z dokumentów wysnuta |year=1894 |language=pl |publisher=Nakł. Muzeum Narodowego w Rapperswylu |url=https://archive.org/details/bub_gb_PC8LAAAAIAAJ }} * {{cite book |last1=Landau |first1=Zbigniew |first2=Jerzy |last2=Tomaszewski |title=The Polish Economy: In the Twentieth Century |year=1985 |publisher=Croom Helm, 346 pages |location=Poland |isbn=978-0-7099-1607-9 |url=https://books.google.com/books?id=ISBN0709916078 |url-status=dead }} * {{cite book |first=Devoney |last=Looser |title=Women Writers and Old Age in Great Britain, 1750–1850 |url=https://books.google.com/books?id=g-XO9ktIN9YC&pg=PA166 |year=2010 |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press, 252 pages |isbn=978-1-4214-0022-8 }} * {{cite book |last1=Lukowski |first1=Jerzy |last2=Zawadzki |first2=W. H. |ref={{harvid|Lukowski|2001}} |title=A Concise History of Poland |publisher=Cambridge University Press, 317 pages |location=Cambridge, United Kingdom |year=2001 |isbn=978-0-521-55917-1 |url=https://books.google.com/books?id=NpMxTvBuWHYC }} * {{cite book |first=Marcin Łukasz |last=Makowski |title=Prawdziwa twarz Tadeusza Kościuszki, ''Gwiazda Polarna'', no. 10 |publisher=Spoleczenstwo i media |year=2013 |language = pl }} * {{cite book |last1=Nash |first1=Gary |last2=Hodges |first2=Graham Russell Gao |title=Friends of Liberty: A Tale of Three Patriots, Two Revolutions, and the Betrayal That Divided a Nation&nbsp;– Thomas Jefferson, Tadeusz Kościuszko, and Agrippa Hull |publisher=Basic Books, 328 pages |location=New York |year=2012 |isbn=978-0-465-03148-1}} * {{cite book |title=Вялікае княства літоўскае: гісторыя вывучэння |last=Каўн |year=2006 |isbn=985-6530-29-6 |publisher=Мінск, 544 старонкі |url=http://mirknig.com/2012/01/11/vyalkae-knyastva-ltoskae-gstoryya-vyvuchennya-19912003-gg.html }} * {{cite book |first=Tomasz |last=Otrębski |title="Kościuszko", 1893–1896 |url=https://books.google.com/books?id=fH8jAQAAMAAJ |year=1994 |publisher=Wydawn "Partner" |language=pl |isbn=978-83-900984-0-1 }} <!-- * {{cite journal |first=Луіс |last=Отэнберг |ref=Отэнберг |title=A Testamentary Tragedy: Jefferson and the Wills of General Kosciuszko |publisher=American Bar Association Journal |location=Вашынгтон |year=1958}} --> * {{cite book |last=Paulauskienė |first=Aušra |title=Lost And Found: The Discovery of Lithuania in American Fiction |publisher=Rodopi B.V., 173 pages |location=Amsterdam; New York |year=2007 |isbn=978-90-420-2266-9 |url=https://books.google.com/books?id=rqtIbHwRRKkC }} * {{cite journal |last=Palmer |first=Dave R. |title=Fortress West Point: 19th Century Concept in an 18th Century War |journal=Military Engineer |issue=68 |year=1976}} * {{cite book |last1=Savas |first1=Theodore P. |last2=Dameron |first2=J. David |title=New American Revolution Handbook: Facts and Artwork for Readers of All Ages, 1775–1783 |publisher=Casemate Publishers, 168 pages |location=New York |url=https://books.google.com/books?id=Tig-6VTEaOwC |year=2010 |isbn=978-1-932714-93-7 }} * {{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{cite book |first=Daniel |last=Stone |title=The Polish–Lithuanian State: 1386–1795 |url=https://books.google.com/books?id=LFgB_l4SdHAC |year=2001 |publisher=University of Washington Press, 374 pages |location=Seattle, Washington |isbn=978-0-295-98093-5 }} * {{cite book |last=Storozynski |first=Alex |title=The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution |url=https://archive.org/details/peasantprincetha00stor |publisher=St. Martin's Press, 352 pages |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4299-6607-8}}, [https://books.google.com/books?id=wVqnlTbsdXcC Book] * {{cite book |last=Storozynski |first=Alex |title=Kosciuszko Książę chłopów |publisher=W.A.B |year=2011 |author-mask=2 |isbn=978-83-7414-930-3}} * {{cite book |last1=Sulkin |first1=Sidney |last2=Sulkin |first2=Edith |ref={{harvid|Sulkin|1944}} |title=The Democratic Heritage of Poland, "For Your Freedom and Ours": An Anthology |year=1944 |publisher=Allen & Unwin |location=Poland |url=https://books.google.com/books?id=94UdAAAAMAAJ }} * {{cite book |last=Sužiedėlis |first=Saulius |title=Historical Dictionary of Lithuania |publisher=Scarecrow Press, 428 pages |location=Lanham, Maryland |isbn=978-0-8108-4914-3 |url=https://books.google.com/books?id=VkGB1CSfIlEC |date=7 February 2011 }} <!-- <ref>[[#Sužiedėlis|Sužiedėlis, 2011]] pp. 292-93. </ref> --> * {{cite book |first=Bartłomiej |last=Szyndler |title=Powstanie kościuszkowskie 1794 |url=https://books.google.com/books?id=rxBpAAAAMAAJ |year=1994 |publisher=Ancher |isbn=978-83-85576-10-5 |language=pl}} * {{cite book |first=Bartłomiej |last=Szyndler |title=Tadeusz Kościuszko, 1746–1817 |url=https://books.google.com/books?id=P8NFAAAAIAAJ |year=1991 |publisher=Wydawnictwo Bellona |isbn=978-83-11-07728-7 |language=pl}} === Іншыя крыніцы === * {{cite web|url=http://www.history.vn.ua/book/100aristokratov/60.html |title=100 ВЕЛИКИХ АРИСТОКРАТОВ – Костюшко Тадеуш Андрей Бонавентура – всемирная история|publisher=History.vn.ua |language=ru|access-date=2012-11-17 |ref=100 великих аристократов}} * {{cite web|title=Jefferson and Kosciuszko: Friends of Liberty and of Man|url=http://ojs.libraries.psu.edu/index.php/pmhb/article/download/42353/42074 |first=Edward P. |last=Alexander |publisher=[[Пенсільванскі дзяржаўны ўніверсітэт|Penn State University]]|year=1968 |ref=Alexander|access-date=12 лістапада 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216203949/http://ojs.libraries.psu.edu/index.php/pmhb/article/download/42353/42074|archive-date=16 снежня 2013|url-status=dead}} * {{cite journal |first=Margaret |last=Anderton |url=http://www.usc.edu/dept/polish_music/PMJ/issue/5.2.02/polonaiseanderton.html |title=The Spirit of the Polonaise |journal=Polish Music Journal |year=2002 |volume= 5|issue= 2 |access-date=17 лістапада 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018171643/http://www.usc.edu/dept/polish_music/PMJ/issue/5.2.02/polonaiseanderton.html |archive-date=18 кастрычніка 2012 }} * {{cite thesis | type = MA thesis |last=Anessi |first=Thomas |title=England's Future/Poland's Past: History and National Identity In Thaddeus of Warsaw |url=https://www.academia.edu/346935 | publisher=University of South Carolina |access-date=26 September 2013 }} * {{cite web |title=Lithuania's Millennium – Millennium Lithuaniae, Or what Lithuania can tell the world on this occasion |first=Alfredas |last=Bumblauskas|url=http://www.lietuviai.se/uploads/file/Straipsniai/A_Bumblauskas_english_RED.pdf |access-date=20 January 2010}} * {{cite journal |title=The Unusual Story of Thaddeus Kosciusko |journal=Lithuanian Quarterly Journal of Arts and Sciences |url=http://www.cizauskas.net/acc/thaddeus_kosciusko.html |first=Albert C. |last=Cizauskas |editor-last=Zdanys |editor-first=Jonas |year=1986 |volume= 32 |issue= 1 – Spring |issn=0024-5089 }} * {{cite web |last=Chodakiewicz |first=Marek Jan|title=Tadeusz Kościuszko: A man of unwavering principle |ref=WorldPol |access-date=3 July 2009 |url=http://www.iwp.edu/programs/page/tadeusz-kosciuszko-a-man-of-unwavering-principle |publisher=[[The Institute of World Politics]]}} * {{cite news |last=Colimore |first=Edward |ref={{harvid|Colimore}} |title=Fighting to save remains of a fort |url=http://articles.philly.com/2007-12-10/news/25227568_1_fort-site-earthen-walls-paulsboro |publisher=[[Philadelphia Inquirer]], page article |date=10 December 2007 |access-date=12 лістапада 2014 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001313/http://articles.philly.com/2007-12-10/news/25227568_1_fort-site-earthen-walls-paulsboro |url-status=dead }} * {{cite web|url=http://www.nps.gov/thko/upload/KHouse%20REV%20CompPlan.pdf|publisher=[[National Park Service]], 58 pages |title=Comprehensive Plan – Liberty in My Name|date=4 October 2007|access-date=3 July 2009 |ref=NPS }} * {{cite web |last=Новости |url=http://news.tut.by/society/132571.html |title=TUTэйшыя ў свеце. Касцюшка – Общество – TUT.BY &#124; НОВОСТИ – 24.03.2009, 13:46 |ref=tut.by |publisher=News.tut.by |date=2009-03-24 |access-date=November 17, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120726080631/http://news.tut.by/society/132571.html |archive-date=26 ліпеня 2012 |url-status=dead }} * {{cite web |editor-last=Hunt |editor-first=Gaillard |ref= Hunt|title=Tadeusz Kościuszko |publisher=Government Printing Office |location=Washington, D.C. |year=1922 |url=https://www.senate.gov/artandhistory/art/artifact/Sculpture_21_00012.htm |access-date=14 кастрычніка 2013}} * {{cite web |last=Koneczny |first= Feliks|author-link=Фелікс Канечны |url=http://www.nonpossumus.pl/biblioteka/feliks_koneczny/swieci/202.php |title=Święci w dziejach Narodu Polskiego |publisher=Nonpossumus.pl |date=n.d. |access-date=17 November 2012 |language=pl |ref=Koneczny |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625221746/http://www.nonpossumus.pl/biblioteka/feliks_koneczny/swieci/202.php |archive-date=25 June 2012 }} * {{cite web |title=Thaddeus Kosciusko Bridge |year=2006 |publisher=Capital Highways |editor-first=Christopher |editor-last=Jordan |ref=Jordan |url=http://www.capitalbridges.8m.com/bridges/thaddeus-kosciusko/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20030402063953/http://www.capitalbridges.8m.com/bridges/thaddeus-kosciusko/ |url-status=dead |archive-date=2 April 2003 |access-date=3 October 2013 }} * {{cite web |title=Kosciuszko Bridge Project |publisher=New York State Department of Transportation |ref=NYDOT |url=https://www.dot.ny.gov/kbridge |access-date=October 3, 2013}} * {{cite web|url=http://charter97.org/eng/news/2005/07/08/krol |author-link=George Krol |first=George |last=Krol |publisher=[[Хартыя'97]] |title=Remarks by U.S. Ambassador George Krol at the Ceremony to Unveil the Tadeusz Kościuszko Monument |date=8 July 2005 |access-date=2013-10-01 |ref= Krol|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005015927/http://charter97.org/eng/news/2005/07/08/krol |archive-date=2013-10-05}} * {{cite web |first1=Gary |last1=Nash |last2=Hodges |first2=Graham Russell Gao |title=Why We Should All Regret Jefferson's Broken Promise to Kościuszko |year=2008 |access-date=21 April 2013 |publisher=History News Network |url=http://hnn.us/articles/48794.html}} * {{cite web |title=Julian Ursyn Niemcewicz |access-date=3 October 2013 |year=2007 |publisher=Polish-American Journal, essay |last=Nowak |first=Martin S. |url=http://culture.polishsite.us/articles/art471fr.htm |ref=Nowak |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004232252/http://culture.polishsite.us/articles/art471fr.htm |archive-date=4 кастрычніка 2013 |url-status=dead }} * {{cite web |title=Oficjalna Strona Kopca Kościuszki w Krakowie |url=http://www.kopieckosciuszki.pl/?x=historia_tk&lang=en |ref=Kopiec Kościuszki |publisher=Kopieckosciuszki.pl |access-date=17 November 2012|language=pl}} * {{cite web |url=http://detroit1701.org/Kosciuszko%20Statue.html |title=Statue of General Thaddeus Kosciuszko – Third Street at Michigan Avenue in downtown Detroit | ref=Detroit |access-date=21 April 2013 |publisher=[[Мічыганскі ўніверсітэт|University of Michigan]]}} * {{cite web |url=http://info-poland.buffalo.edu/classroom/kosciuszko/monuments.html |title=Tadeusz Kościuszko Gallery – Monuments |publisher=Info-poland.buffalo.edu |year=2000 |access-date=12 September 2013 |ref=Gallery |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304094823/http://info-poland.buffalo.edu/classroom/kosciuszko/monuments.html |archive-date=4 March 2014|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.monticello.org/site/jefferson/thaddeus-kosciuszko|title=Thaddeus Kosciuszko|access-date=October 7, 2013|publisher=[[Thomas Jefferson Foundation]]|ref=Thomas Jefferson Foundation|archive-date=4 кастрычніка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004081013/http://www.monticello.org/site/jefferson/thaddeus-kosciuszko|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.nps.gov/thko/index.htm |title=Thaddeus Kosciuszko National Memorial – Thaddeus Kosciuszko National Memorial |publisher=Nps.gov |access-date=12 September 2013 |ref=Memorial}} * {{cite web |title=The Kosciuszko Foundation: Mission and History |publisher=The Kosciuszko Foundation, New York |access-date=29 September 2013 |ref=Kosciuszko Foundation |url=http://www.thekf.org/about/mission_history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140712233343/http://www.thekf.org/about/mission_history/ |archive-date=12 ліпеня 2014 |url-status=dead }} * {{cite web |editor-last=Trotter |editor-first=Gordon T. |title=Kosciuszko Issue |year=2007 |ref=Smithsonian |publisher=Smithsonian National Postal Museum |access-date=25 September 2013 |url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2033021|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927203757/http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2033021 |archive-date=27 верасня 2013 |url-status=dead }} * {{cite web |first=Athanassios N. |last=Yiannopoulos |ref=Yiannopoulos |url=http://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3224&context=californialawreview |title=Wills of Movables in American Conflicts Law: A Critique of the Domiciliary Rule |publisher=[[California Law Review]] |date=31 May 1958 |access-date=3 October 2013 |archive-date=4 кастрычніка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220300/http://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3224&context=californialawreview |url-status=dead }} {{Refend}} == Дадатковая літаратура == * Беларусь і Тадэвуш Касцюшка: спадчына, час, здабыткі : матэрыялы Міжнароднага семінара, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, Мінск, 28-29 лістапада 2000 г. Сустрэча другая / [рэдакцыйная калегія : Я. А. Юхо (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : [НАРБ], 2002. — 207 с. * [[Анатоль Бензярук|Бензярук, А.]] Загадка Тадэвуша Касцюшкі/ Анатоль Бензярук // Беларуская Мінуўшчына. 1998. № 1. С. 33-36. (Пяроспар). * {{h|Бензярук|2006|Бензярук, А. Касцюшкі-Сяхновіцкія. Гісторыя старадаўняга роду. — Брэст: «Акадэмія», 2006. — 132 с.}} * Бензярук, А. Пад зоркаю Касцюшкі/ Анатоль Бензярук // Памяць нашае зямлі : гісторыка-культурныя мясціны Жабінкаўскага раёна / Анатоль Бензярук. Брэст, 2002. С. 13-15. * Ермоленко, В. А. Имя Костюшко на карте Австралии/ В. А. Ермоленко, Р. А. Жмойдяк // Вестник БГУ. Серия 2, Химия. Биология. География. 1994. № 2. С. 77. * {{Крыніцы/БелЭн|8|Касцюшка Андрэй Тадэвуш Банавентура||164—165}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Касцюшка Андрэй Тадэвуш Банавентура|[[Уладзімір Емяльянчык|Емяльянчык У.]]|144—146}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Касцюшкі|[[Уладзімір Емяльянчык|Емяльянчык У.]]|146|ref=ЭГБ. Касцюшкі}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Касцюшка Андрэй Тадэвуш Банавентура|379}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Касцюшкі|379|ref=Беларусь. Касцюшкі}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=71—72|артыкул=Касцюшка Тадэвуш|аўтар=[[Уладзімір Емяльянчык|Емяльянчык У.]]}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=72—73|артыкул=Касцюшкі|аўтар=[[Уладзімір Емяльянчык|Емяльянчык У.]]|ref=ЭнцВКЛ. Касцюшкі}} * Касцюшка Андрэй Тадэвуш Банавентура// Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. Мінск, 2001. С. 218—223. * Касцюшка, сын Беларусі// Спадчына. 1994. № 1. С. 15-23. * Касцюшка : Парыж — Нью-Йорк // Спадчына. 1994. № 2. С. 13-19. * [[Ягор Фёдаравіч Конеў|Конеў, Я.]] Амерыканская адысея Тадэвуша Касцюшкі : аповесць / Ягор Конеў // [[Полымя]]. 2004. № 10. С. 14-64 ; № 11. С. 76-115. * [[Ягор Фёдаравіч Конеў|Конеў, Я.]] Літоўская адысея Тадэвуша Касцюшкі // Полымя. — 2009. — № 5-6. * Левандоўскі, Я. Касцюшка ў Швейцарыі. Культ героя ў XIX і XX стст./ Ян Левандоўскі; пераклад з польскай мовы Ганны Цішук // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. 1994. № 1. С. 57-64. * Несцярчук, Л. Герой ЗША і Польшчы вяртаецца ў Мерачоўшчыну/ Леанід Несцярчук // [[Голас Радзімы]]. 2004. 15 ліп. (№ 26/29). С. 21. * Несцярчук, Л. Бацькаўшчына Тадэвуша Касцюшкі/ Леанід Несцярчук // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. 2004. № 12. С. 27-30. * Рачэўскі, Ст. Р. Тадэвуш Касцюшка : вяртанне на Беларусь/ Ст. Р. Рачэўскі // Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. Сацыяльная філасофія. Гісторыя. Эканоміка. Філалогія. Мовазнаўства. 2001. № 3. С. 59-62. * Рачэўскі, Ст. Р. Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка: асоба ў антрапанімічным асвятленні / Ст. Р. Рачэўскі // Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. Экафіласофія. Права. Літаратуразнаўства. Мовазнаўства. Педагогіка. 2000. № 5. С. 70-73. * Сімакоў, А. «Індзейская вайна» Тадэвуша Касцюшкі/ Алесь Сімакоў // Беларускі гістарычны агляд. 1998, Т. 5, сшытак 1. С. 112—115. * Тадэвуш Касцюшка і яго час: матэрыялы Міжнароднай канферэнцыі, прысвечанай 210-годдзю паўстання пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі, 20-21 мая 2004 г. / УА «Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна»; навуковы рэдактар Н. П. Галімава. — Брэст : [б. в.], 2004. — 114 с. * Талочка, М. Пан Тадэвуш / Міхал Талочка // [[Літаратура і мастацтва]]. 2002. 29 лістап. (№ 47). С. 1, 4-5. * Чаропка, В. «Сябар прыгнечаных, вораг прыгнятальнікаў».Тадэвуш Касцюшка ; Мерачоўшчына-Сяхновічы / Вітаўт Чаропка // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. 2004. № 12. С. 9-21, 31-35. * {{h|Юхо, Емяльянчык|1994|Юхо, Я. [https://knihi.com/Jazep_Jucho/Naradziusia_ja_licvinam_Tadevus_Kasciuska,_1745-1817.html «Нарадзіўся я ліцьвінам…»: Тадэвуш Касцюшка] / Я. Юхо, У. Емяльянчык. — Мінск : Навука і тэхніка, 1994. — 64 с. — (Нашы славутыя землякі).}} * Юхо, Я. А. За вольнасць нашу і вашу: Тадэвуш Касцюшка / Я. А. Юхо. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — 52 с. : іл., [8] л. іл. * Юхо, Я. Наш нацыянальны герой / Язэп Юхо // Сыны і пасынкі Беларусі / укладальнік С. В. Барыс. Мінск, 1996. С. 95-134. == Спасылкі == {{вікіцытатнік}} {{Commons|Tadeusz Kościuszko}} * [https://www.youtube.com/watch?v=Qg2hfpoOetI Гісторыя пад знакам Пагоні. Тадэвуш Касцюшка] * [https://www.youtube.com/watch?v=RtMazgulaeI Гісторыя пад знакам Пагоні. Паўстанне Касцюшкі] * [https://www.youtube.com/watch?v=nBLng23KpeU Гісторыя пад знакам Пагоні. Трэці падзел Рэчы Паспалітай] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/levandzwonk/%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80._%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%96_%D0%BF%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8E%D1%88%D0%BA%D1%96.html Дзванкоўскі Уладзімір. Брат і пляменнік Касцюшкі // Наша Слова. № 44 (1559), 4 лістапада 2021.] // на [[pawet.net]] {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Выдатны артыкул|Гісторыя|Асоба}} {{DEFAULTSORT:Касцюшка Тадэуш}} [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Касцюшкі|Тадэвуш]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]] [[Катэгорыя:Тадэвуш Касцюшка| ]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Золатурне]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] 6u9zrtiu3z0nyimbvp9o75xvqeb5bf3 4 16411 5141609 5137839 2026-05-14T16:00:06Z Feeleman 163471 /* Арцём Артуравіч Паддубны */ Адказ 5141609 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Арцём Артуравіч Паддубны]] == Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} afgvbcdlwnpe6caan4al37bslqik87j 5141610 5141609 2026-05-14T16:02:17Z Feeleman 163471 /* Паліна Дваранская */ Адказ 5141610 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Арцём Артуравіч Паддубны]] == Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} dsxy4jiyknzn0xm1hnrjnn0wpcsxny4 5141611 5141610 2026-05-14T16:03:25Z Feeleman 163471 /* Капліца (Душкава) і Пірамідальная капліца (Душкава) */ Адказ 5141611 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Арцём Артуравіч Паддубны]] == Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} p3deuaz6iyhkzihdgxjvk00usn5sp56 5141612 5141611 2026-05-14T16:06:51Z Feeleman 163471 /* TEDxUlicaMińska */ Адказ 5141612 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Арцём Артуравіч Паддубны]] == Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра[[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} d0j14viiivn7gzl9kexg1bomvrhswor 5141613 5141612 2026-05-14T16:07:40Z Feeleman 163471 /* TEDxUlicaMińska */ 5141613 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Арцём Артуравіч Паддубны]] == Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} gc0jxxj1g9ns0eq3sj70qh9mrqf4k3g 0 17164 5141835 5130940 2026-05-15T08:54:41Z Feeleman 163471 Выдалена гіпотэза, якая не падмацавана канкрэтнай крыніцай. 5141835 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Беларуская граматыка Тарашкевіча}} '''Тарашке́віца''' ({{lang-be-latin|taraškievica|1}}) — назва літаратурнай [[літаратурная мова|нормы]] [[беларуская мова|беларускай мовы]], заснаванай на непрыманні змен, уведзеных [[Беларуская граматыка (1934)|моўнаю рэформаю 1933 года]] і далейшых змен на аснове прац [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і іншых мовазнаўцаў беларускай эміграцыі. Назва адсылае да прозвішча [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], аўтара [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|першай агульнапрынятай граматыкі беларускай мовы]] (1918). Таксама гэтай назвай могуць азначаць толькі альтэрнатыўную арфаграфію або граматыку. Назва ацэначная, пераважна ўжываецца і распаўсюджваецца прыхільнікамі альтэрнатыўнай нормы; сустракаецца таксама ў іншых крыніцах. У акадэмічнай тэрміналогіі няма (гл. таксама: [[наркамаўка]], [[дзве нормы беларускай мовы]]). Недзе з 1994 года пачала ўжывацца сінанімічная назва «''класічны (правапіс)''» (саманазва: «клясычны правапіс»)<ref name=viac1994c>Напрыклад, ужо ёсць у артыкуле В. Вячоркі ў часопісе «Спадчына», 1994.</ref>. Назва найчасцей ужываецца ў грамадскіх і палітычных колах, якія карыстаюцца альтэрнатыўнай моўнай нормай. Сустракаецца ў аўтараў, не ўвязаных непасрэдна ў процістаянне дзвюх літаратурных норм, прытым часам як умоўная, узятая ў двукоссі або з агаворкай ''«так званая „тарашкевіца“»''<ref name="zapr1999-nn7">С. Запрудскі. Праблемы толькі пачынаюцца // Наша ніва № 7 (128), 12.4.1999.</ref><ref name="bider1995-ns35">Герман Бідэр. Моўная сітуацыя ў Беларусі // Наша слова № 33-34, 35, 1995.</ref>. У 2005 годзе быў апублікаваны перапрацаваны («нармалізаваны») звод правілаў арфаграфіі альтэрнатыўнай моўнай нормы (гл. [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|беларуская альтэрнатыўная арфаграфія, 2005]]), распрацаваны групай беларускіх мовазнаўцаў. 27 красавіка 2007 года [[IANA]] надала «тарашкевіцы» ўласнае азначэнне «tarask» (поўнае азначэнне: ''be-tarask'').<ref>[http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry IANA registry of language subtags]</ref> Беларуская літаратурная мова азначана ў рэестры IANA як ''be-1959acad''. У беларускім мовазнаўстве пакуль няма выразнага ўсведамлення наяўнасці ў беларускай літаратурнай мове двух стандартаў, хоць адрозненні паміж «тарашкевіцкім» i «падсавецкім» стандартамі і ахопліваюць амаль усе моўныя ўзроўні за выключэннем фаналагічнага<ref name=klimaw>Клімаў…</ref>. [[Арфаэпія|Арфаэпічна]]-пісьмовая практыка беларускай літаратурнай мовы пачатку XX стагоддзя развівалася пад моцным польскім уплывам. Так, у вымаўленні іншамоўных слоў тады была прынятая польская арфаэпія; гэтая рыса захаваная ў «тарашкевіцы». Аднак з прычыны слабага распаўсюджання польскай мовы ў Беларусі канца XX — пач. XXI стагоддзя паланістычныя арыентацыі тарашкевіцы амаль не ўсведамляюцца яе карыстальнікамі. Наадварот, польскі кампанент у тарашкевіцы ўспрымаецца як адзнака «прыналежнасці да Еўропы» і/ці праява самабытнасці гэтага стандарту<ref name=klimaw/>. Пры гэтым рэфарматары альтэрнатыўнага правапісу, такія як [[Ян Станкевіч]], наадварот, пазбаўлялі мову паланізмаў, якія сёння існуюць у акадэмічным правапісе. Вынікі адначасовага суіснавання ў беларускай мове дзвюх норм ацэньваюцца па-рознаму: і як наогул станоўчыя<ref>Напр., у Клімава.</ref>, і як адмоўныя<ref>Напр., Жураўскі, Падлужны.</ref>. == Гісторыя == Рэформу 1933 года не прызнала частка беларускіх палітычных арганізацый [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якія палічылі яе русіфікацыйнай, [[Заходнебеларускі друк|перыядычныя і кніжныя выданні Заходняй Беларусі]] працягнулі выдавацца выключна дарэформенным правапісам. Не прызналі рэформу 1933 г. і беларускія дыяспары Амерыкі, Аўстраліі і Заходняй Еўропы. Аднак, адкідаючы ўсё акадэмічнае развіццё правапісу пасля 1933 г. і працягваючы карыстацца ''дарэформенным'', супольнасць беларусаў замежжа захавала і ўсе праблемы той граматыкі, што існавала да 1933 года. У другой палове XX ст., сутыкнуўшыся з аб’ектыўнымі цяжкасцямі пры вырашэнні тагачасных моўных праблем (адной з якіх была адсутнасць агульнапрызнанай арганізацыі ці цэнтра па выпрацоўцы моўных норм), праціўнікі рэформы 1933 г. так і не здолелі інтэграваць розныя падварыянты тарашкевіцы ды ўзгадніць правілы альтэрнатыўнага правапісу ({{таксама}}: дзейнасць таварыства «[[Зборкі чысціні беларускай мовы]]»). Да цяперашняга часу беларускія эмігранцкія арганізацыі і друкаваныя выданні карыстаюцца рознымі варыянтамі тарашкевіцы (дыскусія [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Сяднёў|Майсея Сяднёва]] ў пач. 1950-х гадоў, палітыка выдавецтва «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]» і інш.). Пасля канчатковага закрыцця беларускіх школ у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] (1937) адзіным маштабным школьным выкарыстаннем граматыкі ў яе дарэформенным выглядзе былі школы акупацыйнай [[Генеральная акруга Беларусь|Генеральнай акругі «Беларусь»]], на працягу двух з невялікім гадоў. Пры гэтым беларускі друк Заходняй Беларусі працягваў выкарыстоўваць граматыку да далучэння да БССР у 1939 годзе, а аднаўленне выданняў тарашкевіцай адбылося адразу пасля пачатку нямецкай акупацыі Беларусі. ==== Канец 1980-х — 2000-я гады ==== У часы [[Перабудова|перабудовы]], у канцы 1980-х гадоў, быў ініцыяваны рух за вяртанне «сапраўднай» мовы разам з пераглядам вынікаў рэформы 1933 года. У пачатку 1990-х гадоў некаторыя перыядычныя выданні, прыхільныя да [[Партыя БНФ|Беларускага Народнага Фронту]], пачалі выкарыстоўваць «дзікую тарашкевіцу» (правапіс, у якім частка пытанняў беларускай арфаграфіі і граматыкі развязваліся паводле правапісу Браніслава Тарашкевіча, найперш «пытаньне мяккага знаку», «[[Лацінская мова|лацінізмы]]», «[[грэцызм]]ы на заходні лад») — напрыклад, газеты «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (з заснавання газеты ў 1990), «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]» і «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]» (з адраджэння газеты ў траўні 1991), часопісы «[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]» (з чэрвеня 1993?) і «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» (з 1992 года побач з матэрыяламі афіцыйным правапісам з’яўляюцца матэрыялы і на тарашкевіцы)<ref>''Налівайка Л.'' Гарыць цяпельца паўночнага сябра // ''Мастацтва''. — 1992. — № 1. — С. 27.</ref>. [[Рымска-каталіцкі касцёл]] у Беларусі ў 1990-х гадах таксама прытрымліваўся тарашкевіцы пры выданні рэлігійнай літаратуры. Асноўныя выданні беларусаў ва [[Усходняя Беласточчына|ўсходняй Беласточчыне]], напрыклад газета «[[Ніва (1956)|Ніва]]», не займалі выразнай пазіцыі ў гэтым пытанні і працягвалі карыстацца беларускай літаратурнай мовай. У канцы 1990-х гадоў некаторыя выданні, прызначаныя для масавага чытача, такія як «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (з 1996) і «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]», перайшлі на выпуск у афіцыйным варыянце арфаграфіі. У 2000-я гады адбываецца працяг пераходу выданняў, якія раней карысталіся «тарашкевіцай», на беларускую літаратурную мову<ref>[http://www.svaboda.org/forum/13235.html Форум. Барыс Пятровіч. 18 снежня 2007]// [[Беларуская служба Радыё "Свабода"|Радыё «Свабода»]]. Дата доступу: [[14 чэрвеня]] [[2009]]</ref><ref>Зьміцер Панкавец. [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=9657 Пазьняк перавёў Радыё Рацыя на «наркамаўку»]// Наша Ніва. [[20 чэрвеня]] [[2007]]</ref>. У той самы час у 2008 годзе [[Руская мова|рускамоўная]] газета Адміністрацыі прэзідэнта адзначылася падачаю беларускамоўных адказаў у адным з інтэрв’ю тарашкевіцаю<ref>{{ref-ru}}Виктория Попова. [http://www.sb.by/print/post/63691/ Наследный принц богемы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111050727/http://www.sb.by/print/post/63691/ |date=11 студзеня 2012 }}// Совецкая Белоруссія. [[2 лютага]] 2008</ref><ref>Вадзім Доўнар. [http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/748.html «Тарашкевіца» ў «СБ»: Вольскі здзіўлены. Здановіч дазваляе]// [[Радыё Рацыя]]. [[4 лютага]] 2008</ref>. ==== Спробы ўнармавання тарашкевіцы ==== Сярод рэдактараў выданняў, якія друкаваліся тарашкевіцай, не існавала адзінага падыходу да таго, якім канкрэтна зборам ранейшых якасцей граматыкі і лексікі карыстацца, хоць і рабіліся заклікі да ўніфікацыі, найперш [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]] (публікацыі ў часопісе «Спадчына» ў 1991 і 1994, праект «мадэрнізацыі» ў 1995 тамсама). Наогул, пытанне выклікала раскол у беларускамоўнай супольнасці — з думкамі, якія вагаліся ад безумоўнай падтрымкі да такога самага адкідання, з вядомымі выражэннямі розніцы ў дыскусіях на старонках газеты «[[Наша слова (1990)|Наша слова]]», тады выдаванай у [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыстве беларускай мовы]] (1992—1993), або ў апытанні часопіса «[[ARCHE Пачатак]]» (2003)<ref>Алесь Пяткевіч. [http://arche.bymedia.net/2003-3/apyt303.html Ці добра ўчынілі адраджэнцы канца 80-х зрабіўшы выбар на карысьць «тарашкевіцы»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090108145927/http://arche.bymedia.net/2003-3/apyt303.html |date=8 студзеня 2009 }}// [[ARCHE Пачатак]]. 3 (26) — 2003. Старонкі 72-80.</ref>. У 1992—1993 гг. ажыццяўляўся палітычны ціск дзеля заканадаўчага ўвядзення тарашкевіцы як нарматыўнай граматыкі. У выніку была склікана [[Дзяржаўная камісія па арфаграфіі]], перад якой была пастаўлена задача выпрацаваць рэкамендацыі ў гэтым пытанні. Выніковыя рэкамендацыі апублікавалі 13 верасня 1994 года. У іх прызнавалася пажаданасць вяртання некаторых дарэформенных норм. У той самы час такі крок тады палічылі дачасным. Пасля 1994 г. прапагандысты граматыкі Браніслава Тарашкевіча працягвалі сваю выдавецкую дзейнасць і працавалі над яе кадыфікацыяй на аснове праекта В. Вячоркі. У 2005 годзе была выдадзена кніга «[[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|Беларускі клясычны правапіс. Сучасная нармалізацыя]]» (БКП-2005), дзе была зроблена спроба нармалізацыі тарашкевіцы. Нармалізацыя беларускага класічнага правапісу была прынята асноўнымі выданнямі, якія на той час прытрымліваліся тарашкевіцы — газетай «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», часопісам «[[ARCHE Пачатак|Arche Пачатак]]», беларускімі рэдакцыямі [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]] і [[Польскае Радыё|Польскага Радыё]] і некаторымі іншымі медыямі. Таксама гэты правапіс выкарыстоўвае адпаведны раздзел [[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)|беларускай Вікіпедыі]]. == Тарашкевіца сёння == Прафесар [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Ніна Баршчэўская]] лічыць, што многія беларусы, пераважна прадстаўнікі інтэлігенцыі, асуджаюць [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформу беларускага правапісу 1933 года]] і крытычна ставяцца да замацаваных ёю арфаграфічных норм, якія негатыўна ўплываюць на [[беларуская фанетыка|беларускае вымаўленне]], што асабліва выразна заўважна падчас працы з дзецьмі ў пачатковай школе<ref>Суіснаваньне ў Беларусі двух правапісаў [[Ніна Баршчэўская]]. Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы. — Варшава: Катэдра Беларускай Філялёгіі Факультэт Прыкладной Лінгвістыкі і Ўсходнеславянскіх Філялёгіяў Варшаўскі Ўніверсітэт, 2004. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=482]</ref>. === Літаратура === На тарашкевіцы выдаецца частка беларускамоўных мастацкіх твораў, публікуецца навуковая і дзіцячая літаратура, выдаюцца пераклады замежнай літаратуры, аздабляюцца музычныя творы і пераклады на беларускую мову замежных мастацкіх фільмаў і мультфільмаў. У прыватнасці, на тарашкевіцы былі выдадзеныя пераклады твораў [[Курт Вонегут|Курта Вонегута]], [[Юрый Ігаравіч Андруховіч|Юрыя Андруховіча]] і іншых. У 2008—2009 гадах выйшла трылогія [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Толкіна]] «[[Уладар пярсцёнкаў]]» (неафіцыйнае выданне)<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21412 «Уладар Пярсьцёнкаў» па-беларуску] // «Наша Ніва», 11 лістапада 2008 г.</ref>. У 2002 годзе ў перакладзе [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|Васіля Сёмухі]] ў Мінску была выдадзеная [[Біблія]]<ref>[http://old.knihi.com/biblija/ Біблія. Кнігі Святога Пісаньня Старога і Новага Запавету. Кананічныя ў беларускім перакладзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110227020934/http://old.knihi.com/biblija/|date=27 лютага 2011}} / Пер. Васіль Сёмуха. — Duncanville, USA: World Wide Printing, 2002. — 1536 с. ISBN 1-58712-085-2.</ref>. У 1993 годзе ў [[Беласток]]у была выдадзена першая частка перакладу рамана [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]] «[[Уліс (раман)|Уліс]]». Поўны пераклад рамана на беларускую мову быў скончаны праз паўтара дзесяцігоддзя і быў выкананы на тарашкевіцы. Як зазначае перакладчык рамана [[Ян Максімюк]], калі ён з галавой акунуўся ў пераклад «Уліса», ён шукаў адэкватную «моўную прастору», якая б дазволіла выразіць лінгвістыка-стылістычныя асаблівасці рамана. Як адзначае Максімюк, тарашкевіца аказалася разняволенай моўнай сістэмай, якая дала шырокую прастору і моцны імпульс для перакладчыцкіх пошукаў новага слова і фразы<ref>[http://www.pravapis.org/art_orthography_opinion.asp Апытаньне часапіса Arche: Ці добра ўчынілі адраджэнцы канца 80-х, зрабіўшы выбар на карысьць «тарашкевіцы»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100805090948/http://www.pravapis.org/art_orthography_opinion.asp |date=5 жніўня 2010 }} // ARCHE Пачатак, 2003.</ref>. === Сеціва === На думку кандыдата філалагічных навук [[Сяргей Важнік|Сяргея Важніка]], у 2006 годзе найбольш істотнай асаблівасцю беларускамоўных інтэрнэт-рэсурсаў было пераважнае выкарыстанне ў іх тарашкевіцы<ref name="vaznik">Сяргей Важнік. Беларуская мова ў Інтэрнэце // Acta Neophilologica VIII, Olsztyn 2006</ref>. Ён лічыў, што афіцыйная арфаграфія беларускай мовы ўспрымаецца карыстальнікамі [[байнэт]]у як старая, нягнуткая, ненатуральная сістэма, а тарашкевіца — наадварот: як гнуткі, адкрыты, свабодны ад «умоўнасцяў» асяродак<ref name="vaznik" />. === Слоўнікі === У 1966 годзе [[Язэп Адамавіч Гладкі|Язэп Гладкі]] ў [[Нью-Ёрк]]у/[[Мюнхен]]е выдаў зборнік прыказак [[Лагойск|Лагойшчыны]] на аснове тарашкевіцы. У 1989 годзе ў Нью-Ёрку быў выдадзены Беларуска-рускі («Вялікалітоўска-расійскі») слоўнік (складальнік — [[Ян Станкевіч]]), даступны ў бібліятэцы [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсу ЗША]]<ref>[http://slounik.org/stanbr/ Белорусско-русский (Великолитовско-русский) словарь / Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік / Byelorussian-russian (Greatlitvan-Russian) Dictionary.] — New York: Lew Sapieha Greatlitvan (Byelorussian) Foundation, 1989. Library of Congress catalog card No. 89-092248.</ref>. У 1993 годзе ў Мінску было апублікаванае факсімільнае выданне беларуска-рускага слоўніка, складзенага мовазнаўцамі [[Мікола Байкоў|Байковым]] і [[Сцяпан Некрашэвіч|Некрашэвічам]] у 1925 годзе<ref>[http://slounik.org/bn/ Беларуска-расійскі слоўнік. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925.] — Факсімільнае выданьне: Менск: Народная асвета, 1993. ISBN 5-341-00918-5.</ref>. Таксама ў 1993 годзе выйшаў Кароткі руска-беларускі фізіялагічны слоўнік на аснове тарашкевіцы<ref>[http://slounik.org/fizyjarb/ Кароткі расійска-беларускі фізіялягічны слоўнік.] — Менск: Тэхналогія, 1993.</ref>. У 2006 годзе былі выдадзеныя англійска-беларускі і нямецка-беларускі слоўнікі на аснове тарашкевіцы. Англійска-беларускі слоўнік (складальнік — [[Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч|Валянціна Пашкевіч]]) ёсць першым англійска-беларускім слоўнікам сярэдняга памеру і ўключае ў сябе каля 30 тысяч слоў; у англійскай частцы слоўніка выкарыстоўваецца амерыканскі, а не брытанскі варыянт [[англійская мова|англійскай мовы]]<ref>[http://knihi.by/node/306 Пашкевіч Валентына. Англійска-беларускі слоўнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150227175213/http://knihi.by/node/306 |date=27 лютага 2015 }}</ref>. Нямецка-беларускі слоўнік (складальнік — [[Мікалай Кур’янка]]) таксама ёсць першым нямецка-беларускім слоўнікам сярэдняга памеру і налічвае 50 тысяч слоў<ref>{{Cite web |url=http://knihi.by/node/315 |title=Кур'янка Мікалай. Нямецка-беларускі слоўнік = Deutsch-belarussisches Worterbuch |access-date=13 снежня 2010 |archive-date=8 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808035417/https://knihi.by/node/315 |url-status=dead }}</ref>. На думку [[Зміцер Саўка|Змітра Саўкі]], факт таго, што беларускія дзяржаўныя інстытуты не змаглі выдаць слоўнікі падобнага аб’ёму, сведчыць пра тое, што культура, якая мае ў сваёй аснове тарашкевіцу, у тым ліку лінгвістычная навука, не толькі існуе, але і мае дасягненні, якімі яна можа супернічаць з акадэмічнай навукай<ref>[http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=105 1991-2006. Вынікі ад Зьмітра Саўкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100810194514/http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=105 |date=10 жніўня 2010 }} // «Завтра твоей страны»</ref>. == [[Фанетыка]] і [[арфаграфія]] == {| class=wikitable style="border:1px solid silver; border-collapse:collapse;" |- | width=50% style="border:1px solid silver;" | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Алфавіт''' |- | style="border:1px solid silver;" | Нарматыўны варыянт (1918). | | У варыянце мадэрнізацыі тарашкевіцы 2005 года — дадатковая літара «ґ». |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Азначэнне асіміляцыйнай мяккасці [[зычны]]х''' |- | style="border:1px solid silver;" | [[арфаэпія|Арфаэпічная]] норма, дадаткова не азначаецца. {{таксама|*}}: [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]], [[Беларускі правапіс Тарашкевіча 1929]]. | | Дадаткова азначаецца з дапамогай [[мяккі знак|мяккага знаку]]. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Фанетычны прынцып у арфаграфіі''' |- | style="border:1px solid silver;" | У асноўным абмежаваны безнаціскнымі галоснымі. | | Значна распаўсюджаны, у тым ліку, на зычныя і на стыках марфем. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Транслітарацыя іншаземных слоў''' |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Склады [ла], [ло], [лу]'' |- | style="border:1px solid silver;" | Транслітаруюцца у асноўным з цвёрдым [л]. {{ацэнка+}}: У беларускай мове мяккі [л'] сустракаецца толькі перад галоснымі пярэдняга рада: ''ліс'', ''лес'' і пад. | | Заўсёды з мяккім [л']. {{ацэнка+}}: Фанетычная традыцыя асяродка, які склаўся вакол газеты «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]»<ref>Гапоненка…</ref>. {{ацэнка-}}: Характэрная асаблівасць польскай мовы<ref name="pa">[[Алена Пацехіна|Пацехіна…]]</ref>. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Зубныя зычныя [д], [т], [з], [с] перад галоснымі пярэдняга рада [е], [і]'' |- | style="border:1px solid silver;" | Захоўваецца цвёрдасць [д], [т], а [з], [с] вымаўляюцца мякка. | | Заўсёды цвёрдыя [д], [т], [з], [с]. {{ацэнка-}}: Наогул сама з’ява ацвярдзення [д], [т] перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання з’яўляецца яркім прыкладам польскага ўплыву на беларускую пісьмовую мову, часам вельмі даўняга (14 ст.). Часткова гэта захоўваецца і ў сучаснай літаратурнай норме. У народна-дыялектнай мове такая асаблівасць не замацавалася<ref>Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.134—136.</ref>. {{таксама|*}}: [[Беларускі правапіс, 1951, праект|Беларускі правапіс]], праект 1951. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Зычныя [п], [м], [б], [в], [н] перад галоснымі пярэдняга рада [е], [і]'' |- | style="border:1px solid silver;" | У асноўным мяккія варыянты. | | У асноўным цвёрдыя варыянты. {{ацэнка-}}: У беларускіх дыялектах такога вымаўлення не зафіксавана<ref name="pa"/>. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | {{ацэнка0}}: Хоць наогул і вядома, што ў асноўным у дыялектах у запазычаных словах цвёрдыя зубныя перад галоснымі пярэдняга рада змякчаюцца, але дастатковай колькасці дыялекталагічных звестак пра вымаўленне ў такіх пазіцыях [з], [с], [н] няма, што ўскладняе выпрацоўванне несупярэчлівых сістэме мовы нарматыўных правілаў<ref>Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.137—139.</ref>. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Транслітарацыя літар β («бета») і θ («фіта») у грэцызмах'' |- | style="border:1px solid silver;" | Паводле візантыйскай традыцыі, «бета» як [в] (таксама ў новагрэчаскай традыцыі), «фіта» як [ф]. | | Паводле лацінскай традыцыі, «бета» як [б], «фіта» як [т]. {{ацэнка-}}: З аднаго боку, гук [ф] у беларускай мове з’явіўся хоць і з запазычанымі словамі, але даўно і ўжо значна распаўсюджаны ў дыялектах. З іншага боку, нельга ўпэўнена казаць пра тое ці іншае вымаўленне ў мёртвых мовах; і наогул, сутнасць праблемы не ў канкрэтным чытанні, а ў рэальнай традыцыі пісьменства, якая ў Беларусі складвалася пад моцным уплывам візантыйска-грэчаскай моўнай традыцыі<ref>Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.132—134.</ref>. |} == [[Лексікалогія]] == {| class=wikitable style="border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;" |- | width=50% | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |+ |- | colspan=2 | '''Лексемы іншамоўнага паходжання''' |- | | | | У мэтах «вызвалення беларускай мовы ад русізмаў» актывізуецца займанне з польскай мовы, прычым неабавязкова польскіх лексем. Таксама замена існуючых займанняў на займанні з польскай<ref name="pa"/>. |- | colspan=2 | '''Лексемы гістарычна беларускага паходжання''' |- | | | | Замена лексем, ацэненых як русізмы, на польскія: ''адбывацца''→''тачыцца'', ''умова''→''варунак'', ''намаганні''→''высілкі'', ''іменна''→''менавіта''''<ref>У гэтым выпадку абедзве лексемы — калькі з {{lang-de|nämlich}}.</ref>''. |} == [[Марфалогія мовы|Марфалогія]] == {| class=wikitable style="border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;" |- | width=50% | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |+ |- | colspan=2 | '''Выкарыстанне словаўтваральнага фарманта -ір-/-ыр- у дзеясловах з запазычанай асновай''' |- | | Захоўваецца ў занятых праз рускую мову словах. | | Актыўна замяняецца. {{ацэнка-}}: Узнікненне дадатковай [[аманімія|аманіміі]]<ref name="pa"/>. |- | | | | Пашырэнне бязафікснай мадэлі ўтварэння назоўнікаў: ''выступленне''→''выступ'', ''наступленне''→''наступ'', ''спадзяванне''→''спадзеў.'' |- | colspan=2 | '''Сістэма словазмянення''' Агульныя змены ў сістэме дэклінацыі субстантываў — актыўная ліквідацыя граматычных чаргаванняў і іх спецыялізацыя як працяг працэсу ўніфікацыі тыпаў скланення паводле прыкметы роду. Маюць месца асобныя факты змянення парадыгм асобных лексем. Падставай для гэтага служыць пераарыентацыя норм літаратурнай мовы з гаворак цэнтральнай паласы на заходнебеларускія, у меншай ступені русіфікаваныя, а таму «у большай ступені беларускія». {{ацэнка-}}: Не бярэцца пад увагу фактар моўных кантактаў на паграніччы (т. ч., [[паланізацыя]])<ref name="pa"/>. |- | | | | Пашырэнне флексіі -оў роднага склону множнага ліку: ''словы—слоў''→''словаў, мовы—моў→моваў''. |- | | | | Флексія -ах меснага склону множнага ліку мяняецца на -ох: ''у лясох, палёх.'' |- | | | | Выкарыстанне ў творным склоне адзіночнага ліку ў парадыгме 3-га скланення флексіі 2-га скланення: ''Беларусь—з Беларуссю→з Беларусяй, пераконанасць—з пераконанасцю→з пераконанасцяй, маці—з маці→з мацерай.'' |- | | | | Распаўсюджванне ў формах меснага склону адзіночнага ліку 1-га скланення флексіі -у: ''у ценю, у Фаўстусу.'' |- | | | | Змяненне прынцыпаў выкарыстання флексій -а/-у роднага склону адзіночнага ліку 1-га скланення. |- | | | | [[Аказіяналізм]]ы, напр., змяненне лексемы ''галава'' паводле парадыгмы 3-га скланення: ''голаў''. |- | | | | Адсутнасць поўнай парадыгмы дзеяслоўных неалагізмаў: ''апавядаць'', ''распавядаць'' (у пар. з літ. ''расказваць'')<ref name="pa"/>. |- | | | | Пашырэнне сінтэтычнай формы будучага часу, характэрнай для паўднёва-заходніх гаворак: ''рабіцьму'', ''рабіцьмем''. |} == [[Сінтаксіс]] == У асноўным прапаноўваюцца змяненні ў прыназоўнікавым кіраванні. {| class=wikitable style="border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;" |- | width=50% | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |+ |- | colspan=2 | '''Змяненне кіравання ў канструкцыях з прыназоўнікам ''па''''' |- | | Варыянтнае (па + давальны або месны склон). {{ацэнка-}}: Выкарыстанне давальнага склону прыхільнікамі тарашкевіцы лічыцца русізмам. | | Уніфікаванае (па + месны). |- | | | | Замена канструкцыі «''у мяне ёсць…''» (лічыцца русізмам) з заменай на «''я маю…''» |} == Крытыка == [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]], вядомы сваімі [[Заходнерусізм|заходнерусісцкімі]] поглядамі, адзначаў, што графіка новай літаратурнай беларускай мовы сфарміраваная пад польскім уплывам, прычым і ў [[Кірыліца|кірылаўскім]], і ў [[Лацінскі алфавіт|лацінскім]] варыянтах. У кірылаўскім варыянце Карскі бачыў такі ўплыў, найперш, ва ўжыванні «і» і «шч» замест «и» і «щ» (як у старабеларускай графіцы), а таксама ў «празмерным» (для не-польскай пісьмовай традыцыі) выкарыстанні мяккага знака між зычнымі<ref name="fnpol1by">Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.379.</ref>. Узнікненне практыкі азначэння мяккім знакам для азначэння <u>ўсіх</u> выпадкаў мяккасці зычных менавіта пад уплывам польскай графікі адзначалася таксама, напрыклад, гісторыкам [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] (1920-я гг.) і мовазнаўцам [[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|Аляксандрам Падлужным]] (1990-я гг.)<ref name="fnpol5by">Падлужны. Абазначэнне на пісьме мяккасці зычных па прыпадабненню // Беларуская лінгвістыка. Вып. 41. Мн. : Навука і тэхніка, 1993. С.79-84.</ref>. На думку Карскага, «крайнія» дзеячы беларускага нацыянальнага руху 1910-х-1920-х гадоў імкнуліся, асабліва ў 1919—1920, як мага хутчэй «прылучыць беларускі народ да культуры заходніх суседзяў [палякаў]», у тым ліку праз новую літаратурную мову<ref name="fnpol3by">Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.400.</ref>. Карскі адзначаў, што фарміраванне беларускай тэрміналогіі і іншых частак лексікі, аб’ектыўна не развітых у народных гаворках, вялося ў сучасныя яму гады (1900-1920-я гады) або шляхам прыдумвання цалкам новых слоў, што стварала значныя цяжкасці для навукі, або наогул шляхам узяцця тэрмінаў з польскай мовы і далучэння да іх беларускіх канчаткаў. Карскі адзначаў, што «крайнія» дзеячы беларускага нацыянальнага руху 1910-х-1920-х звычайна ішлі менавіта шляхам займання з польскай мовы, таму што намерана стараліся аддаліць беларускую літаратурную мову ад рускай<ref name="fnpol3by"/>. Карскі лічыў яўнымі паланізмамі ў займаннях: палаталізаванае (мяккае) «л», цвёрдыя губныя, адмову ад дзекання і цекання (склады «ды», «ты» і інш.). Такой практыцы, якая працягвалася і ў 1920-я гады ў БССР, Карскі проціпастаўляў старабеларускую практыку гукавога афармлення запазычанняў<ref name="fnpol4by">Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.409.</ref>. Практыку пашырэння ўжывання цвёрдых зычных перад галоснымі пярэдняга рада «і» і «е», мяккага [ль] у запазычанай лексіцы (напрыклад, «пэнсыя», «парлямэнт» і пад.) лічыў узніклай пад польскім уплывам і мовазнавец Падлужны. Адносна цвёрдых зычных Падлужны адзначаў, што нават актуальная літаратурная норма, у якой цвёрдымі застаюцца толькі «д», «т», можа не адпавядаць рэальнаму народнаму маўленню з больш частым дзеканнем-цеканнем ([парцізан], [дзірэктар] і пад.)<ref name="fnpol45by">Падлужны. Мяккія зычныя ў беларускай мове // Беларуская лінгвістыка. Вып. 45. Мн. : Навука і тэхніка, 1996. С.3-9.</ref>. На думку мовазнаўца Падлужнага, аднаўленне дарэформенных норм у 1990-х гг. магло б фактычна прывесці да ператварэння ў непісьменных вялікай масы беларускамоўных і да ўтварэння своеасаблівай «элітарнай» пісьменнасці, якой валодала б невялікая колькасць людзей. Таксама Падлужны адзначаў, што вяртанне дарэформенных арфаэпічных норм у запазычаннях прывяло б да ненатуральнага, неадпаведнага народнаму маўлення і таксама рэальна служыла б адзнакай групавой прыналежнасці<ref name="fnpol45by"/>. == Гл. таксама == * [[Арфаграфія беларускай мовы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Пацехіна 2003}} * Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі // {{крыніцы/тэрміналогія 1999}} С.128—170. * {{Крыніцы/Баршчэўская 2004}} * Клімаў І. Два стандарты беларускай літаратурнай мовы [2004?] // Мова і соцыум. (TERRA ALBA. Том III). Магілёў, ГА МТ «Брама». — [http://mab.org.by/materials/publ/klimau_standards.php На пляцоўцы Міжнар. асацыяцыі беларусістаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070303055057/http://mab.org.by/materials/publ/klimau_standards.php |date=3 сакавіка 2007 }} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Браніслава Тарашкевіча]] [[Катэгорыя:Тарашкевіца]] mu4cf3hxpzxkqwsqer5g2up2amrjl2y 5141837 5141835 2026-05-15T08:56:15Z Feeleman 163471 Адкат праўкі [[Special:Diff/5141835|5141835]] аўтарства [[Special:Contributions/Feeleman|Feeleman]] ([[User talk:Feeleman|размовы]]) 5141837 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Беларуская граматыка Тарашкевіча}} '''Тарашке́віца''' ({{lang-be-latin|taraškievica|1}}) — назва літаратурнай [[літаратурная мова|нормы]] [[беларуская мова|беларускай мовы]], заснаванай на непрыманні змен, уведзеных [[Беларуская граматыка (1934)|моўнаю рэформаю 1933 года]] і далейшых змен на аснове прац [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і іншых мовазнаўцаў беларускай эміграцыі. Назва адсылае да прозвішча [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], аўтара [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|першай агульнапрынятай граматыкі беларускай мовы]] (1918). Таксама гэтай назвай могуць азначаць толькі альтэрнатыўную арфаграфію або граматыку. Назва ацэначная, пераважна ўжываецца і распаўсюджваецца прыхільнікамі альтэрнатыўнай нормы; сустракаецца таксама ў іншых крыніцах. У акадэмічнай тэрміналогіі няма (гл. таксама: [[наркамаўка]], [[дзве нормы беларускай мовы]]). Назва ўзнікла, магчыма, яшчэ да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref name=klimaw2004>(Клімаў 2004).</ref> і выражае блізкасць, пераемнасць альтэрнатыўнай моўнай нормы з [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|працай Тарашкевіча 1918 года]] (гл. таксама [[беларуская граматыка Тарашкевіча 1929|граматыка Тарашкевіча, 1929]], [[беларуская граматыка Лёсіка, 1943|граматыка Лёсіка, 1943]]). Недзе з 1994 года пачала ўжывацца сінанімічная назва «''класічны (правапіс)''» (саманазва: «клясычны правапіс»)<ref name=viac1994c>Напрыклад, ужо ёсць у артыкуле В. Вячоркі ў часопісе «Спадчына», 1994.</ref>. Назва найчасцей ужываецца ў грамадскіх і палітычных колах, якія карыстаюцца альтэрнатыўнай моўнай нормай. Сустракаецца ў аўтараў, не ўвязаных непасрэдна ў процістаянне дзвюх літаратурных норм, прытым часам як умоўная, узятая ў двукоссі або з агаворкай ''«так званая „тарашкевіца“»''<ref name="zapr1999-nn7">С. Запрудскі. Праблемы толькі пачынаюцца // Наша ніва № 7 (128), 12.4.1999.</ref><ref name="bider1995-ns35">Герман Бідэр. Моўная сітуацыя ў Беларусі // Наша слова № 33-34, 35, 1995.</ref>. У 2005 годзе быў апублікаваны перапрацаваны («нармалізаваны») звод правілаў арфаграфіі альтэрнатыўнай моўнай нормы (гл. [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|беларуская альтэрнатыўная арфаграфія, 2005]]), распрацаваны групай беларускіх мовазнаўцаў. 27 красавіка 2007 года [[IANA]] надала «тарашкевіцы» ўласнае азначэнне «tarask» (поўнае азначэнне: ''be-tarask'').<ref>[http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry IANA registry of language subtags]</ref> Беларуская літаратурная мова азначана ў рэестры IANA як ''be-1959acad''. У беларускім мовазнаўстве пакуль няма выразнага ўсведамлення наяўнасці ў беларускай літаратурнай мове двух стандартаў, хоць адрозненні паміж «тарашкевіцкім» i «падсавецкім» стандартамі і ахопліваюць амаль усе моўныя ўзроўні за выключэннем фаналагічнага<ref name=klimaw>Клімаў…</ref>. [[Арфаэпія|Арфаэпічна]]-пісьмовая практыка беларускай літаратурнай мовы пачатку XX стагоддзя развівалася пад моцным польскім уплывам. Так, у вымаўленні іншамоўных слоў тады была прынятая польская арфаэпія; гэтая рыса захаваная ў «тарашкевіцы». Аднак з прычыны слабага распаўсюджання польскай мовы ў Беларусі канца XX — пач. XXI стагоддзя паланістычныя арыентацыі тарашкевіцы амаль не ўсведамляюцца яе карыстальнікамі. Наадварот, польскі кампанент у тарашкевіцы ўспрымаецца як адзнака «прыналежнасці да Еўропы» і/ці праява самабытнасці гэтага стандарту<ref name=klimaw/>. Пры гэтым рэфарматары альтэрнатыўнага правапісу, такія як [[Ян Станкевіч]], наадварот, пазбаўлялі мову паланізмаў, якія сёння існуюць у акадэмічным правапісе. Вынікі адначасовага суіснавання ў беларускай мове дзвюх норм ацэньваюцца па-рознаму: і як наогул станоўчыя<ref>Напр., у Клімава.</ref>, і як адмоўныя<ref>Напр., Жураўскі, Падлужны.</ref>. == Гісторыя == Рэформу 1933 года не прызнала частка беларускіх палітычных арганізацый [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якія палічылі яе русіфікацыйнай, [[Заходнебеларускі друк|перыядычныя і кніжныя выданні Заходняй Беларусі]] працягнулі выдавацца выключна дарэформенным правапісам. Не прызналі рэформу 1933 г. і беларускія дыяспары Амерыкі, Аўстраліі і Заходняй Еўропы. Аднак, адкідаючы ўсё акадэмічнае развіццё правапісу пасля 1933 г. і працягваючы карыстацца ''дарэформенным'', супольнасць беларусаў замежжа захавала і ўсе праблемы той граматыкі, што існавала да 1933 года. У другой палове XX ст., сутыкнуўшыся з аб’ектыўнымі цяжкасцямі пры вырашэнні тагачасных моўных праблем (адной з якіх была адсутнасць агульнапрызнанай арганізацыі ці цэнтра па выпрацоўцы моўных норм), праціўнікі рэформы 1933 г. так і не здолелі інтэграваць розныя падварыянты тарашкевіцы ды ўзгадніць правілы альтэрнатыўнага правапісу ({{таксама}}: дзейнасць таварыства «[[Зборкі чысціні беларускай мовы]]»). Да цяперашняга часу беларускія эмігранцкія арганізацыі і друкаваныя выданні карыстаюцца рознымі варыянтамі тарашкевіцы (дыскусія [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Сяднёў|Майсея Сяднёва]] ў пач. 1950-х гадоў, палітыка выдавецтва «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]» і інш.). Пасля канчатковага закрыцця беларускіх школ у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] (1937) адзіным маштабным школьным выкарыстаннем граматыкі ў яе дарэформенным выглядзе былі школы акупацыйнай [[Генеральная акруга Беларусь|Генеральнай акругі «Беларусь»]], на працягу двух з невялікім гадоў. Пры гэтым беларускі друк Заходняй Беларусі працягваў выкарыстоўваць граматыку да далучэння да БССР у 1939 годзе, а аднаўленне выданняў тарашкевіцай адбылося адразу пасля пачатку нямецкай акупацыі Беларусі. ==== Канец 1980-х — 2000-я гады ==== У часы [[Перабудова|перабудовы]], у канцы 1980-х гадоў, быў ініцыяваны рух за вяртанне «сапраўднай» мовы разам з пераглядам вынікаў рэформы 1933 года. У пачатку 1990-х гадоў некаторыя перыядычныя выданні, прыхільныя да [[Партыя БНФ|Беларускага Народнага Фронту]], пачалі выкарыстоўваць «дзікую тарашкевіцу» (правапіс, у якім частка пытанняў беларускай арфаграфіі і граматыкі развязваліся паводле правапісу Браніслава Тарашкевіча, найперш «пытаньне мяккага знаку», «[[Лацінская мова|лацінізмы]]», «[[грэцызм]]ы на заходні лад») — напрыклад, газеты «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (з заснавання газеты ў 1990), «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]» і «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]» (з адраджэння газеты ў траўні 1991), часопісы «[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]» (з чэрвеня 1993?) і «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» (з 1992 года побач з матэрыяламі афіцыйным правапісам з’яўляюцца матэрыялы і на тарашкевіцы)<ref>''Налівайка Л.'' Гарыць цяпельца паўночнага сябра // ''Мастацтва''. — 1992. — № 1. — С. 27.</ref>. [[Рымска-каталіцкі касцёл]] у Беларусі ў 1990-х гадах таксама прытрымліваўся тарашкевіцы пры выданні рэлігійнай літаратуры. Асноўныя выданні беларусаў ва [[Усходняя Беласточчына|ўсходняй Беласточчыне]], напрыклад газета «[[Ніва (1956)|Ніва]]», не займалі выразнай пазіцыі ў гэтым пытанні і працягвалі карыстацца беларускай літаратурнай мовай. У канцы 1990-х гадоў некаторыя выданні, прызначаныя для масавага чытача, такія як «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (з 1996) і «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]», перайшлі на выпуск у афіцыйным варыянце арфаграфіі. У 2000-я гады адбываецца працяг пераходу выданняў, якія раней карысталіся «тарашкевіцай», на беларускую літаратурную мову<ref>[http://www.svaboda.org/forum/13235.html Форум. Барыс Пятровіч. 18 снежня 2007]// [[Беларуская служба Радыё "Свабода"|Радыё «Свабода»]]. Дата доступу: [[14 чэрвеня]] [[2009]]</ref><ref>Зьміцер Панкавец. [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=9657 Пазьняк перавёў Радыё Рацыя на «наркамаўку»]// Наша Ніва. [[20 чэрвеня]] [[2007]]</ref>. У той самы час у 2008 годзе [[Руская мова|рускамоўная]] газета Адміністрацыі прэзідэнта адзначылася падачаю беларускамоўных адказаў у адным з інтэрв’ю тарашкевіцаю<ref>{{ref-ru}}Виктория Попова. [http://www.sb.by/print/post/63691/ Наследный принц богемы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111050727/http://www.sb.by/print/post/63691/ |date=11 студзеня 2012 }}// Совецкая Белоруссія. [[2 лютага]] 2008</ref><ref>Вадзім Доўнар. [http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/748.html «Тарашкевіца» ў «СБ»: Вольскі здзіўлены. Здановіч дазваляе]// [[Радыё Рацыя]]. [[4 лютага]] 2008</ref>. ==== Спробы ўнармавання тарашкевіцы ==== Сярод рэдактараў выданняў, якія друкаваліся тарашкевіцай, не існавала адзінага падыходу да таго, якім канкрэтна зборам ранейшых якасцей граматыкі і лексікі карыстацца, хоць і рабіліся заклікі да ўніфікацыі, найперш [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]] (публікацыі ў часопісе «Спадчына» ў 1991 і 1994, праект «мадэрнізацыі» ў 1995 тамсама). Наогул, пытанне выклікала раскол у беларускамоўнай супольнасці — з думкамі, якія вагаліся ад безумоўнай падтрымкі да такога самага адкідання, з вядомымі выражэннямі розніцы ў дыскусіях на старонках газеты «[[Наша слова (1990)|Наша слова]]», тады выдаванай у [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыстве беларускай мовы]] (1992—1993), або ў апытанні часопіса «[[ARCHE Пачатак]]» (2003)<ref>Алесь Пяткевіч. [http://arche.bymedia.net/2003-3/apyt303.html Ці добра ўчынілі адраджэнцы канца 80-х зрабіўшы выбар на карысьць «тарашкевіцы»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090108145927/http://arche.bymedia.net/2003-3/apyt303.html |date=8 студзеня 2009 }}// [[ARCHE Пачатак]]. 3 (26) — 2003. Старонкі 72-80.</ref>. У 1992—1993 гг. ажыццяўляўся палітычны ціск дзеля заканадаўчага ўвядзення тарашкевіцы як нарматыўнай граматыкі. У выніку была склікана [[Дзяржаўная камісія па арфаграфіі]], перад якой была пастаўлена задача выпрацаваць рэкамендацыі ў гэтым пытанні. Выніковыя рэкамендацыі апублікавалі 13 верасня 1994 года. У іх прызнавалася пажаданасць вяртання некаторых дарэформенных норм. У той самы час такі крок тады палічылі дачасным. Пасля 1994 г. прапагандысты граматыкі Браніслава Тарашкевіча працягвалі сваю выдавецкую дзейнасць і працавалі над яе кадыфікацыяй на аснове праекта В. Вячоркі. У 2005 годзе была выдадзена кніга «[[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|Беларускі клясычны правапіс. Сучасная нармалізацыя]]» (БКП-2005), дзе была зроблена спроба нармалізацыі тарашкевіцы. Нармалізацыя беларускага класічнага правапісу была прынята асноўнымі выданнямі, якія на той час прытрымліваліся тарашкевіцы — газетай «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», часопісам «[[ARCHE Пачатак|Arche Пачатак]]», беларускімі рэдакцыямі [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]] і [[Польскае Радыё|Польскага Радыё]] і некаторымі іншымі медыямі. Таксама гэты правапіс выкарыстоўвае адпаведны раздзел [[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)|беларускай Вікіпедыі]]. == Тарашкевіца сёння == Прафесар [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Ніна Баршчэўская]] лічыць, што многія беларусы, пераважна прадстаўнікі інтэлігенцыі, асуджаюць [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформу беларускага правапісу 1933 года]] і крытычна ставяцца да замацаваных ёю арфаграфічных норм, якія негатыўна ўплываюць на [[беларуская фанетыка|беларускае вымаўленне]], што асабліва выразна заўважна падчас працы з дзецьмі ў пачатковай школе<ref>Суіснаваньне ў Беларусі двух правапісаў [[Ніна Баршчэўская]]. Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы. — Варшава: Катэдра Беларускай Філялёгіі Факультэт Прыкладной Лінгвістыкі і Ўсходнеславянскіх Філялёгіяў Варшаўскі Ўніверсітэт, 2004. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=482]</ref>. === Літаратура === На тарашкевіцы выдаецца частка беларускамоўных мастацкіх твораў, публікуецца навуковая і дзіцячая літаратура, выдаюцца пераклады замежнай літаратуры, аздабляюцца музычныя творы і пераклады на беларускую мову замежных мастацкіх фільмаў і мультфільмаў. У прыватнасці, на тарашкевіцы былі выдадзеныя пераклады твораў [[Курт Вонегут|Курта Вонегута]], [[Юрый Ігаравіч Андруховіч|Юрыя Андруховіча]] і іншых. У 2008—2009 гадах выйшла трылогія [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Толкіна]] «[[Уладар пярсцёнкаў]]» (неафіцыйнае выданне)<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21412 «Уладар Пярсьцёнкаў» па-беларуску] // «Наша Ніва», 11 лістапада 2008 г.</ref>. У 2002 годзе ў перакладзе [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|Васіля Сёмухі]] ў Мінску была выдадзеная [[Біблія]]<ref>[http://old.knihi.com/biblija/ Біблія. Кнігі Святога Пісаньня Старога і Новага Запавету. Кананічныя ў беларускім перакладзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110227020934/http://old.knihi.com/biblija/|date=27 лютага 2011}} / Пер. Васіль Сёмуха. — Duncanville, USA: World Wide Printing, 2002. — 1536 с. ISBN 1-58712-085-2.</ref>. У 1993 годзе ў [[Беласток]]у была выдадзена першая частка перакладу рамана [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]] «[[Уліс (раман)|Уліс]]». Поўны пераклад рамана на беларускую мову быў скончаны праз паўтара дзесяцігоддзя і быў выкананы на тарашкевіцы. Як зазначае перакладчык рамана [[Ян Максімюк]], калі ён з галавой акунуўся ў пераклад «Уліса», ён шукаў адэкватную «моўную прастору», якая б дазволіла выразіць лінгвістыка-стылістычныя асаблівасці рамана. Як адзначае Максімюк, тарашкевіца аказалася разняволенай моўнай сістэмай, якая дала шырокую прастору і моцны імпульс для перакладчыцкіх пошукаў новага слова і фразы<ref>[http://www.pravapis.org/art_orthography_opinion.asp Апытаньне часапіса Arche: Ці добра ўчынілі адраджэнцы канца 80-х, зрабіўшы выбар на карысьць «тарашкевіцы»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100805090948/http://www.pravapis.org/art_orthography_opinion.asp |date=5 жніўня 2010 }} // ARCHE Пачатак, 2003.</ref>. === Сеціва === На думку кандыдата філалагічных навук [[Сяргей Важнік|Сяргея Важніка]], у 2006 годзе найбольш істотнай асаблівасцю беларускамоўных інтэрнэт-рэсурсаў было пераважнае выкарыстанне ў іх тарашкевіцы<ref name="vaznik">Сяргей Важнік. Беларуская мова ў Інтэрнэце // Acta Neophilologica VIII, Olsztyn 2006</ref>. Ён лічыў, што афіцыйная арфаграфія беларускай мовы ўспрымаецца карыстальнікамі [[байнэт]]у як старая, нягнуткая, ненатуральная сістэма, а тарашкевіца — наадварот: як гнуткі, адкрыты, свабодны ад «умоўнасцяў» асяродак<ref name="vaznik" />. === Слоўнікі === У 1966 годзе [[Язэп Адамавіч Гладкі|Язэп Гладкі]] ў [[Нью-Ёрк]]у/[[Мюнхен]]е выдаў зборнік прыказак [[Лагойск|Лагойшчыны]] на аснове тарашкевіцы. У 1989 годзе ў Нью-Ёрку быў выдадзены Беларуска-рускі («Вялікалітоўска-расійскі») слоўнік (складальнік — [[Ян Станкевіч]]), даступны ў бібліятэцы [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсу ЗША]]<ref>[http://slounik.org/stanbr/ Белорусско-русский (Великолитовско-русский) словарь / Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік / Byelorussian-russian (Greatlitvan-Russian) Dictionary.] — New York: Lew Sapieha Greatlitvan (Byelorussian) Foundation, 1989. Library of Congress catalog card No. 89-092248.</ref>. У 1993 годзе ў Мінску было апублікаванае факсімільнае выданне беларуска-рускага слоўніка, складзенага мовазнаўцамі [[Мікола Байкоў|Байковым]] і [[Сцяпан Некрашэвіч|Некрашэвічам]] у 1925 годзе<ref>[http://slounik.org/bn/ Беларуска-расійскі слоўнік. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925.] — Факсімільнае выданьне: Менск: Народная асвета, 1993. ISBN 5-341-00918-5.</ref>. Таксама ў 1993 годзе выйшаў Кароткі руска-беларускі фізіялагічны слоўнік на аснове тарашкевіцы<ref>[http://slounik.org/fizyjarb/ Кароткі расійска-беларускі фізіялягічны слоўнік.] — Менск: Тэхналогія, 1993.</ref>. У 2006 годзе былі выдадзеныя англійска-беларускі і нямецка-беларускі слоўнікі на аснове тарашкевіцы. Англійска-беларускі слоўнік (складальнік — [[Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч|Валянціна Пашкевіч]]) ёсць першым англійска-беларускім слоўнікам сярэдняга памеру і ўключае ў сябе каля 30 тысяч слоў; у англійскай частцы слоўніка выкарыстоўваецца амерыканскі, а не брытанскі варыянт [[англійская мова|англійскай мовы]]<ref>[http://knihi.by/node/306 Пашкевіч Валентына. Англійска-беларускі слоўнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150227175213/http://knihi.by/node/306 |date=27 лютага 2015 }}</ref>. Нямецка-беларускі слоўнік (складальнік — [[Мікалай Кур’янка]]) таксама ёсць першым нямецка-беларускім слоўнікам сярэдняга памеру і налічвае 50 тысяч слоў<ref>{{Cite web |url=http://knihi.by/node/315 |title=Кур'янка Мікалай. Нямецка-беларускі слоўнік = Deutsch-belarussisches Worterbuch |access-date=13 снежня 2010 |archive-date=8 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808035417/https://knihi.by/node/315 |url-status=dead }}</ref>. На думку [[Зміцер Саўка|Змітра Саўкі]], факт таго, што беларускія дзяржаўныя інстытуты не змаглі выдаць слоўнікі падобнага аб’ёму, сведчыць пра тое, што культура, якая мае ў сваёй аснове тарашкевіцу, у тым ліку лінгвістычная навука, не толькі існуе, але і мае дасягненні, якімі яна можа супернічаць з акадэмічнай навукай<ref>[http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=105 1991-2006. Вынікі ад Зьмітра Саўкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100810194514/http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=105 |date=10 жніўня 2010 }} // «Завтра твоей страны»</ref>. == [[Фанетыка]] і [[арфаграфія]] == {| class=wikitable style="border:1px solid silver; border-collapse:collapse;" |- | width=50% style="border:1px solid silver;" | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Алфавіт''' |- | style="border:1px solid silver;" | Нарматыўны варыянт (1918). | | У варыянце мадэрнізацыі тарашкевіцы 2005 года — дадатковая літара «ґ». |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Азначэнне асіміляцыйнай мяккасці [[зычны]]х''' |- | style="border:1px solid silver;" | [[арфаэпія|Арфаэпічная]] норма, дадаткова не азначаецца. {{таксама|*}}: [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]], [[Беларускі правапіс Тарашкевіча 1929]]. | | Дадаткова азначаецца з дапамогай [[мяккі знак|мяккага знаку]]. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Фанетычны прынцып у арфаграфіі''' |- | style="border:1px solid silver;" | У асноўным абмежаваны безнаціскнымі галоснымі. | | Значна распаўсюджаны, у тым ліку, на зычныя і на стыках марфем. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Транслітарацыя іншаземных слоў''' |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Склады [ла], [ло], [лу]'' |- | style="border:1px solid silver;" | Транслітаруюцца у асноўным з цвёрдым [л]. {{ацэнка+}}: У беларускай мове мяккі [л'] сустракаецца толькі перад галоснымі пярэдняга рада: ''ліс'', ''лес'' і пад. | | Заўсёды з мяккім [л']. {{ацэнка+}}: Фанетычная традыцыя асяродка, які склаўся вакол газеты «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]»<ref>Гапоненка…</ref>. {{ацэнка-}}: Характэрная асаблівасць польскай мовы<ref name="pa">[[Алена Пацехіна|Пацехіна…]]</ref>. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Зубныя зычныя [д], [т], [з], [с] перад галоснымі пярэдняга рада [е], [і]'' |- | style="border:1px solid silver;" | Захоўваецца цвёрдасць [д], [т], а [з], [с] вымаўляюцца мякка. | | Заўсёды цвёрдыя [д], [т], [з], [с]. {{ацэнка-}}: Наогул сама з’ява ацвярдзення [д], [т] перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання з’яўляецца яркім прыкладам польскага ўплыву на беларускую пісьмовую мову, часам вельмі даўняга (14 ст.). Часткова гэта захоўваецца і ў сучаснай літаратурнай норме. У народна-дыялектнай мове такая асаблівасць не замацавалася<ref>Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.134—136.</ref>. {{таксама|*}}: [[Беларускі правапіс, 1951, праект|Беларускі правапіс]], праект 1951. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Зычныя [п], [м], [б], [в], [н] перад галоснымі пярэдняга рада [е], [і]'' |- | style="border:1px solid silver;" | У асноўным мяккія варыянты. | | У асноўным цвёрдыя варыянты. {{ацэнка-}}: У беларускіх дыялектах такога вымаўлення не зафіксавана<ref name="pa"/>. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | {{ацэнка0}}: Хоць наогул і вядома, што ў асноўным у дыялектах у запазычаных словах цвёрдыя зубныя перад галоснымі пярэдняга рада змякчаюцца, але дастатковай колькасці дыялекталагічных звестак пра вымаўленне ў такіх пазіцыях [з], [с], [н] няма, што ўскладняе выпрацоўванне несупярэчлівых сістэме мовы нарматыўных правілаў<ref>Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.137—139.</ref>. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Транслітарацыя літар β («бета») і θ («фіта») у грэцызмах'' |- | style="border:1px solid silver;" | Паводле візантыйскай традыцыі, «бета» як [в] (таксама ў новагрэчаскай традыцыі), «фіта» як [ф]. | | Паводле лацінскай традыцыі, «бета» як [б], «фіта» як [т]. {{ацэнка-}}: З аднаго боку, гук [ф] у беларускай мове з’явіўся хоць і з запазычанымі словамі, але даўно і ўжо значна распаўсюджаны ў дыялектах. З іншага боку, нельга ўпэўнена казаць пра тое ці іншае вымаўленне ў мёртвых мовах; і наогул, сутнасць праблемы не ў канкрэтным чытанні, а ў рэальнай традыцыі пісьменства, якая ў Беларусі складвалася пад моцным уплывам візантыйска-грэчаскай моўнай традыцыі<ref>Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.132—134.</ref>. |} == [[Лексікалогія]] == {| class=wikitable style="border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;" |- | width=50% | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |+ |- | colspan=2 | '''Лексемы іншамоўнага паходжання''' |- | | | | У мэтах «вызвалення беларускай мовы ад русізмаў» актывізуецца займанне з польскай мовы, прычым неабавязкова польскіх лексем. Таксама замена існуючых займанняў на займанні з польскай<ref name="pa"/>. |- | colspan=2 | '''Лексемы гістарычна беларускага паходжання''' |- | | | | Замена лексем, ацэненых як русізмы, на польскія: ''адбывацца''→''тачыцца'', ''умова''→''варунак'', ''намаганні''→''высілкі'', ''іменна''→''менавіта''''<ref>У гэтым выпадку абедзве лексемы — калькі з {{lang-de|nämlich}}.</ref>''. |} == [[Марфалогія мовы|Марфалогія]] == {| class=wikitable style="border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;" |- | width=50% | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |+ |- | colspan=2 | '''Выкарыстанне словаўтваральнага фарманта -ір-/-ыр- у дзеясловах з запазычанай асновай''' |- | | Захоўваецца ў занятых праз рускую мову словах. | | Актыўна замяняецца. {{ацэнка-}}: Узнікненне дадатковай [[аманімія|аманіміі]]<ref name="pa"/>. |- | | | | Пашырэнне бязафікснай мадэлі ўтварэння назоўнікаў: ''выступленне''→''выступ'', ''наступленне''→''наступ'', ''спадзяванне''→''спадзеў.'' |- | colspan=2 | '''Сістэма словазмянення''' Агульныя змены ў сістэме дэклінацыі субстантываў — актыўная ліквідацыя граматычных чаргаванняў і іх спецыялізацыя як працяг працэсу ўніфікацыі тыпаў скланення паводле прыкметы роду. Маюць месца асобныя факты змянення парадыгм асобных лексем. Падставай для гэтага служыць пераарыентацыя норм літаратурнай мовы з гаворак цэнтральнай паласы на заходнебеларускія, у меншай ступені русіфікаваныя, а таму «у большай ступені беларускія». {{ацэнка-}}: Не бярэцца пад увагу фактар моўных кантактаў на паграніччы (т. ч., [[паланізацыя]])<ref name="pa"/>. |- | | | | Пашырэнне флексіі -оў роднага склону множнага ліку: ''словы—слоў''→''словаў, мовы—моў→моваў''. |- | | | | Флексія -ах меснага склону множнага ліку мяняецца на -ох: ''у лясох, палёх.'' |- | | | | Выкарыстанне ў творным склоне адзіночнага ліку ў парадыгме 3-га скланення флексіі 2-га скланення: ''Беларусь—з Беларуссю→з Беларусяй, пераконанасць—з пераконанасцю→з пераконанасцяй, маці—з маці→з мацерай.'' |- | | | | Распаўсюджванне ў формах меснага склону адзіночнага ліку 1-га скланення флексіі -у: ''у ценю, у Фаўстусу.'' |- | | | | Змяненне прынцыпаў выкарыстання флексій -а/-у роднага склону адзіночнага ліку 1-га скланення. |- | | | | [[Аказіяналізм]]ы, напр., змяненне лексемы ''галава'' паводле парадыгмы 3-га скланення: ''голаў''. |- | | | | Адсутнасць поўнай парадыгмы дзеяслоўных неалагізмаў: ''апавядаць'', ''распавядаць'' (у пар. з літ. ''расказваць'')<ref name="pa"/>. |- | | | | Пашырэнне сінтэтычнай формы будучага часу, характэрнай для паўднёва-заходніх гаворак: ''рабіцьму'', ''рабіцьмем''. |} == [[Сінтаксіс]] == У асноўным прапаноўваюцца змяненні ў прыназоўнікавым кіраванні. {| class=wikitable style="border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;" |- | width=50% | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |+ |- | colspan=2 | '''Змяненне кіравання ў канструкцыях з прыназоўнікам ''па''''' |- | | Варыянтнае (па + давальны або месны склон). {{ацэнка-}}: Выкарыстанне давальнага склону прыхільнікамі тарашкевіцы лічыцца русізмам. | | Уніфікаванае (па + месны). |- | | | | Замена канструкцыі «''у мяне ёсць…''» (лічыцца русізмам) з заменай на «''я маю…''» |} == Крытыка == [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]], вядомы сваімі [[Заходнерусізм|заходнерусісцкімі]] поглядамі, адзначаў, што графіка новай літаратурнай беларускай мовы сфарміраваная пад польскім уплывам, прычым і ў [[Кірыліца|кірылаўскім]], і ў [[Лацінскі алфавіт|лацінскім]] варыянтах. У кірылаўскім варыянце Карскі бачыў такі ўплыў, найперш, ва ўжыванні «і» і «шч» замест «и» і «щ» (як у старабеларускай графіцы), а таксама ў «празмерным» (для не-польскай пісьмовай традыцыі) выкарыстанні мяккага знака між зычнымі<ref name="fnpol1by">Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.379.</ref>. Узнікненне практыкі азначэння мяккім знакам для азначэння <u>ўсіх</u> выпадкаў мяккасці зычных менавіта пад уплывам польскай графікі адзначалася таксама, напрыклад, гісторыкам [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] (1920-я гг.) і мовазнаўцам [[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|Аляксандрам Падлужным]] (1990-я гг.)<ref name="fnpol5by">Падлужны. Абазначэнне на пісьме мяккасці зычных па прыпадабненню // Беларуская лінгвістыка. Вып. 41. Мн. : Навука і тэхніка, 1993. С.79-84.</ref>. На думку Карскага, «крайнія» дзеячы беларускага нацыянальнага руху 1910-х-1920-х гадоў імкнуліся, асабліва ў 1919—1920, як мага хутчэй «прылучыць беларускі народ да культуры заходніх суседзяў [палякаў]», у тым ліку праз новую літаратурную мову<ref name="fnpol3by">Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.400.</ref>. Карскі адзначаў, што фарміраванне беларускай тэрміналогіі і іншых частак лексікі, аб’ектыўна не развітых у народных гаворках, вялося ў сучасныя яму гады (1900-1920-я гады) або шляхам прыдумвання цалкам новых слоў, што стварала значныя цяжкасці для навукі, або наогул шляхам узяцця тэрмінаў з польскай мовы і далучэння да іх беларускіх канчаткаў. Карскі адзначаў, што «крайнія» дзеячы беларускага нацыянальнага руху 1910-х-1920-х звычайна ішлі менавіта шляхам займання з польскай мовы, таму што намерана стараліся аддаліць беларускую літаратурную мову ад рускай<ref name="fnpol3by"/>. Карскі лічыў яўнымі паланізмамі ў займаннях: палаталізаванае (мяккае) «л», цвёрдыя губныя, адмову ад дзекання і цекання (склады «ды», «ты» і інш.). Такой практыцы, якая працягвалася і ў 1920-я гады ў БССР, Карскі проціпастаўляў старабеларускую практыку гукавога афармлення запазычанняў<ref name="fnpol4by">Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.409.</ref>. Практыку пашырэння ўжывання цвёрдых зычных перад галоснымі пярэдняга рада «і» і «е», мяккага [ль] у запазычанай лексіцы (напрыклад, «пэнсыя», «парлямэнт» і пад.) лічыў узніклай пад польскім уплывам і мовазнавец Падлужны. Адносна цвёрдых зычных Падлужны адзначаў, што нават актуальная літаратурная норма, у якой цвёрдымі застаюцца толькі «д», «т», можа не адпавядаць рэальнаму народнаму маўленню з больш частым дзеканнем-цеканнем ([парцізан], [дзірэктар] і пад.)<ref name="fnpol45by">Падлужны. Мяккія зычныя ў беларускай мове // Беларуская лінгвістыка. Вып. 45. Мн. : Навука і тэхніка, 1996. С.3-9.</ref>. На думку мовазнаўца Падлужнага, аднаўленне дарэформенных норм у 1990-х гг. магло б фактычна прывесці да ператварэння ў непісьменных вялікай масы беларускамоўных і да ўтварэння своеасаблівай «элітарнай» пісьменнасці, якой валодала б невялікая колькасць людзей. Таксама Падлужны адзначаў, што вяртанне дарэформенных арфаэпічных норм у запазычаннях прывяло б да ненатуральнага, неадпаведнага народнаму маўлення і таксама рэальна служыла б адзнакай групавой прыналежнасці<ref name="fnpol45by"/>. == Гл. таксама == * [[Арфаграфія беларускай мовы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Пацехіна 2003}} * Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі // {{крыніцы/тэрміналогія 1999}} С.128—170. * {{Крыніцы/Баршчэўская 2004}} * Клімаў І. Два стандарты беларускай літаратурнай мовы [2004?] // Мова і соцыум. (TERRA ALBA. Том III). Магілёў, ГА МТ «Брама». — [http://mab.org.by/materials/publ/klimau_standards.php На пляцоўцы Міжнар. асацыяцыі беларусістаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070303055057/http://mab.org.by/materials/publ/klimau_standards.php |date=3 сакавіка 2007 }} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Браніслава Тарашкевіча]] [[Катэгорыя:Тарашкевіца]] cnfmfq89kzu5bxytowkexuu9sa009wy 5141841 5141837 2026-05-15T08:59:35Z Feeleman 163471 Перааформіў. Патрэбна канкрэтная спасылка на крыніцу для дадзенага сцверджання. 5141841 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Беларуская граматыка Тарашкевіча}} '''Тарашке́віца''' ({{lang-be-latin|taraškievica|1}}) — назва літаратурнай [[літаратурная мова|нормы]] [[беларуская мова|беларускай мовы]], заснаванай на непрыманні змен, уведзеных [[Беларуская граматыка (1934)|моўнаю рэформаю 1933 года]] і далейшых змен на аснове прац [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і іншых мовазнаўцаў беларускай эміграцыі. Назва адсылае да прозвішча [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], аўтара [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|першай агульнапрынятай граматыкі беларускай мовы]] (1918). Таксама гэтай назвай могуць азначаць толькі альтэрнатыўную арфаграфію або граматыку. Назва ацэначная, пераважна ўжываецца і распаўсюджваецца прыхільнікамі альтэрнатыўнай нормы; сустракаецца таксама ў іншых крыніцах. У акадэмічнай тэрміналогіі няма (гл. таксама: [[наркамаўка]], [[дзве нормы беларускай мовы]]). Назва ўзнікла, магчыма, яшчэ да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]{{Няма АК|comment=патрэбна канкрэтная крыніца са спасылкай на цытату без агульных назваў аўтара і года выказвання.}} і выражае блізкасць, пераемнасць альтэрнатыўнай моўнай нормы з [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|працай Тарашкевіча 1918 года]] (гл. таксама [[беларуская граматыка Тарашкевіча 1929|граматыка Тарашкевіча, 1929]], [[беларуская граматыка Лёсіка, 1943|граматыка Лёсіка, 1943]]). Недзе з 1994 года пачала ўжывацца сінанімічная назва «''класічны (правапіс)''» (саманазва: «клясычны правапіс»)<ref name=viac1994c>Напрыклад, ужо ёсць у артыкуле В. Вячоркі ў часопісе «Спадчына», 1994.</ref>. Назва найчасцей ужываецца ў грамадскіх і палітычных колах, якія карыстаюцца альтэрнатыўнай моўнай нормай. Сустракаецца ў аўтараў, не ўвязаных непасрэдна ў процістаянне дзвюх літаратурных норм, прытым часам як умоўная, узятая ў двукоссі або з агаворкай ''«так званая „тарашкевіца“»''<ref name="zapr1999-nn7">С. Запрудскі. Праблемы толькі пачынаюцца // Наша ніва № 7 (128), 12.4.1999.</ref><ref name="bider1995-ns35">Герман Бідэр. Моўная сітуацыя ў Беларусі // Наша слова № 33-34, 35, 1995.</ref>. У 2005 годзе быў апублікаваны перапрацаваны («нармалізаваны») звод правілаў арфаграфіі альтэрнатыўнай моўнай нормы (гл. [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|беларуская альтэрнатыўная арфаграфія, 2005]]), распрацаваны групай беларускіх мовазнаўцаў. 27 красавіка 2007 года [[IANA]] надала «тарашкевіцы» ўласнае азначэнне «tarask» (поўнае азначэнне: ''be-tarask'').<ref>[http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry IANA registry of language subtags]</ref> Беларуская літаратурная мова азначана ў рэестры IANA як ''be-1959acad''. У беларускім мовазнаўстве пакуль няма выразнага ўсведамлення наяўнасці ў беларускай літаратурнай мове двух стандартаў, хоць адрозненні паміж «тарашкевіцкім» i «падсавецкім» стандартамі і ахопліваюць амаль усе моўныя ўзроўні за выключэннем фаналагічнага<ref name=klimaw>Клімаў…</ref>. [[Арфаэпія|Арфаэпічна]]-пісьмовая практыка беларускай літаратурнай мовы пачатку XX стагоддзя развівалася пад моцным польскім уплывам. Так, у вымаўленні іншамоўных слоў тады была прынятая польская арфаэпія; гэтая рыса захаваная ў «тарашкевіцы». Аднак з прычыны слабага распаўсюджання польскай мовы ў Беларусі канца XX — пач. XXI стагоддзя паланістычныя арыентацыі тарашкевіцы амаль не ўсведамляюцца яе карыстальнікамі. Наадварот, польскі кампанент у тарашкевіцы ўспрымаецца як адзнака «прыналежнасці да Еўропы» і/ці праява самабытнасці гэтага стандарту<ref name=klimaw/>. Пры гэтым рэфарматары альтэрнатыўнага правапісу, такія як [[Ян Станкевіч]], наадварот, пазбаўлялі мову паланізмаў, якія сёння існуюць у акадэмічным правапісе. Вынікі адначасовага суіснавання ў беларускай мове дзвюх норм ацэньваюцца па-рознаму: і як наогул станоўчыя<ref>Напр., у Клімава.</ref>, і як адмоўныя<ref>Напр., Жураўскі, Падлужны.</ref>. == Гісторыя == Рэформу 1933 года не прызнала частка беларускіх палітычных арганізацый [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якія палічылі яе русіфікацыйнай, [[Заходнебеларускі друк|перыядычныя і кніжныя выданні Заходняй Беларусі]] працягнулі выдавацца выключна дарэформенным правапісам. Не прызналі рэформу 1933 г. і беларускія дыяспары Амерыкі, Аўстраліі і Заходняй Еўропы. Аднак, адкідаючы ўсё акадэмічнае развіццё правапісу пасля 1933 г. і працягваючы карыстацца ''дарэформенным'', супольнасць беларусаў замежжа захавала і ўсе праблемы той граматыкі, што існавала да 1933 года. У другой палове XX ст., сутыкнуўшыся з аб’ектыўнымі цяжкасцямі пры вырашэнні тагачасных моўных праблем (адной з якіх была адсутнасць агульнапрызнанай арганізацыі ці цэнтра па выпрацоўцы моўных норм), праціўнікі рэформы 1933 г. так і не здолелі інтэграваць розныя падварыянты тарашкевіцы ды ўзгадніць правілы альтэрнатыўнага правапісу ({{таксама}}: дзейнасць таварыства «[[Зборкі чысціні беларускай мовы]]»). Да цяперашняга часу беларускія эмігранцкія арганізацыі і друкаваныя выданні карыстаюцца рознымі варыянтамі тарашкевіцы (дыскусія [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Сяднёў|Майсея Сяднёва]] ў пач. 1950-х гадоў, палітыка выдавецтва «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]» і інш.). Пасля канчатковага закрыцця беларускіх школ у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] (1937) адзіным маштабным школьным выкарыстаннем граматыкі ў яе дарэформенным выглядзе былі школы акупацыйнай [[Генеральная акруга Беларусь|Генеральнай акругі «Беларусь»]], на працягу двух з невялікім гадоў. Пры гэтым беларускі друк Заходняй Беларусі працягваў выкарыстоўваць граматыку да далучэння да БССР у 1939 годзе, а аднаўленне выданняў тарашкевіцай адбылося адразу пасля пачатку нямецкай акупацыі Беларусі. ==== Канец 1980-х — 2000-я гады ==== У часы [[Перабудова|перабудовы]], у канцы 1980-х гадоў, быў ініцыяваны рух за вяртанне «сапраўднай» мовы разам з пераглядам вынікаў рэформы 1933 года. У пачатку 1990-х гадоў некаторыя перыядычныя выданні, прыхільныя да [[Партыя БНФ|Беларускага Народнага Фронту]], пачалі выкарыстоўваць «дзікую тарашкевіцу» (правапіс, у якім частка пытанняў беларускай арфаграфіі і граматыкі развязваліся паводле правапісу Браніслава Тарашкевіча, найперш «пытаньне мяккага знаку», «[[Лацінская мова|лацінізмы]]», «[[грэцызм]]ы на заходні лад») — напрыклад, газеты «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (з заснавання газеты ў 1990), «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]» і «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]» (з адраджэння газеты ў траўні 1991), часопісы «[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]» (з чэрвеня 1993?) і «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» (з 1992 года побач з матэрыяламі афіцыйным правапісам з’яўляюцца матэрыялы і на тарашкевіцы)<ref>''Налівайка Л.'' Гарыць цяпельца паўночнага сябра // ''Мастацтва''. — 1992. — № 1. — С. 27.</ref>. [[Рымска-каталіцкі касцёл]] у Беларусі ў 1990-х гадах таксама прытрымліваўся тарашкевіцы пры выданні рэлігійнай літаратуры. Асноўныя выданні беларусаў ва [[Усходняя Беласточчына|ўсходняй Беласточчыне]], напрыклад газета «[[Ніва (1956)|Ніва]]», не займалі выразнай пазіцыі ў гэтым пытанні і працягвалі карыстацца беларускай літаратурнай мовай. У канцы 1990-х гадоў некаторыя выданні, прызначаныя для масавага чытача, такія як «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (з 1996) і «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]», перайшлі на выпуск у афіцыйным варыянце арфаграфіі. У 2000-я гады адбываецца працяг пераходу выданняў, якія раней карысталіся «тарашкевіцай», на беларускую літаратурную мову<ref>[http://www.svaboda.org/forum/13235.html Форум. Барыс Пятровіч. 18 снежня 2007]// [[Беларуская служба Радыё "Свабода"|Радыё «Свабода»]]. Дата доступу: [[14 чэрвеня]] [[2009]]</ref><ref>Зьміцер Панкавец. [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=9657 Пазьняк перавёў Радыё Рацыя на «наркамаўку»]// Наша Ніва. [[20 чэрвеня]] [[2007]]</ref>. У той самы час у 2008 годзе [[Руская мова|рускамоўная]] газета Адміністрацыі прэзідэнта адзначылася падачаю беларускамоўных адказаў у адным з інтэрв’ю тарашкевіцаю<ref>{{ref-ru}}Виктория Попова. [http://www.sb.by/print/post/63691/ Наследный принц богемы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111050727/http://www.sb.by/print/post/63691/ |date=11 студзеня 2012 }}// Совецкая Белоруссія. [[2 лютага]] 2008</ref><ref>Вадзім Доўнар. [http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/748.html «Тарашкевіца» ў «СБ»: Вольскі здзіўлены. Здановіч дазваляе]// [[Радыё Рацыя]]. [[4 лютага]] 2008</ref>. ==== Спробы ўнармавання тарашкевіцы ==== Сярод рэдактараў выданняў, якія друкаваліся тарашкевіцай, не існавала адзінага падыходу да таго, якім канкрэтна зборам ранейшых якасцей граматыкі і лексікі карыстацца, хоць і рабіліся заклікі да ўніфікацыі, найперш [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]] (публікацыі ў часопісе «Спадчына» ў 1991 і 1994, праект «мадэрнізацыі» ў 1995 тамсама). Наогул, пытанне выклікала раскол у беларускамоўнай супольнасці — з думкамі, якія вагаліся ад безумоўнай падтрымкі да такога самага адкідання, з вядомымі выражэннямі розніцы ў дыскусіях на старонках газеты «[[Наша слова (1990)|Наша слова]]», тады выдаванай у [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыстве беларускай мовы]] (1992—1993), або ў апытанні часопіса «[[ARCHE Пачатак]]» (2003)<ref>Алесь Пяткевіч. [http://arche.bymedia.net/2003-3/apyt303.html Ці добра ўчынілі адраджэнцы канца 80-х зрабіўшы выбар на карысьць «тарашкевіцы»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090108145927/http://arche.bymedia.net/2003-3/apyt303.html |date=8 студзеня 2009 }}// [[ARCHE Пачатак]]. 3 (26) — 2003. Старонкі 72-80.</ref>. У 1992—1993 гг. ажыццяўляўся палітычны ціск дзеля заканадаўчага ўвядзення тарашкевіцы як нарматыўнай граматыкі. У выніку была склікана [[Дзяржаўная камісія па арфаграфіі]], перад якой была пастаўлена задача выпрацаваць рэкамендацыі ў гэтым пытанні. Выніковыя рэкамендацыі апублікавалі 13 верасня 1994 года. У іх прызнавалася пажаданасць вяртання некаторых дарэформенных норм. У той самы час такі крок тады палічылі дачасным. Пасля 1994 г. прапагандысты граматыкі Браніслава Тарашкевіча працягвалі сваю выдавецкую дзейнасць і працавалі над яе кадыфікацыяй на аснове праекта В. Вячоркі. У 2005 годзе была выдадзена кніга «[[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|Беларускі клясычны правапіс. Сучасная нармалізацыя]]» (БКП-2005), дзе была зроблена спроба нармалізацыі тарашкевіцы. Нармалізацыя беларускага класічнага правапісу была прынята асноўнымі выданнямі, якія на той час прытрымліваліся тарашкевіцы — газетай «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», часопісам «[[ARCHE Пачатак|Arche Пачатак]]», беларускімі рэдакцыямі [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]] і [[Польскае Радыё|Польскага Радыё]] і некаторымі іншымі медыямі. Таксама гэты правапіс выкарыстоўвае адпаведны раздзел [[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)|беларускай Вікіпедыі]]. == Тарашкевіца сёння == Прафесар [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Ніна Баршчэўская]] лічыць, што многія беларусы, пераважна прадстаўнікі інтэлігенцыі, асуджаюць [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформу беларускага правапісу 1933 года]] і крытычна ставяцца да замацаваных ёю арфаграфічных норм, якія негатыўна ўплываюць на [[беларуская фанетыка|беларускае вымаўленне]], што асабліва выразна заўважна падчас працы з дзецьмі ў пачатковай школе<ref>Суіснаваньне ў Беларусі двух правапісаў [[Ніна Баршчэўская]]. Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы. — Варшава: Катэдра Беларускай Філялёгіі Факультэт Прыкладной Лінгвістыкі і Ўсходнеславянскіх Філялёгіяў Варшаўскі Ўніверсітэт, 2004. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=482]</ref>. === Літаратура === На тарашкевіцы выдаецца частка беларускамоўных мастацкіх твораў, публікуецца навуковая і дзіцячая літаратура, выдаюцца пераклады замежнай літаратуры, аздабляюцца музычныя творы і пераклады на беларускую мову замежных мастацкіх фільмаў і мультфільмаў. У прыватнасці, на тарашкевіцы былі выдадзеныя пераклады твораў [[Курт Вонегут|Курта Вонегута]], [[Юрый Ігаравіч Андруховіч|Юрыя Андруховіча]] і іншых. У 2008—2009 гадах выйшла трылогія [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Толкіна]] «[[Уладар пярсцёнкаў]]» (неафіцыйнае выданне)<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21412 «Уладар Пярсьцёнкаў» па-беларуску] // «Наша Ніва», 11 лістапада 2008 г.</ref>. У 2002 годзе ў перакладзе [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|Васіля Сёмухі]] ў Мінску была выдадзеная [[Біблія]]<ref>[http://old.knihi.com/biblija/ Біблія. Кнігі Святога Пісаньня Старога і Новага Запавету. Кананічныя ў беларускім перакладзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110227020934/http://old.knihi.com/biblija/|date=27 лютага 2011}} / Пер. Васіль Сёмуха. — Duncanville, USA: World Wide Printing, 2002. — 1536 с. ISBN 1-58712-085-2.</ref>. У 1993 годзе ў [[Беласток]]у была выдадзена першая частка перакладу рамана [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]] «[[Уліс (раман)|Уліс]]». Поўны пераклад рамана на беларускую мову быў скончаны праз паўтара дзесяцігоддзя і быў выкананы на тарашкевіцы. Як зазначае перакладчык рамана [[Ян Максімюк]], калі ён з галавой акунуўся ў пераклад «Уліса», ён шукаў адэкватную «моўную прастору», якая б дазволіла выразіць лінгвістыка-стылістычныя асаблівасці рамана. Як адзначае Максімюк, тарашкевіца аказалася разняволенай моўнай сістэмай, якая дала шырокую прастору і моцны імпульс для перакладчыцкіх пошукаў новага слова і фразы<ref>[http://www.pravapis.org/art_orthography_opinion.asp Апытаньне часапіса Arche: Ці добра ўчынілі адраджэнцы канца 80-х, зрабіўшы выбар на карысьць «тарашкевіцы»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100805090948/http://www.pravapis.org/art_orthography_opinion.asp |date=5 жніўня 2010 }} // ARCHE Пачатак, 2003.</ref>. === Сеціва === На думку кандыдата філалагічных навук [[Сяргей Важнік|Сяргея Важніка]], у 2006 годзе найбольш істотнай асаблівасцю беларускамоўных інтэрнэт-рэсурсаў было пераважнае выкарыстанне ў іх тарашкевіцы<ref name="vaznik">Сяргей Важнік. Беларуская мова ў Інтэрнэце // Acta Neophilologica VIII, Olsztyn 2006</ref>. Ён лічыў, што афіцыйная арфаграфія беларускай мовы ўспрымаецца карыстальнікамі [[байнэт]]у як старая, нягнуткая, ненатуральная сістэма, а тарашкевіца — наадварот: як гнуткі, адкрыты, свабодны ад «умоўнасцяў» асяродак<ref name="vaznik" />. === Слоўнікі === У 1966 годзе [[Язэп Адамавіч Гладкі|Язэп Гладкі]] ў [[Нью-Ёрк]]у/[[Мюнхен]]е выдаў зборнік прыказак [[Лагойск|Лагойшчыны]] на аснове тарашкевіцы. У 1989 годзе ў Нью-Ёрку быў выдадзены Беларуска-рускі («Вялікалітоўска-расійскі») слоўнік (складальнік — [[Ян Станкевіч]]), даступны ў бібліятэцы [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсу ЗША]]<ref>[http://slounik.org/stanbr/ Белорусско-русский (Великолитовско-русский) словарь / Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік / Byelorussian-russian (Greatlitvan-Russian) Dictionary.] — New York: Lew Sapieha Greatlitvan (Byelorussian) Foundation, 1989. Library of Congress catalog card No. 89-092248.</ref>. У 1993 годзе ў Мінску было апублікаванае факсімільнае выданне беларуска-рускага слоўніка, складзенага мовазнаўцамі [[Мікола Байкоў|Байковым]] і [[Сцяпан Некрашэвіч|Некрашэвічам]] у 1925 годзе<ref>[http://slounik.org/bn/ Беларуска-расійскі слоўнік. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925.] — Факсімільнае выданьне: Менск: Народная асвета, 1993. ISBN 5-341-00918-5.</ref>. Таксама ў 1993 годзе выйшаў Кароткі руска-беларускі фізіялагічны слоўнік на аснове тарашкевіцы<ref>[http://slounik.org/fizyjarb/ Кароткі расійска-беларускі фізіялягічны слоўнік.] — Менск: Тэхналогія, 1993.</ref>. У 2006 годзе былі выдадзеныя англійска-беларускі і нямецка-беларускі слоўнікі на аснове тарашкевіцы. Англійска-беларускі слоўнік (складальнік — [[Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч|Валянціна Пашкевіч]]) ёсць першым англійска-беларускім слоўнікам сярэдняга памеру і ўключае ў сябе каля 30 тысяч слоў; у англійскай частцы слоўніка выкарыстоўваецца амерыканскі, а не брытанскі варыянт [[англійская мова|англійскай мовы]]<ref>[http://knihi.by/node/306 Пашкевіч Валентына. Англійска-беларускі слоўнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150227175213/http://knihi.by/node/306 |date=27 лютага 2015 }}</ref>. Нямецка-беларускі слоўнік (складальнік — [[Мікалай Кур’янка]]) таксама ёсць першым нямецка-беларускім слоўнікам сярэдняга памеру і налічвае 50 тысяч слоў<ref>{{Cite web |url=http://knihi.by/node/315 |title=Кур'янка Мікалай. Нямецка-беларускі слоўнік = Deutsch-belarussisches Worterbuch |access-date=13 снежня 2010 |archive-date=8 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808035417/https://knihi.by/node/315 |url-status=dead }}</ref>. На думку [[Зміцер Саўка|Змітра Саўкі]], факт таго, што беларускія дзяржаўныя інстытуты не змаглі выдаць слоўнікі падобнага аб’ёму, сведчыць пра тое, што культура, якая мае ў сваёй аснове тарашкевіцу, у тым ліку лінгвістычная навука, не толькі існуе, але і мае дасягненні, якімі яна можа супернічаць з акадэмічнай навукай<ref>[http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=105 1991-2006. Вынікі ад Зьмітра Саўкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100810194514/http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=105 |date=10 жніўня 2010 }} // «Завтра твоей страны»</ref>. == [[Фанетыка]] і [[арфаграфія]] == {| class=wikitable style="border:1px solid silver; border-collapse:collapse;" |- | width=50% style="border:1px solid silver;" | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Алфавіт''' |- | style="border:1px solid silver;" | Нарматыўны варыянт (1918). | | У варыянце мадэрнізацыі тарашкевіцы 2005 года — дадатковая літара «ґ». |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Азначэнне асіміляцыйнай мяккасці [[зычны]]х''' |- | style="border:1px solid silver;" | [[арфаэпія|Арфаэпічная]] норма, дадаткова не азначаецца. {{таксама|*}}: [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]], [[Беларускі правапіс Тарашкевіча 1929]]. | | Дадаткова азначаецца з дапамогай [[мяккі знак|мяккага знаку]]. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Фанетычны прынцып у арфаграфіі''' |- | style="border:1px solid silver;" | У асноўным абмежаваны безнаціскнымі галоснымі. | | Значна распаўсюджаны, у тым ліку, на зычныя і на стыках марфем. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | '''Транслітарацыя іншаземных слоў''' |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Склады [ла], [ло], [лу]'' |- | style="border:1px solid silver;" | Транслітаруюцца у асноўным з цвёрдым [л]. {{ацэнка+}}: У беларускай мове мяккі [л'] сустракаецца толькі перад галоснымі пярэдняга рада: ''ліс'', ''лес'' і пад. | | Заўсёды з мяккім [л']. {{ацэнка+}}: Фанетычная традыцыя асяродка, які склаўся вакол газеты «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]»<ref>Гапоненка…</ref>. {{ацэнка-}}: Характэрная асаблівасць польскай мовы<ref name="pa">[[Алена Пацехіна|Пацехіна…]]</ref>. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Зубныя зычныя [д], [т], [з], [с] перад галоснымі пярэдняга рада [е], [і]'' |- | style="border:1px solid silver;" | Захоўваецца цвёрдасць [д], [т], а [з], [с] вымаўляюцца мякка. | | Заўсёды цвёрдыя [д], [т], [з], [с]. {{ацэнка-}}: Наогул сама з’ява ацвярдзення [д], [т] перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання з’яўляецца яркім прыкладам польскага ўплыву на беларускую пісьмовую мову, часам вельмі даўняга (14 ст.). Часткова гэта захоўваецца і ў сучаснай літаратурнай норме. У народна-дыялектнай мове такая асаблівасць не замацавалася<ref>Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.134—136.</ref>. {{таксама|*}}: [[Беларускі правапіс, 1951, праект|Беларускі правапіс]], праект 1951. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Зычныя [п], [м], [б], [в], [н] перад галоснымі пярэдняга рада [е], [і]'' |- | style="border:1px solid silver;" | У асноўным мяккія варыянты. | | У асноўным цвёрдыя варыянты. {{ацэнка-}}: У беларускіх дыялектах такога вымаўлення не зафіксавана<ref name="pa"/>. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | {{ацэнка0}}: Хоць наогул і вядома, што ў асноўным у дыялектах у запазычаных словах цвёрдыя зубныя перад галоснымі пярэдняга рада змякчаюцца, але дастатковай колькасці дыялекталагічных звестак пра вымаўленне ў такіх пазіцыях [з], [с], [н] няма, што ўскладняе выпрацоўванне несупярэчлівых сістэме мовы нарматыўных правілаў<ref>Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.137—139.</ref>. |- | colspan=2 style="border:1px solid silver;" | ''Транслітарацыя літар β («бета») і θ («фіта») у грэцызмах'' |- | style="border:1px solid silver;" | Паводле візантыйскай традыцыі, «бета» як [в] (таксама ў новагрэчаскай традыцыі), «фіта» як [ф]. | | Паводле лацінскай традыцыі, «бета» як [б], «фіта» як [т]. {{ацэнка-}}: З аднаго боку, гук [ф] у беларускай мове з’явіўся хоць і з запазычанымі словамі, але даўно і ўжо значна распаўсюджаны ў дыялектах. З іншага боку, нельга ўпэўнена казаць пра тое ці іншае вымаўленне ў мёртвых мовах; і наогул, сутнасць праблемы не ў канкрэтным чытанні, а ў рэальнай традыцыі пісьменства, якая ў Беларусі складвалася пад моцным уплывам візантыйска-грэчаскай моўнай традыцыі<ref>Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.132—134.</ref>. |} == [[Лексікалогія]] == {| class=wikitable style="border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;" |- | width=50% | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |+ |- | colspan=2 | '''Лексемы іншамоўнага паходжання''' |- | | | | У мэтах «вызвалення беларускай мовы ад русізмаў» актывізуецца займанне з польскай мовы, прычым неабавязкова польскіх лексем. Таксама замена існуючых займанняў на займанні з польскай<ref name="pa"/>. |- | colspan=2 | '''Лексемы гістарычна беларускага паходжання''' |- | | | | Замена лексем, ацэненых як русізмы, на польскія: ''адбывацца''→''тачыцца'', ''умова''→''варунак'', ''намаганні''→''высілкі'', ''іменна''→''менавіта''''<ref>У гэтым выпадку абедзве лексемы — калькі з {{lang-de|nämlich}}.</ref>''. |} == [[Марфалогія мовы|Марфалогія]] == {| class=wikitable style="border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;" |- | width=50% | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |+ |- | colspan=2 | '''Выкарыстанне словаўтваральнага фарманта -ір-/-ыр- у дзеясловах з запазычанай асновай''' |- | | Захоўваецца ў занятых праз рускую мову словах. | | Актыўна замяняецца. {{ацэнка-}}: Узнікненне дадатковай [[аманімія|аманіміі]]<ref name="pa"/>. |- | | | | Пашырэнне бязафікснай мадэлі ўтварэння назоўнікаў: ''выступленне''→''выступ'', ''наступленне''→''наступ'', ''спадзяванне''→''спадзеў.'' |- | colspan=2 | '''Сістэма словазмянення''' Агульныя змены ў сістэме дэклінацыі субстантываў — актыўная ліквідацыя граматычных чаргаванняў і іх спецыялізацыя як працяг працэсу ўніфікацыі тыпаў скланення паводле прыкметы роду. Маюць месца асобныя факты змянення парадыгм асобных лексем. Падставай для гэтага служыць пераарыентацыя норм літаратурнай мовы з гаворак цэнтральнай паласы на заходнебеларускія, у меншай ступені русіфікаваныя, а таму «у большай ступені беларускія». {{ацэнка-}}: Не бярэцца пад увагу фактар моўных кантактаў на паграніччы (т. ч., [[паланізацыя]])<ref name="pa"/>. |- | | | | Пашырэнне флексіі -оў роднага склону множнага ліку: ''словы—слоў''→''словаў, мовы—моў→моваў''. |- | | | | Флексія -ах меснага склону множнага ліку мяняецца на -ох: ''у лясох, палёх.'' |- | | | | Выкарыстанне ў творным склоне адзіночнага ліку ў парадыгме 3-га скланення флексіі 2-га скланення: ''Беларусь—з Беларуссю→з Беларусяй, пераконанасць—з пераконанасцю→з пераконанасцяй, маці—з маці→з мацерай.'' |- | | | | Распаўсюджванне ў формах меснага склону адзіночнага ліку 1-га скланення флексіі -у: ''у ценю, у Фаўстусу.'' |- | | | | Змяненне прынцыпаў выкарыстання флексій -а/-у роднага склону адзіночнага ліку 1-га скланення. |- | | | | [[Аказіяналізм]]ы, напр., змяненне лексемы ''галава'' паводле парадыгмы 3-га скланення: ''голаў''. |- | | | | Адсутнасць поўнай парадыгмы дзеяслоўных неалагізмаў: ''апавядаць'', ''распавядаць'' (у пар. з літ. ''расказваць'')<ref name="pa"/>. |- | | | | Пашырэнне сінтэтычнай формы будучага часу, характэрнай для паўднёва-заходніх гаворак: ''рабіцьму'', ''рабіцьмем''. |} == [[Сінтаксіс]] == У асноўным прапаноўваюцца змяненні ў прыназоўнікавым кіраванні. {| class=wikitable style="border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;" |- | width=50% | ''Літаратурная норма'' | | ''Тарашкевіца'' |+ |- | colspan=2 | '''Змяненне кіравання ў канструкцыях з прыназоўнікам ''па''''' |- | | Варыянтнае (па + давальны або месны склон). {{ацэнка-}}: Выкарыстанне давальнага склону прыхільнікамі тарашкевіцы лічыцца русізмам. | | Уніфікаванае (па + месны). |- | | | | Замена канструкцыі «''у мяне ёсць…''» (лічыцца русізмам) з заменай на «''я маю…''» |} == Крытыка == [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]], вядомы сваімі [[Заходнерусізм|заходнерусісцкімі]] поглядамі, адзначаў, што графіка новай літаратурнай беларускай мовы сфарміраваная пад польскім уплывам, прычым і ў [[Кірыліца|кірылаўскім]], і ў [[Лацінскі алфавіт|лацінскім]] варыянтах. У кірылаўскім варыянце Карскі бачыў такі ўплыў, найперш, ва ўжыванні «і» і «шч» замест «и» і «щ» (як у старабеларускай графіцы), а таксама ў «празмерным» (для не-польскай пісьмовай традыцыі) выкарыстанні мяккага знака між зычнымі<ref name="fnpol1by">Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.379.</ref>. Узнікненне практыкі азначэння мяккім знакам для азначэння <u>ўсіх</u> выпадкаў мяккасці зычных менавіта пад уплывам польскай графікі адзначалася таксама, напрыклад, гісторыкам [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] (1920-я гг.) і мовазнаўцам [[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|Аляксандрам Падлужным]] (1990-я гг.)<ref name="fnpol5by">Падлужны. Абазначэнне на пісьме мяккасці зычных па прыпадабненню // Беларуская лінгвістыка. Вып. 41. Мн. : Навука і тэхніка, 1993. С.79-84.</ref>. На думку Карскага, «крайнія» дзеячы беларускага нацыянальнага руху 1910-х-1920-х гадоў імкнуліся, асабліва ў 1919—1920, як мага хутчэй «прылучыць беларускі народ да культуры заходніх суседзяў [палякаў]», у тым ліку праз новую літаратурную мову<ref name="fnpol3by">Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.400.</ref>. Карскі адзначаў, што фарміраванне беларускай тэрміналогіі і іншых частак лексікі, аб’ектыўна не развітых у народных гаворках, вялося ў сучасныя яму гады (1900-1920-я гады) або шляхам прыдумвання цалкам новых слоў, што стварала значныя цяжкасці для навукі, або наогул шляхам узяцця тэрмінаў з польскай мовы і далучэння да іх беларускіх канчаткаў. Карскі адзначаў, што «крайнія» дзеячы беларускага нацыянальнага руху 1910-х-1920-х звычайна ішлі менавіта шляхам займання з польскай мовы, таму што намерана стараліся аддаліць беларускую літаратурную мову ад рускай<ref name="fnpol3by"/>. Карскі лічыў яўнымі паланізмамі ў займаннях: палаталізаванае (мяккае) «л», цвёрдыя губныя, адмову ад дзекання і цекання (склады «ды», «ты» і інш.). Такой практыцы, якая працягвалася і ў 1920-я гады ў БССР, Карскі проціпастаўляў старабеларускую практыку гукавога афармлення запазычанняў<ref name="fnpol4by">Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.409.</ref>. Практыку пашырэння ўжывання цвёрдых зычных перад галоснымі пярэдняга рада «і» і «е», мяккага [ль] у запазычанай лексіцы (напрыклад, «пэнсыя», «парлямэнт» і пад.) лічыў узніклай пад польскім уплывам і мовазнавец Падлужны. Адносна цвёрдых зычных Падлужны адзначаў, што нават актуальная літаратурная норма, у якой цвёрдымі застаюцца толькі «д», «т», можа не адпавядаць рэальнаму народнаму маўленню з больш частым дзеканнем-цеканнем ([парцізан], [дзірэктар] і пад.)<ref name="fnpol45by">Падлужны. Мяккія зычныя ў беларускай мове // Беларуская лінгвістыка. Вып. 45. Мн. : Навука і тэхніка, 1996. С.3-9.</ref>. На думку мовазнаўца Падлужнага, аднаўленне дарэформенных норм у 1990-х гг. магло б фактычна прывесці да ператварэння ў непісьменных вялікай масы беларускамоўных і да ўтварэння своеасаблівай «элітарнай» пісьменнасці, якой валодала б невялікая колькасць людзей. Таксама Падлужны адзначаў, што вяртанне дарэформенных арфаэпічных норм у запазычаннях прывяло б да ненатуральнага, неадпаведнага народнаму маўлення і таксама рэальна служыла б адзнакай групавой прыналежнасці<ref name="fnpol45by"/>. == Гл. таксама == * [[Арфаграфія беларускай мовы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Пацехіна 2003}} * Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі // {{крыніцы/тэрміналогія 1999}} С.128—170. * {{Крыніцы/Баршчэўская 2004}} * Клімаў І. Два стандарты беларускай літаратурнай мовы [2004?] // Мова і соцыум. (TERRA ALBA. Том III). Магілёў, ГА МТ «Брама». — [http://mab.org.by/materials/publ/klimau_standards.php На пляцоўцы Міжнар. асацыяцыі беларусістаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070303055057/http://mab.org.by/materials/publ/klimau_standards.php |date=3 сакавіка 2007 }} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Браніслава Тарашкевіча]] [[Катэгорыя:Тарашкевіца]] 0tu5rj6gnpx7im8w4nxfeqvxupcb2h2 0 19616 5141867 5020726 2026-05-15T11:58:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141867 wikitext text/x-wiki '''Тэакратыя''' (ад {{Lang-el|ϑεός}} — бог і {{Lang-el|κράτος}} — улада) — форма праўлення, дзе вярхоўная ўлада ажыццяўляецца [[Рэлігія|рэлігійнымі]] лідэрамі або [[Сацыяльны інстытут|інстытутамі]]<ref>[https://bingoschool.ru/manual/teokraticheskoe-gosudarstvo-primeryi-i-forma-pravleniya-spisok-stran/ Теократическое государство]{{ref-ru}}</ref>. Існуе некалькі формаў тэакратычнага праўлення, сярод якіх можна вылучыць тэакратычную рэспубліку і манархію. == Характарыстыка тэакратычнага праўлення == * Законы краіны грунтуюцца на рэлігійных тэкстах і прынцыпах. * Палітычная ўлада легітымізуецца верай у боскае паходжанне гэтай улады. == Прыклады тэакратычных дзяржаў == * [[Ватыкан]] — абсалютная тэакратычная манархія. Кіраўнік дзяржавы — Папа Рымскі — аднаасобна мае ўсю заканадаўчую, выканаўчую і судовую ўладу<ref>[https://vatican.mid.ru/ru/useful_information/vati%D1%81an/ Ватикан]{{ref-ru}}</ref>. * [[Саудаўская Аравія]] — абсалютная тэакратычная манархія. Улада ў краіне (і свецкая, і духоўная) належыць каралю і больш нікім не абмежавана. Ролю Канстытуцыі ў дзяржаве выконвае свяшчэнная кніга мусульман — [[Каран]]<ref>[https://mir.pravo.by/info/country/sa/ Саудовская Аравия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260305095126/https://mir.pravo.by/info/country/sa/ |date=5 сакавіка 2026 }}{{ref-ru}}</ref>. * [[Іран]] — ісламская рэспубліка. Аснова сістэмы — ідэя, што краінай павінен кіраваць [[Аятала|самы мудры знаўца ісламу]]. Асноўная ўлада ў Іране сканцэнтравана ў руках Вышэйшага кіраўніка (рахбара). Рахбар абіраецца на пажыццёвы тэрмін спецыяльным органам — Асамблеяй (або саветам) экспертаў. Яна складаецца з 88 рэлігійных дзеячаў. Іх, у сваю чаргу, выбіраюць грамадзяне на прамых выбарах тэрмінам на восем гадоў. Тэарэтычна Савет экспертаў ажыццяўляе нагляд за дзейнасцю рахбара, можа аспрэчыць яго рашэнні і нават зняць яго з пасады, але ў гісторыі Ірана такіх прэцэдэнтаў яшчэ не было<ref>[https://secretmag.ru/enciklopediya/iran.htm Что за страна Иран]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.rbc.ru/base/28/06/2024/667d51ba9a79476d9f717609 Как устроена политическая система Ирана]{{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Палітыка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Формы дзяржавы]] [[Катэгорыя:Рэлігія]] [[Катэгорыя:Рэлігія і палітыка]] juibprb3faal5kpyvrtsgsoj26o5xpe 0 20326 5141832 4543678 2026-05-15T08:25:20Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Вядомыя асобы */ 5141832 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Благавешчанск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat_of_Arms_of_Blagoveshchensk_(Amur_oblat).png |сцяг = Flag of Blagoveschensk (Amur oblast).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 50|lat_min = 17|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 127|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city(217700)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 353 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 130 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Рост}} 219&nbsp;861 <ref name="Население">[http://www.amur.info/news/2011/04/05/17.html Население Благовещенска по итогам переписи 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111109001859/http://www.amur.info/news/2011/04/05/17.html |date=9 лістапада 2011 }}</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = 599 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +6 |DST = |тэлефонны код = 4162 |паштовы індэкс = 675xxx |паштовыя індэксы = 675000 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Blagoveshchensk |сайт = http://www.admblag.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} {{значэнні}} '''Благавешчанск''' ({{lang-ru|Благовещенск}}) — горад (з 1858) ў [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Амурская вобласць|Амурскай вобласці]]. Насельніцтва 217,7 тыс. чал. (2005). Горад размешчаны на паўднёвым захадзе [[Зейска-Бурэінская раўніна|Зейска-Бурэінскай раўніны]], на левым беразе [[Амур]]а, пры ўпадзенні ў яго ракі [[Зея (рака)|Зеі]], за 7985 км на ўсход ад [[Масква|Масквы]]. На процілеглым беразе Амура — кітайскі горад [[Горад Хэйхэ|Хэйхэ]]. == Гісторыя == Упершыню [[рускія]] з’явіліся пры зліцці Амура і Зеі летам 1644 года, калі тут спыніўся першапраходзец [[Васіль Паяркаў]] са сваім атрадам<ref>[http://www.hrono.ru/biograf/bio_p/pojarkov_vd.php Поярков Василий Данилович]</ref>. У 1653 годзе землепраходзец [[Ерафей Хабараў]] вырашыў пабудаваў тут астрог<ref>[http://www.bgpu.ru/student/history.html История Благовещенска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306005225/http://bgpu.ru/student/history.html |date=6 сакавіка 2016 }}</ref>, але пасля падпісання ў 1689 годзе [[Нерчынская дамова|Нерчынскай дамовы]] рускія пакінулі левы бераг Амура. Часам заснавання Благавешчанска лічыцца 1856 год, калі быў закладзены Усць-Зейскі вайсковы пост. Да 1856 года [[Расійская імперыя]] здзейсніла шэраг захадаў для замацавання за сабой левага берага Амура. Урэшце, 2 чэрвеня 1856 года ад вусця Зеі прыбыў вайсковы атрад з каля 500 салдат, які заняўся расчысткай тэрыторыі для будаўніцтва горада і размяшчэння будучых рускіх перасяленцаў. == Насельніцтва == * 1982 год — 183 000 чал.<ref name="geo">{{кніга|загаловак=Географический энциклопедический словарь: Географические названия|адказны=Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.|месца=М.|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1983|старонкі=64|старонак=538|тыраж=100 000}}</ref> * 2005 год — 217 700 чал. * 2010 год — 219 861 чал<ref name="Население" />. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Благавешчанска}} * [[Уладзімір Уладзіміравіч Борман]] (1911—1965) — беларускі архітэктар. * [[Яўгенія Арцем’еўна Васілеўская]] (1926—?) — беларуская гісторык. * [[Галіна Фёдараўна Пальчэўская]] (нар. [[1946]]) — беларускі архітэктар. * [[Фрыдрых Канстанцінавіч Латынцаў]] (1928—2001) — беларускі педагог, Заслужаны настаўнік прафесійна-тэхнічнай адукацыі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ГЭС|}} * Благовещенск // ''Мельников А. В.'' Топонимический словарь Амурской области] — Благовещенск, 2009. — С. 32. — 232 с.{{ref-ru}} {{Гарады Амурскай вобласці}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарады Амурскай вобласці]] [[Катэгорыя:Благавешчанск| ]] icvo74y1phjih2id6x9i52mvqbo2jir 0 30662 5141769 5106948 2026-05-15T04:01:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141769 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Трабы |выява = Трабы. Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg |подпіс = [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Трабы)|Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 9|lat_sec = 27 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 54|lon_sec = 21 |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Трабскі }} '''Тра́бы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Traby}}, {{lang-ru|Трабы}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910r0029127&q_id=4797297|title=Решение Ивьевского районного Совета депутатов от 30 сентября 2009 года № 107 "О преобразовании некоторых населенных пунктов района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Трабскі сельсавет|Трабскага сельсавета]]. Размешчаны за 34 км на паўночны ўсход ад [[Іўе|Іўя]], за 185 км ад [[Гродна|Гродні]], за 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Юрацішкі (станцыя)|Юрацішкі]], на аўтамабільнай дарозе [[Юрацішкі]] — [[Ашмяны]], каля ракі [[Клява (басейн Нёмана)|Клява]]{{sfn|БелЭн|2002}}. == Гісторыя == Паводле падання, зафіксаванага ў другой рэдакцыі Літоўскай Хронікі, Трабы заснаваныя літоўскім князем [[Трабус]]ам альбо Трубасам, які пабудаваў тут замак. Вядомыя з [[XV]] стагоддзя. Уладанне князёў [[Гальшанскія|Гальшанскіх]]. У [[1490]]—[[1498]] гадах Трабы паступова перайшлі ва ўладанне ваяводы троцкага [[Альбрэхт Гаштольд|Альбрэхта Марцінавіча Гаштольда]], унука княгіні Марыі Сямёнаўны з Гальшанскіх (дачкі [[Сямён Сямёнавіч Гальшанскі|Сямёна Трабскага]]). У [[1534]] годзе быў пабудаваны касцёл, адкрыта прыватная свецкая школа. У [[1543]] годзе Трабы перайшлі ва ўласнасць вялікага князя [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]], які падараваў іх свайму сыну [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонту Аўгусту]]. У Трабах знаходзілася каралеўская рэзідэнцыя, праходзілі з’езды. З [[1558]] года — цэнтр староства, першы староста [[Станіслаў Мікалаевіч Пац|Станіслаў Пац]]. У [[1550]] годзе — 33 дымы, 7 службаў, у складзе [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У [[1690]] годзе належалі Е. Шымковічу, старосту трабскаму. Пазней уладальнікамі мястэчка былі Францковічы, Зяньковічы, з [[1774]] — Дамінік Нарбут. У [[1784]] годзе пабудавана драўляная царква. У сярэдзіне [[XIX]] — пачатку [[XX]] стагоддзя мястэчка, цэнтр воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1-й палове XIX працавалі [[Трабская суконная мануфактура|суконная мануфактура]] (у 1813 годзе — 156 рабочых) і металаапрацоўчая майстэрня (у 1828 годзе — 5 рабочых). Мясцовыя жыхары акрамя земляробства займаліся ганчарным, суконным і іншымі рамёствамі, дробным гандлем. У 1851 заснавана сельскае вучылішча (у 1861 годзе — 45 вучняў). У 1885 годзе — 57 двароў, 143 жыхары, 14 мяшчан, валасное праўленне, царква, касцёл, капліца, школа, яўрэйская школа, 12 крам, вадзяны млын, двойчы на год праводзіліся кірмашы. У 1897 годзе — 176 двароў, 1083 жыхары, царква, касцёл, капліца, сінагога, яўрэйская школа, народнае вучылішча, 2 хлебазапасныя магазіны, аптэка, вадзяны млын, 5 тытунёвых крам, 15 крам дробнага тавару, 4 піўныя дамы, штотыднёвыя таргі, штогод праводзіліся 4 кірмашы. У народным вучылішчы ў 1897 годзе вучыліся 67 хлопчыкаў і 16 дзяўчынак, у 1903 — 93 хлопчыкі і 7 дзяўчынак. У [[1905]] годзе — 1080 жыхароў, 1264 дзесяціны зямлі. У 1915—1918 акупіравана войскамі кайзераўскай [[Германія|Германіі]]. У [[1921]]—[[1939]] гадах у складзе [[Польшча|Польшчы]]. Мястэчка з’яўлялася цэнтрам гміны Валожынскага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У [[1921]] годзе — 176 двароў, 981 жыхар. З [[12 кастрычніка]] [[1940]] года мястэчка (275 двароў, 1340 жыхароў) цэнтр сельсавета [[Юрацішкаўскі раён|Юрацішкаўскага раёна]]. Працавалі млын, ваўначоска, 7-гадовая школа, магазін. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупіравана з [[26 чэрвеня]] [[1941]] да [[7 ліпеня]] [[1944]] года, часткова спалена. З [[20 студзеня]] [[1960]] года ў Іўеўскім раёне. У сакавіку [[1960]] года на базе дробных калгасаў быў створаны саўгас «Трабы». У 1970 годзе — 870 жыхароў. <center><gallery caption="Даўнія выявы мястэчка" widths=150 heights=150 perrow="4"> Файл:Traby. Трабы (XIX).jpg|Агульны выгляд Файл:Traby-vulica.jpg|Вуліца Файл:Traby. Трабы (1917).jpg|Касцёл </gallery></center> == Інфраструктура == Вёска Трабы — цэнтр аднайменнай аграфірмы-калгаса. Працуюць сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, бальніца, аптэка, Дом быта, сталовая, ветэрынарная лячэбніца, дзіцячы сад, 5 магазінаў. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1866 год — 499 чал.{{sfn|ЭГБ|2001}}, з іх 159 праваслаўных, 65 каталікоў, 275 іўдзееў; 1882 год — 1238 чал. (599 муж. і 639 жан.)<ref>Traby // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/441 441]</ref>; 1897 год — 1083 чал<ref>{{Крыніцы/Памяць/Іўеўскі раён|к}}</ref>. * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 1080 чал.; 1923 год — 981 чал{{sfn|ЭГБ|2001}}; 1940 год — 1340 чал.; 1970 год — 870 чал.; 1999 год — 929 чал.; 2000 год — 842 чал., 148 двароў{{sfn|ЭГБ|2001}}. * '''XXI стагоддзе''': 2002 год — 816 жыхароў у 355 дварах{{sfn|БелЭн|2002}}; 2019 год — 768 чал. == Славутасці == [[Файл:Трабы. Царква Святых Пятра і Паўла.jpg|thumb|Царква Святых Пятра і Паўла]] * [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Трабы)|Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Трабы)|Петра-Паўлаўская царква]]. * [[Брацкая магіла (Трабы)|Брацкая магіла]] савецкіх воінаў і партызан. — {{ГККРБ 4|413Д000308}} === Страчаная спадчына === * Сінагога == Вядомыя асобы == * [[Сямён Аляксандравіч Клінцэвіч]] — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, публіцыст<ref>[http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19549 Клінцэвіч Сямён Аляксандравіч]</ref> * [[Пётр Аляксандравіч Гарбацэвіч-Клінцэвіч]] (1903—1938) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, навуковец. * [[Освальд-Ян Лявонавіч Бекіш]] — вучоны-імунолаг. Доктар біялагічных навук (1973), прафесар (1978). * [[Пётр Якаўлевіч Юргелевіч]] (1894—1973) — беларускі мовазнавец, педагог. {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць: Гіст.-дакум хроніка Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці — Мн.: Белта, 2002. * Traby // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/441 441] * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Тра́бы|[[Марат Барысавіч Батвіннік|Марат Батвіннік]]|517}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тра́бы|Батвіннік М. Б.|495}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/traby/index.htm}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/traby.html Фотаздымкі на Radzima.org] {{Трабскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трабскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Трабы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 05q986couguxluwplv4xlq5h0obdqir 0 30909 5141773 5141433 2026-05-15T04:19:33Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Вядомыя асобы */ 5141773 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Цімашоўск |арыгінальная назва = {{lang-ru|Тимашевск}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Timashevsk city 2007 coa.gif |сцяг = Flag_Timashevsk.gif |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Timashevsk.monast..JPG |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 45|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 38|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city(54100)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Краснадарскі край |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1966 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 53 940<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 86130 |паштовы індэкс = 3527хх |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 23, 93, 193 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Timashevsk |сайт = http://www.adm-timashevsk.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Цімашоўск'''<ref>карта Краснадарскага края — {{Крыніцы/БелЭн|8}}</ref> ({{lang-ru|Тимашёвск}}) — горад (з [[1966]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Цімашоўскі раён|Цімашоўскага раёна]] [[Краснадарскі край|Краснадарскага края]]. Насельніцтва 54,1 тыс. чалавек ([[2005]]). Заснаваны ў [[1794]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Рака Кірпілі|Кірпілі]], за 68 км ад [[Краснадар]]а. Вузлавая чыгуначная станцыя (Цімашоўская) [[Паўночна-Каўказская чыгунка|Паўночна-Каўказскай чыгункі]]. Развіта харчовая прамысловасць: цукровы завод, кандытарскі камбінат «Кубань» — адзін з буйнейшых у краі, малочны камбінат — 4 па велічыні ў Расіі, з’яўляецца філіялам ААТ «[[Вім-Біль-Дан]]», фабрыка па абжарцы і фасоўцы кавы і вытворчасці марожанага [[Nestle]], каўбасны завод, лікёра-гарэлкавы завод («Фартуна»). Вытворчасць будаўнічых матэрыялаў: асфальтавы, цагельні. Завод пакавальных матэрыялаў. == Вядомыя асобы == * [[Дзяніс Забалоцін]] (нар. 1998) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. * [[Радамір Врачэвіч]] (нар. 1999) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. {{зноскі}} {{Гарады Краснадарскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Краснадарскага края]] 1byzq7f4gxqaa7krhsvvau909tspxsg 0 32128 5141633 5042951 2026-05-14T17:53:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141633 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Сірыя |Арыгінальная назва = {{lang-ar|سُورِيَا}} |Родны склон = Сірыі |Назва гімна = Хумат ад-Дыяры |Форма праўлення = [[Прэзідэнцкая рэспубліка]] |Дата незалежнасці = [[17 красавіка]] [[1946]]<ref>Абвешчана ўпершыню ў [[Верасень|верасні]] [[1936]], потым - [[1 студзеня]] [[1944]]; прызнана [[17 красавіка]] [[1946]].</ref> |Незалежнасць ад = [[Францыя|Францыі]] |Найбуйнейшы горад = [[Алепа]], [[Дамаск]], [[Хомс]] |Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Сірыі|Прэзідэнт]]<br>[[Віцэ-прэзідэнт Сірыі|Віцэ-прэзідэнт]]<br>[[Прэм’ер-міністр Сірыі|Прэм’ер-міністр]] |Кіраўнікі = [[Абу Мухамад аль-Галані]]<br>пасада вакантная<br>пасада вакантная |Месца па плошчы = 86 |Плошча = 185 180<ref>з іх 11703 км² акупаваныя [[Ізраіль|Ізраілем]] і [[Анексія|анексаваныя]] ў [[1980]] г.</ref> |Працэнт вады = 0,06 |Этнахаронім = сірыец, сірыйка |Месца па насельніцтву = 55-56 |Насельніцтва = 22 838 000<ref>З іх каля 40 тыс. пражываюць на акупаваных тэрыторыях у [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынях]] і ў гарах [[Хермон]].</ref> |Год ацэнкі = 2010 |Шчыльнасць насельніцтва = 103 }} '''Сі́рыя''' ({{Lang-ar|سُورِيَا}}), афіцыйна '''Сіры́йская Ара́бская Рэспу́бліка'''<ref>{{Cite web|url=https://pministry.gov.sy/|title=Your Website Title|first=رئاسة مجلس الوزراء في الجمهورية العربية|last=السورية|website=pministry.gov.sy|access-date=2024-12-11|archive-date=16 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241216072216/https://www.pministry.gov.sy/|url-status=dead}}</ref> ({{Lang-ar|الجمهورية العربية السورية}}) — краіна на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. Мяжуе з [[Ліван]]ам і [[Ізраіль|Ізраілем]] на паўднёвым захадзе, з [[Іарданія]]й на поўдні, з [[Ірак]]ам і [[Турцыя]]й на поўначы; мае выхад да [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]. Сталіца Сірыі — адзін з самых старажытных гарадоў Усхода — [[Дамаск]]. == Этымалогія == Назва '''Сірыя''' паходзіць ад старажытнагрэчаскай назвы калоній [[Асірыя|Асірыі]], утвораных ад семіцкага слова «Сірыён». == Гісторыя == {{main|Гісторыя Сірыі}} Сірыя — асяродак старажытных цывілізацый. «Старажытная Сірыя», т.зв. Вялікая Сірыя, да пачатку [[20 стагоддзе|XX ст.]] ўключаліся тэрыторыі сучасных Сірыі, [[Ліван]]а, [[Іарданія|Іарданіі]] і [[Ізраіль|Ізраіля]]. Такім чынам, гісторыя Сірыі да 1920-х гадоў адносіцца да значна больш шырокай тэрыторыі. Гісторыя сучаснай Сірыі пачынаецца з [[1919]]. Доўгі час Сірыя ўваходзіла ў склад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]], а пасля [[Першая сусветная вайна|І Сусветнай вайны]] перайшла пад кантроль [[Францыя|Францыі]]. === Старажытная Сірыя. Антычнасць === {{main|Сірыя, рымская правінцыя}} У сярэдзіне IV-га тысячагоддзя да н.э. тэрыторыю Сірыі засялялі народы семіцкага паходжання. Яны заснавалі гарады-дзяржавы. Каля 2000 да н.э. ў паўднёва-заходняй часткі Сірыі пасяліліся ханаанеі, на ўзбярэжжы — фінікійцы; каля 1700 да н.э. на тэрыторыі Сірыі з’явіліся амарыты, каля 1500 да н.э. — арамеі, у [[XII стагоддзе да н.э.|XII ст. да н.э.]] — яўрэі. === Арабская Сірыя === Іслам замацаваўся ў Сірыі ў 661 годзе, калі Дамаск стаў сталіцай Халіфата. У гэты час Халіфат ужо быў магутнай дзяржавай, якая распасціралася ад Пірэнэйскага паўвострава да Цэнтральнай Азіі. Дамаск стаў культурным і эканамічным цэнтрам усяго арабскага свету, а ўжо ў VIII стагоддзі з’яўляўся адным з найбуйнейшых гарадоў ва ўсім свеце. У XII стагоддзі на тэрыторыі Сірыі былі ўтвораны дзяржавы крыжакоў, якія праіснавалі менш за сотню гадоў. З XIII стагоддзя Дамаск стаў правінцыйным цэнтрам Імперыі мамлюкаў. У 1400 годзе Сірыя падвергнулася нападу з боку Тамерлана, які разграміў атрады мамлюкаў, разбурыў Дамаск і вывез усе яго багацці ў Самарканд. === Сірыя ў складзе Асманскай імперыі === З 1517 года Сірыя на 4 стагоддзі ўвайшла ў склад Асманскай імперыі. === Сірыя ў гады Першай сусветнай вайны === === Французскі мандат === Хаця ў [[1918]] годзе прадстаўнікі нацыянальнага руху Сірыі абвясцілі аб незалежнасці краіны, [[Ліга Нацый]] у [[1920]] годзе перадала Францыі палітычны кантроль (мандат) над Сірыяй.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/es/item/400/ |title = Informe de la comisión encomendada por el consejo para el estudio de la frontera entre Siria e Irak |website = [[World Digital Library]] |date = 1932 |accessdate = 2013-07-08 |url-status = dead }}</ref> Французскія войскі бязлітасна задушылі нацыянальныя выступленні сірыйцаў. У [[1925]] годзе падчас паўстання ў Дамаску загінула каля 5 тысяч чалавек. === Сірыя ў гады Другой сусветнай вайны. Абвяшчэнне незалежнасці === Ва ўмовах Другой сусветнай вайны (у чэрвені [[1941]] брытанскія войскі і часткі «Свабоднай Францыі» генерала Ш. дэ Голя выбілі з тэрыторыі Сірыі армію рэжыму «Вішы»), французская адміністрацыя 27 верасня 1941 заявіла аб прызнанні незалежнасці Сірыі, [[23 снежня]] [[1943]] падпісана адпаведнае франка-сірыйскае пагадненне. У жніўні 1943 выбраны першы прэзідэнт незалежнай Сірыі — Ш. Куатлі. Пасля доўгага палітычнага змагання Сірыя атрымала дзяржаўную незалежнасць, афіцыйна абвешчаную [[17 красавіка]] [[1946]] пасля канчатковага вываду з краіны французскіх і англійскіх войск. Гэтая дата стала нацыянальным святам — Днём эвакуацыі. === Найноўшая гісторыя Сірыі === {{Гл. таксама|Баасісцкая Сірыя}} Слабасць палітычных традыцый і глыбокія сацыяльныя падзелы спрыялі таму, што палітычная сістэма Сірыі ад самага пачатку існавання незалежнай дзяржавы была кволай. Важную ролю ў палітыцы мела войска, а адной з формаў палітычнай барацьбы сталі ваенныя перавароты, першы з якіх адбыўся ўзімку 1948—1949 гадоў. У [[1949]] годзе мелі месца яшчэ два ваенныя перавароты, была скасавана канстытуцыя, распушчаны [[парламент]], забароненыя дзейнасць партый і прафсаюзаў. Падчас «[[халодная вайна|халоднай вайны]]» Сірыя стала саюзнікам [[СССР]], які доўга пастаўляў ёй зброю, і зацята супраціўлялася спробам [[ЗША]] кантраляваць [[Блізкі Усход]]. У [[1958]] годзе Сірыя і [[Егіпет]] падпісалі дамоўленасць аб стварэнні [[Аб’яднаная Арабская Рэспубліка|Аб’яднанай Арабскай Рэспублікі]] (ААР), але яна праіснавала толькі тры гады. Намаганне егіпцян кіраваць усімі палітычнымі і грамадскімі працэсамі (напрыклад, егіпецкія спецслужбы фактычна знішчылі ўсе нацыянальныя палітычныя партыі Сірыі) сталі прычынай ваеннага перавароту ў Сірыі і яе выхаду з ААР. Доўгі час Сірыя была ваеннай базай палесцінскіх партызанаў і падтрымлівала іх змаганне, што стала прычынай [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]] з Ізраілем у [[1967]] годзе і акупацыі апошнім т. зв. Галанскіх вышыняў. Новы ваенны пераварот [[1963]] года быў абвешчаны «рэвалюцыяй 8 сакавіка». Да ўлады ў краіне прыйшла партыя БААС (Партыя арабскага сацыялістычнага адраджэння). Новым урадам была праведзена нацыяналізацыя банкаў, прадпрыемстваў і буйных землеўладанняў. У [[1970]] годзе адбыўся чарговы ваенны пераварот, у выніку якога да ўлады прыйшло ваеннае крыло партыі БААС на чале з генералам Хафезам Асадам. Асад займаў пасаду прэзідэнта да сваёй смерці ў [[2000]] годзе. Афіцыйна кандыдатуру прэзідэнта прапануе Народная рада (заканадаўчы орган), а пасля яго абіраюць на ўсеагульным рэферэндуме тэрмінам на 7 гадоў. Пасля смерці Хафеза Асада прэзідэнтам краіны стаў яго сын Башар Асад, які атрымаў на рэферэндуме 97,3 % галасоў. ==== Грамадзянская вайна ==== {{main|Грамадзянская вайна ў Сірыі}} У ходзе т.зв. «[[Арабская вясна|Арабскай вясны]]» па ўсім Бліжнім Усходзе пракацілася хваля паўстанняў і рэвалюцый, якія перакінуліся і на Сірыю. Супрацьстаянне паміж прыхільнікамі і праціўнікамі прэзідэнта Башара Асада ў Сірыі працягваецца з сярэдзіны сакавіка 2011 года. Яно пачалося з масавых выступаў з патрабаваннямі палітычных свабод, якія першапачаткова, па большай частцы, былі мірнымі, аднак жорстка падаўляліся ўладамі. Праз некалькі месяцаў апазіцыянеры перайшлі да адкрытай узброенай барацьбы супраць урада і паставілі сваёй мэтай звяржэнне рэжыму. ААН афіцыйна прызнала тое, што адбывалася ў краіне, грамадзянскай вайной летам 2012 года.<ref>http://nashaniva.by/?c=ar&i=104855</ref> Да ліпеня 2013 года [[Урад Сірыі|сірыйскі ўрад]] кантраляваў прыблізна 30-40 % тэрыторыі краіны і 60 % насельніцтва Сірыі. У канцы 2012 года [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] апублікавала даклад, у якім апісала канфлікт як «адкрыта сяктанцкі» паміж алавіцкімі ўрадавымі войскамі, міліцыянтамі і іншымі [[Шыіты|шыітскімі]] групамі з аднаго боку і [[Суніты|суніцкімі]] паўстанцкімі групамі з другога, але і [[Урад Сірыі|сірыйскі ўрад]] і сірыйская апазіцыя абверглі гэтае сцвярджэнне. [[8 снежня]] [[2024]] года [[сірыйская апазіцыя]] заняла сталіцу, рэжым [[Башар Асад|Башара Асада]] быў зрынуты. == Дзяржаўны лад і палітыка == {{main|Дзяржаўны лад і палітыка Сірыі}} === Знешняя палітыка === ==== Адносіны з Беларуссю ==== Дыпламатычныя адносіны ўрады ўстанавілі [[26 жніўня]] [[1993]] года<ref>[http://www.president.gov.by/by/press61139.print.html Аляксандр Лукашэнка павіншаваў Прэзідэнта Сірыі Башара Асада з нагоды 15-й гадавіны ўстанаўлення дыпламатычных адносін паміж дзвюма краінамі]{{Недаступная спасылка}}// Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 26 жніўня [[2008]]</ref>. === Адміністрацыйны падзел === Краіна дзеліцца на 14 правінцый (''мухафазатаў''), кіраўнікі якіх прызначаюцца міністрам унутраных спраў, пасля зацвярджэння кабінетам міністраў. У кожнай правінцыі ёсць [[парламент]]. Спіс сірыйскіх правінцый: [[Файл:Syrnumbered.png|right|250px|Правінцыі Сірыі]] # [[Правінцыя Дамаск|Дамаск]] (насельніцтва 4 500 000, сталіца [[Дамаск]]) # [[Правінцыя Рыф Дамаск]] (насельніцтва 2 235 000, сталіца [[Дамаск]]) # [[Эль-Кунейтра (мухафаза)|Эль-Кунейтра]] (насельніцтва 69 000, сталіца [[Эль-Кунейтра]]) # [[Правінцыя Дара|Дара]] (насельніцтва 858 000, сталіца [[Дара]]) # [[Правінцыя Эс-Сувейда|Эс-Сувейда]] (насельніцтва 304 000, сталіца [[Эс-Сувейда]]) # [[Правінцыя Хомс|Хомс]] (насельніцтва 1 561 000, сталіца [[Хомс]]) (у тым ліку — [[Пальміра]]) # [[Правінцыя Тартус|Тартус]] (насельніцтва 720 000, сталіца [[Тартус]]) # [[Правінцыя Латакія|Латакія]] (насельніцтва 891 000, сталіца [[Латакія]]) # [[Правінцыя Хама|Хама]] (насельніцтва 1 416 000, сталіца [[Хама]]) # [[Правінцыя Ідліб|Ідліб]] (насельніцтва 1 288 000, сталіца [[Ідліб]]) # [[Правінцыя Алепа|Алепа]] (насельніцтва 4 120 000 сталіца [[Алепа]]) # [[Правінцыя Эр-Рака|Эр-Рака]] (насельніцтва 811 000, сталіца [[Эр-Рака]]) # [[Правінцыя Дэйр-Эз-Зор|Дэйр-эз-Зор]] (насельніцтва 1 040 000, сталіца [[Дэйр-эз-Зор]]) # [[Правінцыя Эль-Хасеке|Эль-Хасеке]] (насельніцтва 1 256 000, сталіца [[Хасеке]]). == Эканоміка == {{main|Эканоміка Сірыі}} == Насельніцтва == {{main|Насельніцтва Сірыі}} == Культура == Будучы адной з самых старажытных дзяржаў свету, Сірыя стала калыскай многіх цывілізацый і культур. У Сірыі зарадзілася угарыцкая клінапіс і адна з першых формаў пісьменства — фінікійская (XIV стагоддзе да н. э.). Сірыйскія дзеячы навукі і мастацтва ўнеслі вялікі ўклад у развіццё сусветнай культуры ў межах эліністычнай, рымскай, візантыйскай і арабскай культур. Дамаск — сталіца Сірыі і адзін з найстарэйшых гарадоў свету; першыя згадкі пра яго адносяцца да 2500 года да нашай эры. == Гл. таксама == * [[Фейсал I]] * [[Босра|Горад Босра]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Syria|выгляд=міні}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Краіны ў Міжземнага мора}} {{Краіны Азіі}} {{Ліга арабскіх дзяржаў}} {{АІК}} {{Міжземнаморскі Саюз}} [[Катэгорыя:Сірыя| ]] 166yx0h3rbkh9gpp2jvfdo3eur2z47l 0 32155 5141843 5098023 2026-05-15T09:17:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141843 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва=Туніская Рэспубліка |Арыгінальная назва={{lang-ar2|الجمهورية التونسية}} <br /><small>(аль-Жумхурыя ат-Тунісія)</small> <br />République tunisienne |Родны склон=Туніса |Сцяг=Flag of Tunisia.svg |Герб=Coat of arms of Tunisia.svg |Мова= [[Арабская мова|арабская]] |Сталіца=[[Туніс (горад)|Туніс]] |Дата незалежнасці=[[20 сакавіка]] [[1956]] |Незалежнасць ад=[[Францыя|Францыі]] |Найбуйнейшы горад=[[Туніс (горад)|Туніс]] |Пасады кіраўнікоў=[[Спіс прэзідэнтаў Туніса|Прэзідэнт]]<br />[[Спіс прэм'ер-міністраў Туніса|Прэм'ер-міністр]] |Кіраўнікі=[[Беджы Каід Эс-Себсі]]<br /> [[Хабіб Эсід]] |Дзяржаўная рэлігія=[[іслам]] [[сунізм|суніцкага]] толку |Месца па тэрыторыі=89 |Тэрыторыя=163 610 |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min =6 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg = 9|lon_min = 39|lon_sec =0 |region = TN |CoordScale =4000000 |На карце=Tunisia in its region.svg |Форма кіравання=[[Прэзідэнцкая рэспубліка]] |Працэнт вады=5,0 |Месца па насельніцтву=79 |Насельніцтва=11 403 800<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/ts.html |title=Архіўная копія |access-date=20 чэрвеня 2018 |archive-date=13 лістапада 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113003103/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/ts.html |url-status=dead }}</ref> |Год перапісу=2017 |Шчыльнасць насельніцтва=70 |ВУП=136,8 млрд.<ref>http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=8&sy=2017&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=744&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=</ref> |Год разліку ВУП=2017 |Месца па ВУП=70 |ВУП на душу насельніцтва=12065 |Узровень жыцця=0,76(сярэдні)(87 месца) |Валюта=[[Туніскі дынар]]<br />([[ISO 4217|TND, код 143]]) |Дамен=[[.tn]] |Тэлефонны код=216 |Часавы пояс=+1 }} '''Туні́с''' ({{lang-ar|تونس}}), афіцыйная назва — '''Туніская Рэспубліка''' — [[дзяржава]] ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]], самая малая па памерах тэрыторыі краіна рэгіёну. На поўначы і ўсходзе абмываецца [[Міжземнае мора|Міжземным морам]], на захадзе і паўднёвым захадзе мяжуе з [[Алжыр]]ам, на паўднёвым усходзе — з [[Лівія]]й. Сталіца — [[Туніс (горад)|горад Туніс]]. Туніс — адзін са старажытных ачагоў сусветнай цывілізацыі. Менавіта тут знаходзіўся цэнтр старажытнага [[Карфаген]]а Член [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі Арабскіх Дзяржаў]], [[Саюз арабскага Магрыба|Саюза Магрыбу]], [[Франкафонія|Франкафоніі]], [[Афрыканскі саюз|Афрыканскага саюза]] == Этымалогія == Ад назвы горада Туніс — цэнтральнага паселішча, порта і сталіцы сучаснага Туніса. Само слова, хутчэй за ўсё, паходзіць ад берберскага кораня ⵜⵏⵙ, які азначае «пасяліцца» або «табар». == Геаграфічнае становішча == {{main|Геаграфія Туніса}} Па плошчы гэта самая маленькая краіна [[Магрыб]]а. На поўначы і ўсходзе абмываецца [[Міжземнае мора|Міжземным морам]], узбярэжжа моцна зрэзанае, маюцца тры вялікіх залівы: заліў Туніс, заліў Хамамет і Габес (Малы Сідр). У Тунісе знаходзіцца [[мыс]] [[Бен-Сека]] — самы паўночны пункт Афрыкі. На захадзе і паўднёвым захадзе Туніс мяжуе з [[Алжыр]]ам (965 км), на паўднёвым усходзе — з [[Лівія]]й (459 км). Тэрыторыя Туніса размяшчаецца ў часавым поясе пад назвай [[Цэнтральнаеўрапейскі час]] (CET) ([[UTC+1]]). На летні час Туніс не пераходзіць. == Прырода == {{main|Геаграфія Туніса}} [[Файл:Chott-el-jerid.jpg|thumb|left|Шот-эль-Джэрыд]] На поўначы рэльеф пераважна горны — з Алжыра заходзяць адгор’і ўжо невысокіх тут гор [[Атлас (горы)|Атлас]], мясцовая назва — Дарсал. Тут знаходзіцца самы высокі пункт Туніса — [[гара Джэбель-Шамбі]] (1544 м). На поўнач ад Дарсала ляжыць Тэль — край узгоркаў, і нізкагор’яў; на поўдзень — дэпрэсія, занятая шотамі — [[саланчакам]]і, буйнейшы з якіх — [[Шот-эль-Джэрыд]]. Тут жа знаходзіцца самы нізкі пункт Туніса — [[Шот-эль-Гарса]] (17 м ніжэй узроўню мора). Уздоўж усходняга ўзбярэжжа цягнецца раўніна Сахель, На поўдні бягуць узгоркі Гафса вышынёй да 500 м. Клімат Туніса — субтрапічны міжземнаморскі на поўначы і ўздоўж узбярэжжа, на поўдні і ва ўнутраных раёнах — трапічны пустынны. Сярэднія тэмпературы студзеня +10&nbsp;°C на поўначы і +21&nbsp;°C на поўдні, ліпеня +26&nbsp;°C на поўначы і +33&nbsp;°C на поўдні. [[Ападкі|Ападкаў]] за год выпадае ад 100 мм на поўдні да 1500 мм у горных раёнах, некаторыя пустынныя вобласці наогул не атрымліваюць ападкаў на працягу шматлікіх гадоў запар. Для Туніса характэрны зімовы максімум ападкаў. У пустынных раёнах уначы нярэдкія замаразкі нават увесну і ўвосень, хоць днём тэмпература ў гэты перыяд можа дасягаць +25…+27&nbsp;°C. Лепшы час для наведвання краіны — верасень-лістапад і сакавік-чэрвень. Рачная сетка развітая слаба. Буйнейшая рака, а таксама адзіная рака, што не перасыхае — [[Меджэрда]], працякае ў вобласці Тэль. Пачынаецца Меджэрда ў гарах Алжыра і ўпадае ў Туніскі заліў. Найбольш паўнаводная яна ў зімовы перыяд. Усе астатнія рэкі — часовыя вадацёкі ([[вадзі]]). Азёры або лагуннага тыпу, або шоты. Нягледзячы на невялікія памеры, Туніс мае разнастайныя ландшафты, па багаццю яго прырода не саступае алжырскай і мараканскай. Узвышшы поўначы і ніжнія добра ўвільготненыя схілы гор адносяцца да зоны міжземнаморскіх лясоў, якія дзе-нідзе захаваліся. Паўднёвыя схілы гор і частка раўніны Сахель занятыя засушлівымі стэпамі. Поўдзень Туніса — зона трапічных пустынь, што адносяцца да [[Сахара|Сахары]] — Эль Хамра (заходзіць з Лівіі) і Вялікі Эрг (большая частка — у Алжыры). == Гісторыя == {{main|Гісторыя Туніса}} [[Файл:Ksar Ouled Soltane 01.jpg|thumb|left|[[Ксар]] у паўднёвым Тунісе]] Землі сучаснага Туніса былі арэнай многіх знакавых падзей гісторыі старажытнага часу. У 814 г. да н. э. каланістамі з фінікійскага горада Тыр быў заснаваны горад Карфаген, які за некалькі стагоддзяў ператварыўся ў адну з наймацнейшых дзяржаваў свету. У III ст. да н.э. інтарэсы Карфагена сутыкнуліся з Рымскімі інтарэсамі, што прывяло да [[Пунічныя войны|Пунічных войнаў]], у кожнай з якіх Карфаген пацярпеў паразу, а у выніку [[Трэцяя Пунічная вайна|трэцяй]] у 146 г. да н.э. горад быў захоплены і зруйнаваны, а тэрыторыя Туніса ўвайшла ў склад Рымскай дзяржавы. У V стагоддзі Паўночную Афрыку захапілі [[вандалы]] і стварылі тут сваё каралеўства. У VI ст. вандалаў пацясніла Візантыйская імперыя. [[Файл:Hafsid1400.png|thumb|Туніс Хафсідаў, 1400]] У канцы VII ст. уся Паўночная Афрыка трапіла пад уладу [[Арабскі халіфат|Арабскага халіфата]]. З таго часу Туніс з’яўляецца трывалай часткай араба-ісламскага свету. Пасля распаду адзінага халіфата ў VIII ст. Туніс уваходзіў у склад шэрагу мясцовых арабскіх каралеўстваў ажно да XVI ст., калі сюды прышлі туркі-асманы. Падчас асманскага панавання паўночна-заходняя Афрыка была прытулкам для піратаў, даволі незалежным ад Стамбула. У 1705 годзе паўстала фактычна незалежная (хаця і прызнавала Асманскі сюзерэнітэт) дзяржава Туніс пад уладай беяў з дынастыі Хусейнідаў. У 1883—1956 гг. Туніс у статусе пратэктарату знаходзіўся пад уладай Францыі, маючы ўласныя герб, гімн, грошы. У 1956 годзе Францыя прызнала незалежнасць Туніскага каралеўства. У наступным годзе манархія была скасавана. Першыя трыццаць гадоў незалежнасці на чале Туніса стаяў прэзідэнт [[Хабіб Бургіба]], праўленне якога прахлдзіла пад знакам ісламізацыі. У 1987 годзе ў у краіне адбылася «Язмінавая рэвалюцыя» — прэзідэнт краіны [[Хабіб Бургіба]] быў зрынуты прэм’ер-міністрам [[Зін эль-Абідзін Бен Алі|Бен Алі]] са згоды ўсіх ключавых міністраў і сілавых ведамстваў. У наступным годзе ў Тунісе былі праведзены абмежаваныя рэформы. Кіраўніцтва краіны здолела перайсці ад аднапартыйнай сістэмы да фармальна шматпартыйнай, пазбегнуўшы магчымых на такім шляху цяжкіх наступстваў і не страціўшы руль кіравання. Туніс праводзіў празаходнюю палітыку, змагаючыся з ростам ісламскага фундаменталізму. На працягу 2000-х гадоў у краіне дынамічна развівалася эканоміка. Напрыклад, аб’ём ВУП па парытэце пакупной здольнасці за 2011 год склаў звыш 100 мільярдаў долараў (каля 9500 долараў на душу насельніцтва). Як вызначалі тагачасныя апытанні, амаль палова насельніцтва адносіла сябе да сярэдняга класа. У снежні 2010 года распачалася туніскі актывіст здзейсніў самаспаленне ў сталіцы дзяржавы, запусціўшы тым самым масавыя хваляванні. У выніку дэманстрацыі ўжо да сярэдзіны студзеня наступнага года абярнуліся звяржэннем афіцыйнага ўрада — прэзідэнт Зін Аль-Абідзін Бен Алі і члены яго сям’і былі вымушаныя збегчы з Туніса. Гэтыя падзеі назвалі другой Язмінавай рэвалюцыяй. З хваляванняў супраць рэжыму Бен Алі пачалася «[[Арабская вясна]]». Да 2018 года на пасадзе кіраўніка дзяржавы змяніліся чатыры палітыкі, але стабільнасць у гэтую краіну так і не вярнулася. Тут былі здзейснены гучныя тэракты, адказнасць за якія нязменна брала на сябе «[[Ісламская дзяржава]]». Найбольш буйныя трагедыі адбыліся ў першай палове 2015 года. Гэта майскі напад на музей Брага ў сталічных ваколіцах, падчас якога загінула больш за 20 чалавек. А ў чэрвені адбыўся расстрэл турыстаў у курортным горадзе Сусе. Тады ахвярамі ісламістаў стала больш за 70 чалавек. Гэтыя два найбольш рэзанансныя тэракты абвалілі эканоміку Туніса, моцна залежную ад [[турызм]]у. На наступны год радыкальныя ісламісты, арыентуючыся на групоўкі з суседняй [[Лівія|Лівіі]], здзейснілі няўдалую спробу захапіць прыгранічны горад каля мяжы з былой «Джамахірыяй лівійскага народа». Улады рэзка ўзмацнілі барацьбу з тэрарызмам і рэлігійным экстрэмізмам, хоць сітуацыя з бяспекай замежных турыстаў засталася напружанай, у тым ліку і з-за блізкага суседства з ахопленай грамадзянскай вайной Лівіяй, і з насычаным ісламісцкімі групоўкамі [[Алжыр]]ам<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20181109/1541777251-shto-adbyvaecca-u-tunise |title=zviazda.by |access-date=9 красавіка 2019 |archive-date=16 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116020746/http://zviazda.by/be/news/20181109/1541777251-shto-adbyvaecca-u-tunise |url-status=dead }}</ref>. == Дзяржаўны лад == {{main|Дзяржаўны лад Туніса}} [[Файл:Beji Caid el Sebsi at the Presidential Palace.jpg|thumb|Беджы Каід Эс-Себсі у прэзідэнцкім палацы]] Туніс — прэзідэнцкая рэспубліка. Згодна з Канстытуцыяй, прэзідэнт абіраецца тэрмінам на 5 гадоў. Прэм’ер-міністр і кабінет міністраў прызначаюцца прэзідэнтам. У 2011 годзе, аднак, прэзідэнт і прэм’ер-міністр былі абраны Устаноўчым сходам. У снежні 2014 года на выбарах перамог Беджы Каід Эс-Себсі. Пасля адстаўкі прэзідэнта Зімбабве Роберта [[Роберт Мугабэ|Мугабэ]] ён апынуўся самым старым дзеючым прэзідэнтам свету. Асамблея народных прадстаўнікоў — аднапалатны парламент, у якім налічваецца 217 месцаў. Дэпутаты абіраюцца на 5 гадоў. Парламент размяшчаецца ў палацы Бардо (у суседнім корпусе размешчаны музей Бардо), які знаходзіцца ў горадзе Бардо каля сталіцы. 26 кастрычніка 2014 года адбыліся першыя пасля падзення рэжыму прэзідэнта Бен Алі і прыняцця новай канстытуцыі выбары ў Асамблею народных прадстаўнікоў<ref>https://riafan.ru/125993-pervyie-posle-prinyatiya-novoy-konstitutsii-vyiboryi-sostoyatsya-v-tunise {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310053039/http://riafan.ru/125993-pervyie-posle-prinyatiya-novoy-konstitutsii-vyiboryi-sostoyatsya-v-tunise |date=10 сакавіка 2016 }}</ref>. Большасць месцаў (83) атрымала галоўная свецкая партыя «Нідаа Туніс», а найбуйнейшая ісламісцкая партыя «Ан-Нахда» — 68 месцаў. === Адміністрацыйны падзел === {{main|Адміністрацыйны падзел Туніса}} Туніс складаюць 24 [[вілает]]а на чале з губернатарамі, падзеленых у сваю чаргу на 260 акруг (дэлегацый). Губернатары вілаетаў прызначаюцца прэзідэнтам рэспублікі. == Насельніцтва == [[Файл:Tunisia-demography.png|thumb|right|Дэмаграфічная крывая Туніса]] [[Файл:Mosquée Zitouna Kassus.jpg|thumb|left|Мячэць аз-Зайтуна, горад Туніс]] {{main|Насельніцтва Туніса}} Колькасць насельніцтва складае 11,4 млн чалавек (у 2017). У апошнія дзесяцігоддзі ў Тунісе рэзка падае нараджальнасць. У 2010 [[сумарны каэфіцыент нараджальнасці]] ацэньваўся ў 1,71 дзіцяці на жанчыну. Гэта быў самы нізкі паказчык сярод арабскіх краін. Аднак у 2017 годзе ён склаў ужо 2,23, а натуральны прырост — 1 %. Узрост сярэдняга тунісца — 31 год, доля дзяцей да 15 гадоў — усяго 25 %<ref name="cia.gov">https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/ts.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171113003103/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/ts.html |date=13 лістапада 2017 }}</ref>, гэта самыя «еўрапейскія» дэмаграфічныя паказчыкі ў Паўночнай Афрыцы. 97 % насельніцтва краіны — [[арабы]]. Аднак, маецца нязначная частка (1 %) [[берберы|бербераў]], якія у асноўным пражываюць на востраве [[востраў Джэрба|Джэрба]] і ў раёнах Матмата, Татаўін, Гафса. [[Берберы]] Туніса, прадстаўленыя племем [[нефуса]], гавораць на адным з дыялектаў [[Берберскія мовы|берберскай мовы]], часта званай iэлха. Пражываюць у краіне і [[чаркесы]] (каля 1,5 %). У асноўным гэта нашчадкі [[егіпецкія мамлюкі|егіпецкіх мамлюкаў]], частка перасяленцы з [[Каўказ]]а пасля [[Каўказская вайна|Каўказскай вайны]]. Вялікую ролю яшчэ з каланіяльных часоў, асабліва ў адукацыі і бізнесе, мае французская мова. Сёння яе ведаюць 64 % тунісцаў. 98 % насельніцтва — мусульмане, невялікая колькасць каталікоў. Таксама ў Тунісе на востраве Джэрба пражывае самая вялікая ў арабскім свеце яўрэйская абшчына. Большасць тунісцаў жыве ў паўночнай частцы краіны. Пустынныя вобласці заселены слаба. Гарадское насельніцтва складае крыху болей за дзве траціны (69 %). У сталічнай агламерацыі пражываюць 2,3 млн чалавек<ref name="cia.gov"/>. Наступныя па памерах гарады: [[Сфакс]] (330 тыс.), Сус (270 тыс.), Кайруан (190 тыс.).<ref>http://citypopulation.de/Tunisia-Cities.html</ref> == Эканоміка == {{main|Эканоміка Туніса}} [[Файл:TunisAveHabibBourguiba.jpg|thumb|Горад Туніс]] Нават паміж краін Паўночнай Афрыкі Туніс вылучаеца даволі высокім узронем эканамічнага развіцця. Гэтаму спрыяюць выгаднае геаграфічнае становішча, кампактная, даволі багатая прыроднымі рэсурсамі тэрыторыя, кваліфікаваная працоўная сіла, адносная палітычная стабільнасць. [[Файл:Sfax oliviers.jpg|thumb||left|Аліўкавыя дрэвы, Сфакс]] У каланіяльны перыяд пачынаецца будаўніцтва чыгунак і шашэйных дарог, партоў, банкаў, прадпрыемстваў па здабычы карысных выкапняў (свінец, фосфар, жалезная руда). Сённяшні Туніс — аграрна-індустрыяльная краіна, аснову эканомікі якой складае сельская гаспадарка. Туніс займае 4 месца ў свеце па вырошчванню і экспарту алівак (вырошчваюцца ў асноўным на раўніне Сахель). Таксама маюцца бахчы, вінаграднікі; вырошчваюцца гранаты, цытрусавыя. Другое месца ў нацыянальным даходзе займае турызм, трэцяе — лёгкая прамысловасць, у асноўным тэкстыльная (дае каля чвэрці экспартных паступленняў). Створана вытворчасць кампанентаў для электратэхнікі. Буйныя радовішчы фасфарытаў. Здабыча нафты складае 5 млн тон, але гэта забяспечвае унутраныя патрэбы краіны і дае да 40 % экспартнай выручкі (у 2016 — толькі 6 %<ref name="atlas.cid.harvard.edu">http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=223&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Product&year=2016</ref>.) Асноўныя гандлёвыя партнёры — краіны ЕС. Экспарт: Францыя (31 %), Італія (17 %), Германія (11,5 %). Імпарт: Францыя (17 %), Італія (16 %), Кітай (9 %)<ref name="atlas.cid.harvard.edu"/>. Туніс імпартуе прадукцыю машынабудавання (аўтамабілі, камп’ютары, тэлефоны), лекі, прадукты нафтаперапрацоўкі. === Транспарт === [[Файл:Bahnhof Sfax.jpg|thumb|200px|[[Цягнік]] на чале з [[цеплавоз]]ам на станцыі [[Сфакс]] [[Туніскія чыгункі|SNCFT]]]] {{main|Транспарт у Тунісе}} Горад Туніс з’яўляецца цэнтрам транспартнай сістэмы краіны, як самы буйны горад з самым вялікім портам і зручнай транзітнай сістэмай. Важную ролю ва ўнутраных перавозках адыгрываюць ''аўтадарогі''. На 2010 год працягласць шашэйных дарог складала 19,4 тыс. км, з іх палепшаных — 14,7 тыс. км. ''Чыгуначны транспарт'' развіты на населенай поўначы, дзе сфармавалася чыгуначная сетка. Даўжыня [[Туніскія чыгункі|чыгуначнай сеткі краіны]]— каля 2152 км. Вузкакалейная чыгунка Гафса-Сфакс з каланіяльных часоў выкарыстоўваецца для вывазу да мора жалезнай руды і фасфарытаў. Маецца чыгуначнае спалучэнне з Алжырам, чыгункі ў Лівію існуюць толькі на паперы. Туніс мае разгалінаваную сетку ''трубаправодаў'', уключаючы 3059 км газаправодаў, 1203 кіламетраў нафтаправодаў і 345 км нафтапрадуктаправодаў. Міжнародныя грузавыя перавозкі ажыццяўляюцца ''марскім транспартам''. Асноўныя порты краіны: [[Хальк-эль-Уэд]], [[Сфакс]], [[Бізерта]], Сехіра, [[Сус]]<ref name="bse26" />. ''Паветраны транспарт'' злучае Туніс з краінамі Афрыкі і Еўропы, абслугоўваюцца таксама ўнутраныя паветраныя лініі<ref name="bse26">Большая советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 26. Тихорецк — Ульяново. 1977. 624 стр., илл.; 46 л. илл. и карт.</ref>. Аэрапорты: [[Міжнародны аэрапорт Туніс-Карфаген|Туніс-Карфаген]], [[Аэрапорт Манасцір імя Хабіба Бургібы|Манасцір імя Хабіба Бургібы]] і інш. == Культура == {{main|Культура Туніса}} === Кухня === ==== Спіртныя напоі ==== Традыцыйна мусульмане не ўжываюць алкаголь, але ў Тунісе стаўленне да гэтага пытання больш ліберальнае. У краіне вырабляюцца сухія і сталовыя віны. У горадзе [[Грамбалія]] на цэнтральнай плошчы ўстаноўлены помнік у выглядзе вінаграднай гронкі. У гэтым горадзе кожны верасень праводзіцца фестываль віна. У Тунісе існуе адзіны нацыянальны піўны брэнд — «Celtia». Да нацыянальных спіртных напояў Туніса таксама адносяцца фінікавы лікёр «[[Tibarin]]» і гарэлка з інжыра — «[[Буха|Boukha]]». === Святы === * [[14 студзеня]] — Дзень [[рэвалюцыя|рэвалюцыі]] у Тунісе * 20 сакавіка — Дзень незалежнасці * 21 сакавіка — Дзень моладзі * 9 красавіка — Дзень памяці пакутнікаў * 1 мая — Свята працы * 25 ліпеня — Дзень абвяшчэння рэспублікі * 13 жніўня — Дзень жанчын == Узброеныя сілы == {{main|Узброеныя сілы Туніса}} У адрозненне ад сваіх суседзяў, Алжыра і Лівіі, Туніс мае невялікія запасы нафты і, як следства, яго фінансавыя магчымасці абмежаваны. Ваенныя выдаткі ў 90-я гг. складалі 350—400 млн долараў у год. На ўзбраенні знаходзіцца зброя і ваенная тэхніка галоўным чынам заходняй вытворчасці, прычым досыць састарэлая: каля 120 танкаў, 27 самалётаў, 43 верталёты. Колькасць асабовага складу на 2012 — 40,000 чалавек (уключаючы ~23,400 тэрміновай службы; працягласць тэрміновай службы — 1 год; прызыў выбарчы). == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16}} == Спасылкі == {{Commonscat|Tunisia}} * [http://www.ministeres.tn/ Урад Туніса] — афіцыйны сайт {{ref-fr}} * [http://www.chambre-dep.tn/ Туніская Палата Прадстаўнікоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100709222439/http://www.chambre-dep.tn/ |date=9 ліпеня 2010 }} — афіцыйны сайт {{ref-ar}} * [http://dmoz.org/Regional/Africa/Tunisia/ Open Directory Project — ''Туніс''] {{Туніс у тэмах}} {{Афрыка}} {{Краіны ў Міжземнага мора}} {{Афрыканскі саюз}} {{Agadir}} {{Ліга арабскіх дзяржаў}} {{Міжземнаморскі Саюз}} {{АІК}} {{Франкафонія}} {{Саюз арабскага Магрыба}} {{Пустыня Сахара}} {{Міжземнаморскі Саюз}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Туніс| ]] [[Катэгорыя:Унітарныя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Паўночная Афрыка]] moy7eaame87t0fic29p0grfb4bc0o6o 0 41118 5141791 1675597 2026-05-15T05:46:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141791 wikitext text/x-wiki '''Тройка НКУС''' — орган пазасудовага вынясення прысудаў, існаваў у [[1937]]—[[1938]] гадах на працягу перыяду [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]], звычайна, на ўзроўні вобласці. Складаўся з главы [[НКУС]], сакратара [[абкам]]а і [[пракурор]]а. [[31 ліпеня]] [[1937]] [[Мікалай Іванавіч Яжоў|Яжоў]] падпісаў ухвалены [[Палітбюро]] загад [[НКУС]] № 0447 «Аб аперацыі па рэпрэсіраванню былых кулакоў, крымінальнікаў і іншых антысавецкіх элементаў», <ref>{{Cite web |url=http://www.memo.ru/history/document/0447.htm |title=Архіўная копія |access-date=22 лістапада 2008 |archive-date=6 жніўня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120806024024/http://www.memo.ru/history/document/0447.htm |url-status=dead }}{{ref-ru}}</ref> у якім вызначалася задача разгрому «антысавецкіх элементаў» і склад «аператыўных троек» па паскораным разглядзе спраў такога роду. У склад тройкі звычайна ўваходзілі: старшыня — мясцовы начальнік НКУС, члены — мясцовыя пракурор і першы сакратар абласнога, краявога або рэспубліканскага камітэта УКП(б). Для кожнага рэгіёна Савецкага Саюза ўсталёўваліся ліміты па «Першай катэгорыі» (растрэл), і па «Другой катэгорыі» (зняволенне ў лагер на тэрмін ад 8 да 10 гадоў). Рашэннем Палітбюро ЦК УКП(б) № П65/116 ад [[17 лістапада]] [[1938]] г. судовыя тройкі, створаныя ў парадку адмысловых загадаў НКУС [[СССР]], а таксама тройкі пры абласных, краявых і рэспубліканскіх Управах РК міліцыі былі ліквідаваныя. Справы перадаваліся на разгляд судоў або [[Адмысловая Нарада пры НКУС СССР|Адмысловай Нарады пры НКУС СССР]]. {{зноскі}} == У Сеціве == * [http://www.memo.ru/history/document/pbnadzor.htm Рашэнне Палітбюро ЦК УКП(б) № П65/116 ад 17 лістапада 1938] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161123112306/http://www.memo.ru/history/document/pbnadzor.htm |date=23 лістапада 2016 }} [[Катэгорыя:НКУС]] [[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР]] kgvn6kmlidxe4wkr2adra0d4bw504cf 0 41749 5141572 5122802 2026-05-14T13:53:24Z ~2026-19932-13 166002 5141572 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Івашчанка}} {{пісьменнік}} '''Анатоль Сяргеевіч Івашчанка''' ({{ВДП}}) — беларускі паэт, празаік і літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (2010). == Біяграфія == Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, аспірантуру пры [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце літаратуры імя Я. Купалы НАН Беларусі]]. У 2010 годзе абараніў дысертацыю «Паэтыка Алеся Разанава: эвалюцыя паэтычных формаў і літаратурны кантэкст». Кандыдат філалагічных навук (2010). Выкладаў беларускую мову ў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце]]. Ад 2003 года працаваў як кіраўнік спраў у [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзе беларускіх пісьменнікаў]], таксама ў рэдакцыі часопіса «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]». Аўтар ідэі і куратар гістарычнага комікса паводле Уладзіміра Караткевіча «Пра Кастуся» (малюнкі Уладзіміра Дрындрожыка, выдавецтва «Лімарыус», 2013 год). Творы Анатоля Івашчанкі перакладалі на англійскую, балгарскую, грузінскую, літоўскую, нямецкую, польскую, рускую, французскую і іншыя мовы. == Бібліяграфія == * «Вершnick». — Мінск: Беллітфонд, 2006. (Першая кніга ў серыі «Бібліятэчка часопісу „Дзеяслоў“») * «Паэтыка Алеся Разанава: між медытацыяй і рацыяй». — Мінск: БНТУ, 2008 * Зборнік вершаў «Хай так». Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў, серыя «Кнігарня пісьменніка», выпуск 43, «Галіяфы». (2013) * «Анаталогія»: апавяданні, запісы, эсэ. — Мінск : Кнігазбор, 2015 * «Непрамо(ў)ленае» : адабраныя вершы. — Лондан : Skaryna Press, 2024. — 99 с. == Прызнанне == * фіналіст [[Конкурс маладога літаратара|конкурсу маладога літаратара]] Беларускага ПЭН-цэнтра імя Наталлі Арсенневай (2003) * «[[Залатая літара]]» за радок «Я — слуп, прыбіты да ганебнага чалавека» ([[2005]]) * конкурс «[[Экслібрыс (прэмія)|Экслібрыс]]» у галіне нон-фікшн (2014) * літаратурная прэмія «[[Дэбют (літаратурная прэмія)|Дэбют]]» імя Максіма Багдановіча (2015) == Спасылкі == * [https://bellit.info/persons/i/ivashchanka-anatol.html Івашчанка Анатоль] на bellit.info * [https://lit-bel.org/news/ma-klivasts-guchnaya-tsishynya-u-drezdene-prakhodzits-vystava-z-udzelam-belaruskikh-paeta/ “Маўклівасць. Гучная цішыня”: у Дрэздэне праходзіць выстава з удзелам беларускіх паэтаў.] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Івашчанка Анатоль Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] fdqzg2a56d7n8ga5ecjn6ka4nrzmsqj 0 42513 5141793 5139690 2026-05-15T05:48:50Z Zaprudskis 167848 дробная праўка 5141793 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чарноцкі}} {{навуковец}} '''Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі''', сапр. '''Адам Чарноцкі''' ([[24.12]], па іншых крыніцах 7(15).4.[[1784]], маёнтак каля [[Гайна (аграгарадок)|в. Гайна]] [[Менскі павет|Менскага пав.]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяв.]], цяпер [[Лагойскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобл.]] — 17(29).11.[[1825]], [[Пятроўскае (Калінінскі раён)|с. Пятроўскае]] [[Цвярская губерня|Цвярской губ.]], цяпер [[Цвярская вобласць|Цвярская вобл.]]) — славяназнавец, адзін з пачынальнікаў беларускай, польскай, рускай і ўкраінскай археалогіі, старажытнай гісторыі, фалькларыстыкі, этнаграфіі і дыялекталогіі. == Біяграфія == У 1801 годзе скончыў [[Слуцкае павятовае вучылішча]]. У 1801—1804 годзе праходзіў юрыдычную практыку ў [[Навагрудак|Навагрудку]]. Працаваў у [[Мінск]]у хатнім настаўнікам, прыватным адвакатам. У Мінскім архіве пазнаёміўся з выданнямі [[Статут ВКЛ|Статута ВКЛ]], старажытнымі граматамі і актамі на старабеларускай, лацінскай і польскай мовах. У 1805 здаў экзамен па юрыспрудэнцыі і атрымаў патэнт на права кіравання маёмасцю, у 1807—1809 працаваў каморнікам і аканомам маёнтка графа [[Ю. Несялоўскі|Ю. Несялоўскага]], у бібліятэцы якога, пазней (у 1814—1818) у бібліятэках [[Адам Казімір Чартарыйскі|А. Чартарыйскага]] ў Пулавах (Польшча) і [[Крамянецкі ліцэй|Крамянецкага ліцэя]] пазнаёміўся з навуковымі выданнямі Варшавы, Вільні, Пецярбурга. Асаблівы ўплыў на фарміраванне навуковых і грамадскіх поглядаў З. Даленгі-Хадакоўскага зрабілі працы польскага вучонага [[Тадэвуш Чацкі|Т. Чацкага]], французскіх асветнікаў [[Вальтэр]]а, [[Ж.-Ж. Русо]], [[Поль Анры Гольбах|П. Гольбаха]]. [[File:Адкрыты ліст, выдадзены З. Даленгу-Хадакоўскаму.png|thumb|Адкрыты ліст на правядзенне палявых даследаванняў, выдадзены З. Даленгу-Хадакоўскаму 14 (26) снежня 1818 года]] Арыштаваны царскімі ўладамі 24.3.1809 за выказаную ў прыватным лісце прыхільнасць да антыпрыгонніцкіх ідэй [[Напалеон]]а. Пасля 7 месяцаў зняволення ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]] быў пазбаўлены шляхецтва і накіраваны салдатам у [[Омск]]. У 1811 у [[Бабруйск]]у імітаваў утапленне; уцёк у [[Варшава|Варшаву]], уступіў у [[Армія Напалеона|французскую армію]]. Менавіта пасля паражэння французаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]] супраць Расіі мусіў хавацца і ўзяў псеўданім Даленга-Хадакоўскі. У 1813—1818 падарожнічаў па Беларусі, Польшчы, Украіне; працаваў у архівах і бібліятэках; даследаваў гарадзішчы; запісваў фальклор, дыялектную лексіку, абрады. 14.12.1818 упершыню ў Беларусі і Літве атрымаў ад [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] адкрыты ліст (дазвол) на права раскопак. У 1818 выдаў сваю галоўную працу «Пра славяншчыну да хрысціянства», якая прынесла яму шырокую вядомасць. У 1819 стаў членам-карэспандэнтам [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага Таварыства сяброў навук]], членам Пецярбургскага Вольнага таварыства аматараў расійскай славеснасці; у 1820 — Маскоўскага Таварыства гісторыі і старажытнасцяў расійскіх. Адным з першых абгрунтаваў ідэю славянскай агульнасці ў дагістарычны час. У 1820—1821, атрымаўшы дапамогу [[Міністэрства народнай асветы Расіі]], арганізаваў даследчыя паездкі па поўначы Расіі. Апошнія гады жыцця правёў у Цвярской губерні, дзе ўладкаваўся аканомам маёнтка. == Даследчыцкая дзейнасць == З. Даленга-Хадакоўскі шмат падарожнічаў, збіраў прадметы матэрыяльнай культуры, запісваў фальклор, мясцовыя гаворкі. Першы сярод славянскіх вучоных звярнуўся да духоўнай культуры простага народа як крыніцы гісторыі. Упершыню ў славяназнаўчай навуцы перанёс сістэму даследаванняў з помнікаў пісьменнасці на зямлю і яе помнікі. На гарадзішчах, якія раскопваў у [[Полацк]]у, [[Віцебск]]у, [[Тураў|Тураве]], Бабруйскім павеце, каля Брэста, Гомеля, Магілёва, у в. Старое Сяло Віцебскага павета бачыў помнікі высокаарганізаванага духоўнага жыцця славян, імкнуўся па іх вызначыць мяжу рассялення старажытных славян. Згодна з распрацаванай ім тэорыяй гарадзішчаў усе старажытныя землі славяншчыны падзяляліся на ўчасткі плошчай каля 1 кв. мілі, у цэнтры якіх было [[гарадзішча]], а навакольныя паселішчы мелі аднакарэнныя назвы. На гарадзішчах, што размяшчаліся высока над ракой або возерам і былі абнесены валам, выконваліся рэлігійныя дзействы (ахвярапрынашэнні, урачыстасці, гульні) пад кіраўніцтвам жраца або князя. З. Даленга-Хадакоўскі адзначыў адносную роўнасць членаў абшчыны, размеркаванне рэлігійных і ваенных функцый племянных правадыроў. Падабенства назваў славянскіх паселішчаў таксама, на яго думку, сведчыць аб спрадвечным адзінстве славян. Гарадзішчы даследчык лічыў выключна славянскай з’явай і на падставе сваёй тэорыі і этнамоўных даных спрабаваў устанавіць межы старажытнага рассялення славян і лакалізацыю іх асобных плямён ад Урала і Камы да Эльбы і ад Адрыятыкі да Паўночнай Дзвіны. Адзін з першых абгрунтаваў ідэю славянскай агульнасці ў дагістарычны час. Яго мэтай было імкненне раскрыць этнагенез славян і напісаць гісторыю агульнаславянскага перыяду, выкарыстаўшы для гэтага археалагічныя, тапанімічныя, этнаграфічныя і фальклорныя даныя. Склаў карту старажытнага рассялення славян, узняў пытанне аб прарадзіме славян і іх сувязях з балцкімі народамі. Крытыкуючы ў «Даследаваннях адносна рускай гісторыі» (1819) некаторыя палажэнні «Гісторыі дзяржавы Расійскай» [[М. Карамзін]]а, удакладніў межы рассялення [[крывічы|крывічоў]] (ад [[Пскоў|Пскова]] і [[Смаленск]]а да [[Гродна]] і [[Нёман]]а), а таксама палачан, літоўцаў, аспрэчваў нарманскую тэорыю паходжання рускай дзяржавы, не дапускаў неабгрунтаванай мадыфікацыі мінулага, некрытычнага выкарыстання прац замежных аўтараў. Адзначыў у працах Карамзіна больш за 20 памылковых сцвярджэнняў і фактаў, звязаных з гісторыяй Беларусі (межы паміж беларускімі, літоўскімі і рускімі пасяленнямі, тэрыторыя рассялення ўсходнеславянскіх плямён у ІХ ст., месца знаходжання [[Няміга (рака)|Нямігі]], дзе адбылася бітва, апісаная ў [[Слова пра паход Ігаравы|«Слове пра паход Ігаравы»]], і інш.). Вельмі карысным лічыў [[тапаніміка|тапанімічны]] і гідранімічны матэрыял, у якім захаваўся ўвесь слоўнік першапачатковых карэнных выразаў. У артыкуле «Даследаванне адносна рускай гісторыі» паведаміў, што «паміж Вільняй, Гародняй і Мінскам ёсць спрадвеку руская мова. Літоўскія князі не выкаранялі яе, бо ўжывалі самі пры двары, у дагаворах і статутах». У іншым месцы гэтай працы, пішучы пра сулічаў, заўважыў, што, з аднаго боку, уздоўж ракі Сула, амаль да ракі Сан і Карпацкіх гор, і, з другога боку, у Чарнігаве, а таксама на поўначы і ўсходзе ад Чарнігава гавораць на розных дыялектах: у першым выпадку на паўднёвым рускім, а ў другім – на беларускім.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=21}}</ref> Вывучаў старажытныя шляхі зносін на Беларусі: [[Кіеў|Кіева]] з [[Полацк]]ам па [[Дняпро|Дняпры]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]], [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]], [[Ушча (рака)|Ушчы]], [[Вілія|Віліі]], па р. [[Нарач (рака)|Нарач]] і воз. [[Нарач (возера)|Нарач]] праз сістэму іншых азёр у [[Дзісна (рака)|Дзісну]] і [[Заходняя Дзвіна|Заходнюю Дзвіну]], [[Заслаўе|Заслаўя]] з [[Нёман]]ам праз [[Пціч (рака)|Пціч]] і Усу, якім карысталіся германцы, а таксама магчымыя шляхі зносін паміж [[дрыгавічы|дрыгавічамі]], валынянамі і крывічамі па [[Прыпяць|Прыпяці]]. Грунтоўна прааналізаваў «Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» і прадатаваў час яго напісання 1430 годам. У працы «Пра славяншчыну да хрысціянства» (1818) упершыню спрабаваў апісаць старажытнаславянскі побыт, культуру і народную творчасць у дахрысціянскі перыяд, намеціў план комплекснага даследавання славянскіх і кантактных з ім народаў. У «Праекце вучонага падарожжа па Расіі для вытлумачэння старажытнай славянскай гісторыі» (1820) і «Гістарычнай сістэмы Хадакоўскага» (апубл. 1838) абгрунтаваў прынцып збору фальклору і дыялектнай лексікі, упершыню ў славістыцы паказаў ролю тапанімікі для гістарычных даследаванняў, склаў рэестр агульнаславянскіх тапонімаў, у т.л. беларускіх, вызначыў тэрыторыю пашырэння беларускай мовы. У «Праекце навуковага падарожжа па Расіі» З. Даленга-Хадакоўскі прывёў шэраг беларускіх тапонімаў, спаслаўся на ўжывальнае «на Белай Русі і пад Мінскам» слова "ветах". У артыкуле 1822 г. «Паведамленне аб першых поспехах падарожжа ў Расіі» разважаў пра агульнасць мовы Наўгародчыны з мовай жыхароў Ізборска, Полацка, Вільні, Гародні, Мінска, Пінска, Чарнігава, Смаленска. У мове гэтага вялікага рэгіёна (З. Даленга-Хадакоўскі называў яе «мовай крывічоў», у перапісцы таксама «крывіцкай, або беларускай») фіксаваліся дзеканне-цеканне, фрыкатыўны [г], гук [у] замест [в], частае ўжыванне формаў дзеепрыслоўяў на -шы, -ўшы. Выкарыстаны З. Даленгам-Хадакоўскім метад палявых даследаванняў быў новым у тагачасных гуманітарных навуках. Артыкулы З. Даленгі-Хадакоўскага былі добра вядомы ў навуковых колах Расіі і Польшчы, яны абмяркоўваліся ў перапісцы і на пасяджэннях Таварыства аматараў расійскай славеснасці. У 1822 г. пры дапамозе І. Лабойкі ініцыяваў кампанію па зборы матэрыялаў для ўстанаўлення мяжы паміж літоўскай і беларускай мовамі.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=56--57}}</ref> З. Даленгу-Хадакоўскаму належыць першая спроба сістэматычнага ўсвядомленага запісвання з элементамі навуковай пашпартызацыі славянскага фальклору. Яго навуковая і збіральніцкая дзейнасць была ўзорам для еўрапейскіх даследчыкаў [[П. Шафарык]]а, [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І. Сразнеўскага]], [[Пётр Васілевіч Кірэеўскі|П. Кірэеўскага]], [[К. Тышкевіч]]а, [[Я. Тышкевіч]]а, [[К. Вуйціцкі|К. Вуйціцкага]], [[Ю. Крашэўскі|Ю. Крашэўскага]], [[І. Ракавецкі|І. Ракавецкага]], [[Л. Галамбёўскі|Л. Галамбёўскага]] і праграмай для навукова-літаратурных аб’яднанняў Беларусі, Польшчы, Расіі, Украіны. Большасць яго прац не апублікавана («Гістарычна-геаграфічны слоўнік», «Батанічна-заалагічна-астранамічны слоўнік», «Слоўнік старажытных слоў і выразаў», зборнік беларускіх песень, сшытак славянскай міфалогіі, шматлікія апісанні абрадаў, звычаяў, замоў, запісы прыказак, прымавак, загадак, усходнеславянскіх і польскіх, нататкі па археалогіі, тапаніміцы, дыялекталогіі). Частка прац загінула. == Бібліяграфія == * Отрывок из путешествия по России // ЖМНП.1838. № 12. с. 479—527; * Українські народні пісні в записах Зоріана Доленги-Ходаковського. — Київ, 1974. * O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem (1818); O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem oraz inne pisma i listy / opracował i wstępem opatrzył J. Maślanka. — Warszawa, 1967. Запісы беларускага фальклору (да 500 песень) знаходзяцца ў архівах, у тым ліку ў [[Санкт-Пецярбург]]у. {{зноскі}} == Літаратура == * Аксамітаў А. Ля вытокаў беларускага мовазнаўства: Са спадчыны Зарыяна Даленгі-Хадакоўскага // Роднае слова. 1992. № 5. * Аксамітаў А. С., Малаш Л. А. 3 душой славяніна: Жыццё і дзейнасць З. Я. Даленгі-Хадакоўскага. Мн., 1991. * Каханоўскі Г. А. Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI—XIX стст. Мн., 1984. * Малаш Л. Даленга-Хадакоўскі // ЭГБ у 6 т. Т. 3. Мн., 1996. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Даленга-Хадакоўскі Зарыян Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім павеце]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Цвярской вобласці]] gcdpzznnj8fixb4035ydvzgzgfglj0w 5141795 5141793 2026-05-15T06:12:33Z Zaprudskis 167848 дададзена інфармацыя пра публікацыю Лабойкам у віленскім друку просьбаў Даленгі-Хадакоўскага дапамагчы яму 5141795 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чарноцкі}} {{навуковец}} '''Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі''', сапр. '''Адам Чарноцкі''' ([[24.12]], па іншых крыніцах 7(15).4.[[1784]], маёнтак каля [[Гайна (аграгарадок)|в. Гайна]] [[Менскі павет|Менскага пав.]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяв.]], цяпер [[Лагойскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобл.]] — 17(29).11.[[1825]], [[Пятроўскае (Калінінскі раён)|с. Пятроўскае]] [[Цвярская губерня|Цвярской губ.]], цяпер [[Цвярская вобласць|Цвярская вобл.]]) — славяназнавец, адзін з пачынальнікаў беларускай, польскай, рускай і ўкраінскай археалогіі, старажытнай гісторыі, фалькларыстыкі, этнаграфіі і дыялекталогіі. == Біяграфія == У 1801 годзе скончыў [[Слуцкае павятовае вучылішча]]. У 1801—1804 годзе праходзіў юрыдычную практыку ў [[Навагрудак|Навагрудку]]. Працаваў у [[Мінск]]у хатнім настаўнікам, прыватным адвакатам. У Мінскім архіве пазнаёміўся з выданнямі [[Статут ВКЛ|Статута ВКЛ]], старажытнымі граматамі і актамі на старабеларускай, лацінскай і польскай мовах. У 1805 здаў экзамен па юрыспрудэнцыі і атрымаў патэнт на права кіравання маёмасцю, у 1807—1809 працаваў каморнікам і аканомам маёнтка графа [[Ю. Несялоўскі|Ю. Несялоўскага]], у бібліятэцы якога, пазней (у 1814—1818) у бібліятэках [[Адам Казімір Чартарыйскі|А. Чартарыйскага]] ў Пулавах (Польшча) і [[Крамянецкі ліцэй|Крамянецкага ліцэя]] пазнаёміўся з навуковымі выданнямі Варшавы, Вільні, Пецярбурга. Асаблівы ўплыў на фарміраванне навуковых і грамадскіх поглядаў З. Даленгі-Хадакоўскага зрабілі працы польскага вучонага [[Тадэвуш Чацкі|Т. Чацкага]], французскіх асветнікаў [[Вальтэр]]а, [[Ж.-Ж. Русо]], [[Поль Анры Гольбах|П. Гольбаха]]. [[File:Адкрыты ліст, выдадзены З. Даленгу-Хадакоўскаму.png|thumb|Адкрыты ліст на правядзенне палявых даследаванняў, выдадзены З. Даленгу-Хадакоўскаму 14 (26) снежня 1818 года]] Арыштаваны царскімі ўладамі 24.3.1809 за выказаную ў прыватным лісце прыхільнасць да антыпрыгонніцкіх ідэй [[Напалеон]]а. Пасля 7 месяцаў зняволення ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]] быў пазбаўлены шляхецтва і накіраваны салдатам у [[Омск]]. У 1811 у [[Бабруйск]]у імітаваў утапленне; уцёк у [[Варшава|Варшаву]], уступіў у [[Армія Напалеона|французскую армію]]. Менавіта пасля паражэння французаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]] супраць Расіі мусіў хавацца і ўзяў псеўданім Даленга-Хадакоўскі. У 1813—1818 падарожнічаў па Беларусі, Польшчы, Украіне; працаваў у архівах і бібліятэках; даследаваў гарадзішчы; запісваў фальклор, дыялектную лексіку, абрады. 14.12.1818 упершыню ў Беларусі і Літве атрымаў ад [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] адкрыты ліст (дазвол) на права раскопак. У 1818 выдаў сваю галоўную працу «Пра славяншчыну да хрысціянства», якая прынесла яму шырокую вядомасць. У 1819 стаў членам-карэспандэнтам [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага Таварыства сяброў навук]], членам Пецярбургскага Вольнага таварыства аматараў расійскай славеснасці; у 1820 — Маскоўскага Таварыства гісторыі і старажытнасцяў расійскіх. Адным з першых абгрунтаваў ідэю славянскай агульнасці ў дагістарычны час. У 1820—1821, атрымаўшы дапамогу [[Міністэрства народнай асветы Расіі]], арганізаваў даследчыя паездкі па поўначы Расіі. Апошнія гады жыцця правёў у Цвярской губерні, дзе ўладкаваўся аканомам маёнтка. == Даследчыцкая дзейнасць == З. Даленга-Хадакоўскі шмат падарожнічаў, збіраў прадметы матэрыяльнай культуры, запісваў фальклор, мясцовыя гаворкі. Першы сярод славянскіх вучоных звярнуўся да духоўнай культуры простага народа як крыніцы гісторыі. Упершыню ў славяназнаўчай навуцы перанёс сістэму даследаванняў з помнікаў пісьменнасці на зямлю і яе помнікі. На гарадзішчах, якія раскопваў у [[Полацк]]у, [[Віцебск]]у, [[Тураў|Тураве]], Бабруйскім павеце, каля Брэста, Гомеля, Магілёва, у в. Старое Сяло Віцебскага павета бачыў помнікі высокаарганізаванага духоўнага жыцця славян, імкнуўся па іх вызначыць мяжу рассялення старажытных славян. Згодна з распрацаванай ім тэорыяй гарадзішчаў усе старажытныя землі славяншчыны падзяляліся на ўчасткі плошчай каля 1 кв. мілі, у цэнтры якіх было [[гарадзішча]], а навакольныя паселішчы мелі аднакарэнныя назвы. На гарадзішчах, што размяшчаліся высока над ракой або возерам і былі абнесены валам, выконваліся рэлігійныя дзействы (ахвярапрынашэнні, урачыстасці, гульні) пад кіраўніцтвам жраца або князя. З. Даленга-Хадакоўскі адзначыў адносную роўнасць членаў абшчыны, размеркаванне рэлігійных і ваенных функцый племянных правадыроў. Падабенства назваў славянскіх паселішчаў таксама, на яго думку, сведчыць аб спрадвечным адзінстве славян. Гарадзішчы даследчык лічыў выключна славянскай з’явай і на падставе сваёй тэорыі і этнамоўных даных спрабаваў устанавіць межы старажытнага рассялення славян і лакалізацыю іх асобных плямён ад Урала і Камы да Эльбы і ад Адрыятыкі да Паўночнай Дзвіны. Адзін з першых абгрунтаваў ідэю славянскай агульнасці ў дагістарычны час. Яго мэтай было імкненне раскрыць этнагенез славян і напісаць гісторыю агульнаславянскага перыяду, выкарыстаўшы для гэтага археалагічныя, тапанімічныя, этнаграфічныя і фальклорныя даныя. Склаў карту старажытнага рассялення славян, узняў пытанне аб прарадзіме славян і іх сувязях з балцкімі народамі. Крытыкуючы ў «Даследаваннях адносна рускай гісторыі» (1819) некаторыя палажэнні «Гісторыі дзяржавы Расійскай» [[М. Карамзін]]а, удакладніў межы рассялення [[крывічы|крывічоў]] (ад [[Пскоў|Пскова]] і [[Смаленск]]а да [[Гродна]] і [[Нёман]]а), а таксама палачан, літоўцаў, аспрэчваў нарманскую тэорыю паходжання рускай дзяржавы, не дапускаў неабгрунтаванай мадыфікацыі мінулага, некрытычнага выкарыстання прац замежных аўтараў. Адзначыў у працах Карамзіна больш за 20 памылковых сцвярджэнняў і фактаў, звязаных з гісторыяй Беларусі (межы паміж беларускімі, літоўскімі і рускімі пасяленнямі, тэрыторыя рассялення ўсходнеславянскіх плямён у ІХ ст., месца знаходжання [[Няміга (рака)|Нямігі]], дзе адбылася бітва, апісаная ў [[Слова пра паход Ігаравы|«Слове пра паход Ігаравы»]], і інш.). Вельмі карысным лічыў [[тапаніміка|тапанімічны]] і гідранімічны матэрыял, у якім захаваўся ўвесь слоўнік першапачатковых карэнных выразаў. У артыкуле «Даследаванне адносна рускай гісторыі» паведаміў, што «паміж Вільняй, Гародняй і Мінскам ёсць спрадвеку руская мова. Літоўскія князі не выкаранялі яе, бо ўжывалі самі пры двары, у дагаворах і статутах». У іншым месцы гэтай працы, пішучы пра сулічаў, заўважыў, што, з аднаго боку, уздоўж ракі Сула, амаль да ракі Сан і Карпацкіх гор, і, з другога боку, у Чарнігаве, а таксама на поўначы і ўсходзе ад Чарнігава гавораць на розных дыялектах: у першым выпадку на паўднёвым рускім, а ў другім – на беларускім.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=21}}</ref> Вывучаў старажытныя шляхі зносін на Беларусі: [[Кіеў|Кіева]] з [[Полацк]]ам па [[Дняпро|Дняпры]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]], [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]], [[Ушча (рака)|Ушчы]], [[Вілія|Віліі]], па р. [[Нарач (рака)|Нарач]] і воз. [[Нарач (возера)|Нарач]] праз сістэму іншых азёр у [[Дзісна (рака)|Дзісну]] і [[Заходняя Дзвіна|Заходнюю Дзвіну]], [[Заслаўе|Заслаўя]] з [[Нёман]]ам праз [[Пціч (рака)|Пціч]] і Усу, якім карысталіся германцы, а таксама магчымыя шляхі зносін паміж [[дрыгавічы|дрыгавічамі]], валынянамі і крывічамі па [[Прыпяць|Прыпяці]]. Грунтоўна прааналізаваў «Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» і прадатаваў час яго напісання 1430 годам. У працы «Пра славяншчыну да хрысціянства» (1818) упершыню спрабаваў апісаць старажытнаславянскі побыт, культуру і народную творчасць у дахрысціянскі перыяд, намеціў план комплекснага даследавання славянскіх і кантактных з ім народаў. У «Праекце вучонага падарожжа па Расіі для вытлумачэння старажытнай славянскай гісторыі» (1820) і «Гістарычнай сістэмы Хадакоўскага» (апубл. 1838) абгрунтаваў прынцып збору фальклору і дыялектнай лексікі, упершыню ў славістыцы паказаў ролю тапанімікі для гістарычных даследаванняў, склаў рэестр агульнаславянскіх тапонімаў, у т.л. беларускіх, вызначыў тэрыторыю пашырэння беларускай мовы. У «Праекце навуковага падарожжа па Расіі» З. Даленга-Хадакоўскі прывёў шэраг беларускіх тапонімаў, спаслаўся на ўжывальнае «на Белай Русі і пад Мінскам» слова "ветах". У артыкуле 1822 г. «Паведамленне аб першых поспехах падарожжа ў Расіі» разважаў пра агульнасць мовы Наўгародчыны з мовай жыхароў Ізборска, Полацка, Вільні, Гародні, Мінска, Пінска, Чарнігава, Смаленска. У мове гэтага вялікага рэгіёна (З. Даленга-Хадакоўскі называў яе «мовай крывічоў», у перапісцы таксама «крывіцкай, або беларускай») фіксаваліся дзеканне-цеканне, фрыкатыўны [г], гук [у] замест [в], частае ўжыванне формаў дзеепрыслоўяў на -шы, -ўшы. Выкарыстаны З. Даленгам-Хадакоўскім метад палявых даследаванняў быў новым у тагачасных гуманітарных навуках. Артыкулы З. Даленгі-Хадакоўскага былі добра вядомы ў навуковых колах Расіі і Польшчы, яны абмяркоўваліся ў перапісцы і на пасяджэннях Таварыства аматараў расійскай славеснасці. У 1822 г. пры дапамозе І. Лабойкі ініцыяваў кампанію па зборы матэрыялаў для ўстанаўлення мяжы паміж літоўскай і беларускай мовамі. У часопісе «Віленскі дзённік» І. Лабойка надрукаваў урывак з адрасаванага яму ліста З. Даленгі-Хадакоўскага ад 29 студзеня 1822 г., у якім той пісаў пра сваё запланаванае падарожжа і прасіў указаць межы пашырэння «рускай» мовы ў Літве. 30 чэрвеня 1822 г. у часопісе «Літоўскі кур’ер» быў апублікаваны падрыхтаваны І. Лабойкам у інтарэсах З. Даленгі-Хадакоўскага заклік да духавенства і шляхты, а таксама вучоных з ліку «знатных літоўцаў» даслаць адпаведныя звесткі.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=56--57, 103}}</ref> З. Даленгу-Хадакоўскаму належыць першая спроба сістэматычнага ўсвядомленага запісвання з элементамі навуковай пашпартызацыі славянскага фальклору. Яго навуковая і збіральніцкая дзейнасць была ўзорам для еўрапейскіх даследчыкаў [[П. Шафарык]]а, [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І. Сразнеўскага]], [[Пётр Васілевіч Кірэеўскі|П. Кірэеўскага]], [[К. Тышкевіч]]а, [[Я. Тышкевіч]]а, [[К. Вуйціцкі|К. Вуйціцкага]], [[Ю. Крашэўскі|Ю. Крашэўскага]], [[І. Ракавецкі|І. Ракавецкага]], [[Л. Галамбёўскі|Л. Галамбёўскага]] і праграмай для навукова-літаратурных аб’яднанняў Беларусі, Польшчы, Расіі, Украіны. Большасць яго прац не апублікавана («Гістарычна-геаграфічны слоўнік», «Батанічна-заалагічна-астранамічны слоўнік», «Слоўнік старажытных слоў і выразаў», зборнік беларускіх песень, сшытак славянскай міфалогіі, шматлікія апісанні абрадаў, звычаяў, замоў, запісы прыказак, прымавак, загадак, усходнеславянскіх і польскіх, нататкі па археалогіі, тапаніміцы, дыялекталогіі). Частка прац загінула. == Бібліяграфія == * Отрывок из путешествия по России // ЖМНП.1838. № 12. с. 479—527; * Українські народні пісні в записах Зоріана Доленги-Ходаковського. — Київ, 1974. * O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem (1818); O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem oraz inne pisma i listy / opracował i wstępem opatrzył J. Maślanka. — Warszawa, 1967. Запісы беларускага фальклору (да 500 песень) знаходзяцца ў архівах, у тым ліку ў [[Санкт-Пецярбург]]у. {{зноскі}} == Літаратура == * Аксамітаў А. Ля вытокаў беларускага мовазнаўства: Са спадчыны Зарыяна Даленгі-Хадакоўскага // Роднае слова. 1992. № 5. * Аксамітаў А. С., Малаш Л. А. 3 душой славяніна: Жыццё і дзейнасць З. Я. Даленгі-Хадакоўскага. Мн., 1991. * Каханоўскі Г. А. Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI—XIX стст. Мн., 1984. * Малаш Л. Даленга-Хадакоўскі // ЭГБ у 6 т. Т. 3. Мн., 1996. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Даленга-Хадакоўскі Зарыян Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім павеце]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Цвярской вобласці]] cxmvoe10ycjva16hn8jdge0ny30qcic 5141796 5141795 2026-05-15T06:18:37Z Zaprudskis 167848 выдзелены асобны абзац 5141796 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чарноцкі}} {{навуковец}} '''Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі''', сапр. '''Адам Чарноцкі''' ([[24.12]], па іншых крыніцах 7(15).4.[[1784]], маёнтак каля [[Гайна (аграгарадок)|в. Гайна]] [[Менскі павет|Менскага пав.]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяв.]], цяпер [[Лагойскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобл.]] — 17(29).11.[[1825]], [[Пятроўскае (Калінінскі раён)|с. Пятроўскае]] [[Цвярская губерня|Цвярской губ.]], цяпер [[Цвярская вобласць|Цвярская вобл.]]) — славяназнавец, адзін з пачынальнікаў беларускай, польскай, рускай і ўкраінскай археалогіі, старажытнай гісторыі, фалькларыстыкі, этнаграфіі і дыялекталогіі. == Біяграфія == У 1801 годзе скончыў [[Слуцкае павятовае вучылішча]]. У 1801—1804 годзе праходзіў юрыдычную практыку ў [[Навагрудак|Навагрудку]]. Працаваў у [[Мінск]]у хатнім настаўнікам, прыватным адвакатам. У Мінскім архіве пазнаёміўся з выданнямі [[Статут ВКЛ|Статута ВКЛ]], старажытнымі граматамі і актамі на старабеларускай, лацінскай і польскай мовах. У 1805 здаў экзамен па юрыспрудэнцыі і атрымаў патэнт на права кіравання маёмасцю, у 1807—1809 працаваў каморнікам і аканомам маёнтка графа [[Ю. Несялоўскі|Ю. Несялоўскага]], у бібліятэцы якога, пазней (у 1814—1818) у бібліятэках [[Адам Казімір Чартарыйскі|А. Чартарыйскага]] ў Пулавах (Польшча) і [[Крамянецкі ліцэй|Крамянецкага ліцэя]] пазнаёміўся з навуковымі выданнямі Варшавы, Вільні, Пецярбурга. Асаблівы ўплыў на фарміраванне навуковых і грамадскіх поглядаў З. Даленгі-Хадакоўскага зрабілі працы польскага вучонага [[Тадэвуш Чацкі|Т. Чацкага]], французскіх асветнікаў [[Вальтэр]]а, [[Ж.-Ж. Русо]], [[Поль Анры Гольбах|П. Гольбаха]]. [[File:Адкрыты ліст, выдадзены З. Даленгу-Хадакоўскаму.png|thumb|Адкрыты ліст на правядзенне палявых даследаванняў, выдадзены З. Даленгу-Хадакоўскаму 14 (26) снежня 1818 года]] Арыштаваны царскімі ўладамі 24.3.1809 за выказаную ў прыватным лісце прыхільнасць да антыпрыгонніцкіх ідэй [[Напалеон]]а. Пасля 7 месяцаў зняволення ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]] быў пазбаўлены шляхецтва і накіраваны салдатам у [[Омск]]. У 1811 у [[Бабруйск]]у імітаваў утапленне; уцёк у [[Варшава|Варшаву]], уступіў у [[Армія Напалеона|французскую армію]]. Менавіта пасля паражэння французаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]] супраць Расіі мусіў хавацца і ўзяў псеўданім Даленга-Хадакоўскі. У 1813—1818 падарожнічаў па Беларусі, Польшчы, Украіне; працаваў у архівах і бібліятэках; даследаваў гарадзішчы; запісваў фальклор, дыялектную лексіку, абрады. 14.12.1818 упершыню ў Беларусі і Літве атрымаў ад [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] адкрыты ліст (дазвол) на права раскопак. У 1818 выдаў сваю галоўную працу «Пра славяншчыну да хрысціянства», якая прынесла яму шырокую вядомасць. У 1819 стаў членам-карэспандэнтам [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага Таварыства сяброў навук]], членам Пецярбургскага Вольнага таварыства аматараў расійскай славеснасці; у 1820 — Маскоўскага Таварыства гісторыі і старажытнасцяў расійскіх. Адным з першых абгрунтаваў ідэю славянскай агульнасці ў дагістарычны час. У 1820—1821, атрымаўшы дапамогу [[Міністэрства народнай асветы Расіі]], арганізаваў даследчыя паездкі па поўначы Расіі. Апошнія гады жыцця правёў у Цвярской губерні, дзе ўладкаваўся аканомам маёнтка. == Даследчыцкая дзейнасць == З. Даленга-Хадакоўскі шмат падарожнічаў, збіраў прадметы матэрыяльнай культуры, запісваў фальклор, мясцовыя гаворкі. Першы сярод славянскіх вучоных звярнуўся да духоўнай культуры простага народа як крыніцы гісторыі. Упершыню ў славяназнаўчай навуцы перанёс сістэму даследаванняў з помнікаў пісьменнасці на зямлю і яе помнікі. На гарадзішчах, якія раскопваў у [[Полацк]]у, [[Віцебск]]у, [[Тураў|Тураве]], Бабруйскім павеце, каля Брэста, Гомеля, Магілёва, у в. Старое Сяло Віцебскага павета бачыў помнікі высокаарганізаванага духоўнага жыцця славян, імкнуўся па іх вызначыць мяжу рассялення старажытных славян. Згодна з распрацаванай ім тэорыяй гарадзішчаў усе старажытныя землі славяншчыны падзяляліся на ўчасткі плошчай каля 1 кв. мілі, у цэнтры якіх было [[гарадзішча]], а навакольныя паселішчы мелі аднакарэнныя назвы. На гарадзішчах, што размяшчаліся высока над ракой або возерам і былі абнесены валам, выконваліся рэлігійныя дзействы (ахвярапрынашэнні, урачыстасці, гульні) пад кіраўніцтвам жраца або князя. З. Даленга-Хадакоўскі адзначыў адносную роўнасць членаў абшчыны, размеркаванне рэлігійных і ваенных функцый племянных правадыроў. Падабенства назваў славянскіх паселішчаў таксама, на яго думку, сведчыць аб спрадвечным адзінстве славян. Гарадзішчы даследчык лічыў выключна славянскай з’явай і на падставе сваёй тэорыі і этнамоўных даных спрабаваў устанавіць межы старажытнага рассялення славян і лакалізацыю іх асобных плямён ад Урала і Камы да Эльбы і ад Адрыятыкі да Паўночнай Дзвіны. Адзін з першых абгрунтаваў ідэю славянскай агульнасці ў дагістарычны час. Яго мэтай было імкненне раскрыць этнагенез славян і напісаць гісторыю агульнаславянскага перыяду, выкарыстаўшы для гэтага археалагічныя, тапанімічныя, этнаграфічныя і фальклорныя даныя. Склаў карту старажытнага рассялення славян, узняў пытанне аб прарадзіме славян і іх сувязях з балцкімі народамі. Крытыкуючы ў «Даследаваннях адносна рускай гісторыі» (1819) некаторыя палажэнні «Гісторыі дзяржавы Расійскай» [[М. Карамзін]]а, удакладніў межы рассялення [[крывічы|крывічоў]] (ад [[Пскоў|Пскова]] і [[Смаленск]]а да [[Гродна]] і [[Нёман]]а), а таксама палачан, літоўцаў, аспрэчваў нарманскую тэорыю паходжання рускай дзяржавы, не дапускаў неабгрунтаванай мадыфікацыі мінулага, некрытычнага выкарыстання прац замежных аўтараў. Адзначыў у працах Карамзіна больш за 20 памылковых сцвярджэнняў і фактаў, звязаных з гісторыяй Беларусі (межы паміж беларускімі, літоўскімі і рускімі пасяленнямі, тэрыторыя рассялення ўсходнеславянскіх плямён у ІХ ст., месца знаходжання [[Няміга (рака)|Нямігі]], дзе адбылася бітва, апісаная ў [[Слова пра паход Ігаравы|«Слове пра паход Ігаравы»]], і інш.). Вельмі карысным лічыў [[тапаніміка|тапанімічны]] і гідранімічны матэрыял, у якім захаваўся ўвесь слоўнік першапачатковых карэнных выразаў. У артыкуле «Даследаванне адносна рускай гісторыі» паведаміў, што «паміж Вільняй, Гародняй і Мінскам ёсць спрадвеку руская мова. Літоўскія князі не выкаранялі яе, бо ўжывалі самі пры двары, у дагаворах і статутах». У іншым месцы гэтай працы, пішучы пра сулічаў, заўважыў, што, з аднаго боку, уздоўж ракі Сула, амаль да ракі Сан і Карпацкіх гор, і, з другога боку, у Чарнігаве, а таксама на поўначы і ўсходзе ад Чарнігава гавораць на розных дыялектах: у першым выпадку на паўднёвым рускім, а ў другім – на беларускім.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=21}}</ref> Вывучаў старажытныя шляхі зносін на Беларусі: [[Кіеў|Кіева]] з [[Полацк]]ам па [[Дняпро|Дняпры]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]], [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]], [[Ушча (рака)|Ушчы]], [[Вілія|Віліі]], па р. [[Нарач (рака)|Нарач]] і воз. [[Нарач (возера)|Нарач]] праз сістэму іншых азёр у [[Дзісна (рака)|Дзісну]] і [[Заходняя Дзвіна|Заходнюю Дзвіну]], [[Заслаўе|Заслаўя]] з [[Нёман]]ам праз [[Пціч (рака)|Пціч]] і Усу, якім карысталіся германцы, а таксама магчымыя шляхі зносін паміж [[дрыгавічы|дрыгавічамі]], валынянамі і крывічамі па [[Прыпяць|Прыпяці]]. Грунтоўна прааналізаваў «Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» і прадатаваў час яго напісання 1430 годам. У працы «Пра славяншчыну да хрысціянства» (1818) упершыню спрабаваў апісаць старажытнаславянскі побыт, культуру і народную творчасць у дахрысціянскі перыяд, намеціў план комплекснага даследавання славянскіх і кантактных з ім народаў. У «Праекце вучонага падарожжа па Расіі для вытлумачэння старажытнай славянскай гісторыі» (1820) і «Гістарычнай сістэмы Хадакоўскага» (апубл. 1838) абгрунтаваў прынцып збору фальклору і дыялектнай лексікі, упершыню ў славістыцы паказаў ролю тапанімікі для гістарычных даследаванняў, склаў рэестр агульнаславянскіх тапонімаў, у т.л. беларускіх, вызначыў тэрыторыю пашырэння беларускай мовы. У «Праекце навуковага падарожжа па Расіі» З. Даленга-Хадакоўскі прывёў шэраг беларускіх тапонімаў, спаслаўся на ўжывальнае «на Белай Русі і пад Мінскам» слова "ветах". У артыкуле 1822 г. «Паведамленне аб першых поспехах падарожжа ў Расіі» разважаў пра агульнасць мовы Наўгародчыны з мовай жыхароў Ізборска, Полацка, Вільні, Гародні, Мінска, Пінска, Чарнігава, Смаленска. У мове гэтага вялікага рэгіёна (З. Даленга-Хадакоўскі называў яе «мовай крывічоў», у перапісцы таксама «крывіцкай, або беларускай») фіксаваліся дзеканне-цеканне, фрыкатыўны [г], гук [у] замест [в], частае ўжыванне формаў дзеепрыслоўяў на -шы, -ўшы. Выкарыстаны З. Даленгам-Хадакоўскім метад палявых даследаванняў быў новым у тагачасных гуманітарных навуках. Артыкулы З. Даленгі-Хадакоўскага былі добра вядомы ў навуковых колах Расіі і Польшчы, яны абмяркоўваліся ў перапісцы і на пасяджэннях Таварыства аматараў расійскай славеснасці. У 1822 г. пры дапамозе І. Лабойкі ініцыяваў кампанію па зборы матэрыялаў для ўстанаўлення мяжы паміж літоўскай і беларускай мовамі. У часопісе «Віленскі дзённік» І. Лабойка надрукаваў урывак з адрасаванага яму ліста З. Даленгі-Хадакоўскага ад 29 студзеня 1822 г., у якім той пісаў пра сваё запланаванае падарожжа і прасіў указаць межы пашырэння «рускай» мовы ў Літве. 30 чэрвеня 1822 г. у часопісе «Літоўскі кур’ер» быў апублікаваны падрыхтаваны І. Лабойкам у інтарэсах З. Даленгі-Хадакоўскага заклік да духавенства і шляхты, а таксама вучоных з ліку «знатных літоўцаў» даслаць адпаведныя звесткі.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=56--57, 103}}</ref> З. Даленгу-Хадакоўскаму належыць першая спроба сістэматычнага ўсвядомленага запісвання з элементамі навуковай пашпартызацыі славянскага фальклору. Яго навуковая і збіральніцкая дзейнасць была ўзорам для еўрапейскіх даследчыкаў [[П. Шафарык]]а, [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І. Сразнеўскага]], [[Пётр Васілевіч Кірэеўскі|П. Кірэеўскага]], [[К. Тышкевіч]]а, [[Я. Тышкевіч]]а, [[К. Вуйціцкі|К. Вуйціцкага]], [[Ю. Крашэўскі|Ю. Крашэўскага]], [[І. Ракавецкі|І. Ракавецкага]], [[Л. Галамбёўскі|Л. Галамбёўскага]] і праграмай для навукова-літаратурных аб’яднанняў Беларусі, Польшчы, Расіі, Украіны. Большасць яго прац не апублікавана («Гістарычна-геаграфічны слоўнік», «Батанічна-заалагічна-астранамічны слоўнік», «Слоўнік старажытных слоў і выразаў», зборнік беларускіх песень, сшытак славянскай міфалогіі, шматлікія апісанні абрадаў, звычаяў, замоў, запісы прыказак, прымавак, загадак, усходнеславянскіх і польскіх, нататкі па археалогіі, тапаніміцы, дыялекталогіі). Частка прац загінула. == Бібліяграфія == * Отрывок из путешествия по России // ЖМНП.1838. № 12. с. 479—527; * Українські народні пісні в записах Зоріана Доленги-Ходаковського. — Київ, 1974. * O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem (1818); O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem oraz inne pisma i listy / opracował i wstępem opatrzył J. Maślanka. — Warszawa, 1967. Запісы беларускага фальклору (да 500 песень) знаходзяцца ў архівах, у тым ліку ў [[Санкт-Пецярбург]]у. {{зноскі}} == Літаратура == * Аксамітаў А. Ля вытокаў беларускага мовазнаўства: Са спадчыны Зарыяна Даленгі-Хадакоўскага // Роднае слова. 1992. № 5. * Аксамітаў А. С., Малаш Л. А. 3 душой славяніна: Жыццё і дзейнасць З. Я. Даленгі-Хадакоўскага. Мн., 1991. * Каханоўскі Г. А. Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI—XIX стст. Мн., 1984. * Малаш Л. Даленга-Хадакоўскі // ЭГБ у 6 т. Т. 3. Мн., 1996. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Даленга-Хадакоўскі Зарыян Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім павеце]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Цвярской вобласці]] j06y5rybpszd80npxo29xc8ui5n7vqj 5141828 5141796 2026-05-15T07:54:05Z Zaprudskis 167848 удакладнена інфармацыя пра адозву канца чэрвеня 1822 г. 5141828 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чарноцкі}} {{навуковец}} '''Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі''', сапр. '''Адам Чарноцкі''' ([[24.12]], па іншых крыніцах 7(15).4.[[1784]], маёнтак каля [[Гайна (аграгарадок)|в. Гайна]] [[Менскі павет|Менскага пав.]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяв.]], цяпер [[Лагойскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобл.]] — 17(29).11.[[1825]], [[Пятроўскае (Калінінскі раён)|с. Пятроўскае]] [[Цвярская губерня|Цвярской губ.]], цяпер [[Цвярская вобласць|Цвярская вобл.]]) — славяназнавец, адзін з пачынальнікаў беларускай, польскай, рускай і ўкраінскай археалогіі, старажытнай гісторыі, фалькларыстыкі, этнаграфіі і дыялекталогіі. == Біяграфія == У 1801 годзе скончыў [[Слуцкае павятовае вучылішча]]. У 1801—1804 годзе праходзіў юрыдычную практыку ў [[Навагрудак|Навагрудку]]. Працаваў у [[Мінск]]у хатнім настаўнікам, прыватным адвакатам. У Мінскім архіве пазнаёміўся з выданнямі [[Статут ВКЛ|Статута ВКЛ]], старажытнымі граматамі і актамі на старабеларускай, лацінскай і польскай мовах. У 1805 здаў экзамен па юрыспрудэнцыі і атрымаў патэнт на права кіравання маёмасцю, у 1807—1809 працаваў каморнікам і аканомам маёнтка графа [[Ю. Несялоўскі|Ю. Несялоўскага]], у бібліятэцы якога, пазней (у 1814—1818) у бібліятэках [[Адам Казімір Чартарыйскі|А. Чартарыйскага]] ў Пулавах (Польшча) і [[Крамянецкі ліцэй|Крамянецкага ліцэя]] пазнаёміўся з навуковымі выданнямі Варшавы, Вільні, Пецярбурга. Асаблівы ўплыў на фарміраванне навуковых і грамадскіх поглядаў З. Даленгі-Хадакоўскага зрабілі працы польскага вучонага [[Тадэвуш Чацкі|Т. Чацкага]], французскіх асветнікаў [[Вальтэр]]а, [[Ж.-Ж. Русо]], [[Поль Анры Гольбах|П. Гольбаха]]. [[File:Адкрыты ліст, выдадзены З. Даленгу-Хадакоўскаму.png|thumb|Адкрыты ліст на правядзенне палявых даследаванняў, выдадзены З. Даленгу-Хадакоўскаму 14 (26) снежня 1818 года]] Арыштаваны царскімі ўладамі 24.3.1809 за выказаную ў прыватным лісце прыхільнасць да антыпрыгонніцкіх ідэй [[Напалеон]]а. Пасля 7 месяцаў зняволення ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]] быў пазбаўлены шляхецтва і накіраваны салдатам у [[Омск]]. У 1811 у [[Бабруйск]]у імітаваў утапленне; уцёк у [[Варшава|Варшаву]], уступіў у [[Армія Напалеона|французскую армію]]. Менавіта пасля паражэння французаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]] супраць Расіі мусіў хавацца і ўзяў псеўданім Даленга-Хадакоўскі. У 1813—1818 падарожнічаў па Беларусі, Польшчы, Украіне; працаваў у архівах і бібліятэках; даследаваў гарадзішчы; запісваў фальклор, дыялектную лексіку, абрады. 14.12.1818 упершыню ў Беларусі і Літве атрымаў ад [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] адкрыты ліст (дазвол) на права раскопак. У 1818 выдаў сваю галоўную працу «Пра славяншчыну да хрысціянства», якая прынесла яму шырокую вядомасць. У 1819 стаў членам-карэспандэнтам [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага Таварыства сяброў навук]], членам Пецярбургскага Вольнага таварыства аматараў расійскай славеснасці; у 1820 — Маскоўскага Таварыства гісторыі і старажытнасцяў расійскіх. Адным з першых абгрунтаваў ідэю славянскай агульнасці ў дагістарычны час. У 1820—1821, атрымаўшы дапамогу [[Міністэрства народнай асветы Расіі]], арганізаваў даследчыя паездкі па поўначы Расіі. Апошнія гады жыцця правёў у Цвярской губерні, дзе ўладкаваўся аканомам маёнтка. == Даследчыцкая дзейнасць == З. Даленга-Хадакоўскі шмат падарожнічаў, збіраў прадметы матэрыяльнай культуры, запісваў фальклор, мясцовыя гаворкі. Першы сярод славянскіх вучоных звярнуўся да духоўнай культуры простага народа як крыніцы гісторыі. Упершыню ў славяназнаўчай навуцы перанёс сістэму даследаванняў з помнікаў пісьменнасці на зямлю і яе помнікі. На гарадзішчах, якія раскопваў у [[Полацк]]у, [[Віцебск]]у, [[Тураў|Тураве]], Бабруйскім павеце, каля Брэста, Гомеля, Магілёва, у в. Старое Сяло Віцебскага павета бачыў помнікі высокаарганізаванага духоўнага жыцця славян, імкнуўся па іх вызначыць мяжу рассялення старажытных славян. Згодна з распрацаванай ім тэорыяй гарадзішчаў усе старажытныя землі славяншчыны падзяляліся на ўчасткі плошчай каля 1 кв. мілі, у цэнтры якіх было [[гарадзішча]], а навакольныя паселішчы мелі аднакарэнныя назвы. На гарадзішчах, што размяшчаліся высока над ракой або возерам і былі абнесены валам, выконваліся рэлігійныя дзействы (ахвярапрынашэнні, урачыстасці, гульні) пад кіраўніцтвам жраца або князя. З. Даленга-Хадакоўскі адзначыў адносную роўнасць членаў абшчыны, размеркаванне рэлігійных і ваенных функцый племянных правадыроў. Падабенства назваў славянскіх паселішчаў таксама, на яго думку, сведчыць аб спрадвечным адзінстве славян. Гарадзішчы даследчык лічыў выключна славянскай з’явай і на падставе сваёй тэорыі і этнамоўных даных спрабаваў устанавіць межы старажытнага рассялення славян і лакалізацыю іх асобных плямён ад Урала і Камы да Эльбы і ад Адрыятыкі да Паўночнай Дзвіны. Адзін з першых абгрунтаваў ідэю славянскай агульнасці ў дагістарычны час. Яго мэтай было імкненне раскрыць этнагенез славян і напісаць гісторыю агульнаславянскага перыяду, выкарыстаўшы для гэтага археалагічныя, тапанімічныя, этнаграфічныя і фальклорныя даныя. Склаў карту старажытнага рассялення славян, узняў пытанне аб прарадзіме славян і іх сувязях з балцкімі народамі. Крытыкуючы ў «Даследаваннях адносна рускай гісторыі» (1819) некаторыя палажэнні «Гісторыі дзяржавы Расійскай» [[М. Карамзін]]а, удакладніў межы рассялення [[крывічы|крывічоў]] (ад [[Пскоў|Пскова]] і [[Смаленск]]а да [[Гродна]] і [[Нёман]]а), а таксама палачан, літоўцаў, аспрэчваў нарманскую тэорыю паходжання рускай дзяржавы, не дапускаў неабгрунтаванай мадыфікацыі мінулага, некрытычнага выкарыстання прац замежных аўтараў. Адзначыў у працах Карамзіна больш за 20 памылковых сцвярджэнняў і фактаў, звязаных з гісторыяй Беларусі (межы паміж беларускімі, літоўскімі і рускімі пасяленнямі, тэрыторыя рассялення ўсходнеславянскіх плямён у ІХ ст., месца знаходжання [[Няміга (рака)|Нямігі]], дзе адбылася бітва, апісаная ў [[Слова пра паход Ігаравы|«Слове пра паход Ігаравы»]], і інш.). Вельмі карысным лічыў [[тапаніміка|тапанімічны]] і гідранімічны матэрыял, у якім захаваўся ўвесь слоўнік першапачатковых карэнных выразаў. У артыкуле «Даследаванне адносна рускай гісторыі» паведаміў, што «паміж Вільняй, Гародняй і Мінскам ёсць спрадвеку руская мова. Літоўскія князі не выкаранялі яе, бо ўжывалі самі пры двары, у дагаворах і статутах». У іншым месцы гэтай працы, пішучы пра сулічаў, заўважыў, што, з аднаго боку, уздоўж ракі Сула, амаль да ракі Сан і Карпацкіх гор, і, з другога боку, у Чарнігаве, а таксама на поўначы і ўсходзе ад Чарнігава гавораць на розных дыялектах: у першым выпадку на паўднёвым рускім, а ў другім – на беларускім.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=21}}</ref> Вывучаў старажытныя шляхі зносін на Беларусі: [[Кіеў|Кіева]] з [[Полацк]]ам па [[Дняпро|Дняпры]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]], [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]], [[Ушча (рака)|Ушчы]], [[Вілія|Віліі]], па р. [[Нарач (рака)|Нарач]] і воз. [[Нарач (возера)|Нарач]] праз сістэму іншых азёр у [[Дзісна (рака)|Дзісну]] і [[Заходняя Дзвіна|Заходнюю Дзвіну]], [[Заслаўе|Заслаўя]] з [[Нёман]]ам праз [[Пціч (рака)|Пціч]] і Усу, якім карысталіся германцы, а таксама магчымыя шляхі зносін паміж [[дрыгавічы|дрыгавічамі]], валынянамі і крывічамі па [[Прыпяць|Прыпяці]]. Грунтоўна прааналізаваў «Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» і прадатаваў час яго напісання 1430 годам. У працы «Пра славяншчыну да хрысціянства» (1818) упершыню спрабаваў апісаць старажытнаславянскі побыт, культуру і народную творчасць у дахрысціянскі перыяд, намеціў план комплекснага даследавання славянскіх і кантактных з ім народаў. У «Праекце вучонага падарожжа па Расіі для вытлумачэння старажытнай славянскай гісторыі» (1820) і «Гістарычнай сістэмы Хадакоўскага» (апубл. 1838) абгрунтаваў прынцып збору фальклору і дыялектнай лексікі, упершыню ў славістыцы паказаў ролю тапанімікі для гістарычных даследаванняў, склаў рэестр агульнаславянскіх тапонімаў, у т.л. беларускіх, вызначыў тэрыторыю пашырэння беларускай мовы. У «Праекце навуковага падарожжа па Расіі» З. Даленга-Хадакоўскі прывёў шэраг беларускіх тапонімаў, спаслаўся на ўжывальнае «на Белай Русі і пад Мінскам» слова "ветах". У артыкуле 1822 г. «Паведамленне аб першых поспехах падарожжа ў Расіі» разважаў пра агульнасць мовы Наўгародчыны з мовай жыхароў Ізборска, Полацка, Вільні, Гародні, Мінска, Пінска, Чарнігава, Смаленска. У мове гэтага вялікага рэгіёна (З. Даленга-Хадакоўскі называў яе «мовай крывічоў», у перапісцы таксама «крывіцкай, або беларускай») фіксаваліся дзеканне-цеканне, фрыкатыўны [г], гук [у] замест [в], частае ўжыванне формаў дзеепрыслоўяў на -шы, -ўшы. Выкарыстаны З. Даленгам-Хадакоўскім метад палявых даследаванняў быў новым у тагачасных гуманітарных навуках. Артыкулы З. Даленгі-Хадакоўскага былі добра вядомы ў навуковых колах Расіі і Польшчы, яны абмяркоўваліся ў перапісцы і на пасяджэннях Таварыства аматараў расійскай славеснасці. У 1822 г. пры дапамозе І. Лабойкі ініцыяваў кампанію па зборы матэрыялаў для ўстанаўлення мяжы паміж літоўскай і беларускай мовамі. У часопісе «Віленскі дзённік» І. Лабойка надрукаваў урывак з адрасаванага яму ліста З. Даленгі-Хадакоўскага ад 29 студзеня 1822 г., у якім той пісаў пра сваё запланаванае падарожжа і прасіў указаць межы пашырэння «рускай» мовы ў Літве. 30 чэрвеня 1822 г. у часопісе «Літоўскі кур’ер» была апублікавана адозва ваеннага губернатара А. М. Рымскага-Корсакава з заклікам да духавенства і шляхты, а таксама вучоных з ліку «знатных літоўцаў» дапамагчы З. Даленгу-Хадакоўскаму ўстанавіць мяжу паміж літоўскай і «рускай» мовамі.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=56--57, 103, 119}}</ref> З. Даленгу-Хадакоўскаму належыць першая спроба сістэматычнага ўсвядомленага запісвання з элементамі навуковай пашпартызацыі славянскага фальклору. Яго навуковая і збіральніцкая дзейнасць была ўзорам для еўрапейскіх даследчыкаў [[П. Шафарык]]а, [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І. Сразнеўскага]], [[Пётр Васілевіч Кірэеўскі|П. Кірэеўскага]], [[К. Тышкевіч]]а, [[Я. Тышкевіч]]а, [[К. Вуйціцкі|К. Вуйціцкага]], [[Ю. Крашэўскі|Ю. Крашэўскага]], [[І. Ракавецкі|І. Ракавецкага]], [[Л. Галамбёўскі|Л. Галамбёўскага]] і праграмай для навукова-літаратурных аб’яднанняў Беларусі, Польшчы, Расіі, Украіны. Большасць яго прац не апублікавана («Гістарычна-геаграфічны слоўнік», «Батанічна-заалагічна-астранамічны слоўнік», «Слоўнік старажытных слоў і выразаў», зборнік беларускіх песень, сшытак славянскай міфалогіі, шматлікія апісанні абрадаў, звычаяў, замоў, запісы прыказак, прымавак, загадак, усходнеславянскіх і польскіх, нататкі па археалогіі, тапаніміцы, дыялекталогіі). Частка прац загінула. == Бібліяграфія == * Отрывок из путешествия по России // ЖМНП.1838. № 12. с. 479—527; * Українські народні пісні в записах Зоріана Доленги-Ходаковського. — Київ, 1974. * O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem (1818); O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem oraz inne pisma i listy / opracował i wstępem opatrzył J. Maślanka. — Warszawa, 1967. Запісы беларускага фальклору (да 500 песень) знаходзяцца ў архівах, у тым ліку ў [[Санкт-Пецярбург]]у. {{зноскі}} == Літаратура == * Аксамітаў А. Ля вытокаў беларускага мовазнаўства: Са спадчыны Зарыяна Даленгі-Хадакоўскага // Роднае слова. 1992. № 5. * Аксамітаў А. С., Малаш Л. А. 3 душой славяніна: Жыццё і дзейнасць З. Я. Даленгі-Хадакоўскага. Мн., 1991. * Каханоўскі Г. А. Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI—XIX стст. Мн., 1984. * Малаш Л. Даленга-Хадакоўскі // ЭГБ у 6 т. Т. 3. Мн., 1996. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Даленга-Хадакоўскі Зарыян Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім павеце]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Цвярской вобласці]] 8yj9v0lo4gjqtjo6s91p6yi8mk88voj 0 43049 5141582 4878029 2026-05-14T14:24:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141582 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік | Сайт = https://sys-s.org }} {{Цёзкі2|Сыс}} '''Сяржук Сыс''' (нар. {{ДН|||1962}}, в. [[Пракісель]], [[Гомельская вобласць]]) — беларускі [[паэт]], публіцыст, журналіст, перакладчык, праваабаронца. == Біяграфія == Скончыў філалагічны факультэт [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскага ўніверсітэта]]. Выкладаў беларускую мову і літаратуру. Працаваў жур­на­лістам і ў рэкламных кампаніях. З 2007 года далучыўся да дзейнасці Права­абарончага цэнтра “[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]”. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] і [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭНа]]. Быў сябрам [[Таварыства Тутэйшыя|Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя»]].<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://knihi.skarynapress.com/knihi/siarzuk-sys-dom|аўтар=Сяржук Сыс|загаловак=DOM : паэзія выгнання 2020–2023|год=2023|месца=Лондан|выдавецтва=Skaryna Press|старонкі=|старонак=135|isbn=978-1-915601-29-2|archive-date=2 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102161217/https://knihi.skarynapress.com/knihi/siarzuk-sys-dom}}</ref> Жыў і Мінску. Пакінуў Беларусь з прычыны крымінальнага пераследу за пра­ваабарончую дзейнасць.<ref name=":0" /> == Творчасць == У цэнтральным друку дэбютаваў у 1986 годзе паэтычнай падборкай у часопісе “Маладосць”. Аўтар кніг вершаў “За трапяткім матыльком кахання” (2000), «Стрэмка» (2011)<ref>[http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=21231 С. Сыс. Стрэмка (вершы)]</ref>, «Павук» (2014) і «DOM» (2024)<ref name=":0" />. Вершы друкаваліся ў літаратурных выданнях Беларусі, альманаху «Тутэйшыя», «ЛіМ», «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]», «Полымя», «Беларусь» і інш. Творы перакладаліся на дзясяткі еўрапейскіх моў.<ref name=":0" /> Лаўрэат прэміі “Залаты апостраф” (2008), пераможца Мінскага фестывалю аднаго верша (2009).<ref name=":0" />  == Прызнанне == * Лаўрэат прэміі [[Залаты апостраф|«Залаты апостраф»]] (2008). * Пераможца Мінскага фестывалю аднаго верша (2009).<ref>{{Cite web |url=http://lito1.ru/sbornik/5620 |title=Фестиваль одного стихотворения. Призеры |access-date=26 лютага 2013 |archive-date=26 лютага 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130226004357/http://www.lito1.ru/sbornik/5620 |url-status=dead }}</ref> * Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў (з кастрычніка 2010). {{зноскі}} == Літаратура == * Сыс Сяржук // Дзеяслоў: Нашы аўтары — Эл.рэсурс dziejaslou.by * Сыс Сяргей // Камунікат: Нашы аўтары — Эл.рэсурс http://kamunikat.org * Алесь Бяляцкі // «Светлы смутак па вечнай Радзіме» — Эл.рэсурс [https://sys-s.org/2014/97 Сяргей Сыс] == Спасылкі == * [http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/Sys2?OpenDocument Вершы // Дзеяслоў № 2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130620144147/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/Sys2?OpenDocument |date=20 чэрвеня 2013 }} * [http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/sys19?OpenDocument Вершы // Дзеяслоў № 19] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130619055433/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/sys19?OpenDocument |date=19 чэрвеня 2013 }} * [http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/sys36?OpenDocument Вершы // Дзеяслоў № 36] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130620023732/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/sys36?OpenDocument |date=20 чэрвеня 2013 }} * [http://www.stihi.ru/avtor/serch Вершы і пераклады С. Сыса // Стихи.ру] * [http://www.youtube.com/watch?v=WheHmyKXAg0 Сяржук Сыс чытае верш «Парцалянавыя лялькі»] {{DEFAULTSORT:Сыс Сяржук}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] rfc3uge2jdan87q2q9ieqb8z7kjd3hv 0 46036 5141561 4961718 2026-05-14T13:13:47Z Vlad Shmeklia 158547 дапаўненне, абнаўленне звестак, удакладненне, унутраныя спасылкі 5141561 wikitext text/x-wiki {{Image frame|content=[[Файл:Soprestolie (Bogoyavlenskaya church, Semenovskoe village, 17 c.).jpeg|103px]][[Файл:Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|147px]][[Файл:Tetragrammaton Sefardi.jpg|95px]][[Файл:051907 Wilmette IMG 1404 The Greatest Name.jpg|155px]][[Файл:Naqshe Rostam Darafsh Ordibehesht 93 (35).JPG|114px]][[Файл:Vishnu from Gita Govinda.jpg|136px]]|width=250|caption=Злева направа, зверху ўніз: прадстаўленне Бога ў хрысціянстве ([[Троіца]]), ісламе (імя [[Алах]]), іўдаізме ([[Тэтраграматон]]), [[бахаі]]зме (сімвал Бога), [[зараастрызм]]е (Ахурамазда) і [[індуізм]]е ([[Вішну]])|Содержание=[[Файл:Soprestolie (Bogoyavlenskaya church, Semenovskoe village, 17 c.).jpeg|103px]][[Файл:Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|147px]][[Файл:Tetragrammaton Sefardi.jpg|95px]][[Файл:051907 Wilmette IMG 1404 The Greatest Name.jpg|155px]][[Файл:Naqshe Rostam Darafsh Ordibehesht 93 (35).JPG|114px]][[Файл:Vishnu from Gita Govinda.jpg|136px]]|Заголовок=Слева направо, сверху вниз: представление Бога в [[Бог в христианстве|христианстве]] ([[Троица]]), [[Бог в исламе|исламе]] (имя [[Аллах]]), [[Бог в иудаизме|иудаизме]] ([[Тетраграмматон]]), [[бахаи]]зме (символ Бога), [[зороастризм]]е ([[Ахурамазда]]) и [[Бог в индуизме|индуизме]] ([[Вишну]])|Ширина=250}}'''Бог<ref>Согласно действующим «Правилам русской орфографии и пунктуации» 1956 года с прописной буквы пишутся «индивидуальные названия, относящиеся к области религии и мифологии, например: Христос, Будда, Зевс, Венера, Вотан, Перун, Молох… Индивидуальные названия мифологических существ, превратившиеся в имена нарицательные, пишутся со строчной буквы, например: молох империализма» (§ 96). На практике после Октябрьской революции в печатной продукции СССР слово ''бог'' писалось со строчной буквы, в том числе по отношению к единому божеству и при воспроизведении дореволюционных текстов. В справочнике «Правила русской орфографии и пунктуации» Российской академии наук (2007): «С прописной буквы рекомендуется писать слово ''Бог'' как название единого верховного существа (в [[Монотеизм|монотеистических религиях]])… Слово ''бог'' в формах множественного числа, а также в значении одного из множества богов или в переносном значении пишется со строчной буквы, напр.: ''боги Олимпа, бог Аполлон, бог войны''». Исключение — поговорки и междометия: ''ей-богу, бог знает кто, о господи'' и т. п.</ref><ref>'''3.22.1. Имена богов, апостолов, пророков, святых'''. С прописной буквы пишутся слово ''Бог'' (в значении единого верховного существа) и имена богов во всех религиях. Напр.: ''Иегова, Саваоф, Яхве, Иисус Христос, Аллах, Шива, Брахма, Вишну,'' имена языческих богов, напр.: ''Перун, Зевс, Молох, Осирис, Ра, Астарта, Аврора, Вакх, Дионис''. Так же пишутся собственные имена основателей религий. Напр.: ''Будда'' (но: ''будда'' — вероучитель; лицо, достигшее духовного просветления), ''Мухаммед (Магомет, Магомед), Заратуштра (Заратустра)''; апостолов, пророков, святых, напр.: ''Иоанн Предтеча, Иоанн Богослов, Николай Чудотворец, Георгий Победоносец''. С прописной буквы пишутся все имена лиц Святой Троицы (''Бог Отец, Бог Сын, Бог Дух Святой'') и слово ''Богородица'', а также все слова, употребляющиеся вместо слова ''Бог'' (напр.: ''Господь, Спаситель, Создатель, Всевышний, Вседержитель, Творец, Богочеловек'') и слова ''Богородица'' (напр.: ''Царица Небесная, Пречистая Дева, Матерь Божия''), а также прилагательные, образованные от слов ''Бог'', ''Господь'', напр.: ''благодать Божия, Господняя (Господня) воля, на всё воля Божия, храм Божий, Божественная Троица, Божественная литургия'' (но в переносном значении — строчная буква, напр.: ''божественный голос, божий одуванчик, божья коровка''). Примечание 1. В текстах церковно-религиозных (молитвах, проповедях и т. п.) и религиозно-философских с прописной буквы пишутся местоимения, заменяющие слова ''Бог'', ''Божий''. Напр.: ''Да святится имя Твое, да будет Его святая воля''. Примечание 2. Слово ''бог'' в значении одного из множества богов или в переносном значении пишется со строчной буквы. Напр.: ''бог Аполлон, бог войны, боги Олимпа''. Примечание 3. Слова ''апостол, пророк, святой, преподобный, мученик, блаженный'' и т. п. перед собственными именами пишутся со строчной буквы. Напр.: ''апостол Павел, преподобный Сергий Радонежский, мученик Ириней, святой Василий Великий, блаженная Ксения Петербургская,'' но: ''Пресвятая Богородица, Пресвятая Троица''. — {{Книга:Справочник издателя и автора|часть=3.22. Названия, связанные с религией|ссылка часть=http://www.diamondsteel.ru/useful/handbook/3.html#3.22.1.}}</ref><ref>бог, -а, мн. -и, -о́в и (в христианстве и нек-рых др. религиях: единое верховное существо) Бог, -а — {{Книга:Русский орфографический словарь|часть=Бог|ссылка часть=}}</ref><ref><blockquote>БОГ [бох], -а, зват. Боже; мн. боги, богов; м. 1. [с прописной буквы] только ед. По религиозным представлениям: творец неба и земли, всего сущего; всеведущий высший разум, управляющий миром; всеобщее мировое начало (имеет множество имён: Творец, Создатель, Всевышний, Вседержитель, Всемогущий и др.; в христианстве един в трёх лицах: Бог Отец, Бог Сын, Бог Дух Святой).</blockquote>— Большой толковый словарь русского языка. / Гл. ред. [[Кузнецов, Сергей Александрович (филолог)|С. А. Кузнецов]]. Первое издание: СПб.: Норинт, 1998. Публикуется в авторской редакции 2009 года.</ref>''' — адно з галоўных [[Рэлігія|рэлігійных]] паняццяў, аб'ектываваных звышнатуральная сутнасць{{sfn|Элбакян|2006|с=119}}, магутнае{{sfn|Токарев|1970|c=|loc=Бог, фантастический образ могущественного сверхъестественного существа, выступающий как предмет религиозного поклонения и веры}}{{sfn|Токарев, Раббот|1960|c=|loc=БОГ фантастич. образ, лежащий в основе религиозных верований и выражающий представление о сверхъестеств. существе, к-рому якобы свойственно особое могущество.}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация [[Абсолют (философия)|Абсолюта]] в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}} [[звышнатуральнае]]{{sfn|Токарев|1970|c=|loc=Бог, фантастический образ могущественного сверхъестественного существа, выступающий как предмет религиозного поклонения и веры}}{{sfn|Токарев, Раббот|1960|c=|loc=БОГ фантастич. образ, лежащий в основе религиозных верований и выражающий представление о сверхъестеств. существе, к-рому якобы свойственно особое могущество.}}{{sfn|Токарев|1983|c=|loc=БОГ в религ. представлениях высшее сверхъестеств. существо, верховный предмет религ. культа.}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация [[Абсолют (философия)|Абсолюта]] в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}}{{sfn|Элбакян|2006|с=119}}{{sfn|НИЭ|2003|с=19|loc=Бог, высшее сверхъестественное существо, с верой в которого связано существование религии}} вышэйшая істота{{sfn|Токарев|1983|c=|loc=БОГ в религ. представлениях высшее сверхъестеств. существо, верховный предмет религ. культа.}}{{sfn|Аверинцев|2000—2001|c=|loc=БОГ – в религиях мира и философских системах Высшее Существо, создающее и устрояющее мир, дающее вещам, существам и лицам их бытие, меру, назначение и закон.}}{{sfn|Петтаццони|2002|с=153|loc=В представления о Высшем существе всегда привносятся смыслы, жизненно важные для человеческого существования. Небесный Отец есть Высшее Существо типичных кочевников, которые живут благодаря своим стадам, а те, в свою очередь, зависят от влаги, пролитой с неба на пастбища. Мать Земля есть Высшее Существо типичных земледельцев, кормящихся плодами земли. В более отдалённые времена, предшествовавшие земледелию и скотоводству, Высшее Существо было Владыкой животных. От этого Владыки зависел исход охоты. Следовательно, представления о Высшем существе развились не столько из интеллектуальных потребностей, сколько из озабоченности условиями существования}}{{sfn|НИЭ|2003|с=19|loc=Бог, высшее сверхъестественное существо, с верой в которого связано существование религии}}{{sfn|Аверинцев, Ибрагим, Лысенко|2005|c=632|loc=«'' Бог — в религиях мира и философских системах Высшее Существо, создающее и устраивающее мир, дающее вещам, существам и лицам их бытие, меру, назначение и закон. В религиозных учениях, объединённых принципом [[теизм]]а, утверждается личное бытие Высшего, его личное отношение ([[любовь]]) к сотворённым существам и [[Вселенная|Вселенной]] в целом, его [[диалог]]ическое самораскрытие в актах [[Откровение|Откровения]]. Идея Бога постепенно кристаллизовалась в различных религиозных традициях человечества. Исходная теория развития — представления первобытных народов о силах, действие которых по-разному локализуется на панораме мирового целого''»}}{{sfn|Poppy|1867|p=}}{{sfn|Donaldson|1773|p=536}} ў [[Тэізм|тэістычных]] рэлігіях, [[Дэізм|дэізме]] і іншых рэлігійных вераваннях і [[Рэлігійная філасофія|філасофска-рэлігійных]] уяўленнях. Часта выступае аб'ектам пакланення{{sfn|Элбакян|2006|с=119}}. Бог можа быць стваральнікам [[Сусвет]]у ці ўвасабленне Сусвету, альбо яго элементаў для асоб, якія спавядаюць [[Рэлігія|рэлігію]], маюць рэлігійны [[светапогляд]], альбо прытрымліваюцца вучэнняў, якія ўключаюць у сябе паняцце пра Бога. У рэлігійных вучэннях, аб'яднаных прынцыпам [[тэізм]]у, сцвярджаецца асабістае быццё Вышэйшага, яго асабістае стаўленне (каханне) да створаных істот і Cусвету ў цэлым, яго дыялагічныя самараскрыцці ў актах адкрыцця. Ідэя багоў паступова крышталізавацца ў розныя рэлігійныя традыцыі [[чалавецтва]]. У [[Монатэізм|монатэістычных]] аўраамічных рэлігіях Бог разглядаецца як асоба{{sfn|Гордиенко|1988|с=40|loc=Бог, иллюзорный образ личного и надприродного, вечного и непостижимого существа, являющегося гл. объектом веры и поклонения для религиозных людей}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация Абсолюта в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}}{{sfn|Аверинцев, Ибрагим, Лысенко|2005|c=632|loc=«'' Бог — в религиях мира и философских системах Высшее Существо, создающее и устраивающее мир, дающее вещам, существам и лицам их бытие, меру, назначение и закон. В религиозных учениях, объединённых принципом [[теизм]]а, утверждается личное бытие Высшего, его личное отношение ([[любовь]]) к сотворённым существам и [[Вселенная|Вселенной]] в целом, его [[диалог]]ическое самораскрытие в актах [[Откровение|Откровения]]. Идея Бога постепенно кристаллизовалась в различных религиозных традициях человечества. Исходная теория развития — представления первобытных народов о силах, действие которых по-разному локализуется на панораме мирового целого''»}}, як [[Увасабленне|персаніфікацыя]] [[Абсалют (філасофія)|Абсалюту]]{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация [[Абсолют (философия)|Абсолюта]] в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}}, як неспасціжны трансцэндэнтны асабісты Бог («Бог [[Аўрам]], [[Ісак|Ісака]] і [[Якаў (патрыярх)|Якава]]»){{sfn|Гордиенко|1988|с=40|loc=Бог, иллюзорный образ личного и надприродного, вечного и непостижимого существа, являющегося гл. объектом веры и поклонения для религиозных людей}}{{sfn|НИЭ|2003|с=19|loc=Политеистическим представлениям о множестве (сонме) божеств (среди которых выделяется обычно верховный бог) противостоит монотеизм (единобожие), получивший особое развитие в т. н. авраамических религиях — иудаизме, христианстве, исламе. Для них характерно теистическое представление о непостижимом трансцендентном личном Боге («Бог Авраама, Исаака и Иакова»), сообщающем о себе человеку в Откровении, высшим выражением которого в христианстве предстаёт воплощение Бога в уникальной личности [[Богочеловек]]а — Иисуса Христа.}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=важнейшим моментом классического теизма является идея трансцендентности Б. по отношению к миру (от лат. transcendere — переступать): Б. вне и сверх мира, он Творец его и Вседержитель. Последнее означает, что Б. не только творит мир, но и перманентно присутствует в нём, направляя его развитие к сакральной высшей цели (см. [[Провиденциализм]]) и вмешиваясь в случае необходимости в естественный ход событий (см. [[Теургия]]).}}{{sfn|Чистяков|2004|c=|loc=«Господь сказал, что Он благоволит обитать во мгле» (3 Царств 8, 12). В этих словах, в разных вариантах повторённых в Библии, ясно сформулирована одна из главных черт того, что человечество может сказать о Б.: в мире Он присутствует скрыто. Б. Ветхого Завета «невидим» и «скрыт» (Ис. 45,15). Через всю Библию красной нитью проходит мысль о том, что Он открывается лишь тогда, когда хочет этого сам, и тем людям, которых сам для этого избирает. Это — таинственная и непостижимая сила. В знаменитой формуле Евангелия от Иоанна (Ин. 1,18) «Бога не видел никто никогда» речь идёт даже не о том, что Б. не имеет каких бы то ни было физических очертаний, что позволило бы человеку увидеть его, но именно о непознаваемости Б., которого нельзя постичь путём умственных усилий.}}{{sfn|Swinburne|1995|quote=The three main Western religions—Christianity, Judaism, and Islam — have all claimed that God is the supreme reality}}, прычым як адзіны і адзіны Бог{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=Строгий теизм аврамических религий (христианства, иудаизма и ислама) предполагает трактовку "живого Б." как единого и единственного при абсолютном "отсутствии подобных" (Библ., Второзак., VI, 4; Коран, II — 256, III — 1). Теизм аврамического типа не просто центрируется вокруг идеи персонифицированного абсолюта, но и характеризуется предельно напряжённым переживанием его личностного характера, задающего возможность личного общения с Б. (идея восходит к ветхозаветному сюжету об Аврааме, вступившем в диалог с Б. и доказавшем в личном общении свою преданность ему).}}. У [[Пантэізм|пантэізме]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://languages.oup.com/|title=Oxford Languages {{!}} The Home of Language Data|website=languages.oup.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314023846/https://languages.oup.com/|archive-date=2020-03-14|access-date=2024-06-14|url-status=live}}</ref> і панентэізме<ref>''Журавлев О. В.'' Панентеизм: философско-религиозная доктрина и социокультурное явление // Теоретическая конференция «Религия и атеизм в истории культуры». — Л., 1989. — С. 66-68.</ref> Бог не з'яўляецца [[Асоба|асобай]] (суб'ектам), але сілай, якая размываецца ў прыродзе і [[Касмалогія|касмалогіі]]<ref>{{Книга|ссылка=http://archive.org/details/philosophersspea0000hart|автор=Charles Hartshorne|заглавие=Philosophers speak of God|год=1953|издательство=[Chicago]: University of Chicago Press|страниц=562}}</ref><ref>''Owen H. P.'' Concepts of Deity.— London: [[Macmillan]], 1971.</ref>. У пантэізме ён выключна іманентны, у панентэізме — іманентны і трансцедентен адначасова. '''Атрыбуты Бога ў Хрысціянстве''' ''Атрыбуты Бога.'' Істота любога быту – гэта тое, дзякуючы чаму быт ёсць тым, а не іншым, праяўляе сябе ad extra. У Богу істота атаясамліваецца з Яго атрыбутамі. У Богу кожны атрыбут адносіцца да Яго натуры і яе вызначае, а ў створанх рэчах – не (нп., калі нейкі чалавек міласэрны, то гэты яго індывідуальны атрыбут не адносіцца да натуры ўсіх людзей). У гісторыі спрачаліся, які атрыбут найважнейшы. Аўгустын, Банавентура і Дунс Скот – за дабрыню, Окам і ўсе наміналісты – за бясконцасць, некаторыя за найвышэйшы розум, а Тамаш – за быццё само ў сабе (ipsum esse subsistens). Істота Бога паводле тамістскай філасофіі – самаіснаванне, якое ні ад каго не бярэ пачатку. Бог – чыстае існаванне. Атрыбуты, злучаныя з істотай Бога: 1) прастата (не складзены з іншых бытаў): Зых 3, 14; {{Біблія|Ін|4:24}}); 2) нязменнасць (Якуб 1, 17 – Айцец святла, у якім няма перамены). У Богу няма пераходу ад патэнцыяльнага да актуальнага. Ён – чыстая актуальнасць; 3) вечнасць (Быт 21, 33 – Эль Олам; Псальмы, 1 Цім 1, 17); 4) бязмежнасць і ўсюдыпрысутнасць (Дзеі 17, 28 – У Ім жывем…); 5) адзіны (Дрг 6,4; Дзеі 17, 16-34; Эф 4, 6; {{Біблія|Мк|12:29}}); 6) найвышэйшае дабро ({{Біблія|Лк|18:19}}) – Ніхто не добры, толькі сам Бог); 7) паўната праўды – Ер 10, 10; {{Біблія|Ін|17:3}}). З Бога воляю звязаны: Святасць (1 Вал 2, 2; Іс 8, 13; {{Біблія|Мф|6:9}}); {{Біблія|Ін|17:11}}); Ап 4, 8-10); Усемагутнасць (Быт 17, 1 – Эль Шадай, Мудр 11, 23; {{Біблія|Лк|1:37}}); 2 Кар 9, 8); Свабода (Пс 113, 3 – робіць усё, што захоча, Эф 1, 11; {{Біблія|Мф|20:15}}); 1 Кар 12, 11). Прадметам волі Бога заўсёды з’яўляецца дабро. З мудрасцю Бога звязана: стварэнне свету і чалавека, падтрыманне свету ў існаванні, 1 Вал 2, 3; Ёў 12, 13; Рым 11, 33. Містычнам богапазнаннем займаецца [[тэасофія]]. == Адпаведнасць багоў розных народаў == {| class="wikitable" |- ! Бог / Народ !! [[сонца]] !! царства мёртвых !! Вярхоўны !! маланка !! вайна |- | славяне || [[Дажбог]] / [[Ярыла]] / [[Хорс]] || || [[Пярун]] || [[Пярун]] || |- | старажытныя егіпцяне || [[Ра]] || [[Асірыс]] / [[Анубіс]] || || || |- | гавайцы || || || || || [[Кукаілімоку]] |- | старажытныя грэкі || [[Геліёс]] || [[Аід]] || [[Зеўс]] || [[Зеўс]] || [[Арэс]] / [[Афіна]] |- | старажытныя рымляне || || || [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэр]] || [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэр]] || [[Марс]] |} == Гл. таксама == * [[Паняцце Бога ў політэізме]] * [[Паняцце Бога ў іўдаізме]] * [[Троіца|Паняцце Бога ў хрысціянстве]] * [[Паняцце Бога ў ісламе]] * [[Паняцце Бога ў індуізме]] * [[Паняцце Бога ў будызме]] {{зноскі}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя. Т. 3. - Мн., 1996. == Спасылкі == {{Commons|Category:God}} * [http://www.armatabianca.org/eng/padre.php?sottomenu=4 Канцэпцыя Бога ў хрысціянсте] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101006005230/http://www.armatabianca.org/eng/padre.php?sottomenu=4 |date=6 кастрычніка 2010 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэлігія]] [[Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Бог| ]] bsai9hamukeswdb802twp3r0boogbgq 5141699 5141561 2026-05-14T20:29:03Z M.L.Bot 261 тут бы пра беларускую арфаграфію, калі наогул трэба 5141699 wikitext text/x-wiki {{Image frame|content=[[Файл:Soprestolie (Bogoyavlenskaya church, Semenovskoe village, 17 c.).jpeg|103px]][[Файл:Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|147px]][[Файл:Tetragrammaton Sefardi.jpg|95px]][[Файл:051907 Wilmette IMG 1404 The Greatest Name.jpg|155px]][[Файл:Naqshe Rostam Darafsh Ordibehesht 93 (35).JPG|114px]][[Файл:Vishnu from Gita Govinda.jpg|136px]]|width=250|caption=Злева направа, зверху ўніз: прадстаўленне Бога ў хрысціянстве ([[Троіца]]), ісламе (імя [[Алах]]), іўдаізме ([[Тэтраграматон]]), [[бахаі]]зме (сімвал Бога), [[зараастрызм]]е (Ахурамазда) і [[індуізм]]е ([[Вішну]]).}} '''Бог''' — адно з галоўных [[Рэлігія|рэлігійных]] паняццяў, аб’ектываваных звышнатуральная сутнасць{{sfn|Элбакян|2006|с=119}}, магутнае{{sfn|Токарев|1970|c=|loc=Бог, фантастический образ могущественного сверхъестественного существа, выступающий как предмет религиозного поклонения и веры}}{{sfn|Токарев, Раббот|1960|c=|loc=БОГ фантастич. образ, лежащий в основе религиозных верований и выражающий представление о сверхъестеств. существе, к-рому якобы свойственно особое могущество.}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация [[Абсолют (философия)|Абсолюта]] в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}} [[звышнатуральнае]]{{sfn|Токарев|1970|c=|loc=Бог, фантастический образ могущественного сверхъестественного существа, выступающий как предмет религиозного поклонения и веры}}{{sfn|Токарев, Раббот|1960|c=|loc=БОГ фантастич. образ, лежащий в основе религиозных верований и выражающий представление о сверхъестеств. существе, к-рому якобы свойственно особое могущество.}}{{sfn|Токарев|1983|c=|loc=БОГ в религ. представлениях высшее сверхъестеств. существо, верховный предмет религ. культа.}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация [[Абсолют (философия)|Абсолюта]] в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}}{{sfn|Элбакян|2006|с=119}}{{sfn|НИЭ|2003|с=19|loc=Бог, высшее сверхъестественное существо, с верой в которого связано существование религии}} вышэйшая істота{{sfn|Токарев|1983|c=|loc=БОГ в религ. представлениях высшее сверхъестеств. существо, верховный предмет религ. культа.}}{{sfn|Аверинцев|2000—2001|c=|loc=БОГ – в религиях мира и философских системах Высшее Существо, создающее и устрояющее мир, дающее вещам, существам и лицам их бытие, меру, назначение и закон.}}{{sfn|Петтаццони|2002|с=153|loc=В представления о Высшем существе всегда привносятся смыслы, жизненно важные для человеческого существования. Небесный Отец есть Высшее Существо типичных кочевников, которые живут благодаря своим стадам, а те, в свою очередь, зависят от влаги, пролитой с неба на пастбища. Мать Земля есть Высшее Существо типичных земледельцев, кормящихся плодами земли. В более отдалённые времена, предшествовавшие земледелию и скотоводству, Высшее Существо было Владыкой животных. От этого Владыки зависел исход охоты. Следовательно, представления о Высшем существе развились не столько из интеллектуальных потребностей, сколько из озабоченности условиями существования}}{{sfn|НИЭ|2003|с=19|loc=Бог, высшее сверхъестественное существо, с верой в которого связано существование религии}}{{sfn|Аверинцев, Ибрагим, Лысенко|2005|c=632|loc=«'' Бог — в религиях мира и философских системах Высшее Существо, создающее и устраивающее мир, дающее вещам, существам и лицам их бытие, меру, назначение и закон. В религиозных учениях, объединённых принципом [[теизм]]а, утверждается личное бытие Высшего, его личное отношение ([[любовь]]) к сотворённым существам и [[Вселенная|Вселенной]] в целом, его [[диалог]]ическое самораскрытие в актах [[Откровение|Откровения]]. Идея Бога постепенно кристаллизовалась в различных религиозных традициях человечества. Исходная теория развития — представления первобытных народов о силах, действие которых по-разному локализуется на панораме мирового целого''»}}{{sfn|Poppy|1867|p=}}{{sfn|Donaldson|1773|p=536}} ў [[Тэізм|тэістычных]] рэлігіях, [[дэізм]]е і іншых рэлігійных вераваннях і [[Рэлігійная філасофія|філасофска-рэлігійных]] уяўленнях. Часта выступае аб’ектам пакланення{{sfn|Элбакян|2006|с=119}}. Бог можа быць стваральнікам [[Сусвет]]у ці ўвасабленне Сусвету, альбо яго элементаў для асоб, якія спавядаюць [[Рэлігія|рэлігію]], маюць рэлігійны [[светапогляд]], альбо прытрымліваюцца вучэнняў, якія ўключаюць у сябе паняцце пра Бога. У рэлігійных вучэннях, аб’яднаных прынцыпам [[тэізм]]у, сцвярджаецца асабістае быццё Вышэйшага, яго асабістае стаўленне (каханне) да створаных істот і Cусвету ў цэлым, яго дыялагічныя самараскрыцці ў актах адкрыцця. Ідэя багоў паступова крышталізавацца ў розныя рэлігійныя традыцыі [[чалавецтва]]. У [[Монатэізм|монатэістычных]] аўраамічных рэлігіях Бог разглядаецца як асоба{{sfn|Гордиенко|1988|с=40|loc=Бог, иллюзорный образ личного и надприродного, вечного и непостижимого существа, являющегося гл. объектом веры и поклонения для религиозных людей}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация Абсолюта в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}}{{sfn|Аверинцев, Ибрагим, Лысенко|2005|c=632|loc=«'' Бог — в религиях мира и философских системах Высшее Существо, создающее и устраивающее мир, дающее вещам, существам и лицам их бытие, меру, назначение и закон. В религиозных учениях, объединённых принципом [[теизм]]а, утверждается личное бытие Высшего, его личное отношение ([[любовь]]) к сотворённым существам и [[Вселенная|Вселенной]] в целом, его [[диалог]]ическое самораскрытие в актах [[Откровение|Откровения]]. Идея Бога постепенно кристаллизовалась в различных религиозных традициях человечества. Исходная теория развития — представления первобытных народов о силах, действие которых по-разному локализуется на панораме мирового целого''»}}, як [[Увасабленне|персаніфікацыя]] [[Абсалют (філасофія)|Абсалюту]]{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация [[Абсолют (философия)|Абсолюта]] в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}}, як неспасціжны трансцэндэнтны асабісты Бог («Бог [[Аўрам]], [[Ісак]]а і [[Якаў (патрыярх)|Якава]]»){{sfn|Гордиенко|1988|с=40|loc=Бог, иллюзорный образ личного и надприродного, вечного и непостижимого существа, являющегося гл. объектом веры и поклонения для религиозных людей}}{{sfn|НИЭ|2003|с=19|loc=Политеистическим представлениям о множестве (сонме) божеств (среди которых выделяется обычно верховный бог) противостоит монотеизм (единобожие), получивший особое развитие в т. н. авраамических религиях — иудаизме, христианстве, исламе. Для них характерно теистическое представление о непостижимом трансцендентном личном Боге («Бог Авраама, Исаака и Иакова»), сообщающем о себе человеку в Откровении, высшим выражением которого в христианстве предстаёт воплощение Бога в уникальной личности [[Богочеловек]]а — Иисуса Христа.}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=важнейшим моментом классического теизма является идея трансцендентности Б. по отношению к миру (от лат. transcendere — переступать): Б. вне и сверх мира, он Творец его и Вседержитель. Последнее означает, что Б. не только творит мир, но и перманентно присутствует в нём, направляя его развитие к сакральной высшей цели (см. [[Провиденциализм]]) и вмешиваясь в случае необходимости в естественный ход событий (см. [[Теургия]]).}}{{sfn|Чистяков|2004|c=|loc=«Господь сказал, что Он благоволит обитать во мгле» (3 Царств 8, 12). В этих словах, в разных вариантах повторённых в Библии, ясно сформулирована одна из главных черт того, что человечество может сказать о Б.: в мире Он присутствует скрыто. Б. Ветхого Завета «невидим» и «скрыт» (Ис. 45,15). Через всю Библию красной нитью проходит мысль о том, что Он открывается лишь тогда, когда хочет этого сам, и тем людям, которых сам для этого избирает. Это — таинственная и непостижимая сила. В знаменитой формуле Евангелия от Иоанна (Ин. 1,18) «Бога не видел никто никогда» речь идёт даже не о том, что Б. не имеет каких бы то ни было физических очертаний, что позволило бы человеку увидеть его, но именно о непознаваемости Б., которого нельзя постичь путём умственных усилий.}}{{sfn|Swinburne|1995|quote=The three main Western religions—Christianity, Judaism, and Islam — have all claimed that God is the supreme reality}}, прычым як адзіны і адзіны Бог{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=Строгий теизм аврамических религий (христианства, иудаизма и ислама) предполагает трактовку "живого Б." как единого и единственного при абсолютном "отсутствии подобных" (Библ., Второзак., VI, 4; Коран, II — 256, III — 1). Теизм аврамического типа не просто центрируется вокруг идеи персонифицированного абсолюта, но и характеризуется предельно напряжённым переживанием его личностного характера, задающего возможность личного общения с Б. (идея восходит к ветхозаветному сюжету об Аврааме, вступившем в диалог с Б. и доказавшем в личном общении свою преданность ему).}}. У [[пантэізм]]е<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://languages.oup.com/|title=Oxford Languages {{!}} The Home of Language Data|website=languages.oup.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314023846/https://languages.oup.com/|archive-date=2020-03-14|access-date=2024-06-14|url-status=live}}</ref> і панентэізме<ref>''Журавлев О. В.'' Панентеизм: философско-религиозная доктрина и социокультурное явление // Теоретическая конференция «Религия и атеизм в истории культуры». — Л., 1989. — С. 66-68.</ref> Бог не з’яўляецца [[асоба]]й (суб’ектам), але сілай, якая размываецца ў прыродзе і [[Касмалогія|касмалогіі]]<ref>{{Книга|ссылка=http://archive.org/details/philosophersspea0000hart|автор=Charles Hartshorne|заглавие=Philosophers speak of God|год=1953|издательство=[Chicago]: University of Chicago Press|страниц=562}}</ref><ref>''Owen H. P.'' Concepts of Deity.— London: [[Macmillan]], 1971.</ref>. У пантэізме ён выключна іманентны, у панентэізме — іманентны і трансцедентен адначасова. '''Атрыбуты Бога ў Хрысціянстве''' ''Атрыбуты Бога.'' Істота любога быту — гэта тое, дзякуючы чаму быт ёсць тым, а не іншым, праяўляе сябе ad extra. У Богу істота атаясамліваецца з Яго атрыбутамі. У Богу кожны атрыбут адносіцца да Яго натуры і яе вызначае, а ў створанх рэчах — не (нп., калі нейкі чалавек міласэрны, то гэты яго індывідуальны атрыбут не адносіцца да натуры ўсіх людзей). У гісторыі спрачаліся, які атрыбут найважнейшы. Аўгустын, Банавентура і Дунс Скот — за дабрыню, Окам і ўсе наміналісты — за бясконцасць, некаторыя за найвышэйшы розум, а Тамаш — за быццё само ў сабе (ipsum esse subsistens). Істота Бога паводле тамістскай філасофіі — самаіснаванне, якое ні ад каго не бярэ пачатку. Бог — чыстае існаванне. Атрыбуты, злучаныя з істотай Бога: 1) прастата (не складзены з іншых бытаў): Зых 3, 14; {{Біблія|Ін|4:24}}); 2) нязменнасць (Якуб 1, 17 — Айцец святла, у якім няма перамены). У Богу няма пераходу ад патэнцыяльнага да актуальнага. Ён — чыстая актуальнасць; 3) вечнасць (Быт 21, 33 — Эль Олам; Псальмы, 1 Цім 1, 17); 4) бязмежнасць і ўсюдыпрысутнасць (Дзеі 17, 28 — У Ім жывем…); 5) адзіны (Дрг 6,4; Дзеі 17, 16-34; Эф 4, 6; {{Біблія|Мк|12:29}}); 6) найвышэйшае дабро ({{Біблія|Лк|18:19}}) — Ніхто не добры, толькі сам Бог); 7) паўната праўды — Ер 10, 10; {{Біблія|Ін|17:3}}). З Бога воляю звязаны: Святасць (1 Вал 2, 2; Іс 8, 13; {{Біблія|Мф|6:9}}); {{Біблія|Ін|17:11}}); Ап 4, 8-10); Усемагутнасць (Быт 17, 1 — Эль Шадай, Мудр 11, 23; {{Біблія|Лк|1:37}}); 2 Кар 9, 8); Свабода (Пс 113, 3 — робіць усё, што захоча, Эф 1, 11; {{Біблія|Мф|20:15}}); 1 Кар 12, 11). Прадметам волі Бога заўсёды з’яўляецца дабро. З мудрасцю Бога звязана: стварэнне свету і чалавека, падтрыманне свету ў існаванні, 1 Вал 2, 3; Ёў 12, 13; Рым 11, 33. Містычнам богапазнаннем займаецца [[тэасофія]]. == Адпаведнасць багоў розных народаў == {| class="wikitable" |- ! Бог / Народ !! [[сонца]] !! царства мёртвых !! Вярхоўны !! маланка !! вайна |- | славяне || [[Дажбог]] / [[Ярыла]] / [[Хорс]] || || [[Пярун]] || [[Пярун]] || |- | старажытныя егіпцяне || [[Ра]] || [[Асірыс]] / [[Анубіс]] || || || |- | гавайцы || || || || || [[Кукаілімоку]] |- | старажытныя грэкі || [[Геліёс]] || [[Аід]] || [[Зеўс]] || [[Зеўс]] || [[Арэс]] / [[Афіна]] |- | старажытныя рымляне || || || [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэр]] || [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэр]] || [[Марс]] |} == Гл. таксама == * [[Паняцце Бога ў політэізме]] * [[Паняцце Бога ў іўдаізме]] * [[Троіца|Паняцце Бога ў хрысціянстве]] * [[Паняцце Бога ў ісламе]] * [[Паняцце Бога ў індуізме]] * [[Паняцце Бога ў будызме]] {{зноскі}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя. Т. 3. — Мн., 1996. == Спасылкі == {{Commons|Category:God}} * [http://www.armatabianca.org/eng/padre.php?sottomenu=4 Канцэпцыя Бога ў хрысціянсте] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101006005230/http://www.armatabianca.org/eng/padre.php?sottomenu=4 |date=6 кастрычніка 2010 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэлігія]] [[Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Бог| ]] jmz7711pcyib56zsv56etu7pydodchr 5141702 5141699 2026-05-14T20:33:51Z M.L.Bot 261 5141702 wikitext text/x-wiki {{Арфаграфія}} {{Фарматаванне}} {{Image frame|content=[[Файл:Soprestolie (Bogoyavlenskaya church, Semenovskoe village, 17 c.).jpeg|103px]][[Файл:Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|147px]][[Файл:Tetragrammaton Sefardi.jpg|95px]][[Файл:051907 Wilmette IMG 1404 The Greatest Name.jpg|155px]][[Файл:Naqshe Rostam Darafsh Ordibehesht 93 (35).JPG|114px]][[Файл:Vishnu from Gita Govinda.jpg|136px]]|width=250|caption=Злева направа, зверху ўніз: прадстаўленне Бога ў хрысціянстве ([[Троіца]]), ісламе (імя [[Алах]]), іўдаізме ([[Тэтраграматон]]), [[бахаі]]зме (сімвал Бога), [[зараастрызм]]е (Ахурамазда) і [[індуізм]]е ([[Вішну]]).}} '''Бог''' — адно з галоўных [[Рэлігія|рэлігійных]] паняццяў, аб’ектываваных звышнатуральная сутнасць{{sfn|Элбакян|2006|с=119}}, магутнае{{sfn|Токарев|1970|c=|loc=Бог, фантастический образ могущественного сверхъестественного существа, выступающий как предмет религиозного поклонения и веры}}{{sfn|Токарев, Раббот|1960|c=|loc=БОГ фантастич. образ, лежащий в основе религиозных верований и выражающий представление о сверхъестеств. существе, к-рому якобы свойственно особое могущество.}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация [[Абсолют (философия)|Абсолюта]] в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}} [[звышнатуральнае]]{{sfn|Токарев|1970|c=|loc=Бог, фантастический образ могущественного сверхъестественного существа, выступающий как предмет религиозного поклонения и веры}}{{sfn|Токарев, Раббот|1960|c=|loc=БОГ фантастич. образ, лежащий в основе религиозных верований и выражающий представление о сверхъестеств. существе, к-рому якобы свойственно особое могущество.}}{{sfn|Токарев|1983|c=|loc=БОГ в религ. представлениях высшее сверхъестеств. существо, верховный предмет религ. культа.}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация [[Абсолют (философия)|Абсолюта]] в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}}{{sfn|Элбакян|2006|с=119}}{{sfn|НИЭ|2003|с=19|loc=Бог, высшее сверхъестественное существо, с верой в которого связано существование религии}} вышэйшая істота{{sfn|Токарев|1983|c=|loc=БОГ в религ. представлениях высшее сверхъестеств. существо, верховный предмет религ. культа.}}{{sfn|Аверинцев|2000—2001|c=|loc=БОГ – в религиях мира и философских системах Высшее Существо, создающее и устрояющее мир, дающее вещам, существам и лицам их бытие, меру, назначение и закон.}}{{sfn|Петтаццони|2002|с=153|loc=В представления о Высшем существе всегда привносятся смыслы, жизненно важные для человеческого существования. Небесный Отец есть Высшее Существо типичных кочевников, которые живут благодаря своим стадам, а те, в свою очередь, зависят от влаги, пролитой с неба на пастбища. Мать Земля есть Высшее Существо типичных земледельцев, кормящихся плодами земли. В более отдалённые времена, предшествовавшие земледелию и скотоводству, Высшее Существо было Владыкой животных. От этого Владыки зависел исход охоты. Следовательно, представления о Высшем существе развились не столько из интеллектуальных потребностей, сколько из озабоченности условиями существования}}{{sfn|НИЭ|2003|с=19|loc=Бог, высшее сверхъестественное существо, с верой в которого связано существование религии}}{{sfn|Аверинцев, Ибрагим, Лысенко|2005|c=632|loc=«'' Бог — в религиях мира и философских системах Высшее Существо, создающее и устраивающее мир, дающее вещам, существам и лицам их бытие, меру, назначение и закон. В религиозных учениях, объединённых принципом [[теизм]]а, утверждается личное бытие Высшего, его личное отношение ([[любовь]]) к сотворённым существам и [[Вселенная|Вселенной]] в целом, его [[диалог]]ическое самораскрытие в актах [[Откровение|Откровения]]. Идея Бога постепенно кристаллизовалась в различных религиозных традициях человечества. Исходная теория развития — представления первобытных народов о силах, действие которых по-разному локализуется на панораме мирового целого''»}}{{sfn|Poppy|1867|p=}}{{sfn|Donaldson|1773|p=536}} ў [[Тэізм|тэістычных]] рэлігіях, [[дэізм]]е і іншых рэлігійных вераваннях і [[Рэлігійная філасофія|філасофска-рэлігійных]] уяўленнях. Часта выступае аб’ектам пакланення{{sfn|Элбакян|2006|с=119}}. Бог можа быць стваральнікам [[Сусвет]]у ці ўвасабленне Сусвету, альбо яго элементаў для асоб, якія спавядаюць [[Рэлігія|рэлігію]], маюць рэлігійны [[светапогляд]], альбо прытрымліваюцца вучэнняў, якія ўключаюць у сябе паняцце пра Бога. У рэлігійных вучэннях, аб’яднаных прынцыпам [[тэізм]]у, сцвярджаецца асабістае быццё Вышэйшага, яго асабістае стаўленне (каханне) да створаных істот і Cусвету ў цэлым, яго дыялагічныя самараскрыцці ў актах адкрыцця. Ідэя багоў паступова крышталізавацца ў розныя рэлігійныя традыцыі [[чалавецтва]]. У [[Монатэізм|монатэістычных]] аўраамічных рэлігіях Бог разглядаецца як асоба{{sfn|Гордиенко|1988|с=40|loc=Бог, иллюзорный образ личного и надприродного, вечного и непостижимого существа, являющегося гл. объектом веры и поклонения для религиозных людей}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация Абсолюта в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}}{{sfn|Аверинцев, Ибрагим, Лысенко|2005|c=632|loc=«'' Бог — в религиях мира и философских системах Высшее Существо, создающее и устраивающее мир, дающее вещам, существам и лицам их бытие, меру, назначение и закон. В религиозных учениях, объединённых принципом [[теизм]]а, утверждается личное бытие Высшего, его личное отношение ([[любовь]]) к сотворённым существам и [[Вселенная|Вселенной]] в целом, его [[диалог]]ическое самораскрытие в актах [[Откровение|Откровения]]. Идея Бога постепенно кристаллизовалась в различных религиозных традициях человечества. Исходная теория развития — представления первобытных народов о силах, действие которых по-разному локализуется на панораме мирового целого''»}}, як [[Увасабленне|персаніфікацыя]] [[Абсалют (філасофія)|Абсалюту]]{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=БОГ — сакральная персонификация [[Абсолют (философия)|Абсолюта]] в религиях теистского типа: верховная личность, атрибутированная тождеством сущности и существования, высшим разумом, сверхъестественным могуществом и абсолютным совершенством. Персонифицирующая интерпретация единого Б. свойственна для зрелых форм такого религиозного направления, как теизм, и формирование её является результатом длительной исторической эволюции религиозного сознания.}}, як неспасціжны трансцэндэнтны асабісты Бог («Бог [[Аўрам]], [[Ісак]]а і [[Якаў (патрыярх)|Якава]]»){{sfn|Гордиенко|1988|с=40|loc=Бог, иллюзорный образ личного и надприродного, вечного и непостижимого существа, являющегося гл. объектом веры и поклонения для религиозных людей}}{{sfn|НИЭ|2003|с=19|loc=Политеистическим представлениям о множестве (сонме) божеств (среди которых выделяется обычно верховный бог) противостоит монотеизм (единобожие), получивший особое развитие в т. н. авраамических религиях — иудаизме, христианстве, исламе. Для них характерно теистическое представление о непостижимом трансцендентном личном Боге («Бог Авраама, Исаака и Иакова»), сообщающем о себе человеку в Откровении, высшим выражением которого в христианстве предстаёт воплощение Бога в уникальной личности [[Богочеловек]]а — Иисуса Христа.}}{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=важнейшим моментом классического теизма является идея трансцендентности Б. по отношению к миру (от лат. transcendere — переступать): Б. вне и сверх мира, он Творец его и Вседержитель. Последнее означает, что Б. не только творит мир, но и перманентно присутствует в нём, направляя его развитие к сакральной высшей цели (см. [[Провиденциализм]]) и вмешиваясь в случае необходимости в естественный ход событий (см. [[Теургия]]).}}{{sfn|Чистяков|2004|c=|loc=«Господь сказал, что Он благоволит обитать во мгле» (3 Царств 8, 12). В этих словах, в разных вариантах повторённых в Библии, ясно сформулирована одна из главных черт того, что человечество может сказать о Б.: в мире Он присутствует скрыто. Б. Ветхого Завета «невидим» и «скрыт» (Ис. 45,15). Через всю Библию красной нитью проходит мысль о том, что Он открывается лишь тогда, когда хочет этого сам, и тем людям, которых сам для этого избирает. Это — таинственная и непостижимая сила. В знаменитой формуле Евангелия от Иоанна (Ин. 1,18) «Бога не видел никто никогда» речь идёт даже не о том, что Б. не имеет каких бы то ни было физических очертаний, что позволило бы человеку увидеть его, но именно о непознаваемости Б., которого нельзя постичь путём умственных усилий.}}{{sfn|Swinburne|1995|quote=The three main Western religions—Christianity, Judaism, and Islam — have all claimed that God is the supreme reality}}, прычым як адзіны і адзіны Бог{{sfn|Можейко|2003|c=110—113|loc=Строгий теизм аврамических религий (христианства, иудаизма и ислама) предполагает трактовку "живого Б." как единого и единственного при абсолютном "отсутствии подобных" (Библ., Второзак., VI, 4; Коран, II — 256, III — 1). Теизм аврамического типа не просто центрируется вокруг идеи персонифицированного абсолюта, но и характеризуется предельно напряжённым переживанием его личностного характера, задающего возможность личного общения с Б. (идея восходит к ветхозаветному сюжету об Аврааме, вступившем в диалог с Б. и доказавшем в личном общении свою преданность ему).}}. У [[пантэізм]]е<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://languages.oup.com/|title=Oxford Languages {{!}} The Home of Language Data|website=languages.oup.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314023846/https://languages.oup.com/|archive-date=2020-03-14|access-date=2024-06-14|url-status=live}}</ref> і панентэізме<ref>''Журавлев О. В.'' Панентеизм: философско-религиозная доктрина и социокультурное явление // Теоретическая конференция «Религия и атеизм в истории культуры». — Л., 1989. — С. 66-68.</ref> Бог не з’яўляецца [[асоба]]й (суб’ектам), але сілай, якая размываецца ў прыродзе і [[Касмалогія|касмалогіі]]<ref>{{Книга|ссылка=http://archive.org/details/philosophersspea0000hart|автор=Charles Hartshorne|заглавие=Philosophers speak of God|год=1953|издательство=[Chicago]: University of Chicago Press|страниц=562}}</ref><ref>''Owen H. P.'' Concepts of Deity.— London: [[Macmillan]], 1971.</ref>. У пантэізме ён выключна іманентны, у панентэізме — іманентны і трансцедентен адначасова. == Атрыбуты Бога ў хрысціянстве == Істота любога быту — гэта тое, дзякуючы чаму быт ёсць тым, а не іншым, праяўляе сябе ad extra. У Богу істота атаясняецца з Яго атрыбутамі. У Богу кожны атрыбут адносіцца да Яго натуры і яе вызначае, а ў створаных рэчах — не (нп., калі нейкі чалавек міласэрны, то гэты яго індывідуальны атрыбут не адносіцца да натуры ўсіх людзей). У гісторыі спрачаліся, які атрыбут найважнейшы. Аўгустын, Банавентура і Дунс Скот — за дабрыню, Окам і ўсе наміналісты — за бясконцасць, некаторыя за найвышэйшы розум, а Тамаш — за быццё само ў сабе (ipsum esse subsistens). Істота Бога паводле тамістскай філасофіі — самаіснаванне, якое ні ад каго не бярэ пачатку. Бог — чыстае існаванне. Атрыбуты, злучаныя з істотай Бога: 1) прастата (не складзены з іншых бытаў): Зых 3, 14; {{Біблія|Ін|4:24}}); 2) нязменнасць (Якуб 1, 17 — Айцец святла, у якім няма перамены). У Богу няма пераходу ад патэнцыяльнага да актуальнага. Ён — чыстая актуальнасць; 3) вечнасць (Быт 21, 33 — Эль Олам; Псальмы, 1 Цім 1, 17); 4) бязмежнасць і ўсюдыпрысутнасць (Дзеі 17, 28 — У Ім жывем…); 5) адзіны (Дрг 6,4; Дзеі 17, 16-34; Эф 4, 6; {{Біблія|Мк|12:29}}); 6) найвышэйшае дабро ({{Біблія|Лк|18:19}}) — Ніхто не добры, толькі сам Бог); 7) паўната праўды — Ер 10, 10; {{Біблія|Ін|17:3}}). З Бога воляю звязаны: Святасць (1 Вал 2, 2; Іс 8, 13; {{Біблія|Мф|6:9}}); {{Біблія|Ін|17:11}}); Ап 4, 8-10); Усемагутнасць (Быт 17, 1 — Эль Шадай, Мудр 11, 23; {{Біблія|Лк|1:37}}); 2 Кар 9, 8); Свабода (Пс 113, 3 — робіць усё, што захоча, Эф 1, 11; {{Біблія|Мф|20:15}}); 1 Кар 12, 11). Прадметам волі Бога заўсёды з’яўляецца дабро. З мудрасцю Бога звязана: стварэнне свету і чалавека, падтрыманне свету ў існаванні, 1 Вал 2, 3; Ёў 12, 13; Рым 11, 33. Містычным богапазнаннем займаецца [[тэасофія]]. == Адпаведнасць багоў розных народаў == {| class="wikitable" |- ! Бог / Народ !! [[сонца]] !! царства мёртвых !! Вярхоўны !! маланка !! вайна |- | славяне || [[Дажбог]] / [[Ярыла]] / [[Хорс]] || || [[Пярун]] || [[Пярун]] || |- | старажытныя егіпцяне || [[Ра]] || [[Асірыс]] / [[Анубіс]] || || || |- | гавайцы || || || || || [[Кукаілімоку]] |- | старажытныя грэкі || [[Геліёс]] || [[Аід]] || [[Зеўс]] || [[Зеўс]] || [[Арэс]] / [[Афіна]] |- | старажытныя рымляне || || || [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэр]] || [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэр]] || [[Марс]] |} == Гл. таксама == * [[Паняцце Бога ў політэізме]] * [[Паняцце Бога ў іўдаізме]] * [[Троіца|Паняцце Бога ў хрысціянстве]] * [[Паняцце Бога ў ісламе]] * [[Паняцце Бога ў індуізме]] * [[Паняцце Бога ў будызме]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя. Т. 3. — Мн., 1996. == Спасылкі == {{Commons|Category:God}} * [http://www.armatabianca.org/eng/padre.php?sottomenu=4 Канцэпцыя Бога ў хрысціянсте] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101006005230/http://www.armatabianca.org/eng/padre.php?sottomenu=4 |date=6 кастрычніка 2010 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэлігія]] [[Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Бог| ]] 19m2vc051eryqloizi4kximfwychl6d 0 46945 5141618 5004285 2026-05-14T16:38:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141618 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Сімона дэ Бавуар |Арыгінал імя = Simone de Beauvoir |Выява = Simone de Beauvoir2.png |Шырыня = 250px |Апісанне выявы = Сімона дэ Бавуар |Імя пры нараджэнні = Simone-Lucie-Ernestine-Marie Bertrand de Beauvoir |Род дзейнасці = пісьменніца, філосаф |Гады актыўнасці = |Кірунак = [[фемінізм]], [[экзістэнцыялізм]] |Жанр = |Мова твораў = [[Французская мова|французская]] |Прэміі = [[Іерусалімская прэмія]] (1975) |Вікікрыніца = }} '''Сімо́на дэ Бавуа́р''' ({{lang-fr|Simone de Beauvoir}}; {{ДН|9|1|1908}}, [[Парыж]] — {{ДС|14|4|1986}}) — [[Францыя|французская]] [[пісьменнік|пісьменніца]], [[філосаф]], ідэолаг [[фемінізм|фемінісцкага руху]]. Сяброўка (абодва яны былі супраць шлюбу) і аднадумца [[Жан-Поль Сартр|Жан-Поля Сартра]]. == Біяграфія == [[Image:Sartre and de Beauvoir at Balzac Memorial.jpg|thumb|Сімона дэ Бавуар з Жан-Полем Сартрам перад помнікам Бальзаку. 1920-я гг.]] Нарадзілася 9 студзеня 1908 у [[Парыж]]ы, атрымала строгае буржуазнае выхаванне, што апісана ў яе кнізе «Успаміны маладой прыстойнай дзяўчыны» (''Me'moires d'une jeune fille range'e'', 1958). Вывучала філасофію ў [[Сарбона|Сарбоне]], дзе пазнаёмілася з правадыром сучаснага [[экзістэнцыялізм]]у [[Жан-Поль Сартр|Жан-Полем Сартрам]]. === Феміністка === Размова аб дэ Бавуар будзе няпоўнай, калі не прыгадаць яе рэвалюцыйнай ролі ў адраджэнні фемінізму ў 20 стагоддзі — гэтая яе заслуга. Хоць не яна вынаходніца фемінізму, тым не менш, на сучасным этапе менавіта яна надала яму вагі, увяла яго ў філасофскае рэчышча, стала асноўным тэарэтыкам сучаснай фемінісцкай думкі. Хаця, як зазначала сама філосаф, яна не думала аб такім шумлівым і скандальным водгуллі, калі пісала «[[Другі пол]]», бо яна проста спрабавала, між іншым па парадзе Сартра, патлумачыць жаночую загнанасць і адсутнасць у гісторыі. І ёй удалося — на гэтым эсэ выраслі некалькі генерацый французскіх кабет, якія так і называліся «генерацыі Бавуар». Але не толькі францужанкі ўдзячныя ёй, іншыя еўрапейкі і паўночныя амерыканкі, калі твор з'явіўся на іншых мовах, пачалі з новай сілай змагацца за вызваленне ад прыгнёту — палітычнага і побытавага адначасова. Сімона дэ Бавуар часта ўспрымаецца як маці сучаснага фемінізму. Сама пісьменніца ніколі не дыстанцыянавалася ад фемінізму, а, наадварот, усяляк падкрэслівала сваю схільнасць, а таксама схільнасць Ж.-П. Сартра да ідэй фемінізму. Ад тэарэтычнага фемінізму канцу 50-х гадоў яна пераходзіць да фемінізму практычнага, вулічнага так бы мовіць, калі выбітная пісьменніца ўдзельнічае ў маніфестацыях у абарону сацыяльных і сексуальных правоў жанчын. Пры гэтым варта падкрэсліць, што Сімона дэ Бавуар стаяла на пазіцыях гэтак званага ўніверсалісцкага фемінізму. Што азначае, што вядомая экзістэнцыялістка адмаўляла ідэю жаночай сутнасці, жаночай прыроды і выключна жаночых каштоўнасцей. Яна лічыла, што жанчына — гэта такі ж чалавек як і мужчына. Пры гэтым яна прызнавала, што жанчына была зведзена ў чалавечай гісторыі да аб'екту і маргіналізаванай асобы. Фізіялогія, мацярынства, натуральна, адрозніваюць жанчыну ад мужчыны, але гэта не дае падставы весці размову аб іншым, новым, альтэрнатыўным жыцці. На думку пісьменніцы, у мужчыны і жанчыны ўсё ж-такі больш супольнага, чым адрознага (адкуль і яе ўніверсалісцкае бачанне гісторыі палоў). === Раманістка === Менавіта праз раманы пісьменніца ажыццявіла сваю мару экзістэнцыі, дасягнула, калі ўжыць ейную ж тэрміналогію, аўтэнтычнага жыцця. З маладосці яна марыла стаць раманісткай, таму першыя раманы, якія, дарэчы, былі сустрэты з цяплынёю, надалі ёй сілы і веры ў свой талент. Так, некаторыя раманы будуць пазначаныя прэміяй, як раман «Мандарыны», за які аўтар атрымала Ганкураву прэмію. === Экзістэнцыялістка === У канцы Другой сусветнай вайны ў Парыжы вельмі папулярным быў хрысціянскі экзістэнцыялізм на чале з Г. Марселем. Сартр і Бавуар часта сыходзіліся і дэбатавалі з самім Марселям, а таксама яго паслядоўнікамі. За атэістамі таксама прычапілася назва экзістэнцыялістаў, хаця на самым пачатку Сартр і Бавуар адмаўляліся ад яе, потым яны аддаліся гэтаму клішэ і сталі надзвычай папулярнымі ў Еўропе. Да экзістэнцыялістычных твораў Бавуар належаць эсэ «Пірус і Сінеас», «За мараль двухсэнсоўнасці», «Экзістэнцыялізм і мудрасць нацый» і, канечне, «Другі пол». У адрозненне ад надзвычай абстрактнага, часам цьмянага Сартра тэксты дэ Бавуар чытаюцца і ўспрымаюцца прасцей, а таму яе філасофскія эсэ ўсевядома і даступна тлумачылі людзям ідэі новай філасофіі. Што датычыцца філасофскай кар'еры, то трэба нагадаць, што яна была прафесійным філосафам — выкладчыцай, адной з першых выкладчыкаў філасофіі Францыі, бо традыцыйна гэту дысцыпліну выкладалі мужчыны. Яе ўплыў на развіццё «сартараўскага» экзістэнцыялізму дасюль недаацэньваецца: яна ўсё яшчэ лічыцца яго «паслядоўніцай». Хаця ў першых сваіх раманах, якія, дарэчы, з'явіліся раней за Сартаравых філасофскіх эсэ, Сімона дэ Бавуар разважае аб чалавечым жыцці і складае сваю карціну сапраўднага, «аўтэнтычнага» жыцця, крытыкуючыся фаталізмам і прадвызначанасцю. У рамане «Усе людзі смяротныя» [http://fr.wikipedia.org/wiki/Tous les hommes sont mortels] яна цудоўна вызначыла праз мастацкія сродкі асноўныя пастуляты будучага экзістэнцыялізму-сартрызму ці ўсё ж-ткі бавуарызму? Ды і сам Сартар, дарэчы, ніколі не хаваў уплыву дэ Бавуар на свае ідэі, у адным з інтэрвію ён заўважыў, што: «Філосаф — яна, не я». Далей у аповесці «Вельмі мяккая смерць» [http://fr.wikipedia.org/wiki/Une mort très douce] яна апісвае смерць маці, але разам з тым развітваецца з ёю і навучае чытача прымаць смерць. Наагул пісьменніца заўжды давала рады ствараць не толькі якасныя мастацкія творы, але пры гэтым заўжды сацыяльныя і вытрыманыя ў духу экзістэнцыялізму. === Атэістка === Вядомы пастулят экзістэнцыялізму аб тым, што жыццё будуецца самім чалавекам, а само жыццё — просты і цяжкі адначасова выбар той ці іншай мадэлі існавання, знайшоў у жыцці дэ Бавуар просты водгук. На ўласным эксперыменце яна прадэманстравала, што быць жанчынай, чалавекам, пісьменніцай, францужанкай, парыжанкай, інтэлектуалкай досыць проста, калі заставацца рэалісткай і ўспрымаць жыццё не як падарунак ці выпрабаванне, а як штодзённую будоўлю, штодзённы выбар паміж млявасцю і актыўнасцю, аўтэнтычным жыццём і ўцёкамі ад яго, апусканнем у містыку, тлумачэннем усяго ілюзіяй пад назвай «бог»<ref>Simone de Beauvoir, Tout compte fait, Paris, Gallimard,1972, p. 628—632.</ref>. На працягу жыцця чалавек можа змяніць думку ці стаўленне да якой заўгодна з'явы. Аб гэтым піша С. дэ Бавуар у сваіх мемуарах. Але, як пазначае аўтар, у адным яе пазіцыя не змянілася на працягу жыцця — гэта пытанне атэізму. У «Падсумаваннях» яна піша, што: {{Цытата|Па адным пункце мая пазіцыя ніяк не змянілася. І я хачу вярнуцца да яго — да майго атэізму. Шмат добрых душаў шкадуюць аб тым, што няшчасны выпадак стаў прычынай страты маёй веры. У артыкулах ці ў лістах, якія яны адрасуюць мне, я часта чытаю: «Ах, калі б яна жыла сярод сапраўдных хрысціян!», «Калі б вы прачыталі спачатку Евангелле, а ўжо потым Імітаванне!», «Калі б яна стрэла разумнага святара!» Трэба разумець: «Калі б яна сустрэла мяне, то яна б пабудавала жыццё як я і мой досвед пераканаў бы яе». Насамрэч, мая рэлігійная адукацыя была вельмі грунтоўнай; з Евангелля я ведала напамяць вялікія пасажы. З самай маладосці і потым у дарослым жыцці я сустракала разумных хрысціян: і менавіта дзякуючы таму, што яны былі разумнымі, яны не лічылі, што сваім уплывам яны могуць выратаваць маю душу. Яны лічылі, што вера залежыць ад бога, ад яго намераў, ад яго ласкі. Насамрэч, у гэтым і заключаецца тэялагічная бяссэнсіца: спроба патлумачыць прысутнасць ці адсутнасць бога выпадковымі і выключна простымі доказамі.|Simone de Beauvoir, Tout compte fait, 1970]}} === Мемуарыстка і эпісталярніца === У дадатак да раманаў і эсэ пісьменніца пакінула вялікую спадчыну ў форме мемуараў, а таксама яна пакінула багатую эпісталярную спадчыну. Яе ліставанне з Сартрам, Бостам, Ланзманам і Альгрэнам складае некалькі тамоў кніг. Зрэшты, як ніводны іншы пісьменнік 20-га стагоддзя, Сімона дэ Бавуар дала рады завяршыць усе тамы мемуараў, якія яна распачала пісаць яшчэ ў маладыя гады. Ад «Успамінаў маладой прыстойнай дзяўчыны» да «Цырымоніі развітання» пісьменніца пакінула 6 тамоў цікавых і дакладных успамінаў аб сваім атачэнні і эпасу. == Цытаты == * «Жанчынаю не нараджаюцца, ёю становяцца». * «Людзі не нясуць адказнасці за паражэнні шлюбу, бо сам інстытут шлюбу першапачаткова перакручаны». * «Фатальнасць пачынае трыумфаваць, як толькі ты паверыш у яе».<ref>[http://www.evene.fr/celebre/biographie/simone-de-beauvoir-230.php?citations Les citations de Simone de Beauvoir]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Бібліяграфія == * [[1943]] : L'Invitée (Госця), раман, * [[1944]] : Pyrrhus et Cinéas (Пір і Кінеас), эсэ, * [[1945]] : Le Sang des autres (Кроў іншых ці Чужая кроў), раман, * [[1945]] : Les Bouches inutiles (Лішнія раты), п'еса, * [[1946]] : Tous les hommes sont mortels (Усе людзі ўміручыя), раман, * [[1947]] : Pour une morale de l'ambiguïté (За мараль двухсэнсоўнасці), эсэ, * [[1948]] : L'Amérique au jour le jour (Штодзённая Амерыка), нарыс, * [[1949]] : Le Deuxième Sexe (Другі пол), філасофскае эсэ, * [[1954]] : Les Mandarins (Мандарыны), раман, * [[1955]] : Privilèges (Прывілеі), эсэ, * [[1957]] : La Longue Marche (Доўгі шлях), эсэ, * [[1958]] : Mémoires d'une jeune fille rangée (Успаміны маладой прыстойнай дзяўчыны), мемуары, * [[1960]] : La Force de l'âge (Сіла веку), мемуары, * [[1963]] : La Force des choses (Сіла рэчаў), мемуары, * 1962 : Djamila Boupacha en collaboration avec Gisèle Halimi et des témoignages de Henri Alleg, Mme Maurice Audin, Général de Bollardière, R.P. Chenu, Dr Jean Dalsace, J. Fonlupt-Esperaber, Françoise Mallet-Joris, Daniel Mayer, André Philip, J.F. Revel, Jules Roy, Françoise Sagan, un portrait original de Picasso et un hommage des peintres Lapoujade et Matta (Джаміла Бупаша); * [[1964]] : Une mort très douce (Вельмі мяккая смерць), аповесць, * [[1966]] : Les Belles Images (Прыгожыя малюнкі), раман, * [[1967]] : La Femme rompue (Вымерханая кабета), навелы, * [[1970]] : La Vieillesse (Старасць), эсэ, * [[1972]] : Faut-il brûler Sade? (Ці трэба спаліць Сада?), эсэ, * [[1972]] : Tout compte fait (Падсумаванне), мемуары, * [[1979]] : Quand prime le spirituel (Калі дамінуе духоўнае), раман, * [[1981]] : La Cérémonie des adieux suivi de Entretiens avec Jean-Paul Sartre : août — septembre 1974 (Цырымонія развітання), мемуары. == Пасмяротныя творы == * Lettres à Sartre, tome I : 1930—1939, 1990 (Лісты Сартру, першы том), * Lettres à Sartre, tome II : 1940—1963, 1990 (Лісты Сартру, другі том), * Journal de guerre, septembre 1939 — janvier 1941, 1990, (Ваенны дзённік), * Lettres à Nelson Algren, traduction de l'anglais par Sylvie Le Bon, 1997 (Лісты Нэльсану Альгрэну), * Correspondance croisée avec Jacques-Laurent Bost, 2004 (Крыжаванае ліставанне), * Cahiers de jeunesse, 1926—1930, 2008 (Моладзевыя сшыткі). == Фільмаграфія == * Les Amants du Flore (2006), http://fr.wikipedia.org/wiki/Les_Amants_du_Flore * Sartre, l'âge des passions (2006), http://fr.wikipedia.org/wiki/Sartre,_l'âge_des_passions {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Simone de Beauvoir}} * [http://prajdzisvet.org/texts/prose/druhi-pol.html Другі пол. Фрагмент з кнігі] * http://www.ina.fr/recherche/recherche/search/simone+beauvoir * http://archives.radio-canada.ca/arts_culture/litterature/clips/2015/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110319142839/http://archives.radio-canada.ca/arts_culture/litterature/clips/2015/ |date=19 сакавіка 2011 }} * http://claudinemonteil.com/fr/discours-et-conferences/les-soeurs-beauvoir-conference/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091203154651/http://claudinemonteil.com/fr/discours-et-conferences/les-soeurs-beauvoir-conference/ |date=3 снежня 2009 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бавуар}} [[Катэгорыя:Філосафы Францыі]] [[Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Жанчыны-філосафы]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Экзістэнцыялісты]] [[Катэгорыя:Постаці фемінізму]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Францыі]] [[Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манпарнас]] [[Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя]] [[Катэгорыя:Рух Супраціўлення ў Францыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Постаці фемінізму Францыі]] mlkhzs8cf2ux8wmf212md0r87vorsa0 0 47866 5141628 4649392 2026-05-14T17:33:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141628 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сіняўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сіняўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Клецкі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сіняўка]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1688 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сіня́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Клецкі раён|Клецкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Сіняўка]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Клецкага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Слабодкаўскі сельсавет (Клецкі раён)|Слабодкаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], з 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Клецкага раёна. 22 верасня 1980 года ў склад [[Кухчыцкі сельсавет|Кухчыцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Жомайдзь (Клецкі раён)|Жомайдзь]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 22 верасня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2180 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,1 % — [[беларусы]], 2,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1688 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Сіняўскі сельсавет (Клецкі раён)}} {{Клецкі раён}} [[Катэгорыя:Сіняўскі сельсавет (Клецкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] ezddi7v3yz8ibck8l6cd2s20m529bug 0 50919 5141753 4831055 2026-05-15T01:05:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141753 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сівец (значэнні)|Сівец}} {{Пісьменнік | Імя = Таццяна Сівец | Арыгінал імя = | Фота = SivecT.jpg | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = Таццяна Мікалаеўна Сівец | Псеўданімы = | Месца нараджэння = | Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = З 1993 г. | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = Красавік, 1997 г. (газета «Сям'я») | Мова твораў = Беларуская | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = |Commons = Tatiana Sivec }} '''Таццяна Мікалаеўна Сівец''' ({{ДН|23|6|1982}}, {{МН|Мінск||}}) — беларуская [[журналістка]], [[паэтэса]], сцэнарыст-драматург, перакладчыца<ref name="Маладосць">{{артыкул|загаловак= Таццяна Сівец. На ўспамін пра Купалле |спасылка=http://pawet.net/files/ml703.pdf |выданне=[[Маладосць (1953)|Маладосць]] |тып= Часопіс|выдавецтва=[[Літаратура і мастацтва (РВУ)|Літаратура і Мастацтва]] |год= чэрвень, 2012|нумар= 6|старонкі= 54—55 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714135053/http://pawet.net/files/ml703.pdf |archive-date=14 ліпеня 2014}}</ref> <ref>{{артыкул |загаловак=Гэты мы вышывалі, Божухна, твае сны! |спасылка=http://www.polymja.lim.by/wp-content/uploads/2014/07/Verstka-1-1916.pdf |выданне=[[Полымя (1922)|Полымя]] |год=чэрвень, 2014 |нумар=6 |старонкі=50 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810133156/http://www.polymja.lim.by/wp-content/uploads/2014/07/Verstka-1-1916.pdf |archive-date=10 жніўня 2014 }}</ref>. == Біяграфія == Таццяна Сівец нарадзілася ў Мінску 23 чэрвеня 1982 года. Скончыла ў 1997 годзе музычную школу № 11, у 2000 годзе — мінскую сярэднюю школу № 185. У 11 год пачала пісаць вершы (1993 год)<ref name="Мал">{{артыкул|загаловак= Маладзёжны друк|спасылка= http://www.dompressy.by/dadvfiles/001100_949267__druk.pdf|выданне= Журналист|тып= Часопіс|месца= Мн.|год= Снежань, 2011|старонкі= 63|archive-url= https://web.archive.org/web/20140714220431/http://www.dompressy.by/dadvfiles/001100_949267__druk.pdf|archive-date= 14 ліпеня 2014}}</ref>; упершыню апублікавалася ў красавіку 1997 года ў газеце «Сям’я». З’яўлялася сябрам літаратурнага гуртка пры СШ № 176 г. Мінска «Імкненне», адным з кіраўнікоў якога з’яўляўся вядомы беларускі пісьменнік, сябра Саюзу пісьменнікаў Беларусі [[Артур Вольскі]]<ref name="fin">{{cite web |url=http://www.finnougoria.ru/logos/perevody/2398/29568 |title=Переводчик Сивец Татьяна |publisher=Финно-угорский культурный центр РФ |access-date=10 ліпеня 2014 |lang=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163408/http://www.finnougoria.ru/logos/perevody/2398/29568 |archive-date=14 ліпеня 2014 }}</ref><ref>{{артыкул |аўтар=Смірнова Д. |загаловак=Прамовіць тое, што важна |спасылка=http://www.zviazda.by/be/news/20200723/1595485508-taccyana-sivec-pramovic-toe-shto-vazhna |выданне=[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]] |тып=газета |месца=Мн. |год=10 ліпеня 2020 |выпуск=5081 |нумар=25 |старонкі=5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724163934/http://www.zviazda.by/be/news/20200723/1595485508-taccyana-sivec-pramovic-toe-shto-vazhna |archive-date=24 ліпеня 2020 }}</ref>. З 2003 года — сябра [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]<ref name="тхз">{{cite web|url= http://knihi.by/knihi/siviec-tacciana-tamu-chto-znojdzie|title= Сівец Таццяна. Таму, хто знойдзе…|publisher= knihi.by|access-date= 24 жніўня 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140826161055/http://knihi.by/knihi/siviec-tacciana-tamu-chto-znojdzie|archive-date= 26 жніўня 2014|url-status= dead}}</ref>. У 2005 годзе скончыла факультэт беларускай філалогіі і культуры [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ імя М. Танка]], атрымаўшы спецыяльнасць настаўніка англійскай мовы, беларускай мовы і літаратуры. Падчас навучання кіравала сустрэчамі ўніверсітэцкага літаратурнага аб’яднання «Крокі»<ref name="fin" />. Са жніўня па лістапад 2005 года працавала аглядальнікам газеты «Разам!». З 2005 па 2008 год — аспірантка Інстытута мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]<ref>{{cite web |url=http://www.rv-blr.com/biography/view/1113 |title=Тацьцяна Сівец |publisher=Родныя вобразы |access-date=10 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714195246/http://www.rv-blr.com/biography/view/1113 |archive-date=14 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref>, дзе даследавала тэму «[[Джордж Байран|Дж. Г. Байран]] і байранізм у беларускай паэзіі: пераклады і ўплывы». З 2006 года супрацоўнічае з [[Беларусь (радыёстанцыя)|радыё «Беларусь»]]<ref name="Маладосць" /> — рыхтуе аўтарскія праекты прысвечаныя вывучэнню беларускай мовы і літаратуры па-англійску, рыхтуе праграмы па-англійску, а таксама праекты, якія распавядаюць пра культуру і традыцыі Беларусі. З 2011 года — галоўны рэдактар рэспубліканскага моладзёвага часопіса [[Маладосць (1953)|«Маладосць»]]<ref name="Мал" />. З 1 снежня 2011 года — галоўны рэдактар газеты [[Літаратура і мастацтва (1932)|«Літаратура і мастацтва»]] (стала першай жанчынай на пасадзе кіраўніка выдання<ref>{{cite web |url=http://buj.by/2012/02/taccyana-sivec-u-abyadnanni-sa-zvyazdoj-dlya-lima-tolki-plyusy/ |title=Таццяна Сівец: У аб’яднаннi са «Звяздой» для «ЛіМа» толькі плюсы |author=Свірко І. |date=23 лютага 2012 |publisher=газ. «Рэспубліка» |access-date=29 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405040815/http://buj.by/2012/02/taccyana-sivec-u-abyadnanni-sa-zvyazdoj-dlya-lima-tolki-plyusy/ |archive-date=5 красавіка 2022 }}</ref>). З 2012 па 2016 год — член Прэзідыума Праўлення [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]<ref>{{cite web |url=http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/glavred-gazety-lim-sovremennym-pisatelyam-hvataet-vsego-i-pro-vse |title=Главред газеты «ЛіМ»: Про все можно писать сегодня |date=21 студзеня 2013 |publisher=[[СТБ]] |access-date=10 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714142405/http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/glavred-gazety-lim-sovremennym-pisatelyam-hvataet-vsego-i-pro-vse |archive-date=14 ліпеня 2014 }}</ref>. У 2016 годзе скончыла [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]<ref name="Звязда">{{cite web| date =18 лютага 2019| url =http://sozvuchie.by/poeziya/item/5687-tatstsyana-sivets-listy-da-lisa.html| title =Друкуецца ў "Полымі". Таццяна Сівец. Лісты да Ліса| publisher =[[Выдавецкі дом «Звязда»]]| access-date =18 лютага 2019| archive-date =18 лютага 2019| archive-url =https://web.archive.org/web/20190218201953/http://sozvuchie.by/poeziya/item/5687-tatstsyana-sivets-listy-da-lisa.html| url-status =dead}}</ref>. З 2013 па 2017 год — вядучая праграмы «Ды@блог. Пра літаратуру» на тэлеканале «[[Беларусь 3]]»<ref>{{cite web |url=http://www.tvr.by/rus/b3blogs.asp |title=Беларусь 3 — блогі |publisher=[[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтэлерадыёкампанія]] |access-date=16 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130911054744/http://www.tvr.by/rus/b3blogs.asp |archive-date=11 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref>. З 14 верасня 2015 года — першы намеснік галоўнага рэдактара газеты «[[Медыцынскі веснік]]». З 14 чэрвеня 2016 года — галоўны рэдактар газеты «Медыцынскі веснік»<ref>{{cite web| date =2016| url =http://medvestnik.by/ru/office/| title =Контакты| publisher =Медицинский вестник| access-date =15 чэрвеня 2016| lang =ru| archive-url =https://web.archive.org/web/20160712010913/http://medvestnik.by/ru/office/| archive-date =12 ліпеня 2016| url-status =dead}}</ref>. З кастрычніка 2016 года — ганаровы член Саюза пісьменнікаў Азербайджана<ref name="СБ">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/yak-slovy-pakinuts-myane-to-khiba-zastanetstsa-mova-.html |title=Як словы пакiнуць мяне, то хiба застанецца мова |author=Бабовіч В. |date=25 студзеня 2017 |publisher=[[Советская Белоруссия|СБ]] |access-date=26 студзеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129074449/https://www.sb.by/articles/yak-slovy-pakinuts-myane-to-khiba-zastanetstsa-mova-.html |archive-date=29 студзеня 2017 }}</ref>. З 2016 па 2021 год — старшыня [[Міжнародны фонд Янкі Купалы|Міжнароднага фонду Янкі Купалы]]<ref name="СБ" />. Працуе ў рэчышчы паэзіі, прозы, крытыкі, драматургіі, паэтычнага перакладу. Перакладае на беларускую мову творы паэтаў Рэспублікі Комі, Таджыкістана, Кітая, Расіі, Вялікабрытаніі, Польшчы, Украіны, Азербайджана. Яе вершы перакладзены на азербайджанскую, англійскую, балгарскую, калмыцкую, рускую, украінскую, чачэнскую мовы<ref name="Звязда" /><ref>{{артыкул |аўтар=Стоянов, Владимир |загаловак=Тацяна Сивец |спасылка=http://issuu.com/prostori/docs/prostori_broi_4_2014/0 |выданне=Простори |тып=Часопіс |месца=Варна, Балгарыя |выдавецтва=Славена |год=2014 |выпуск=61 |нумар=4 |старонкі=90—91 |issn=2367-5926 |мова=bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219151014/http://issuu.com/prostori/docs/prostori_broi_4_2014/0 |archive-date=19 снежня 2014 }}</ref>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * «Праляцець па вясёлцы» (Бібліятэчка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]», 2002 г.) — кніга паэзіі; * «Ліпеньская навальніца» («[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», 2003 г.) — кніга паэзіі; * «Таму, хто знойдзе» («Логвінаў», 2008 г.) — вершы, проза, п’есы, пераклады<ref name="тхз" /><ref>{{cite web |url=http://www.prastora.by/knihi/siviec-tacciana-tamu-chto-znojdzie |title=Сівец Таццяна. Таму, хто знойдзе... |publisher=Prastora.by |access-date=10 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213227/http://www.prastora.by/knihi/siviec-tacciana-tamu-chto-znojdzie |archive-date=14 ліпеня 2014 }}</ref>; * «Брык і Шуся шукаюць лета» ([[Літаратура і мастацтва (РВУ)|РВУ «Літаратура і Мастацтва»]], 2012 г.) — казка-размалёўка; * «[[Куды прапала малпа Маня?]]» ([[Выдавецкі дом «Звязда»|РВУ «Выдавецкі дом „Звязда“»]], 2014 г.) — кніга для дзяцей, працяг прыгод Брыка і Шусі, якія гэтым разам гуляюць у дэтэктываў<ref>{{cite web |url=http://zviazda.by/avtor/sivec-taccyana |title=Куды прапала малпа Маня? |date=10 ліпеня 2014 |access-date=2014-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714180454/http://zviazda.by/avtor/sivec-taccyana |archive-date=14 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref>. * «Самы лепшы падарунак» (РВУ «Выдавецкі дом „Звязда“», 2014 г.) — аповеды пра дзяўчынку Таццяну, якая распавядае свае гісторыі, шчыра дзеліцца сваімі думкамі і перажываннямі<ref>{{cite web|url= http://zviazda.by/2014/10/56145.html|title= Паміж намі, дзяўчынкамі|author= Весялуха М.|date= 9 ліпеня 2014|publisher= [[Звязда (1917)|Звязда]]|access-date= 10 ліпеня 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20141017200931/http://zviazda.by/2014/10/56145.html|archive-date= 17 кастрычніка 2014}}</ref>. Кніга для дзяцей і іх бацькоў. * «Разняволенасць» (РВУ «Выдавецкі дом „Звязда“», 2016 г.) — зборнік уласных вершаў паэткі, а таксама пераклады Таццяны Сівец аўтараў з Азербайджана, Казахстана, Украіны, Расіі, Славакіі, іншых краін<ref>{{cite web| author =Весялуха М.| date =12 лютага 2016| url =http://www.belta.by/society/view/est-chto-pochitat-kakie-knigi-stoit-kupit-na-natsionalnom-stende-belarusi-181410-2016/ | title = Есть что почитать! Какие книги стоит купить на Национальном стенде Беларуси?|publisher =[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]| access-date = 28 лютага 2016-02-17 | lang =ru}}</ref>. * «Заўтра будзе сонца! : П’есы» (Выдавец У. Хурсік, 2021 г.) — п’есы Таццяны Сівец, напісаныя цягам апошніх пятнаццаці гадоў. * «Цаца: история про Слоненка, который не хотел быть большим и толстокожим» (Полиграфкомбинат, 2023). === Творы ў зборніках === * «Лісты да нябожчыкаў» — зборнік фантастыкі беларускіх аўтараў «Люстэрка Сусвету» («Мастацкая літаратура», 2007)<ref>{{кніга|аўтар =Сівец Т. |частка = Лісты да нябожчыкаў|загаловак =Люстэрка Сусвету: Беларуская фантастыка |адказны = Укладальнікі Г. Ануфрыеў, У. Цвяткоў|месца =Мн. |выдавецтва =Мастацкая літаратура |год =2007 |старонкі =275—278 |старонак =320 |isbn =978-985-02-0914-6 |тыраж = 2 000 }}</ref>. * «Казкі пра Вожыка Васю» («Залаты талер»: казкі для мал. і сярэд. шк. узросту. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2012. — 210 с.). Беларуская аўтарская казка. * «Брык і Шуся шукаюць лета» (п’еса): «Падарожжа ў свет дзівосаў»: для мал. шк. узросту. — Мінск: Беларусь, 2013. — 264 с. * «Блок „А“» (апавяданне): «Кахаць і верыць»: зборнік апавяданняў маладых пісьменнікаў. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2013. — 398 с. === Суаўтарства === * «Мінск — сталіца Беларусі» (2011 г.)<ref name="Мал" />. * «Віцебск — горад майстроў і мастакоў» (2013 г.). === Драматургія (спектаклі) === [[Выява:Sivec kupid.jpg|270пкс|thumb|срава|Узнагароджанне Таццяны Сівец літаратурнай прэміяй «[[Залаты купідон]]—2013». 7 верасня 2014, [[Заслаўе]], Дзень беларускага пісьменства]] * «Брык і Шуся шукаюць лета» (прэм’ера — 30 кастрычніка 2010 года, [[Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача|Беларускі тэатр юнага гледача]]<ref>{{cite web |url=http://belarus-theatre.net/afisha/details/8517-bryk_i_shusja_ischut_leto.html |title=Брык и Шуся ищут лето |publisher=Театральная Беларусь |access-date=10 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714175208/http://belarus-theatre.net/afisha/details/8517-bryk_i_shusja_ischut_leto.html |archive-date=14 ліпеня 2014 }}</ref>) — спектакль драматурга Таццяны Сівец у пастаноўцы рэжысёра Ягора Лёгкіна<ref>{{cite web|url= http://afisha.sb.by/20671/|title= Брык і Шуся шукаюць лета (на сцэне Дома літаратара)|work= Минск - Театр|publisher= [[Советская Белоруссия|СБ. Беларусь Сегодня]]|access-date= 10 ліпеня 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140714205752/http://afisha.sb.by/20671/|archive-date= 14 ліпеня 2014|url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.belta.by/ru/all_news/culture/Belorusskij-TJuZ-v-novom-teatralnom-sezone-predstavit-tri-premjery_i_525464.html |title=Белорусский ТЮЗ в новом театральном сезоне представит три премьеры |date=2010-09-23 |publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]] |access-date=10 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714235544/http://www.belta.by/ru/all_news/culture/Belorusskij-TJuZ-v-novom-teatralnom-sezone-predstavit-tri-premjery_i_525464.html |archive-date=14 ліпеня 2014 }}</ref>. * «Балотная каралева» (прэм’ера — 24 студзеня 2018 года, Беларускі тэатр юнага гледача) — спектакль па п’есе Таццяны Сівец «Не расказвай мне казкі». Рэжысёр — Яўген Рэкеш<ref>{{артыкул |загаловак=Эксперыментальны цэнтр для свежага подыху |спасылка=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14613&mode=print |выданне=[[Культура (газета)|Культура]] |тып=газета |месца=Мн. |выдавецтва=[[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Мінкульт РБ]] |год=7 кастрычніка 2017 |выпуск=1323 |нумар=40 |archive-date=27 верасня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927091831/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14613&mode=print }}</ref>. === Артыкулы === * {{артыкул|аўтар=Сівец Т. |загаловак=Міф, народжаны міфам? Байранічныя ўплывы ў беларускай літаратуры ХХ стагоддзя |спасылка=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_970692.pdf |выданне= [[Беларуская думка (1991)|Беларуская думка]]|тып= Часопіс|месца=Мн. |год=Снежань, 2008 |нумар= 12|старонкі= 112—116 }}<ref>{{артыкул |аўтар=Сівец Т. |загаловак=Міф, народжаны міфам? Байранічныя ўплывы ў беларускай літаратуры ХХ стагоддзя |спасылка=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_970692.pdf |выданне=[[Беларуская думка (1991)|Беларуская думка]] |тып=Часопіс |месца=Мн. |выдавецтва==[[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыя Прэзідэнта РБ]] |год=Снежань, 2008 |нумар=12 |старонкі=112—116 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715040824/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_970692.pdf |archive-date=15 ліпеня 2014 }}</ref>. === Пераклады === * «Мелодыя натхнення» (2012, «Беларуская энцыклапедыя імя П.Броўкі») — зборнік перакладзеных на англійскую мову твораў шэрагу беларускіх паэтаў<ref name="fin" /><ref>{{cite web|url= http://www.livelib.ru/review/183421|title= Фантомны боль|author= Бязлепкіна А.|date= 26 ліпеня 2012|access-date= 29 ліпеня 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20160304114625/http://www.livelib.ru/review/183421|archive-date= 4 сакавіка 2016}}</ref>. == Узнагароды == * 2013 год — літаратурная прэмія «[[Залаты купідон]]» у галіне [[Беларуская дзіцячая літаратура|дзіцячай літаратуры]], за кнігу «[[Куды прапала малпа Маня?]]»<ref>{{артыкул|аўтар= [[Яна Паўлаўна Явіч|Яна Явіч]]|загаловак=Вітаем, пераможцы! |выданне=[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]] |тып=газета |месца=Мн. |выдавецтва= [[Выдавецкі дом «Звязда»|РВУ «Звязда»]]|год=5 верасня 2014 |выпуск=4784 |нумар=35 |старонкі= 3 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://respublika.sb.by/kultura-12/article/gistoryya-z-aptymistychnym-pratsyagam.html|title= Гiсторыя з аптымiстычным працягам|author= Ірына Свірко|date= 17 верасня 2014|publisher= Газета «[[Рэспубліка (1991)|Рэспубліка]]»|access-date= 23 кастрычнка 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20141023221255/http://respublika.sb.by/kultura-12/article/gistoryya-z-aptymistychnym-pratsyagam.html|archive-date= 23 кастрычніка 2014|url-status= dead}}</ref>. * 2015 год — п’еса Таццяны Сівец «Не расказвай мне казкі» па выніках конкурсу драматургіі «Новая назва» (арганізатар — «[[Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача]]» была названа найцікавай сярод п’ес для дзяцей ад 9 да 12 гадоў<ref>{{cite web | date =31 снежня 2015 | url =http://beltuz.by/be/news/534.html | title =Вынікі конкурсу драматургіі “Новая назва” | publisher =[[Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача|БРТЮГ]] | access-date =11 лютага 2016 | archive-url =https://web.archive.org/web/20160215214924/http://beltuz.by/be/news/534.html | archive-date =15 лютага 2016 | url-status =dead }}</ref>. * 2016 год — зборнік вершаў «Разняволенасць» Таццяны Сівец увайшоў у ТОП-5 кніг аўтараў-жанчын ад [[Выдавецкі дом «Звязда»|Выдавецкага Дома «Звязда»]]<ref>{{cite web| date =5 сакавіка 2016| url =http://zviazda.by/be/page/top-5-knig-autarau-zhanchyn-ad-vydaveckaga-doma-zvyazda| title =Топ-5 кніг аўтараў-жанчын ад Выдавецкага Дома “Звязда”| publisher =[[Звязда (1917)|Звязда]]| access-date =5 сакавіка 2016| archive-url =https://web.archive.org/web/20160306035625/http://zviazda.by/be/page/top-5-knig-autarau-zhanchyn-ad-vydaveckaga-doma-zvyazda| archive-date =6 сакавіка 2016}}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар =[[Арнольд Мак-Мілін|Мак-Мілін А.]] |частка =Лірычны парыў. Таццяна Сівец|загаловак =Рунь. Маладыя беларускія паэты пачатку ХХІ стагоддзя |месца = Мн.|выдавецтва =Кнігазбор |год = 2016|старонак = 236|isbn =978-985-7144-43-3 }} == Спасылкі == * [http://naya1982.livejournal.com/ Літаратурны блог] Т. Сівец у [[ЖЖ]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сівец Таццяна Мікалаеўна}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] e616prhtzev3ypi3u4ftsump5tr7rkt 0 54757 5141619 4917036 2026-05-14T16:40:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141619 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст |імя = Сімонэ Пепэ |поўнае імя = |мянушка = |выява = |подпіс = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{ITA}} |рост = |вага = |пазіцыя = [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] |цяперашні клуб = |нумар = |маладзёжныя клубы = {{футбольная кар’ера |2000—2001|{{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК Рома|Рома]]|}} |клубы = {{футбольная кар’ера |2001—2003|{{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК Рома|Рома]]|0 (0) |2002|{{арэнда}} {{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК Лека|Лека]]|5 (0) |2002—2003|{{арэнда}} {{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК Тэрама|Тэрама]]|31 (11) |2003—2006|{{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК Палерма|Палерма]]|22 (1) |2004—2005|{{арэнда}} {{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК П'ячэнца|П'ячэнца]]|30 (12) |2006—2010|{{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК Удзінезэ|Удзінезэ]]|104 (14) |2006—2007|{{арэнда}} {{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК Кальяры|Кальяры]]|36 (3) |2010—2015|{{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК Ювентус|Ювентус]]|76 (12) |2015—2016|{{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК К’ева|К'ева]]|22 (3) |2016—2017|{{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК Пескара|Пескара]]|12 (0) }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2001|{{Сцяг Італіі|20px}} Італія (да 17)|1 (1) |2001|{{Сцяг Італіі|20px}} Італія (да 19)|9 (6) |2001—2003|{{Сцяг Італіі|20px}} Італія (да 20)|13 (6) |2004—2006|{{Сцяг Італіі|20px}} [[Маладзёжная зборная Італіі па футболе|Італія (да 21)]]|12 (2) |2008—2011|{{Сцяг Італіі|20px}} [[Зборная Італіі па футболе|Італія]]|23 (0) }} |абнаўленне даных пра клуб = 15 ліпеня 2017 |абнаўленне даных пра зборную = 12 жніўня 2015 }} '''Сімонэ Пепэ''' ({{lang-it|Simone Pepe}}; нар. {{ДН|30|8|1983}}, {{МН|Альбана-Лацыяле}}, [[Лацыа]], [[Італія]]) — [[Італія|італьянскі]] [[футбаліст]], [[Паўабаронца (футбол)|правы крайні паўабаронца]]. Выступаў за [[Зборная Італіі па футболе|нацыянальную зборную Італіі]] (2008—2011). == Кар’ера == === Клубная === Пепэ — выхаванец сталічнай [[ФК Рома|«Ромы»]], але за рымскі клуб ён не згуляў ні разу. Двойчы «Рома» аддавала Пепэ ў арэнду. У [[ФК Лека|«Лека»]] ён правёў 5 матчаў, не забіўшы ніводнага мяча. Куды ўдалей Пепэ правёў сезон 2002/03, калі ён здолеў замацавацца ў аснове [[ФК Тэрама|«Тэрама»]], правёўшы за клуб 31 матч і забіўшы 11 галоў. У 2003 годзе Пепэ быў набыты [[ФК Палерма|«Палерма»]]. Перш чым дэбютаваць у [[Серыя A|Серыі A]], Пепэ адправіўся ў арэнду ў [[ФК П'ячэнца|«П'ячэнцу»]]. У 2005 годзе «Палерма» вярнуў яго з арэнды, спадзяючыся знайсці ў ім замену [[Лука Тоні|Луку Тоні]], які пайшоў у [[ФК Фіярэнціна|«Фіярэнціны»]], але Пепэ не здолеў замацавацца ў камандзе і перайшоў ва [[ФК Удзінезэ|«Удзінезэ»]]. У гульца былі добрыя перспектывы, але ён не змог канкураваць з [[Асамоа Г'ян]]ам, які выдатна паказаў сябе на [[Чэмпіянат свету па футболе 2006|чэмпіянаце свету 2006]], і зноў адправіўся ў арэнду — на гэты раз у [[ФК Кальяры|«Кальяры»]]. Вярнуўшыся ва [[ФК Удзінезэ|«Удзінезэ»]], Пепэ нарэшце змог асвоіцца ў камандзе. 9 чэрвеня 2010 падпісаў кантракт на тры гады з [[турын]]скім [[ФК Ювентус|«Ювентусам»]]; заробак склаў 7,5 млн еўра за ўвесь перыяд дагавора<ref>[http://www.championat.ru/football/news-515328.html «Ювентус» официально объявил о переходе Симоне Пепе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100612090804/http://www.championat.ru/football/news-515328.html |date=12 чэрвеня 2010 }}</ref>. 22 чэрвеня 2011 года «Ювентус» выкупіў ва «Удзінезэ» ўсе правы на футбаліста за 7,5 млн еўра і падпісаў з гульцом кантракт тэрмінам на 4 гады. Улетку 2015 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Ювентус» у якасці свабоднага агента. [[11 жніўня]] 2015 года [[ФК К’ева|«К'ева»]] абвясціла аб падпісанні кантракта з Пепэ<ref>{{Cite web |url=http://by.tribuna.com/football/1032088329.html |title=Симоне Пепе подписал контракт с «Кьево» |access-date=12 жніўня 2015 |archive-date=15 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915032727/https://by.tribuna.com/football/1032088329.html |url-status=dead }}</ref>. Па заканчэнні сезону 2015/16 пакінуў «К'ева» ў якасці свабоднага агента і ў жніўні 2016 года стаў іграком [[ФК Пескара|«Пескары»]]<ref>[http://by.tribuna.com/football/1043285656.html Симоне Пепе стал игроком «Пескары»]</ref>. Па заканчэнні сезону 2016/17 завяршыў прафесійную кар’еру. === Міжнародная === Пепе прайшоў большасць юнацкіх і моладзевых каманд [[Зборная Італіі па футболе|зборнай Італіі]], даволі часта забіваючы. У асноўнай зборнай дэбютаваў у 25-гадовым ўзросце [[11 кастрычніка]] 2008 года ў [[Сафія|Сафіі]] у [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|адборачным матчы чэмпіянату свету 2010]] супраць [[Зборная Балгарыі па футболе|зборнай Балгарыі]] (0:0). == Дасягненні == '''Ювентус''' * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]] (4): [[Серыя A 2011/2012|2012]], [[Серыя A 2012/2013|2013]], [[Серыя A 2013/2014|2014]], [[Серыя A 2014/2015|2015]] * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2015 * Уладальнік [[Суперкубак Італіі па футболе|Суперкубка Італіі]] (2): 2012, 2013 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{nfteams|pid=27732}} * {{transfermarkt|simone-pepe|17249}} * {{soccerway|simone-pepe/4247}} {{Склад зборнай Італіі па футболе на Кубку канфедэрацый 2009}} {{Склад зборнай Італіі па футболе на чэмпіянаце свету 2010}} {{DEFAULTSORT:Пепэ Сімонэ}} [[Катэгорыя:Футбалісты Італіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Пескара]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК К’ева]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Удзінезэ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Кальяры]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Палерма]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК П’ячэнца]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тэрама]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Лека]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рома]] 1t1y07htfa152yt6bd7xzjqoef4os7z 0 56383 5141849 4858429 2026-05-15T10:10:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141849 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Турынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пухавіцкі раён]] |Уключае = 29 населеных пунктаў |Сталіца = [[Турын (Пухавіцкі раён)|Турын]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2030 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Заўвагі = }} '''Ту́рынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Турын (Пухавіцкі раён)|Турын]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Пухавіцкага раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Пухавіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Менскай вобласці. У час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года тэрыторыя сельсавета была акупіравана нямецкімі войскамі. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ананіцкі сельсавет|Ананіцкага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: аграгарадок [[Сітнікі (Пухавіцкі раён)|Сітнікі]] і вёскі [[Ананічы (Пухавіцкі раён)|Ананічы]], [[Баські]], [[Дубраўка (Пухавіцкі раён)|Дубраўка]], [[Капскія]], [[Крамяні]], [[Падбярэжжа (Турынскі сельсавет)|Падбярэжжа]], [[Слабада (Турынскі сельсавет)|Слабада]], [[Стары Двор (Пухавіцкі раён)|Стары Двор]], [[Хочын]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (19 населеных пунктаў) — 1268 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 89,2 % — [[беларусы]], 7,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (29 населеных пунктаў) — 2030 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Населеныя пункты == * 20 жніўня 1947 года — 12 * 1 студзеня 1947 года — 24 * 2013 год — 29 == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} С. 9 * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Турынскі сельсавет}} {{Пухавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Турынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 25hbz1ifg4vwfqewmhtsbbshh4a0v28 0 56901 5141756 5036523 2026-05-15T02:05:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141756 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Таўкачэвічы 1 |вобласць = Мінская |раён = Уздзенскі |сельсавет = Хатлянскі }} '''Таўкачэ́вічы 1'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Taŭkačevičy 1}}, {{lang-ru|Толкачевичи 1}}) — [[вёска]] ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хатлянскі сельсавет|Хатлянскага сельсавета]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню Таўкачэвічы ([[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]] ''Толкачевичи''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 238.</ref>, сустракалася таксама ''Толкачи''{{Sfn|SgKP|1892|s=364}}) згадваюцца ў 1582 годзе, калі іх уладальнік [[Карыбутовіч Стэфан Грабоўскі]] правёў размежаванне зямель з суседнім [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацкам]], які быў у валоданні [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|Мікалая Радзівіла Сіроткі]]{{Sfn|SgKP|1892|s=364}}. Уваходзілі ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У пачатку XVII стагоддзя тут спадчыну атрымаў [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януш Радзівіл]] разам з жонкай [[Соф’я Слуцкая|Зоф’яй Слуцкай]], народжанай [[Барбара Кішка|Барбарай Кішчанкай]] і таксама [[Станіслаў Кішка (ваявода віцебскі)|Станіславам Станіслававічам Кішкам]] і Ганнай з Кішкаў, якая была ў шлюбе з [[Стэфан Пацей|Стэфанам Пацеем]]. Радзівілы ўступілі ў правы 27 чэрвеня 1604 года, але неўзабаве прадалі сваю спадчыну [[Якуб Прошыцкі|Якубу Прошыцкаму]], суддзю гродскаму віленскаму. У 1612 годзе спадчыну Станіслава Кішкі набыў [[Сямён Астравух]]. У 1616 годзе Ганна Пацеева прадае сваю частку Прошыцкім. У 1617 годзе Прошыцкі выкупае спадчыну Астравуха і такім чынам становіцца ўласнікам усіх Таўкачэвічаў, у тым жа годзе за 12 000 коп [[Грош|грошай]] літоўскіх прадае іх [[Януш Быхавец|Янушу Быхаўцу]]. У той час да Таўкачэвічаў адначасова належылі сёлы і фальваркі: [[Любяча]], [[Хатляны]], [[Кавалевічы (Пухавіцкі раён)|Кавалевічы]], [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]] і [[Касцюкі (Уздзенскі раён)|Касцюкі]]{{Sfn|SgKP|1892|s=365}}. Па суседстве ў Таўкачэвічамі ляжаў Шацк, які трымаў у праве застававым ад князя Галоўчынскага [[Андрэй Вінка]]. Вінка распачаў гранічныя спрэчкі і [[Наезд (звычай)|наезды]], а ў 1620 годзе зрабіў збройны наезд на маёнтак Быхаўца, знішчыў Кавалевічы і Таўкачэвічы, забіў Януша Быхаўца і яго людзей. Адбыўся доўгі крымінальны працэс, які скончыўся дэкрэтам ад 3 лістапада 1628 года, які адхіліў прэтэнзіі абодвух бакоў. Аднак спрэчкі аб мяжы працягваліся, у 1631 годзе ваявода менскі [[Пётр Тышкевіч (ваявода менскі)|Пётр Скумін Тышкевіч]] наведаў гэту мясцовасць і выдаў дэкрэт, які прызнаў прэтэнзіі Вінкі несапраўднымі, а слушнымі [[Базыль Быхавец|Базыля Быхаўца]]. У тым жа годзе новы пакупнік Шацка [[Пётр Пякарскі]] пісьмова адмовіўся ад прэтэнзій да таўкачэвіцкіх граніц, аднак у 1647 годзе [[Юрый Храптовіч|Юрый Літавор Храптовіч]], трымальнік Шацка, зноў распачаў спрэчкі, праз што працэсы трывалі далей{{Sfn|SgKP|1892|s=365}}. 23 траўня 1652 года [[Ян Быхавец]] і яго жонка Крыстына з Войнаў пазычылі ў архімандрыта менскага манастыра [[Варлаам Кузінскі|Варлаама Кузінскага]] 15 000 злотых у заклад Таўкачэвічаў. Пазней, у часы ваенных хваляванняў (час [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Масковіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]), Быхаўцы ізноў авалодалі фальваркам. Тады ў 1663 годзе ў Крыстыны з Войнаў (у 2-м шлюбе [[Якуб Тэадор Кунцэвіч|Якубова Кунцэвічовая]]) праз трыбунал спагнаў 18 805 злотых пленіпатэнт архімандрыта Мікалай Валодзька. У другой чвэрці XVIII стагоддзе ў праве заставы ад Быхаўцаў Таўкачэвічы трымалі [[Заранкі]] герба [[Корчак (герб)|Корчак]]. У 1760 годзе [[Уладзіслаў Быхавец]], суддзя выўкавыскі, і яго сын Ян перадалі Таўкачэвічы на вечнае права сёстрам: Эльжбэце (Елізабеце) з Заранкаў Крыштафовай Завішыне і Аляксандры Заранкоўне. Сёстры падзялілі ўладанні: Таўкачэвічы з ваколіцамі ўзяла Эльжбэта, а Аляксандра атрымала [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]] з фальваркамі [[Кавалевічы (Пухавіцкі раён)|Кавалевічы]], [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]] і [[Пцічанская|Кабылічы]]. Далей праз [[Вена (права)|вена]] ад Завішанкі Таўкачэвічы атрымаў прускі афіцэр граф [[Вільгельм Грабоўскі]]{{Sfn|SgKP|1892|s=365}}. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе быў панскі дом са службамі, вінакурня, карчма, драўляная капліца{{sfn|ГВБ|2014|с=256}}. З сямі сыноў Грабоўскага наймалодшы Караль (Карл), у шлюбе з Зоф’яй Горватаўнай (дачка [[Аляксандр Аляксандравіч Горват|Аляксандра Горвата]] з [[Барбароў|Барбарова]]) меў дачку Зоф’ю за Платэрам і сына [[Аляксандр Карлавіч Грабоўскі|Аляксандра]], уласніка Таўкачэвічаў у другой палове XIX стагоддзя{{Sfn|SgKP|1892|s=365}}. Пасля 1861 года ў [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] Ігуменскага павета. Па аддзяленні сялян у складзе Таўкачэвічаў засталіся: [[Хатляны]], [[Валок]], [[Валяр’яны|Валяр’янава]], [[Валяр’яны|Фаляны]], [[Цыцыліанаў]], [[Журавель (Уздзенскі раён)|Журавель]], мястэчка [[Лоша (Уздзенскі раён)|Лоша]], засценак [[Гута (Уздзенскі раён)|Гута]] і іншыя ўладанні. У межах уладанняў былі рэчкі: [[Кавалёўка (басейн Дняпра)|Кавалёўка]], [[Лоша (прыток Нёмана)|Лоша]], [[Любяча (рака)|Любяча]], [[Валок (рака)|Валок]] і іх прытокі{{Sfn|SgKP|1892|s=365}}. У 1876 годзе ўладальнікам маёнтка Таўкачэвічы быў граф [[Рэфармацтва|рэфарматарскага]] веравызнання [[Карл Грабоўскі|Карл Вільгельмаў Грабоўскі]], было {{Nobr|13 676}} [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=43}}. [[Файл:Taŭkačevičy. Таўкачэвічы (2022) 10.jpg|міні|Будынак свірна канца XIX стагоддзя]] Паводле апісання краязнаўца [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ў канцы XIX стагоддзя, у Таўкачэвічах быў стары драўляны дом, аточаны прыгожым паркам, былі сады і аранжарэі. У двары [[Каталіцтва|каталіцкая]] драўляная капліца, збудаваная каля 1860 года. Гаспадарка добра ўпарадкаваная. Ваколічныя лясы славіліся багаццем дзічыны. Млыны і вінакурні з правам прапінацыі, а таксама арэнда невялікіх участкаў давалі добры даход. Гістарычныя дакументы маёнтка, паводле якіх Ельскі апісваў яго гісторыю, на канец XIX стагоддзя захоўваліся ў архіве Аляксандра Ельскага ў [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосці]]{{Sfn|SgKP|1892|s=365}}. У канцы XIX стагоддзя ў вёсцы пачала дзейнічаць школа гарматы, пераўтворана ў 1904 годзе ў царкоўна-прыходскую школу. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы было 2 ветракі, [[хлебазапасны магазін]], піцейны дом і капліца, у маёнтку быў касцёл{{sfn|ГВБ|2014|с=256}}. У 1913 годзе ўладальнікам маёнтка Таўкачэвічы быў Аляксандр Грабоўскі<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/Genealogie_zyjacych_utytulowanych_rodow/mL9Q4sSWYI4C?hl=be&gbpv=1&dq=To%C5%82kaczewicze&pg=PA247&printsec=frontcover|аўтар=Graf Jerzy Sewer Dunin-Borkowski|загаловак=Genealogie zyjacych utytulowanych rodow polskich|год=1895|выдавецтва=Seyfarth & Czajkowski|старонак=784}}</ref>, меў {{Nobr|11 800}} дзесяцін зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=99}}. === Найноўшы час === [[Файл:Taŭkačevičy. Таўкачэвічы (2022) 04.jpg|міні|Гаспадарчыя пабудовы маёнтка канца XIX стагоддзя]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). У 1919 і 1920 гадах у вёсцы адбыліся вялікія пажары{{sfn|ГВБ|2014|с=256}}. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Уласнасць маёнтка нацыяналізаваная, частка земляў была аддзелена ў вёску [[Таўкачэвічы 2]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Шацкі раён (БССР)|Шацкім раёне]], з 4 жніўня 1927 года ў [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). У 1930-я гады праведзена прымусовая [[калектывізацыя]]. У час прымусовай калектывізацыі і [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсій 1930-х гадоў]] былі рэпрэсаваны прынамсі 17 ураджэнцаў Таўкачэвічаў<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/list?params=H4sIAAAAAAAAA6tWSsosKskoyElMTlWyUoopNTAxMgKRxqlgMglMJoJJAxBpYg5mm4JJiEoLJHELpVoAbiogrVMAAAA,|title=Списки жертв|website=base.memo.ru|access-date=2025-09-14}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 5 ліпеня{{sfn|ГВБ|2014|с=256}} 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 1 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. У 2013 годзе працавалі клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, паштовае аддзяленне, комплексны прыёмны пункт, крама. == Насельніцтва == * 1800 год — 64 двары, 379 жыхароў{{sfn|ГВБ|2014|с=256}} * 1897 год — вёска, 108 двароў, 734 жыхары; маёнтак, 62 жыхары{{sfn|ГВБ|2014|с=256}} * 1908 год — вёска, 150 двароў, 1073 жыхары; маёнтак, 1 двор, 88 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=200}} * 1917 год — вёска, 150 двароў, 902 жыхары; маёнтак, 2 двары, 100 жыхароў, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=126}} * 1926 год — 211 двароў, 1051 жыхар * 1959 год — 145 жыхароў * 1970 год — 123 жыхары * 2000 год — 54 двары, 152 жыхары * 2009 год — 149 жыхароў * 2019 год — 123 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-09-16|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Славутасці == * Курганны могільнік XI ст., за 3—3,5 км на паўночны ўсход ад вёскі, належаў [[Дрыгавічы|дрыгавічам]]. * У вёсцы была сядзіба графаў Грабоўскіх, ад якой захаваўся свіран — помнік архітэктуры XIX стагоддзя<ref>{{ГБ|http://globustut.by/tolkachevi/index.htm}}</ref>, а таксама старажытны парк з сажалкай і кедравай алеяй, пасаджанай графам Грабоўскім<ref>{{radzima|3441}}</ref>. === Памятныя мясціны === * Абеліск памяці землякам, якія загінулі ў Другой сусветнай вайне (1967). == Вядомыя асобы == * {{iw|Ігнацы Дамінік Доўнар-Запольскі|Ігнацы Дамінік Доўнар-Запольскі|pl|Ignacy Dominik Downar-Zapolski}} (1829—1865) — фатограф, гітарыст. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-5|Таўкачэвічы|255—256}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12|364—365|Tołkaczewicze|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} {{Хатлянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна]] m3s0jw21jvsv3jc4dcamzl5i245oxbe 0 59287 5141701 4769292 2026-05-14T20:32:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141701 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Тале́да'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-es|Toledo}}) — горад у цэнтральнай частцы [[Іспанія|Іспаніі]], сталіца правінцыі Таледа і аўтаномнай супольнасці [[Кастылія — Ла-Манча]]. Размешчаны да паўднёва-захаду ад [[Мадрыд]]а на [[Таха|рацэ Таха]] і з’яўляецца цэнтрам архіепіскапства. Насельніцтва ў 2007 годзе складала {{num|78618}} жыхароў. У 1986 годзе гістарычны горад Таледа быў уключаны ў [[Спіс Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]. == Гісторыя == [[Файл:Catedral Primada. Toledo, España.jpg|thumb|left]] Першыя пастаянныя паселішчы на тэрыторыі горада былі крэпасцямі, узведзенымі ў эпоху [[кельты|кельта-іберыйцаў]]. У [[192 да н.э.|192 годзе да н.э.]] рымляне заснавалі тут фарпост Талетум ({{lang-la|Toletum|скарочана}}). Дзякуючы знаходжанню жалезнай руды каля горада, Таледа ператварыўся ў значны пасёлак, які чаканіў уласныя манеты. Раскопкі шыкоўных віл таго часу сведчаць аб глыбокай раманізацыі паселішча, якое мела свой [[акведук]], да сённяшняга дня цалкам разбураны. Пасля першых нападаў [[варвары|варвараў]] былі ўмацаваны антычныя сцены. У [[411]] годзе горад кароткачасова захапілі [[аланы]]. У [[418]] годзе ён перайшоў да [[вестготы|вестготаў]] і заставаўся іх сталіцай да [[711]] года. За гэты час Таледа стаў цэнтрам каталіцкага архібіскупства. У [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] Таледскія архібіскупы мелі ўласнае войска і прымалі ўдзел у [[Рэканкіста|Рэканкісце]] і ў іншых ваенных аперацыях іспанскіх каралёў. [[Маўры]] заваявалі сталіцу дзяржавы вестготаў у [[712]] годзе. Росквіт Таледа пад імем Талайтола прыйшоўся на час іх панавання. [[Альфонс VI Кастыльскі|Альфонс VI]] заваяваў горад [[25 мая]] [[1085]] года. Таледа стаў адной з рэзідэнцый каралёў [[Каралеўства Кастылія|Кастыліі]] і заставаўся ёю да [[1561]] года, пакуль [[Філіп II Габсбург|Філіп II]] не перанёс сваю рэзідэнцыю на 71 км у [[Мадрыд]], які ляжыць якраз пасярод [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]] і прыкладна на аднолькавай адлегласці ад усіх партоў. Аднак Таледа застаўся рэлігійным цэнтрам. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Знакамітыя жыхары == [[Эль Грэка]] жыў у Таледа з [[1577]] года да сваёй смерці ў [[1614]] годзе і стварыў тут шматлікія шэдэўры, у тым ліку «[[Пахаванне графа Оргаса]]» ў царкве Санта-Томэ. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} [[Файл:Spanien ToledoPanorama3.jpg|thumb|right|690px|Краявід Таледа]] == Вядомыя асобы == * [[Хуана I Вар’ятка]] (1479—1555) — каралева [[Каралеўства Кастылія і Леон|Кастыліі і Леона]] * [[Ільдэфонс Таледскі]] (607—667) — святы, архіепіскап Таледскі, абат Таледскага бенедыкцінскага манастыра * [[Роберт дэ Нола]] — каталонскі [[Кухар (прафесія)|кухар]], аўтара першай друкаванай кнігі рэцэптаў на [[Каталанская мова|каталанскай мове]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тале́да||401}} * {{крыніцы/ГНМ (2002)|Толе́до|419}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Толе́до|482}} * Толе́до // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 369. — 459 с. — 70 000 экз.{{ref-ru}} * {{крыніцы/ЭГС|Толе́до|676}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Toledo, Spain}} * [http://www.ayto-toledo.org/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20020118034529/http://www.ayto-toledo.org/ |date=18 студзеня 2002 }} * [http://www.leyendasdetoledo.com/ Легенды Таледа] {{Сталіцы правінцый Іспаніі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады аўтаномнай супольнасці Кастылія — Ла-Манча]] [[Катэгорыя:Таледа| ]] [[Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Таледа]] nmdfctc7wrwwpqy0qpfk7upx6xtc1ii 0 59768 5141665 5027775 2026-05-14T18:45:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141665 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Bass logo oldest trademark.jpg|thumb|Першы таварны знак, зарэгістраваны ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў 1876 годзе]] [[Файл:Registered trademark symbol.png|thumb|Знак прававой аховы таварнага знака]] '''Тава́рны знак''' — абазначэнне або сімвальны знак адрознення [[тавар]]а або паслугі аднаго прадпрыемства ад аднолькавага тавара або паслугі іншых прадпрыемстваў. З’яўляецца адным з аб’ектаў прамысловай ўласнасці. Таварны знак павінен быць зарэгістраваны на падставе дзеючага заканадаўства ў краіне, дзе прадпрыемства мае намер яго выкарыстоўваць, і ставіцца на тавары, часам на яго ўпакоўцы. Уладальнік таварнага знака мае мае выключнае права на яго выкарыстанне і можа прадаць яго па ліцэнзійным пагадненні. Віды: * [[асабістае імя]], * [[літара]], * [[лічба]], * частка абрысу, * спалучэнне [[колер]]аў<ref>{{ref-en}}[http://www.wto.int/english/docs_e/legal_e/27-trips.pdf Пагадненне аб гандлёвых баках правоў інтэлектуальнай уласнасці (Артыкул 15)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120126063317/http://www.wto.int/english/docs_e/legal_e/27-trips.pdf |date=26 студзеня 2012 }} // Сайт [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|Сусветнай гандлёвай арганізацыі]]. Дата доступу: 17 ліпеня 2010.</ref>. Асноўныя патрабаванні да таварных знакаў: прастата, індывідуальнасць, распазнавальнасць, прывабнасць для спажыўцоў, адсутнасць элементаў дзяржаўнага герба і дзяржаўнага сцяга і іншых аб’ектаў выключнай уласнасці дзяржавы і ўрада. Разам з таварным знакам выкарыстоўваецца ''гандлёвая марка'', якая пазначае не адзін, а ўсе тавары пэўнай фірмы. == Гл. таксама == * [[Лагатып]] * [[Знак прававой аховы таварнага знака]] * [[Міжнародная класіфікацыя тавараў і паслуг]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тава́рны знак||370}} * {{ВСЭ3|Това́рный знак|том=26|старонкі=23—24}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Trademarks}} * [https://ncip.by/promyshlennaya-sobstvennost/obekty/ohrana-tovarnogo-znaka-v-voprosah-i-otvetah/ Охрана товарного знака в вопросах и ответах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240321100410/https://ncip.by/promyshlennaya-sobstvennost/obekty/ohrana-tovarnogo-znaka-v-voprosah-i-otvetah/ |date=21 сакавіка 2024 }} // [[Нацыянальны цэнтр прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] * ''Дар’я Каткоўская'' [http://www.praunik.org/artykuly/56 Таварныя знакі: паняцце, выключныя правы, рэгістрацыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111010142120/http://www.praunik.org/artykuly/56 |date=10 кастрычніка 2011 }} // [[Праўнік (часопіс)|Праўнік]]. [[13 мая]] [[2005]] * [https://www.gnp.by/articles/zashhita-tovarnogo-znaka.html Товарный знак в РБ — описание и виды // Международное агентство по охране интеллектуальной собственности «Горячко, Недвецкий и партнеры»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240321100411/https://www.gnp.by/articles/zashhita-tovarnogo-znaka.html |date=21 сакавіка 2024 }}{{ref-ru}} * [https://ilex.by/tovarnyj-znak-i-torgovaya-marka-odno-i-to-zhe/ ''Золотухина А. И.'' Товарный знак и торговая марка: одно и то же? // ООО «ЮрСпектр»]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі]] [[Катэгорыя:Маркетынг]] [[Катэгорыя:Права інтэлектуальнай уласнасці]] 62oons5whdl7y8qcq1fe4d874zimb9i 0 66759 5141620 4627585 2026-05-14T16:54:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141620 wikitext text/x-wiki {{Паўвостраў |Назва = Сінайскі паўвостраў |Краіна = Егіпет |Акваторыя = Чырвонае мора }} [[Файл:Nile River and delta from orbit.jpg|thumb|Дэльта Ніла і Сінайскі паўвостраў]] '''Сінайскі паўвостраў''', больш вядомы проста як '''Сінай''' (араб. شبه جزيرة سيناء, Shibh Jazirat Sina) — [[паўвостраў]] у [[Чырвонае мора|Чырвоным моры]], на мяжы паміж [[Азія]]й і [[Афрыка]]й, частка тэрыторыі [[Егіпет|Егіпта]]. Тэрытарыяльна належыць да Азіі. == Геаграфія == Паўвостраў, які мае форму кліна, завостранага на поўдзень, абмежаваны з поўначы ўзбярэжжам [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]], з захаду — [[Суэцкі заліў|Суэцкім залівам]], з усходу — [[заліў Акаба|залівам Акаба]]. Паколькі межы паўвострава ўмоўныя, яго тэрыторыя ў залежнасці ад методыкі вызначэння ацэньваецца ў межах ад 25 тыс. да 60 тыс. км². У асноўным тэрыторыя занята пустыняй, бліжэй да поўдня ёсць горы (найвышэйшы пункт — [[Гара Святой Кацярыны]], 2637 м) і пласкагор’і. На паўвостраве адкрыты радовішчы [[нафта|нафты]], традыцыйна таксама здабывалася [[біруза]]. == Гл. таксама == * [[Сінайскі кодэкс]] * [[Фаран]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сінайскі паўвостраў||393}} == Спасылкі == {{Commons|Sinai Peninsula}} * {{wikivoyage|Sinai}} * [http://ancientneareast.tripod.com/Sinai_Peninsula.html The History of the Ancient Near East] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210512094846/http://ancientneareast.tripod.com/Sinai_Peninsula.html |date=12 мая 2021 }} * [http://www.geographia.com/egypt/sinai/ Geographia: Sinai] * [https://archive.today/20121209023944/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1116651677&men=gadm&lng=en&gln=xx&dat=32&srt=npan&col=aohdq&geo=-69 Egypt Governates] * [http://www.haubitz-zoche.de/pop_phot_f.html Sinai Hotels] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090126094900/http://www.haubitz-zoche.de/pop_phot_f.html |date=26 студзеня 2009 }} by Haubitz, Zoche Publisher: Fotohof Editions, 2006 {{ref-en}} ISBN 3-901756-64-7 ISBN 978-3-901756-64-1 [[Катэгорыя:Сінайскі паўвостраў| ]] {{Бібліяінфармацыя}} c3y86w0y756k8j0y7mdi5cpcyp75jgs 0 70267 5141595 5096809 2026-05-14T15:28:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141595 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Сіглуфіёрдур |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Ісландыя |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 66|lat_min = 4|lat_sec = 17.22 |lon_dir = W|lon_deg = 18|lon_min = 39|lon_sec = 13.90 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 155 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сіглуфіёрдур''' ({{lang-is|Siglufjörður}}) — [[горад]] у [[Ісландыя|Ісландыі]]. Сіглуфіёрдур (у перакладзе з [[ісландская мова|ісландскай]] — ''[[фіёрд]] карабельных мачтаў'') размешчаны на паўночным узбярэжжы краіны, на беразе [[Грэнландскае мора|Грэнландскага мора]], у паўночнай частцы [[паўвостраў Троласкагі|паўвострава Троласкагі]]. Адміністрацыйна ўваходзіць у грамаду Ф’ялабігд рэгіёну [[Нордурланд-Эйстра]]. Плошча горада — 155 км². Сіглуфіёрдур — горад рыбакоў і гандляроў рыбай. У перыяд так званага «селядцовага буму» ў 1940-я — 1950-я гады насельніцтва горада перавышала 3 тыс. чалавек. Станам на 2004 года насельніцтва зменшылася да 1438 чалавек, шчыльнасць роўная 9,28 чал./км². У горадзе ёсць [[музей]] рыбалоўства, штогод урачыста адзначаецца Свята рыбака. Адлегласць ад Сіглуфіёрдура да [[Рэйк’явік]]а — 401 кіламетр, аўтатранспартная сувязь стала магчымай толькі пасля будаўніцтва тунэляў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == У культуры == У горадзе зняты (за выключэннем некалькіх сцэн) серыял {{Не перакладзена 3|Trapped (серыял, Ісландыя)|Trapped|4=Trapped (Icelandic TV series)}} рэжысёра [[Балтасар Кармакур|Балтасара Кармакура]].<ref>{{Cite web|language=en|url=https://icelandmag.is/article/heres-what-you-need-know-about-icelandic-crime-drama-trapped|title=Here's what you need to know about the Icelandic crime-drama "Trapped"|website=Icelandmag|access-date=2020-10-03}}</ref><ref>{{Citation|title=Ófærð|date=2015-12-27|url=https://www.imdb.com/title/tt3561180/|type=Crime, Drama, Mystery, Thriller|others=Ólafur Darri Ólafsson, Ilmur Kristjánsdóttir, Ingvar Sigurdsson, Elva María Birgisdóttir|publisher=RVK Studios|access-date=2020-10-03}}</ref> У горадзе адбываюцца падзеі цыкла дэтэктыўных раманаў ''Dark Iceland'' ісландскага пісьменніка {{Не перакладзена 3|Рагнар Ёнасан|Рагнара Ёнасана|4=Ragnar Jónasson}}.<ref>{{Cite web|language=en-US|url=http://ragnar-jonasson.squarespace.com/the-setting-siglufjordur|title=The setting - Siglufjordur|website=Ragnar Jonasson|access-date=2020-10-03|archive-date=5 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105151143/http://ragnar-jonasson.squarespace.com/the-setting-siglufjordur|url-status=dead}}</ref> == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарады Ісландыі]] l8yoc8i8l7bvtdie5u65460u8smirvh 0 71703 5141760 4783186 2026-05-15T03:07:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141760 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | пасада = Вялікі інквізітар Іспаніі | імя = Тамаза дэ Тарквемада | арыгінал імя = Tommáso de Torquemada | парадак = 1 | сцяг = Banner of arms crown of Castille Habsbourg style.svg | сцяг 2 = Escudo de la Corona de Castilla.svg | выява = Torquemada.jpg | шырыня = 200 | пачатак паўнамоцтваў = [[21 лютага]] [[1483]] | канчатак паўнамоцтваў = [[16 верасня]] [[1498]] | манарх = [[Ізабела Кастыльская]] <br /> [[Фердынанд II Арагонскі]] | папярэднік = пасада заснавана | пераемнік = {{не перакладзена|Дыега дэ Дэса||en|Diego Deza}} | веравызнанне = [[каталіцызм]] | дата нараджэння = 14.10.1420 | месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Вальядалід}} ([[Кастылія]])<ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/TORKVEMADA_TOMAS.html Торквемада, Томас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131103090640/http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/TORKVEMADA_TOMAS.html |date=3 лістапада 2013 }} [[krugosvet.ru]]</ref> | дата смерці = 16.09.1498 | месца смерці = {{Месца смерці|Авіла}} }} '''Томас Тарквема́да'''{{sfn|БелЭн|2002}}, '''Томас Таркемада'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-es|Tommáso de Torquemada}}; [[1420]] — [[16 верасня]] [[1498]]) — заснавальнік [[Іспанская інквізіцыя|іспанскай інквізіцыі]], першы вялікі інквізітар Іспаніі. == Біяграфія == Томас паходзіў з іспанскай сям’і і прыходзіўся пляменнікам кардыналу Хуану дэ Тарквемадзе.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/11359/ |title = Meditations, or the Contemplations of the Most Devout |website = [[World Digital Library]] |date = 1479 |accessdate = 2013-09-03 }}</ref> Бацька Томаса Тарквемада — Ян быў слугою [[Дамініканцы|Дамініканскага ордэна]], прымаў удзел у [[Канстанцкі сабор|Канстанцкім саборы]]. Атрымаўшы багаслоўскую адукацыю і адрозніваючыся аскетычным схільнасцямі, Тарквемада паступіў у дамініканскі ордэн, ў 1459 годзе стаў [[прыёр]]ам аднаго з найважнейшых манастыроў ў Сеговіі, а потым — духоўнікам Кастыльскай інфанты [[Ізабела I|Ізабелы]]. Ён спрыяў яе ўзвядзенню на трон і заключэнню шлюбу з [[Фердынанд II Арагонскі|Фердынандам Арагонскім]], на якога таксама аказваў вялікі ўплыў. Дзякуючы суроваму і непахіснаму характару, рэлігійнаму запалу і багаслоўскай начытанасці, яго ўплыву падпарадкоўваўся і Папа. Галоўнай задачай Тарквемады было рэлігійнае і палітычнае аб’яднанне Іспаніі. Для дасягнення гэтай мэты ён рэарганізаваў і пашырыў дзейнасць інквізіцыі. У 1483 годзе Тарквемада быў прызначаны «вялікім інквізітарам» Кастыліі, а затым і Арагона. == Ацэнкі дзейнасці == Выгнанне яўрэяў (1492) і маўраў (1502, адбылося ўжо пасля яго смерці) з Іспаніі, канфіскацыя маёмасці асуджаных інквізіцыяй, спаленне ерэтыкоў на вогнішчах — такія былі вынікі дзейнасці Тарквемады-інквізітара. На яго сумленні сотні спаленых. Агульная колькасць [[Аўтадафэ]] падчас Тарквемады ацэньваецца ў 2,200, палова з гэтага ліку — саламяныя пудзілы асоб, якія памерлі да арышту або былі ў недасягальныя для інквізіцыі. Дзякуючы ж дзейнасці Тарквемады як палітыка стала магчымым аб’яднанне каралеўстваў Кастылія і Арагон ў адзінае каралеўства Іспанія. Пасля [[Іспанія]] стала адной з самых магутных дзяржаў Еўропы, паклала пачатак каланізацыі [[Новы Свет|Новага Свету]] і з’явілася «культурнай матрыцай» усёй [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]]. Па гэты дзень у лацінаамерыканскіх краінах ёсць ідыёма, якую можна перавесці як «маці-бацькаўшчына». Гэтым словам пазначаюць Іспанію. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тарквема́да, Таркемада Томас||440}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тарквемада Томас}} [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Інквізіцыя]] 3v06dwo6ndwdn319ftfk5kg76jc4s9w 0 75554 5141558 4035483 2026-05-14T13:11:13Z -wuppertaler 150477 changed one image for a better one 5141558 wikitext text/x-wiki [[File:Vaduz University, Liechtenstein (46391036655).jpg|thumb|Вышэйшая школа Ліхтэнштэйна]] '''Вышэйшая школа Ліхтэнштэйна''' ({{lang-de|Hochschule Liechtenstein}}) — адзін з чатырох цэнтраў вышэйшай адукацыі [[Ліхтэнштэйн|Княства Ліхтэнштэйн]], размешчаны ў горадзе [[Вадуц]]. == Гісторыя== Для падрыхтоўкі інжынераў ў 1961 годзе быў заснаваны ''Abendtechnikum Vaduz''. У 1988 годзе тэхнікум быў перайменаваны ў «Ліхтэнштэйнскую школу інжынераў» (''Liechtensteinische Ingenieurschule''). У 1992 годзе статус навучальнай установы падняўся да «Ліхтэнштэйнскага інстытута прыкладных навук» (''Fachhochschule Liechtenstein''). З 2005 года ён носіць сваю цяперашнюю назву. У 2008 годзе статус інстытута быў падвышаны да універсітэцкага, і зараз, у рамках [[Балонскі працэс|Балонскага працэсу]], там вядзецца не толькі падрыхтоўка [[бакалаўр]]аў і [[магістр]]аў  — з'явілася магчымасць атрымаць ступень [[Доктар філасофіі|Ph.D.]] Ступені, які прысуджаюцца, прызнаюцца краінамі-членамі [[ЕС]], [[ЕЭЗ]] і [[Швейцарыя|Швейцарыяй]]. == Структура == У цяперашні час у Вышэйшай школе Ліхтэнштэйна навучаецца каля 1 000 студэнтаў. Школа падзелена на чатыры інстытуты: * Архітэктуры i планавання * Прадпрымальніцтва * Фінансавых паслуг * Эканамічных інфармацыйных сістэм Вышэйшая школа Ліхтэнштэйна з'яўляецца асацыяваным членам Еўрапейскага даследчага цэнтра інфармацыйных сістэм. == Спасылкі == * [http://www.hochschule.li/ Афіцыйны сайт Вышэйшай школы Ліхтэнштэйна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200521095918/http://www.hochschule.li/ |date=21 мая 2020 }} [[Катэгорыя:Універсітэты Ліхтэнштэйна]] [[Катэгорыя:Вадуц]] 3tmo8oub4w3uho7vl0zynoq9csg9k1f 0 83181 5141715 5003542 2026-05-14T21:22:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141715 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} {{цёзкі2|Карсавіна}} [[File:Tamara Karsavina in Les Sylphides.jpg|thumb|Тамара Карсавіна ў балеце «Сільфіды», мастак [[Савелій Сорын]], 1910]] '''Тамара Платонаўна Карсавіна''' ({{ДН|9|3|1885}}, [[Санкт-Пецярбург]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|26|5|1978}}, [[Лондан]], [[Вялікабрытанія]]) — вядомая руская балерына. Саліравала ў [[Марыінскі тэатр|Марыінскім тэатры]], уваходзіла ў склад Рускага балета Дзягілева і часта танчыла ў пары з Вацлавам Ніжынскім. Пасля рэвалюцыі жыла і працавала ў Вялікабрытаніі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|||98}} == Спасылкі == {{commons|Category:Tamara Karsavina}} * [http://imdb.com/name/nm0440139/ Тамара Карсавіна] на [[Internet Movie Database|IMDb.com]] * [http://www.aha.ru/~vladmo/karsavina.html Біяграфія балярыны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210214004056/http://www.aha.ru/~vladmo/karsavina.html |date=14 лютага 2021 }} {{ref-en}} * Фатаграфіі на [http://www.ballerinagallery.com/karsav.htm Ballerinagallery.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220315011522/https://www.ballerinagallery.com/karsav.htm |date=15 сакавіка 2022 }} * [http://chtoby-pomnili.com/page.php?id=685 Тамара Карсавіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190924010846/http://chtoby-pomnili.com/page.php?id=685 |date=24 верасня 2019 }} на Бібліяграфічным рэсурсе «Каб памяталі» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карсавіна Тамара Платонаўна}} [[Катэгорыя:Балетная трупа Марыінскага тэатра]] [[Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Артысты балета Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Артысты балета Расіі]] [[Катэгорыя:Артысты балета СССР]] mavfhfsdozd5s47657r0wll4tlvj9jl 0 88516 5141798 4114792 2026-05-15T06:34:32Z Zaprudskis 167848 зроблены дадатак пра беларусістыку ў працы Шафарыка 1826 г. 5141798 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя =Павел Ёзеф Шафарык | Арыгінал імя = {{lang-sk|Pavol Jozef Šafárik}} | Фота = Stamp of Ukraine s95.jpg | Шырыня = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[лінгвістыка]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Па́вел Ё́зеф Ша́фарык''' ([[13.5]].[[1795]], в. Кабельярове, [[Славакія]] — [[26.6]].[[1861]]) — чэшскі і славацкі філолаг, гісторык, паэт; дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху. Скончыў [[Іенскі ўніверсітэт]] (1817). Працаваў у гімназіі ў г. [[Нові-Сад]] (1819-33), з 1848 дырэктар бібліятэкі [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]]. Адзін з лідараў [[Пражскае паўстанне 1848|Пражскага паўстання]] [[1848]]. Выступіў як паэт (зборнік «Татранская Муза са славянскай лірай», 1814). Даследаваў славянскія мовы і культуры, абгрунтаваў іх агульнасць у працы «Гісторыя славянскай мовы і літаратуры на ўсіх дыялектах» (1826), «Аб паходжанні славян» (1828), «Славянскія старажытнасці» (1837), «Славянская этнаграфія» (1842); пытанні гісторыі чэшскай, славацкай, сербскай моў, паходжанне пісьма ў славян («Пачаткі старачэшскай граматыкі», 1841; «Помнікі старадаўняга пісьменства ў паўднёвых славян», 1851; «Аб паходжанні і радзіме глаголіцы», 1858, і інш.). Распрацоўваў пытанні тэорыі вершаскладання (трактат «Пачаткі чэшскай паэтыкі, у прыватнасці прасодыі», 1818, з [[Ф. Палацкі]]м). Яго працы — першыя ў сусветнай гістарыяграфіі грунтоўныя даследаванні па славянскім этнагенезе — паўплывалі на развіццё славяназнаўства ў іншых краінах. Адным з першых стаў уводзіць беларус- кую мову ў практыку агульнаеўрапейскага параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. У «Гісторыі славянскай мовы і літаратуры ва ўсіх дыялектах» (Geschichte der slawischen Sprache und Literatur nach allen Mundarten) (Будапешт, 1826) выказаў істотныя меркаванні пра беларускую мову. У «Гісторыі…» беларускай мове прысвечаны наступны фрагмент: «Беларуская гаворка пераважае ва ўсёй Літве (ахоплівае Віленскую, Гродзенскую губерні і Беластоцкую вобласць, каля 2 441 400 жыхароў) і ў адной частцы Белай Русі (Чорная і Белая Русь займаюць Магілёўскую, Віцебскую, Мінскую, Валынскую і Падольскую губерні, каля 6 146 100 жыхароў), галоўным чынам у Валынскай губерні. На гэтай гаворцы быў напісаны “Літоўскі статут”, укладаліся архіўныя дакументы і пісаліся ўсе літоўскія справаводчыя паперы. Гэтую гаворку выкарыстоўвалі некаторыя рускія пісьменнікі XVI– XVII стст. Цяперашняя беларуская гаворка – новая, стала стварацца пасля аб’яднання Літвы з Польшчай, і таму ў ёй шмат паланізмаў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=147--148|старонак=}}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17к}} * Мыльников А.С. Павел Шафарик — выдаюшийся ученый-славист. М.; Л., 1963. == Спасылкі == * [http://www.archive.org/details/elementederaltb02afgoog Elemente der altböhmischen Grammatik. Prag, 1847] * [http://www.archive.org/details/slowansknrodopi00afgoog Slowanský národopis. W Praze, 1842] * [http://books.google.com/books?id=h9QDAAAAYAAJ Acta archivi Veneti spectantia ad historiam Serborum et reliquorum Slavorum meridionaliom. Collegit et transcripsit Joannes Schafárik] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шафарык}} [[Катэгорыя:Славісты]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Славакіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] dfas7vu7hcxfyxujqj79j5ney69acio 5141799 5141798 2026-05-15T06:37:49Z Zaprudskis 167848 5141799 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя =Павел Ёзеф Шафарык | Арыгінал імя = {{lang-sk|Pavol Jozef Šafárik}} | Фота = Stamp of Ukraine s95.jpg | Шырыня = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[лінгвістыка]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Па́вел Ё́зеф Ша́фарык''' ([[13.5]].[[1795]], в. Кабельярове, [[Славакія]] — [[26.6]].[[1861]]) — чэшскі і славацкі філолаг, гісторык, паэт; дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху. Скончыў [[Іенскі ўніверсітэт]] (1817). Працаваў у гімназіі ў г. [[Нові-Сад]] (1819-33), з 1848 дырэктар бібліятэкі [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]]. Адзін з лідараў [[Пражскае паўстанне 1848|Пражскага паўстання]] [[1848]]. Выступіў як паэт (зборнік «Татранская Муза са славянскай лірай», 1814). Даследаваў славянскія мовы і культуры, абгрунтаваў іх агульнасць у працы «Гісторыя славянскай мовы і літаратуры на ўсіх дыялектах» (1826), «Аб паходжанні славян» (1828), «Славянскія старажытнасці» (1837), «Славянская этнаграфія» (1842); пытанні гісторыі чэшскай, славацкай, сербскай моў, паходжанне пісьма ў славян («Пачаткі старачэшскай граматыкі», 1841; «Помнікі старадаўняга пісьменства ў паўднёвых славян», 1851; «Аб паходжанні і радзіме глаголіцы», 1858, і інш.). Распрацоўваў пытанні тэорыі вершаскладання (трактат «Пачаткі чэшскай паэтыкі, у прыватнасці прасодыі», 1818, з [[Ф. Палацкі]]м). Яго працы — першыя ў сусветнай гістарыяграфіі грунтоўныя даследаванні па славянскім этнагенезе — паўплывалі на развіццё славяназнаўства ў іншых краінах. Адным з першых стаў уводзіць беларускую мову ў практыку агульнаеўрапейскага параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. У «Гісторыі славянскай мовы і літаратуры ва ўсіх дыялектах» (Geschichte der slawischen Sprache und Literatur nach allen Mundarten) (Будапешт, 1826) выказаў істотныя меркаванні пра беларускую мову. У «Гісторыі…» беларускай мове прысвечаны наступны фрагмент: «Беларуская гаворка пераважае ва ўсёй Літве (ахоплівае Віленскую, Гродзенскую губерні і Беластоцкую вобласць, каля 2 441 400 жыхароў) і ў адной частцы Белай Русі (Чорная і Белая Русь займаюць Магілёўскую, Віцебскую, Мінскую, Валынскую і Падольскую губерні, каля 6 146 100 жыхароў), галоўным чынам у Валынскай губерні. На гэтай гаворцы быў напісаны “Літоўскі статут”, укладаліся архіўныя дакументы і пісаліся ўсе літоўскія справаводчыя паперы. Гэтую гаворку выкарыстоўвалі некаторыя рускія пісьменнікі XVI–XVII стст. Цяперашняя беларуская гаворка – новая, стала стварацца пасля аб’яднання Літвы з Польшчай, і таму ў ёй шмат паланізмаў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=147--148|старонак=}}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17к}} * Мыльников А.С. Павел Шафарик — выдаюшийся ученый-славист. М.; Л., 1963. == Спасылкі == * [http://www.archive.org/details/elementederaltb02afgoog Elemente der altböhmischen Grammatik. Prag, 1847] * [http://www.archive.org/details/slowansknrodopi00afgoog Slowanský národopis. W Praze, 1842] * [http://books.google.com/books?id=h9QDAAAAYAAJ Acta archivi Veneti spectantia ad historiam Serborum et reliquorum Slavorum meridionaliom. Collegit et transcripsit Joannes Schafárik] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шафарык}} [[Катэгорыя:Славісты]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Славакіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] fh4gylcqvsdm9q0c8dhdq82npofk8lt 5141801 5141799 2026-05-15T06:43:01Z Zaprudskis 167848 зроблены дадатак пра працу 1842 г. 5141801 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя =Павел Ёзеф Шафарык | Арыгінал імя = {{lang-sk|Pavol Jozef Šafárik}} | Фота = Stamp of Ukraine s95.jpg | Шырыня = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[лінгвістыка]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Па́вел Ё́зеф Ша́фарык''' ([[13.5]].[[1795]], в. Кабельярове, [[Славакія]] — [[26.6]].[[1861]]) — чэшскі і славацкі філолаг, гісторык, паэт; дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху. Скончыў [[Іенскі ўніверсітэт]] (1817). Працаваў у гімназіі ў г. [[Нові-Сад]] (1819-33), з 1848 дырэктар бібліятэкі [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]]. Адзін з лідараў [[Пражскае паўстанне 1848|Пражскага паўстання]] [[1848]]. Выступіў як паэт (зборнік «Татранская Муза са славянскай лірай», 1814). Даследаваў славянскія мовы і культуры, абгрунтаваў іх агульнасць у працы «Гісторыя славянскай мовы і літаратуры на ўсіх дыялектах» (1826), «Аб паходжанні славян» (1828), «Славянскія старажытнасці» (1837), «Славянская этнаграфія» (1842); пытанні гісторыі чэшскай, славацкай, сербскай моў, паходжанне пісьма ў славян («Пачаткі старачэшскай граматыкі», 1841; «Помнікі старадаўняга пісьменства ў паўднёвых славян», 1851; «Аб паходжанні і радзіме глаголіцы», 1858, і інш.). Распрацоўваў пытанні тэорыі вершаскладання (трактат «Пачаткі чэшскай паэтыкі, у прыватнасці прасодыі», 1818, з [[Ф. Палацкі]]м). Яго працы — першыя ў сусветнай гістарыяграфіі грунтоўныя даследаванні па славянскім этнагенезе — паўплывалі на развіццё славяназнаўства ў іншых краінах. Адным з першых стаў уводзіць беларускую мову ў практыку агульнаеўрапейскага параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. У «Гісторыі славянскай мовы і літаратуры ва ўсіх дыялектах» (Geschichte der slawischen Sprache und Literatur nach allen Mundarten) (Будапешт, 1826) выказаў істотныя меркаванні пра беларускую мову. У «Гісторыі…» беларускай мове прысвечаны наступны фрагмент: «Беларуская гаворка пераважае ва ўсёй Літве (ахоплівае Віленскую, Гродзенскую губерні і Беластоцкую вобласць, каля 2 441 400 жыхароў) і ў адной частцы Белай Русі (Чорная і Белая Русь займаюць Магілёўскую, Віцебскую, Мінскую, Валынскую і Падольскую губерні, каля 6 146 100 жыхароў), галоўным чынам у Валынскай губерні. На гэтай гаворцы быў напісаны “Літоўскі статут”, укладаліся архіўныя дакументы і пісаліся ўсе літоўскія справаводчыя паперы. Гэтую гаворку выкарыстоўвалі некаторыя рускія пісьменнікі XVI–XVII стст. Цяперашняя беларуская гаворка – новая, стала стварацца пасля аб’яднання Літвы з Польшчай, і таму ў ёй шмат паланізмаў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=147--148|старонак=}}</ref> Больш падрабязныя звесткі пра беларускую мову выклаў у працы «Славянская этнаграфія» 1842 г. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17к}} * Мыльников А.С. Павел Шафарик — выдаюшийся ученый-славист. М.; Л., 1963. == Спасылкі == * [http://www.archive.org/details/elementederaltb02afgoog Elemente der altböhmischen Grammatik. Prag, 1847] * [http://www.archive.org/details/slowansknrodopi00afgoog Slowanský národopis. W Praze, 1842] * [http://books.google.com/books?id=h9QDAAAAYAAJ Acta archivi Veneti spectantia ad historiam Serborum et reliquorum Slavorum meridionaliom. Collegit et transcripsit Joannes Schafárik] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шафарык}} [[Катэгорыя:Славісты]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Славакіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] 5hrfjuqdrjfrryx41v8cr7ssliq0aew 5141804 5141801 2026-05-15T06:51:59Z Zaprudskis 167848 пазначаны канкрэтны ўклад Шафарыка ў "Гісторыі..." 1826 г. 5141804 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя =Павел Ёзеф Шафарык | Арыгінал імя = {{lang-sk|Pavol Jozef Šafárik}} | Фота = Stamp of Ukraine s95.jpg | Шырыня = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[лінгвістыка]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Па́вел Ё́зеф Ша́фарык''' ([[13.5]].[[1795]], в. Кабельярове, [[Славакія]] — [[26.6]].[[1861]]) — чэшскі і славацкі філолаг, гісторык, паэт; дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху. Скончыў [[Іенскі ўніверсітэт]] (1817). Працаваў у гімназіі ў г. [[Нові-Сад]] (1819-33), з 1848 дырэктар бібліятэкі [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]]. Адзін з лідараў [[Пражскае паўстанне 1848|Пражскага паўстання]] [[1848]]. Выступіў як паэт (зборнік «Татранская Муза са славянскай лірай», 1814). Даследаваў славянскія мовы і культуры, абгрунтаваў іх агульнасць у працы «Гісторыя славянскай мовы і літаратуры на ўсіх дыялектах» (1826), «Аб паходжанні славян» (1828), «Славянскія старажытнасці» (1837), «Славянская этнаграфія» (1842); пытанні гісторыі чэшскай, славацкай, сербскай моў, паходжанне пісьма ў славян («Пачаткі старачэшскай граматыкі», 1841; «Помнікі старадаўняга пісьменства ў паўднёвых славян», 1851; «Аб паходжанні і радзіме глаголіцы», 1858, і інш.). Распрацоўваў пытанні тэорыі вершаскладання (трактат «Пачаткі чэшскай паэтыкі, у прыватнасці прасодыі», 1818, з [[Ф. Палацкі]]м). Яго працы — першыя ў сусветнай гістарыяграфіі грунтоўныя даследаванні па славянскім этнагенезе — паўплывалі на развіццё славяназнаўства ў іншых краінах. Адным з першых стаў уводзіць беларускую мову ў практыку агульнаеўрапейскага параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. У «Гісторыі славянскай мовы і літаратуры ва ўсіх дыялектах» (Geschichte der slawischen Sprache und Literatur nach allen Mundarten) (Будапешт, 1826) выказаў істотныя меркаванні пра беларускую мову. У «Гісторыі…» беларускай мове прысвечаны наступны фрагмент: «Беларуская гаворка пераважае ва ўсёй Літве (ахоплівае Віленскую, Гродзенскую губерні і Беластоцкую вобласць, каля 2 441 400 жыхароў) і ў адной частцы Белай Русі (Чорная і Белая Русь займаюць Магілёўскую, Віцебскую, Мінскую, Валынскую і Падольскую губерні, каля 6 146 100 жыхароў), галоўным чынам у Валынскай губерні. На гэтай гаворцы быў напісаны “Літоўскі статут”, укладаліся архіўныя дакументы і пісаліся ўсе літоўскія справаводчыя паперы. Гэтую гаворку выкарыстоўвалі некаторыя рускія пісьменнікі XVI–XVII стст. Цяперашняя беларуская гаворка – новая, стала стварацца пасля аб’яднання Літвы з Польшчай, і таму ў ёй шмат паланізмаў». Першым з усіх тагачасных аўтараў П. Шафарык апісаў арэал беларускай мовы, называючы не толькі рэгіёны, але і адзінкі тагачаснага адміністрацыйнага падзелу, пералічыўшы сем канкрэтных губерняў і Беластоцкую вобласць.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=147--153|старонак=}}</ref> Больш падрабязныя звесткі пра беларускую мову выклаў у надрукаванай у Празе працы «Славянская этнаграфія» (Slowanský národopis) 1842 г. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17к}} * Мыльников А.С. Павел Шафарик — выдаюшийся ученый-славист. М.; Л., 1963. == Спасылкі == * [http://www.archive.org/details/elementederaltb02afgoog Elemente der altböhmischen Grammatik. Prag, 1847] * [http://www.archive.org/details/slowansknrodopi00afgoog Slowanský národopis. W Praze, 1842] * [http://books.google.com/books?id=h9QDAAAAYAAJ Acta archivi Veneti spectantia ad historiam Serborum et reliquorum Slavorum meridionaliom. Collegit et transcripsit Joannes Schafárik] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шафарык}} [[Катэгорыя:Славісты]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Славакіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] ijz0g54bvwek0uhxe9uk12ot2bbp0n2 5141805 5141804 2026-05-15T06:59:47Z Zaprudskis 167848 пазначана крыніца, з якой Шафарык узяў звесткі пра геаграфічны абсяг Беларусі 5141805 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя =Павел Ёзеф Шафарык | Арыгінал імя = {{lang-sk|Pavol Jozef Šafárik}} | Фота = Stamp of Ukraine s95.jpg | Шырыня = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[лінгвістыка]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Па́вел Ё́зеф Ша́фарык''' ([[13.5]].[[1795]], в. Кабельярове, [[Славакія]] — [[26.6]].[[1861]]) — чэшскі і славацкі філолаг, гісторык, паэт; дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху. Скончыў [[Іенскі ўніверсітэт]] (1817). Працаваў у гімназіі ў г. [[Нові-Сад]] (1819-33), з 1848 дырэктар бібліятэкі [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]]. Адзін з лідараў [[Пражскае паўстанне 1848|Пражскага паўстання]] [[1848]]. Выступіў як паэт (зборнік «Татранская Муза са славянскай лірай», 1814). Даследаваў славянскія мовы і культуры, абгрунтаваў іх агульнасць у працы «Гісторыя славянскай мовы і літаратуры на ўсіх дыялектах» (1826), «Аб паходжанні славян» (1828), «Славянскія старажытнасці» (1837), «Славянская этнаграфія» (1842); пытанні гісторыі чэшскай, славацкай, сербскай моў, паходжанне пісьма ў славян («Пачаткі старачэшскай граматыкі», 1841; «Помнікі старадаўняга пісьменства ў паўднёвых славян», 1851; «Аб паходжанні і радзіме глаголіцы», 1858, і інш.). Распрацоўваў пытанні тэорыі вершаскладання (трактат «Пачаткі чэшскай паэтыкі, у прыватнасці прасодыі», 1818, з [[Ф. Палацкі]]м). Яго працы — першыя ў сусветнай гістарыяграфіі грунтоўныя даследаванні па славянскім этнагенезе — паўплывалі на развіццё славяназнаўства ў іншых краінах. Адным з першых стаў уводзіць беларускую мову ў практыку агульнаеўрапейскага параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. У «Гісторыі славянскай мовы і літаратуры ва ўсіх дыялектах» (Geschichte der slawischen Sprache und Literatur nach allen Mundarten) (Будапешт, 1826) выказаў істотныя меркаванні пра беларускую мову. У «Гісторыі…» беларускай мове прысвечаны наступны фрагмент: «Беларуская гаворка пераважае ва ўсёй Літве (ахоплівае Віленскую, Гродзенскую губерні і Беластоцкую вобласць, каля 2 441 400 жыхароў) і ў адной частцы Белай Русі (Чорная і Белая Русь займаюць Магілёўскую, Віцебскую, Мінскую, Валынскую і Падольскую губерні, каля 6 146 100 жыхароў), галоўным чынам у Валынскай губерні. На гэтай гаворцы быў напісаны “Літоўскі статут”, укладаліся архіўныя дакументы і пісаліся ўсе літоўскія справаводчыя паперы. Гэтую гаворку выкарыстоўвалі некаторыя рускія пісьменнікі XVI–XVII стст. Цяперашняя беларуская гаворка – новая, стала стварацца пасля аб’яднання Літвы з Польшчай, і таму ў ёй шмат паланізмаў». Першым з усіх тагачасных аўтараў П. Шафарык апісаў арэал беларускай мовы, называючы не толькі рэгіёны, але і адзінкі тагачаснага адміністрацыйнага падзелу, пералічыўшы сем канкрэтных губерняў і Беластоцкую вобласць. Верагодна, свае ўяўленні аб геаграфічным абсягу шырока разуметай Беларусі П. Шафарык узяў з кнігі Г. Гасэля 1821 г.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=147--155|старонак=}}</ref> Больш падрабязныя звесткі пра беларускую мову выклаў у надрукаванай у Празе працы «Славянская этнаграфія» (Slowanský národopis) 1842 г. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17к}} * Мыльников А.С. Павел Шафарик — выдаюшийся ученый-славист. М.; Л., 1963. == Спасылкі == * [http://www.archive.org/details/elementederaltb02afgoog Elemente der altböhmischen Grammatik. Prag, 1847] * [http://www.archive.org/details/slowansknrodopi00afgoog Slowanský národopis. W Praze, 1842] * [http://books.google.com/books?id=h9QDAAAAYAAJ Acta archivi Veneti spectantia ad historiam Serborum et reliquorum Slavorum meridionaliom. Collegit et transcripsit Joannes Schafárik] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шафарык}} [[Катэгорыя:Славісты]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Славакіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] 5rd4rjplqgravtrvc1opcgwz19sagqh 5141806 5141805 2026-05-15T07:12:53Z Zaprudskis 167848 удакладнена назва крыніцы "Гасэль 1821 г." 5141806 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя =Павел Ёзеф Шафарык | Арыгінал імя = {{lang-sk|Pavol Jozef Šafárik}} | Фота = Stamp of Ukraine s95.jpg | Шырыня = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[лінгвістыка]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Па́вел Ё́зеф Ша́фарык''' ([[13.5]].[[1795]], в. Кабельярове, [[Славакія]] — [[26.6]].[[1861]]) — чэшскі і славацкі філолаг, гісторык, паэт; дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху. Скончыў [[Іенскі ўніверсітэт]] (1817). Працаваў у гімназіі ў г. [[Нові-Сад]] (1819-33), з 1848 дырэктар бібліятэкі [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]]. Адзін з лідараў [[Пражскае паўстанне 1848|Пражскага паўстання]] [[1848]]. Выступіў як паэт (зборнік «Татранская Муза са славянскай лірай», 1814). Даследаваў славянскія мовы і культуры, абгрунтаваў іх агульнасць у працы «Гісторыя славянскай мовы і літаратуры на ўсіх дыялектах» (1826), «Аб паходжанні славян» (1828), «Славянскія старажытнасці» (1837), «Славянская этнаграфія» (1842); пытанні гісторыі чэшскай, славацкай, сербскай моў, паходжанне пісьма ў славян («Пачаткі старачэшскай граматыкі», 1841; «Помнікі старадаўняга пісьменства ў паўднёвых славян», 1851; «Аб паходжанні і радзіме глаголіцы», 1858, і інш.). Распрацоўваў пытанні тэорыі вершаскладання (трактат «Пачаткі чэшскай паэтыкі, у прыватнасці прасодыі», 1818, з [[Ф. Палацкі]]м). Яго працы — першыя ў сусветнай гістарыяграфіі грунтоўныя даследаванні па славянскім этнагенезе — паўплывалі на развіццё славяназнаўства ў іншых краінах. Адным з першых стаў уводзіць беларускую мову ў практыку агульнаеўрапейскага параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. У «Гісторыі славянскай мовы і літаратуры ва ўсіх дыялектах» (Geschichte der slawischen Sprache und Literatur nach allen Mundarten) (Будапешт, 1826) выказаў істотныя меркаванні пра беларускую мову. У «Гісторыі…» беларускай мове прысвечаны наступны фрагмент: «Беларуская гаворка пераважае ва ўсёй Літве (ахоплівае Віленскую, Гродзенскую губерні і Беластоцкую вобласць, каля 2 441 400 жыхароў) і ў адной частцы Белай Русі (Чорная і Белая Русь займаюць Магілёўскую, Віцебскую, Мінскую, Валынскую і Падольскую губерні, каля 6 146 100 жыхароў), галоўным чынам у Валынскай губерні. На гэтай гаворцы быў напісаны “Літоўскі статут”, укладаліся архіўныя дакументы і пісаліся ўсе літоўскія справаводчыя паперы. Гэтую гаворку выкарыстоўвалі некаторыя рускія пісьменнікі XVI–XVII стст. Цяперашняя беларуская гаворка – новая, стала стварацца пасля аб’яднання Літвы з Польшчай, і таму ў ёй шмат паланізмаў». Першым з усіх тагачасных аўтараў П. Шафарык апісаў арэал беларускай мовы, называючы не толькі рэгіёны, але і адзінкі тагачаснага адміністрацыйнага падзелу. Верагодна, свае ўяўленні аб геаграфічным абсягу шырока разуметай Беларусі П. Шафарык узяў з «Поўнага і найноўшага землеапісання Расійскай імперыі ў Еўропе і Польшчы» (Vollstandige und neuste Erdbeschreibung des Russische Reichs in Europa nebst Polen) Г. Гасэля 1821 г. У кнізе П. Шафарыка "Гісторыя..." маем справу з адным з першых выпадкаў у тагачаснай лінгвістычнай літаратуры, калі паняцце "Беларусь" не абмяжоўвалася толькі тэрыторыяй сучаснай паўночна-ўсходняй Беларусі.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=147--155|старонак=}}</ref> Больш падрабязныя звесткі пра беларускую мову выклаў у надрукаванай у Празе працы «Славянская этнаграфія» (Slowanský národopis) 1842 г. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17к}} * Мыльников А.С. Павел Шафарик — выдаюшийся ученый-славист. М.; Л., 1963. == Спасылкі == * [http://www.archive.org/details/elementederaltb02afgoog Elemente der altböhmischen Grammatik. Prag, 1847] * [http://www.archive.org/details/slowansknrodopi00afgoog Slowanský národopis. W Praze, 1842] * [http://books.google.com/books?id=h9QDAAAAYAAJ Acta archivi Veneti spectantia ad historiam Serborum et reliquorum Slavorum meridionaliom. Collegit et transcripsit Joannes Schafárik] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шафарык}} [[Катэгорыя:Славісты]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Славакіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] omvolx0milz5ivroaqgn1b2n2v9qes4 5141809 5141806 2026-05-15T07:26:57Z Zaprudskis 167848 звесткі пра крыніцы Шафарыка сінтэзаваны 5141809 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя =Павел Ёзеф Шафарык | Арыгінал імя = {{lang-sk|Pavol Jozef Šafárik}} | Фота = Stamp of Ukraine s95.jpg | Шырыня = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[лінгвістыка]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Па́вел Ё́зеф Ша́фарык''' ([[13.5]].[[1795]], в. Кабельярове, [[Славакія]] — [[26.6]].[[1861]]) — чэшскі і славацкі філолаг, гісторык, паэт; дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху. Скончыў [[Іенскі ўніверсітэт]] (1817). Працаваў у гімназіі ў г. [[Нові-Сад]] (1819-33), з 1848 дырэктар бібліятэкі [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]]. Адзін з лідараў [[Пражскае паўстанне 1848|Пражскага паўстання]] [[1848]]. Выступіў як паэт (зборнік «Татранская Муза са славянскай лірай», 1814). Даследаваў славянскія мовы і культуры, абгрунтаваў іх агульнасць у працы «Гісторыя славянскай мовы і літаратуры на ўсіх дыялектах» (1826), «Аб паходжанні славян» (1828), «Славянскія старажытнасці» (1837), «Славянская этнаграфія» (1842); пытанні гісторыі чэшскай, славацкай, сербскай моў, паходжанне пісьма ў славян («Пачаткі старачэшскай граматыкі», 1841; «Помнікі старадаўняга пісьменства ў паўднёвых славян», 1851; «Аб паходжанні і радзіме глаголіцы», 1858, і інш.). Распрацоўваў пытанні тэорыі вершаскладання (трактат «Пачаткі чэшскай паэтыкі, у прыватнасці прасодыі», 1818, з [[Ф. Палацкі]]м). Яго працы — першыя ў сусветнай гістарыяграфіі грунтоўныя даследаванні па славянскім этнагенезе — паўплывалі на развіццё славяназнаўства ў іншых краінах. Адным з першых стаў уводзіць беларускую мову ў практыку агульнаеўрапейскага параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. У «Гісторыі славянскай мовы і літаратуры ва ўсіх дыялектах» (Geschichte der slawischen Sprache und Literatur nach allen Mundarten) (Будапешт, 1826) выказаў істотныя меркаванні пра беларускую мову. У «Гісторыі…» беларускай мове прысвечаны наступны фрагмент: «Беларуская гаворка пераважае ва ўсёй Літве (ахоплівае Віленскую, Гродзенскую губерні і Беластоцкую вобласць, каля 2 441 400 жыхароў) і ў адной частцы Белай Русі (Чорная і Белая Русь займаюць Магілёўскую, Віцебскую, Мінскую, Валынскую і Падольскую губерні, каля 6 146 100 жыхароў), галоўным чынам у Валынскай губерні. На гэтай гаворцы быў напісаны “Літоўскі статут”, укладаліся архіўныя дакументы і пісаліся ўсе літоўскія справаводчыя паперы. Гэтую гаворку выкарыстоўвалі некаторыя рускія пісьменнікі XVI–XVII стст. Цяперашняя беларуская гаворка – новая, стала стварацца пасля аб’яднання Літвы з Польшчай, і таму ў ёй шмат паланізмаў». Першым з усіх тагачасных аўтараў П. Шафарык апісаў арэал беларускай мовы, называючы не толькі рэгіёны, але і адзінкі тагачаснага адміністрацыйнага падзелу. Абшар беларускай мовы паводле П. Шафарыка выглядае як пэўны сінтэз звестак на гэты конт з прац І. Б. Ракавецкага, К. Калайдовіча і М. Грэча ў спалучэнні з дадзенымі аб тэрыторыі шырока разуметай Беларусі, запазычанымі, магчыма, з працы 1821 г. «Поўнае і найноўшае землеапісанне Расійскай імперыі ў Еўропе і Польшчы» (Vollstandige und neuste Erdbeschreibung des Russische Reichs in Europa nebst Polen) Г. Гасэля. Колькасць насельніцтва на тэрыторыі Беларусі, не выключана, таксама вызначана ўслед за Г. Гасэлем. Гістарычныя звесткі пра беларускую мову П. Шафарык выклаў паводле прац І. Б. Ракавецкага, К. Калайдовіча і М. Грэча, меркаванне аб сучаснай беларускай мове – на аснове выкладання І. Б. Ракавецкага. У кнізе П. Шафарыка "Гісторыя..." маем справу з адным з першых выпадкаў у тагачаснай лінгвістычнай літаратуры, калі паняцце "Беларусь" не абмяжоўвалася толькі тэрыторыяй сучаснай паўночна-ўсходняй Беларусі.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=147--158|старонак=}}</ref> Больш падрабязныя звесткі пра беларускую мову выклаў у надрукаванай у Празе працы «Славянская этнаграфія» (Slowanský národopis) 1842 г. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17к}} * Мыльников А.С. Павел Шафарик — выдаюшийся ученый-славист. М.; Л., 1963. == Спасылкі == * [http://www.archive.org/details/elementederaltb02afgoog Elemente der altböhmischen Grammatik. Prag, 1847] * [http://www.archive.org/details/slowansknrodopi00afgoog Slowanský národopis. W Praze, 1842] * [http://books.google.com/books?id=h9QDAAAAYAAJ Acta archivi Veneti spectantia ad historiam Serborum et reliquorum Slavorum meridionaliom. Collegit et transcripsit Joannes Schafárik] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шафарык}} [[Катэгорыя:Славісты]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Славакіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] 7arvgx00314n8yh1g3q621qt7bk40hg 5141846 5141809 2026-05-15T09:54:24Z Zaprudskis 167848 дробная праўка 5141846 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя =Павел Ёзеф Шафарык | Арыгінал імя = {{lang-sk|Pavol Jozef Šafárik}} | Фота = Stamp of Ukraine s95.jpg | Шырыня = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[лінгвістыка]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Па́вел Ё́зеф Ша́фарык''' ([[13.5]].[[1795]], в. Кабельярове, [[Славакія]] — [[26.6]].[[1861]]) — чэшскі і славацкі філолаг, гісторык, паэт; дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху. Скончыў [[Іенскі ўніверсітэт]] (1817). Працаваў у гімназіі ў г. [[Нові-Сад]] (1819-33), з 1848 дырэктар бібліятэкі [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]]. Адзін з лідараў [[Пражскае паўстанне 1848|Пражскага паўстання]] [[1848]]. Выступіў як паэт (зборнік «Татранская Муза са славянскай лірай», 1814). Даследаваў славянскія мовы і культуры, абгрунтаваў іх агульнасць у працы «Гісторыя славянскай мовы і літаратуры на ўсіх дыялектах» (1826), «Аб паходжанні славян» (1828), «Славянскія старажытнасці» (1837), «Славянская этнаграфія» (1842); пытанні гісторыі чэшскай, славацкай, сербскай моў, паходжанне пісьма ў славян («Пачаткі старачэшскай граматыкі», 1841; «Помнікі старадаўняга пісьменства ў паўднёвых славян», 1851; «Аб паходжанні і радзіме глаголіцы», 1858, і інш.). Распрацоўваў пытанні тэорыі вершаскладання (трактат «Пачаткі чэшскай паэтыкі, у прыватнасці прасодыі», 1818, з [[Ф. Палацкі]]м). Яго працы — першыя ў сусветнай гістарыяграфіі грунтоўныя даследаванні па славянскім этнагенезе — паўплывалі на развіццё славяназнаўства ў іншых краінах. Адным з першых стаў уводзіць беларускую мову ў практыку агульнаеўрапейскага параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. У «Гісторыі славянскай мовы і літаратуры ва ўсіх дыялектах» (Geschichte der slawischen Sprache und Literatur nach allen Mundarten) (Будапешт, 1826) выказаў істотныя меркаванні пра беларускую мову. У «Гісторыі…» беларускай мове прысвечаны наступны фрагмент: «Беларуская гаворка пераважае ва ўсёй Літве (ахоплівае Віленскую, Гродзенскую губерні і Беластоцкую вобласць, каля 2 441 400 жыхароў) і ў адной частцы Белай Русі (Чорная і Белая Русь займаюць Магілёўскую, Віцебскую, Мінскую, Валынскую і Падольскую губерні, каля 6 146 100 жыхароў), галоўным чынам у Валынскай губерні. На гэтай гаворцы быў напісаны “Літоўскі статут”, укладаліся архіўныя дакументы і пісаліся ўсе літоўскія справаводчыя паперы. Гэтую гаворку выкарыстоўвалі некаторыя рускія пісьменнікі XVI–XVII стст. Цяперашняя беларуская гаворка – новая, стала стварацца пасля аб’яднання Літвы з Польшчай, і таму ў ёй шмат паланізмаў». Першым з усіх тагачасных аўтараў П. Шафарык апісаў арэал беларускай мовы, называючы не толькі рэгіёны, але і адзінкі тагачаснага адміністрацыйнага падзелу. Абшар беларускай мовы паводле П. Шафарыка выглядае як пэўны сінтэз звестак на гэты конт з прац І. Б. Ракавецкага, К. Калайдовіча і М. Грэча ў спалучэнні з дадзенымі аб тэрыторыі шырока разуметай Беларусі, запазычанымі, магчыма, з працы 1821 г. «Поўнае і найноўшае землеапісанне Расійскай імперыі ў Еўропе і Польшчы» (Vollstandige und neuste Erdbeschreibung des Russische Reichs in Europa nebst Polen) Г. Гасэля. Колькасць насельніцтва на тэрыторыі Беларусі, не выключана, таксама вызначана ўслед за Г. Гасэлем. Гістарычныя звесткі пра беларускую мову П. Шафарык выклаў паводле прац І. Б. Ракавецкага, К. Калайдовіча і М. Грэча, меркаванне аб сучаснай беларускай мове – на аснове І. Б. Ракавецкага. У кнізе П. Шафарыка "Гісторыя..." маем справу з адным з першых выпадкаў у тагачаснай лінгвістычнай літаратуры, калі паняцце "Беларусь" не абмяжоўвалася толькі тэрыторыяй сучаснай паўночна-ўсходняй Беларусі.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=147--158|старонак=}}</ref> Больш падрабязныя звесткі пра беларускую мову выклаў у надрукаванай у Празе працы «Славянская этнаграфія» (Slowanský národopis) 1842 г. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17к}} * Мыльников А.С. Павел Шафарик — выдаюшийся ученый-славист. М.; Л., 1963. == Спасылкі == * [http://www.archive.org/details/elementederaltb02afgoog Elemente der altböhmischen Grammatik. Prag, 1847] * [http://www.archive.org/details/slowansknrodopi00afgoog Slowanský národopis. W Praze, 1842] * [http://books.google.com/books?id=h9QDAAAAYAAJ Acta archivi Veneti spectantia ad historiam Serborum et reliquorum Slavorum meridionaliom. Collegit et transcripsit Joannes Schafárik] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шафарык}} [[Катэгорыя:Славісты]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Славакіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] b1hj8h3ezpuum12w5x7g8yy6g63s3l8 10 96776 5141816 5138369 2026-05-15T07:41:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141816 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | Быц | Быццё = Кніга Быццё | Вых | Зых | Выхад = Кніга Выхад | Лявіт | Лев = Кніга Левіт | Лік | Лчб | Лч | Лікі | Ліч = Кніга Лічбаў | Дрг | Друг | Другі закон = Кніга Другі закон | Ісуса Нава | Нав = Кніга Ісуса Навіна | Судзьдзяў | Суд = Кніга Суддзяў | Руф | Рут = Кніга Руф | 1 Цар | 1Цар | 1 Царстваў = Першая кніга Царстваў | 2 Цар | 2Цар | 2 Царстваў = Другая кніга Царстваў | 3 Цар | 3Цар | 3 Царстваў = Трэцяя кніга Царстваў | 4 Цар | 4Цар | 4 Царстваў = Чацвёртая кніга Царстваў | 1 Пар | 1Пар | 1 Летапісаў = Першая кніга Параліпаменан | 2 Пар | 2Пар | 2 Летапісаў = Другая кніга Параліпаменан | 1 Езд | 1Езд | Ездр | Эздры | Езд = Кніга прарока Ездры | Нм | Неям | Нээміі = Кніга Неяміі | Эсф | Эст | Есф | Эстэр = Кніга Эсфір | Іёў | Іов | Ёв | Ёў | Іоў | Ёва = Кніга Іова | Пс | Псалом | Псал | Псалтыр = Псалтыр | Высл | Прып | Прытч | Прыт | Выслоўяў = Кніга Прытчы Саламонавы | Экл | Эк | Эклезіяста = Кніга Эклезіяст | Пп | Песн | Песня з Песняў = Найвышэйшая песня Саламонава | Іс | Ісая | Ісаі = Кніга прарока Ісаі | Ерамія | Ер | Ераміі = Кніга прарока Ераміі | Пл | Плач = Кніга Плач Ераміі | Эзх | Ез | Езэкііля = Кніга прарока Езекііля | Данііла | Дан = Кніга прарока Данііла | Ос | Ас | Асіі = Кніга прарока Асіі | Ёіль | Ёэл | Ёіл | Ёіля = Кніга прарока Ёіля | Ам | Амос | Амоса = Кніга прарока Амоса | Аўдз | Аўд | Аўдзея = Кніга прарока Аўдзея | Іон | Іёна | Ён | Ёна | Ёны = Кніга прарока Ёны | Міхея | Міх = Кніга прарока Міхея | Нвм | Навум | Навума = Кніга прарока Навума | Абк | Аб | Абакума = Кніга прарока Абакума | Сафона | Саф = Кніга прарока Сафонія | Агея | Аг = Кніга прарока Агея | Захарыі | Зах = Кніга прарока Захарыі | Малахіі | Мал = Кніга прарока Малахіі | Матфея | Мацвея | Мацьвея | Мц | Мф = Евангелле ад Матфея | Марка | Мр | Мк = Евангелле ад Марка | Лукі | Лукаша | Лк | Лук = Евангелле ад Лукі | Ян | Яна | Іаана | Ін | Іаан = Евангелле ад Іаана | Дзеянні | Дзеі | Дзеян | Дз = Дзеянні святых апосталаў | Якава | Іакава | Іак | Яак = Пасланне Іакава | 1Пятр | 1 Пятра | 1Пётр = 1-е пасланне Пятра | 2Пятр | 2 Пятра | 2Пётр = 2-е пасланне Пятра | 1 Іаана | 1 Яна | 1Ян | 1Ін = 1-е пасланне Іаана | 2 Іаана | 2 Яна | 2Ян | 2Ін = 2-е пасланне Іаана | 3 Іаана | 3 Яна | 3Ян | 3Ін = 3-е пасланне Іаана | Юд | Іуд | Юды = Пасланне Іуды | Рымлянаў | Рымлянам | Рым = Пасланне да Рымлянаў | 1 Карынфянам | 1Кар = 1-е пасланне да Карынфянаў | 2 Карынфянам | 2Кар = 2-е пасланне да Карынфянаў | Галатаў | Галятам | Галат | Гал = Пасланне да Галатаў | Ефесян | Ефесянаў | Эфэсянам | Еф = Пасланне да Ефесянаў | Флп | Піліпянам | Філіпійцаў | Філ = Пасланне да Філіпійцаў | Каласянаў | Каласянам | Кал = Пасланне да Каласянаў | 1 Фесаланікійцаў | 1 Фесаланікійцам | 1Фес = 1-е пасланне да Фесаланікійцаў | 2 Фесаланікійцаў | 2 Фесаланікійцам | 2 Фес | 2Фес = 2-е пасланне да Фесаланікійцаў | 1 Цімафею | 1 Цімафея | 1Цім = 1-е пасланне да Цімафея | 2 Цімафея | 2 Цімафею | 2Цім = 2-е пасланне да Цімафея | Ціту | Ціта | Ціт = Пасланне да Ціта | Філімону | Філімона | Флм = Пасланне да Філімона | Яўрэям | Габрэям | Яўр = Пасланне да Яўрэяў | Адкрыццё | Адкрыцьцё | Адкр | Адк = Адкрыццё Іаана Багаслова | 1 Мак | 1Мак = Першая кніга Макавеяў | 2 Мак | 2Мак = Другая кніга Макавеяў | 3 Мак | 3Мак = Трэцяя кніга Макавеяў | Вар | Бар = Кніга прарока Баруха | 2 Езд | 2Езд = Другая кніга Ездры | 3 Езд | 3Езд = Трэцяя кніга Ездры | Юдт | Юдзіф = Кніга Юдзіф | ЛістЕр | ПаслЕр = Ліст Ераміі | Мудр | Мдр | Прам = Кніга Прамудрасці Саламона | Сірах | Сір = Кніга Прамудрасць Ісуса Сірахава | Тав | Тоб | Тавіт = Кніга Тавіта }}</includeonly><noinclude> {{doc-inline}} Дапаможны падшаблон для шаблону {{tl|Біблія}}. Раскрывае скарачэнні кніг Бібліі. [[Катэгорыя:Шаблоны:Біблія|{{PAGENAME}}]] </noinclude> blm0uoxfwb1xamatkje3jo455aos3be 10 96777 5141817 4953565 2026-05-15T07:41:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141817 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1}}} |Быц |Быццё = Кніга Быццё |Вых |Зых = Кніга Зыход |Лев = Кніга Левіт |Лік |Лчб | Лч |Ліч = Кніга Лічбаў |Дрг |Друг = Кніга Другі закон |Нав = Кніга Ісуса Навіна |Суд = Кніга Суддзяў |Руф |Рут = Кніга Руф (Скарына) |1 Цар |1Цар = Першая кніга Царстваў |2 Цар |2Цар = Другая кніга Царстваў |3 Цар |3Цар = Трэцяя кніга Царстваў |4 Цар |4Цар = Чацвёртая кніга Царстваў |1 Пар |1Пар = Першая кніга Параліпаменан |2 Пар |2Пар = Другая кніга Параліпаменан |1 Езд |1Езд |Ездр |Езд = Кніга прарока Ездры |Нм |Неям = Кніга Неяміі |Эсф |Эст |Есф = Кніга Эсфір |Іёў |Іов |Ёв |Ёў |Іоў = Кніга Іова |Пс |Псалом |Псал = Кніга Псальмаў |Высл |Прып |Прытч |Прыт = Кніга Прытчы Саламонавы |Экл |Эк = Кніга Эклезіяст |Пп |Песн = Цар Саламон. Песьні песьняў |Іс |Ісая |Ісаі = Кніга прарока Ісаі |Ерамія |Ер = Кніга прарока Ераміі |Пл |Плач = Кніга Плач Ераміі |Эзх |Ез = Кніга прарока Езекііля |Дан = Кніга прарока Данііла |Ос |Ас = Кніга прарока Асіі |Ёіль |Ёэл |Ёіл = Кніга прарока Ёіля |Ам |Амос = Кніга прарока Амоса |Аўдз |Аўд = Кніга прарока Аўдзея |Іон |Іёна |Ён |Ёна = Кніга прарока Ёны |Міх = Кніга прарока Міхея |Нвм |Навум = Кніга прарока Навума |Абк |Аб = Кніга прарока Абакума |Саф = Кніга прарока Сафонія |Аг = Кніга прарока Агея |Зах = Кніга прарока Захарыі |Мал = Кніга прарока Малахіі |1 Мак |1Мак = Першая кніга Макавеяў |2 Мак |2Мак = Другая кніга Макавеяў |3 Мак |3Мак = Трэцяя кніга Макавеяў |Вар |Бар = Кніга прарока Баруха |2 Езд |2Езд = Другая кніга Ездры |3 Езд |3Езд = Трэцяя кніга Ездры |Юдт |Юдзіф = Кніга Юдзіф |ЛістЕр |ПаслЕр = Ліст Ераміі |Мудр |Мдр |Прам = Кніга Прамудрасці Саламона |Сірах |Сір = Кніга Прамудрасць Ісуса Сірахава |Тав |Тоб |Тавіт = Кніга Тавіта |Матфея |Мц |Мф = Паводле Мацьве́я Сьвятое Эвангельле |Марка |Мр |Мк = Паводле Марка Сьвятое Эвангельле |Лукі |Лк |Лук = Паводле Лукі Сьвятое Эвангельле |Ян |Яна |Іаана |Ін |Іаан = Паводле Іоана Сьвятое Эвангельле |Дзеянні = Дзе́яньні Сьвятых Апосталаў |Дзеян = Дзе́яньні Сьвятых Апосталаў |Дз = Дзе́яньні Сьвятых Апосталаў |Рымлянаў |Рымлянам |Рым = Пасланьне да Рымлянаў сьв. ап. Паўлы |1 Карынфянам |1Кар = Пе́ршае Пасланьне да Карыньцянаў сьв. ап. Паўлы |2 Карынфянам |2Кар = Другое Пасланьне да Карыньцянаў сьв. ап. Паўлы |Галатаў |Галат |Гал = Пасланьне да Галятаў сьв. ап. Паўлы |Ефесян |Ефесянаў |Еф = Пасланьне да Эфэсцаў сьв. ап. Паўлы |Флп |Філіпійцаў |Філ = Пасланьне да Філіпянаў сьв. ап. Паўлы |Каласянаў |Кал = Пасланьне да Каласянаў сьв. ап. Паўлы |1 Фесаланікійцаў |1Фес = Пе́ршае Пасланьне да Фесалонікійцаў сьв. ап. Паўлы |2 Фесаланікійцаў |2 Фес |2Фес = Другое Пасланьне да Фесалонікійцаў сьв. ап. Паўлы |1 Цімафею |1 Цімафея |1Цім = Пе́ршае Пасланьне да Цімахве́я сьв. ап. Паўлы |2 Цімафея |2 Цімафею |2Цім = Другое Пасланьне да Цімахве́я сьв. ап. Паўлы |Ціту |Ціта |Ціт = Пасланьне да Ціта сьв. ап. Паўлы |Філімону |Філімона |Флм = Пасланьне да Філімона сьв. ап. Паўлы |Яўрэям |Яўр = Пасланьне да Жыдоў сьв. ап. Паўлы |Якава |Іакава |Іак |Яак = Саборнае пасланьне сьвятога Апостала Якуба |1Пятр |1 Пятра |1Пётр = Пе́ршае саборнае пасланьне сьвятога Апостала Пётры |2Пятр |2 Пятра |2Пётр = Другое саборнае пасланьне сьвятога Апостала Пётры |1 Іаана |1 Яна |1Ян |1Ін = Пе́ршае саборнае пасланьне сьвятога Апостала Іоана Багаслова |2 Іаана |2 Яна |2Ян |2Ін = Другое саборнае пасланьне сьвятога Апостала Іоана Багаслова |3 Іаана |3 Яна |3Ян |3Ін = Трэцяе саборнае пасланьне сьвятога Апостала Іоана Багаслова |Юд |Іуд = Саборнае пасланьне сьвятога Апостала Юды |Адкрыццё |Адкр |Адк = Адкрыцьце сьв. Іоана Багаслова }}<noinclude> {{doc-inline}} Дапаможны падшаблон для шаблону {{tl|Біблія}}. Раскрывае [[Скарачэнні назваў кніг Бібліі|скарочаныя назвы кніг Бібліі]] для артыкулаў Вікіпедыі. [[Катэгорыя:Шаблоны:Біблія|{{PAGENAME}}]] </noinclude> r45sosv3imq3h941hbd1xgcaanxpkar 0 99643 5141743 4680034 2026-05-14T22:53:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141743 wikitext text/x-wiki {{НП |статус=горад |беларуская назва=Тарагона |арыгінальная назва=Tarragona |краіна=Іспанія |від рэгіёна=Аўтаномная вобласць |рэгіён=Каталонія |від раёна=Правінцыя Іспаніі{{!}}Правінцыя |раён=Правінцыя Тарагона{{!}}Тарагона |від абшчыны=Раён Іспаніі{{!}}Раён |абшчына=Тарагонес |падпарадкаванне= |герб=Escut de Tarragona.svg |сцяг=Bandera de Tarragona.svg |шырыня герба= |lat_dir=N|lat_deg=41|lat_min=6|lat_sec=56 |lon_dir=E|lon_deg=1|lon_min=14|lon_sec=58 |CoordAddon= |CoordScale= |Яндэкскарта= |памер карты краіны= |памер карты рэгіёна= |памер карты раёна= |карта краіны= |карта рэгіёна= |карта раёна= |унутранае дзяленне= |від главы=Мэр |глава=Жазеп Фелікс Бальестэрас<br />[[2007]] |дата заснавання= |першае згадванне= |ранейшыя імёны= |статус з= |плошча=61,91 |від вышыні=Вышыня |вышыня цэнтра НП=68 |клімат= |афіцыйная мова= |афіцыйная мова-ref= |насельніцтва=140184 |год перапісу=2010 |шчыльнасць= |агламерацыя= |нацыянальны склад= |канфесійны склад= |этнахаронім=Tarraconense |часавы пояс=+1 |DST=ёсць |тэлефонны код= |паштовы індэкс= |паштовыя індэксы=43001 — 43008 |аўтамабільны код= |від ідэнтыфікатара= |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons=Tarragona |сайт=http://www.tarragona.cat |мова сайта=ca |мова сайта 2= |шырыня сцяга=100 }} '''Тарагона''' ({{lang2|es|ca|Tarragona}}) — горад і муніцыпалітэт у [[Іспанія|Іспаніі]], уваходзіць у [[Тарагона (правінцыя)|правінцыю Тарагона]] ў складзе аўтаномнай вобласці [[Каталонія]]. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Тарагонес. Займае плошчу 61,91 км². Насельніцтва {{num|140184}} чалавекі (на 2010 год). На тэрыторыі горада знаходзіцца адзін з буйных марскіх партоў, якія граюць важную ролю ў эканоміцы Іспаніі. Нягледзячы на гэта, пляжы, размешчаныя як у самім горадзе, так і прыгарадах, з’яўляюцца эталонамі чысціні. Знаходзіцца за 98 км на паўднёвы захад ад [[Барселона|Барселоны]]. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Галерэя == <gallery> Выява:Roman aqueduct Tarragona.jpg|Рымскі акведук Выява:Tarragona.Pretorio.jpg|Вежа Выява:PANAmfiteatre.jpg|Рымскі амфітэатр Выява:Spain.Tarragona.Catedral.Conques.02.JPG|Кафедральны сабор File:Tarragona. Amphitheatre.jpg|Рымскі амфітэатр </gallery> == Спасылкі == * [http://www.tarragona.cat Афіцыйная старонка] * [http://heritage.unesco.ru/index.php?id=628&L=9 UNESCO: Археалагічны комплекс Тарака (горад Тарагона)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080411173754/http://heritage.unesco.ru/index.php?id=628&L=9 |date=11 красавіка 2008 }} * [http://www.tarragona.cat Página web del Ayuntamiento de Tarragona] * [http://www.tarragona.magnify.net Videos de Tarragona] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130506003343/http://www.tarragona.magnify.net/ |date=6 мая 2013 }} * [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=0&cod=4314820002&err=0 Información de la ''Generalitat de Catalunya''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081211170839/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=0&cod=4314820002&err=0 |date=11 снежня 2008 }} * [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=43148 Información del ''Institut d’Estadística de Catalunya''] * [http://www.urv.es Web de la Universitat Rovira i Virgili, Universidad de Tarragona] * [http://musique09.free.fr/espagne_new2/thumbnails.php?album=44&lang=spanish Imágenes de Tarragona] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120118224043/http://musique09.free.fr/espagne_new2/thumbnails.php?album=44&lang=spanish |date=18 студзеня 2012 }} * [http://www.embalses.net/provincia-27-tarragona.html Estado de los Embalses de Tarragona] * [http://www.tarragona.tv Tarragona.tv Información de de la ciudad con contenido gráfico.] * [http://www.tarragona-goig.org Tarragona y Comarcas] {{Сталіцы правінцый Іспаніі}} [[Катэгорыя:Гарады Каталоніі]] [[Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Тарагона]] [[Катэгорыя:Тарагона| ]] 41ci26cuspl7kngnpmu97ntwk2ako36 0 110233 5141744 4966494 2026-05-14T22:58:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141744 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Тарас Хадкевіч | Арыгінал імя = Тарас Канстанцінавіч Хадкевіч | Фота = | Шырыня = | Грамадзянства = [[СССР]] | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = {{Празаік|Беларусі|СССР}}, {{паэт|Беларусі|СССР}}, {{перакладчык|Беларусі|СССР|на беларускую мову|з рускай мовы}}, {{публіцыст|Беларусі|СССР}} | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = 1925 | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Знак Пашаны}} {{!}}} }} {{цёзкі2|Хадкевіч}} '''Тарас Канстанцінавіч Хадкевіч''' ({{ДН|7|3|1912}}, [[Шайтарава]], [[Дрысенскі павет]] — {{ДС|14|08|1975}}, {{МС|Мінск||}}) — беларускі [[пісьменнік]], [[паэт]], [[перакладчык]], публіцыст<ref>Хадкевіч Тарас // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі; нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — С. 557—558.</ref>. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1972). Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (1947). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Вучыўся ў [[Полацкі педагагічны тэхнікум|Полацкім педагагічным тэхнікуме]] (1927—1929), потым — у [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім вышэйшым педагагічным інстытуце]]. З'яўляўся членам літаратурнага аб'яднання «[[Маладняк]]». Працаваў у газетах «[[Полацкі веснік|Чырвоная Полаччына]]» (1929—1931), «[[Чырвоная змена]]» (1933—1934), «[[Звязда (1917)|Звязда]]» (1936—1941). Служыў у [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] (1934—1936). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайны]] ў якасці камандзіра ўзвода прымаў удзел у баях пад Вялікімі Лукамі, Тарапцом. У канцы верасня 1941 г. быў паранены і трапіў у палон. Удзельнічаў у інтэрнацыянальным руху Супраціўлення на тэрыторыі Германіі. Тройчы ўцякаў з палону (апошні раз, на пачатку мая 1945 г., паспяхова). Пасля вайны працаваў у газетах «[[Звязда]]» (1945—1950), «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (1950—1951), літаратурным кансультантам [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СП БССР]] (1953—1972). Член СП СССР з 1947 г. == Узнагароды == Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і медалямі. == Ушанаванне памяці == [[Верхнядзвінск]]ая цэнтральная раённая бібліятэка носіць імя Т. К. Хадкевіча. == Літаратурная дзейнасць == Упершыню выступіў у друку ў 1925 г. з вершамі (часопіс «Малады араты»). * Хадкевіч, Т. К. Смялей, таварыш! : зборнік вершаў / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1932. — 80 с. * Хадкевіч, Т. К. Братэрства : кніга апавяданняў і аповесцей / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1948. — 148 с. * Хадкевіч, Т. К. Вяснянка : аповесці і апавяданні / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1949. — 144 с. * Хадкевіч, Т. К. Рэха ў гарах : аповесць / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1951. — 144 с. * Хадкевіч, Т. К. Сяброўства : аповесці і апавяданні / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1952. — 378 с. * Хадкевіч, Т. К. Сад у квецені : апавяданні, нарысы / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Беларусь, 1966. — 221 с. === Раманы === * Хадкевіч, Т. К. Даль палявая / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1959. — 495 с. * Хадкевіч, Т. К. Песня Дзвіны / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1975. — 461 с. === Кнігі для дзяцей === * Хадкевіч, Т. К. За сінім лесам : апавяданні / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1951. — 100 с. * Хадкевіч, Т. К. На новым месцы : апавяданні / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1954. * Хадкевіч, Т. К. Спеюць яблыкі : апавяданні / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1959. * Хадкевіч, Т. К. Жыла-была казка : апавяданні / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Беларусь, 1967. — 118 с. * Хадкевіч, Т. К. Дзвіна пайшла : апавяданні / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Народная асвета, 1968. — 174 с. * Хадкевіч, Т. К. Крынічка : апавяданні / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Юнацтва, 1983. — 255 с. === Публіцыстыка === * Хадкевіч, Т. К. Шлях да першынства : стаханаўскія трактарныя брыгады Боркавіцкай МТС / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : ДВБ, Сельскагаспадарчая і тэхнічная літаратура, 1939. — 27 с. * Хадкевіч, Т. К. Прыгажосць душэўная / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1963. — 32 с. * Хадкевіч, Т. К. Мая Беларусь : нарыс / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Беларусь, 1968. — 175 с. * Хадкевіч, Т. К. Нафтагігант на Дзвіне : нарыс / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Народная асвета, 1963. * Хадкевіч, Т. К. Мінск : даведнік / Т. К. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1962. === Пераклады === Пераклаў на беларускую мову «Апавяданні» (1955), «У Амерыцы» [[Максім Горкі|М. Горкага]] (1952) і раман {{нп3|Аляксандр Мікалаевіч Чайшвілі|А. Чайшвілі|ru|Чейшвили, Александр Николаевич}} «Лело» (1953). {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://slovo.ws/bio/bel/20/0002.html Біяграфія. Хадкевіч Тарас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120505053156/http://slovo.ws/bio/bel/20/0002.html |date=5 мая 2012 }} * [http://knihi.com/Taras_Chadkievic/ Некаторыя творы Т.Хадкевіча] — Эл.рэсурс «Беларуская Палічка» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хадкевіч Тарас}} [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] ldwspo4fwkp9u1gqooblguimv956ns6 2 112646 5141545 5079952 2026-05-14T12:19:41Z M.L.Bot 261 5141545 wikitext text/x-wiki * [[Удзельнік:Maksim L./Чарнавік]] * [[Удзельнік:Maksim L./Чарнавік 2]] * [[Удзельнік:Maksim L./Чарнавік 3]] * [[Удзельнік:Maksim L./Чарнавік 4]] * [[Удзельнік:Maksim L./Чарнавік 5]] * [[Удзельнік:Maksim L./Чарнавік 6]] * [[Удзельнік:Maksim L./Чарнавік 7]] == А. Б. == * {{нп5|Бітва за Вільню, 1655|Бітва за Вільню, 1655|pl|Bitwa o Wilno (1655)}} * {{нп5|Маковія|Маковія|uk|Маковія}} — Першы Спас, або Мядовы Спас * [[Польска-савецкая мяжа]] (1921—1939?) * [[Леў Іуды]] — сімвал [[Іудзіна пакаленне|іудзінага пакалення]] * герб Агінскіх — [[Герб «Брама»|«Брама»]] * [[абозная брама]] (''brama obozowa'') — у часы Рэчы Паспалітай традыцыйна будавалася на ўездзе ў вайсковы лагер (абоз), нават калі ён не быў агароджаны == сваё == * [[Вёска Пінкавічы]] -- дадаць з артыкула на "Рацыі" * [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў]][http://www.nlr.ru/nlr_history/persons/info.php?id=171] * [[Мікалай Іванавіч Грэч]][http://www.nlr.ru/nlr_history/persons/info.php?id=68] * [[Пётр Іванавіч Кёпен]][http://demoscope.ru/weekly/2013/0537/nauka01.php][https://www.academia.edu/8454929/%D0%90%D0%B1_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BF%D1%86%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%9E_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F] * [[Станіслаў Васілевіч Курылаў]] * [[плеаназм]] * [[Ізраіль Рухамоўскі]] * {{нп5|Рычард Холбрук||ru|Холбрук, Ричард}} * {{нп5|Крыс Патэн|||Chris Patten}} * [[Сяргей Пятровіч Капіца]] * [[Курт Заўэрмільх]][http://www.artoperator.de/curt-sauermilch/1sauermilch.html] * [[Васіль Стус]] *[[Генрык Бэта]] ёсць матэрыялы для пашырэння * [[Аляксандр Рыпінскі]] ёсць матэрыялы для пашырэння *[[Уладзіслаў Галубок]] — выцягнуць з гісторыі 2 сцёртыя версіі, 1-я на 5 Кб, 2-я на 11 Кб. Артыкул варты «добрага». * [[Паўночная вайна, 1700-1721]] — дапісаць, прыбраць з літаратуры некашэрных Шыракарада, Сахарава-Мілава і Сусветную гісторыю * [[Праабшчына]] — дапісаць, спыніўся на развіцці мозга ў продкаў чалавека * [[Даўмонт]] — дапісаць апошнія абзацы, дадаць з Шаланды пра генеалогію і ў агляд крыніц дапісаць пра б.-л. летапісы, мусіць з Улашчыка * [[Альгерд]] — перакласці і дадаць з Палехава, па магчымасці выйсці да вонкава больш-менш скончанага выгляду * [[Налібоцкая пушча]] — дапісаць * Напісаць, а хутчэй моцна дапісаць/перапрацаваць шэраг артыкулаў пэўнай тэматыкі, каб "сшыць" іх у вікікнігу. Магчыма, цікавы б быў праект стварэння падобных кніг, з умовай, што артыкулы будуць лепшыя, чым аналагі ў друкаваных беларускамоўныя даведніках або наогул там адсутнічаюць. *[[/Да напісання з гісторыі першабытнага грамадства]] == чарнавікі == * [[/ТАА «Табак-Инвест»]] * [[/Бітва за Англію]] * [[/Еўпраксія-Адэльгейда]] (гл. [[Еўпраксія Усеваладаўна]]) * [[/Жалезны купал]] * [[/Васіль Пятровіч Ермакоў]] * [[/Міхал Валадковіч]] * [[/Беларуская практычная транскрыпцыя]] * [[/Бажніца Януса]] * [[/Ступенная кніга]] * [[/Гіпотэза Полацкага паходжання Вялікіх князёў Літоўскіх]] * [[/Аўкштайтыя]] == шаблоны == [[File:Swedish medal.png|mini|30px|left|За ўдзел у Шведскім тыдні.]] * [[/Шаблон:Род Ізяславічаў Полацкіх]] * [[/Шаблон:DanAl|/Шаблон пра Шварнаў, Данілаў і Аляксандраў]] t0iixguekreeg95mv8psmmyf7wehun2 0 114526 5141811 4664548 2026-05-15T07:29:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141811 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Трыстан-да-Кунья |Арыгінальная назва = Tristan da Cunha |Родны склон = Трыстана-да-Куньі |Частка = [[Астравы Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья]] |Сцяг = Flag of Tristan da Cunha.svg |Герб = Coat of arms of Tristan da Cunha.svg |Замест герба = |Дэвіз = Our faith is our strength |Пераклад дэвізу = Наша вера – наша моц |Назва гімна = God Save the King |Аўдыё = United States Navy Band - God Save the King.oga |Форма кіравання = [[Парламентарная манархія]] |Дзяржаўная рэлігія = |lat_dir = S|lat_deg = 37|lat_min = 07|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 12|lon_min = 17|lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = TristandC-pos.png |На карце2 = Tristan Map-be.jpg |Мова = [[Англійская мова|Англійская]] |Заснавана = [[1810]] (першае паселішча) |Дата незалежнасці = |Незалежнасць ад = |Сталіца = [[Эдынбург-Сямі-Мораў]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Эдынбург-Сямі-Мораў]] |Пасады кіраўнікоў = [[Кароль Вялікабрытаніі|Кароль]] <br/> [[Губернатар астравоў Святой Алены, Узнясення і Трыстана-да-Куньі|Губернатар]] <br/> [[Адміністратар Трыстана-да-Куньі|Адміністратар]] <br/> [[Галоўны астравіцянін Трыстана-да-Куньі|Галоўны астравіцянін]] |Кіраўнікі = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)]] <br/> [[Марк Эндру Кэйпс]] <br/> [[Алекс Мітэм]] <br/> [[Іан Лаварэла]] |Месца па плошчы = |Плошча = 207 |Працэнт вады = |Этнахаронім = [[Трыстанцы]] |Месца па насельніцтву = |Насельніцтва = 238 |Год ацэнкі = 2022 |Насельніцтва па перапісу = |Год перапісу = |Шчыльнасць насельніцтва = 1,4 |Месца па шчыльнасці = |ВУП (ППЗ) = |Год разліку ВУП (ППЗ) = |Месца па ВУП (ППЗ) = |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |ВУП (намінал) = |Год разліку ВУП (намінал) = |Месца па ВУП (намінал) = |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |ІРЧП = |Год разліку ІРЧП = |Месца па ІРЧП = |Узровень ІРЧП = |Авіякампанія = |Валюта = [[Брытанскі фунт]] (£, GBP) |Дамен/Дамены = |ISO = SH-TA |Тэлефонны код = 290 |Часавы пояс = +0 |Заўвагі = <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* --> }} '''Тры́стан-да-Ку́нья''' ({{lang-en|Tristan da Cunha}} {{IPA|[ˈtrɪstən də ˈkuːnjə]}}) — [[архіпелаг]] на поўдні [[Атлантычны акіян|Атлантыкі]]. Разам з суседнім [[востраў Гоф|востравам Гоф]] складае раўнапраўную частку [[Вялікабрытанія|брытанскай]] заморскай тэрыторыі [[Астравы Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья]]. Агульная плошча — 207 км². Насельніцтва — 238 чал. (2022 г.). Адзінае паселішча і адміністрацыйны цэнтр — [[Эдынбург-Сямі-Мораў]]. == Гісторыя == Астравы былі адкрыты [[Партугалія|партугальскім]] мараплаўцам [[Трыстан да Кунья|Трыстанам да Кунья]] ў [[1506]] г. У [[1767]] г. упершыню дэталёва абследаваны французскімі маракамі (вынікі апублікаваны толькі ў [[1781]] г.). З канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] на архіпелаг наведваліся кітабоі і паляўнічыя на [[ластаногія|ластаногіх]]. Першае сталае паселішча было ўтворана ў [[1810]] г. амерыканцам Джонатанам Ламбертам на [[востраў Трыстан-да-Кунья|востраве Трыстан-да-Кунья]]. Ён абвясціў гэту тэрыторыю сваёй маёмасцю, аднак у [[1812]] г. загінуў. У [[1816]] г. [[Вялікабрытанія]] анексіравала архіпелаг. Кароткі час на востраве Трыстан-да-Кунья знаходзіўся невялікі брытанскі гарнізон. У [[1821]] г. адзін з яго служачых, капрал Вільям Глас, вярнуўся на ўжо бязлюдны востраў разам з жонкай і дзецьмі, каб займацца [[авечкагадоўля]]й. Праз некалькі месяцаў група мужчын-перасяленцаў (у асноўным [[Шатландыя|шатландскага]] паходжання) паспрабавала каланізаваць суседні [[востраў Інасесібл]], аднак няўдала, і яны пераправіліся на [[лодка]]х на востраў Трыстан-да-Кунья. У [[1827]] г. нежанатыя астравіцяне звярнуліся да капітана аднаго з брытанскіх суднаў з просьбай даставіць ім жонак з [[Востраў Святой Алены|вострава Святой Алены]]. Відавочна, планавалася, што ўсе яны будуць белымі. Аднак капітан знайшоў добраахвотніц пераважна [[афрыка]]нскага паходжання, таму высадзіў жанчын патаемна ўначы. Каланісты былі незадаволеныя, але прынялі добраахвотніц і ажаніліся. На працягу [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] да малой калоніі далучылася яшчэ некалькі чалавек, у асноўным маракоў, якія былі прываблены мясцовым жыццём і трыстанскімі дзяўчатамі. Ужо ў [[1881]] г. насельніцтва Трыстан-да-Кунья дасягнула 110 чал. У [[1867]] г. калонію наведаў брытанскі прынц Альфрэд, які меў тытул герцага [[Эдынбург]]скага. У яго гонар адзінае на архіпелагу паселішча атрымала назву Эдынбург-Сямі-Мораў. Трэба зазначыць, што існаванне калоніі ў той час не было б магчымым без знешняй падтрымкі. Калі ў [[1885]] г. на Трыстан-да-Кунья здарыўся неўраджай бульбы і загінула ў моры 15 дарослых мужчын, астравіцяне атрымалі шчодрую дапамогу з боку брытанцаў. Але з пачатку [[Першая сусветная вайна|I сусветнай вайны]] яны фактычна апынуліся ў ізаляцыі, калі гаспадарка калоніі была пераарыентавана на задавальненне, галоўным чынам, мясцовых патрэб. Адзінкі з астравіцян часова выязджалі працаваць у [[ПАР|Паўднёвую Афрыку]] або наймаліся на транзітныя судны. У [[1938]] г. архіпелаг Трыстан-да-Кунья і востраў Гоф былі далучаны да [[Астравы Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья|Святой Алены]]. Але пасада адміністратара была зацверджана толькі ў [[1950]] г. У сярэдзіне 1950-х гг. урад таксама заснаваў афіцыйныя пасады мясцовых урача, школьнага настаўніка, агранома і г. д. Пад час [[Другая сусветная вайна|II сусветнай вайны]] была наладжана сталая транспартная лінія паміж [[Кейптаўн]]ам і Эдынбургам-Сямі-Мораў. Дзякуючы ёй у пасляваенную пару выезд астравіцян на працу ў знешні свет стаў звычайнай справай, што прывяло да памяншэння сталага мужчынскага насельніцтва. Але ў маі [[1961]] г. [[ПАР]] выйшла з [[Садружнасць нацый|Садружнасці нацый]]. [[6 жніўня]] [[1961]] г. пачаў вывяргацца [[вулкан]] на востраве Трыстан-да-Кунья. [[10 кастрычніка]] адміністратар абвясціў аб эвакуацыі калоніі. Кароткі час трыстанцы былі вымушаны правесці на [[астравы Найцінгейл|востраве Найцінгейл]], пасля чаго былі эвакуіраваныя праз Кейптаўн у Вялікабрытанію. Нягледзячы на дапамогу з боку ўрада і грамадскіх арганізацый, трыстанцы пакутавалі ў метраполіі з-за непрыстасаванасці да ўмоў прахалоднага [[клімат]]у і цывілізаванага жыцця. У выніку пасля таго, як вывяржэнне скончылася, яны прынялі рашэнне аднавіць калонію. [[24 кастрычніка]] [[1963]] г. яны вярнуліся на востраў Трыстан-да-Кунья (у [[1966]] г. частка з іх пажадала зноў пераехаць у Вялікабрытанію). Была наладжана сталая знешняя сувязь, пабудаваны сучасны порт, пачалася прамысловая здабыча рыбы і лангустаў. У [[2010]] г. колькасць мясцовага насельніцтва склала 264 чал. == Прырода і геаграфія == [[Архіпелаг]] значна аддалены ад іншых населеных месц, ад [[востраў Святой Алены|вострава Святой Алены]] — 2430 км, ад [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] — 3360 км, ад [[Афрыка|Афрыкі]] — 2816 км. Мае [[вулкан]]ічнае паходжанне і складаецца з 5 [[востраў|астравоў]]: [[востраў Трыстан-да-Кунья]], [[востраў Інасесібл]], [[астравы Найцінгейл]] (Найцінгейл, малыя астравы Мідл і Столценхоф). Акрамя таго, да Трыстан-да-Кунья адміністрацыйна далучаны [[востраў Гоф]]. Астравы гарыстыя. Найвышэйшы пункт — пік Каралевы Марыі (2062 м) на востраве Трыстан-да-Кунья. На ўсіх астравах ёсць сталыя крыніцы пітной вады і вадацёкі. Клімат марскі ўмераны. Сярэдняя тэмпература ў [[люты]]м 17 — 21° С, у [[жнівень|жніўні]] 10 — 14° С. Сярэдняя гадавая норма ападкаў — 1681 мм. [[Флора]] і [[фаўна]] захаваліся даволі добра, асабліва на востраве Інасесібл. З жывёльнага свету асабліва вылучаюцца шматлікія марскія [[птушкі]] і [[ластаногія]]. == Кіраванне == Астравы Трыстан-да-Кунья з’яўляюцца раўнапраўнай часткай [[Вялікабрытанія|брытанскай]] заморскай тэрыторыі [[Астравы Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья]]. На чале выканаўчай улады стаіць адміністратар, якога прызначае губернатар. Існуе мясцовы заканадаўчы і дарадчы орган — Савет з 11 членаў (8 выбіраюцца астравіцянамі на 3 гады, 1 месца займае адміністратар, 2 — прызначаныя ім асобы). Трыстан-да-Кунья мае свае [[Герб астравоў Трыстан-да-Кунья|герб]], [[Сцяг астравоў Трыстан-да-Кунья|сцяг]] і дэвіз (''Our faith is our strength'' — «Наша вера — наша моц»). == Эканоміка == [[Файл:Potato patches (Tristan da Cunha).jpg|thumb|Бульбяныя палеткі]] Усе астравіцяне займаюцца сельскай гаспадаркай, вырошчваюць [[бульба|бульбу]], [[садавіна|садавіну]] і [[гародніна|гародніну]] для свайго спажывання, разводзяць [[Свойская свіння|свінняў]] і [[Авечка свойская|авечак]]. Важную ролю адыгрываюць лоў рыбы і лангустаў, экспарт мясцовых паштовак і манет. Прамысловых прадпрыемстваў і банкаў няма. == Асаблівасці культуры == Дзякуючы ізаляванасці на Трыстан-да-Кунья склалася своеасаблівая традыцыйная культура. Усе астравіцяне жывуць у адзіным паселішчы, маюць 7 прозвішчаў, спавядаюць [[англіканства]], размаўляюць на арыгінальным бяспісьменным дыялекце [[англійская мова|англійскай мовы]] з вялікай колькасцю марацкіх жарганізмаў (гл. [[Стыль (мова)|Стыль, мова]]). Шырока распаўсюджаны генеалагічныя гісторыі і паданні, хатнія рэцэпты прыгатавання ежы. У мінулым на вонкавых наведвальнікаў вялікае ўражанне аказвалі доўгія трыстанскія [[лодка|лодкі]]. Каркас для іх рабіўся з яблыневай драўніны. На яго нацягвалі скуры [[ластаногія|ластаногіх]] (потым [[брызент]]). Да нашых дзён многія трыстанцы карыстаюцца самаробнымі прыладамі працы і мэбляй. У Эдынбургу-Сямі-Мораў працуе 1 дзіцячы сад, 1 сярэдняя школа, 1 царква. [[Тэлебачанне]] стала даступным толькі з [[2001]] г. (транслюецца з [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравоў]]). == Спасылкі == * [http://www.tristandc.com Афіцыйны сайт з інфармацыяй для наведвальнікаў] * [http://www.tristandacunha.org/ Афіцыйны інфармацыйны рэсурс]{{Недаступная спасылка}} * [https://web.archive.org/web/20060317180120/http://www.btinternet.com/~sa_sa/tristan_da_cunha/tristan_da_cunha.html Змястоўны рэсурс аб прыродзе і гісторыі астравоў] * [http://www.ukotcf.org/pdf/TristanFactsheets.pdf Прырода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150527013721/http://www.ukotcf.org/pdf/TristanFactsheets.pdf |date=27 мая 2015 }} * [http://www.historytoday.com/richard-cavendish/evacuation-tristan-da-cunha Эвакуацыя трыстанцаў] * [http://www.hahnstamps.com/tristan-da-cunha.html Паштоўкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120324090208/http://www.hahnstamps.com/tristan-da-cunha.html |date=24 сакавіка 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трыстан-да-Кунья| ]] [[Катэгорыя:Архіпелагі]] [[Катэгорыя:Вулканічныя астравы]] n0akof00d5hxbibz14fq37cx2x9nlpc 0 120539 5141847 4421087 2026-05-15T10:06:40Z K.shytal 58227 /* Гісторыя */ дадаў першую згадку 5141847 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Германавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Германавічы. 19.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 24|lat_sec = 47 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 44|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |сельсавет = Германавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hiermanavičy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018475 }} '''Герма́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hiermanavičy}}, {{lang-ru|Германовичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], на рацэ [[Дзісна (рака)|Дзісна]]. Уваходзіць у склад і з'яўляецца цэнтрам [[Германавіцкі сельсавет|Германавіцкага сельсавета]]. Насельніцтва 645 чал. ([[2006]]). Знаходзіцца за 18 км на паўночны ўсход ад [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыны]]. == Гісторыя == Назва паходзіць ад прозвішча Германовіч. У канцы XV стагоддзя паселішча належала путным баярам братам Юрыю, Паўлу, Гаўрыле, Мікалаю і Ваську Германовічам, якія выконвалі павіннасці на карысць [[Гарадскія ўмацаванні Полацка|Полацкага замка]]. У 1500 годзе кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] дазволіў [[Пісар вялікі літоўскі|пісару вялікаму літоўскаму]] [[Іван Сямёнавіч Сапега|Івану Сапезе]] купіць Германавічы і Рылаўшчыну ад вышэйзгаданых братоў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/2d744b9e-eba0-4a5e-8851-074349d4719f?page=559&searchQuery=hermanowicze|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 15, Dopełnienia. [Cz. 1], A-Januszowo|год=1900|месца=Warszawa|старонкі=556}}</ref>. Пазней Германавічы належалі належала да ўладанняў [[Сапегі|Сапегаў]] з цэнтрам у [[Іказнь (аграгарадок)|Іказні]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Германавічы ўвайшлі ў склад [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. [[Выява:Hiermanavičy, Bazylanski. Германавічы, Базылянскі (1900).jpg|thumb|left|140px|Касцёл, пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У [[1739]] [[Юзаф Станіслаў Сапега]] прадаў мястэчка Германавічы з фальваркам Шабалаўшчына інфлянцкаму пану Яну фон Экель Гілзену. 3 гэтага часу Германавічы — цэнтр асобнага маёнтка, які ахопліваў вёскі Атокі, Белы Двор, Марыямпаль, Перамены, Пузаны, Рэчкі, Юзафоў. У [[1782]] мястэчка перайшло ў валоданне Шырынаў: Ігнацій заснаваў тут касцёл, яго сын Юстын — капліцу. У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Германавічы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Дзісенскім павеце. Па скасаванні прыгоннага права ў [[1861]] мястэчка зрабілася цэнтрам воласці. У кан. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у Германавічах працавалі вінакурны завод, млын, крама, карчма. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Германавічы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. У [[1927]] у палацы адкрылася школа. У [[1939]] Германавічы ўвайшлі ў [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] сталі цэнтрам сельсавета Шаркоўшчынскага раёна. Статус паселішча змянілі да вёскі. == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1900]] — каля 300 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1970]] — 649 чал., 209 двароў; [[1992]] — 750 чал., 290 двароў<ref>[[Вячаслаў Насевіч]]. Германавічы // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 519.</ref>. * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2006]] — 645 чал. === Інфраструктура === У Германавічах працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Эканоміка == Цэнтр сельскагаспадарчага кааператыва «Германавічы». == Турыстычная інфармацыя == [[Выява:Hiermanavičy, Kaplica. Германавічы, Капліца (1901-25).jpg|thumb|Капліца Святых апп. Пятра і Паўла]] Дзейнічаюць [[Германавіцкі музей культуры і побыту|Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі імя Я. Драздовіча]], школьны гістарычна-краязнаўчы музей. === Памятныя мясціны === * [[Касцёл Перамянення Гасподняга (Германавічы)|Касцёл Перамянення Гасподняга]] (1787) * [[Свята-Успенская царква (Германавічы)|Свята-Успенская царква]] * Могілкі: хрысціянскія; польскіх салдат * [[Палацава-паркавы комплекс Шырынаў (Германавічы)|Палацава-паркавы комплекс Шырынаў]] (XVIII ст.) === Страчаная спадчына === * [[Капліца Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Германавічы)|Капліца Святых Апосталаў Пятра і Паўла]] (1826) == Галерэя == <center><gallery caption="Краявіды Германавічаў" widths=150 heights=150> Выява:Church of Transfiguration in Hiermanavičy.jpg|[[Касцёл Перамянення Гасподняга (Германавічы)|Касцёл Перамянення Гасподняга]] Выява:Interior of the Church of Transfiguration in Hiermanavičy.jpg|Касцёл, інтэр'ер Выява:Šyryn Estate in Hiermanavičy.jpg|Палацава-паркавы комплекс Шырынаў Выява:Hiermanavičy-pałac.jpg|Палац </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * Hermanowicze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/556 556]. * Nowe Hermanowicze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/222 222]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Hiermanavičy}} * {{ГБ|http://globustut.by/germanovic/index.htm}} * [http://www.radzima.org/be/pub/5195_p/ Германавічы] на [[Radzima.org]] * [http://wikimapia.org/#lat=55.4&lon=27.8&z=10&l=28&m=s&v=9&search=Hermanowicze Германавічы на wikimapia.org] * [http://pda.weather-in.by/by/vitebskaja/335 Надвор'е ў Германавічах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305171225/http://pda.weather-in.by/by/vitebskaja/335 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Германавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Германавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркаўшчынскага раёна]] [[Катэгорыя:Германавічы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 1tdtgna2az9oflh9eiff7a9tjiwdmb6 5141851 5141847 2026-05-15T10:16:22Z K.shytal 58227 /* Гісторыя */ 5141851 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Германавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Германавічы. 19.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 24|lat_sec = 47 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 44|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |сельсавет = Германавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hiermanavičy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018475 }} '''Герма́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hiermanavičy}}, {{lang-ru|Германовичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], на рацэ [[Дзісна (рака)|Дзісна]]. Уваходзіць у склад і з'яўляецца цэнтрам [[Германавіцкі сельсавет|Германавіцкага сельсавета]]. Насельніцтва 645 чал. ([[2006]]). Знаходзіцца за 18 км на паўночны ўсход ад [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыны]]. == Гісторыя == Назва паходзіць ад прозвішча Германовіч. У канцы XV стагоддзя паселішча належала путным баярам братам Юрыю, Паўлу, Гаўрыле, Мікалаю і Ваську Германовічам, якія выконвалі павіннасці на карысць [[Гарадскія ўмацаванні Полацка|Полацкага замка]]. Першая згадка адносіцца да 1500 года, калі вялікі князь літоўскі [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] дазволіў [[Пісар вялікі літоўскі|пісару вялікаму літоўскаму]] [[Іван Сямёнавіч Сапега|Івану Сапезе]] купіць Германавічы і Рылаўшчыну ад вышэйзгаданых братоў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/2d744b9e-eba0-4a5e-8851-074349d4719f?page=559&searchQuery=hermanowicze|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 15, Dopełnienia. [Cz. 1], A-Januszowo|год=1900|месца=Warszawa|старонкі=556}}</ref>. Пазней Германавічы належалі належала да ўладанняў [[Сапегі|Сапегаў]] з цэнтрам у [[Іказнь (аграгарадок)|Іказні]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Германавічы ўвайшлі ў склад [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. [[Выява:Hiermanavičy, Bazylanski. Германавічы, Базылянскі (1900).jpg|thumb|left|140px|Касцёл, пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У [[1739]] [[Юзаф Станіслаў Сапега]] прадаў мястэчка Германавічы з фальваркам Шабалаўшчына інфлянцкаму пану Яну фон Экель Гілзену. 3 гэтага часу Германавічы — цэнтр асобнага маёнтка, які ахопліваў вёскі Атокі, Белы Двор, Марыямпаль, Перамены, Пузаны, Рэчкі, Юзафоў. У [[1782]] мястэчка перайшло ў валоданне Шырынаў: Ігнацій заснаваў тут касцёл, яго сын Юстын — капліцу. У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Германавічы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Дзісенскім павеце. Па скасаванні прыгоннага права ў [[1861]] мястэчка зрабілася цэнтрам воласці. У кан. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у Германавічах працавалі вінакурны завод, млын, крама, карчма. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Германавічы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. У [[1927]] у палацы адкрылася школа. У [[1939]] Германавічы ўвайшлі ў [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] сталі цэнтрам сельсавета Шаркоўшчынскага раёна. Статус паселішча змянілі да вёскі. == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1900]] — каля 300 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1970]] — 649 чал., 209 двароў; [[1992]] — 750 чал., 290 двароў<ref>[[Вячаслаў Насевіч]]. Германавічы // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 519.</ref>. * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2006]] — 645 чал. === Інфраструктура === У Германавічах працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Эканоміка == Цэнтр сельскагаспадарчага кааператыва «Германавічы». == Турыстычная інфармацыя == [[Выява:Hiermanavičy, Kaplica. Германавічы, Капліца (1901-25).jpg|thumb|Капліца Святых апп. Пятра і Паўла]] Дзейнічаюць [[Германавіцкі музей культуры і побыту|Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі імя Я. Драздовіча]], школьны гістарычна-краязнаўчы музей. === Памятныя мясціны === * [[Касцёл Перамянення Гасподняга (Германавічы)|Касцёл Перамянення Гасподняга]] (1787) * [[Свята-Успенская царква (Германавічы)|Свята-Успенская царква]] * Могілкі: хрысціянскія; польскіх салдат * [[Палацава-паркавы комплекс Шырынаў (Германавічы)|Палацава-паркавы комплекс Шырынаў]] (XVIII ст.) === Страчаная спадчына === * [[Капліца Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Германавічы)|Капліца Святых Апосталаў Пятра і Паўла]] (1826) == Галерэя == <center><gallery caption="Краявіды Германавічаў" widths=150 heights=150> Выява:Church of Transfiguration in Hiermanavičy.jpg|[[Касцёл Перамянення Гасподняга (Германавічы)|Касцёл Перамянення Гасподняга]] Выява:Interior of the Church of Transfiguration in Hiermanavičy.jpg|Касцёл, інтэр'ер Выява:Šyryn Estate in Hiermanavičy.jpg|Палацава-паркавы комплекс Шырынаў Выява:Hiermanavičy-pałac.jpg|Палац </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * Hermanowicze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/556 556]. * Nowe Hermanowicze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/222 222]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Hiermanavičy}} * {{ГБ|http://globustut.by/germanovic/index.htm}} * [http://www.radzima.org/be/pub/5195_p/ Германавічы] на [[Radzima.org]] * [http://wikimapia.org/#lat=55.4&lon=27.8&z=10&l=28&m=s&v=9&search=Hermanowicze Германавічы на wikimapia.org] * [http://pda.weather-in.by/by/vitebskaja/335 Надвор'е ў Германавічах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305171225/http://pda.weather-in.by/by/vitebskaja/335 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Германавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Германавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркаўшчынскага раёна]] [[Катэгорыя:Германавічы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] pumvu9evjnv6okcl2e2dhth8k9ryjq2 5141857 5141851 2026-05-15T10:20:41Z K.shytal 58227 дадаў партрэт Івана Сапегі 5141857 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Германавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Германавічы. 19.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 24|lat_sec = 47 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 44|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |сельсавет = Германавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hiermanavičy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018475 }} '''Герма́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hiermanavičy}}, {{lang-ru|Германовичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], на рацэ [[Дзісна (рака)|Дзісна]]. Уваходзіць у склад і з'яўляецца цэнтрам [[Германавіцкі сельсавет|Германавіцкага сельсавета]]. Насельніцтва 645 чал. ([[2006]]). Знаходзіцца за 18 км на паўночны ўсход ад [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыны]]. == Гісторыя == [[Файл:Ivan Siamionavič Sapieha. Іван Сямёнавіч Сапега (1709).jpg|міні|Іван Сямёнавіч Сапега, адзін з першых уладальнікаў Германавічаў.]] Назва паходзіць ад прозвішча Германовіч. У канцы XV стагоддзя паселішча належала путным баярам братам Юрыю, Паўлу, Гаўрыле, Мікалаю і Ваську Германовічам, якія выконвалі павіннасці на карысць [[Гарадскія ўмацаванні Полацка|Полацкага замка]]. Першая згадка адносіцца да 1500 года, калі вялікі князь літоўскі [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] дазволіў [[Пісар вялікі літоўскі|пісару вялікаму літоўскаму]] [[Іван Сямёнавіч Сапега|Івану Сапезе]] купіць Германавічы і Рылаўшчыну ад вышэйзгаданых братоў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/2d744b9e-eba0-4a5e-8851-074349d4719f?page=559&searchQuery=hermanowicze|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 15, Dopełnienia. [Cz. 1], A-Januszowo|год=1900|месца=Warszawa|старонкі=556}}</ref>. Пазней Германавічы належалі належала да ўладанняў [[Сапегі|Сапегаў]] з цэнтрам у [[Іказнь (аграгарадок)|Іказні]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Германавічы ўвайшлі ў склад [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. [[Выява:Hiermanavičy, Bazylanski. Германавічы, Базылянскі (1900).jpg|thumb|left|140px|Касцёл, пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У [[1739]] [[Юзаф Станіслаў Сапега]] прадаў мястэчка Германавічы з фальваркам Шабалаўшчына інфлянцкаму пану Яну фон Экель Гілзену. 3 гэтага часу Германавічы — цэнтр асобнага маёнтка, які ахопліваў вёскі Атокі, Белы Двор, Марыямпаль, Перамены, Пузаны, Рэчкі, Юзафоў. У [[1782]] мястэчка перайшло ў валоданне Шырынаў: Ігнацій заснаваў тут касцёл, яго сын Юстын — капліцу. У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Германавічы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Дзісенскім павеце. Па скасаванні прыгоннага права ў [[1861]] мястэчка зрабілася цэнтрам воласці. У кан. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у Германавічах працавалі вінакурны завод, млын, крама, карчма. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Германавічы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. У [[1927]] у палацы адкрылася школа. У [[1939]] Германавічы ўвайшлі ў [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] сталі цэнтрам сельсавета Шаркоўшчынскага раёна. Статус паселішча змянілі да вёскі. == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1900]] — каля 300 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1970]] — 649 чал., 209 двароў; [[1992]] — 750 чал., 290 двароў<ref>[[Вячаслаў Насевіч]]. Германавічы // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 519.</ref>. * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2006]] — 645 чал. === Інфраструктура === У Германавічах працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Эканоміка == Цэнтр сельскагаспадарчага кааператыва «Германавічы». == Турыстычная інфармацыя == [[Выява:Hiermanavičy, Kaplica. Германавічы, Капліца (1901-25).jpg|thumb|Капліца Святых апп. Пятра і Паўла]] Дзейнічаюць [[Германавіцкі музей культуры і побыту|Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі імя Я. Драздовіча]], школьны гістарычна-краязнаўчы музей. === Памятныя мясціны === * [[Касцёл Перамянення Гасподняга (Германавічы)|Касцёл Перамянення Гасподняга]] (1787) * [[Свята-Успенская царква (Германавічы)|Свята-Успенская царква]] * Могілкі: хрысціянскія; польскіх салдат * [[Палацава-паркавы комплекс Шырынаў (Германавічы)|Палацава-паркавы комплекс Шырынаў]] (XVIII ст.) === Страчаная спадчына === * [[Капліца Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Германавічы)|Капліца Святых Апосталаў Пятра і Паўла]] (1826) == Галерэя == <center><gallery caption="Краявіды Германавічаў" widths=150 heights=150> Выява:Church of Transfiguration in Hiermanavičy.jpg|[[Касцёл Перамянення Гасподняга (Германавічы)|Касцёл Перамянення Гасподняга]] Выява:Interior of the Church of Transfiguration in Hiermanavičy.jpg|Касцёл, інтэр'ер Выява:Šyryn Estate in Hiermanavičy.jpg|Палацава-паркавы комплекс Шырынаў Выява:Hiermanavičy-pałac.jpg|Палац </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * Hermanowicze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/556 556]. * Nowe Hermanowicze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/222 222]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Hiermanavičy}} * {{ГБ|http://globustut.by/germanovic/index.htm}} * [http://www.radzima.org/be/pub/5195_p/ Германавічы] на [[Radzima.org]] * [http://wikimapia.org/#lat=55.4&lon=27.8&z=10&l=28&m=s&v=9&search=Hermanowicze Германавічы на wikimapia.org] * [http://pda.weather-in.by/by/vitebskaja/335 Надвор'е ў Германавічах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305171225/http://pda.weather-in.by/by/vitebskaja/335 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Германавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Германавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркаўшчынскага раёна]] [[Катэгорыя:Германавічы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] f69uafvy4gvua2uq8wh036carmznxxv 0 121106 5141643 4881938 2026-05-14T18:06:20Z DBatura 73587 /* Прозвішча */ 5141643 wikitext text/x-wiki '''Гусеў''' — рускае прозвішча, тапонім. [[Дэрыват]] з суфіксам ''-еў'' ад прозвішча [[Гусь]]: ''Гус-еў — «які належыць Гусю»''<ref>[[Павел Сцяцко]]. [http://elib.bspu.by/bitstream/doc/14791/1/%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F%20%D1%8F%D0%BA%20%D0%A0%D0%9C_%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B5%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_2.pdf Онімы пісьменнікаў] // «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]», № 8, 2016.</ref>. == Астраномія == * [[Гусеў (кратар)]] == Прозвішча == * [[Алег Анатолевіч Гусеў]] (нар. 1983) — украінскі футбаліст. * [[Анатоль Дзмітрыевіч Гусеў]] (нар. 1928) — беларускі філосаф. * [[Валянцін Іванавіч Гусеў]] (1911—1983) — беларускі архітэктар. * [[Васіль Фёдаравіч Гусеў]] (1927—1991) — рускі і беларускі акцёр. * [[Віктар Міхайлавіч Гусеў]] (1909—1944) — рускі паэт і драматург. * [[Віктар Яўгенавіч Гусеў]] (1918—2002) — рускі фалькларыст-славіст. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Гусеў]] (1902—?) — савецкі беларускі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч. * [[Кірыл Ігаравіч Гусеў]] (нар. 1999) — беларускі футбаліст. * [[Мацвей Мацвееевіч Гусеў]] (1826—1866) — рускі астраном, адзін з пачынальнікаў [[Астрафізіка|астрафізічных]] даследаванняў. * [[Мікалай Іванавіч Гусеў]] (1899—1965) — беларускі мастак і педагог. * [[Пётр Андрэевіч Гусеў]] (1904—1987) — артыст балета, балетмайстар і педагог. * [[Пётр Іванавіч Гусеў]] (1932—2024) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант. * [[Сіла Нічыпаравіч Гусеў]] (1897—1986) — беларускі празаік. * [[Сяргей Іванавіч Гусеў-Арэнбургскі]] (сапр. Гусеў; 1867—1963) — рускі пісьменнік. * [[Уладзімір Васільевіч Гусеў]] (1923—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. == Тапонім == * [[Гусеў (горад)|Гусеў]] — горад у [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. === Пазаземныя аб’екты === * [[Гусеў (кратар)|Гусеў]] — [[марс|марсіянскі]] [[ударны кратар|ўдарны кратар]]. {{зноскі}} {{неадназначнасць|цёзкі2|паселішчы}} [[Катэгорыя:Рускія прозвішчы]] ikdsc5p0beetm7kanm780ylq1kzhdt3 5141647 5141643 2026-05-14T18:07:06Z DBatura 73587 паўторы 5141647 wikitext text/x-wiki '''Гусеў''' — рускае прозвішча, тапонім. [[Дэрыват]] з суфіксам ''-еў'' ад прозвішча [[Гусь]]: ''Гус-еў — «які належыць Гусю»''<ref>[[Павел Сцяцко]]. [http://elib.bspu.by/bitstream/doc/14791/1/%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F%20%D1%8F%D0%BA%20%D0%A0%D0%9C_%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B5%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_2.pdf Онімы пісьменнікаў] // «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]», № 8, 2016.</ref>. == Прозвішча == * [[Алег Анатолевіч Гусеў]] (нар. 1983) — украінскі футбаліст. * [[Анатоль Дзмітрыевіч Гусеў]] (нар. 1928) — беларускі філосаф. * [[Валянцін Іванавіч Гусеў]] (1911—1983) — беларускі архітэктар. * [[Васіль Фёдаравіч Гусеў]] (1927—1991) — рускі і беларускі акцёр. * [[Віктар Міхайлавіч Гусеў]] (1909—1944) — рускі паэт і драматург. * [[Віктар Яўгенавіч Гусеў]] (1918—2002) — рускі фалькларыст-славіст. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Гусеў]] (1902—?) — савецкі беларускі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч. * [[Кірыл Ігаравіч Гусеў]] (нар. 1999) — беларускі футбаліст. * [[Мацвей Мацвееевіч Гусеў]] (1826—1866) — рускі астраном, адзін з пачынальнікаў [[Астрафізіка|астрафізічных]] даследаванняў. * [[Мікалай Іванавіч Гусеў]] (1899—1965) — беларускі мастак і педагог. * [[Пётр Андрэевіч Гусеў]] (1904—1987) — артыст балета, балетмайстар і педагог. * [[Пётр Іванавіч Гусеў]] (1932—2024) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант. * [[Сіла Нічыпаравіч Гусеў]] (1897—1986) — беларускі празаік. * [[Сяргей Іванавіч Гусеў-Арэнбургскі]] (сапр. Гусеў; 1867—1963) — рускі пісьменнік. * [[Уладзімір Васільевіч Гусеў]] (1923—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. == Тапонім == * [[Гусеў (горад)|Гусеў]] — горад у [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. === Пазаземныя аб’екты === * [[Гусеў (кратар)|Гусеў]] — [[марс|марсіянскі]] [[ударны кратар|ўдарны кратар]]. {{зноскі}} {{неадназначнасць|цёзкі2|паселішчы}} [[Катэгорыя:Рускія прозвішчы]] r7xhxtne6txialm3t3n2uhq5v28soyo 100 121975 5141605 5141210 2026-05-14T15:51:00Z NirvanaBot 40832 +7 новых 5141605 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Станіслаў Ясюкевіч|2026-05-14T15:08:34Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Павел Аляксандравіч Андрэеў|2026-05-14T11:07:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Павел Андрэеў|2026-05-14T10:48:00Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Yeezus|2026-05-14T07:57:34Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Дзяніс Забалоцін|2026-05-14T07:21:50Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Гіяс Ібрагі́м|2026-05-13T19:38:22Z|Freiheiten}} {{Новы артыкул|Пётр Іванавіч Гусеў|2026-05-13T17:44:44Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Ян Адамус|2026-05-13T12:54:58Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Стэфан Эрэнкройц|2026-05-13T11:14:25Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Анатоль Давыдавіч Зімон|2026-05-13T07:41:17Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Ніна Манфрэдзі|2026-05-13T06:46:55Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уладзімір Паўлечка|2026-05-12T21:04:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Паўлечка|2026-05-12T21:03:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Алена Фёдараўна Паўлечка|2026-05-12T20:54:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|GNX (альбом)|2026-05-12T13:30:04Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Джодзі Комер|2026-05-12T12:47:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Status Quo (гурт)|2026-05-12T09:41:24Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|2026-05-11T20:02:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Змагар|2026-05-11T19:26:10Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Беглыя (палітычнае клішэ)|2026-05-11T19:04:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> aof77ufo2zt2fs4va5l8aqdznc536m3 0 122118 5141775 4842194 2026-05-15T04:25:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141775 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Хвароба | Name = Трамбоз | Image = Arterial thrombosis causing cyanosis.jpg | Caption = Востры артэрыальны трамбоз на правай назе | DiseasesDB = | ICD10 = {{ICD10|I|80||i|80}}-{{ICD10|I|82||i|80}} | ICD9 = {{ICD9|437.6}}, {{ICD9|453}}, {{ICD9|671.5}}, {{ICD9|671.9}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D013927 }} '''Трамбоз''' ({{lang-novolat|thrоmbōsis}} — згортванне от {{lang-grc|θρόμβος}} — згустак) — прыжыццёвае ўтварэнне згустка [[кроў|крыві]] ў прасвеце [[крывяносныя сасуды|сасудаў]] або ў паражнінах (паласцях) [[сэрца]]. == Прычыны трамбозу == Вылучаюць наступныя тры фактары, спрыяючыя развіццю трамбозу ([[трыяда Вірхава]]): # пашкоджанне эндатэлію сасудзістай сценкі; # гіперкаагуляцыя і інгібіраванне фібрыноліза ([[тромбафілія]]); # характар ​​крывацёку (стаз, турбулентнасць). === Гіперкаагуляцыя === Гіперкаагуляцыя можа быць выклікана, напрыклад, генетычнымі недахопамі ці аутоіммуннымі захворваннямі. Нядаўнія даследаванні паказалі, што нейтрофілы граюць галоўную роль у глыбокім вянозным трамбозе, непасрэдна вылучаючы шматлікія пра-трамбалітычныя рэчывы<ref>{{cite journal|last=Fuchs|first=TA|coauthors=Brill, A, Duerschmied, D, Schatzberg, D, Monestier, M, Myers DD, Jr, Wrobleski, SK, Wakefield, TW, Hartwig, JH, Wagner, DD|title=Extracellular DNA traps promote thrombosis.|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|date=2010 Sep 7|volume=107|issue=36|pages=15880–5|pmid=20798043|doi=10.1073/pnas.1005743107|pmc=2936604|issn=0027-8424 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Brill|first=A|coauthors=Fuchs, TA, Savchenko, A, Thomas, GM, Martinod, K, De Meyer, SF, Bhandari, AA, Wagner, DD|title=Neutrophil Extracellular Traps Promote Deep Vein Thrombosis in Mice.|journal=Journal of thrombosis and haemostasis : JTH|date=2011 Nov 1|pmid=22044575|doi=10.1111/j.1538-7836.2011.04544.x}}</ref><ref>{{cite journal|last=Borissoff|first=JI|coauthors=ten Cate, H|title=From neutrophil extracellular traps release to thrombosis: an overshooting host-defense mechanism?|journal=Journal of thrombosis and haemostasis : JTH|date=2011 Sep|volume=9|issue=9|pages=1791–4|pmid=21718435|doi=10.1111/j.1538-7836.2011.04425.x}}</ref>. === Пашкоджанне эндатэлію сасудзістай сценкі === Прычынамі пашкоджання сценкі сасуда могуць быць траўмы, хірургічныя ўмяшанні, інфекцыі, [[турбулентнасць крыві|турбулентнасць]] крывянога струменя з-за біфуркацыі сасуда або іншых анатамічных асаблівасцей. Асноўным механізмам з’яўляецца выбрас і актывацыя тканкавага фактару ў сістэме [[згортванне крыві|згортвання крыві]]<ref name=labtestsonline>[http://www.labtestsonline.org/understanding/conditions/hypercoagulable_disorders-3.html labtestsonline > Hypercoagulable Disorders] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070618165003/http://www.labtestsonline.org/understanding/conditions/hypercoagulable_disorders-3.html |date=18 чэрвеня 2007 }} This article was last reviewed on May 23, 2007 and was last modified on March 6, 2010.</ref>. === Парушэнне крывацёку === Сярод прычын парушэння крывацёку вылучаюць застой крыві пры абцяканні пункту траўмы, вянозны застой пры [[сардэчная недастатковасць|сардэчнай недастатковасці]] або пасля працяглага сядзячага стану, напрыклад, працяглы палёт на самалёце. Акрамя таго, [[мірцацельная арытмія]] выклікае застой крыві ў левым перадсэрдзе (LA) або ў вушку левага перадсэрдзя (LAA), што з цягам часу можа прывесці да [[тромбаэмбалія|тромбаэмбаліі]]. Рак або іншыя злаякасных пухліны, такія як лейкамія, могуць прывесці да павышэння рызыкі развіцця трамбозу за кошт гумаральных змен. Так сама пухліны ў цэлам могуць аказваць знешні сціск крывяносных сасудаў (дабраякасныя) або прарастаць у сасудзістую сценку (злаякасныя, напрыклад, рак нырак распаўсюджваецца на нырачныя вены). Акрамя таго, само па сабе лячэне анкалагічных захворванняў ([[радыётэрапія|радыё-]] і [[хіміётэрапія]]) часта прыводзіць да дадатковай гіперкаагуляцыі<ref name=labtestsonline/>. === Таксама ўплыў аказваюць: === # курэнне; # ужыванне [[гарманальныя аральныя кантрацэптывы|супрацьзачаткавых медыкаментаў]] (змена [[гармон|гарманальнага]] фону); # цяжарнасць; # недастатковая колькасць вадкасці ў арганізме; # залішняя вага, празмерная паўната, атлусценне; # нязвыклыя фізічныя нагрузкі; # доўгае сядзячае становішча (у аўтобусе, самалёце); # анкалагічныя захворванні. == Віды трамбозаў == Часцей за ўсе сустракаецца трабоз у вянознай сістэме, радзей — трамбоз у артэрыяльнай сістэме, які абумоўлівае парушэнне кровазабеспячэння адпаведнага ўчастка тканіны ([[ішэмія]]), нярэдка з яе [[некроз]]ам у выніку. Кожная з гэтых форм можа быць прадстаўлена некалькімі падтыпамі: === Вянозны трамбоз === Часцей за ўсё сустракаецца трамбоз перыферычных вен (гл. [[Тромбафлебіт]]). Ёсць некалькі захворванняў, якія могуць быць аднесены да гэтай катэгорыі: ==== Трамбоз глыбокіх вен ==== Трамбоз глыбокіх вен (ТГВ) з’яўляецца рэзультатам утварэння тромбаў у глыбокіх венах. Часцей за ўсё закранаюцца вены ніжніх канечнасцяў, напрыклад, сцегнавая вена. Найбольш важную ролю ва ўтварэнні тромба ў глыбокіх венах граюць тры фактары: хуткасць крывацёку, таўшчыня і якасць сасудзістай сценкі. Класічныя прыкметы ТГВ уключаюць ацёк, боль і пачырваненне закранутага ўчастку. ==== Трамбоз партальнай вены ==== Трамбоз партальнай вены з’яўляецца адной з формаў вянознага трамбозу, якая можа ўплываць на крываток [[варотная вена|варотнай вены]], што можа прывесці да [[партальная гіпертэнзія|партальнай гіпертэнзіі]] і памяншэнню прытоку крыві да [[печань|печані]]<ref name="Webster">{{cite journal | last=Webster | first=GJ |author2=Burroughs AK |author3=Riordan SM | title=Review article: portal vein thrombosis&nbsp;– new insights into aetiology and management | journal=Alimentary Pharmacology & Therapeutics | volume=21 | issue=1 | pages=1–9 | date=January 2005 | url=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/118696389/HTMLSTART | pmid=15644039 | doi=10.1111/j.1365-2036.2004.02301.x | accessdate=16 ліпеня 2012 | archiveurl=https://archive.today/20121210090509/http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/118696389/HTMLSTART | archivedate=10 снежня 2012 | url-status=dead }}</ref>. Звычайна прычынай трамбоза партальнай вены выступаюць [[панкрэатыт]], [[цыроз печані]], [[дывертыкул]]ы або [[халангіакарцынома]]. ==== Нырачны трамбоз ==== Нырачны трамбоз — гэта абструкцыя [[вены ныркі|вен нырак]] тромбамі. Гэта, як правіла, прыводзіць да зніжэння адтоку [[кроў|крыві]] з [[ныкра|ныркі]]. [[Анцікаагулянтная тэрапія|Антыкаагулянтная тэрапія]] з’яўляецца метадам выбару. ==== Трамбоз яромнай вены ==== Трамбоз [[яромная вена|яромнай вены]] можа сведчыць аб унутрывенным ужыванні [[наркотык]]аў, [[інфекцыя|інфекцыі]], або наяўнасці [[злаякасная пухліна|злаякасных пухлін]]. Яромны трамбоз можа спрыяць развіццю розных небяспечных [[ускладненне, медыцына|ускладненняў]]: [[сэпсіс|сістэмны сэпсіс]], [[тромбаэмбалія лёгачнай артэрыі]], [[ацёк дыска глядзельнага нерва]] і г.д. Нягледзячы на тое, што трамбоз яромнай вены характарызуецца рэзкім болем у праекцыі вены, дыягностыка можа быць ускладнавана за кошт выпадковасці і знянацкавасці гэтага становішча<ref>eMedicine Article on Internal Jugular Vein Thrombosis by Dr. Dale K. Mueller|http://www.emedicine.com/med/topic2762.htm</ref>. ==== Сіндром Бада-Киары ==== [[Сіндром]] Бада-Киары — блакаванне [[пячоначная вена|вены печані]] і/або [[ніжняя полая вена|ніжняй полай вены]]. Гэтая форма трамбоза праяўляецца болямі ў жываце, [[асцыт|асцы́там]] і [[гепатамегалія|гепатамегалі́яй]]. Лячэнне — кансерватыўнае і/або хірургічнае (пастаноўка [[шунт]]оў). ==== Сіндром Педжэта — Шротэра ==== [[Сіндром]] Педжэта-Шротэра — [[абструкцыя]] [[тромб]]ам [[вены верхніх канечнасцяў|вен верхніх канечнасцяў]] (напрыклад, [[падпахавая вена|падпахавай вены]] або [[падключычная вена|падключычнай вены]]). ==== Трамбоз сінуса цвёрдай мазгавой абалонкі ==== '''Трамбоз сінуса цвёрдай мазгавой абалонкі''' — рэдкая форма [[інсульт]]у як вынік блакавання тромбам [[сінус цвёрдай мазгавой абалонкі|сінуса цвёрдай мазгавой абалонкі]]. Сімптомы могуць уключаць галаўны боль, парушэнне зроку і любы з сімптомаў інсульту: змены ў твары (асіметрыя, «васкавая маска»), слабасць канечнасцяў на адным баку цела ці ўвогуле. Дыягназ звычайна пацверджваецца па [[камп’ютарная тамаграфія|КТ]] або [[Магнітна-рэзанансная тамаграфія|МРТ]] карціне. Большасць пацыентаў дасягаюць поўнага аднаўлення фунцый. [[Лятальнасць]] складае 4,3 %<ref name="Canhao">{{cite journal | last=Canhão | first=P | coauthors=Ferro JM, Lindgren AG | title=Causes and predictors of death in cerebral venous thrombosis | volume=36 | issue=8 | pages=1720–1725 | journal=Stroke | date=August 2005 | url=http://stroke.ahajournals.org/cgi/content/full/36/8/1720 | pmid=16002765 | doi=10.1161/01.STR.0000173152.84438.1c|display-authors=etal}}</ref>. === Aртэрыяльны трамбоз === ''Артэрыяльны трамбоз'' — фарміраванне тромба ў артэрыі. У большасці выпадкаў, артэрыяльнаму трамбозу папярэднивачае разрыў [[атэрома|атеромы]], таму ў замежнай літаратуры можна сустрэць назву ''атэратрамбоз'' ({{lang-novolat|atherothrombosis}}). Іншая частай прычынай артэрыяльнага трамбозу з’яўляецца [[фібрыляцыя перадсэрдзяў|фібрыляцыя (трапятанне) перадсэрдзяў]], што выклікае парушэнне крывацёку. Акрамя таго, вядома, што правядзенне кардыяверсіі пры фібрыляцыі перадсэрдзяў без медыкаментознай [[трамбалітычная тэрапія|тромбалітычнай падгатоўкі]] нясе вялікую рызыку [[тромбаэмбалія|тромбаэмбаліі]], асабліва больш за 48 гадзін ад пачатку фібрыляцыі. У выпадку кардыяверсіі без тромбалітычнай тэрапіі колькасць тромбаэмбалій дасягае 5 %<ref>{{cite journal |vauthors=Hatzinikolaou-Kotsakou E, Kartasis Z, Tziakas D, etal |title=Clotting state after cardioversion of atrial fibrillation: a haemostasis index could detect the relationship with the arrhythmia duration |journal=Thromb J |volume=3 |issue=1 |pages=2 |date=March 2005 |pmid=15748296 |pmc=555849 |doi=10.1186/1477-9560-3-2 |url=}}</ref>. Артэрыяльны трамбоз з’яўляецца асноўнай прычынай артэрыяльнай эмбаліі. Пры гэтым можа быць выкліканы ішэмія і/або інфаркт амаль што любога органа або сістэмы органаў. ==== Інсульт ==== {{main|Інсульт}} ''Інсульт'' — хуткае зніжэнне і/або астаноўка некаторых функцый галаўнога мозгу з-за парушэння яго кровазабеспячэння. ==== Інфаркт міякарду ==== {{main|Востры інфаркт міякарда}} ''Інфаркт міякарду'' — клінічная форма [[Ішэмічная хвароба сэрца|ішэмічнай хваробы сэрца]], якая працякае з развіццём ішэмічнага [[некроз]]а ўчастка [[міякард]]а, абумоўленага вострай абсалютнай ці адноснай няздатнасцю яго кровазабеспячэння. ==== Іншыя варыянты ==== Трамбоз [[пячоначная артэрыя|пячоначнай артэрыі]] звычайна сустракаецца ў выглядзе дэструктыўных ускладненняў пасля трансплантацыі печані<ref>Bekker J, Ploem S, de Jong KP. Early hepatic artery thrombosis after liver transplantation: a systematic review of the incidence, outcome and risk factors. Am J Transplant 2009; 9(4):746-57.</ref>. Артэрыяльнай эмбаліі могуць быць у канечнасцях<ref name=medlineplus>[http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001102.htm MedlinePlus > Arterial embolism] Update Date: 5/8/2008. Updated by: Sean O. Stitham, MD and David C. Dugdale III, MD. Also reviewed by David Zieve, MD</ref>. == Наступствы трамбозу == === Просты трамбоз === Трамбоз у сістэме каранарнага кровазвароту вядзе да [[востры інфаркт міякарда|інфаркта міякарда]], трамбоз [[сасуды галаўнога мозга|сасудаў мозгу]] — да [[інсульт]]у. У далейшым магчыма як растварэнне (лізіс) [[тромб#trombi life|тромба]] (з частковым або поўным аднаўленнем праходнасці cасуда), так і яго ўшчыльненне (арганізацыя). Множныя трамбозы капіляраў ([[ДВС-сіндром|сіндром дысемініраванага ўнутрысасудзістага згортвання]] крыві), нярэдка ў спалучэнні з падвышанай крывацечнасцю тканях, могуць узнікаць пры [[шок]]у, [[крывацёк]]у, цяжкіх [[інфекцыйнае захворванне|інфекцыйных захворваннях]], [[неперанасімасць|непераноснасці лекаў]] і г. д. Як ускладненне, вянозныя трамбозы ў агульнамедыцынскай практыцы назіраюць пры [[востры інфаркт міякарда|інфаркце міякарда]] ў 30 — 40 % выпадкаў, пры [[сярдэчная недастатковаць|сардэчнай недастатковасці]] — у 70 %, пры [[інсульт|інсульце]] — амаль у 75 % выпадкаў<ref>Постгеномные и нанотехнологические инновации http://www.pynny.ru/information/genetic-passport.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120810205012/http://www.pynny.ru/information/genetic-passport.html |date=10 жніўня 2012 }}</ref>. === Эмбалізацыя === {{main|Тромбаэмбалія}} Калі бактэрыяльная інфекцыя прысутнічае на месцы тромба, тромб або яго часціна можа адарвацца, распаўсюджвая часціцы заражанага матэрыялу ў сістэме кровазвароту (Піяэмія, Сэптычныя эмбаліі) і стварэнне метастатычных абсцэсаў. Без інфекцыі, тромб так сама можа можа адарвацца, утварыўшыся тробмаэмбал можа часткова або цалкам пераградзіць крывяное русла. У некаторых выпадках без адсутнасці лячэння вельмі хутка наступае ішэмія, якая потым змяняецца некрозам тканін далей ад месца аклюзіі па ходу сасуда. Калі аклюзія наступае ў каранарнай артэрыі — наступае ішэмія міякарда, якая верагодна перайдзе ў інфаркт міякарда. Калі аклюзія наступае ў сасудах галаўнога мозга развіваецца карціна інсульта ([[транзіторная ішэмічная атака]] — калі крываток вастанаўліваецца, і ішэмічны інсульт — калі аклюзія застаецца). == Прафілактыка == Агульная прафілактыка трамбозаў можа закранаць мадыфікацыю ўскосных фактараў рызыкі: курэнне, нязвыклыя фізічныя нагрузкі, доўгае сядзячае становішча і г.д. Спецыфічная прафілактыка залежыць ад віда трамбоза. Па дадзеным даследчыкаў прафілактыка вянозных трамбозаў гепарынамі ў тэрапеўтычных бальных не зніжае лятальнасць. У той час як ужыванне гепарынаў можа паменшыць рызыку [[ТЭЛА|тромбаэмбаліі лёгачнай артэрыі]] і трамбозу глыбокіх вен, павышаецца рызыку крывацёку, што ў выніку практычна не змяняе агульны клінічны эфект<ref name=Review11>{{cite journal|last=Lederle|first=FA|author2=Zylla, D|author3=Macdonald, R|author4=Wilt, TJ|title=Venous thromboembolism prophylaxis in hospitalized medical patients and those with stroke: a background review for an american college of physicians clinical practice guideline.|journal=Annals of internal medicine|date=2011-11-01|volume=155|issue=9|pages=602–15|pmid=22041949|doi=10.1059/0003-4819-155-9-201111010-00008}}</ref><ref>{{cite journal|last=Alikhan|first=R|author2=Cohen, AT|title=Heparin for the prevention of venous thromboembolism in general medical patients (excluding stroke and myocardial infarction).|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2009-07-08|issue=3|pages=CD003747|pmid=19588346|doi=10.1002/14651858.CD003747.pub2}}</ref>. Механічныя меры таксама малакарысны і ў групе пацыентаў з інсультам могуць нанесці шкоду<ref name=Review11/>. Даследаванні паказваюць, што выкарыстанне гепарыну пасля аперацыі ў пацыентаў з высокай рызыкай трамбозу зніжае рызыку трамбоза глыбокіх вен. Аднак уплыў на агульную смяротнасць невядомы<ref>{{cite journal|last=Oates-Whitehead|first=RM|author2=D'Angelo, A|author3=Mol, B|title=Anticoagulant and aspirin prophylaxis for preventing thromboembolism after major gynaecological surgery.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|year=2003|issue=4|pages=CD003679|pmid=14583989|doi=10.1002/14651858.CD003679}}</ref><ref>{{cite journal|last=Handoll|first=HH|coauthors=Farrar, MJ, McBirnie, J, Tytherleigh-Strong, G, Milne, AA, Gillespie, WJ|title=Heparin, low molecular weight heparin and physical methods for preventing deep vein thrombosis and pulmonary embolism following surgery for hip fractures.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|year=2002|issue=4|pages=CD000305|pmid=12519540|doi=10.1002/14651858.CD000305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Roderick|first=P|author2=Ferris, G|author3=Wilson, K|author4=Halls, H|author5=Jackson, D|author6=Collins, R|author7=Baigent, C|title=Towards evidence-based guidelines for the prevention of venous thromboembolism: systematic reviews of mechanical methods, oral anticoagulation, dextran and regional anaesthesia as thromboprophylaxis.|journal=Health technology assessment (Winchester, England)|date=2005 Dec|volume=9|issue=49|pages=iii–iv, ix–x, 1–78|pmid=16336844}}</ref>. Як правіла, патрабуецца далейшы рызыка-карысны аналіз, так як усе [[антыкаагулянт]]ы прыводзяць да невялікага павелічэння [[рызыка|рызыкі]] крывацёку. Пры фібрылляцыі перадсэрдзяў рызыка [[інсульт]]у (разлічваецца на аснове дадатковых фактараў рызыкі, такіх як пажылы ўзрост і высокі крывяны ціск) павінна пераважыць невялікую, але ўжо вядомую рызыку крывацёкаў, звязаных з выкарыстаннем [[Варфарын]]у<ref>National Institute for Health and Clinical Excellence. [http://guidance.nice.org.uk/CG36 Clinical guideline 36: Atrial fibrillation]. London, June 2006.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Трамбо́з|[[Ігар Мікалаевіч Семяненя|Семяненя І. М.]]|503}} * {{ВСЭ3|Тромбо́з|26|242|аўтар=Смирнов А. Н., Тополянский В. Д.}} {{паталогія}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сістэма гемастазу]] [[Катэгорыя:Гематалогія]] qo9ep9p7ba4bigv52jese2qwiilro8l 0 122402 5141588 5137480 2026-05-14T15:09:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141588 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Сёмкава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg =54|lat_min = 01|lat_sec = 06 |lon_dir =E|lon_deg =27|lon_min = 26|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Папярнянскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1567 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 17 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243010342 }} '''Сё́мкава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сямко́ва, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Siomkava}}, {{lang-ru|Сёмково}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911n0040424&q_id=9921534|title=Решение Минского районного Совета депутатов от 17 февраля 2011 года № 103 «О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки»|access-date=|archive-date=23 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123223155/https://etalonline.by/document/?regnum=d911n0040424&q_id=9921534|url-status=dead}}</ref> у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на шашы {{таблічка-by|H|9031}}. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]]. Аграгарадок месціцца на берагах рэк [[Вяча (рака)|Вяча]] і [[Чарняўка (басейн Свіслачы)|Чарняўка]], каля [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскага]] [[вадасховішча]]. == Назва == Назва Сёмкава ўтвораная ад імя Сёмка (Сямён)<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 341</ref>. == Гісторыя == Даўней Сёмкаў падзяляўся на Сёмкаў Заслаўскі (Саламярэцкі) і Сёмкаў Стары (Стэцкевічаўскі). У 1567 годзе сяло Сёмкава, уласнасць Станіслававічаў у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1582 годзе сяло, цэнтр маёнтка, двор, уласнасць князёў Івана Саламярэцкага, Ганны Янавай Глябовічаўны, князя Багдана Іванавіча Саламярэцкага і Яна Рэкуця. У 1600 годзе сяло, панскі двор, уласнасць [[Род Рэкуцяў|Рэкуцяў]]. У 1640 годзе як пасаг маёнтак перайшоў да Багдана Стэцкевіча, пазней уласнасць [[Сапегі|Сапегаў]]. У 1667 годзе маёнтак, 5 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]. У 1755 годзе [[Міхал Антоні Сапега|Міхал Сапега]] падараваў маёнтак [[Адам Хмара|Адаму Хмару]]. У 1791 годзе маёнтак Сёмкаў, у склад якога ўваходзілі 14 вёсак, 128 дымоў, 7 корчмаў, у Заслаўскай парафіі. Сядзібна-паркавы комплекс Хмараў пачаў будавацца ў 1775 годзе. Доўгі час палац, які атрымаўся зграбным і шыкоўным, служыў рэзідэнцыяй шляхецкага роду. Акрамя галоўнага будынка італьянскі архітэктар [[Карла Спампані]] стварыў два сіметрычныя флігелі, аранжарэю, браму, тэрасы і парк у французскім стылі. Адам Хмара — мінскі ваявода, нават прыняў у ім караля Рэчы Паспалітай [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе вёска, каля малага ручая побач з «вялікай віленскай дарогай», 30 двароў, 216 жыхароў, вадзяны млын, мураваны панскі дом, цагельня, драўляная каталіцкая капліца, уласнасць Адама Хмары, у Мінскім павеце. Пасля смерці Адама Хмары адходзіць да яго брата Яхіма. У 1815 годзе была 141 [[Рэвізская душа|душа]] мужчынскага полу, уласнасць Гілярыя Хмары (сын Яхіма Хмары, маршалак шляхты Мінскага павета). Пазней адыходзіць да ўнука Гілярыя Адама, які валодаў маёнткам да 1889 года. Апошнім уладальнікам Сёмкава быў Рамуальд Хелкоўскі. У 1897 годзе вёска і маёнтак у Сёмкава-Гарадоцкай воласці Мінскага павета. У пачатку XX ст. было народнае вучылішча. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Даўнія выявы Сёмкава"> Файл:Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (N. Orda, 9.07.1876).jpg|Сёмкава. Н. Орда Файл:Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (1901-14).jpg|Сядзіба ў пач. ХХ ст. Файл:Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (P. Alekseev, 1916).jpg|Сядзіба ў пач. ХХ ст. </gallery></center> У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] вёска абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У ліпені 1919 — ліпені 1920 года вёска была пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Сядзіба была нацыяналізавана, праз нейкі час зрабілі там дзіцячы інтэрнат. У 1922 годзе створаны [[саўгас]] «Сёмкава», працаваў млын. З 20 жніўня 1924 года вёска ў [[Сёмкаў-Гарадоцкі сельсавет|Сёмкаў-Гарадоцкім сельсавеце]] [[Заслаўскі раён|Заслаўскага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. [[Файл:Siomkava, siadziba Chmaraŭ. Сёмкава, сядзіба Хмараў (2020) 07.jpg|міні|Флігель сядзібы Хмараў, 2020 г.]] У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. Ёсць звесткі, што тут быў арганізаваны канцлагер і ў дзіцячым інтэрнаце праводзіліся доследы над дзецьмі. Партызанская брыгада «Штурмавая» выратавала дзяцей у 1944 годзе. З 8 лютага 1959 года ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]]. З 20 студзеня 1960 года ў складзе [[Заслаўскі сельсавет|Заслаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>, з 9 жніўня 1979 года ў складзе Папярнянскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 9 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. У 1989 годзе да вёскі далучаны пасёлак [[Сёмкава (пасёлак)|Сёмкава]]. == Насельніцтва == [[Файл:Siomkava2018.jpg|міні|Дарожны ўказальнік]] * 1800 — 30 двароў, 216 жыхароў * 1897 — вёска, 67 двароў, 419 жыхароў; маёнтак, 8 двароў, 92 жыхары{{sfn|БелЭн|2002}} * 1917 — вёска, 86 двароў, 189 жыхароў; маёнтак, 115 жыхароў{{sfn|БелЭн|2002}} * 1997 — 452 гаспадаркі, 1201 жыхар * 1999 — 1292 жыхары * 2001 — 1461 жыхар, 482 двары{{sfn|БелЭн|2002}} * 2010 — 1579 жыхароў == Прамысловасць і інфраструктура == * Прадпрыемства па вытворчасці дзіцячых цацак «Метэор» * Сярэдняя школа * Школа-інтэрнат * Клуб * Бібліятэка * Аптэка * Аддзяленне сувязі == Славутасці == [[Файл:Siomkava, siadziba Chmaraŭ. Сёмкава, сядзіба Хмараў (2020) 10.jpg|міні|Памятная дошка на тэрыторыі сядзібы]] * [[Сядзіба Хмараў (Сёмкава)|Сядзіба Хмараў]] (2-я палова 18 стагоддзя). Да пачатку ХХІ ст. адносна добра захаваліся два флігелі, у запушчаным стане аказаўся парк, цэнтральная сядзіба хутка разбураецца. У закінутым стане стаяць таксама адміністрацыйны корпус інтэрната, медсанчасць, іншыя пабудовы<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20200227/1582786204-pad-minskam-imkliva-razburaecca-syadziba-hmarau |title=Архіўная копія |access-date=29 лютага 2020 |archive-date=29 лютага 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229071528/http://zviazda.by/be/news/20200227/1582786204-pad-minskam-imkliva-razburaecca-syadziba-hmarau |url-status=dead }}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Алена Філіпава]] (нар. 1987), беларуская спартсменка {{Зноскі}} == Літаратура == * Сёмкава // {{Крыніцы/ГВБ|8-3}} — С. 454—455. * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сёмкава||360}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|X|550|Siemków}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Папярнянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] 34q7kvrfgj4krp7id8u4v45a5ubxrku 0 122406 5141590 5137484 2026-05-14T15:10:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141590 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сёмкаў Гарадок |выява = Siomkaŭ Haradok, carkva. Сёмкаў Гарадок, царква (2020) 03.jpg |подпіс = Царква Раства Прасвятой Багародзіцы (колішні касцёл Раства Дзевы Марыі і Святога Станіслава, перабудаваны [[Беларуская Праваслаўная Царква|БПЦ]])<br/>2020 г. |lat_dir = |lat_deg = 54 |lat_min = 0|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 28|lon_sec = 0 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Папярнянскі }} '''Сёмкаў Гарадо́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Siomkaŭ Haradok}}, {{lang-ru|Сёмков Городок}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на правым беразе ракі [[Вяча (рака)|Вяча]]. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]]. Месціцца за 14 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а, 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Ждановічы (станцыя)|Ждановічы]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Маладзечна (станцыя)|Маладзечна]]. == Назва == Тапонім «Сёмкаў Гарадок» складаецца з дзвюх частак: азначэнне «Сёмкаў» паказвае на блізкасць да вёскі [[Сёмкава]], назва «Гарадок» сведчыць пра існаванне тут невялікага замка (горада, замчышча ёсць каля вёскі [[Чучаны]])<ref name="zh">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 81.</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вядомы з сярэдзіны [[XVI стагоддзе|XVI]] ст. пад назвай ''Гарадок Саламярэцкі'' як уласнасць князёў [[Саламярэцкія|Саламярэцкіх]], цэнтр уладанняў якіх быў у [[Саламарэчча|Саламарэччы]]. З 1595 года ў складзе маёнтка Сёмкаў [[Менскі павет|Менскага павета]]. Князёўна Алена Саламярэцкая, узяўшы шлюб з Багданам Сцяцкевічам, пераводзіць Сёмкаў у валоданне гэтаму праваслаўнаму роду. 3 1755 годзе маёнтак перайшоў у «вечны дарунак» [[Адам Хмара|Адаму Хмару]] за службу ў [[Падканцлер літоўскі|падканцлера літоўскага]] [[Міхал Антоні Сапега|Міхала Сапегі]]. У 1791 годзе вёска пад назвай Гродэк у Заслаўскай парафіі. На сродкі Адама Хмары ў 1791 годзе пачынаецца будаўніцтва касцёла, у 1802 годзе касцёл быў асвечаны ў гонар Раства Дзевы Марыі і Святога Станіслава (у 1866 годзе ператвораны ў праваслаўную царкву). З 1800 года насіў назву Хмарын Гарадок паводле імя Адама Хмары (перайменаваны ў Сёмкаў Гарадок у 1917 годзе). === У складзе Расійскай імперыі === [[Файл:Siomkaŭ Haradok. Сёмкаў Гарадок (1900).jpg|злева|міні|250пкс|Будынак касцёла, каля 1900 г.]] 3 1793 года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка, цэнтр воласці. У 1800 годзе ў Хмарыным Гарадку [[млын]], корчмы, уніяцкая царква Раства Багародзіцы, дзе ў 1880-я гады вянчаліся [[Адам Ягоравіч Багдановіч|бацькі]] [[Максім Адамавіч Багдановіч|Максіма Багдановіча]]. У 1861 годзе ў мястэчку валасная ўправа, медаварня, піваварня, [[бровар]], цагельны завод, [[млын]], царква, сінагога; у 1897 годзе — народнае вучылішча (адкрытае ў 1865 г.), царкоўна-прыходская школа, [[карчма]]. У 1905—1906 гадах у маёнтку працаваў [[Янка Купала]] на смалакурні, а ў красавіку — траўні 1922 года — [[Якуб Колас]], бухгалтарам вучэбнай фермы «Сёмкава». === Найноўшы час === У лютым 1918 года Сёмкаў Гарадок занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Сёмкавагарадоцкай воласці атрымалі Пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята БНР]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе створаная 7-гадовая школа. 3 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Сёмкаў-Гарадоцкі сельсавет|Сёмкаў-Гарадоцкага сельсавета]] [[Заслаўскі раён|Заслаўскага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] 27 чэрвеня 1941 года на рубяжы Сёмкава Гарадка адбыліся жорсткія баі. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваны нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. 3 8 жніўня 1959 года вёска ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]]. З 20 студзеня 1960 года ў Папярнянскім сельсавеце<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. У верасні 1989 года на магіле Таццяны Зенчык, быў усталяваны помнік ахвярам [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсій]] сям’і Зенчык<ref>Курапаты: Зборнік матэрыялаў / Грамадская ініцыятыва «За ўратаванне мемарыялу Курапаты»; [Працавалі: В. Арэшка і інш.]. — Мн.: ГА «Дыярыуш», 2002. — 112 с. — С. 97. — (Архіў найноўшай гісторыі).</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 141 жыхар, 12 двароў * 1861 год — 368 жыхароў, 117 двароў{{sfn|БелЭн|2002}} * 1897 год — 305 жыхароў, 53 двары * 1999 год — 177 жыхароў * 2000 год — 168 жыхароў, 73 двары * 2001 год — 171 жыхар, 73 двары{{sfn|БелЭн|2002}} * 2010 год — 193 жыхары * 2019 год — 192 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-05-14|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Славутасці == [[Файл:Siomkau Haradok church 01.jpg|thumb|250пкс|Будынак касцёла да перабудовы, 2008 г.]] * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Сёмкаў Гарадок)|Царква Раства Прасвятой Багародзіцы]] (з 1866 года, раней касцёл Раства Дзевы Марыі і святога Станіслава) * Помнік ахвярам [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсій]] сям’і Зенчык. Помнік складаецца з трох вялікіх надмагільных камянёў і трох паліраваных гранітных пліт меншага памеру == Страчаная спадчына == * Сінагога (XIX ст.) == Вядомыя асобы == * [[Пятро Стэфановіч]] (1922—2006) — беларускі пісьменнік і перакладчык * [[Міхаіл Іванавіч Вішнеўскі]] (нар. 1949) — беларускі філосаф. Доктар філасофскіх навук (2002), прафесар (2003). == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Сёмкаў Гарадок // {{Крыніцы/ГВБ|8-3}} — С. 455. * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сёмкаў Гарадок|Валахновіч А. І.|360}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2|826—829|Gródek siomkowski|A. Ch.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Папярнянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Папярнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XVI стагоддзі]] [[Катэгорыя:Сёмкаў Гарадок| ]] stc0ve1vzws6hj3f50t37hcdmplcm2i 0 123152 5141624 4832551 2026-05-14T17:17:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141624 wikitext text/x-wiki {{планета | name = Сінопэ |тып=спадарожнік | bgcolour = #ffc0c0 | discovery = yes | discoverer = [[Сет Барнс Нікалсан]] | discovered = [[21 ліпеня]], [[1914]]<ref name="Nicholson"> {{cite journal |last=Nicholson |first=S. B. |title=Discovery of the Ninth Satellite of Jupiter |url=http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0026//0000197.000.html |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=26 |year=1914 |pages=197–198 |doi=10.1086/122336 }}</ref> | mean_orbit_radius = 23&nbsp;540&nbsp;000 км<ref name="Jacobson 2000">{{cite journal |last=Jacobson |first=R. A. |title=The Orbits of the Outer Jovian Satellites |journal=Astronomical Journal |year=2000 |volume=120 |pages=2679–2686 |doi=10.1086/316817 |url=http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/120/5/2679/200233.html |accessdate=22 ліпеня 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191213084414/http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/120/5/2679/200233.html |archivedate=13 снежня 2019 |url-status=dead }}</ref> | eccentricity = 0,25<ref name="Jacobson 2000"/> | periapsis = 18&nbsp;237&nbsp;600 км | apoapsis = 30&nbsp;191&nbsp;200 км | period = 724,1 д(1,95 [[год]]a)<ref name="Jacobson 2000"/> | avg_speed = 2,252 км/с | inclination = 128,11° (да [[экліптыка|экліптыкі]])<br />153,12° (да экватара Юпітэра)<ref name="Jacobson 2000"/> | satellite_of = [[планета Юпітэр|Юпітэра]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = ~19 км<ref name=jplssd>{{cite web |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |publisher = [[JPL]] (Solar System Dynamics) |title = Planetary Satellite Physical Parameters |date = 2008-10-24 |accessdate = 2008-12-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/5msK7adC4?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |archivedate = 18 студзеня 2010 |url-status = live }}</ref><ref name="SheppardJewitt2003">Sheppard, S. S.; Jewitt, D. C.; [https://web.archive.org/web/20030805013031/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JSATS/SJ2003.pdf ''An Abundant Population of Small Irregular Satellites Around Jupiter''], Nature, Vol. 423 (May 2003), pp. 261-263</ref> | area = ~4500 км² | volume = ~28&nbsp;700 км³ | mass = 7,5{{e|16}} [[кг]] | density = 2,6 г/см³ (меркаваная)<ref name=jplssd/> | surface_grav = 0,014 м/с² (0,001 g) | escape_velocity = ~0,023 км/с | albedo = 0,04 (меркаванае)<ref name=jplssd/><ref name="SheppardJewitt2003"/> | single_temperature = ~124 K }} '''Сінопэ''' ({{lang-grc|Σινώπη}}) — нерэгулярны натуральны спадарожнік [[Планета Юпітэр|Юпітэра]] з рэтраградным рухам. Адкрыты ў ліпені [[1914]] года амерыканскім астраномам Сетам Барнсам Нікалсанам у Лікскай абсерваторыі. Названы ў гонар німфы Сінопы са старажытнагрэчаскай міфалогіі. Спадарожнік атрымаў імя ў [[1975]] годзе, да гэтага выкарыстоўвалася толькі пазначэнне '''Юпітэр IX'''. У перыяд з [[1955]] да [[1975]] года спадарожнік часам называлі «Гадэс». Сінопэ была самым знешнім з вядомых спадарожнікаў Юпітэра да адкрыцця ў 1999 і 2000 гадах 12 спадарожнікаў планеты, два з якіх могуць аддаляцца ад Юпітэра далей за Сінопэ. == Гл.таксама == * [[Спадарожнікі Юпітэра]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сінопе||402}} == Спасылкі == * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Carme Carme Profile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070608214836/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Carme |date=8 чэрвеня 2007 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA’s Solar System Exploration] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20070624084542/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/irregulars.html David Jewitt pages] {{ref-en}} * [http://www.dtm.ciw.edu/sheppard/satellites/jupsatdata.html Вядомыя спадарожнікі Юпітэра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081206061458/http://www.dtm.ciw.edu/sheppard/satellites/jupsatdata.html |date=6 снежня 2008 }} (Скот Шэпард) {{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Спадарожнікі Юпітэра}} {{Юпітэр}} [[Катэгорыя:Спадарожнікі Юпітэра]] [[Катэгорыя:Нерэгулярныя спадарожнікі]] [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1914 годзе]] ixd42zjqf32rlo4tt8z2u5y370dibud 0 123426 5141637 5015655 2026-05-14T18:02:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141637 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сітнікі}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Сітнікі |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Турынскі }} '''Сі́тнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sitniki}}, {{lang-ru|Ситники}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0014674&q_id=1522241|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 11 марта 2008 года № 65 "О преобразовании деревни Ситники Ананичского сельсовета в агрогородок"|url-status=dead}}</ref> у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]]. Месціцца за 13 км на поўнач ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 46 км ад [[Мінск|Мінска]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. == Назва == Назва паходзіць ад расліны [[сітнік]]{{sfn|Яшкін І. Я.|1971}}. == Гісторыя == Пасля 1861 года вёска ў [[Кліноцкая воласць|Кліноцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года былі [[хлебазапасны магазін]], 2 лаўкі і карчма. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). У 1918 годзе у вёсцы Сітнікі была адкрыта пачатковая школа I ступені{{Sfn|Памяць|2003|с=559}}. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 1939 года па 1954 год Сітнікі — цэнтр [[Пудзецкаслабодскі сельсавет|Пудзецкаслабодскі сельсавета]]. У 1926 годзе у вёсцы Сітнікі была збудавана вялікая для таго часу драўляная школа на 10 класных пакояў. У 1932 годзе школа стала сямігадовай, а перад вайной тут былі 8 і 9 класы{{Sfn|Памяць|2003|с=559}}. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 2 ліпеня партызаны савецкай [[1-я Мінская партызанская брыгада|1-й Мінскай брыгады]] занялі вёску і ўтрымлівалі яе да прыходу 3 ліпеня часцей 3-й арміі [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]]{{Sfn|Памяць|2003|с=720}}. У 1944 годзе быў спалены будынак школы, пасля вайны школа ў Сітніках працавала ў прыстасаваных памяшканнях і насіла назву Пудзецка-Слабадской васьмігадовай школы{{Sfn|Памяць|2003|с=559}}. У 1969 годзе школа стала сярэдняй і пачала звацца Ананіцкай. У 1989 годзе ў вёсцы Сітнікі быў пабудаваны двухпавярховы будынак школы на 260 месцаў са спартыўнай залай, сталовай, майстэрняй і кацельнай{{Sfn|Памяць|2003|с=559}}. Да 2013 года Сітнікі ўваходзілі ў склад [[Ананіцкі сельсавет|Ананіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>, дзе ў 1973—2013 гадах былі яго цэнтрам<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 лістапада 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 10 (1420).</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 217 жыхароў, 32 двары * 1917 год — 43 двары, 300 жыхароў (усе [[беларусы]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=96}} * 2001 год — 402 жыхары, 127 двароў{{sfn|БелЭн|2002}} * 2002 год — 417 жыхароў, 134 двары * 2009 год — 536 жыхароў * 2019 год — 393 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Рэлігія == Ёсць праваслаўная царква, прыход Праабражэння Гасподняга<ref>{{Cite web|url=http://sobornevsky.by/blagochinie/istoriya-blagochiniya/|title=История Пуховичского благочиния|website=sobornevsky.by|access-date=2024-11-08}}</ref>. == Інфраструктура == Дзейнічае [[Ананіцкі навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — сярэдняя школа|Ананіцкая сярэдняя школа]], дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі. У 1997 годзе школе дадзены статус школа-сад<ref>{{Cite web |url=https://ananichy.pukhovichi-asveta.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F |title=История и традиции учреждения образования |access-date=17 красавіка 2025 |archive-date=1 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201181513/https://ananichy.pukhovichi-asveta.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F |url-status=dead }}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Іосіф Іосіфавіч Апаровіч]] (1909—2002) — лейтэнант, кавалер ордэнаў Чырвонага Сцяга і Чырвонай Зоркі. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сітнікі||424}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Сітнікі|181}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{Крыніцы/Беларускія геаграфічныя назвы|Сіта|174}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10|628|Sitniki|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Турынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сітнікі (Пухавіцкі раён)| ]] dfslz2hqiyd5pt0n5k4scs5e7f1eni1 0 127674 5141585 4740748 2026-05-14T15:06:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141585 wikitext text/x-wiki '''Сёдэрчэпінгскі працэ́с''' ({{lang-en|Söderköping Process}}) — міжнародная ініцыятыва, створаная з мэтай памежнага супрацоўніцтва ў сувязі з пашырэннем [[Еўрасаюз]]а на ўсход, а таксама дзеля развіцця дыялогу ў пытаннях прытулку і ірэгулярнай міграцыі ў дзяржавах на ўсход ад граніцы Еўрасаюза. Створана ў 2001 годзе ў [[Швецыя|шведскім]] горадзе [[Сёдэрчэпінг]]<ref>{{Спасылка|url = http://soderkoping.org.ua/page2864.html|загаловак = The Söderköping Process|выданне = Söderköping Process.|дата = 22 жніўня 2012|мова = en|access-date = 23 жніўня 2012|archive-date = 3 сакавіка 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160303222730/http://soderkoping.org.ua/page2864.html|url-status = dead}}</ref>, адкуль і пайшла назва ініцыятывы. У першай сустрэчы прынялі ўдзел чыноўнікі з [[Беларусь|Беларусі]], [[Літва|Літвы]], [[Польшча|Польшчы]] і [[Украіна|Украіны]], а таксама прадстаўнікі ўрада Швецыі, Упраўленне вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў, Еўрапейскай камісіі і Міжнароднай арганізацыі па міграцыі<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 19 июня 2007 года|url = http://demoscope.ru/weekly/2007/0293/gazeta021.php|загаловак = «Новый регион» о Седеркопингском процессе|выданне = Демоскоп Weekly|выдавецтва = «Новый регион»|дата = 22 жніўня 2012|мова = ru}}</ref>. Пасля далучэння да ініцыятывы [[Швецыя]] займалася яе фінансаваннем. Сакратарыят размяшчаецца ў [[Кіеў|Кіеве]] ([[Украіна]]). Апошняя сустрэча на высокім узроўні адбылася 8 снежня 2011 годзе ў [[Стакгольм]]е<ref>{{Спасылка|url = http://www.iom.int/jahia/Jahia/policy-research/regional-consultative-processes/rcps-by-region/cbcp|загаловак = Söderköping Process (Cross-Border Co-operation Process)|выданне = Policy and Research / Regional Consultative Processes / RCPs by Region / Söderköping Process.|выдавецтва = International Organization for Migration|дата = 22 жніўня 2012|мова = en}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. На пасяджэнні было вырашана інкарпараваць ініцыятыву ў больш шырокую праграму Еўрасаюза — [[Усходняе партнёрства]]<ref>{{Спасылка|url = http://www.migrationsverket.se/info/441_en.html|загаловак = The Söderköping Process|выданне = EU and international {{!}} International projects {{!}} The Söderköping Process|выдавецтва = Migrationsverket|дата = 22 жніўня 2012|мова = en|title = Архіўная копія|access-date = 23 жніўня 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120617125903/http://www.migrationsverket.se/info/441_en.html|archive-date = 17 чэрвеня 2012|url-status = dead}}</ref>. == Дзяржавы-ўдзельніцы == Ініцыятыву складалі 14 краін<ref>{{Спасылка|url = http://soderkoping.org.ua/page108.html|загаловак = Who We Are|выданне = Söderköping Process.|дата = 22 жніўня 2012|мова = en|access-date = 23 жніўня 2012|archive-date = 28 лістапада 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171128054157/http://soderkoping.org.ua/page108.html|url-status = dead}}</ref>: <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * {{Сцягафікацыя|Азербайджан}} * {{Сцягафікацыя|Арменія}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} * {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} * {{Сцягафікацыя|Грузія}} * {{Сцягафікацыя|Латвія}} * {{Сцягафікацыя|Літва}} * {{Сцягафікацыя|Малдова}} * {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{Сцягафікацыя|Румынія}} * {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{Сцягафікацыя|Украіна}} * {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{Сцягафікацыя|Эстонія}} </div> == Беларускае прадстаўніцтва ў ініцыятыве == З беларускага боку ўдзел бралі наступныя дзяржаўныя інстытуцыі: * [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] * Дэпартамент па грамадзянстве і міграцыі МУС Рэспублікі Беларусь * [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Спасылка|url = http://soderkoping.org.ua/page120.html#195|загаловак = NGOs|выданне = Söderköping Process.|дата = 22 жніўня 2012|мова = en|access-date = 23 жніўня 2012|archive-date = 5 сакавіка 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305060550/http://soderkoping.org.ua/page120.html#195|url-status = dead}}</ref> Недзяржаўныя арганізацыі: * Беларускі рух медыцынскіх работнікаў * Мінская гарадская калегія адвакатаў<ref>{{Спасылка|url = http://soderkoping.org.ua/page116.html|загаловак = Governments|выданне = Söderköping Process.|дата = 22 жніўня 2012|мова = en|access-date = 23 жніўня 2012|archive-date = 5 сакавіка 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305045935/http://soderkoping.org.ua/page116.html|url-status = dead}}</ref> {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://soderkoping.org.ua/page108.html Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171128054157/http://soderkoping.org.ua/page108.html |date=28 лістапада 2017 }}{{ref-en}} * [http://www.iom.int/jahia/Jahia/policy-research/regional-consultative-processes/rcps-by-region/cbcp Звесткі]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}} на старонцы [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі|Міжнароднай арганізацыі па міграцыі]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Літвы]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Польшчы]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Швецыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2011 годзе]] ipqjt23le16zi6f7a40oy5qz287f7w0 0 127839 5141608 4644507 2026-05-14T15:55:35Z Lavon 1118 /* Літаратура */ 5141608 wikitext text/x-wiki {{Страва|тып=суп|краіна паходжання= Рэч Паспалітая}} '''Халаднік''' — традыцыйная [[страва]] [[беларуская кухня|беларускай]], а таксама [[Латышская кухня|латышскай]] і літоўскай кухні. == Інгрыдыенты і гатаванне == Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] пачысціць, нацерці на буйной [[Тарка|тарцы]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] нарэзаць невялікімі кубікамі. Зялёную цыбулю дробна нарэзаць і расцерці лыжкай, дадаць трохі солі, каб яна стала мяккай і сакавітай. Заліць гародніну халоднай гатаванай вадой, дадаць крыху воцату паводле смаку. У кожную порцыю халадніка пакласці палову варанага курынага [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]]. Пры падачы на стол пакласці ў халаднік нарэзаны кроп. Есці са смятанай. Гарнірам служыць адвараная бульба. == Разнавіднасці == * Халаднік па-мінску (з шчаўем і кефірам, без бульбы) * Халаднік па-прыпяцку == Літаратура == * БЭ ў 18 тамах. Т.16, Мн.,2003 * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/167154657/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9D%D0%B0%D1%88_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_13_%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F_2026 Наш халаднік] // Наша слова.pdf. 13 траўня 2026. {{Буракі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская кухня]] [[Катэгорыя:Літоўская кухня]] [[Катэгорыя:Латышская кухня]] [[Катэгорыя:Украінская кухня]] [[Катэгорыя:Стравы з буракоў]] [[Катэгорыя:Халодныя супы]] [[Катэгорыя:Супы з агародніны]] [[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]] [[Катэгорыя:Боршч]] av5d0yyf2wwnu44ygdlmmo9iggidmw3 0 129802 5141674 4428618 2026-05-14T19:20:13Z DobryBrat 5701 стыль, дапаўненне 5141674 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Камуна |беларуская назва = Кансільё-дзі-Рума |арыгінальная назва = Consiglio di Rumo |падпарадкаванне = |краіна = Італія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 9|lat_sec =0 |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 18|lon_sec =0 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндэксКарта = |памер карты краіны = 280 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён |рэгіён = Ламбардыя |рэгіён у табліцы = |від раёна = правінцыя |раён = правінцыя Кома{{!}}Кома |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 16 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1175 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = 73 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = 0344 |паштовы індэкс = 22010 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = Код ISTAT |лічбавы ідэнтыфікатар = 013076 |катэгорыя ў Commons = Consiglio di Rumo |сайт = |мова сайта = it |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = Мэр камуны |add1 = Anna Maria Bassi in Penuti |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Кансільё-дзі-Рума''' ({{lang-it|Consiglio di Rumo}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], якая размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]] і падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Кома (правінцыя)|Кома]]. Насельніцтва складае 1175 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 73 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 22010. Тэлефонны код — 0344. Заступнікам населенага пункта лічыцца [[Грыгорый I (Папа Рымскі)]]. == Спасылкі == {{Commons}} {{правінцыя Кома}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Кома]] k1lm7ykc8utd3296uyn77g6z3n1knpf 0 136487 5141765 4484957 2026-05-15T03:41:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141765 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Торвальд Стаўнінг |арыгінал імя = Thorvald Stauning |тытул = 5-ы [[Спіс прэм'ер-міністраў Даніі|Дзяржаўны міністр Даніі]] |тытул_2 = 7-ы [[Спіс прэм'ер-міністраў Даніі|Дзяржаўны міністр Даніі]] |сцяг = Flag of Denmark.svg |сцяг_2 = Flag of Denmark.svg |перыядпачатак = [[24 красавіка]] [[1924]] |перыядканец = [[14 снежня]] [[1926]] |перыядпачатак_2 = [[30 красавіка]] [[1929]] |перыядканец_2 = [[3 мая]] [[1942]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |папярэднік = [[Нільс Неэргорд]] |пераемнік = [[Томас Мадсен-Мюгдаль]] |папярэднік_2 = [[Томас Мадсен-Мюгдаль]] |пераемнік_2 = [[Вільхельм Бюль]] |партыя = [[Сацыял-дэмакраты, Данія|Сацыял-дэмакраты]] |выява = Stauning i1920-erne.jpg |манарх = [[Крысціян X]] |манарх_2 = [[Крысціян X]] |парадак_3 = 16 |тытул_3 = [[Міністэрства абароны Даніі#Спіс міністраў абароны Даніі|Міністр абароны Даніі]] |сцяг_3 = Standard of the Minister of Defense of Denmark.svg |перыядпачатак_3 = [[31 мая]] [[1933]] |перыядканец_3 = [[4 лістапада]] [[1935]] |папярэднік_3 = [[Ханс Пітэр Хансен]] |пераемнік_3 = [[Альсінг Андэрсан]] |жонка = |пахаваны = |веравызнанне = |дзеці = |аўтограф = |узнагароды = }} {{іншыя значэнні|тып=імя|Торвальд}} '''Торвальд Аўгуст Марынус Стаўнінг''' ({{lang-da|Thorvald August Marinus Stauning}}; [[26 кастрычніка]] [[1873]] — [[3 мая]] [[1942]]) — дацкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр [[Данія|Даніі]] ў 1924—1926 і 1929—1942 гадах, першы дзяржаўны міністр ад сацыял-дэмакратычнай партыі ў гісторыі Даніі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Ста́ўнінг Торвальд||178—179}} == Спасылкі == * [http://www.leksikon.org/art.php?n=2441 Біяграфія Стаўнінга на «Лексіконе»{{lang-da}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20031228165224/http://www.leksikon.org/art.php?n=2441 |date=28 снежня 2003 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Стаўнінг Торвальд}} [[Катэгорыя:Палітыкі Даніі]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Даніі]] [[Катэгорыя:Міністры абароны Даніі]] [[Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Даніі]] pio4yzvz8px19ocm7hi5kuso9u784v1 0 141562 5141568 4698465 2026-05-14T13:39:09Z Vańcioś 153162 Сапраўднае прозвішча Бандэра, без С 5141568 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бандэрас}} {{кінематаграфіст}} '''Хасэ Антоніа Дамінгес Бандэра''' ({{lang-es|José Antonio Domínguez Bandera}}, больш вядомы як '''Антоніа Бандэрас''', {{ДН|10|8|1960}}, [[Малага]], [[Іспанія]]) — іспанскі [[акцёр]], [[рэжысёр]], прадзюсар і спявак, які дабіўся шырокага прызнання ў [[Галівуд]]зе. {{Зноскі}} {{^}}{{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру}} {{DEFAULTSORT:Бандэрас}} [[Катэгорыя:Акцёры Іспаніі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Іспаніі]] sl9awyicmg9wopajupdga9qcdnk2elz 5141697 5141568 2026-05-14T20:21:57Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Vańcioś|Vańcioś]]) і адноўлена версія 4698465, зробленая Τάρας στον Παρνασσό 5141697 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бандэрас}} {{кінематаграфіст}} '''Хасэ Антоніа Дамінгес Бандэрас''' ({{lang-es|José Antonio Domínguez Bandera}}, больш вядомы як '''Антоніа Бандэрас''', {{ДН|10|8|1960}}, [[Малага]], [[Іспанія]]) — іспанскі [[акцёр]], [[рэжысёр]], прадзюсар і спявак, які дабіўся шырокага прызнання ў [[Галівуд]]зе. {{Зноскі}} {{^}}{{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру}} {{DEFAULTSORT:Бандэрас}} [[Катэгорыя:Акцёры Іспаніі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Іспаніі]] jwp5am5kh23ghlb4lolbptgxvvha4me 5141698 5141697 2026-05-14T20:22:55Z M.L.Bot 261 так, прабачце, без "с" і праўда 5141698 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бандэрас}} {{кінематаграфіст}} '''Хасэ Антоніа Дамінгес Бандэра''' ({{lang-es|José Antonio Domínguez Bandera}}, больш вядомы як '''Антоніа Бандэрас''', {{ДН|10|8|1960}}, [[Малага]], [[Іспанія]]) — іспанскі [[акцёр]], [[рэжысёр]], прадзюсар і спявак, які дабіўся шырокага прызнання ў [[Галівуд]]зе. {{Зноскі}} {{^}}{{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру}} {{DEFAULTSORT:Бандэрас}} [[Катэгорыя:Акцёры Іспаніі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Іспаніі]] sl9awyicmg9wopajupdga9qcdnk2elz 0 143758 5141684 4820199 2026-05-14T19:49:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141684 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Тайфун (значэнні)}} {{Універсальная картка}} [[Файл:Pacific typhoon tracks 1980-2005.jpg|thumb|265px|Зборная схема маршрутаў ціхаакіянскіх тайфунаў у 1980—2005 гг.]] '''Тайфу́н'''{{sfn|БелЭн|2002}}{{sfn|Курловіч М. М.|1993}} (ад {{Кітайская|颱風|台风|táifēng|тайфун}}) — [[трапічны цыклон]] [[Бура|штармавой]] і ўраганнай сілы, тыповы для паўночна-заходняй часткі [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. У цэнтральнай частцы тайфунаў назіраецца найбольшае зніжэнне [[Атмасферны ціск|ціску паветра]] на паверхні мора, дасягае 650 мм рт.сл. (цыклон Тып, 1979). Зона актыўнасці тайфунаў, на якую прыпадае трэцяя частка агульнай колькасці трапічных цыклонаў на [[Зямля|Зямлі]], знаходзіцца паміж узбярэжжам ўсходняй [[Азія|Азіі]] на захадзе, [[экватар]]ам на поўдні і лініяй перамены даты на ўсходзе. Вялікая частка тайфунаў фармуецца з мая па лістапад. Асабліва разбуральным быў сезон тайфунаў 1991 года, калі ля ўзбярэжжа [[Японія|Японіі]] назіраліся некалькі тайфунаў ціскам 870—878 мбар. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тайфу́н||390}} * {{Крыніцы/Геаграфічныя паняцці і тэрміны|Тайфу́н|281—282}} * Тайфу́н // {{Крыніцы/ТСБМ|5-1|460}} * {{ВСЭ3|Тайфу́н|том=25|старонкі=216—217|аўтар=Хромов С. П.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Pacific typhoons}} * [http://weather.unisys.com/hurricane/w_pacific/index.html Unisys Data] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180514111657/http://weather.unisys.com/hurricane/w_pacific/index.html |date=14 мая 2018 }} {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трапічныя цыклоны]] [[Катэгорыя:Ціхі акіян]] [[Катэгорыя:Тайфуны|*]] 47l2qs37px6qk0hiqjl6kx2qke62bbo 0 144325 5141705 5141065 2026-05-14T20:40:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141705 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Талька}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Талька |краіна = Беларусь |выява = Talka railway construction4.JPG |подпіс = Чыгуначная казарма пры станцыі, пач. XX ст. |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = 222813 |аўтамабільны код = 5 |герб = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 22 |lat_sec = 15.89 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 20 |lon_sec = 47.19 }} '''Та́лька'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Taĺka}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Талька (рака)|Тальцы]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 19 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 73 км ад [[Мінск]]а. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === [[Файл:Талька. Сям’я чыгуначніка Антоненкі.jpg|міні|злева|Талька, сям’я чыгуначніка Антоненкі. Пач. XX ст.]] На паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі месціцца [[Талька (курганны могільнік)|курганны могільнік]] (мясцовыя назвы — Турэцкія магілы, Французскія магілы). Упершыню Талька ўпамінаецца 1833 годзе ў сувязі з ліквідацыяй уладамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] [[Францысканцы|францішкаскага]] [[Касцёл Святога Вінцэнта і кляштар місіянераў (Смілавічы)|кляштара місіянераў]] у [[Смілавічы|Смілавічах]]. Было загадана прадаць маёмасць кляштара, а на торг, сярод іншых, прыехаў купец-яўрэй з Талькі Ёсель Ёселевіч<ref>{{cite web|url = http://talka.info/?page_id=58|title = Першая згадка пра Тальку, паходжанне назвы|publisher = talka.info|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180726032416/http://talka.info/?page_id=58|archivedate = 26 ліпеня 2018|url-status = }}</ref>. Пасля адкрыцця ў 1873 годзе руху на ўчастку [[Вілейка]] — [[Бабруйск]] [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]] вёска пачала развівацца і расці ў сувязі з адкрыццём [[Талька (станцыя)|чыгуначнай станцыі]]. У 1885 годзе ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года былі чыгуначная станцыя на 4 двары, у пасёлку 15 двароў, была крама. Паводле перапісу 1917 года апрача чыгуначнай станцыі і пасёлка была лясная старожка. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1921 годзе пабудаваны паравы млын, адкрыта школа 1-й ступені, працавала цыркулярка, кравецкая майстэрня. З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У 1933 годзе былі млын, вытворчая арцель па рамонце і шыцці адзення і абутку «Аб’яднаная праца». У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Нацысты арганізавалі [[гета ў Тальцы]]. З 20 па 22 верасня 1941 года ў лесе каля Талькі было расстраляна мірнае [[Яўрэі|яўрэйскае]] насельніцтва, загінулі каля 600 чалавек. У ваколіцах вёскі дзейнічала антыфашысцкае падполле. У кастрычніку 1942 года савецкія партызаны атрада «[[Партызанская брыгада «Полымя»|Полымя]]» (камандзір [[Яўген Фёдаравіч Філіпскіх|Яўген Філіпскіх]])<ref name="БЭ15">{{крыніцы/БелЭн|15|Та́лькаўская апера́цыя 1942||409—410|ref=none}}</ref> і брыгады [[12-я кавалерыйская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|імя І. В. Сталіна]] (камандзір [[Уладзімір Андрэевіч Ціхаміраў|Уладзімір Ціхаміраў]])<ref name="БЭ15" /> узарвалі тут чыгуначны мост цераз раку Талька, рух на чыгунцы быў спынены на 10 сутак ([[Талькаўская аперацыя]]). Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад і была цэнтрам [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 15 двароў, 69 жыхароў; чыгуначная станцыя, 4 двары, 40 жыхароў * 1908 год — 717 жыхароў; чыгуначная станцыя, 7 двароў, 61 жыхар * 1917 год — 66 двароў, 326 жыхароў; чыгуначная станцыя, 7 двароў; лясная старожка, 6 жыхароў * 1960 год — 921 жыхар * 2002 год — 443 жыхары, 213 двароў{{sfn|БелЭн|2002}} * 2007 год — 403 жыхары * 2010 год — 345 жыхароў * 2012 год — 345 жыхароў * 2019 год — 316 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Рэлігія == У вёсцы ёсць [[Свята-Пакроўская царква (Талька)|Свята-Пакроўская царква]], якая месціцца ў будынку былой крамы. == Культура і грамадства == Каля Талькі праводзіцца штогадовы беларускі музычны фестываль «[[Талькаўскі фэст]]». * '''Талькаўская сельская бібліятэка'''. У 1917 годзе ў прыватным доме была адкрыта хата-чытальня. Перад вайной хату-чытальню замяніла больш багатая бібліятэка, для якой пабудавана адмысловае памяшканне. У Другую сусветную вайну знішчаны ўсе кнігі, захаваліся толькі тыя, што былі на руках у чытачоў. З іх пачаў фарміравацца кніжны фонд бібліятэкі. 8 сакавіка 1949 года падпісаны загад № 4 аддзела культуры Пухавіцкага раённага Савета «Аб адкрыцці Талькаўскай хаты-чытальні». * Дзейнічае палац культуры == Сацыяльная сфера == === Ахова здароўя === * Бальніца (1950) * Дзіцячы аздараўленчы лагер «Лясная казка» (1971). Першая назва «Гайдаравец»<ref>[https://vk.com/lesnaya_skazka Лесная сказка]</ref>. === Адукацыя === * [[Талькаўская базавая школа]] (закрыта ў 2016 годзе) == Эканоміка == * сядзіба Талькаўскага лясніцтва * Аграсядзіба «Талькаўскія сцежкі» <ref>http://talka.info/?page_id=91 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180726032955/http://talka.info/?page_id=91 |date=26 ліпеня 2018 }}</ref>. * Аддзяленне пошты === Чыгунка === Праз тэрыторыю вёскі праходзіць [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] [[Мінск]] — [[Гомель]]. Знаходзіцца [[Талька (станцыя)|станцыя Талька]] == Славутасці == [[Файл:Талька, стары дом каля чыгуначнай станцыі.jpg|міні|Стары дом каля чыгуначнай станцыі]] [[Файл:Talka bunker.JPG|міні|Лядоўня 1913 года пры чыгуначнай станцыі]] * [[Талька (курганны могільнік)|Курганны могільнік]], на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі * Мемарыяльная дошка ў памяць пра [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] * Помнік загінулым савецкім салатам і партызанам Другой сусветнай вайны * Магіла сяржанта Емяльянава і партызана з Чэхіі Вільяма Гамулы (1924—1944) * Чыгуначная казарма пачатку XX стагоддзя * Мемарыяльны знак на месцы, дзе 22 верасня 1941 года расстралялі 280 жыхароў вёскі. Ініцыятарам мемарыяла выступіў генерал [[Ілья Яфімавіч Прус|Ілья Прус]], сваякі якога таксама ў ліку забітых * Дом, у якім жыў Якуб Колас. Менавіта ў гэтым доме Якуб Колас напісаў «Міхасёвы прыгоды» і «Дрыгву». Згадваў Тальку і аднайменную рэчку ў сваіх творах<ref>https://globustut.by/talka/</ref> === Страчаная спадчына === * Сінагога == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Рыгоравіч Булынка]] (1913—?) — кандыдат тэхнічных навук, дацэнт. * [[Таццяна Аляксандраўна Ждановіч]] (1918—1998) — медык, заслужаны ўрач БССР (1960). * [[Мікалай Паўлавіч Крандо]] (1904—1989) — савецкі вайсковец, генерал-лейтэнант (1960). * [[Іван Леапольдавіч Лысакоўскі]] (1921—2021) — савецкі вайсковец, супрацоўнік МДБ і КДБ, намеснік старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР|КДБ БССР]] (1966—1979). * [[Іван Іванавіч Паўловіч]] (1930—2001) — чыгуначнік, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1974). * [[Іван Браніслававіч Шаціла]] (1910—1977) — беларускі акцёр тэатра і кіно, Народны артыст БССР. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Талька|187—187}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Та́лька||409}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Мінская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=27—28|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-93. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://talka.info/index.php Школьны краязнаўчы сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110514144619/http://talka.info/index.php |date=14 мая 2011 }} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Талька (вёска)| ]] lr20m5nb20y6h94abydjkw6pla9jh8n 0 145783 5141543 5027572 2026-05-14T12:12:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141543 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Гігевіч}} {{футбаліст | імя = Сяргей Гігевіч | поўнае імя = Сяргей Міхайлавіч Гігевіч | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пасада = | пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2002—2003| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК РВАР Мінск|РВАР (Мінск)]]|11 (1) |2004—2009| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|78 (9) |2010—2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Мінск|Мінск]]|68 (9) |2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Іслач|Іслач (Мінскі раён)]]|10 (0) |2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Віцебск|Віцебск]]|10 (1) |2015| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Іслач|Іслач (Мінскі раён)]]|5 (0) |2015| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Смаргонь|Смаргонь]]|12 (0) |2016—2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Орша|Орша]]|36 (4) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2003—2004|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-17|Беларусь (да 17)]]|6 (0) |2004—2006|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь (да 19)]]|8 (2) |2005—2009|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|18 (2)}} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|НФК (Мінск)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2021| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} }} }} '''Сяргей Гігевіч''' (нар. {{ДН|26|1|1987}}, {{МН|Барысаў}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]] ([[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]) і трэнер. == Клубная кар’ера == Пачаў кар’еру ў сталічным [[ФК РВАР Мінск|РВАРы]], потым трапіў у мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]», дзе правёў некалькі добрых сезонаў. У 2010 годзе стаў іграком «[[ФК Мінск|Мінска]]» і замацаваўся ў аснове. У ліпені 2013 года пакінуў асноўны склад «Мінска»<ref>{{cite web|date = 2013-07-30|url = https://football.by/news/47429 |title = "Минск" расстается с Сергеем Гигевичем |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>, але працягнуў выступаць за дубль. У студзені 2014 года папоўніў склад дэбютанта Вышэйшай лігі «[[ФК Слуцк|Слуцка]]»<ref>{{cite web|date = 2014-01-25|url = https://football.by/news/53594 |title = Сергей Гигевич подписал контракт со "Слуцком" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>, але ў сакавіку 2014 года, перад самым стартам чэмпіянату, кантракт са «Слуцкам» быў разарваны<ref>{{cite web|date = 2014-03-29|url = https://football.by/news/56244 |title = Сергей Гигевич покидает "Слуцк" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. У выніку ў красавіку 2014 стаў іграком «[[ФК Іслач|Іслачы]]»<ref>{{cite web|date = 2014-04-05|url = https://football.by/news/56522 |title = Гигевич и Волков переходят в "Ислочь" |website = football.by|access-date = 2024-04-24|language = ru}}</ref><ref>{{cite web|date = 2014-04-08 |url = http://www.pressball.by/articles/football/belarus/86187 |title = 1-я лига. Гранитный комплект |website = pressball.by |language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413160635/http://www.pressball.by/articles/football/belarus/86187 |archive-date=2014-04-13 |url-status = dead}}</ref>. У ліпені 2014 года пакінуў «Іслач» у сувязі з заканчэннем кантракта<ref>{{cite web |date = 2014-07-23 |url = http://by.tribuna.com/football/1022353955.html |title = Волков и Гигевич покинули «Ислочь» |website = by.tribuna.com |access-date = 2024-04-24 |language = ru |archive-date = 10 снежня 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211210181417/https://by.tribuna.com/football/1022353955.html |url-status = dead }}</ref>, а ў жніўні стаў іграком «[[ФК Віцебск|Віцебска]]»<ref>{{cite web|date = 2014-08-07|url = https://football.by/news/60503 |title = Сергей Гигевич перешел в "Витебск" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Дапамог віцебскаму клубу вярнуцца ў Вышэйшую лігу па выніках сезона 2014. У студзені 2015 года пакінуў «Віцебск» па заканчэнні кантракта<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1026832700.html |title = Гигевич покинул «Витебск» |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru}}</ref>. З лютага 2015 года зноў апынуўся ў «Іслачы»<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1027492208.html |title = Виталий Жуковский: «С командой тренируются Сквернюк, Алумона, Быченок» |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru}}</ref>, і ў выніку пачаў у гэтым клубе сезон 2015. Аднак, з-за траўм гуляў мала, а ў ліпені пакінуў каманду<ref>{{cite web |date = |url = http://by.tribuna.com/football/1031707236.html |title = Гигевич покинул «Ислочь» |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru |archive-date = 26 снежня 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151226060846/http://by.tribuna.com/football/1031707236.html |url-status = dead }}</ref>. У жніўні падпісаў кантракт са «[[ФК Смаргонь|Смаргонню]]»<ref>{{cite web|date = 2015-08-05|url = https://football.by/news/73659 |title = Сергей Гигевич и Александр Ануфриев стали игроками "Сморгони" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>, дзе стаў выступаць на пазіцыі абаронцы. У пачатку 2016 года стаў іграком «[[ФК Орша|Оршы]]»<ref>{{cite web|date = 2016-04-15|url = https://football.by/news/84388 |title = Гигевич, Ходневич и еще пять игроков пополнили состав "Орши" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Пакінуў каманду па заканчэнні сезона 2017. == Міжнародная кар’ера == Гуляў за [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевую зборную Беларусі]], у тым ліку на [[Моладзевы чэмпіянат Еўропы па футболе да 21, 2009|чэмпіянаце Еўропы ў Швецыі]] ўлетку 2009 года. == Трэнерская кар’ера == Пасля зыходу з «Оршы» завяршыў кар’еру і стаў працаваць дзіцячым трэнерам. У студзені 2019 года ўвайшоў у трэнерскі штаб мінскага [[ФК Крумкачы Мінск|НФК]]<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1071137750.html |title = Гигевич стал тренером НФК |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru}}</ref>. У маі 2019 года пасля адстаўкі галоўнага трэнера [[Аляксей Кучук|Аляксея Кучука]] таксама пакінуў каманду<ref>{{cite web|date = 2019-05-28 |url = http://krumka.by/news/1470-plaskonnyj-lukash-i-gigevich-pokinuli-nfk |title = Пласконный, Лукаш и Гигевич покинули НФК |work = Афіцыйны сайт мінскага НФК |language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528211707/http://krumka.by/news/1470-plaskonnyj-lukash-i-gigevich-pokinuli-nfk |archive-date=2019-05-28 |url-status = dead}}</ref>. У сакавіку 2021 года далучыўся да трэнерскага штаба мінскага «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]»<ref>{{cite web|date = 2021-03-12|url = https://football.by/news/149539 |title = Гигевич и молдованин Русу вошли в тренерский штаб минского "Динамо" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Пакінуў клуб у чэрвені 2021 года ўслед за галоўным трэнерам [[Леанід Кучук|Леанідам Кучуком]]. У снежні 2021 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A<ref>{{cite web|date = 2021-12-22|url = https://football.by/news/159564 |title = В Доме футбола завершились тренерские курсы категории "А" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (4): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік Кубка Беларусі: [[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|2013]] == Статыстыка выступленняў == {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:95%" |- bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50 |Сезон !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=10 |Дывізіён !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=80 |Клуб !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Краіна !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Матчы !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Галы |- align="center" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] || Д3 || [[ФК РВАР Мінск|РВАР]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 2 || 0 |- align="center" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] || Д3 || [[ФК РВАР Мінск|РВАР]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 9 || 1 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 4 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 15 || 2 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 14 || 1 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 17 || 2 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 16 || 4 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 12 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] || Д1 || [[ФК Мінск|Мінск]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 13 || 4 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] || Д1 || [[ФК Мінск|Мінск]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 15 || 1 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] || Д1 || [[ФК Мінск|Мінск]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 29 || 4 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] || Д1 || [[ФК Мінск|Мінск]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 11 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] (1) || Д2 || [[ФК Іслач|Іслач]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 10 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] (2) || Д2 || [[ФК Віцебск|Віцебск]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 10 || 1 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] (1) || Д2 || [[ФК Іслач|Іслач]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 5 || 0 |- align="center | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] (2) || Д2 || [[ФК Смаргонь|Смаргонь]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 12 || 0 |- align="center | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] || Д2 || [[ФК Орша|Орша]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 19 || 2 |- align="center | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] || Д2 || [[ФК Орша|Орша]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 17 || 2 |- align="center |} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад моладзевай зборнай Беларусі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2009}} {{DEFAULTSORT:Гігевіч Сяргей Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК РВАР Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Орша]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]] dqjn0i1f6xjliyfvhhc6inawkw96j0j 0 161793 5141622 5109912 2026-05-14T17:01:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141622 wikitext text/x-wiki {{Штучная мова}} '''Сі́ндарын''' ([[квэнья|кв.]] ''Sindarin'') — адна з [[выдуманыя мовы|выдуманых моў]], распрацаваных [[Джон Рональд Руэл Толкін|Дж. Р. Р. Толкінам]]. У легендарыўме з’яўляецца адной з [[Эльфы (Серадзем’е)|эльфійскіх]] моў — гаворкай [[сіндар]].[[Файл:Sindarin Example.jpg|right|thumb|Прыклад тэксту на сіндарыне (запіс тэнгварам і транслітарацыя лацінкай).|350px]]Слова ''сіндарын'' перакладаецца з [[квэнья]] як «шэрая гаворка». Сіндарын, які быў мовай «шэрых эльфаў», з’яўляўся асноўнай гаворкай сіндар. Яны былі эльфамі з племені [[тэлеры]], якія засталіся ў [[Белерыянд]]зе падчас [[Вялікая вайна ў Серадзем’і|Вялікай вайны]]. Іх мова пачала адрознівацца ад мовы эльфаў іншых плямёнаў, якія сплылі за мора. Сіндарын паходзіць ад больш ранняй формы мовы, якая называецца агульны тэлерын і паходзіць ад агульнай эльфійскай мовы [[Эльдар (Серадзем’е)|эльдар]] да яе падзелу. Падчас [[Трэцяя Эпоха Серадзем’я|Трэцяй эпохі]], паводле «[[Уладар Пярсцёнкаў|Уладара пярсцёнкаў]]», сіндарын быў асноўнай мовай зносін эльфаў заходняй часткі Серадзем’я. Менавіта сіндарын — тая мова, якая ва «Уладары пярсцёнкаў» мае назву ''эльфійскай''. Калі [[нолдар]], якія размаўлялі на квэнья, вярнуліся ў Серадзем’е, яны пачалі размаўляць на сіндарыне, каб схіліць на свой бок караля сіндар [[Элу Цінгал]]а. Квэнья і сіндарын да гэтага былі падзелены ў прасторы, і хаця мелі шмат агульных словаў, у іх былі вялікія адрозненні ў граматыцы. Сіндарын змяніўся больш за квэнья, у выніку чаго ўжо падчас [[Першая Эпоха Серадзем’я|Першай эпохі]] з’явілася некалькі дыялектаў. Дыялект, якім карысталіся ў [[Дарыят|Дарыяце]], месце, дзе жыў Цінгал, быў прызнаны шматлікімі Шэрымі Эльфамі найбольш велічным. Падчас [[Другая Эпоха Серадзем’я|Другой эпохі]] даволі шмат [[Людзі (Серадзем’е)|людзей]], якія жылі на востраве [[Нуменор]], маглі добра размаўляць на сіндарыне. Іх нашчадкі, [[дунэдайн]] [[Гондар]]а і [[Арнор]]а, працягвалі размаўляць на сіндарыне падчас Трэцяй эпохі. У якасці сістэмы пісьменства сіндарын спачатку выкарыстоўваў [[кірт]], рунічную сістэму эльфаў Белерыянда, да пачатку вяртання нолдар у Серадзем’е. Пасля гэтага яны выкарыстоўвалі [[тэнгвар]]. Толкін падчас стварэння сіндарыну выкарыстоўваў [[Валійская мова|валійскую мову]],<ref>Burns, Marjorie. Perilous Realms: Celtic and Norse in Tolkien’s Middle-earth. — University of Toronto Press, 2005. — P. 21. ISBN 0802038069</ref> таму прыдуманая ім мова валодае адной цікавай асаблівасцю — мутацыямі зычных, падобнымі да тых, якія існуюць у [[кельцкія мовы|кельцкіх мовах]].<ref name="Chance">Chance, Jane. The Lord of the Rings: The Mythology of Power. — University Press of Kentucky, 2001. — ISBN 0813190177</ref> Таксама на сіндарын адбыўся ўплыў [[старажытнаанглійская мова|старажытнаанглійскай]] і [[старажытнаскандынаўская мова|старажытнаскандынаўскай]] моў<ref name="Chance" />. Слова ''сіндарын'' на самой справе [[квэнья|квэнійскае]]. Адзіная вядомая саманазва сіндарыну — '''эглатрын''' (''Eglathrin'').<ref>J. R. R. Tolkien. Tengwesta Qenderinwa 2. [https://archive.org/details/parma-eldalamberon-18 Parma Eldalamberon 18], p. 77.</ref> Хутчэй за ўсё, гэта назва выкарыстоўвалася толькі падчас [[Першая Эпоха Серадзем’я|Першай эпохі]]. == Дзве веткі == У мовах Толкіна магчыма вызначыць дзве веткі развіцця: * «''унутраную''», якую апісваюць падзеі яго штучнага сусвету; * «''знешнюю''», якая паказвае саму эвалюцыю мовы на працягу жыцця Толкіна. == «Знешняя» гісторыя == Толкін цікавіўся мовамі з дзяцінства і вынайшаў некалькі моў, калі быў яшчэ падлеткам. З цягам часу ён стварыў сістэму выдуманых моў эльфаў і свет, дзе яны маглі б існаваць. Адна з такіх моў была створана ў [[1915]] годзе і была заснавана на [[кельцкія мовы|кельцкіх мовах]]. Толкін назваў яе ''голдагрын'' ці «гномавая» мова. Ён таксама напісаў слоўнік і стварыў граматыку ''голдагрына''<ref>J. R. R. Tolkien. I-Lam na-Ngoldathon: The Grammar and Lexicon of The Gnomish Tongue. [https://archive.org/details/parma-eldalamberon-11 Parma Eldalamberon 11].</ref>. Гэта была першая стадыя стварэння сіндарыну як самастойнай мовы. У той жа час у Толкіна з’явіліся некаторыя ідэі наконт гісторыі эльфаў, якую ён апісаў у «Страчаных паданнях». Гномавую мову выкарыстоўвалі гномы ці ''нондолі'', Другі Род эльфаў, а на другой мове — ''эльфіне'' размаўляла большасць эльфаў, якія жылі на Адзінокім Востраве. Праз некалькі гадоў, каля [[1925]] года, Толкін пачаў абнаўляць граматыку і лексіку мовы яго «гномаў». Мова была названа ''налдарын'' (слова з [[квэнья]], якое ўжо выкарыстоўвалася для гномавай мовы) замест ''голдагрына'' ці ''лам Голдрына''. Гэта была другая стадыя развіцця сіндарыну. Толкін склаў граматыку новага налдарына, ''«Лам на Нголуіт»''.<ref>J. R. R. Tolkien. Early Noldorin Grammar. [https://archive.org/details/parma-eldalamberon-13 Parma Eldalamberon 13], p. 119—132.</ref> У пачатку [[1930-я|1930-х]] гадоў Толкін удасканаліў налдарын даволі вялікім аб’ёмам новай граматыкі<ref>Не была апублікавана.</ref> Гэта быў так званы «позні налдарын». У той жа час Толкін пачаў ствараць мовы ''ількарын'', мовы эльфаў Трэцяга Рода, якія засталіся ў Белерыяндзе (менавіта тых эльфаў, якіх Толкін назаве пазней «''сіндар''» на квэнья). ''Налдарын'' (мова, падобная да [[валійская мова|валійскай]]) была на той час задумана як мова, якая паходзіла з ''старога налдарына'', мовы зносінаў Валінора. Нолдар жадалі размаўляць на мове, якая адрознівалася ад мовы эльфаў Першага Рода, якія таксама жылі побач з імі і размаўлялі на квэнья, так што яны вынайшлі сваю ўласную мову — ''стары налдарын'', выкарыстоўваючы як аснову ''корэлдарын'' — «мову тых эльфаў, якія пакінулі Серадзем’е і дайшлі да ''Кора'', ўзгорка эльфаў у Валіноры».<ref>J. R. R. Tolkien. Tengwesta Qenderinwa. [https://archive.org/details/parma-eldalamberon-18 Parma Eldalamberon 18], p. 24.</ref> Калі нолдар сышлі ў выгнанне з Валінора у Белерыянд, ''стары налдарын'' развіўся ў ''налдарын'', мову валійскага тыпу са шматлікімі дыялектамі. Дыялекты Белерыянда — ількарын — не мелі аніякага падабенства з валійскім. Пазней Толкін назваў іх ''лемберын''. == «Унутраная» гісторыя == {{пачатак цытаты}}Сіндарын (шэраэльфійская мова) — гэта назва моў эльфійскіх жыхароў Белерыянда, зямель на захад ад Блакітных гор, якія пазней амаль зусім патанулі. Квэнья была мовай выгнаных светлых эльфаў, вяртаючыхся ў Серадзем’е. Выгнаннікі, пры адносна невялікай колькасці, у выніку прынялі паўднёвы дыялект сіндарыну (які з’яўляўся найбольш чыстым і архаічным з усіх, і які выкарыстоўваўся таксама ў Дарыяце). Яны сталі яго выкарыстоўваць у паўсядзённых зносінах і нават прыстасоўваць да яго свае імёны. Сіндарын таксама значна ўплываў на іншыя роднасныя мовы эльфаў, блізкіх да сіндар, якія жылі ў Эрыядоры і далей на ўсход. {{канец цытаты|крыніца=Дж. Р. Р. Толкіен<ref>J. R. R. Tolkien. Words, Phrases and Passages in Various Tongues in ''The Lord of the Rings''. Parma Eldalamberon 17, p. 127.</ref>}} Сіндарын утварыўся ад старога сіндарыну (захаваліся толькі асобныя запісы Дарыята), апошні, у сваю чаргу, паходзіў ад агульнага [[тэлерын]]а, у «Змроку Серадзем’я», а не ў святле дрэваў Валінора. Каралеўства Дарыят стала ізаляваным пасля таго, як Мелькар пасяліўся ў Ангбандзе. Такім чынам, з таго часу мова закансервавалася і пазней супраціўлялася ўплыву налдарына. Да таго часу, дзякуючы вандроўнаму жыццю Шэрых Эльфаў, іх мова была практычна аднастайнай, з адным выключэннем. У Паўночна-Заходнім рэгіёне Белерыянда былі паселішчы эльфаў, якія рэдка выходзілі за яе межы. Іх мова, ў цэлым адпавядаючы ў шматлікіх лінгвістычных аспектах сіндарыну, рана разышлася з ім. Яе прынята называць ''мітрымін''. === Дыялекты === Падзел сіндарыну (стары сіндарын) пачаўся з паўночнай ці ''мітрымінскай'' і паўднёвай груп. Паўднёвая група мела значна большую тэрыторыю, якая ўключала таксама ''дарыятрын'' ці «цэнтральны сіндарын». Такім чынам, на працягу першай эпохі да вяртання Нолдар былі чатыры дыялекты сіндарыну: * Паўднёвая група :* Дарыятрын, мова Дарыята; :* Фалатрын ці заходні сіндарын, мова Фаласа; * Паўночная група :* Паўночна-заходні дыялект, на якім размаўляюць у Хітлуме, Мітрыме і Дарламіне; :* Паўночна-усходні дыялект, на якім размаўляюць у Каленардоне і высакагор’і Таур-ну-Фуін. === Дарыятрын === Дарыятрын захаваў шматлікія архаічныя рысы. У адрозненне ад іншых дыялектаў, дарыятрын застаўся свабодным ад уплыву квэнья. «Акцэнт» Дарыята таксама лёгка пазнаваўся, так што пасля таго як [[Турын]] пакінуў Дарыят, ён меў дарыятрынскі акцэнт нават да сваёй смерці, які адразу вызначаў яго паходжанне для носьбітаў іншых дыялектаў сіндарыну. Пасляваенная «белерыяндская», як [[лінгва-франка]] і як мова нолдар, знаходзіліся пад значным уплывам дарыятрына.<ref>J. R. R. Tolkien. Words, Phrases and Passages in Various Tongues in ''The Lord of the Rings''. Parma Eldalamberon 17, p. 132.</ref>. Шмат што ў марфалогіі дарыятрына і тое, як ён кантрастуе з іншымі дыялектамі, было вызначана з [[лінгвістыка|лінгвістычных]] прац Дж. Р. Р. Толкіна. === Фалатрын === Мова народа Кірдана мае назву ''фалатрын'', гэта іншы дыялект паўднёвай групы сіндарыну. Ён па-ранейшаму блізкі да мовы Дарыята, дзякуючы вялікаму таваразвароту паміж дзвюма групамі да часу войнаў Белерыянда. === Паўночны сіндарын === На паўночным сіндарыне размаўлялі ''мітрым'' — паўночная група шэрых эльфаў. Ён адрозніваўся ад дарыятрына ў шмат якіх рысах. Ён утрымліваў шмат унікальных слоў, і яго з цяжкасцю разумелі іншыя эльфы. Першапачаткова яго выкарыстоўвалі ў Дартаніёне і Хітлуме. Паўночны дыялект быў больш кансерватыўным і пасля падзяліўся на паўночна-заходні дыялект (Хітлум, Мітрым, Дор-Ламін) і паўночна-усходні (Календарон да яго гібелі і Дартаніён — Таур-ну-Фуін). Менавіта паўночны сіндарын прынялі нолдар пасля таго, як яны вярнуліся ў Серадзем’е на Лосгар. Пазней нолдарскі сіндарын значна змяніўся пад уплывам квэнья і часткова з-за схільнасці нолдар да моўных змен. == Сучаснае ўжыванне == З’яўляючыся самай распаўсюджанай з эльфійскіх моў Серадзем’я, сіндарын з’яўляецца асновай для шматлікіх толкіенісцкіх псеўданімаў. == Гл. таксама == * [[Эльфійскія мовы (Серадзем’е)]] * [[Тэнгвар]] * [[Квэнья]] * [[Тэлерын]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://folk.uib.no/hnohf/sindarin.htm Sindarin — the Noble Tongue] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110213095703/http://folk.uib.no/hnohf/sindarin.htm |date=13 лютага 2011 }} * [http://folk.uib.no/hnohf/oldsind.htm Old Sindarin — between Primitive Elvish and Grey-elven] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130528214805/http://folk.uib.no/hnohf/oldsind.htm |date=28 мая 2013 }} * [http://folk.uib.no/hnohf/doriath.htm Doriathrin — the mithretongue of Luthien] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081207084044/http://folk.uib.no/hnohf/doriath.htm |date=7 снежня 2008 }} {{Мовы Серадзем’я}} {{Штучныя мовы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Штучныя мовы]] [[Катэгорыя:Мовы Серадзем’я]] [[Катэгорыя:Эльфійскія мовы Серадзем’я]] smhmdv4jhj6z994xp0z2epm2iboz74c 0 166931 5141601 5134941 2026-05-14T15:39:01Z Lavon 1118 /* Артыкулы */ 5141601 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Леанід Лявонцьевіч Ла́ўрэш''' (нар. {{ДН|1|3|1963}}, {{МН|Ліда}}) — беларускі [[пісьменнік]], [[краязнавец]], [[перакладчык]] і незалежны даследчык. == Біяграфія == Скончыў [[электратэхнічны факультэт БНТУ|электратэхнічны факультэт]] [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускага політэхнічнага інстытута]] (1985)<ref name="МарозСН23">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23.</ref>. Па адукацыі інжынер<ref>''Шчарбачэвіч Ніна''. Леанід Лаўрэш:… С. 7.</ref>. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 2017 года. Жыве ў Лідзе. Мае жонку, сына, нявестку і ўнука. == Дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў Леаніда Лаўрэша — краязнаўства і гісторыя прыродазнаўчых навук на Беларусі. Навуковая зацікаўленасць гісторыяй Лідчыны тычыцца шырокага часавага дыяпазону — ад першабытнасці да часоў Заходняй Беларусі (1921—1939). Асобна цікавіцца еўрапейскімі падзеямі канца XIV — пачатку XV стагоддзяў, якія закранулі Лідчыну. Быў удзельнікам творчага калектыву [[ГрДУ|ГрДУ імя Я. Купалы]], які па заданні [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[НАНБ]] выконваў навукова-даследчую работу па канфесійнай гісторыі Беларусі XIX ст.<ref name="МарозСН23"/> Публікуецца з 2000 года. Першыя артыкулы былі вынікам вандровак па Лідчыне, падчас якіх у в. [[Ішчална]] быў знойдзены дзейны сонечны гадзіннік (мусіць адзіны ў Беларусі), а ў в. Бабры — раней неапісаны камень-следавік.<ref name="МарозСН23"/> Выказаў уласную гіпотэзу пра месца заключэння [[Востраўскае пагадненне|Востраўскага пагаднення]] (1392). Распрацоўваў тэму удзелу англійскіх арыстакратаў, персанажаў [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]] — [[Генрых IV (кароль Англіі)|Генры Ланкастэра]], Генры Персі Хотспура, Джона Бафорта і іншых, у [[Вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ|вайне Тэўтонскага ордэна супраць Вялікага княства Літоўскага]]. Пісаў пра адбітак войнаў і паўстанняў у XIX ст. — [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], паўстанняў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1830—1831]] і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|1863—1864]] гадоў, у гісторыі Лідчыны. Звяртаецца і да пытанняў эканамічнай гісторыі Ліды і Лідчыны. Рэканструяваў раней невядомыя моманты з гісторыі многіх паселішч Лідчыны. Частка артыкулаў Леаніда Лаўрэша прысвечана і архітэктурным помнікам, архітэктуры готыкі і рамантызму на Лідчыне.<ref name="МарозСН23"/> Распрацоўвае канфесійную гісторыю Лідчыны, аўтар артыкулаў пра асобныя прыходы, храмы і капліцы. Зрабіў уклад у царкоўнае краязнаўства. Пры гэтым, мабыць першым у Беларусі, заняўся царкоўным краязнаўствам уніяцкай (грэка-каталіцкай) царквы. У кнізе «Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне» (2012) паказаў у кантэксце аналагічных усходнееўрапейскіх працэсаў царкоўна-рэлігійныя працэсы на Лідчыне ў XVI—XX ст., апісаў адбітак стварэння, дзейнасці і ліквідацыі ўніяцкай царквы ў Беларусі на гісторыі Лідчыны. Кніга заснавана на багатым факталагічным матэрыяле, з апублікаваннем дакументаў у Дадатках. Прэзентацыя кнігі выклікала пэўны рэзананс<ref name="МарозСН23"/>. Даследуе гісторыю прыродазнаўчых навук у Беларусі. Асобная сфера даследаванняў Леаніда Лаўрэша ў гэтай галіне — астраномія, ёй прысвечаны шэраг артыкулаў і кніга нарысаў «І зорнае неба над галавой…» (2013)<ref name="МарозСН23"/>. Прафесар [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]] лічыць, што кніга Лаўрэша «Маламажэйкаўская царква» — не звыклы краязнаўчы нарыс: «Чым далей чытаеш, тым больш разумееш веліч і трагізм нашай мінуўшчыны… Пасля адкрыццяў, якія зрабіў аўтар кнігі, пра Мураванку можна складаць вершы і пісаць ледзь не дэтэктыўныя раманы. … Старонка за старонкай мы гартаем кнігу гісторыі Маламажэйкаўскай царквы даўжынёй у 500 год. Мы знаёмімся з падзеямі і людзьмі: уладальнікамі Мажэйкава, „калятарамі“ царквы (дабрадзеямі і самадурамі), са шматлікімі прэтэндэнтамі на сам храм і яго маёмасць, рэліквіі, землі. З дзяржаўнымі мужамі і мясцовымі чыноўнікамі, ад якіх залежаў лёс храма. Перад намі праходзіць цэлы шэраг прадстаўнікоў духоўнага саслоўя: ад вышэйшых царкоўных іерархаў да шараговых святароў. Дарэчы, Лаўрэш аднавіў імёны ўсіх настаяцеляў храма, пачынаючы з сярэдзіны XVII ст.»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=185226 «Пасля адкрыццяў, якія зрабіў Лаўрэш, пра Мураванку можна складаць вершы»] // nashaniva.by, 10.02.2017, 22:52</ref> У 2017 годзе выйшла кніга «Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.». Прафесар [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандр Смалянчук]] адзначыў, што кніга «ў пэўным сэнсе ўнікальная. Гэта свайго роду хроніка мінулага Ліды, складзеная карэспандэнтамі шматлікіх газет і часопісаў, у якой адлюстравалася жыццё горада і наваколляў у першае саракагоддзе XX ст … [Кніга] дазваляе зазірнуць у малавядомыя старонкі гісторыі горада і наваколляў у апошнія гады існавання Расійскай Імперыі, у часы ваенных выпрабаванняў, якія працягваліся для Лідчыны доўгія 7 гадоў — з 1914 да 1921 года. Шмат месца ў кнізе займае хроніка горада міжваеннага перыяду, калі Ліда знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі. Гэтыя старонкі прыцягваюць асаблівую ўвагу ў сувязі з тым, што ў ранейшыя часы гэты перыяд гісторыі звычайна адпраўлялі ў забыццё. Кніга заканчваецца падзеямі, у якіх адчувальны подых Другой сусветнай вайны…»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=203558 Гісторыя Лідчыны на старонках старых газет — выйшла даследаванне Лявона Лаўрэша] // nashaniva.by, 27.01.2018, 11:52</ref>. У 2021 годзе ў Варшаве ў выдавецтве Poligraf выйшаў пераклад «Шэпта …» на польскую мову. У польскім выданні гісторыя Ліды распавядаецца з 1921 да 1939 года і замест храналагічнага выкладання гісторыі горада, як у беларускай версіі, польская версія перапрацавана па тэматычным прынцыпе<ref>[https://www.bn.org.pl/download/document/1634544770.pdf Urzędowy Wykaz Druków Wydanych w Rzeczypospolitej Polskiej. Przewodnik Bibliograficzny. Biblioteka Narodowa. Warszawa, 9—15 sierpnia 2021 r. Nr 32. S. 100.]</ref>. 100-годдзю БНР прысвечана біяграфія генерала ад інфантэрыі і міністра абароны БНР [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]]. Хабілітаваны доктар з універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні [[Дарота Міхалюк]] у прадмове да кнігі, сярод іншага напісала: «На стагоддзе абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі ў рукі чытача патрапляе біяграфія генерала Кіпрыяна Кандратовіча … Вяртанне на старонкі гісторыі гэтай постаці адбылося дзякуючы пісьменніку і гісторыку Леаніду Лаўрэшу, які ўжо каля дваццаці гадоў даследуе лёс генерала і публікуе працы пра яго жыццё. Ягонай заслугай з’яўляецца адшуканне магілы генерала, пахаванага каля царквы ў Воранаве. … Праца мае высокую навуковую каштоўнасць, бо падмацавана дакументамі і добра напісана. … Аўтар не толькі з захапленнем праводзіць нас праз жыццё генерала Кіпрыяна Кандратовіча, але таксама дзеліцца з чытачом этапамі сваіх пошукаў і даследаванняў і паказвае, якой надзвычай захапляльнай можа быць праца гісторыка»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=210268 Кіпрыян Кандратовіч: генерал Расійскай імперыі, які падтрымаў БНР] // nashaniva.by, 28.05.2018, 15:21</ref>. [[Файл:Лаўрэш Леанід, сакавік 2023..jpg|злева|міні]] У 2020 г. выйшла кніга «Шпацыры па старой Лідзе». Доктар гістарычных навук [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч]] лічыць, што кніга гэта плён шматгадовай працы лідскага пісьменніка і краязнаўца Леаніда Лаўрэша, «працы архіўнай, гістарыяграфічнай, але таксама і даследчыцка-палявой, менавіта, апытання сталых жыхароў горада пра падзеі XX ст. Строга падыходзячы да справы, тут не зусім пасуе слова „краязнаўства“ як да кнігі, так і да яе аўтара, бо яно асацыіруецца з аматарствам. Больш дакладным будзе акрэсленне „рэгіянальная гісторыя“, бо мы маем выкладзенае ў папулярнай форме навуковае даследаванне. Кніга Лаўрэша — як вяршыня айсберга, менавіта яго частка, найбольш відочная і даступная для людскога ўспрымання. Па-за полем зроку застаецца „падводная“ частка — нашмат большая як па працягласці, так і па аб’ёму праробленай працы. Каштоўнасць кнігі менавіта ў тым, што яна ўяўляе сабой прадукт гістарычнага даследавання, даведзены да канцавой мэты — масавага чытача. Але яна — не прадукт масавай культуры. Напісаная добрай выразнай мовай ў апоры на грунтоўным крыніцазнаўчым і гістарыяграфічным падмурку — кніга прэзентуе культуру прафесійную»<ref>[http://pawet.net/ns/2020/08/%E2%84%96_08_(1471).html Аляксандар Краўцэвіч. "Шпацыры па старой Лідзе" Леаніда Лаўрэша // Наша слова № 8 (1471), 19 лютага 2020.]</ref>. Адзін з найстарэйшых беларускіх архітэктараў, кандыдат архітэктуры, дацэнт БНТУ, [[Юрый Нікадзімавіч Кішык| Кішык Ю. Н.]] які раней і сам працаваў архітэтарам горада Ліда, пісаў у сваёй рэцэнзіі на кнігу «Шпацыры па старой Лідзе»: "Кнігу Леаніда Лаўрэша трэба чытаць некалькі разоў. Правільней сказаць - трэба не чытаць, а ўважліва вывучаць і асэнсоўваць цікавыя эпізоды горадабудаўнічай гісторыі Ліды. Я рабіў гэта з аднолькава вялікай цікавасцю, задавальненнем і ... прыкрасцю. Справа ў тым, што некалькі дзесяцігоддзяў таму я як выпускнік менскага палітэха працаваў у Лідзе архітэктарам горада, але тады належнай цікавасці да гісторыі горада не праявіў. А былі гэта 1960-я гады, і я мог быць больш актыўным сведкам, удзельнікам і нават летапісцам шматлікіх гістарычных працэсаў, якія разгортваліся ў краіне. Аднак менавіта такім пісьменнікам стаў Л. Лаўрэш. ... кніга надзвычай змястоўная, "шматслойная" і ўспрымаецца як шэраг партрэтаў аднаго і таго ж, здавалася б, знаёмага чалавека. Л. Лаўрэш дабіўся цікавасці чытачоў да кнігі краязнаўчага характару, выкарыстоўваючы спалучэнне рацыянальных спосабаў і вынаходлівых прыёмаў. Бо, усё ў канчатковым выніку зводзіцца да таго, што Л. Лаўрэш прыводзіць велізарны аб'ём "здабытага" ім жа багатага факталагічнага матэрыялу, малавядомага і зусім невядомага, прадстаўленага аднолькава цікава і ў кароткім тэксце, і ў змястоўных ілюстрацыях. Аднак вельмі важна, як адбіраюцца і як падаюцца падзеі і з'явы з гісторыі горада. Лепшыя фрагменты кнігі - тыя, у якіх чытачу як прыемнаму суразмоўцу не проста паведамляецца нейкі цікавы факт, а "давяраецца" яркі, нават у нейкай ступені таямнічы эпізод, ініцыяваны шпацырам па старой Лідзе. Наколькі ж цікавей становіцца аповед, калі адчуваеш асабістыя, эмацыйна афарбаваныя адносіны да эпізоду з боку аўтара, ды яшчэ і прыцягнутага для гэтай мэты знаёмага яму чалавека, які дзеліцца з намі сваімі непаўторнымі ўражаннямі і характэрнымі ўспамінамі! І тады не толькі раскрываюцца старонкі гісторыі старажытнай Ліды, але лёгка запамінаюцца яе персанажы, імёны, даты, нумары будынкаў, іх стылявыя асаблівасці і г. д."<ref>[https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Кішык Ю. Н. Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе" // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026.]</ref>. У 2020 годзе Леанід Лаўрэш быў узнагароджаны граматай-падзякай ад Інстытута гісторыі НАН Беларусі «… за арганізацыю навукова-пошукавай работы і плённую працу на ніве краязнаўства». У 2023 годзе ўзнагароджаны граматай-падзякай Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі «… за плённую літаратурную і краязнаўчую працу…». У 2023 годзе выйшла кніга Леаніда Лаўрэша «Інстынкт пазнання». Аўтар прадмовы да гэтай кнігі, кандыдат гістарычных навук, дацэнт Святлана Лугаўцова, заўважыла: «Палітыка ў галіне адукацыі той ці іншай дзяржавы з’яўляецца ключавым фактарам, які вызначае яе дынаміку: прагрэсіўны рух або стагнацыю. Разам з тым пытанням развіцця адукацыі ў беларускай гістарыяграфіі традыцыйна надавалася менш увагі, чым аналізу палітычных і эканамічных праблем. Новая праца Леаніда Лаўрэша „Інстынкт пазнання“ ў значнай меры закрывае гэтую лакуну. У ёй паслядоўна разглядаецца гісторыя адукацыі ў Лідзе з сярэдзіны XVIII стагоддзя да канца 30-х гадоў ХХ стагоддзя»<ref>[https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Лідскі летапісец. 2023. № 2(102). С. 34.]</ref>. Шэраг публікацый Л. Лаўрэша прысвечана рэчавым, вусным, пісьмовым і выяўленчым крыніцам рэгіянальнай гісторыі, у т.л. каменным магілам, камяням-следавікам, паданням, малюнкам, паштоўкам і фотаздымкам.<ref name="МарозСН23"/> Таксама ён даследуе біяграфіі і дзейнасць вядомых ураджэнцаў Лідчыны, у т.л. звяртае ўвагу на забытыя і малавядомыя імёны. Апублікаваў шэраг біяграм і біяграфічных даследаванняў, у т.л. [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]], [[Яўген фон Гротэ дэ Буко|Яўгена фон Гротэ дэ Буко]], [[Дзіянісій Хлявінскі|Дзіянісія Хлявінскага]], [[Антоні Гарэцкі|Антонія Гарэцкага]], [[Францішак Нарвойш|Францішка Нарвойша]], [[Аляксандра Нарбут|Аляксандры Нарбут]], [[Цэзарый Каменскі|Цэзарыя Каменскага]], [[Віктар Басяцкі|Віктара Басяцкага]], [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобут-Адляніцкага]], [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]], [[Вітольд Карлавіч Цэраскі|Вітольда Цэраскага]], [[Гаўрыла Адрыянавіч Ціхаў|Гаўрылы Ціхава]] і іншых.<ref name="МарозСН23"/> Аўтар 21 кнігі (гл. спіс ніжэй) і каля 400 артыкулаў. Сталы аўтар газеты «Наша слова», часопіса «Лідскі летапісец», «Маладосць», «Гістарычны альманах» і розных навуковых зборнікаў. Удзельнік многіх навуковых гістарычных канферэнцый і круглых сталоў, дзе выступае па лідскай тэматыцы<ref>''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23—24.</ref>. == Ацэнкі == Як заўважыла доктар гістарычных навук [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]], краязнаўчымі даследаваннямі Л. Лаўрэш робіць значны ўклад у пашырэнне ведаў пра гісторыю Лідчыны, пазнанню яе месца і значнасці ў еўрапейскім гістарычным кантэксце<ref name="МарозСН24">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 24.</ref>. У артыкуле пра Маламажэйкаўскую царкву на сайце «Сінадальнага аддзела рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі БПЦ», Леанід Лаўрэш характарызаваны як «…даследчык і пісьменнік, знакаміты краязнаўца Лідчыны і аўтар кнігі пра Маламажэйкаўскую царкву-крэпасць»<ref>{{Cite web|url=https://oroik.by/xram-rastva-prasvyatoj-bagarodzicy-z-gistoryi-starazhytnaj-muravanki/|title=Храм Раства Прасвятой Багародзіцы: з гісторыі старажытнай “Мураванкі”| access-date=2024-03-29}}</ref>. == Асноўныя публікацыі == Паводле<ref>Спіс важнейшых публікацый… С. 24—26.</ref>: === Кнігі === * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/164650303/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%91%D0%BB_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2026_76_%D1%81 Фарны касцёл у Лідзе.] Издательские решения, 2026. — 76 с. * Лаўрэш Л. Л. [https://independent.academia.edu/LLauresh Лідскі замак : Кароткая гісторыя.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/122186957/Leanid_Lauresh_Spacery_po_starej_Lidzie_Warszawa_Sowa_2023_340_s Spacery po starej Lidzie]. Warszawa: Sowa, — 2025. — 340 s. * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/143403929/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA_%D0%AE%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%AF%D0%B3%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_100_%D1%81 Гісторык Юстын Нарбут. Яго навуковая дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго дачка Каміла.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L., Lauresh H. [https://www.academia.edu/143185397/Lauresh_L_Lauresh_H_Tam_gdzie_zatrzyma%C5%82_czas_si%C4%99_Historyczne_lidzkie_nekropolie_Warszawa_Sowa_2025_198_s Tam, gdzie zatrzymał czas się... Historyczne lidzkie nekropolie.] Warszawa: Sowa, 2025. — 198 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/143318905/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%92%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%91%D1%9E_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_60_%D1%81 Выхаванкі князёў Чартарыскіх з-пад Ліды.] Издательские решения, 2025. — 60 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128183633/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%83%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%85_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%91_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1_%D0%92_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA_2025_326_%D1%81 Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях : Жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі;] пад рэд. С. В. Марозавай. — Полацк, 2025. — 326 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час.] Издательские решения, 2025. — 172 с. * Лаўрэш Л., Лаўрэш Г. [https://www.academia.edu/124479815/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%A2%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D1%8B%D0%BD%D1%96%D1%9E%D1%81%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_222_%D1%81 Там, дзе спыніўся час… . Лідскія гістарычныя некропалі.] ГроКарДрук, — 2024. — 222 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/121536228/%D0%AF%D0%BA_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D1%83_XX%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0_%D1%87%D1%8B%D0%B3%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%BE_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%96_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_150_%D1%81 Як горад Ліда ўвайшоў у ХХ стагоддзе. Пошта, чыгунка, кіно, электрычнасць і першыя аўтамабілі.] ГроКарДрук, — 2024. — 150 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/100869582/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_192_%D1%81 Інстынкт пазнання. Нарысы з гісторыі адукацыі ў горадзе Ліда.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2023. — 192 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/108954944/Leanid_Lauresh_Szept_po%C5%BC%C3%B3%C5%82k%C5%82ych_stron_Ziemia_Lidzka_w_zwierciadle_prasy_lat_1922_1939_Warszawa_Wydawnictwo_Poligraf_2021_338_s Szept pożółkłych stron. Ziemia Lidzka w zwierciadle prasy lat 1922—1939.] Warszawa: Wydawnictwo Poligraf, — 2021. — 338 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/78138036/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5 Шпацыры па старой Лідзе.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2020. — 342 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/39182685/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%8F%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D0%B4%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2018_154_%D1%81 Генерал, які дайшоў да Беларусі.] Жыццяпіс Кіпрыяна Кандратовіча. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2018. — 154 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/36101118/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_2017_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_432_%D1%81 Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.] Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2017. — 432 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/34790331/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_114_%D1%81_%D1%96%D0%BB Маламажэйкаўская царква: гістарычны нарыс] / пад рэд. С. В. Марозавай. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2017. — 114 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85_1812_1831_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2016_244_%D1%81_%D1%96%D0%BB Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне.] Гродна: Юрсапрынт, — 2016. — 244 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862139/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D0%A8%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D1%96_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%86%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82_2014_63_1_%D1%81_100_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_ Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца.] Мінск: Харвест, — 2014. — 63 с. (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/13120984/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F_2013_152_%D1%81 Ліда ўчора і сёння : гісторыя горада ў выявах.] Ліда: Лідская друкарня, — 2013. — 152 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/3552888/_I_%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B4_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3i%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8Bi_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BCii_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BDi%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_2013_266_%D1%81_%D1%96%D0%BB «І зорнае неба над галавой…»: Нарысы з гісторыі астраноміі.] Мінск: Лімарыус, — 2013. — 266 с. * Лаўрэш Л. Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк: Грэка-каталіцкая парафія Святамучаніка Язафата ў г. Полацку, — 2012. — 128 с. * Лаўрэш Л. Генерал Кіпрыян Кандратовіч (Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі). Ліда, — 2007. — 43 с. * Лаўрэш Л., Круцікаў У. Ліда на старых малюнках, паштоўках, фотаздымках. Ліда, — 2001. — 108 с. ==== Укладанне і пераклад ==== * [https://www.academia.edu/117827014/%D0%9BI%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D%D0%95_%D0%90%D0%A1%D0%9E%D0%91%D0%90_%D0%86_%D0%A7%D0%90%D0%A1_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_6_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2015_%D0%A1_68_165 АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 6.] Укладальнікі: Леанід Лаўрэш, Аляксандр Фядута. Мінск, — 2015. — 365 с. * ''[[Міхал Шымялевіч|Шымялевіч Міхал.]]'' [https://www.academia.edu/122743668/%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2019_326_%D1%81 Збор твораў] / укл. Леанід Лаўрэш. Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2019. — 326 с. * [https://www.academia.edu/122743731/_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D1%8F%D0%B7%D1%8E%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_1905_1912_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%BE%D0%BC_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B0%D0%B1%D1%8F%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%A2%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_2021_108_%D1%81 Закуй, закуй, зязюленька, рана… Анталогія беларускіх народных песень] / укл. Леанід Лаўрэш. Ліда. — 2021. — 108 с. * [https://www.academia.edu/105522264/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D1%96_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%B7_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_2023_%D0%B3_%D0%9D%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_72_%D1%81 Беларускія думкі, звычаі, абрады з Лідскага павета ХІХ стагоддзя. Этнаграфічны зборнік] / укл. Леанід Лаўрэш, Станіслаў Суднік. Ліда, — 2023. — 72 с. * [https://www.academia.edu/125238447/%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%AE%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%A6%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%8E%D1%81%D0%B0_%D0%B7_%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%BA%D1%96_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_Ridero_2024_68_%D1%81 Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 74 с. * Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения. — 2024. — 68 с. * ''[[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|Корвін-Мілеўскі Гіпаліт]]''. [https://www.academia.edu/127672566/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B2%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%93%D1%96%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%82_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_1855_1925_Ridero_2025_276_%D1%81 Успаміны пра семдзесят гадоў (1855–1925)]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, Издательские решения, — 2025. — 276 с. * ''[[Юзаф Мацкевіч|Мацкевіч Юзаф]].'' [https://flibusta.is/b/857840 «Тут заўсёды было сэрца Вялікага Княства…»: Выбраныя артыкулы 1930-х гг.], 2025. — 136 с. * ''[[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат.]] ''[https://www.academia.edu/142943930/%D0%A5%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%B7_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_90_%D1%81 Баруны]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 90 с. * ''[[Станіслаў Мараўскі|Станіслаў Мараўскі.]]'' [https://www.academia.edu/144740309/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%86%D1%96_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_1818_1825_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_332_%D1%81_ISBN_978_5_0068_4005_8 Некалькі гадоў маёй маладосці ў Вільні (1818—1825)] / Станіслаў Мараўскі. Пераклад і каментары Леанід Лаўрэш, рэд. Станіслаў Суднік, стыль-рэд. Максім Клімковіч. — [б. м.] Издательские решения, 2025. — 332 с. — ISBN 978-5-0068-4005-8 * ''[[Станіслаў Лорэнц|Лорэнц Станіслаў.]]'' [https://www.academia.edu/150128870/%D0%9B%D0%BE%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%86_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%BE%D0%BC_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_2026_138_%D1%81 Віленскі альбом : Скарочаны пераклад. (пер. Леанід Лаўрэш)]. 2026. — 138 с. * ''[[Ежы Хопен|Хопен Ежы.]]'' [https://www.academia.edu/161244111/%D0%A5%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%95%D0%B6%D1%8B_%D0%92%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E_1930_%D1%85_%D0%B3%D0%B3_2026_48_%D1%81 Выбраныя артыкулы : Пераклады некаторых тэкстаў 1930-х гг. (пер. Леанід Лаўрэш)] 2026. — 48 с. * ''Пузыня Габрыэля.'' [https://www.academia.edu/166177166/%D0%9F%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8B%D1%8D%D0%BB%D1%8F_%D0%A3_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85_%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_1815_1843_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_%D0%93%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8B%D1%8D%D0%BB%D1%8F_%D0%9F%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D1%8F_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2026_284_%D1%81 У Вільні і літоўскіх дварах, успаміны 1815–1843 гадоў] / Габрыэля Пузыня. Пераклад і каментары Леанід Лаўрэш, рэд. Станіслаў Суднік, стыль-рэд. Максім Клімковіч. — [б. м.] Издательские решения, 2026. — 284 с. — ISBN 978-5-0069-9687-8 === Артыкулы === ;2026 * [https://www.academia.edu/167154657/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9D%D0%B0%D1%88_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_13_%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F_2026 Наш халаднік] // Наша слова.pdf. 13 траўня 2026. * [https://www.academia.edu/166113881/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_1_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_8_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_15_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_22_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_29_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026 Маёнтак Гародна] // Наша слова.pdf. 1 красавіка 2026; 8 красавіка 2026; 15 красавіка 2026; 22 красавіка 2026; 29 красавіка 2026. * [https://www.academia.edu/165306841/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%84%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_221_25_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026 Лідзянка Каміла Юрэвіч з Нарбутаў – наша першая феміністка] // Наша слова.pdf. 25 сакавіка 2026. * Фарны касцёл у Лідзе // Наша слова.pdf. 21 студзеня 2026; 28 студзеня 2026; 4 лютага 2026. ;2025 * [https://www.academia.edu/145726608/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE_%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_1941_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_53_209_31_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2025 Гісторыя аднаго фотаздымка з ліпеня 1941 года] // Наша слова.pdf. 31 снежня 2025. * [https://www.academia.edu/144641750/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2025_14_%D0%A1_198_213 Страчаная цывілізацыя: Гайцюнішкі і суседнія Падварышкі] // Новы Замак. 2025. № 14. С. 198–213. * Кароткая гісторыя Лідскага замка // Наша слова.pdf. 16 ліпеня 2025; 23 ліпеня 2025; 30 ліпеня 2025; 13 жніўня 2025; 20 жніўня 2025; 27 жніўня 2025; 3 верасня 2025. * Лідскія Нарбуты // Ад лідскіх муроў. 2025. № 11. Кн. 2. C. 348–412. * [https://www.academia.edu/143785027/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_35_191_27_%D0%B6%D0%BD%D1%96%D1%9E%D0%BD%D1%8F_2025 Лідская пісьменніца Каміла Юрэвіч з Нарбутаў] // Наша слова.pdf. 27 жніўня 2025. * [https://www.academia.edu/130141549/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_26_182_25_%D1%87%D1%8D%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2025 Яшчэ раз пра старыя лідскія вайсковыя могілкі] // Наша слова.pdf. 25 чэрвеня 2025. * [https://www.academia.edu/128945425/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_17_173_21_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 З жыцця Мікалая Сапегі] // Наша слова.pdf. 21 красавіка 2025. * [https://www.academia.edu/128343834/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_1920_30_%D1%8F_%D0%B3%D0%B3_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_168_19_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 Архітэктары Лідскіх будынкаў у 1920–30-я гг.] // Наша слова.pdf . 19 сакавіка 2025. ;2024 * [https://www.academia.edu/165499904/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8D%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_3_107_%D0%A1_68_80_2024_4_108_%D0%A1_76_80 Лісты Тэадора Нарбута да Аніцэта Рэніера] // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 68–80; Лідскі Летапісец. 2024. № 4. С. 76–80. * Маёнтак Хацяновічы // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 16–24. * Легенды Лідскага замка // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 8–15. * Страчаная цывілізацыя: Бальценікі // Новы замак. 2024. № 13. С. 189–208. * [https://www.academia.edu/165499854/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%B0_%D0%A9%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_120_124_2024_3_107_%D0%A1_63_67_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_4_108_%D0%A1_63_82 Яўстах Шалевіч і яго мемуары] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2(105–16). С. 120–124; 2024. № 3(107). С. 63–67; Лідскі Летапісец. 2024. № 4(108). С. 63–82. * [https://www.academia.edu/124839625/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%94%D0%B0_240_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%B7_%D0%B4%D0%BD%D1%8F_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%96_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_31_74 Тэадор Нарбут: жыццяпіс без прэтэнзіі на паўнату. Да 240-годдзя з дня смерці гісторыка] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 31–74. * [https://www.academia.edu/116989141/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%BA%D0%BB%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_83_88 Першыя аўтамабілі і матацыклы на Лідчыне] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 83–88. * [https://www.academia.edu/124839869/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D1%8B_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XIX_%D1%81%D1%82_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_75_82 Лідскія цэрквы горада да пачатку XIX ст.] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 75–82. * Вёска Гарні пад Лідай // Наша слова.pdf. 2024. 9 кастрычніка. * Біскупы, датычныя горада Ліды // Наша слова.pdf. 2024. 24 ліпеня. * [https://www.academia.edu/121873427/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%86%D1%8C_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8F_%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B0_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%9E_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%93%D0%BE%D0%B4_III_%D0%A1%D1%88%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BA_3_Vilnius_%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA_2023_%D0%A1_41_50 Зразумець Адольфа Сегеня] // Запісы Інстытута імя братоў Луцкевічаў. Год III. Сшытак 3. Vilnius — Менск. 2023. С. 41-50. * [https://www.academia.edu/121778067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%A8%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%83_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_27_131_4_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2024 Віленскія цукерні Штраляў у нашай гісторыі] // Наша слова.pdf. 2024. 4 ліпеня. * Уладзіслаў Абакановіч — лідскі краязнавец з першай генерацыі // Наша слова.pdf. 2024. 5 чэрвеня. * [https://www.academia.edu/105950417/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_76_85 Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 76-85. * [https://www.academia.edu/118875334/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9A%D0%9F%D0%97%D0%91_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_18_59 КПЗБ у Лідзе] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 18-59. * Легенды Лідскага замка // Наша слова.pdf. 2024. 2 траўня 2024; 2024. 8 траўня 2024. * Першыя аўтамабілі на Лідчыне // Наша слова.pdf, 3 красавіка 2024. * [https://www.academia.edu/114392021/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%AE%D0%B7%D0%B0%D1%84_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9F%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%83_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_1938_%D0%B3_%D1%96_%D1%8F%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%8F%D0%BC%D1%8E_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_42_46 Пісьменнік Юзаф Мацкевіч пра магілу Алаізы Пашкевіч у газеце «Слова», 1938 г. і яшчэ трошкі пра сям’ю Алаізы] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 42-46. * Цэрквы горада Ліды да пачатку XIX ст. // Наша слова.pdf. 2024. 28 лютага; 2024. 6 сакавіка. ;2023 * [https://www.academia.edu/108269067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%94%D0%B7%D0%B5_%D1%96_%D1%88%D1%82%D0%BE_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_36_41 Дзе і што археолагам шукаць у Лідзе] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 36-41. * Астрынская, Глыбоцкая і Дэмбраўская цэрквы Лідскага павета, але Гарадзенскага дэканата // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 56-70. * [https://pawet.net/library/history/city_district/towns/razanka/%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0.html Мястэчка Ражанка і касцёл у ім // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 47-55.] * [https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 Страчаная цывілізацыя: маёнткі Стрэліца і Касцянёва з Паперняй на Лідчыне. Гістарычныя хронікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240420053938/https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 |date=20 красавіка 2024 }} // Новы замак. 2023. Выпуск. 12. С. 172—192. * Лідчына ў XV ст. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 36-49. * [https://www.academia.edu/104927634/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_2_102_%D0%A1_30_35 Лакалізацыя «Ліды Нарбута», першаснага паселішча на тэрыторыі нашага горада] // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 30-35. * Лідскі ветраны млын // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 55-58. * Святары Лідчыны розных канфесій у 1920-30-я гг. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 50-54. * [https://www.academia.edu/111250992/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A2%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_49_101_6_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023_50_102_13_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023 Яўстах Тышкевіч, яго калекцыя і яго музей] // Наша слова.pdf. 2023. 6 снежня; 13 снежня. * Юстын Нарбут // Наша слова.pdf. 2023. 25 кастрычніка. * Ліда раскрывае таямніцы неахвотна: дзе і што шукаць у Лідзе // Наша слова.pdf . 2023. 18 кастрычніка. * Лідскі след Уладзіслава Вярыгі // Наша слова.pdf. 2023. 16 жніўня. * Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі // Наша слова.pdf. 2023. 9 жніўня; 16 жніўня 23 жніўня. * Яшчэ раз пра «Ліду Тэадора Нарбута» // Наша слова.pdf. 2023. 25 ліпеня. * [https://www.academia.edu/104507114/%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8F_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%8C_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%9E_%D0%9B%D1%96%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%96_%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%9E_1931_%D0%B3 Знаходка пахавання вялікага князя ВКЛ і караля Аляксандра і вялікіх княгінь і каралеў Лізаветы і Барбары ў 1931 г.] // Наша слова.pdf. 2023. 12 ліпеня. * Пра лідскія ветраныя млыны // Наша слова.pdf. 2023. 7 сакавіка. * Крэскі да біяграфіі акадэміка Аркадзя Мігдала // Наша слова.pdf. 2023. 5 красавіка. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Наша слова.pdf. 2023. 15 лютага. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 43-60. * Помнік па Алаізе Пашкевіч // Наша слова.pdf. 2023. 19 красавіка. * Ражанка // Наша слова.pdf. 2023. 14 чэрвеня. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 61-65. * 260 гадоў бульбе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 21-23. * Гарадское самакіраванне Ліды ў другой палове XIX ст.// Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 44-52. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 42. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 61-69. ;2022 * Уніяцка-праваслаўныя дыспуты ў п’есах школьных езуіцкіх тэатраў (першая палова XVII ст.) // Традыцыі і сучасны стан культуры і мастацтваў : зборнік навуковых артыкулаў. Мінск. 2022. Вып. 3. С. 175—178. * Спіс былых сяброў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў // Нясвіжскія каеты. 2022. № 9. С. 18-23. * Страчаная цывілізацыя: Маёнтак Вялікае Мажэйкава // Новы Замак. 2022. № 11. С. 206—228. * Лідскія пісьменніцы XVIII—XIX ст. // Ад лідскіх муроў. 2022. № 10. С. 478—490. * Гісторыя маёнтка Востраў // Гісторыка-культурная спадчына Лідчыны. Зборнік навуковых артыкулаў. Мінск, 2022. С. 39-45. * Новае пра генерала Яўгена фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 28-29. * Жалудок і палац Чацвярцінскіх // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 32-38. * Лідскія Хрулі герба «Праўдзіч» // Герольд Litherland. 2022. № 23. С. 145—150. * 260 гадоў беларускай бульбе // Наша слова.pdf. 2022. 9 лістапада. * Лідскія камуністы ў данясеннях канфідэнта Чорнага (1932—1937) // Homo Historicus 2022. Гадавік антрапалагічнай гісторыі. Мінск, 2022. С. 200—218. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 43-60. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 61-69. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 42. ;2021 * Шчучыншчына // Наша Слова. 2021. 27 студзеня. * Адукацыя ў Лідзе, 1920-1930-я гады // Маладосць. 2021. № 2. С. 92-109. * Кароткі ўспамін пра Ларысу Канчэўскую // Наша Слова. 2021. 24 сакавіка. * Ганна Патоцкая, пісьменніца, мемуарыстка, мастак // Наша Слова. 2021. 14 красавіка. * Ваверка і род Клаўсуцяў на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 18-28. * Бальтазар Калясінскі, Аніцэт Рэніер і Каятан Дарашкеіч // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 37-44. * Новае пра лепшага лідскага гісторыка XX ст. Міхала Шымялевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 15-17. * Палац у Жалудку // Наша Слова. 2021. 15 ліпеня; 22 ліпеня. * Дом інжынера Мінейкі ў Дзікушках // Наша Слова. 2021. 12 жніўня. * Сяклюцкія і маёнтак Стрэліца на Лідчыне // Наша Слова. 2021. 9 верасня; 16 верасня. * Архівы і зборы маёнткаў Ішчална і Вялікае Мажэйкава // XVI Гарадзенскія навуковыя чытанні «Скарбы гарадзенскіх калекцый». Гродна, 2021. С. 46-54. * Маёнткі Касцянёва і Паперня // Наша Слова. 2021. 30 верасня; 7 кастрычніка; 14 кастрычніка; 21 кастрычніка. * Фундатар Маламажэйкаўскай царквы Шымка Мацкавіч і яго нашчадкі // Беларусь у кантэксце еўрапейскай гісторыі: асоба, грамадства, дзяржава: зб. навук. арт. / ГрДУ імя Янкі Купалы. Гродна: ГрДУ, 2021. С. 299—305. * Пошта на Лідчыне // Маладосць. 2021. № 6. С. 97-104. * Прыход у Мыто // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 19-29. * Урады, ураднікі і старасты лідскія // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 30-54. * Новае пра лідскі фарны касцёл, замак і абразы пэндзля Смуглевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 55-58. * Прыход у Ракавічах // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 32-41. * Стары дом паміж сучасным Ліцэем № 1 і Еўраоптам // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 74. * Новае пра цэрквы Лідчыны ў другой палове XIX — першай палове XX стст. // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 42-51. * Новае пра Тэадора Нарбута і яго сям’ю // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 52-59. * Страчаная цывілізацыя. Гістарычныя хронікі: Маёнтак Ішчална // Новы замак. 2021. Вып. 10. С. 179—200. ;2020 * Надзеі і расчараванні протаіерэя Антона Сасноўскага // Наша Слова. 2020. 23 снежня; 30 снежня. * «На жаль, у нас не водзяцца гэтыя звяркі…» Якая армія прынесла ў Беларусь тараканаў? // Наша Гісторыя. 2020. № 5. С. 89-91. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі. Да 130-тых угодкаў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 19-20. * Паўстанцы і маёнткі // Маладосць. 2020. № 9. С. 94-100. * Зноў пра святароў і царкву ў Малым Мажэйкаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 21-31. * Ксёндз Юзаф Бародзіч і яго успаміны, датычныя Ліды // Лідскі Летапісец, 2020. 1. С. 76-80. * Успаміны ўніятаў-пакутнікаў // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 246—248. * Тадэвуш Іваноўскі, яго сям’я і ягоныя ўспаміны // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 57-59. * Маршалкі Лідскага павета // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 13-19. * Бердаўка // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 20-30. * Прыход у Лебядзе // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 31-45. * Новае пра лідскі фарны касцёл і замак // Наша Слова. 2020. 3 чэрвеня. * Лідчына ў XIV стагоддзі // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 14-32. * Ольжава // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 33-43. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 20-21. * Леанард Іваноўскі, тайны дарадца і ганаровы грамадзянін Ліды // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 72-79. * Графіня Сафія Шуазёль-Гуф’е // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 18-19. * Прыходы ў Ганчарах і Дакудаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 44-71. * Краязнаўства ў Лідзе // Маладосць. 2020. № 4. С. 76-77. ;2019 * Эміграцыя ў Амерыку // Маладосць. 2019. № 1. С. 17-18. * Адкуль у нас з’явіліся прусакі? // Наша Слова. 2019. 23 студзеня. * Да 135-тых угодкаў нараджэння Антона Луцкевіча // Наша Слова. 2019. 6 лютага. * Тэадор Нарбут у падзеях 1812 года // Наша Слова. 2019. 3 красавіка. * Іван Дрозд — грамадскі дзеяч і навуковец // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 23. * Пра Валеек з Галавічполя і газету «Свабода» // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 20-22. * «Невядомая вайна» XVII ст. на Лідчыне і вакол яе // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 24-37. * Амброзі Кастравіцкі // Наша Слова. 2019. 22 траўня. * Гісторыя з пахаваннем паўстанцаў аддзела Людвіка Нарбута // Наша Слова. 2019. 29 траўня. * Бальтазар Калясінскі, лідскі паўстанец і сябар Тараса Шаўчэнкі // Наша Слова. 2019. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Юлія Шышкова з лідскіх Нарбутаў // Маладосць. 2019. № 6. С. 114—122. * Ваколіца Ліды Вісманты // Наша Слова. 2019. 4 ліпеня. * Апошні беларускі базыльянін XIX ст. // Наша Слова. 2019. 10 ліпеня. * Яшчэ раз пра Летаўта // Наша Слова. 2019. 24 ліпеня. * Алена Іваноўская // Маладосць. 2019. № 8. С. 20-33. * Зноў пра апошняга беларускага базыльяніна а. Кірыла Летаўта // Наша Слова. 2019. 28 жніўня. * Грэка-каталіцкі епіскап Галаўня // Наша Слова. 2019. 16 кастрычніка. * Новае з гісторыі ўніяцкай царквы на Лідчыне: царква ў Дзікушках і прыватнаўласніцкія капліцы ў Вялікім Мажэйкаве і Красулях // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 37-40. * Прыход у Радзівонішках // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 41-53. * Астраномія ў Лукішскай турме // Наша Слова. 2019. 27 лістапада. * Лідчына да XIV стагоддзя // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 16-34. * Касцёл на крыві // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 8. * Пра трываласць беларускай рэлігійнай традыцыі // Слонімскі край. 2019. № 10. С. 14-15; № 11. С. 12-14. * Неаунія ў Дзікушскай царкве Лідскага павета ў 1925 г. // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Варшава, 2019. № 5. С. 78-90. * Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 49-52. * Пра Фелікса Стацкевіча. Да 140-годдзя з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 11-15. * Сайту «Павет» — 20 гадоў // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 7. * LIDA einst und jetzt // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 43-61. * Сабакінцы // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 22-42. ;2018 * Генералы БНР // Наша Слова. 2018. 31 студзеня. * Дом Юрыя Іваноўскага ў Галавічполі, пабудаваны па праекце архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага // Наша Слова. 2018. 2 траўня. * Трошкі пра Кастуся Езавітава // Наша Слова. 2018. 16 траўня. * Кастусь Езавітаў і Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да біяграфій // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 13-15. * Лідская адукацыя на пачатку XX стагоддзя // Маладосць. 2018. № 10. С. 117—125. * Дыспуты паміж уніятамі і праваслаўнымі ў школьных тэатрах першай паловы XVII ст. // Наша Слова. 2018. 14 лістапада. * Яшчэ раз пра караля Андоры // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 37-50. * Новае пра лідскую чыгунку // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 32-38. * Прыход у Турэйску // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 20-28. * Гісторык у высылцы: да біяграфіі Міхала Шымялевіча // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 136—139. * Рок плывёт над Лидой (Воспоминания Владимира Крушевского) // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 254—256. * Фелікс Стацкевіч // Наша Слова. 2018. 22 жніўня; 29 жніўня. * Лідская чыгунка. Дакументальная аповесць // Маладосць. 2018. № 7. С. 120—139; № 9. С. 116—122. * Іваноўскія і Валейкі // Наша Слова. 2018. 26 верасня. * Лідскі дэкан — філамат, ксёндз Дзіянісі Хлявінскі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 7-10. * Філамат Ануфры Петрашкевіч // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 11-16. * Іншыя лідскія філаматы // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 16-17. * Горад Ліда ў лёсе ксяндза Віктара Шутовіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 49-51. * Новае пра Лідскія гарадскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 34-41. * Гротэ дэ Буко ва ўспамінах Станіслава Іваноўскага // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 10-12. * Пахаванне паўстанцаў 1863 г. каля былога фальварка Стрэліца на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 14-15. * Прыходы ў Голдаве і Бабрах // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 22-40. * Лідская павятовая 5-ці класная вучэльня ва ўспамінах Яўстаха Шалевіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 54-60. * Новая інфармацыя пра крыж на магіле паўстанцаў 1863 г. каля Стрэліцы і іншыя народныя мемарыялы 1863 г. на Лідчыне // Наша Слова. 2018. 5 снежня. ;2017 * Савецкая, 27, 32, 34. Функцыяналізм // Лідская газета. 2017. 5 студзеня * Вуліца Савецкая (Віленская, Сувальская) далей на поўнач // Лідская газета. 2017. 18 студзеня. * Па старонках нашай гісторыі. Вуліца Савецкая каля перакрыжавання з чыгункай // Лідская газета. 2017. 1 сакавіка. * Славойкі // Наша Слова. 2017. 12 красавіка. * Лідская Тарбут-школа // Наша Слова. 2017. 10 траўня. * Калона арханёла Рафаіла ў Жырмунах // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 38. * Ліда да 1914 г. // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 46-70. * Лідскі замак у 1891—1939 гг. // Лідская газета. 2017. 11 мая. * Новае з гісторыі лідскай архітэктуры // Наша Слова. 2017. 14 чэрвеня. * Паліцыя ў Лідзе // Лідская газета. 2017. 28 чэрвеня. * 400-годдзе базыльянскай кангрэгацыі ў Нагародавічах // Наша Слова. 2017. 12 ліпеня. * Грэка-каталіцкая парафія ў Нагародавічах // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 28-39. * Вузкакалейныя чыгуначныя лініі вакол Ліды // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 40-45. * З жыцця вуліцы Школьнай — сучаснай Кірава // Лідская газета. 2017. 19 ліпеня. * Лідская павятовая вучэльня // Маладосць. 2017. № 7. С. 125—132. * Выган — раён горада // Лідская газета. 2017. 6 ліпеня. * Генерал К. А. Кандратовіч ў 1916—1917 гг. // Наша лова. 2017. 3 жніўня. * Ксёндз Віктар Шутовіч і горад Ліда // Наша Слова. 2017. 30 жніўня. * Будынак Лідскай пошты — шэдэўр стылю функцыяналізму // Лідская газета. 2017. 6 верасня. * «Абрусіцелі» і дзяцінства генерала Кіпрыяна Кандратовіча // Наша Слова. 2017. 6 верасня. * Алена Скінадар з Іваноўскіх // Наша Слова. 2017. 20 верасня. * Лідскія кінатэатры // Маладосць. 2017. № 11. С. 95-104. * Генерал Кандратовіч і БНР // Наша Слова. 2017. 11 кастрычніка; 18 кастрычніка. * Грамадскі дзеяч і навуковец Іван Дрозд // Наша Слова. 2017. 25 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч у Парыжы // Наша Слова. 2017. 1 лістапада. * Лідскія друкарні // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 14-16. * Школа № 1 // Лідская газета. 2017. 15 лістапада. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі // Наша Слова. 2017. 20 снежня. * Кнігі цэркваў Лідчыны ў XVIII ст. // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 17-19. * Прыход ў Зблянах // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 30-48. * Славойкі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 39-40. * Тарбут-школа ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 41-42. * Прыход у Орлі. // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 22-38. ;2016 * Загадкі Тарноўскага палаца // Лідская газета. 2016. 13 студзеня. * Кароль Андоры // Лідская газета. 2016. 20 студзеня. * Старыя дамы на карце нашага горада // Лідская газета. 2016. 3 лютага. * Мінская электрастанцыя // Маладосць. 2016. № 1. С. 108—113. * Яшчэ раз пра генерала фон Гротэ дэ Буко // Наша Слова. 2016. 23 сакавіка. * Яўрэі Ліды // Маладосць 2016. № 4. С. 141—154. * Старыя дамы на карце нашага горада. На поўнач ад замка — вучылішча // Лідская газета. 2016. 27 красавіка. * 700-годдзе Літоўска-Наваградскай мітраполіі // Наша Слова. 2016. 4 траўня. * Пошта ў стылі канструктывізму // Звязда. 2016. 7 чэрвеня. * На поўнач ад замка — аўтавакзалы Ліды // Лідская газета. 2016. 15 чэрвеня. * Падарожжа па старых вуліцах // Лідская газета. 2016. 20 ліпеня. * Лідская гарадская электроўня, 1916—1939 // Маладосць. 2016. № 7. С. 131—139. * Кінематограф у Лідзе. Кінатэатр «Эдысан» // Лідская газета. 2016. 3 жніўня. * Дом Віленская, 19 і далей на поўнач // Лідская газета. 2016. 24 жніўня. * Цікавы лёс дома № 16 па вуліцы Савецкай // Лідская газета. 2016. 14 верасня. * Прыход у Дзікушках // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 15-29. * Насупраць сённяшняй Савецкай, 16 // Лідская газета. 2016. 21 верасня. * Купецкая гімназія. Якой яна была? // Лідская газета. 2016. 5 лістапада. * Міхал Шымялевіч. Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 45-58. * Дом па вуліцы Савецкай, 26 і вакол яго // Лідская газета. 2016. 16 лістапада. * Лідскі піярскі калегіум // Маладосць. 2016. № 11. С. 120—130. * Хто і для якіх мэтаў будаваў дом № 23 па вуліцы Савецкай і «дом з калонамі» // Лідская газета. 2016. 30 лістапада. * 13 траўня 1901 г. нарадзіўся Вітольд Пілецкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 15-19. * Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 38-60. * 100 гадоў Лідскай гарадской электрастанцыі // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 10-12. * Парафіяне Лідскай, Дзікушкай, Маламажэйкаўскай і Жыжмянскай грэка-каталіцкіх цэркваў у 1829 г. // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 26-40. * Ян Карловіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3&nbsp;°C. 11-13. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 15-16. * Прыход ў Жыжме // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 20-25. * Горад Яго Каралеўскай Мосці Ліда ў другой палове XVII і ў XVIII стагоддзях // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 28-51. ;2015 * Лідчына ў 1924—1929 гг. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2015. № 1. С. 51-67; № 2. С. 26-65. * Прыгоды Сяргея Пясецкага на Лідчыне // Маладосць. 2015. № 2. С. 148—153. * Лідскія могілкі // Наша Слова. 2015. 13 траўня. * Людвік Нарбут // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 74-105. * Уніяцкі святар Адам Плаўскі // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 125—132. * Пра Міхала Шымялевіча: Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 133—165. * Пра што гавораць помнікі каля Ходараўцаў // Лідская газета. 2015. 24 чэрвеня. * Больш за 130 гадоў таму праз Ліду прайшоў першы цягнік // Лідская газета 2015. 12 жніўня. * Па справе першай беларускай школы… // Звязда. 2015. 25 жніўня. * Пачаткі беларускамоўнай адукацыі на Лідчыне // Наша Слова. 2015. 26 жніўня. * Штодзённае жыццё павятовага горада Ліда ў 1915—1918 гадах. Паводле віленскай беларускай газеты «Гоман» // Маладосць. 2015. № 8. С. 132—140. * 110 гадоў таму, выйшла першая кніга па гісторыі нашага горада // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 12. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1930—1935 гг. // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 45-84. * Будынак вясковай школкі будавалі самі сяляне // Лідская газета. 2015. 2 верасня. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Наша Слова. 2015. 14 кастрычніка. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Наша Слова. 2015. 11 лістапада. * Народная паэзія Багушэвіча // Звязда. 2015. 22 снежня. * 100 гадоў першай беларускай школе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 7-9. * Распаўсюд вершаў Багушэвіча на Лідчыне пры канцы XIX-га ст. // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 20-21. * Рэнерты ў Лідзе // Лідскі Летапісец 2015. № 4. С. 22. * Выбітныя манахі-базіліяне часоў ліквідацыі ўніі // Biuletyn Historii Pogranicza. 2015. № 15. С. 65-89. ;2014 * Ліда на старых выявах. Вуліцы Крывая і Замкавая // Лідская газета. 2014. 25 студзеня. * Генерал Яўген фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 59-64. * Лідчына да 1914 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 30-58. * Датаванне пабудовы царквы ў Малым Мажэйкаве // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 40. Białystok,, 2013. № 40. С. 226—232. * Маламажэйкаўскі святар айцец Леў Савіцкі // Маладосць. 2014. № 1. С. 120—129. * Генерал Кандратовіч: два імгненні вечнасці // Наша Слова. 2014. 19 сакавіка. * Ліда на старых выявах. На Выгане вырасла Вялікая Ліда // Лідская газета. 2014. 12 красавіка. * Стыль функцыяналізму ў Лідзе да 1939 г. // Наша Слова. 2014. 7 траўня; 14 траўня; 21 траўня. * Багушэвіч на Лідчыне пры канцы 19-га ст. // Наша Слова. 2014. 4 чэрвеня. * Першая Сусветная і Ліда // Маладосць. 2014. № 7. С. 92-98. * Ліда перад паўстаннем 1863 года // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 3. Рыга, 2014. С. 63-85. * Адукацыя ў Лідзе ў першай палове XX стагоддзя // Лідская газета. 2014. 15 ліпеня. * Водгук ваенных падзей у Лідзе // Лідская газета. 2014. 29 ліпеня. * Горад на старых выявах. Установы горада // Лідская газета. 2014. 9 верасня. * Горад на старых выявах. Фарны касцёл // Лідская газета. 2014. 16 верасня. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Наша Слова. 2014. 24 верасня. * Ліда ў 1936—1939 гг. // Лідскі Летапісец. 2014. № 2. С. 25-94. * Прафесар Баброўскі і скасаванне ўніяцкай царквы // Наша Слова. 2014. 9 ліпеня. * Уладзіслаў Абрамовіч // Наша Слова. 2014. 1 кастрычніка. * «Народ, які абуджаецца, не патрабуе нянек» // Звязда. 2014. 4 лістапада. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 года // Arche. 2014. № 7-8. С. 318—333. * Кароль Андоры з-пад Ліды // Маладосць. 2014. № 10. С. 114—125. * Ліда ад пачатку Першай сусветнай вайны да нямецкай акупацыі // Лідская газета. 2014. 22 лістапада. * Жыццё дала… чыгунка // Звязда. 2014. 30 снежня. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1913—1923 // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 37-81. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 9-10. * Рэдактар — краязнавец. 105 гадоў з дня нараджэння Ўладзіслава Абрамовіча // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 22-25. * Тодар Нарбут — папулярызатар найноўшых дасягненняў прыродазнаўства // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 12-13. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 47-62. * Лідскія цэрквы да 1939 г. // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 63-79. * Жыццё святара Адама Плаўскага // Актуальныя праблемы гістарычнай навукі і адукацыі: зб. навук. арт. Гродна, 2014. С. 54-64. ;2013 * Паўстанне 1863 года на Лідчыне. Перад паўстаннем // Лідскі Летапісец. 2013. № 1. С. 40-58. * Ліда на старых выявах. Замак у 1915—1918 гг. // Лідская газета. 2013. 5 студзеня; 12 сакавіка. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік у XVIII стагоддзі // Через гендерное равенство — к участию в общественной и политической жизни общества: материалы II Республиканской научн.-практ. конф. 15 июня 2012 г. / Мозырь, 2012. С. 177—179. * Каменныя магілы і камяні-следавікі Лідчыны. // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 1. Мінск, 2013. С. 34-41. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Перад паўстаннем // Наша Слова. 2013. 23 студзеня; 30 студзеня; 6 лютага; 13 лютага; 20 лютага. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Наша Слова. 2013. 13 сакавіка; 20 сакавіка; 27 сакавіка; 3 красавіка; 10 красавіка * Яўген фон Гротэ дэ Буко — першы кіраўнік беларускага руху ў Лідзе // Наша Слова. 2013. 20 сакавіка * Гайцюнішкі // Маладосць 2013. № 2. С. 114—118. * Фарны касцёл у Лідзе: да 690-годдзя заснавання Ліды // Наша вера. 2013. № 4. С. 12-15. * Пасля паўстання // Паўстанне 1863 г. на Беларусі і Кастусь Каліноўскі. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (Менск, 23 сакавіка 2013 г.). Мінск, 2013. С. 5-12. * Горад на старых выявах. Замак у 1920—1930 гадах // Лідская газета. 2013. 18 красавіка * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Заканчэнне, вынікі і наступствы // Наша Слова. 2013. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Ліда на старых выявах. Рыначная плошча // Лідская газета. 2013. 8 чэрвеня; 5 ліпеня. * Вайна 1812 г. на Лідчыне // Мірскі замак у кантэксце падзелаў Рэчы Паспалітай і вайны 1812 г. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (г.п. Мір, 16 чэрвеня 2012 г.). Мінск, 2013. С. 127—141. * Ліда на старых выявах. Вуліца Віленская (зараз — Савецкая) // Лідская газета. 2013 20 ліпеня; 8 жніўня. * Жыццё павятовага горада Ліда ў 1906—1912 гг.: па матэрыялах віленскіх газет «Kurier Litewski» і «Kurier Wilenski» // Другі Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Т. 2. Kaunas, 2013. С. 95-97. * Калантаі і Зельзін // Маладосць. 2013. № 7. С. 124—131. * Віктар Басяцкі // Наша Слова. 2013. 21 жніўня. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 48-73. * Калонія дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 74-78. * Сябар ТБШ Міхал Шымялевіч // Наша Слова. 2013. 18 верасня. * Ліда на старых выявах. Вуліца Каменская (зараз — Ленінская): якой яна была? // Лідская газета. 2013. 3 кастрычніка; 12 лістапада. * Царква ў Мураванцы // Лідскі Летапісец. 2013. № 3. С. 75-103. * Пра галоўнага лідскага боўдзілу XX ст. // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 73-74. * Лідскія касцёлы. Фарны касцёл, касцёл Піяраў, Кармеліцкі касцёл // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 36-54. * Род Путкамераў // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 5. 2013. С. 302—313. ;2012 * Размова са старым шляхціцам // Наша Слова. 2012. 18 студзеня; 25 студзеня; 1 лютага; 8 лютага; 15 лютага. * Праўду ў яміну не закапаеш, або шукайце і знойдзеце // Маладосць. 2012. № 2. С. 96-100. * Касцёл у Начы // Наша Слова. 2012. 4 красавіка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 1. С. 30-39. * Размова са старым шляхціцам // Лідскі Летапісец. 2012. № 2. С. 51-61. * Сляды герояў Шэкспіра ў Беларусі і на Лідчыне // Лідская газета. 2012. 10 красавіка * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 10 траўня; 16 траўня. * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 13 чэрвеня; 20 чэрвеня; 27 чэрвеня; 4 ліпеня 2012. * Таямнічыя замкі Лідчыны // Маладосць. 2012. № 6. С. 97-100. * Вітольд Карлавіч Цэраскі // Гістарычны альманах. Т. 17. 2011. С. 101—124. * Пагадненне 1392 г. у Востраве пад Лідай // Лідская газета. 2012. 11 верасня. * След старадаўняга палаца ў Дайнаве // Лідская газета. 2012. 6 кастрычніка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Сучасны стан беларускага краязнаўства і валанцёрскі рух. Матэрыялы Рэспубліканская навукова-практычнай канферэнцыі 16 красавіка 2012 г. Мінск, 2012. С. 173—186. * Ліда на старых выявах // Лідская газета. 2012. 1 лістапада. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік // Лідская газета. 2012. 13 лістапада * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 3. С. 29-48. * Цэзары Каменскі // Наша Слова. 2012. 14 лістапада; 2012. 21 лістапада. * Ліда на старых выявах. Замак на пачатку XX ст. // Лідская газета. 2012. 15 снежня. * Пачатак будаўніцтва гімназіі імя гетмана Караля Хадкевіча ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2012. № 4. С. 32-36. ;2011 * Антоні Гарэцкі: забыты паэт // Наша Слова. 2011 2 лютага. * Funkcjonalizm w lidzkiej architekturze // Ziemia Lidzka. 2011. № 2. * Паўстанне 1830—1831 гг. // Наша Слова. 2011. 11 траўня; 18 траўня; 25 траўня; 1 чэрвеня; 8 чэрвеня. * Селішчы і гарадзішчы гістарычнай Лідчыны // Наша Слова. 2011. 6 ліпеня. * Архітэктура нацыянальнага рамантызму на Лідчыне // Наша слова. 2011. 14 верасня; 21 верасня. * «Жыў аднойчы рыцар…», або сляды герояў Шэкспіра ў старажытнай Беларусі // Маладосць. 2011. № 9. С. 121—126. * След вялікай каметы 1811 г. у сусветнай культуры // Роднае слова. 2011. № 10. С. 88-92. * Антоні Гарэцкі — забыты паэт // Ад Лідскіх муроў. № 7. 2011. С. 194—200. * Нагародавічы // Наша Слова. 2011. 7 снежня. * Аляксандра Нарбут — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 4. 2011. Мінск. С. 6-16. * Крыніцы для вывучэння гісторыі калоніі дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Гістарычная ўрбаністыка: асновы метадалогіі і крыніцазнаўчая база: зб. навук. арт. Гродна, 2011. С. 362—366. * Дайноўскі і Радуньскі замкі гістарычнай Лідчыны. Нататкі краязнаўцы // Румлёўскія старонкі: Помнікі гісторыі, прыроды і культуры паміж турыстычнай прывабнасцю і навуковай цікавасцю: матэрыялы IV адкрытай рэгіян. навук.-практ. канф. па праблемах рэгіяналістыкі і краязнаўства «Румлёўскія чытанні» (Гродна, 18 лют. 2011 г.). Гродна, 2011. С. 39-45. * Паўстанне 1830—1831 гг. Да 180-х угодкаў // Лідскі летапісец. 2011. № 4. С. 18-28. ;2010 * Лідская Дайнова // Наша Слова. 2010. 2 чэрвеня. * Ксёндз Дзіянісій Хлявінскі, філамат // Навагрудчына ў гістарычна-культурнай спадчыне Еўропы (да 600-годдзя Грунвальдскай бітвы). 2010. С. 172—175. * Радуньскі замак // Наша Слова. 2010. 23 чэрвеня. * Каменныя магілы Лідчыны // Наша Слова. 2010. 15 ліпеня. * Камяні-следавікі Лідчыны // Наша Слова. 2010. 1 верасня; 8 верасня. * Капліца на Лідскім чыгуначным вакзале // Наша Слова. 2010. 13 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да жыцця // Асоба і час. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 2. 2010. С. 81-105. * Літоўскія прыгоды шэксьпіраўскіх пэрсанажаў // ARCHE. 2010. № 10. С. 145—156. * Прамысловасць горада Ліда ў 1920-30-я гг. // Працэсы ўрбанізацыі ў Беларусі ў XIX — пачатку XXI ст.: зб. навук. арт. Гродна, 2010. С. 181—188. ;2009 * Марцін Пачобут-Адляніцкі // Наша Слова. 2009. 4 сакавіка; 11 сакавіка. * Занатоўкі да біяграфіі міністра БНР генерала Кандратовіча // Наша Слова. 2009. 1 красавіка. * Скасаванне уніі на Лідчыне // Царква. 2009. № 1. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч. 150 гадоў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2009. № 1-2. С. 24-27. * Ян Снядэцкі // Наша Слова. 2009. 20 траўня; 2009. 27 траўня; 3 чэрвеня. * Вітольд Карлавіч Цэраскі. Да 160-тых угодкаў з дня нараджэння // Наша Слова. 2009. 22 ліпеня; 29 ліпеня; 5 жніўня; 12 жніўня; 19 жніўня. * Ціхаў Гаўрыіл Андрыянавіч // Наша Слова. 2009. 25 лістапада; 2 снежня; 9 снежня; 16 снежня; 23 снежня. * Гараджанін эпохі Асветніцтва (Францішак Нарвойш) // Гістарыяграфія і крыніцы па гісторыі гарадоў і працэсаў урбанізацыі ў Беларусі. Зборнік навуковых артыкулаў. Гродна, 2009. С. 208—214. * Ліквідацыя грэка-каталіцкай царквы на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 1. Гродна: ГрДУ, 2009. С. 333—339. * Царква ў Дзікушках на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 2. Гродна : ГрДУ, 2009. С. 311—316. * Ян Снядэцкі (1756—1830) — навуковец і асветнік гістарычнай Літвы // Гістарычны альманах. Т. 15. 2009. С. 75-88. * Аляксандра Нарбут з Ліды — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // 3-я Нефёдаўскія чытанні. Беларускае мастацтва: гісторыя і сучаснасць. ВКЛ у гісторыі Беларусі. Т. III. Мінск. 2009. С. 120—124. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзе заснавання горада: матэрыялы рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі (Ліда, 3 кастрычніка 2008 г.). Ліда, 2009. С. 44-48. ;2008 * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Граф Дэрбі // Наша Слова. 2008. 30 ліпеня; 6 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Генры Персі Хотспур // Наша Слова. 2008. 27 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Джон Бафорт // Наша Слова. 2008. 15 кастрычніка. * У пошуках знакамітага Вострава //Лідская газета. 2008. 11 лістапада. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Пачатак // Наша слова. 2007. 2 траўня. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Заканчэнне // Наша слова. 2007. 13 чэрвеня. * Крэскі да біяграфіі генерала К. Кандратовіча // Наша слова. 2007. 10 кастрычніка. * Астранамічная абсерваторыя ў Гародні // Наша Слова. 2008. 16 студзеня. * Астраномія ў Віленскім універсітэце // Наша Слова. 2008. 27 лютага. * Аляксандра Нарбутоўна, лідзянка — акадэмік Берлінскай акадэміі // Наша Слова. 2008. 9 красавіка * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Гістарычны альманах. 2007. Т. 13. С. 109—118. ;2000—2007 * Miejsce zawarcia ugody ostrowskiej 1392 r. // Ziemia Lidzka. 2007. № 2. * Каталіцкае Свята Божага нараджэння ў Лідзе // Наша слова. 2006. 27 снежня. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Лідскі летапісец. 2005. № 4. С. 12-26. * Паданні вёскі Бабры // Наша Слова. 2005. 17 жніўня. * Гісторыя парафіі ў Ішчалне. 490 гадоў Ішчалнянскай парафіі // Наша Слова. 2005. 15 чэрвеня. * Гайцюнішкі // Наша Слова. 2005. 19 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч на службе БНР // Наша Слова. 2004. 17 сакавіка. * Грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква у Лідзе і Лідскім павеце // Наша слова. 2003. 26 лістапада. * Міністр БНР, генерал Кіпрыян (Цыпрыян) Кандратовіч // Наша слова. 2002. 10 сакавіка; 17 сакавіка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Спадчына. 2002. № 1. С. 161—166. * Лідзяне XX стагоддзя // Лідскі летапісец. 2002. № 2. С. 9-11. * Lidzianie XX wieku // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Kościół greko-katolicki w Lidzie i Ziemi Lidzkiej // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Мажэйкаўскія сядзібна-паркавыя комплексы // Спадчына. 2001. № 1-2. С. 206—212. * Архітэктура Лідчыны. Готыка // Лідскі Летапісец. 2000. № 3. С. 32-34. * Камень-следавік ў в. Бабры // Лідскі Летапісец. 2000. № 1. С. 24. * Сонечны гадзіньнік у в. Ішчална // Спадчына. 2000. № 2. С. 139—141. * Сонечны гадзіньнік у вёсцы Ішчална // Лідскі Летапісец. 1999. № 4. С. 21. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * «Павет» Леаніда Лаўрэша // Лідскі летапісец. — 2001. — № 3. — С. 1. * Лявон Лаўрэш, рэдактар аднаго з найбольш грунтоўных краязнаўчых сайтаў «Pawet» // Наша слова. — 2008. — 27 лютага. * ''Суднік С.'' Лідскія беларускамоўныя сайты // Наша слова. — 2008. — 10 снежня. * Леаніду Лаўрэшу — 50 // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 1 * ''[[Святлана Валянцінаўна Марозава|Марозава С. В.]]'' [http://pawet.net/ns/2013/09/%E2%84%96_09_%281108%29.html#_Toc349758332 Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша] // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 7. * ''Марозава С. В.'' Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша // Лідская газета. — 2013. — 28 лютага. — С. 4. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Сфера навуковых зацікаўленняў лідскага краязнаўца Леаніда Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 23—24. * [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Спіс важнейшых публікацый Л. Л. Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 24—26. * ''Чэмер М.'' [http://nastgaz.by/?p=3487 Астраномія — навука светапоглядная] // Настаўніцкая газета. — 2013. — 20 мая. * ''Шчарбачэвіч Ніна.'' [http://zviazda.by/wp-content/uploads/2014/09/30ver-15.indd_.pdf Леанід Лаўрэш: «Кожная знаходка — нагода для радасці»] // Звязда № 185 (27795) 30 верасня 2014 г. * [https://www.livelib.ru/review/815259-vandalin-shukevich-belaruski-arheolag-i-krayaznatsa-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. «Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца» — рецензия elefant] // livelib.ru — 2017. — 29 мая. * {{Cite web|url=http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|title=Он не представляет своей жизни без истории и литературы — Лидское телерадиообъединение|website=web.archive.org|date=2018-06-10|access-date=2024-04-26|archive-date=10 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610031555/http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|url-status=bot: unknown}} // Ліда-ТБ * ''Ціхаміраў Андрэй''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83__%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html Абуджэнне рэгіянальнай гісторыі?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200226145603/http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83:_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html |date=26 лютага 2020 }}. Рэцэнзія на кнігу «Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне». — 2018. — 3 красавіка. * ''Сяргей Чыгрын''. [https://czasopis.pl/ljeanid-lauresz-haczu-realizavac-raniej-zadumanaje/ Леанід Лаўрэш: «Хачу рэалізаваць раней задуманае…»] // Czasopis. — 2019. — № 9(327). — С. 16—18. * ''Сяргей Чыгрын''. Гісторыка-краязнаўчы сайт «Павет» працуе 20 гадоў {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230406171039/https://www.racyja.com/kultura/gistoryka-krayaznauchy-sajt-pavet-p/ |date=6 красавіка 2023 }} * Героі Шэксьпіра ў Лідзкім замку. 9 будынкаў аднаго з найстарэйшых гарадоў Беларусі * Краўцэвіч Аляксандр. «Шпацыры па старой Лідзе»: выдатны дапаможнік для турыстаў і даследчыкаў! * ''Комягина Ольга'' Небанальная история Лиды. Как связаны Петр I и тараканы, «непатрэбныя» туалеты и министр {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200526073143/https://news.tut.by/culture/674768.html |date=26 мая 2020 }} // TUT.BY * ''Трефилов Сергей'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/0077/%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2_%D0%9B%D0%B8%D0%B4%D0%B5.html Секреты улицы Советской в Лиде: Своя «Американка», Фарный костел с соломенной крышей и казино] // Комсомольская Правда * [http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze Шпацыры па старой Лідзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200306091737/http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze |date=6 сакавіка 2020 }} // Маладосць * Что пишут лидские авторы и где их почитать: Леонид Лавреш // Принёманские вести. — 2022. — 3 марта. — С. 4. * [https://www.livelib.ru/review/2997811-shpatsyry-pa-staroj-lidze-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. Шпацыры па старой Лідзе — рецензия Osman_Pasha] // livelib.ru — 2022. — 1 кастрычніка. * ''Марозава С. В.'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5/%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D1%83_-_60_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E.html Леаніду Лаўрэшу — 60 гадоў // Наша слова.pdf № 9 (61), 1 сакавіка 2023.] * ''Чыгрын Сяргей''. Плён працы Леаніда Лаўрэша // Краязнаўчая газета. 2023. 3 сакавіка. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/98903404/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A1_%D0%92_%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_64_%D1%81 Людзі культуры Гродзеншчыны: Леанід Лаўрэш.] — Гродна : ЮрСаПрынт, 2023. * ''Чыгрын Сяргей''. Кніга, прысвечаная лідскаму краязнаўцу // Краязнаўчая газета. № 25(942), ліпень 2023. * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЛАЎРЭШ Леанід Лявонцьевіч|146—147}} * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Пра Леаніда Лаўрэша. 60 гадоў з дня нараджэння] // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 27-43. * [https://www.academia.edu/127871351/%D0%9E%D1%82_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B4%D0%BE_%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B8%D0%B9_%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D1%82%D1%8C_%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B0_%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D0%B5_%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8_2024_17_1304_25_%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%A1_1_4 От солнечных часов до многочисленных открытий в истории нашего города: путь лидского исследователя Леонида Лавреша] // Принемансие вести. — 2024. — 25 апреля. — С. 1; 4. * ''Суднік Станіслаў''. Вынік шматгадовай працы // Наша слова.pdf № 42 (146), 16 кастрычніка 2024. * ''Грынкевіч Яраслаў''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5_3c/%D1%81%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5.html Сустрэча з пісьменнікам у роднай школе] // Наша слова.pdf № 48 (152), 27 лістапада 2024. * ''Зенюкевіч Тамара''. [https://www.academia.edu/145813034/%D0%97%D0%B5%D0%BD%D1%8E%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0_%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_1_210_6_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 'Чарговая гісторыя, сабраная па дробках'. Сустрэча з лідскім пісьменнікам] // Наша слова.pdf № 1 (210), 6 студзеня 2026. * ''Штых Ала''. [https://www.academia.edu/146240043/%D0%A8%D1%82%D1%8B%D1%85_%D0%90%D0%BB%D0%B0_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_3_212_21_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 Сустрэча з пісьменнікам у лідскай кавярні 'Моманты'] // Наша слова.pdf № 3 (212), 21 студзеня 2026. * ''Кішык Ю. Н.'' [https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе"] // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026. *[https://www.radiomaria.by/news/2650-shto-pachytats-farny-kastsjol-u-lidze Радыё Марыя. Што пачытаць? "Фарны касцёл у Лідзе"] == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лаўрэш Леанід Лявонцьевіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] pe1ar9hmth11r2hwflur7unpvdpljk4 0 171221 5141833 4592698 2026-05-15T08:30:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141833 wikitext text/x-wiki {{Хвароба |Name = Туберкулёз лёгкіх |Image = Tuberculosis-x-ray-1.jpg |Caption = [[Рэнтгенаграфія|Рэнтгенаграма]] органаў грудной клеткі хворага на туберкулёз лёгкіх |DiseasesDB = |ICD10 = {{ICD10|A|15}}-{{ICD10|A|16}} |ICD9 = |DSM4 = |ICDO = |OMIM = |MedlinePlus = |eMedicineSubj = |eMedicineTopic = |MeshID = }} '''Туберкулёз лёгкіх''' (''састар.'' '''сухоты''') з’яўляецца мясцовай праявай агульнага [[Інфекцыйныя захворванні|інфекцыйнага захворвання]], якое ўзнікае з прычыны [[Інфекцыя|заражэння]] [[Mycobacterium tuberculosis|мікабактэрыямі туберкулёзу]]. Паражэнне лёгкіх праяўляецца ў розных формах, якія залежаць ад уласцівасцяў узбуджальніка, імунабіялагічнага стану арганізма, шляхоў распаўсюджвання [[Інфекцыя|інфекцыі]] і іншых фактараў. == Першасны і другасны туберкулёз лёгкіх == Туберкулёз лёгкіх можа быць першасным і другасным. Першасны туберкулёз лёгкіх развіваецца пасля першаснага заражэння (звычайна ў раннім узросце). У гэты перыяд маецца схільнасць да гіперрэгічных рэакцый, узнікненню параспецыфічных змяненняў, лімфагеннага і гематагеннага распаўсюджвання працэсу з частым паражэннем лімфатычных вузлоў, {{нп3|Плеўральная поласць|плеўры|ru|Плевральная полость}} і ўзнікненню туберкулёзных змяненняў у розных органах. У пераважнай большасці выпадкаў з першасным туберкулёзам арганізм чалавека спраўляецца самастойна без {{нп3|Лячэнне туберкулёзу|спецыяльнага лячэння|ru|Лечение туберкулёза}}. Пасля гэтага, аднак, застаюцца сляды перанесенага захворвання — [[петрыфікат]]ы, у якіх застаюцца жыццяздольныя мікабактэрыі туберкулёзу. Другасны туберкулёз звычайна развіваецца ў выніку абвастрэння першасных ачагоў. Але часам можа быць следствам другаснага заражэння пасля лячэння ад першаснага туберкулёзу, паколькі імунітэт пры туберкулёзе мае нестэрыльнымі характар. Для другаснага туберкулёзу характэрна лімфа- і бронхагеннае распаўсюджванне. == Формы туберкулёзу лёгкіх == Туберкулёз легкіх можа прымаць розныя формы<ref name="Васин">{{кніга|аўтар=Проф. А. И. Арутюнов, кандидат медицинских наук Н. Я. Васин и В. Л. Анзимиров|частка=|загаловак=Справочник по клинической хирургии|арыгінал=|спасылка=|адказны=Проф. В.И. Стручкова|выданне=|месца=Москва|выдавецтва=Медицина|год=1967|том=|старонкі=234|старонак=520|серыя=|isbn=|тыраж=100 000}}</ref>: * [[першасны туберкулёзны комплекс]] (ачаг сухотнай пнеўманіі + [[лімфангіт]], {{нп3|лімфадэнапатыя|лімфадэніт|ru|Лимфаденопатия}} [[Міжсценне|міжсцення]]) * [[туберкулёзны бронхаадэніт]], ізаляваны {{нп3|лімфадэнапатыя|лімфадэніт|ru|Лимфаденопатия}} унутрыгрудных лімфатычных вузлоў. Зыходзячы са ступені распаўсюджанасці туберкулёзу лёгкіх, адрозніваюць: === Востры міліярны туберкулёз === Гэтая форма можа развівацца як пры першасным заражэнні, так і ва другаснай фазе. З’яўляецца дробнаачаговай гематагеннай генералізацыяй туберкулёзу ў выніку прарыву інфекцыі з ачага ў крывяное рэчышча<ref name="атлас">''Роберт Джи.''&#x20;[http://www.tbrieder.org/publications/atlas_children_ru.pdf Атлас по диагностике внутригрудного туберкулёза у детей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100215144318/http://www.tbrieder.org/publications/atlas_children_ru.pdf |date=15 лютага 2010 }}.&nbsp;— Париж, 2003.&nbsp;— 58&nbsp;с.&nbsp;— [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/2914365144 ISBN 2-914365-14-4].</ref>. === Гематагенны дысемініраваны туберкулёз лёгкіх === Гэтая форма можа развівацца як пры першасным заражэнні, так і ў другаснай фазе. Характарызуецца з’яўленнем туберкулёзных ачагоў па ходзе сасудзістых галін, якія размяшчаюцца, як правіла, сіметрычна ў абодвух лёгкіх. === Ачаговы туберкулёз лёгких === Як правіла, з’яўляецца другасным. Характарызуецца наяўнасцю груп ачагоў памерам ад некалькіх міліметраў да сантыметра, часцей у адным лёгкім. === Інфільтратыўна-пнеўманічны туберкулёз лёгкіх === Гэтая форма з’яўляецца абвастрэннем ачаговых змяненняў пры другасным туберкулёзе. === Туберкулома лёгкіх === Туберкулома ({{Lang-la|tuberculum}}tuberculum — грудок, <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">-ωμα</span> ад <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">ὄγκωμα</span> — пухліна), або казеома лёгкіх — своеасаблівая форма туберкулёзу лёгкіх, якая на рэнтгенаўскім здымку мае падабенства з пухлінай, адсюль і яе назва. === [[Казеозны некроз|Казеозная]] пнеўманія === Цяжкая форма туберкулёзу, можа развівацца як пры першасным заражэнні, так і пры другасным туберкулёзе. Характарызуецца хуткім [[Казеозны некроз|казеозным некрозам]] участкаў спецыфічнай пнеўманіі, якія зліваюцца са схільнасцю да расплаўлення і ўтварэння каверн. === Кавернозны туберкулёз лёгкіх === Развіваецца ў тых выпадках, калі прагрэсаванне іншых формаў (першасны комплекс, ачаговы, інфільтратыўны, гематагенны дысемініраваны туберкулёз) прыводзіць да фарміравання каверны, г. зн. стойкай паражніны распаду лёгачнай тканкі. === Фіброзна-кавернозны туберкулёз лёгкіх === «Лёгачныя сухоты» — з’яўляецца канчатковым этапам прагрэсуючага развіцця іншых формаў туберкулёзу лёгкіх. Характарызуецца наяўнасцю каверны або каверн з выяўленай фібрознай капсулай, фібрознымі зменамі ў легачнай тканцы і наяўнасцю паліморфных бронхагенных метастазаў рознай даўнасці. === Туберкулёзны плеўрыт === Туберкулёзныя плеўрыты дзеляць на сухія і эксудатыўныя. Па характары плеўральнага выпату эксудатыўныя плеўрыты могуць быць серознымі і гнойнымі. Плеўрыт, як правіла, з’яўляецца ўскладненнем туберкулёзу лёгкіх. Пераход туберкулёзнага працэсу на плеўру магчыма кантактным, лімфагенным і гематагенным шляхам. === Цыратычны туберкулёз === Разбурэнне лёгкага туберкулёзнай этыялогіі. Гэта канчатковы этап развіцця туберкулёзу лёгкіх. Разбуранае лёгкае — гэта цыратычны або кавернозна-цыратычны працэс, які ўзнік як следства гіпервентыляцыі лёгкіх у спалучэнні з туберкулёзнымі і нетуберкулезными запаленчымі зменамі або ў выніку татальнага паражэння лёгкага туберкулёзам з другасным фіброзам. === Іншыя формы === Туберкулёз {{нп3|Плеўральная поласць|плеўры|ru|Плевральная полость}}, [[Гартань|гартані]], [[Трахея|трахеі]] сустракаюцца рэдка. === Дыягностыка легачнай формы туберкулёзу === Звычайна дыягностыка легачнай формы туберкулёзу заснавана на аналізе {{нп3|Макрота|макроты|ru|Мокрота}}. Да мінусаў гэтага метаду можна аднесці складанасці са зборам дастатковай колькасці матэрыялу, цяжкасці ў выяўленні мікабактэрый з-за гушчыні слізі. Акрамя таго, пацыент пры зборы мокроты павінен кашляць, што павялічвае рызыку для медыцынскіх работнікаў. Гэтыя недахопы дазволіў пераадолець просты і эфектыўны метад дыягностыкі лёгачных формаў туберкулёзу на аснове матэрыялу мазка з ротавай поласці. Метад заснаваны на тым, што ДНК мікабактэрый можа захоплівацца клеткамі эпітэлія ротавай паражніны і затым выяўляцца пры дапамозе {{нп3|Палімеразная ланцуговая рэакцыя|палімеразнай ланцуговай рэакцыі (ПЛР)|ru|Полимеразная цепная реакция}} у мазку з ротавай поласці<ref>{{Cite web |url=http://www.univadis.ru/medical-news/183/Najden-novyj-prostoj-metod-diagnostiki-tuberkuleza |title=Найден новый простой метод диагностики туберкулеза |access-date=7 верасня 2018 |archive-date=19 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190919105343/https://www.univadis.ru/medical-news/183/Najden-novyj-prostoj-metod-diagnostiki-tuberkuleza |url-status=dead }}</ref><ref>González Mediero, G., Vázquez Gallardo, R., Pérez del Molino, M. L., & Diz Dios, P. (2015). [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/odi.12302/abstract Evaluation of two commercial nucleic acid amplification kits for detecting Mycobacterium tuberculosis in saliva samples]. Oral diseases. {{DOI|10.1111/odi.12302}}</ref><ref>Rachel C. Wood, Angelique K. Luabeya, Kris M. Weigel, Alicia K. Wilbur, Lisa Jones-Engel, Mark Hatherill, Gerard A. Cangelosi (2015). [http://www.nature.com/srep/2015/150302/srep08668/full/srep08668.html Detection of Mycobacterium tuberculosis DNA on the oral mucosa of tuberculosis patients]. Scientific Reports, 5, Article number: 8668 DOI: 10.1038/srep08668</ref>. == Гл. таксама == * {{нп3|Лячэнне туберкулёзу||ru|Лечение туберкулёза}} * {{нп3|Процітуберкулёзныя прэпараты||ru|Противотуберкулёзные препараты}} * [[Латэнтны туберкулёз]] {{зноскі}} == Літаратура == * Справочник по клинической хирургии&#x20;&#x2F;&#x20;Под ред. проф. В. И. Стручкова.&nbsp;— <abbr title="Москва">М.</abbr>: «Медицина», 1967.&nbsp;— 520&nbsp;с. * {{крыніцы/БелЭн|15|Сухо́ты||298}} * Сухо́ты; Сухо́тны // {{крыніцы/ТСБМ|5-1|399}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Туберкулёз]] dph4ogkc1in28ked26769qofebn03om 0 175830 5141638 5091694 2026-05-14T18:02:43Z DBatura 73587 /* Прозвішча */ 5141638 wikitext text/x-wiki '''Пятроўскі''' — прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Аляксандр Аляксандравіч Пятроўскі]] (1953—2019) — беларускі спецыяліст у галіне вылічальнай тэхнікі і інфарматыкі. * [[Барыс Васілевіч Пятроўкі]] (1908—2004) — [[хірург]], вучоны, міністр аховы здароўя СССР. * [[Георгій Сямёнавіч Пятроўскі]] (1924—1989) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант. * [[Іван Георгіевіч Пятроўскі]] (1901—1973) — [[матэматык]], акадэмік [[Акадэмія навук СССР|АН СССР]], [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Віталь Уладзіміравіч Пятроўскі]] — беларускі танцоўшчык, саліст [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета |Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Беларусі]]. * [[Клеменс Пятроўскі]] — педагог, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі. * [[Леанід Рыгоравіч Пятроўскі]] (1902—1941) — савецкі военачальнік. * [[Міхал Пятроўскі]] — беларускі хадэцкі дзеяч, каталіцкі святар. * [[Павел Якаўлевіч Пятроўскі]] (1924—2000) — вучоны ў галіне геабатанікі. * [[Рыгор Іванавіч Пятроўскі]] (1878—1958) — рэвалюцыянер у Расіі, савецкі дзяржаўны дзеяч. * [[Сцяпан Фёдаравіч Пятроўскі]] (1897—1979) — ваенны дзеяч, генерал-маёр (1945). * [[Сяргей Уладзіміравіч Пятроўскі]] (1937—1999) — беларускі кінааператар. * [[Ян Пятроўскі]] (1905—2001) — пратэстанцкі прапаведнік, рэлігійны і культурна-грамадскі дзеяч Заходняй Беларусі і ў эміграцыі. === {{D-|[[Пятроўская]]}} === {{:Пятроўская}} == Тапонім == * [[Пятроўскі (Клімаўскі раён)|Пятроўскі]] — пасёлак у [[Клімаўскі раён|Клімаўскім раёне]] [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. * [[Пятроўскі (Гаўрылава-Пасадскі раён)|Пятроўскі]] — пасёлак гарадскога тыпу ў Гаўрылава-Пасадскім раёне [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. == Іншае == * «[[Пятроўскі (стадыён)|Пятроўскі]]» — футбольны стадыён у [[Санкт-Пецярбург]]у, [[Расія]]. == Гл. таксама == * [[Пятроў]] {{неадназначнасць}} h5rzqyba7hjlx7ltjosvoxm2qzzxexa 0 179618 5141717 4802408 2026-05-14T21:53:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141717 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Тамашоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Тамашоўка]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2413 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Location_Tomashovka_selsovet_Brest_raion.svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Тамашо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2007 года вёска) [[Тамашоўка]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Камароўскі сельсавет''' у складзе [[Дамачаўскі раён|Дамачаўскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Камароўка (Брэсцкі раён)|Камароўка]]. 10 сакавіка 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Тамашоўка. 16 ліпеня 1954 года сельсавет перайменаваны ў Тамашоўскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 снежня 1956 года ў складзе Брэсцкага раёна. 8 верасня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ліпінкаўскі сельсавет|Ліпінкаўскага сельсавета]], населеныя пункты [[Багданы (Брэсцкі раён)|Багданы]], [[Барысы (Брэсцкі раён)|Барысы]], [[Дамброўка (Брэсцкі раён)|Дамброўка]], [[Лашнева]], [[Ліпінкі]], [[Падлужжа (Брэсцкі раён)|Падлужжа]], [[Шыкілі]] перададзены ў падпарадкаванне [[Дамачаўскі пассавет|Дамачаўскага пассавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Тамашоўскага сельсавета было 7 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|17}}</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 7 населеных пунктаў: {|class=wikitable |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва ! Паштовы індэкс |- | align=center | [[Камароўка (Брэсцкі раён)|Камароўка]] || align=center | вёска || align=center | 407 || align=center |225025 |- | align=center | [[Орхава]] || align=center | вёска || align=center | 226 || align=center |225025 |- | align=center | [[Прыбарава (Брэсцкі раён)|Прыбарава]] || align=center | вёска || align=center | 462 || align=center |225023 |- | align=center | [[Рыцец]] || align=center | вёска || align=center | 11 || align=center |225025 |- | align=center | [[Селяхі (Тамашоўскі сельсавет)|Селяхі]] || align=center | вёска || align=center | 74 || align=center |225023 |- | align=center | '''[[Тамашоўка]]''' || align=center | аграгарадок || align=center | 1131 || align=center |225025 |- | align=center | [[Харсы]] || align=center | вёска || align=center | 102 || align=center |225023 |} У 1976 годзе скасавана вёска [[Станіславоўка]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2413 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 81,1 % — [[беларусы]], 13,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 4,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2413 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Тамашоўскі сельсавет}} {{Брэсцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Тамашоўскі (да 1954 года Камароўскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Дамачаўскі раён|child|загаловак=Тамашоўскі (да 1954 года Камароўскі) сельсавет у [[Дамачаўскі раён|Дамачаўскім раёне]] (1940—1956)}} |спіс2 = {{Брэсцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Тамашоўскі сельсавет у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] (з 1956)}} }} [[Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дамачаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] q3uphdku6z4auweq0fzpchvgzj3g1f6 0 192322 5141810 5010933 2026-05-15T07:29:14Z Too Classy for This World 141650 5141810 wikitext text/x-wiki {{Картка мовы праграмавання |name = C# |logo = [[File:C Sharp Logo 2023.svg|150px]] |paradigm = [[Шматпарадыгмавая мова праграмавання|шматпарадыгмавая]]: [[Структураванае праграмаванне|структураваная]], [[Імператыўнае праграмаванне|імператыўная]], [[Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне|аб’ектна-арыентаваная]], [[Функцыйнае праграмаванне|функцыйная]] [[Абагульненае праграмаванне|абагульненая]] |year = [[2000]] |designer = [[Microsoft]] |typing = [[Статычная тыпізацыя (мовы праграмавання)|статычная]], [[Дынамічная тыпізацыя (мовы праграмавання)|дынамічная]],<ref name="dynamic">{{cite web |url = http://code.msdn.microsoft.com/csharpfuture/Release/ProjectReleases.aspx?ReleaseId=1686 |title = New features in C# 4.0 |first = Mads |last = Torgersen |date = October 27, 2008 |publisher = [[Microsoft]] |access-date = October 28, 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120103195731/http://code.msdn.microsoft.com/csharpfuture/Release/ProjectReleases.aspx?ReleaseId=1686 |archive-date = 3 студзеня 2012 |url-status = dead }}</ref> [[Строгая тыпізацыя (мовы праграмавання)|строгая]], [[Намінатыўная тыпізацыя (мовы праграмавання)|намінатыўная]] |implementations = [[Microsoft Visual C Sharp|Visual C#]], [[.NET Framework]], [[Mono, праграмнае забеспячэнне|Mono]], [[DotGNU]] |influenced_by = [[C++]],<ref name="influenced by CPP">{{cite journal |last = Naugler |first = David |date=May 2007 |title = C# 2.0 for C++ and Java programmer: conference workshop |journal = Journal of Computing Sciences in Colleges |volume = 22 |issue = 5 |quote = Although C# has been strongly influenced by Java it has also been strongly influenced by C++ and is best viewed as a descendant of both C++ and Java. }}</ref> [[Eiffel, мова праграмавання|Eiffel]], [[Java (мова праграмавання)|Java]],<ref name="influenced by CPP" /> [[Modula-3]], [[Object Pascal]],<ref name="influenced by op">{{cite web |url = http://www.computerworld.com.au/article/261958/a-z_programming_languages_c_/?pp=7 |title = The A-Z of Programming Languages: C# |date = October 1, 2008 |publisher = [[Computerworld]] |first = Naomi |last = Hamilton |access-date = February 12, 2010 |quote = We all stand on the shoulders of giants here and every language builds on what went before it so we owe a lot to C, C++, Java, Delphi, all of these other things that came before us. (Anders Hejlsberg) |archive-url = https://web.archive.org/web/20100324124903/http://www.computerworld.com.au/article/261958/a-z_programming_languages_c_/?pp=7 |archive-date = 24 сакавіка 2010 |url-status = dead }}</ref> [[ML]], [[Icon, мова праграмавання|Icon]], [[Haskell, мова праграмавання|Haskell]], [[Cω]], [[F Sharp|F#]] |influenced = [[D, мова праграмавання|D]], [[F Sharp|F#]], [[Java (мова праграмавання)|Java]],<ref name="influenced">{{cite web |url = http://www.barrycornelius.com/papers/java5/onefile/ |title = Java 5 catches up with C# |date = December 1, 2005 |publisher = University of Oxford Computing Services |first = Barry |last = Cornelius |access-date = June 18, 2009 |quote = In my opinion, it is C# that has caused these radical changes to the Java language. (Barry Cornelius) }}</ref> [[Kotlin]], [[Monkey, мова праграмавання|Monkey]], [[Nemerle]], [[Vala]] |license = [[Common Language Runtime|CLR]] пад прыватнаўласніцкай, [[Mono, праграмнае забеспячэнне|Mono]] кампілятар пад падвойнай [[GPLv3]] і [[MIT License|MIT/X11]], бібліятэкі пад [[LGPL]]v2, [[DotGNU]] пад падвойнай [[GPL]] і [[LGPL]]v2 |file_ext = .cs |website = <!-- Not to be confused with the website of [[Microsoft Visual C Sharp]] --> |wikibooks = C Sharp Programming }} '''C#''' (вымаўляецца ''сі шарп'') — [[шматпарадыгмавая мова праграмавання]], якая ахоплівае [[Строгая тыпізацыя, праграмаванне|строга тыпізаванае]], [[імператыўнае праграмаванне|імператыўнае]], [[дэкларатыўнае праграмаванне|дэкларатыўнае]]<!--e.g. attributes-->, [[функцыйнае праграмаванне|функцыйнае]], [[працэдурнае праграмаванне|працэдурнае]], [[абагульненае праграмаванне|абагульненае]], [[аб'ектна-арыентаванае праграмаванне|аб’ектна-арыентаванае]] і кампанентна-арыентаванае праграмаванне. Распрацавана фірмай [[Microsoft]] у межах ініцыятывы [[.NET]], пазней зацверджана як стандарт [[Ecma International|Ecma]] (ECMA-334) і [[ISO]] (ISO/IEC 23270:2006). C# — адна з [[Мова праграмавання|моў праграмавання]], спраектаваных для [[Common Language Infrastructure]]. C# пабудавана на сінтаксісе і семантыцы C++, дазваляе праграмістам на мове C атрымаць перавагі платформы .NET і CLR (common language runtime).<ref>[http://msdn.microsoft.com/en-us/magazine/cc301520.aspx C++ -> C#: What You Need to Know to Move from C++ to C#]</ref> C# нацэлена быць простай, сучаснай, аб’ектна-арыентаванай мовай агульнага прызначэння.<ref name="ECMA-334">{{cite book |url= http://www.ecma-international.org/publications/files/ECMA-ST/Ecma-334.pdf |title= C# Language Specification |publisher= [[Ecma International]] |edition= 4th |date=June 2006 |access-date= January 26, 2012 }}</ref> Каманду распрацоўшчыкаў узначальвае [[Андэрс Хейлсберг]]. Станам на лістапад 2022 года, самая апошняя стабільная версія мовы — C# 11.0, выпушчаная ў 2022 годзе ў складзе .NET 7.0.<ref>[https://devblogs.microsoft.com/dotnet/welcome-to-csharp-11/ «Welcome to C# 11». November 11, 2022.]</ref><ref>[https://devblogs.microsoft.com/dotnet/announcing-net-7/ «Announcing .NET 7 — the Fastest .NET Yet». November 11, 2022.]{{Недаступная спасылка}}</ref> == Праектныя мэты == Стандарт ECMA пералічвае наступныя мэты распрацоўкі C#:<ref name="ECMA-334"/> * Мова праграмавання C# прызначана быць простай, сучаснай, аб’ектна-арыентаванай мовай агульнага прызначэння. * Мова, а значыць і яе рэалізацыі, павінны забяспечваць падтрымку такіх прынцыпаў распрацоўкі праграм, як строгая праверка тыпаў, праверка межаў масіваў, выяўленне спробаў выкарыстаць неініцыялізаваныя зменныя, і аўтаматычную зборку смецця. Надзейнасць праграм, іх даўгавечнасць, і прадукцыйнасць працы праграміста важныя. * Мова прызначана для выкарыстання ў распрацоўцы праграмных кампанентаў, прыдатных да разгортвання ў размеркаваных асяроддзях. * Пераноснасць [[Зыходны код|зыходнага коду]] вельмі важная, як і мабільнасць праграмістаў, асабліва тых праграмістаў, якія ўжо знаёмы з [[C (мова праграмавання)|C]] і [[C++]]. * Падтрымка [[інтэрнацыяналізацыя і лакалізацыя|інтэрнацыяналізацыі]] вельмі важная. * C# прызначана быць зручнай для напісання праграм як для гасцявых, так і ўбудаваных сістэм, пачынаючы ад вельмі буйных, што выкарыстоўваюць складаныя аперацыйныя сістэмы, да вельмі дробных, якія маюць толькі вызначаныя функцыі. * Хоць праграмы на C# прызначаны быць эканамічнымі ў дачыненні да патрабаванняў памяці і вылічальнай магутнасці, сама мова не прызначана для прамога спаборніцтва ў прадукцыйнасці і памеры з Сі ці асэмблерам. == Назва == [[File:Treblecsharp5.svg|thumb|100px|right|[[До-дыез|Нота до-дыез]]]] Назва «C sharp» натхнёна музычнай натацыяй, дзе дыез ({{lang-en|sharp}}) паказвае, што пазначаная нота павінна гучаць на паўтона вышэй.<ref>{{cite web |url= http://www.jameskovacs.com/blog/CNETHistoryLesson.aspx |title= C#/.NET History Lesson |first= James |last= Kovacs |date= September 7, 2007 |access-date= June 18, 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090306073219/http://jameskovacs.com/blog/CNETHistoryLesson.aspx |archive-date= 6 сакавіка 2009 |url-status= dead }}</ref> Гэта падобна на назву мовы [[C++]], дзе «++» азначае, што пераменная мусіць быць павялічана на 1. Знак «дыез» таксама нагадвае [[Тыпаграфічная лігатура|лігатуру]] з чатырох сімвалаў «+» (у рашотцы два на два), паглыбляючы меркаванне, што мова з’яўляецца прырашчэннем C++. З-за тэхнічных абмежаванняў на адлюстраванне (стандартныя шрыфты, браўзеры і да т.п.) і дзякуючы таму факту, што знака «дыез» (♯) няма на стандартнай клавіятуры, быў выбраны сімвал рашоткі (#) для прадстаўлення знака «дыез» у назве мовы праграмавання.<ref name="MS CSharp FAQ">{{cite web |url= http://msdn.microsoft.com/vcsharp/previous/2002/FAQ/default.aspx |title= Microsoft C# FAQ |publisher= [[Microsoft]] |access-date= March 25, 2008 }}</ref> Гэта пагадненне адлюстравана ў спецыфікацыях мовы C# ECMA-334.<ref name="ECMA-334"/> Аднак, калі гэта дарэчна (напрыклад, у рэкламе ці ў мастацтве<ref>{{cite web |url= http://www.microsoft.com/presspass/images/gallery/boxshots/web/visual-c-sharp03.jpg |title= Visual C#.net Standard |date= September 4, 2003 |publisher= [[Microsoft]] |format= JPEG |access-date= June 18, 2009 }}</ref>), Майкрасофт ужывае музычны знак. Суфікс быў ужыты для некалькіх моў платформы .NET, якія з’яўляюцца варыянтамі існых моў, уключна з [[J Sharp|J#]] (мова платформы .NET, створаная Майкрасофт як вытворная ад Java 1.1), [[A Sharp|A#]] (з [[Ада (мова праграмавання)|Ады]]), і функцыйнай мовай [[F Sharp|F#]].<ref name="MS FSharp FAQ">{{cite web |url= http://research.microsoft.com/en-us/um/cambridge/projects/fsharp/faq.aspx |title= F# FAQ |publisher= Microsoft Research |access-date= June 18, 2009 }}</ref> Першапачатковая рэалізацыя [[EiffelStudio|Eiffel for .NET]] называлася Eiffel#,<ref>{{cite web |url= http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms973898.aspx |title= Full Eiffel on the .NET Framework |date=June 2002 |first1= Raphael |last1= Simon |first2= Emmanuel |last2= Stapf |first3= Bertrand |last3= Meyer |publisher= [[Microsoft]] |access-date= June 18, 2009 }}</ref> цяпер назва не ўжываецца, паколькі мова [[Eiffel, мова праграмавання|Eiffel]] падтрымліваецца поўнасцю. Суфікс таксама быў ужыты ў назвах праграмных бібліятэк, такіх як [[Gtk Sharp|Gtk#]] (абгортка для [[GTK+]] і іншых бібліятэк [[GNOME]]), [[Cocoa Sharp|Cocoa#]]. == Гісторыя == У час распрацоўкі платформы .NET Framework, былі напісаны бібліятэкі класаў з выкарыстаннем сістэмы кампіляцыі кіраванага коду пад назвай ''Simple Managed C'' (SMC).<ref>{{cite web |url= http://blogs.msdn.com/jasonz/archive/2007/11/23/couple-of-historical-facts.aspx |title= Couple of Historical Facts |first= Jason |last= Zander |date= November 24, 2008 |access-date= February 23, 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.learnitonweb.com/Articles/ReadArticle.aspx?contId=4&page=1 |title= C# 3.0 New Features |access-date= June 9, 20010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081219032344/http://www.learnitonweb.com/Articles/ReadArticle.aspx?contId=4&page=1 |archive-date= 19 снежня 2008 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= http://aspadvice.com/blogs/rbirkby/archive/2006/11/28/What-language-was-ASP.Net-originally-written-in_3F00_.aspx |title= What language was ASP.Net originally written in? |date= November 28, 2006 |first= Scott |last= Guthrie |author-link= Scott Guthrie |access-date= February 21, 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110707175837/http://aspadvice.com/blogs/rbirkby/archive/2006/11/28/What-language-was-ASP.Net-originally-written-in_3F00_.aspx |archive-date= 7 ліпеня 2011 |url-status= dead }}</ref> У студзені 1999, [[Андэрс Хейлсберг]] сабраў каманду, каб стварыць новую мову, якая на той час звалася Cool, што расшыфроўваецца як «C-like Object Oriented Language».<ref name="computerworld2008">{{cite web |url= http://www.computerworld.com.au/article/261958/-z_programming_languages_c |title= The A-Z of Programming Languages: C# |first= Naomi |last= Hamilton |publisher= [[Computerworld]] |date= October 1, 2008 |access-date= October 1, 2008 }}</ref> У Майкрасофт разглядалі магчымасць захаваць назву «Cool» у якасці канчатковай назвы мовы, але вырашылі не рабіць гэтага з меркаванняў гандлёвых марак. Да таго часу, як праект .NET быў публічна абвешчаны ў ліпені 2000 на [[Professional Developers Conference]], мова была перайменавана ў C#, а бібліятэкі класаў і рантайм [[ASP.NET]] былі партаваны на C#. Галоўным канструктарам і вядучым архітэктарам C# у Майкрасофт з’яўляецца [[Андэрс Хейлсберг]]. Раней ён удзельнічаў у распрацоўцы [[Turbo Pascal]], [[Embarcadero Delphi]] (да гэтага CodeGear Delphi, Inprise Delphi і Borland Delphi), і [[Visual J++]]. У інтэрв’ю і тэхнічных дакументах ён сцвярджае, што недахопы большасці шырокаўжываных моў праграмавання (г.зн. [[C++]], [[Java (мова праграмавання)|Java]], [[Embarcadero Delphi|Delphi]] і [[Smalltalk]]) прывялі да стварэння [[Common Language Runtime]] (CLR), што, у сваю чаргу, вызначыла дызайн мовы C#. [[Джэймс Гослінг]], стваральнік мовы праграмавання [[Java (мова праграмавання)|Java]], і [[Біл Джой]], сузаснавальнік [[Sun Microsystems]], пачынальніка Java, назвалі C# «імітацыяй» Java; Гослінг далей сказаў, што «[C#] свайго роду Java з выдаленай надзейнасцю, прадукцыйнасцю і бяспекай.»<ref name="gosling">{{cite web |url= http://news.cnet.com/2008-1082-817522.html |title= Why Microsoft's C# isn't |author= Wylie Wong |publisher= CNET: CBS Interactive |year= 2002 |access-date= November 14, 2009 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://news.cnet.com/2010-1071-831385.html | title = Microsoft's blind spot | author=[[Bill Joy]] | publisher = cnet.com | date = February 7, 2002 | access-date = January 12, 2010 }}</ref> Клаус Крэфт і Анжэліка Лангер (аўтары кнігі C++ streams) заявілі ў сваім блогу, што «Java і C# амаль ідэнтычныя мовы праграмавання. Нуднае паўтарэнне, якому бракуе інавацый»<ref name="kreft-langer">{{cite web |url=http://www.artima.com/weblogs/viewpost.jsp?thread=6543 |title=After Java and C# - what is next? |author=Klaus Kreft and Angelika Langer |year=2003 |access-date=June 18, 2013 }}</ref>, «Наўрад ці нехта будзе сцвярджаць, што Java ці C# — рэвалюцыйныя мовы праграмавання, якія змянілі спосаб, якім мы пішам праграмы» і «C# пазычыў шмат у Java — і наадварот. Цяпер, калі C# падтрымлівае абгорткі ({{lang-en|boxing}}) і разгорткі ({{lang-en|unboxing}}), мы будзем мець вельмі падобную функцыю ў Java»<ref>{{cite web |access-date= January 12, 2010 |date= July 3, 2003 |publisher= artima.com |title= After Java and C# - what is next?|author= Klaus Kreft and Angelika Langer |url= http://www.artima.com/weblogs/viewpost.jsp?thread=6543 }}</ref>. У ліпені 2000 года Андэрс Хейлсберг сказаў, што C# «не клон Java» і «нашмат бліжэй да C++» у сваім дызайне<ref name="JohnOsborn">{{Cite document |last= Osborn |first= John |date= August 1, 2000 |url= http://windowsdevcenter.com/pub/a/oreilly/windows/news/hejlsberg_0800.html |title= Deep Inside C#: An Interview with Microsoft Chief Architect Anders Hejlsberg |publisher= O'Reilly Media |access-date= November 14, 2009 }}</ref>. Ад выдання C# 2.0 у лістападзе 2005, мовы C# і Java развіваліся па больш разбежных траекторыях, становячыся менш падобнымі. Адно з першых галоўных разыходжанняў з’явілася з даданнем джэнерыкаў ({{lang-en|generics}}) у абедзве мовы, з абсалютна рознымі рэалізацыямі. C# выкарыстоўвае матэрыялізацыю ({{lang-en|reification}}), каб прадставіць «першакласныя» аб’екты джэнерыкаў, якія можна ўжываць як любы іншы клас, з генерацыяй кода падчас загрузкі класа.<ref>{{cite web | url = http://msdn.microsoft.com/en-us/library/512aeb7t.aspx | title = Generics (C# Programming Guide) | publisher = Microsoft| access-date = March 21, 2011}}</ref> Насупраць, джэнерыкі ў Java — па-сутнасці асаблівасць сінтаксісу мовы, яны не ўплываюць на генераваны байт-код, таму што [[кампілятар]] выконвае сціранне тыпу ({{lang-en|type erasure}}) на інфармацыі аб тыпе джэнерыка пасля таго, як упэўніўся ў яе правільнасці.<ref>{{cite web | access-date = March 21, 2011 | date = July 5, 2004 | first = Gilad | last = Bracha | publisher = Sun Microsystems | title = Generics in the Java Programming Language | url = http://java.sun.com/j2se/1.5/pdf/generics-tutorial.pdf }}</ref> Далей C# дадала некалькі асноўных магчымасцяў, каб дастасаваць праграмаванне ў функцыянальным стылі, што прывяло да выпуску пашырэння [[Language Integrated Query|LINQ]] у C# 3.0, з падтрымкаю лямбда-выразаў ({{lang-en|lambda expression}}), метадаў пашырэння ({{lang-en|extension method}}), і ананімных тыпаў.<ref>{{cite web | url = http://msdn.microsoft.com/en-us/library/bb308959.aspx | title = LINQ: .NET Language-Integrated Query|author=Don Box and Anders Hejlsberg | publisher = Microsoft | date = February 2007 | access-date = March 21, 2011}}</ref> Гэтыя магчымасці дазваляюць праграмістам на C# выкарыстоўваць тэхнікі функцыянальнага праграмавання, такія як замкненні ({{lang-en|closures}}), калі іх прымяненне мэтазгодна. Пашырэнні LINQ і функцыянальны імпарт дапамагаюць распрацоўшчыкам паменшыць колькасць «шаблоннага» коду, які ўключаны ў такія агульныя задачы, як запыт да базы звестак, разбор xml-файла, ці пошук у структуры дадзеных, пераносячы акцэнт на дзейную логіку праграмы, што дапамагае палепшыць чытэльнасць і суправаджальнасць.<ref>{{cite web | url = http://blog.abodit.com/2010/04/why-functional-programming-is-better-linq-c-sharp-than-procedural-code/ | title = Why functional programming and LINQ is often better than procedural code | last = Mercer | first = Ian | publisher = abodit.com | date = April 15, 2010 | access-date = March 21, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110711124734/http://blog.abodit.com/2010/04/why-functional-programming-is-better-linq-c-sharp-than-procedural-code/ | archive-date = 11 ліпеня 2011 | url-status = dead }}</ref> C# мела талісман, званы Эндзі (у гонар Андэрса Хейлсберга). Не ўжываецца з 29 студзеня 2004 г.<ref>{{cite web |url=http://blogs.msdn.com/b/danielfe/archive/2004/01/29/64429.aspx |title=Andy Retires |work=Dan Fernandez's Blog |publisher=Blogs.msdn.com |date=January 29, 2004 |access-date=October 4, 2012}}</ref> C# была першапачаткова пададзена на разгляд падкамітэту ISO JTC 1/SC 22<ref>{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/iso_technical_committee.html?commid=45202 |title=Technical committees - JTC 1/SC 22 - Programming languages, their environments and system software interfaces |publisher=ISO |access-date=October 4, 2012 }}</ref> як ISO/IEC 23270:2003,<ref>{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=36768 |title=ISO/IEC 23270:2003 - Information technology - C# Language Specification |publisher=Iso.org |date=August 23, 2006 |access-date=October 4, 2012}}</ref> які цяпер зняты. Пазней ухвалена ў рамках ISO/IEC 23270:2006.<ref>{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_ics/catalogue_detail_ics.htm?csnumber=42926 |title=ISO/IEC 23270:2006 - Information technology - Programming languages - C# |publisher=Iso.org |date=January 26, 2012 |access-date=October 4, 2012}}</ref> == Версіі == Цягам свайго развіцця, мова C# прайшла праз некалькі версій: {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" | Версія ! rowspan="2" | [[Common Language Runtime|CLR]]<ref name="clr">{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/8bs2ecf4%28v=vs.110%29.aspx|title=Common Language Runtime (CLR)|access-date=2013-11-26|version=.NET Framework 4.5|publisher=Microsoft|website=[[Microsoft Developer Network]]}}</ref> ! colspan="3" | Спецыфікацыі мовы ! rowspan="2" | Дата ! rowspan="2" | [[.NET Framework]] ! rowspan="2" | [[Visual Studio]] |- ! [[Ecma International|ECMA]] ! [[ISO/IEC]] ! [[Microsoft]] |- | C# 1.0 | 1.0 | rowspan="2"|[http://www.ecma-international.org/publications/files/ECMA-ST-WITHDRAWN/ECMA-334,%202nd%20edition,%20December%202002.pdf Снежань 2002] | rowspan="2"|[http://www.techstreet.com/cgi-bin/pdf/free/378672/ISO+IEC+23270-2003.pdf Красавік 2003] | [http://download.microsoft.com/download/a/9/e/a9e229b9-fee5-4c3e-8476-917dee385062/CSharp%20Language%20Specification%20v1.0.doc Студзень 2002] | Студзень 2002 |[[.NET Framework version history#.NET Framework 1.0|.NET Framework 1.0]] |[[Visual Studio .NET|Visual Studio .NET 2002]] |- | C# 1.2 | 1.1 | [http://download.microsoft.com/download/5/e/5/5e58be0a-b02b-41ac-a4a3-7a22286214ff/csharp%20language%20specification%20v1.2.doc Кастрычнік 2003] | Красавік 2003 |[[.NET Framework 1.1]] |[[Visual Studio .NET 2003]] |- | [[C Sharp 2.0|C# 2.0]] | 2.0 | [http://www.ecma-international.org/publications/files/ECMA-ST/Ecma-334.pdf Чэрвень 2006] | [http://standards.iso.org/ittf/PubliclyAvailableStandards/c042926_ISO_IEC_23270_2006(E).zip Верасень 2006] | [http://download.microsoft.com/download/9/8/f/98fdf0c7-2bbd-40d3-9fd1-5a4159fa8044/csharp%202.0%20specification_sept_2005.doc Верасень 2005]{{ref label|Microsoft|A|A}} | Лістапад 2005 |[[.NET Framework 2.0]] |[[Visual Studio 2005]] |- | [[C Sharp 3.0|C# 3.0]] | 2.0<br />2.0 SP1 | — {{ref label|ISO|B|B}} | — {{ref label|ISO|B|B}} | [http://download.microsoft.com/download/3/8/8/388e7205-bc10-4226-b2a8-75351c669b09/CSharp%20Language%20Specification.doc Жнівень 2007] | Лістапад 2007 | [[.NET Framework 2.0]] (За выняткам пашырэнняў LINQ/Query)<ref name="danielmoth1">{{cite web |url=http://www.danielmoth.com/Blog/using-c-30-from-net-20.aspx |title=Using C# 3.0 from .NET 2.0 |publisher=Danielmoth.com |date=May 13, 2007 |access-date=October 4, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929075553/http://www.danielmoth.com/Blog/Using-C-30-From-NET-20.aspx |archive-date=29 верасня 2012 |url-status=dead }}</ref><br /> [[.NET Framework 3.0]] (За выняткам пашырэнняў LINQ/Query)<ref name="danielmoth1"/><br /> [[.NET Framework 3.5]] |[[Visual Studio 2008]]<br />[[Visual Studio 2010]] |- | [[C Sharp 4.0|C# 4.0]] | 4.0{{ref label|ClrVersion4|C|C}} | — {{ref label|ISO|B|B}} | — {{ref label|ISO|B|B}} | [http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?displaylang=en&FamilyID=dfbf523c-f98c-4804-afbd-459e846b268e Красавік 2010] | Красавік 2010 |[[.NET Framework 4.0|.NET Framework 4]] |[[Visual Studio 2010]] |- | [[C Sharp 5.0|C# 5.0]] | 4.5{{ref label|ClrVersion45|D|D}} | — {{ref label|ISO|B|B}} | — {{ref label|ISO|B|B}} | [http://www.microsoft.com/en-us/download/details.aspx?id=7029 Чэрвень 2013] | Жнівень 2012 |[[.NET Framework 4.5]] |[[Visual Studio 2012]] |} {| |- |{{note label|Microsoft|A|A}} Дакумент спецыфікацый Microsoft C# 2.0 утрымлівае толькі новыя магчымасці 2.0. Старэйшыя магчымасці гл. у спецыфікацыі 1.2 вышэй. |- |{{note label|ISO|B|B}} Няма спецыфкацый ECMA ці ISO/IEC для C# 3.0, 4.0 ці 5.0. |- |{{note label|ClrVersion4|C|C}} Не было версіі CLR 3.0. |- |{{note label|ClrVersion45|D|D}} У дакументацыі CLR апісваецца як 4.5, але <tt>Environment.Version</tt> паказвае 4.0.<ref name="CsInDepth3">{{Cite book|last=Skeet|first=Jon|page=559|title=C# in Depth|edition=3rd|isbn=9781617291340|publisher=Manning Publications Co.|publication-date=September 2013}}</ref> |} {| class="wikitable" |+ Падсумаванне версій |- ! !! C# 2.0 !! C# 3.0 !! C# 4.0 !! C# 5.0 <ref>{{cite web|last=Hejlsberg|first=Anders|title=Future directions for C# and Visual Basic|url=http://channel9.msdn.com/Events/BUILD/BUILD2011/TOOL-816T|work=C# lead architect|publisher=Channel 9|access-date=September 21, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923171150/http://channel9.msdn.com/Events/BUILD/BUILD2011/TOOL-816T|archive-date=23 верасня 2011|url-status=dead}}</ref> !! Будучыня |- !Дададзены<br />функцыі |valign="top"| * Джэнерыкі * Частковыя тыпы * Ананімныя метады * Ітэратары * Абнульвальныя тыпы * Прыватныя сетары (уласцівасці) * Канверсія груп метадаў (дэлегаты) * Каварыянтнасць і контр-варыянтнасць * Статычныя класы |valign="top"| * Няяўна тыпізаваныя лакальныя зменныя * Ініцыялізатары аб’ектаў і калекцый * Аўтаматычна рэалізаваныя ўласцівасці * Ананімныя тыпы * Метады пашырэнняў * Выразы-запыты * Лямбда-выразы * Дрэвы выразаў * Частковыя метады |valign="top"| * Дынамічнае звязванне * Іменаваныя і апцыянальныя аргументы * Каварыянтнасць і контр-варыянтнасць джэнерыкаў * Убудаваныя тыпы interop («NoPIA») |valign="top"| * Асінхронныя метады * Атрыбуты інфармацыі абанентаў |valign="top"| ; C# 5.0 * Кампілятар-як-паслуга ([[Microsoft Roslyn|Roslyn]]) ; C# 6.0 * Імпарт членаў тыпу ў прастору імён * Сціслы сінтаксіс для першасных канструктараў * Толькі-чытаныя ўласцівасці * Выразы ўласцівасцей (лямбды ўласцівасцей) * Выразы метадаў * Масівы параметраў для інтэрфейсаў IEnumerable * Сціслая праверка на нуль * Множныя вяртаныя велічыні * Інтэрфейс тыпу канструктара |} == Сінтаксіс == C# мае наступны сінтаксіс: * Для пазначэння канца выраза ўжываецца кропка з коскай. * Фігурныя дужкі выкарыстоўваюцца для групавання выразаў. Выразы звычайна групуюцца ў метады (функцыі), метады ў класы, класы ў прасторы імён. * Пераменныя прызначаюцца з ужываннем знака роўнасці, а параўноўваюцца з ужываннем двух паслядоўных знакаў роўнасці. * Квадратныя дужкі выкарыстоўваюцца з масівамі, як для аб’яўлення, так і для таго, каб атрымаць значэнне ў пазіцыі з дадзеным індэксам. === Адрозныя магчымасці === <!--: ''Note: The following description is based on the language standard and other documents listed in the «[[#External links|External links]]» section.''--> Паводле дызайну, C# — гэта мова праграмавання, якая найбольш проста адлюстроўвае ляжачую ў аснове агульную моўную інфраструктуру ({{lang-en|Common Language Infrastructure, CLI}}).<ref>{{cite book|title=Visual Studio 2010 and .NET 4 Six-in-One|year=2010|publisher=Wrox Press|isbn=0470499486}}</ref> Большасць яе ўбудаваных тыпаў адпавядае тыпам-значэнням, рэалізаваным фрэймворкам CLI. Аднак, спецыфікацыі мовы не гавораць пра патрабаванні да генерацыі коду кампілятарам, г.зн., не гаворыцца, што кампілятар C# мусіць мець на мэце Common Language Runtime, ці генераваць агульную прамежкавую мову ({{lang-en|Common Intermediate Language, CIL}}), ці генерыраваць іншы спецыфічны фармат. Тэарэтычна, кампілятар C# можа генераваць [[машынны код]], як традыцыйныя кампілятары C++ ці [[Фартран]]а. Вось некаторыя заўважныя магчымасці C#, якія адрозніваюць яе ад C і C++ (і Java, дзе пазначана): * C# падтрымлівае няяўнае аб’яўленне строга тыпізаваных пераменных з ключавым словам ''var'', і няяўна тыпізаваных масіваў з ключавым словам ''new[]'', за якім ідзе ініцыялізатар калекцыі. * Метапраграмаванне праз атрыбуты C# з’яўляецца часткаю мовы. Многія з гэтых атрыбутаў дублююць функцыянальнасць платформазалежных дырэктыў прэпрацэсараў GCC і VisualC++. * Як у C++, і ў адрозненне ад Java, праграмісты на C# мусяць выкарыстоўваць ключавое слова ''virtual'', каб дазволіць метадам быць перавызначанымі ў падкласах. * ''Метады пашырэння'' ў C# дазваляюць праграмістам ужываць статычныя метады так, быццам гэта метады з табліцы метадаў класа, дазваляючы праграмістам дадаваць да аб’екта метады, якія, паводле іх адчування, мусяць быць у аб’екта і яго вытворных. * Тып ''dynamic'' дазваляе звязванне метаду падчас выканання, дазваляючы выклік метаду як у [[JavaScript]] і складанне аб’екта ў час выканання. * C# мае падтрымку строга тыпізаваных указальнікаў на функцыю праз ключавое слова ''delegate''. * Падобна наяўным у фрэймворку Qt псеўда-C++ ''сігнал'' і ''слот'', C# мае семантычныя сродкі, якія спецыфічна атачаюць падзеі ў стылі публікацыя-падпіска, хаця C# выкарыстоўвае дэлегаты для гэтага. * C# прапануе падобныя на Java ''сінхранізаваныя'' выклікі метадаў праз атрыбут [MethodImpl(MethodImplOptions.Synchronized)], і мае падтрымку ўзаемна-выключных замыканняў з дапамогай ключавога слова ''lock''. * Мова C# не дазваляе аб’яўляць глабальныя пераменныя і функцыі. Усе метады і члены павінны быць аб’яўлены ў класах. Статычныя члены публічных класаў могуць замяняць глабальныя пераменныя і функцыі. * Лакальныя пераменныя не могуць зацяняць пераменныя вонкавага блока, у адрозненне ад C і C++. * Прасторы імёнаў у C# прадстаўляюць такі ж самы ўзровень ізаляцыі коду, як і пакункі ў Java ({{lang-en|package}}) ці прасторы імёнаў у C++ ({{lang-en|namespace}}); правілы і магчымасці вельмі падобныя на пакунак Java. * C# падтрымлівае строгі булеўскі тып ({{lang-en|bool}}). Выразы, якія прымаюць умовы, такія як ''while'' і ''if'', патрабуюць такі тып выразу, які рэалізуе аператар ''true'', такі як булеўскі тып. У той час як C++ таксама мае булеўскі тып, апошні можа быць свабодна канверсаваны ў і з цэлалікавага тыпу, і такія выразы, як ''if(a)'' патрабуюць толькі, каб ''a'' можна было ператварыць у булеўскі тып, дазваляючы ''a'' быць цэлалікавым ці ўказальнікам. C# забараняе такі падыход, калі «цэлы лік азначае true ці false», засноўваючыся на меркаванні, што патрабаванне да праграміста выкарыстоўваць выразы, якія вяртаюць дакладна булеўскі тып, засцерагае ад пэўнага тыпу праграмісцкіх памылак, распаўсюджаных у C ці C++, такіх як <code>1=if (a = b)</code> (ужыванне прысвойвання <code>=</code> замест роўнасці <code>==</code>). * У C#, указальнікі на адрасы ў памяці могуць быць ужытыя толькі ўнутры блока, асобна пазначанага як ''небяспечны'' (''unsafe''), а праграмы з небяспечным кодам патрабуюць адпаведных дазволаў на запуск. Доступ да аб’ектаў у большасці выпадкаў адбываецца праз бяспечныя спасылкі на аб’ект, якія заўжды ўказваюць на «жывы» аб’ект, ці маюць строга вызначанае значэнне ''null''; немагчыма атрымаць спасылку на «мёртвы» аб’ект (апрацаваны працэдурай зборкі смецця), ці на выпадковы блок памяці. Небяспечны ўказальнік можа ўказваць на экзэмпляр тыпу значэнне, масіў, радок, ці блок памяці, размешчаны ў стэку. Код без пазнакі «небяспечны» можа захоўваць і змяняць указальнікі праз тып <code>System.IntPtr</code>, але не можа разымяноўваць іх. * Кіраваная памяць не можа быць яўна вызвалена; замест гэтага, працуе аўтаматычная зборка смецця. Зборка смецця вырашае праблему ўцечкі памяці ({{lang-en|memory leak}}), вызваляючы праграміста ад адказнасці за вызваленне памяці, якая больш не патрэбна. * У дадатак да канструкцыі <code>try...catch</code> для апрацоўкі выключэнняў C# мае канструкцыю <code>try...finally</code>, якая гарантуе выкананне коду ў блоку <code>finally</code> незалежна ад таго, здарылася выключэнне ці не. * Множнае наследаванне не падтрымліваецца, але клас можа рэалізоўваць любую колькасць інтэрфейсаў. Гэта было праектнае рашэнне галоўнага архітэктара мовы, каб пазбегнуць ускладнення і спрасціць архітэктурныя патрабаванні ва ўсёй CLI. Пры рэалізацыі некалькіх інтэрфейсаў, якія ўтрымліваюць метад з аднолькавай сігнатурай, C# дазваляе праграмісту рэалізаваць кожны метад у залежнасці ад таго, праз які інтэрфейс гэты метад будзе выкліканы, ці, падобна Java, дазваляе праграмісту рэалізаваць метад адзін раз, і мець адзіны выклік пры звароце праз любы з інтэрфейсаў класа. * C#, у адрозненне ад Java, падтрымлівае перагрузку аператараў. Толькі тыя аператары, што найчасцей перагружаюць у C++, могуць быць перагружаны ў C#. * C# больш тыпабяспечная, чым C++. Прадвызначаны толькі тыя пераўтварэнні тыпаў, якія лічацца бяспечнымі, напрыклад, пашырэнне цэлых лікаў. Патрабаванне дзейнічае ў часе кампіляцыі, цягам JIT-кампіляцыі, і ў некаторых выпадках у часе выканання. Няма няяўных пераўтварэнняў ні паміж булеўскім і цэлалікавым тыпамі, ні паміж членамі пералічэння і цэлымі лікамі (за выключэннем літарала 0, які можа быць няяўна пераўтвораны ў любы тып пералічэння). Кожнае вызначанае карыстальнікам пераўтварэнне павінна быць яўна пазначана як яўнае ці няяўнае, у адрозненне ад прадвызначана няяўных капіравальнага канструктара і аператара пераўтварэння ў C++. * C# мае яўную падтрымку каварыянтрасці і контр-варыянтнасці ў абагульненых тыпах, у адрозненне ад C++, якая ў пэўнай ступені падтрымлівае контр-варыянтнасць проста праз семантыку вяртаных віртуальнымі метадамі тыпаў. * Члены пералічэння змяшчаюцца ў іх уласны абсяг бачнасці ({{lang-en|scope}}). * C# прадстаўляе ўласцівасці як [[сінтаксічны цукар]] для распаўсюджанага выпадку, калі пара метадаў, аксесар ({{lang-en|getter}}) і мутатар ({{lang-en|setter}}) інкапсулююць аперацыі над адным атрыбутам класа. Не трэба пісаць залішнія сігнатуры метадаў для рэалізацыі гетара і сэтара, а доступ да ўласцівасці можна атрымаць праз сінтаксіс атрыбута, замест даўжэйшых выклікаў метадаў. * У C# няма правераных выключэнняў ({{lang-en|checked exceptions}}), у адрозненне ад Java. Гэта было свядомае рашэнне, заснаванае на меркаваннях маштабавальнасці і версіявальнасці.<ref>{{cite web | url = http://www.artima.com/intv/handcuffs.html | title = The Trouble with Checked Exceptions | first1=Bill | last1=Venners | first2=Bruce | last2=Eckel | date = August 18, 2003 | access-date = March 30, 2010 }}</ref> * Хоць C# у першую чаргу імператыўная мова, у версіі 2.0 прапанавана абмежаваная падтрымка функцыянальнага праграмавання праз першакласныя функцыі і замкненні ў форме ананімных дэлегатаў. C# 3.0 пашырыла падтрымку функцыянальнага праграмавання увядзеннем легкаважнага сінтаксісу для лямбда-выразаў, метадаў пашырэння (афорданс для модуляў), і сінтаксісу разумення спісаў ({{lang-en|list comprehension}}) у форме мовы «разумення запытаў». == Агульная сістэма тыпаў == C# мае ''ўніфікаваную сістэму тыпаў''. Гэта сістэма мае назву «агульная сістэма тыпаў» ({{lang-en|Common Type System}}, скарочана CTS).<ref name="insidecsharpp2ch4">{{cite book| last = Archer| first = Tom| title = Inside C#| year = 2001| publisher = Microsoft Press|location=Redmond, Washington|isbn=0-7356-1288-9|chapter=Part 2, Chapter 4: The Type System}}</ref> Уніфікаваная сістэма тыпаў падразумявае, што ўсе тыпы, уключаючы прымітывы, такія як цэлыя лікі, з’яўляюцца падкласамі класа <code>System.Object</code>. Напрыклад, кожны тып наследуе метад <code>ToString()</code>. === Катэгорыі тыпаў даных === CTS раздзяляе тыпы даных на дзве катэгорыі:<ref name="insidecsharpp2ch4" /> # Спасылачныя тыпы # Тыпы-значэнні Асобнікі тыпу-значэння не маюць ні спасылачнай тоеснасці, ні спасылачнай семантыкі параўнання — параўнанне на роўнасць і няроўнасць для тыпаў-значэнняў параўноўвае фактычнае значэнне даных у асобніку, калі адпаведныя аператары параўнання не перагружаны. Тыпы-значэнні з’яўляюцца вытворнымі ад <code>System.ValueType</code>, заўжды маюць прадвызначанае значэнне, і могуць быць заўжды створаны і скапіяваны. Сярод іншых абмежаванняў, накладзеных на тыпы-значэнні: яны не могуць быць вытворнымі адзін ад другога (але могуць рэалізоўваць інтэрфейсы), і не могуць мець яўны прадвызначаны канструктар (без параметраў). Прыкладамі тыпаў-значэнняў з’яўляюцца ўсе прымітыўныя тыпы, такія як <code>int</code> (знакавы 32-бітавы цэлы лік), <code>float</code> (32-бітавы лік з плыўной коскай IEEE), <code>char</code> (16-бітавы асобнік Унікоду), і <code>System.DateTime</code> (ідэнтыфікуе канкрэтны момант часу з дакладнасцю да нанасекундаў). Іншыя прыклады — <code>enum</code> (пералічэнні) і <code>struct</code> (вызначаныя карыстальнікам структуры). Насупраць, да спасылачных тыпаў адносіцца паняцце спасылачнай тоеснасці — кожны асобнік спасылачнага тыпу па сваёй сутнасці адрозніваецца ад любога іншага, нават калі звесткі ў абодвух асобніках адны і тыя ж. Гэта адбіваецца на прадвызначаных параўнаннях на роўнасць і няроўнасць для спасылачных тыпаў, якія правяраюць хутчэй спасылачную, чым структурную роўнасць, калі адпаведныя аператары не перагружаны (як у выпадку з <code>System.String</code>). Увогуле, не заўжды магчыма ні стварыць асобнік спасылачнага тыпу, ні скапіяваць наяўны асобнік, ці параўнаць значэнні двух наяўных асобнікаў, хаця пэўныя спасылачныя тыпы могуць прадстаўляць такія магчымасці, даючы агульнадаступны канструктар ці рэалізуючы адпаведны інтэрфейс (такі, як <code>ICloneable</code> ці <code>IComparable</code>). Прыкладамі спасылачнага тыпу з’яўляюцца <code>object</code> (першасны базавы клас для ўсіх іншых класаў C#), <code>System.String</code> (радок сімвалаў Унікоду), і <code>System.Array</code> (базавы клас для ўсіх масіваў C#). Абедзве катэгорыі можна пашыраць з дапамогаю тыпаў, вызначаных карыстальнікам. === Boxing і unboxing === ''Boxing'' — аперацыя па пераўтварэнні аб’екта тыпу-значэння ў велічыню адпаведнага спасылачнага тыпу.<ref name="insidecsharpp2ch4" /> У C# гэта робіцца няяўна. ''Unboxing'' — аперацыя па пераўтварэнні велічыні спасылачнага тыпу, атрыманай папярэдняй аперацыяй boxing, у велічыню тыпу-значэння.<ref name="insidecsharpp2ch4" /> Unboxing у C# патрабуе яўнага прывядзення тыпаў ({{lang-en|type cast}}). Аб’ект тыпу T, над якім была зроблена аперацыя boxing, можа быць прыведзены толькі да тыпу T (ці абнульвальнага T).<ref>{{cite web|last=Lippert |first=Eric |url=http://blogs.msdn.com/b/ericlippert/archive/2009/03/19/representation-and-identity.aspx |title=Representation and Identity |work=Fabulous Adventures In Coding |publisher=Blogs.msdn.com |date=March 19, 2009 |access-date=October 4, 2012}}</ref> Прыклад: <syntaxhighlight lang="CSharp"> int foo1 = 42; // Value type. object bar = foo1; // foo is boxed to bar. int foo2 = (int)bar; // Unboxed back to value type. </syntaxhighlight> === Джэнерыкі === [[Абагульненае праграмаванне|Джэнерыкі]] былі дададзены ў мову C# у версіі 2.0. Джэнерыкі выкарыстоўваюць параметры тыпу, што дазваляе праектаваць класы альбо метады, якія не ўказваюць выкарыстаны тып да таго часу, пакуль не будзе створаны асобнік класа ці метаду. Галоўнай перавагай з’яўляецца тое, што можна ўжываць параметры тыпу для джэнерыкаў, каб ствараць класы і метады, якія можна выкарыстаць без выдаткаў на прывядзенне тыпаў у час выканання ці на аперацыі boxing, як паказана тут:<ref>{{cite web| title = Generics (C# Programming Guide)| url = http://msdn.microsoft.com/en-us/library/512aeb7t.aspx| publisher = Microsoft| access-date = August 7, 2011}}</ref> <syntaxhighlight lang="CSharp"> // Declare the generic class. public class GenericList<T> { void Add(T input) { } } class TestGenericList { private class ExampleClass { } static void Main() { // Declare a list of type int. GenericList<int> list1 = new GenericList<int>(); // Declare a list of type string. GenericList<string> list2 = new GenericList<string>(); // Declare a list of type ExampleClass. GenericList<ExampleClass> list3 = new GenericList<ExampleClass>(); } } </syntaxhighlight> У параўнанні з шаблонамі C++, джэнерыкі C# могуць даць палепшаную бяспеку, але ў той жа час у чымсьці абмежаваныя магчымасці.<ref>{{cite web| title = An Introduction to C# Generics | url = http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms379564%28v=vs.80%29.aspx | publisher = Microsoft}}</ref> Напрыклад, нельга выклікаць арыфметычныя аператары над тыпамі джэнерыкаў у C#.<ref>{{cite web| title = Differences Between C++ Templates and C# Generics | url = http://msdn.microsoft.com/en-us/library/c6cyy67b.aspx | publisher = Microsoft}}</ref> == Прэпрацэсар == C# прадстаўляе «дырэктывы прэпрацэсара»<ref>{{cite web | url = http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ed8yd1ha.aspx | title = C# Preprocessor Directives | work = C# Language Reference | publisher = [[Microsoft]] | access-date = June 18, 2009 }}</ref> (хаця не мае «сапраўднага» прэпрацэсара), заснаваныя на прэпрацэсары мовы C, якія дазваляюць праграмісту вызначаць сімвалы, але не дазваляюць макрасы. Таксама прадстаўляюцца умоўныя аператары, такія як <code>#if</code>, <code>#endif</code>, і <code>#else</code>. Дырэктывы кшталту <code>#region</code> даюць падказку тэкставаму рэдактару па згортванні коду. <syntaxhighlight lang="CSharp"> public class Foo { #region Constructors public Foo() {} public Foo(int firstParam) {} #endregion #region Procedures public void IntBar(int firstParam) {} public void StrBar(string firstParam) {} public void BoolBar(bool firstParam) {} #endregion } </syntaxhighlight> == Каментарыі == C# выкарыстоўвае двайны слэш (<code>//</code>), каб паказаць, што рэшта радка — гэта каментарый. Такі стыль каментарыяў атрыманы ў спадчыну ад [[C++]]. <syntaxhighlight lang="CSharp"> public class Foo { // a comment public static void Bar(int firstParam) {} // also a comment } </syntaxhighlight> Шматрадковы каментарый можна пачаць слэшам і зорачкай (<code>/*</code>) і закончыць зорачкай і слэшам (<code>*/</code>). Гэта спадчына стандартнай мовы C. <syntaxhighlight lang="CSharp"> public class Foo { /* A Multi-Line comment */ public static void Bar(int firstParam) {} } </syntaxhighlight> == Сістэма XML-дакументацыі == Сістэма дакументацыі ў C# падобная на [[Javadoc]] у Java, але заснавана на [[Extensible Markup Language|XML]]. У цяперашні час кампілятар C# падтрымлівае два метады дакументавання. Аднарадковыя дакументацыйныя каментарыі, такія як шырока распаўсюджаныя ў згенераваным [[Microsoft Visual Studio|Visual Studio]] кодзе, уяўляюць сабой радок, што пачынаецца з <code>///</code>. <syntaxhighlight lang="CSharp"> public class Foo { /// <summary>A summary of the method.</summary> /// <param name="firstParam">A description of the parameter.</param> /// <remarks>Remarks about the method.</remarks> public static void Bar(int firstParam) {} } </syntaxhighlight> Шматрадковыя дакументацыйныя каментарыі, хоць былі вызначаны ў спецыфікацыях мовы ў версіі 1.0, не падтрымліваліся да выпуску [[.NET Framework|.NET]] 1.1.<ref>{{cite web | url = http://blogs.msdn.com/ansonh/archive/2006/09/11/750056.aspx | title = C# XML documentation comments FAQ | first = Anson | last = Horton | date = September 11, 2006 | access-date = December 11, 2007 }}</ref> Гэтыя каментарыі пачынаюцца з слэша і дзвюх зорачак (<code>/**</code>) і заканчваюцца дзвюма зорачкамі і слэшам (<code>*/</code>).<ref name="Delimiters for Documentation Tags">{{cite web | url = http://msdn.microsoft.com/en-us/library/5fz4y783(VS.71).aspx | title = Delimiters for Documentation Tags | date = January 1, 1970 GMT | work = C# Programmer's Reference | publisher = [[Microsoft]] | access-date = June 18, 2009 }}</ref> <syntaxhighlight lang="CSharp"> public class Foo { /** <summary>A summary of the method.</summary> * <param name="firstParam">A description of the parameter.</param> * <remarks>Remarks about the method.</remarks> */ public static void Bar(int firstParam) {} } </syntaxhighlight> Заўвага: ёсць некаторыя строгія крытэрыі датычна прабелаў і XML-дакументацыі пры выкарыстанні тэхнікі слэш-зорачка-зорачка (<code>/**</code>). Гэты блок коду: <syntaxhighlight lang="CSharp"> /** * <summary> * A summary of the method.</summary>*/ </syntaxhighlight> утварае XML-каментарый, які адрозніваецца ад выніку гэтага блока:<ref name="Delimiters for Documentation Tags"/> <syntaxhighlight lang="CSharp"> /** * <summary> A summary of the method.</summary>*/ </syntaxhighlight> Сінтаксіс дакументацыйных каментарыяў і іх [[XML]]-разметка вызначаны ў ненарматыўным дадатку да стандарту C# [[Ecma International|ECMA]]. Гэты ж стандарт таксама вызначае правілы апрацоўкі такіх каментарыяў і іх пераўтварэнне ў звычайны [[XML]]-дакумент, з дакладнымі правіламі адлюстравання ідэнтыфікатараў [[Common Language Infrastructure|CLI]] на звязаныя з імі элементы дакументацыі. Гэта дазваляе любому інтэграванаму асяроддзю распрацоўкі на C# ці іншаму інструменту знаходзіць дакументацыю для любога сімвала ў кодзе пэўным, цалкам вызначаным чынам. == Бібліятэкі == Спецыфікацыі мовы C# апісваюць мінімальны набор тыпаў і бібліятэк класаў, на даступнасць якіх разлічвае кампілятар. На практыцы, C# найчасцей ужываецца з якой-небудзь рэалізацыяй [[Common Language Infrastructure]] (CLI), што стандартызавана як ECMA-335 ''Common Language Infrastructure (CLI)''. == Прыклад «Hello, world» == Ніжэй прыведзена вельмі простая праграма на C#, версія класічнага прыкладу «[[Hello world]]»: <syntaxhighlight lang="CSharp"> using System; class Program { static void Main() { Console.WriteLine("Hello, world!"); } } </syntaxhighlight> Вынікам запуску праграмы будзе вывад на кансоль наступнага тэксту: Hello, world! Кожны радок праграмы мае прызначэнне: <syntaxhighlight lang="CSharp"> using System; </syntaxhighlight> Гэты радок гаворыць кампілятару ўжываць <code>System</code> у якасці магчымага прэфікса для тыпаў, выкарыстаных у зыходным кодзе. У гэтым выпадку, калі кампілятар бачыць ужыванне тыпу <code>Console</code> ніжэй у зыходным кодзе, ён спрабуе знайсці тып з назваю <code>Console</code>, спярша ў бягучай зборцы, потым ва ўсіх зборках, на якія яна спасылаецца. Пры гэтым кампілятару не ўдаецца знайсці такі тып, таму што насамрэч назва тыпу <code>System.Console</code>. Тады кампілятар спрабуе адшукаць тып з назваю <code>System.Console</code>, ужыўшы прэфікс <code>System</code> з сцверджання <code>using</code>, і гэтым разам паспяхова. Сцверджанне <code>using</code> дазваляе праграмісту вызначыць усе магчымыя прэфіксы, якія будуць выкарыстаны ў час кампіляцыі, замест выкарыстання поўнай назвы штораз. <syntaxhighlight lang="CSharp"> class Program </syntaxhighlight> Гэта вызначэнне [[Клас (праграмаванне)|класа]]. Усё, што ідзе далей паміж парай фігурных дужак, апісвае клас <code>Program</code>. <syntaxhighlight lang="CSharp"> static void Main() </syntaxhighlight> Гэты радок аб’яўляе метад класа, з якога пачынаецца выкананне праграмы. Рантайм .NET выклікае метад <code>Main</code>. (Заўвага: <code>Main</code> можна таксама выклікаць з іншага месца праграмы, як любы іншы метад, напрыклад з іншага метаду класа <code>Program</code>.) Ключавое слова <code>static</code> робіць метад даступным без стварэння асобніка класа <code>Program</code>. Уваходны пункт <code>Main</code> кожнай кансольнай праграмы мусіць быць аб’яўлены як <code>static</code>. Іначай, праграма будзе патрабаваць асобнік, а асобнік — праграму. Каб пазбегнуць гэтай невырашальнай цыклічнай залежнасці, кампілятар C# пры апрацоўцы кансольнай праграмы (кшталту апісанай вышэй) паведамляе пра памылку, калі няма метаду <code>static Main</code>. Ключавое слова <code>void</code> азначае, што метад <code>Main</code> не вяртае ніякага значэння. <syntaxhighlight lang="CSharp"> Console.WriteLine(«Hello, world!»); </syntaxhighlight> Гэты радок піша вывад. <code>Console</code> — гэта статычны клас у прасторы назваў <code>System</code>. Ён прадстаўляе кансольным праграмам інтэрфейс да стандартных патокаў уводу, вываду і памылак. Праграма выклікае метад <code>WriteLine</code>, які выводзіць на кансоль радок, пазначаны ў якасці параметра, <code>"Hello world!"</code>. Прыклад з [[Графічны інтэрфейс карыстальніка|графічным інтэрфейсам карыстальніка]]: <syntaxhighlight lang="CSharp"> using System.Windows.Forms; class Program { static void Main() { MessageBox.Show("Hello, world!"); } } </syntaxhighlight> Гэты прыклад падобны на папярэдні, з той розніцай, што генеруе дыялогавае вакно, якое ўтрымлівае паведамленне «Hello, world!», замест таго, каб пісаць яго ў кансоль. == Стандартызацыя і ліцэнзаванне == У жніўні 2000 г. Microsoft Corporation, [[Hewlett-Packard]] і Intel Corporation выступілі сумеснымі спонсарамі падання спецыфікацый C#, гэтаксама Common Language Infrastructure (CLI), ва ўстанову стандартызацыі [[Ecma International]]. У снежні 2001 ECMA выпусціла ECMA-334 ''Спецыфікацыі мовы C#''. C# стала стандартам [[International Organization for Standardization|ISO]] ў 2003 (ISO/IEC 23270:2003 — ''Information technology — Programming languages — C#''). Раней ECMA прыняла эквівалентныя спецыфікацыі як 2-е выданне C# у снежні 2002. У чэрвені 2005 ECMA зацвердзіла 3-е выданне спецыфікацый C# і абнавіла ECMA-334. Сярод дапаўненняў — частковыя класы, ананімныя метады, абнульвальныя тыпы і [[Абагульненае праграмаванне|джэнерыкі]] (аналагічныя [[Шаблон, праграмаванне|шаблонам]] у C++). У ліпені 2005 ECMA прадставіла стандарты і адпаведныя тэхнічныя рэгламенты ў ISO/IEC JTC 1 праз т.зв. працэс Fast-Track апошняга. Гэты працэс звычайна займае 6-9 месяцаў. Вызначэнне мовы C# і агульнай моўнай інфраструктуры ({{lang-en|Common Language Infrastructure}}, CLI) стандартызаваны [[International Organization for Standardization|ISO]] і [[Ecma]], што прадстаўляе рацыянальную і недыскрымінацыйную ліцэнзійную абарону ад патэнтных прэтэнзій. Аднак, Майкрасофт выкарыстоўвае C# і CLI у сваёй бібліятэцы базавых класаў ({{lang-en|Base Class Library}}, BCL), што з’яўляецца падмуркам яе уласніцкага фрэймворку .NET і прадстаўляе разнастайныя нестандартныя класы (пашырэнні ўводу-вываду, [[Графічны інтэрфейс карыстальніка|графічны інтэрфейс]], вэб-сэрвісы і г.д.). Некаторыя выпадкі, калі патэнты Майкрасофт тычацца стандартаў, выкарыстаных у фрэймворку .NET, задакументаваны Майкрасофт, а адпаведныя патэнты даступны альбо на ўмовах RAND, альбо праз абяцанне адкрытых спецыфікацый ({{lang-en|Microsoft Open Specification Promise}}), што прадстаўляе патэнтныя правы грамадскасці,<ref>{{cite web| url = http://www.microsoft.com/interop/principles/default.mspx| title = Interoperability Principles}}</ref> але ёсць пэўныя асцярогі і спрэчкі наконт існавання дадатковых, нявызначаных аспектаў, запатэнтаваных Майкрасофт, якія могуць абмежаваць незалежныя рэалізацыі поўнага фрэймоворку. Майкрасофт пагадзілася не падаваць у суд на распрацоўшчыкаў праграм з адкрытым зыходным кодам за парушэнне патэнтаў у некамерцыйных праектах у частцы фрэймворку, што пакрыта OSP.<ref>{{cite web| url = http://www.microsoft.com/interop/principles/osspatentpledge.mspx| title = Patent Pledge for Open Source Developers}}</ref> Таксама, Майкрасофт пагадзілася не прымяняць патэнты, якія тычацца прадуктаў кампаніі [[Novell]], супраць плацежаздольных кліентаў кампаніі,<ref>{{cite web | url = http://www.microsoft.com/interop/msnovellcollab/patent_agreement.mspx | title = Patent Cooperation Agreement - Microsoft & Novell Interoperability Collaboration | date = November 2, 2006 | publisher = [[Microsoft]] | access-date = July 5, 2009 | quote = Microsoft, on behalf of itself and its Subsidiaries (collectively "Microsoft"), hereby covenants not to sue Novell's Customers and Novell's Subsidiaries' Customers for infringement under Covered Patents of Microsoft on account of such a Customer's use of specific copies of a Covered Product as distributed by Novell or its Subsidiaries (collectively "Novell") for which Novell has received Revenue (directly or indirectly) for such specific copies; provided the foregoing covenant is limited to use by such Customer (i) of such specific copies that are authorized by Novell in consideration for such Revenue, and (ii) within the scope authorized by Novell in consideration for such Revenue. }}</ref> за выключэннем спісу прадуктаў, якія не згадваюць яўна C#, .NET ці рэалізацыю .NET ад фірмы Novell ([[Mono Project]]).<ref>{{cite web | url = http://www.microsoft.com/interop/msnovellcollab/definitions2.aspx | title = Definitions | date = November 2, 2006 | publisher = [[Microsoft]] | access-date = July 5, 2009 }}</ref> Аднак, Novell сцвярджае, што Mono не парушае ніводнага патэнта Майкрасофт.<ref>{{cite web | url = http://www.novell.com/linux/microsoft/faq_opensource.html | title = Novell Answers Questions from the Community | first = Justin | last = Steinman | date = November 7, 2006 | access-date = July 5, 2009 | quote = We maintain that Mono does not infringe any Microsoft patents. }}</ref> Таксама, Майкрасофт зрабіла канкрэтнае пагадненне не ўжываць патэнтныя правы, звязаныя з браўзерным плагінам [[Moonlight]], які залежыць ад Mono, пры ўмове, што ён атрыманы ад [[Novell]].<ref name="MsCovenant">{{cite web | url = http://www.microsoft.com/interop/msnovellcollab/moonlight.mspx | title = Covenant to Downstream Recipients of Moonlight - Microsoft & Novell Interoperability Collaboration | publisher = [[Microsoft]] | quote = "Downstream Recipient" means an entity or individual that uses for its intended purpose a Moonlight Implementation obtained directly from Novell or through an Intermediate Recipient... Microsoft reserves the right to update (including discontinue) the foregoing covenant... "Moonlight Implementation" means only those specific portions of Moonlight 1.0 or Moonlight 1.1 that run only as a plug-in to a browser on a Personal Computer and are not licensed under GPLv3 or a Similar License. | date = September 28, 2007 | access-date = March 8, 2008}}</ref> == Рэалізацыі == Узорным кампілятарам мовы C# выступае [[Microsoft Visual C Sharp|Microsoft Visual C#]], зыходны код якога адкрыты.<ref>https://github.com/dotnet/roslyn</ref> Існуюць таксама іншыя кампілятары C#, часта поруч з рэалізацыяй агульнай моўнай інфраструктуры і бібліятэк класаў .NET: * Праект [[Mono, праграмнае забеспячэнне|Mono]] прадстаўляе кампілятар C# з адкрытым зыходным кодам, поўную рэалізацыю агульнай моўнай інфраструктуры ўключна з неабходнымі бібліятэкамі фрэймворка, якія апісаны ў спецыфікацыях ECMA, і амаль поўную рэалізацыю прыватнаўласніцкіх бібліятэк класаў .NET ад Майкрасофт. У версіі 4.0 Mono падтрымлівае ўсё, што ёсць у .NET 4.5, за выключэннем [[Windows Presentation Foundation|WPF]] і [[Windows Workflow Foundation|WwF]], абмежавана падтрымлівае [[Windows Communication Foundation|WCF]] і асінхронны стэк ASP.NET 4.5.<ref>{{cite web|url=http://www.mono-project.com/docs/about-mono/compatibility/ |title=Compatibility - Mono |publisher=Mono-project.com |date=December 12, 2014 |access-date=September 6, 2015}}</ref> * Праект [[DotGNU]] (зараз спынены) таксама прадстаўляе кампілятар C# з адкрытым зыходным кодам, амаль поўную рэалізацыю Common Language Infrastructure ўключна з неабходнымі бібліятэкамі фрэймворка, як апісана ў спецыфікацыях ECMA, і падмноства астатніх прыватнаўласніцкіх бібліятэк класаў .NET ад Майкрасофт да версіі .NET 2.0 (тых, што не дакументаваны ці не ўвайшлі ў спецыфікацыі ECMA, але ўключаны ў стандартную пастаўку фрэймворка .NET ад Майкрасофт). * Праект Rotor ад Майкрасофт (у цяперашні час называецца [[Shared Source Common Language Infrastructure]]) (ліцэнзаваны толькі для адукацыйных і даследчых мэт) забяспечвае рэалізацыю асяроддзя выканання CLR і кампілятара C# з агульнай кодавай базай, і падмноства неабходных для агульнай моўнай інфраструктуры бібліятэк фрэймворка, як апісана ў ECMA (да версіі C# 2.0, падтрымліваецца толькі ў [[Windows XP]]). == Гл. таксама == * [[Oxygene, мова праграмавання|Oxygene]] * [[Sing sharp|Sing#]] * [[Microsoft Visual Studio]] * [[MonoDevelop]] * [[Morfik]] * [[SharpDevelop]] * [[Turbo C Sharp]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{cite book | title=C# Language Pocket Reference | first1=Peter | last1=Drayton | first2=Ben | last2=Albahari | first3=Ted | last3=Neward | year=2002 | publisher=O'Reilly | isbn=0-596-00429-X | url-access=registration | url=https://archive.org/details/clanguagepocketr00pete }} * {{cite book| title=Programming Microsoft Windows with C#| last=Petzold| first=Charles| year=2002| publisher=Microsoft Press| isbn=0-7356-1370-2| url-access=registration| url=https://archive.org/details/isbn_9780735613706}} == Спасылкі == * [http://go.microsoft.com/fwlink/?LinkId=199552 C# Language Specification (from MSDN)] * [http://tutorials.csharp-online.net/CSharp_Language_Specification C# Language Specification (hyperlinked, Visual C# Developer Center)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131222221450/http://tutorials.csharp-online.net/CSharp_Language_Specification |date=22 снежня 2013 }} * [http://msdn2.microsoft.com/en-us/library/67ef8sbd.aspx C# Programming Guide (MSDN)] * [http://www.microsoft.com/express/Downloads/ Download C# Express] * [http://standards.iso.org/ittf/PubliclyAvailableStandards/c042926_ISO_IEC_23270_2006(E).zip ISO C# Language Specification]. * [http://msdn.microsoft.com/en-us/vcsharp/default.aspx Microsoft Visual C# .NET] {{C Sharp}} {{Мовы праграміравання}} {{dotNET}} {{Ecma International Standards}} {{Стандарты ISO}} {{Мова праграміравання Сі}} [[Катэгорыя:Сямейства моў праграмавання C Sharp]] [[Катэгорыя:Мовы праграмавання сямейства C]] [[Катэгорыя:Мовы праграмавання платформы .NET]] [[Катэгорыя:Мовы вэб-праграмавання]] [[Катэгорыя:Мовы праграмавання высокага ўзроўню]] [[Катэгорыя:Мовы праграмавання Microsoft]] q99zzfglo5bq8054q2m3n2uezogrkdj 0 194877 5141747 4844482 2026-05-14T23:26:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141747 wikitext text/x-wiki {{Стадыён |назва = «Тарпеда» |выява = [[Выява:Torpedo stadium Zhodino west stand 03.jpg|300px|Стадыён «Тарпеда»]] |месцазнаходжанне = [[Беларусь]], [[Жодзіна]], вуліца Дзеравянка, 5 |закладзены = 1965 |пабудаваны = 1969 |рэканструяваны = 2005—2013 |каманда = [[ФК Тарпеда-БелАЗ|«Тарпеда-БелАЗ»]] |умяшчальнасць = 6 524<ref>[http://torpedo-belaz.by/stadion/ Афіцыйная ўмяшчальнасць стадыёна «Тарпеда»]</ref> |габарыты = 105×68 м |пакрыццё = натуральнае |вікісховішча = Tarpieda Stadium, Žodzina }} '''«Тарпеда»''' — шматфункцыянальны стадыён у [[Жодзіна|Жодзіне]], [[Беларусь]]. З’яўляецца хатняй арэнай для футбольнага клуба [[ФК Тарпеда-БелАЗ|«Тарпеда-БелАЗ»]], які выступае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]. Умяшчальнасць стадыёна складае 6 524 месцы. == Гісторыя == Ідэя будаўніцтва стадыёна ўзнікла ў 1965 годзе, і ўжо пад канец года пачаліся будаўніча-мантажныя работы. У лістападзе 1969 стадыён «Тарпеда» афіцыйна ўступіў у строй. На месцы цяперашняй заходняй трыбуны былі ўзведзены месцы для 5 000 чалавек. З самага адкрыцця стадыён стаў хатняй арэнай мясцовай футбольнай каманды «Ракета» (сучасная назва [[ФК Тарпеда-БелАЗ|«Тарпеда-БелАЗ»]]). З 1992 года стадыён стаў прымаць матчы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі па футболе]]. У 2005 годзе пачалася маштабная рэканструкцыя спартыўнай арэны, якая праходзіла ў некалькі этапаў і скончылася ў 2013. За гэты час была пабудавана ўсходняя трыбуна, над заходняй быў узведзены дах. Цяпер гэтыя дзве трыбуны ўмяшчаюць ледзь больш за 6,5 тысяч месцаў. У 2013 годзе былі ўсталяваныя электроннае табло і асвятляльныя мачты, якія дазволілі праводзіць матчы ўвечары. Праведзена ўкладка сучаснага пакрыцця бегавых дарожак. Каля галоўнай арэны з’явілася трэніровачнае футбольнае поле са штучным пакрыццём і трыбунай на 500 гледачоў. Газон на стадыёне натуральны, усталяваны падагрэў. Памеры поля — 105×68 метраў. 26 мая 2013 года на стадыёне «Тарпеда» адбыўся фінал [[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|Кубка Беларусі па футболе 2012/2013]], у якім футбольны клуб [[ФК Мінск|«Мінск»]] перамог мінскае [[ФК Дынама Мінск|«Дынама»]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://stadiums.at.ua/news/2014-03-10-16525 «Па дамах». Праект Offside.by аб стадыёнах Беларусі. «Тарпеда» (Жодзіна)] * [https://by.tribuna.com/tags/103461654/news/ Навіны стадыёна на by.tribuna.com] * [http://sport-belaz.by/content/stadion-torpedo Профіль стадыёна на sport-belaz.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190614214432/http://sport-belaz.by/content/stadion-torpedo |date=14 чэрвеня 2019 }} {{Стадыёны чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спорт у Жодзіне]] thpay0w2o8f7847cdpy7ylb55h8k0jw 0 196100 5141848 5127969 2026-05-15T10:09:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141848 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Турын |краіна = Беларусь |выява = Турин, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 15.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Турынскі |першае згадванне = 1536 |ранейшыя назвы = |статус з = 2009 |OpenStreetMap = 243020550 }} '''Ту́рын'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Turyn}}, {{lang-ru|Турин}}) — [[аграгарадок]] (да 2009 г. [[вёска]])<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0021797&q_id=1522241|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 23 января 2009 года № 142 "О преобразовании деревни Турин Туринского сельсовета в агрогородок"|access-date=8 студзеня 2025|archive-date=12 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250412140010/https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0021797&q_id=1522241|url-status=dead}}</ref> у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]]. Месціцца за 9 км на паўночны ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горк]]<nowiki/>і, 57 км ад [[Мінск|Мінска]], на правым беразе [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]]. == Назва == Назва паходзіць ад імя Тур<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 380</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню ўпамінацца ў 1536 годзе як [[сяло]] Турано ў маёнтку [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]], уласнасць Марыны, удавы [[Ваяводы падляшскія|падляшскага ваяводы]] [[Януш Касцевіч|Януша Касцевіча]], і {{нп5|Ганна са Шчытоў-Неміровічаў|Ганны|d|Q124289107}}, удавы яго брата, гаспадарскага маршалка [[Вацлаў Касцевіч|Вацлава Касцевіча]]. Першы ўпамін звязаны з вострым пагранічным канфліктам турынскіх сялян-[[Даніна|даннікаў]] з сялянамі суседніх сёл Ачыжа ([[Старабеларуская мова|ст.-бел.]] Очижье) і Балоча (ст.-бел. Болочье){{Sfn|Памяць1|2003|с=725}}. У той час сяло было ў [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У [[Старабеларуская мова|старабеларускіх]] крыніцах сустракаюцца назвы: ''Турино'', ''Турыно'', ''Турынь'', ''Турчино''<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 238.</ref>. У 1544 годзе згодна з актам раздзелу маёнткаў жамойцкага старасты [[Ян Радзівіл (1492—1542)|Яна Мікалаевіча Радзівіла]] ад 17 сакавіка, Турын у складзе маёнтка Пухавічы дастаўся яго дачцэ {{нп5|Петранеля з Радзівілаў|Петранелі|d|Q27037893}}, жонцы полацкага ваяводы [[Станіслаў Станіслававіч Давойна|Станіслава Станіслававіча Давойны]]. Да 1579 года сяло Турын маёнтка Пухавічы было ўласнасцю сястры Петранелі {{нп5|Ганна з Радзівілаў|Ганны|d|Q9155610}}, удавы віцебскага ваяводы [[Станіслаў Кішка (ваявода віцебскі)|Станіслава Пятровіча Кішкі]] і яе сына [[Ян Станіслававіч Кішка|Яна]]{{Sfn|Памяць1|2003|с=725}}. У канцы XVI стагоддзя ўласнасць князя [[Яраслаў Яраславіч Галоўчынскі|Яраслава Галоўчынскага]], у [[Менскі павет|Менскім павеце]] Менскага ваяводства. У 1690 годзе ўласнасць наваградскага [[Падстолі|падстолія]] [[Ігнацый Станіслаў Пшарадоўскі|Ігнацыя Станіслава Пшарадоўскага]]. У 1747 годзе паводле купчай Турын перайшоў ад смаленскага чашніка [[Ежы Пшасецкі|Ежы Пшасецкага]] і яго жонкі Барбары з Пшарадоўскіх да менскага стольніка {{нп5|Марцін Алойзавіч Валадковіч|Марціна Валадковіча|d|Q81052764}} (было 27 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]){{Sfn|Памяць1|2003|с=725}}. Паводле інвентару 1779 года Турын быў часткай маёнтка Пухавічы, стаў уласнасцю гарадзенскага земскага суддзі {{нп5|Тадэвуш Александровіч|Тадэвуша Александровіча|d|Q108940465}}. Быў панскі двор, фальварак [[Цешкава]] і 5 вёсак: Турын, або Задвор’е (22 сялянскія гаспадаркі), Зарэчча (23), Заполле (22), [[Вугалец (Пухавіцкі раён)|Угалец]] (22), [[Міжрэчча (Пухавіцкі раён)|Міжрэчча]] (7). У вёсцы Турын былі [[Уніяцтва|ўніяцкая]] царква, два вадзяныя млыны на Свіслачы, [[карчма]], бровар. Паводле інвентару ў 1784 годзе вёска ў маёнтку Пухавічы, было 11 [[Валока|валок]] зямлі, 25 коней, 30 валоў, 44 галавы рагатага быдла, 75 авечак, 69 свіней. У 1790 годзе ўласнасць [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхаіла Клеафаса Агінскага]], прададзена варшаўскаму банкіру Яну Мейснеру{{Sfn|Памяць1|2003|с=726}}. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе дваром і сялом Турын у складзе маёнтка Пухавічы валодаў віленскі канонік {{нп5|Іахім Сулістроўскі|Іахім Сулістроўскі|d|Q124987848}}. Былі драўляная ўніяцкая Спаса-Праабражэнская царква, карчма, тры млыны на Свіслачы. У склад Турынскай часткі маёнтка ўваходзілі яшчэ 4 вёскі: Міхалёў (20 гаспадарак), [[Вугалец (Пухавіцкі раён)|Угалец]] (22), [[Міжрэчча (Пухавіцкі раён)|Міжрэчча]] (17) і Лешчына (засценак, 2). Галоўнай павіннасцю цяглых сялян была [[паншчына]]. На першую палову XIX стагоддзя вядома, што жыхары сяла займаліся земляробствам і жывёлагадоўляй, існавалі рыбалоўны і ткацкі промыслы, былі ткацкія, збор ягад, грыбоў, лекавых траў, прадзенне і іншыя хатнія промыслы. У першай палове XIX стагоддзя маёнтак Турын быў раздроблены на некалькі частак. У 1840-х гадах частка (164 [[Рэвізская душа|рэвізскія душы]]) належала [[Якуб Эстка|Якубу Эстку]], пры якім у 1841 годзе сяло цалкам згарэла, але праз год было адбудавана на сродкі памешчыка. У 1860-х гадах большая частка сяла (155 рэвізскіх душ) належала {{нп5|Анеля Эстка|Анелі Эстка|d|Q102398730}} і яе мужу {{нп5|Антон Ануфрыевіч Наркевіч-Ёдка|Антону Ануфрыевічу Наркевічу-Ёдку|d|Q102398715}}, меншыя — Канстанцыі Аляксандраўне Ваньковіч (38 рэвізскіх душ) і Віктару з Іванам Ануфрыевічам Каржанеўскім (сяло Турын-Зарэчны, 74 рэвізскія душы){{Sfn|Памяць1|2003|с=726}}. Паводле інвентару 1844 года частка Турына, якая належала Якубу Эстку, уключала сяло Турын (28 двароў), вёску [[Ізбішча (Турынскі сельсавет)|Ізбішча]] (5 двароў) і прысёлак (9 двароў). У сяле жылі 246 чалавек, яны мелі 35 коней, 50 валоў, 27 бычкоў, 40 кароў, 21 цяля, 170 авечак, 129 свіней і 26 [[Вулей|вулляў]] пчол{{Sfn|Памяць1|2003|с=726}}. У сярэдзіне XIX стагоддзя Турын наведаў этнограф і фалькларыст [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|Павел Шпілеўскі]], які ў «Падарожжах па Палессі і Беларускім краі» напісаў, што тут былі вялікі памешчыцкі сад, які славіўся рознымі сартамі груш, што дастаўляліся ў Мінск. У 1855 годзе на сродкі прыхаджан была пабудавана праваслаўная царква. Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1869 годзе ў вёсцы было адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. У 1879 годзе да праваслаўнага прыходу адносілася каля 3 тысяч прыхаджан, царкве належала 56 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі. На 1886 года у народным вучылішчы было 58 дзяцей, з іх 4 дзяўчынкі, настаўніцай працавала Варвара Канстанінаўна Кутасава. У 1889 годзе маёнткам Турын валодала дваранка рыма-каталіцкага веравызнання Анеля Якаўлеўна (Якубаўна) Наркевіч-Ёдка з Эсткаў, было 257 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=85}}. У 1897 годзе ў сяле былі царква, народнае вучылішча, [[хлебазапасны магазін]], піцейны дом, лаўка, быў аднайменны маёнтка. Вёска дзялілася на Турын-Зарэчны і Турын-Задвор’е. Паводле перапісу 1908 года ў маёнтку быў вадзяны млын і сукнавалка. У 1913 годзе маёнткам Турын валодаў Адам Наркевіч-Ёдка, было 965 дзесяцін зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=100}}. Паводле перапісу 1917 года ў маёнтку быў вінакурны завод. === Найноўшы час === [[Файл:Turyn, Puchavičy District 20190716 (3).jpg|міні|Турын, 2019 г.]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Народнае вучылішча пераўтворана ў працоўную школу 1-й ступені. З 20 жніўня 1924 года Турын цэнтр сельсавета ў Пухавіцкім раёне [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Чырвоны Турын», была кузня. З 1938 года мае статус вёскі. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Нямецкія акупацыйныя войскі часткова спалілі вёскі ў траўні 1944 года (22 дамы з 116), было забіта 18 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8824|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-10-23}}</ref>. Паводле перапісу 1960 год у статусе пасёлка. У 1968 годзе да Турына далучана вёска [[Чырвоны Кастрычнік (Турынскі сельсавет)|Чырвоны Кастрычнік]]. == Насельніцтва == * 1784 год — 17 двароў, 122 жыхары * 1800 год — 51 двор, 434 жыхары * 1844 год: ** сяло — 28 двароў, 246 жыхароў ** прысёлак — 9 двароў * 1886 год — сяло, 53 двары, 487 жыхароў * 1897 год: ** сяло — 98 двароў, 604 жыхары ** маёнтак — 16 жыхароў ** вёска Турын-Зарэчны — 44 двары, 294 жыхары * 1908 год: ** сяло — 103 двары, 694 жыхары ** вёска Турын-Зарэчны — 24 двары, 164 жыхары ** маёнтак — 23 жыхары * 1917 год{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=112}}: ** сяло — 179 двароў, 920 жыхароў (905 [[Беларусы|беларусаў]], 6 [[Палякі|палякаў]], 9 [[Яўрэі|яўрэяў]]) ** маёнтак — 1 двор, 39 жыхароў (26 беларусаў, 13 палякаў) ** вёска Турын-Зарэчны — 58 двароў, 355 жыхароў (усе беларусы) * 1960 год — 303 жыхары * 2009 год — 363 жыхары * 2019 год — 376 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-10-24|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Інфраструктура == Дзейнічае [[Турынскі навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа]]. == Славутасці == * [[Турын (курганныя могільнікі)|Курганныя могільнікі]] * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан Другой сусветнай вайны * Помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну === Страчаная спадчына === * Царква Праабражэння Гасподняга (1855) == Вядомыя асобы == * [[Якуб Наркевіч-Ёдка]] (1848—1905) — фізік, медык, біёлаг, доктар медыцыны, член-карэспандэнт [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускага геаграфічнага таварыства]] * [[Яфрэм Іванавіч Карнейчык]] (1900—1972) — [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]] * [[Іван Міхайлавіч Качура]] — [[эканаміст]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Турын|188—189}} * {{кніга|аўтар = [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Спірыдонаў М.]]|частка = З мінулага вёскі Турын|загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = 724—726|старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць1}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/БелЭн|16|Турын|Спірыдонаў М. Ф.|60}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12|660|Turyn|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.gorka.by/?p=18205 ''Наталья ПАРХОМЧИК'' Путешествуем по Пуховичскому району по маршруту этнографа, писателя и публициста Павла Шпилевского] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304134858/http://www.gorka.by/?p=18205 |date=4 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}} {{Турынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Турын (Пухавіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Наркевічы-Ёдкі]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 0ca0rg5slzeb7t2zmw27ghjcy8c7eig 0 197121 5141766 4605004 2026-05-15T03:42:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141766 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Кнутсан}} '''Торгільс (Торкель) Кнутсан''' ({{lang-sv|Torgils (Tyrgils, Torkel) Knutsson}}, першае згадванне ў [[1283]], памёр у {{ДС|||1306}}) — належаў да адной з найбольш магутных шведскіх сямей; быў маршалам у апошнія гады кіравання караля [[Магнус I Ладулас|Магнуса Ладуласа]] і пасля яго смерці кіраваў дзяржавай ад імя малалетняга караля [[Біргер Магнусан (кароль Швецыі)|Біргера Магнусана]]. Заснавальнік [[Выбарг]]а. == Паходы ў Фінляндыю == {{main|Трэці шведскі крыжовы паход}} Торгільс Кнутсан распачаў шэраг паходаў у [[Фінляндыя|Фінляндыю]] для звароту [[фіны|фінаў]] і [[карэлы|карэлаў]] у [[хрысціянства]], дзе сутыкнуўся з супраціўленнем [[Наўгародская дзяржава|Ноўгарада]]. Заснаваў у [[1293]] годзе [[Выбаргскі замак]], які стаў апорай уладарства шведаў на [[Карэльскі перашыек|Карэльскім перашыйку]]. У [[1300]] годзе распачаў новы буйны паход на ўсход. Мэтай паходу было адняць у Ноўгарада вусце [[Нява|Нявы]]. Пры ўпадзенні [[Охта (прыток Нявы)|Охты]] ў Няву ў адно лета была пабудавана крэпасць [[Ландскрона]]. Спроба наўгародцаў перашкодзіць будаўніцтву скончылася няўдачай. Але калі асноўнае войска шведаў вярнулася дамоў, пакінуты на зімоўку гарнізон быў знясілены голадам і цынгой, і крэпасць была ўзята наўгародцамі [[18 мая]] [[1301]] года. Крах прадпрыемства спрыяў падзенню маршала. == Унутраная палітыка == У адносінах да царквы Кнутсан паступаў самастойна і пастанавіў, супраць жадання Папы [[Баніфацый VIII|Баніфацыя VIII]], каб у выпадку неабходнасці зборы на ваенную справу спаганяліся і з маёмасці царквы. Калі Біргер дасягнуў паўналецця, Кнутсан некалькі гадоў працягваў заставацца рэгентам, пакуль у [[1303]] годзе не склаў з сябе ўладу. Абгавораны перад каралём, ён быў абезгалоўлены ў [[1306]] годзе. Пакаранне смерцю праз адсячэнне галавы адбылася 10 лютага 1306 года. Пахаваны ён быў у тым жа месцы, дзе і пакараны смерцю — на неасвячонай царквой зямлі. Над магілай, як сведчыць «[[Хроніка Эрыка]]», быў усталяваны крыж і збудаваны «велізарны шацёр», з алтаром унутры яго. У маі 1306 года цела Торгільса Кнутсана было перанесена ў [[Царква Рыдархольмена|Рыдархольмскую царкву]]. Менавіта гэта месца было ўказана ў завяшчанні маршала, зробленым ім незадоўга да смерці. На каменнай надмагільнай пліце Торгільса Кнутсана і яго першай жонкі — выява Біргіты. {{зноскі}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Кнутссон, Торгильс}} == Спасылкі == * [http://vbrg.ru/articles/istorija_vyborga/torgils_knutsson/ Артыкулы пра Кнутсана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090225102856/http://www.vbrg.ru/articles/istorija_vyborga/torgils_knutsson/ |date=25 лютага 2009 }} * [http://wadbring.com/historia/sidor/torgils.htm Torgils Knutsson] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190320120037/http://wadbring.com/historia/sidor/torgils.htm |date=20 сакавіка 2019 }} {{ref-sv}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кнутсан, Торгільс}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Швецыі]] [[Катэгорыя:Постаці Выбарга]] [[Катэгорыя:Абезгалоўленыя]] [[Катэгорыя:Рэгенты]] [[Катэгорыя:Асобы, чыя дата нараджэння не вызначана]] 8vwwohynpk13mo1wt6oetwdsgly05uj 0 201904 5141574 5095814 2026-05-14T14:02:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141574 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{значэнні2|Хмара}} '''Сяргей Хмара''', сапр. '''Сяргей Сіняк''' (чэрвень {{ДН|||1905}}, Адэса<ref name="ХмараКаротДан">''Хмара С.'' Кароткія даныя…</ref> — {{ДС|5|9|1992}}, Канада) — дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі і беларускай эміграцыі, {{журналіст|Беларусі|Канады|XX стагоддзя}}, {{паэт|Беларусі|Канады|XX стагоддзя}} і {{празаік|Беларусі|Канады|XX стагоддзя}}. == Біяграфія == Працаваў настаўнікам у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] за польскім часам<ref name="МаракоўТ2"/>. У 1920-я гады член [[Таварыства беларускай школы]] ў [[Радашковічы|Радашковічах]] і [[Вільнюс|Вільні]], удзельнік [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамад]]ы<ref name="Пяткевіч"/>. Быў арыштаваны дэфензівай і зняволены ([[1927]], [[1939]])<ref name="МаракоўТ2"/><ref name="Пяткевіч"/>. У 1930 годзе сакратар Беларускага рабоча-сялянскага пасольскага клуба «[[Змаганне]]» ў [[Пінск]]у, 1931 годзе — інструктар Галоўнай управы ТБШ у Вільні<ref name="Пяткевіч"/>. У 1937 годзе стварыў на Дзятлаўшчыне нелегальную літаратурную арганізацыю «[[Баявая ўскалось|Маладая ускалось]]» (пазней «Баявая ускалось»)<ref name="МаракоўТ2"/><ref name="Пяткевіч"/>. Друкаваў вершы ў часопісе «[[Калоссе (часопіс)|Калоссе]]», «[[Шлях моладзі]]», зборнік «[[Рунь веснаходу]]» ([[Вільнюс|Вільня]], 1928)<ref name="Пяткевіч"/>. У 1937 годзе рашэннем адміністрацыйнай улады быў адпраўлены ў [[Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер|ізаляцыйны лагер у Бярозе]], дзе правёў 15 месяцаў<ref>Шлях Моладзі, №16, 1937.</ref>. У 1939 годзе ў Вільні быў выдадзены яго зборнік вершаў пад назвай "Жураўліным шляхам"<ref>Шлях Моладзі, №13, 1939.</ref>. Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР]] з 1940 года супрацоўнік слонімскай раённай газеты «[[Вольная праца (слонімская раённая газета)|Вольная праца]]»<ref name="Пяткевіч"/>. У канцы 1940 года арыштаваны органамі НКУС<ref name="Пяткевіч"/>. Падчас [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]] знаходзіўся ў [[Слонім]]е, працаваў на мясцовым радыё, быў галоўным рэдактарам у газеце «Слонімскі кур’ер»<ref name="Пяткевіч"/>, працаваў у [[БНС]], прымаў удзел у нацыянальным партызанскім руху ([[Беларуская Народная Партызанка]]), кіраўнік падпольнай арганізацыі «[[Беларуская народная грамада]]»<ref name="МаракоўТ2"/>. Удзельнік [[2-і Усебеларускі кангрэс|2-га Усебеларускага кангрэса]] ў [[Мінск]]у (1944)<ref name="Пяткевіч"/>. З ліпеня 1944 года ў [[Германія|Германіі]], дырэктар [[Беларускае інфармацыйнае бюро|Беларускага інфармацыйнага бюро]] ў [[Берлін]]е<ref name="Пяткевіч"/>. У Берліне заснаваў палітычную групу «Двупагоня»<ref name="МаракоўТ2"/>. Пасля вайны выдаваў сатырычны часопіс «Маланка» і «Мы з-за Буга» ў [[Гамбург]]у<ref name="МаракоўТ2"/><ref name="Пяткевіч"/>. У 1948<ref name="Пяткевіч"/> або 1949<ref name="МаракоўТ2"/> годзе з Гамбурга пераехаў у [[Таронта]] ([[Канада]])<ref name="МаракоўТ2"/><ref name="Пяткевіч"/>, кіраўнік сектара Рады БНР, рэдактар газеты «Беларускі Эмігрант» (пасля «Беларускі Голас»)<ref name="МаракоўТ2"/>, якую рэдагаваў да канца жыцця<ref name="Пяткевіч"/>. Таксама выдаваў літаратурныя і сатырычныя газеты «Народны Шлях», «Сігналы», «Маланка»<ref name="МаракоўТ2"/>. У 1950 годзе заснаваў Беларускую царкву ў Таронта, стварыў [[Беларускае нацыянальнае аб'яднанне|Беларускае нацыянальнае аб’яднанне]]<ref name="Пяткевіч"/>. Быў ініцыятарам стварэння Канадскага этнічнага клуба журналістаў і пісьменнікаў «Баявая Ускалось»; ад снежня 1976 года быў яго першым старшынём<ref name="МаракоўТ2">''Маракоў Л. У.'' Рэпрэсаваныя літаратары… Т.2.</ref>. Быў прыхільнікам стварэння «трэцяй сілы» сярод беларускай эміграцыі<ref>Хмара Сяргей // ''Юрэвіч Л.'' Літаратурны рух…</ref>. Пахаваны на могілках Ёрк у [[Таронта]]<ref>{{Крыніцы/Могілкі як частка мемарыяльнай культуры беларускай эміграцыі}}</ref>. == Бібліяграфія == * Жураўліным шляхам: Зборнік вершаў. — Вільня, 1939<ref name="МаракоўТ2"/>; * Аб багах Крывіцкіх сказы: Зборнік вершаў. — 2-е выд. — Таронта, 1986<ref name="Пяткевіч">''Пяткевіч А. М.'' Хмара Сяргей…</ref>; * Рабінавы хмель. Выбраныя творы. — Мн.: Кнігазбор, 2009. — 212 с.<ref name="НН2009">''АГ.'' Выйшла кніга выбраных…</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''АГ.'' [http://nashaniva.by/index.php?c=ar&i=25997 Выйшла кніга выбраных твораў Сяргея Хмары] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210618210546/https://nashaniva.by/index.php?c=ar&i=25997 |date=18 чэрвеня 2021 }} — [[nashaniva.by]], 00:48, 06.05.2009 * ''Ліс А.'' Літаратура Заходняй Беларусі // Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя. — Мн., 1999. Т. 2; * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}}; * ''Пяткевіч А. М.'' Хмара Сяргей // Людзі культуры з Гродзеншчыны: даведнік. — Гродна, 2000. — С. 310—311; * ''Хмара С.'' [http://belarus8.tripod.com/ZapisyBINIM/24.05.htm Кароткія даныя аб сабе]{{Недаступная спасылка}} // «Запісы» № 24, 1999; * ''Чыгрын С.'' [http://www.gs.by/ru/9/40/188/ Больш ніколі ў жыцці яны не сустрэліся] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160320114235/http://www.gs.by/ru/9/40/188 |date=20 сакавіка 2016 }} // «[[Газета Слонімская]]» № 608, 28 студз. 2009; * ''Чэмер А.'' Сяргей Хмара. — Вільнюс, 1998; * Хмара Сяргей // {{крыніцы/ЮрэвічЛРЭ|}}. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хмара Сяргей}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай Народнай Грамады (1941)]] hqgp3m56o41h15krgsbvfsqjq3olajo 0 205819 5141685 1928736 2026-05-14T19:50:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141685 wikitext text/x-wiki {{Запаведная зона | Назва = Нацыянальны парк Така-Боне-Ратэ | Нацыянальная назва = Taman Nasional Taka Bonerate | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = II |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 121|lon_min = 9|lon_sec = |region = |CoordScale = | Размяшчэнне = [[Паўднёвы Сулавесі]] | Краіна = Інданезія | Краіны = | Найбліжэйшы горад = | Плошча = 5307 км² | Сярэдняя вышыня = | Дата заснавання = [[1992]] | Наведвальнасць = | Год наведвальнасці = | Кіруючая арганізацыя = | Сусветная спадчына = | Сайт = |На карце 1 = |Шырыня карты 1 = |crosses180 = |На карце 2 = |Шырыня карты 2 = |Катэгорыя на ВікіСховішчы= }} '''Та́ка-Бо́не-Ра́тэ''' ({{lang-id|Taman Nasional Taka Bonerate}}) — нацыянальны парк у [[Інданезія|Інданезіі]], каля паўднёва-заходняга ўзбярэжжа [[востраў Сулавесі|Сулавесі]]. Займае аднайменны [[атол]] і навакольныя [[мора Флорэс|марскія]] тэрыторыі. Агульная плошча - 5307 км². ==Гісторыя== Нацыянальны парк быў створаны ў [[1992]] г. для аховы другой па плошчы ў свеце (пасля [[Атол Кваджалейн|Кваджалейна]]) буйной [[Экасістэма|экасістэмы]] [[карал]]авых [[атол]]аў. На адным з астраўкоў месціцца населеная [[вёска]]. У наш час развіваецца [[турызм]]. ==Прырода== Нацыянальны парк Така-Боне-Ратэ займае тэрыторыю аднайменнага [[атол]]а. Уяўляе сабою кола нізкіх каралавых [[востраў|астраўкоў]] і [[каралавыя рыфы|каралавага рыфа]], якія атачаюць шырокую [[лагуна|лагуну]] (другую па плошчы ў свеце пасля лагуны [[Атол Кваджалейн|атола Кваджалейн]]). [[Флора]] [[суша|сушы]] прадстаўлена [[ксерафіты|ксерафітнымі]] [[хмызняк]]амі, [[какосавая пальма|какосавымі пальмамі]] і [[хвоя]]мі. [[Фаўна]] сушы бедная — [[птушкі]], [[крабы]], [[яшчаркі]]. Нацыянальны парк славіцца багаццем падводнага свету, які насяляюць 261 від [[каралавыя паліпы|каралавых паліпаў]], 295 відаў [[рыбы|рыб]], 244 відаў [[малюскі|малюскаў]], некалькі відаў [[марскія чарапахі|марскіх чарапах]]. ==Спасылкі== *[http://www.utiket.com/en/things-to-see-and-do/makassar/79-np_taka_bonerata.html National Park Taka Bonerata] *[http://www.tinaboisland.com Tinabo Dive Resort] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120207064231/http://www.tinaboisland.com/ |date=7 лютага 2012 }} *[http://javatourismblog.blogspot.com/2011/06/diving-in-takabonerate-national-park.html Diving in Takabonerate National Park ] [[Катэгорыя:Астравы Інданезіі]] [[Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Інданезіі]] pjuejq04n9epzbz1asjavhrv4xut4d1 0 210012 5141676 5099052 2026-05-14T19:22:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141676 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Тадэ́вуш Сільве́стр Ко́рзан''' ({{lang-pl|Tadeusz Korzon}}; {{ДН|28|10|1839}}, {{МН|Мінск||горад Мінск}} — {{ДС|8|3|1918}}, {{МС|Варшава||горад Варшава}}) — польскі гісторык і публіцыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у ў [[1839]] г. Навучаўся ў [[мінская гімназія|мінскай гімназіі]]. * [[1855]]—[[1859]] гг. вучыўся ў [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскім універсітэце]] на юрыдычным факультэце. Ужо тады звярнуў на сябе ўвагу, апублікаваўшы ў 1859 г. артыкул «Параўнанне карных працэдураў: французскай і англійскай». Меў прапановы застацца ў [[Масква|Маскве]], ва ўніверсітэце, але адмовіўся і з’ехаў у [[Коўна]]. * [[1859]]—[[1861]] — выкладае гісторыю ў [[Ковенская гімназія|Ковенскай гімназіі]]. * [[1863]] г. — бярэ ўдзел у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні]]. Быў высланы ў цэнтральную [[Расія|Расію]]. * [[1863]] — 1867 гг. — жыве спачатку ва [[Уфа|Уфе]], а пасля ў [[Арэнбург]]у. * [[1867]] г. — пераяжджае ў [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётркаў]] ([[Лодзьскае ваяводства]], [[Польшча]]). * [[1869]] г. — з’яжджае ў [[Варшава|Варшаву]]. Адразу набывае аўтарытэт, як сур’ёзны гісторык і востры публіцыст, друкуючыся ў розных польскіх выданнях таго часу. Працягвае выкладаць. * [[1897]] г. — пераходзіць на пасаду бібліятэкара ў [[бібліятэка Замойскіх|бібліятэцы Замойскіх]]. Тадэвуш Корзан — адзін з выбітнейшых гісторыкаў Польшчы канца ХІХ — пач. ХХ ст. Ён першы, хто ў сваіх працах звярнуў увагу і прааналізаваў адміністрацыйныя, эканамічныя, дэмаграфічныя ўмовы ў якіх развіваўся народ у мінулым. == Творы == * ''Kurs historyi wieków średnich'' (Варшава, [[1871]]), * ''Nowe dzieje starożytnej Mezopotamii i Iranu'' ([[1872]]), * ''Historycy pozytywiści'' i ''Poranek filozofii greckiej'' (Bibl. Warszawska), * ''Ludzie prehistoryczni'' (Tygodn. Illustrow.), * ''Historyja starożytna'' (Warszawa, 1876), * ''Stan ekonomiczny Polski w latach 1782—1792'' (Ateneum, [[1877]]), * ''O życiu umysłowym Grecyi'' (Tygodn. Illustrow.), * ''Historyk wobec swego narodu i wobec ludzkości'' ([[1878]]) * ''Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta, 1764—94, badania historyczne ze stanowiska ekonomicznego i administracyjnego'' (Kraków, tom I, [[1882]]; tom II, [[1883]]; tom III, [[1884]]; tom IV, część 1., [[1885]]; tom IV, część 2. i zamknięcie, [[1886]]; wydanie drugie w 7 tomach z zamknięciem, Warszawa, [[1897]]—[[1899]]), * ''Mińsk w połowie XIX wieku : ze wspomnień osobistych'' (1998) -- брашура ўспамінаў пра сваё жыццё ў Мінску. * «Grunwald, ustęp z dziejów wojennych Polski» (Warszawa, [[1910]]) * «Dzieje wojen i wojskowości w Polsce» (Kraków [[1912]]) * «Kościuszko. Bibliografia z dokumentów wysnuta»(Kraków [[1894]]) * «Mój pamiętnik przedhistoryczny» (Kraków [[1912]]). Найважнейшая праца Корзана — «Унутраная гісторыя Польшчы пры Станіславе Аўгусце» («Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława-Augusta, 1764—1794») (1882—1886). У ёй гісторык дэталёва прааналізаваў эканамічныя і статыстычныя фактары развіцця Рэчы Паспалітай перад яе знікненнем. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19558 КОРЗАН Тадэвуш Сільвестр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305012551/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19558 |date=5 сакавіка 2016 }} // {{Крыніцы/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}} * Віталь Макарэвіч. Тадэвуш Корзан і яго Мінск у сярэдзіне ХІХ ст. — [https://www.academia.edu/5433340/_XIX_ частка 1], [https://www.academia.edu/5433368/_._XIX_._.1_._ частка 2], [https://www.academia.edu/5433360/_._XIX_._.2_._ частка 3] // ARCHE № 3, 2010 г. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130989}} {{DEFAULTSORT:Корзан, Тадэвуш}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] ccqsgcrgcligdkzyx8f3zz49miwtphb 0 212422 5141844 5039731 2026-05-15T09:40:24Z ~2026-29216-68 168167 дата смерці 5141844 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Аляксандр Іванавіч Болсун | Арыгінал імя = | Фота = Aleksandr_Ivanovich_Bolsun.jpg | Шырыня = 200px | Дата нараджэння = 4.11.1935 | Месца нараджэння = [[Чачэрск]], Гомельская вобласць, БССР | Дата смерці = 14.05.2026 | Месца смерці = [[Мінск]] | Вядомы як = Аўтар «Кароткага слоўніка фізічных тэрмінаў», адзін з аўтараў першага на беларускай мове «Слоўніка фізічных і астранамічных тэрмінаў» | Узнагароды і прэміі = | Роспіс = | Шырыня роспісу = | Сайт = }} '''Аляксáндр Івáнавіч Бóлсун''' ({{ДН|4|11|1935}}, [[Чачэрск]] – [[14 траўня]] [[2026]], [[Мінск]]) — савецкі і беларускі [[фізік]], [[педагог]], энцыклапедыст. [[Кандыдат фізіка-матэматычных навук]] ([[1967]]), [[дацэнт]] ([[1976]]), сябра Беларускага фізічнага таварыства ([[1990]]). == Біяграфія == Пасля заканчэння ў [[1954]] годзе Чачэрскай рускай сярэдняй школы паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскага педынстытута]], які скончыў з адзнакай у [[1959]] годзе, пасля чаго працаваў на кафедры фізікі і метэаралогіі [[Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі]]. У [[1962]]—[[1964]] гадах [[аспірант]], у [[1965]]—[[1967]] гадах [[малодшы навуковы супрацоўнік]] лабараторыі тэарэтычнай фізікі [[Інстытут фізікі АН БССР|Інстытута фізікі АН БССР]], дзе яго навуковым кіраўніком быў [[Фёдар Іванавіч Фёдараў|Ф. І. Фёдараў]]. У [[1967]] годзе Болсун абараніў кандыдатскую дысертацыю. У [[1967]]—[[1972]] гадах загадчык навукова-галіновай рэдакцыі фізікі, матэматыкі, хіміі і астраноміі [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя»]] («БелСЭ»). У [[1972]]—[[1993]] гадах на выкладчыцкай працы ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|Мінскім радыётэхнічным інстытуце]] і [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Мінскім педынстытуце]] (старэйшы выкладчык, [[дацэнт]], загадчык кафедры). У [[1993]]—[[2003]] гадах загадчык навукова-галіновай рэдакцыі фізіка-матэматычных і тэхнічных навук выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя» («БелЭн»). У [[2004]]—[[2012]] гадах [[дацэнт]] кафедры прыродазнаўчых дысцыплін [[Мінскі радыётэхнічны каледж|Мінскага Дзяржаўнага Вышэйшага Радыётэхнічнага Каледжа]]. У [[1967]]—[[1975]] член рэдакцыйнага савета «БелСЭ», у [[1993]]—[[2004]] гадах член навукова-рэдакцыйнага савета «БелЭн». == Навуковая дзейнасць == Асноўныя кірункі навуковай і навукова-метадычнай працы: фізіка электрамагнітных і слабых узаемадзеянняў элементарных часціц; метадычныя праблемы выкладання фізікі ў ВНУ і сярэдняй школе, распрацоўка вучэбных праграм і інтэрактыўных метадаў кантролю ведаў па курсе фізікі вышэйшай школы. Болсун займаўся таксама пытаннямі нармалізацыі беларускай фізіка-матэматычнай тэрміналогіі і уніфікацыяй вызначэнняў (дэфініцый) фізічных велічынь; ім складзены слоўнікі (поўныя рэестры назваў энцыклапедычных артыкулаў) па фізіцы, матэматыцы, астраноміі і геадэзіі для «БелСЭ», па фізіцы і астраноміі для «БелЭн». Значнае месца ў яго працы займала навуковае рэдагаванне энцыклапедычнай, даведачнай і вучэбна-метадычнай літаратуры па фізіка-матэматычных і тэхнічных навуках. Ён прымаў непасрэдны ўдзел у стварэнні энцыклапедычных даведнікаў: «Беларусь» (1994), «Бытовая радиоэлектронная техника» (1995), «Чернобыль» (1996), «Национальная академия наук Беларуси. Персональный состав» (1998), энцыклапедыі «Автомобильные дороги Беларуси» (2002). == Публікацыі == Аўтар 50 навуковых і навукова-метадычных прац, у тым ліку вучэбных і даведачных дапаможнікаў, а таксама больш за 150 энцыклапедычных артыкулаў у «БелСЭ» і «БелЭн» па розных раздзелах фізікі, сярод каторых: # ''Болсун, А. І.'' Слоўнік фізічных і астранамічных тэрмінаў [для сярэдняй школы] / Болсун А. І., [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч Я. Н.]] — Мінск: [[Народная асвета (выдавецтва)|Народная асвета]], 1979. — 182 с. # ''Болсун, А. И.'' Краткий словарь физических терминов: [около 2000 понятий] / А. И. Болсун. — Минск: Вышэйшая школа, 1979. — 414 с; 2-е изд. — Харьков: Вища школа, 1986. — 200 с. # ''Болсун, А. И.'' Сборник задач по статистической физике: [учеб. пособие для студентов радиотехн. специальностей вузов] / Варикаш В. М., Болсун А. И., Аксенов В. В. — Минск: Вышэйшая школа, 1979. — 220 с.; 2-е изд. — Москва: Едиториал УРСС, 2004. — 224 с. # ''Болсун, А. И.'' Единицы физических величин в школе: книга для учителя / А. И. Болсун, С. Л. Вольштейн. — Минск: Народная асвета, 1983. — 95 с. # ''Болсун, А. И.'' Словарь физических и астрономических терминов: [около 1500 терминов: для среднего и старшего школьного возраста] / А. И. Болсун, Е. Н. Рапанович. — Минск: Народная асвета, 1986. — 222 с. # ''Болсун, А. И.'' Методы математической физики: учеб. пособие для студентов пед. ин-тов по физ.-мат. спец. / А. И. Болсун, В. К. Гронский, А. А. Бейда. — Минск: Вышэйшая школа, 1988. — 199 с. # ''А. І. Болсун.'' Руска-беларускі фізічны слоўнік : асноўныя тэрміны: [каля 5000 тэрмінаў]. — Минск: БелЭн,1993. — 173 с. # ''Болсун, А. И.'' Физика: справочник школьника / А. И. Болсун, П. С. Габец. — Минск: БелЭн, 1998. # ''[[Павел Андрэевіч Апанасевіч|П. А. Апанасевіч]], А. І. Болсун.'' Фізіка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16. — Мінск: БелЭн, 2003. — С. 371—372. # ''Болсун, А. И.'' Физика в экзаменационных задачах: справочник для учителей, репетиторов и абитуриентов / А. И. Болсун, Б. К. Галякевич. — 5-е изд. — Минск: БелЭн, 2004. — 446 с. # ''Болсун, А. И. ''Физика в экзаменационных вопросах и ответах: справочник для учителей, репетиторов и абитуриентов / А. И. Болсун, Б. К. Галякевич. — 6-е изд. — Москва: Айрис-пресс, 2007. — 416 с. Аўтар навукова-папулярных артыкулаў у газетах і часопісах: «Цуды без цудаў» // Чырвоная змена, № 9, 1961; Хвостатые вестницы из других миров // Знамя юности, № 41, 1961; «Аб чым расказаў фатон» // Маладосць, № 10, 1963 (разам з У. М. Траццяковым); «Солнце в одеждах радужных» // Знамя юности, № 15, 1963; «Радыёхвалі расказваюць пра Сусвет» // Бярозка, № 9, 1964; «Дзе быў Змяіны востраў» // Маладосць, № 3, 1969 (пра супрацоўнікаў Аб’яднанага інстытута ядзерных даследаванняў у Дубне); «Зося і Бронік у краіне атамаў» // Бярозка, № 10, 1976 і інш., а таксама аўтабіяграфічных успамінаў у газеце «Чачэрскі веснік»: «Чечерск послевоенный» (08.02.2013), «Школа и учителя» (15.02.2013), «Футбол, физика и лирика» (09.03.2013) і кнігі «Оглядываясь в прошлое» (Мінск, «Кавалер», 2018). == Узнагароды == * Юбілейны медаль «[[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|За доблесную працу. У знаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна]]», 1970 год. * Стыпендыя [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], 2008 год. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Болсун Аляксандр Іванавіч||209}} * Болсун Аляксандр Іванавіч: Біяграфічная даведка // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Чачэрскага раёна. — Мінск: БЕЛТА, 2000. — С. 521. * От футбола к тайнам физики // М. М. Болсун. Чечерский след в науке. — Гомель: БелГУТ, 2014. С. 14-22. * [[Янка Саламевіч|Саламевіч, Я.]] Ад продкаў пачатак // Наша слова, № 45, 1995. * ''Юшкевіч, Э.'' Ствараецца Беларуская Савецкая Энцыклапедыя // Маладосць, № 1, 1969. С. 111—117. * Болсун А. И.: Указатель имен // Наука Беларуси в ХХ столетии. — Минск: Белорусская наука, 2001. С. 262, 265. == Спасылкі == * [http://e-catalog.nlb.by/Author/Home?author=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%83%D0%BD%2C+%D0%90.+%D0%98.+%28%D1%80%D0%BE%D0%B4.+1935%29 Болсун А. І.] у Электронным каталогу на сайце Нацыянальнай бібліятэкі РБ. * [http://www.biblus.ru/Default.aspx?auth=6m0a0 Болсун А. І.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305004106/http://www.biblus.ru/Default.aspx?auth=6m0a0 |date=5 сакавіка 2016 }} у бібліяграфічным каталогу Biblus. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Болсун Аляксандр Іванавіч}} [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова]] b2qjh1y53lyulci7ee9uy51tm9c330w 0 215208 5141761 4915567 2026-05-15T03:13:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141761 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст | імя = Томаш Нецыд | выява = | апісанне выявы = | мянушка = ''Імператар'' | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Чэхія}} | рост = | вага = | пазіцыя = [[Нападнік (футбол)|нападнік]] | цяперашні клуб = {{Сцяг|Чэхія}} [[ФК Багеміянс 1905|Багеміянс 1905]] | нумар = | клубы = {{футбольная кар’ера |2007—2009| {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Славія Прага|Славія (Прага)]]|32 (13) |2008| {{арэнда}} {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Ябланец 97|Ябланец 97]]|13 (5) |2009—2014| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК ЦСКА Масква|ЦСКА (Масква)]]|75 (20) |2013| {{арэнда}} {{Сцяг|Грэцыя||20px}} [[ФК ПАОК|ПАОК (Салонікі)]]|12 (1) |2014| {{арэнда}} {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Славія Прага|Славія (Прага)]]|13 (3) |2014| {{арэнда}} {{Сцяг|Нідэрланды||20px}} [[ФК Зволе|Зволе]]|14 (8) |2015|{{Сцяг|Нідэрланды||20px}} [[ФК Зволе|Зволе]]|10 (3) |2015—2018|{{Сцяг|Турцыя||20px}} [[ФК Бурсаспор|Бурсаспор]]|36 (11) |2017|{{арэнда}} {{Сцяг|Польшча||20px}} [[ФК Легія Варшава|Легія (Варшава)]]|6 (1) |2017—2018|{{арэнда}} {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Славія Прага|Славія (Прага)]]|15 (3) |2018—2020|{{Сцяг|Нідэрланды||20px}} [[ФК АДО Дэн Хааг|АДО Дэн Хааг]]|47 (15) |2020—| {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Багеміянс 1905|Багеміянс 1905 (Прага)]]| }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2004 – 2005|{{Сцяг|Чэхія||20px}} [[Юнацкая зборная Чэхіі па футболе, да 17 гадоў|Чэхія (да 16)]]|8 (7) |2005 – 2006|{{Сцяг|Чэхія||20px}} [[Юнацкая зборная Чэхіі па футболе, да 17 гадоў|Чэхія (да 17)]]|18 (11) |2006—2008|{{Сцяг|Чэхія||20px}} [[Юнацкая зборная Чэхіі па футболе, да 19 гадоў|Чэхія (да 19)]]|20 (14) |2008|{{Сцяг|Чэхія||20px}} [[Маладзёжная зборная Чэхіі па футболе|Чэхія (да 21)]]|1 (0) |2008—2016|{{Сцяг|Чэхія||20px}} [[Зборная Чэхіі па футболе|Чэхія]]|44 (12)}} | абнаўленне даных пра клуб = 13 кастрычніка 2020 | абнаўленне даных пра зборную = 8 верасня 2018 }} '''Томаш Нецыд''' ({{lang-cz|Tomáš Necid}}; нар. {{ДН|13|8|1989}}, {{МН|Прага|у Празе|}}, [[Чэхаславакія]]) — [[Чэхія|чэшскі]] футбаліст, нападнік клуба [[ФК Багеміянс 1905|«Багеміянс 1905»]] і былы ігрок [[зборная Чэхіі па футболе|нацыянальнай зборнай Чэхіі]]. == Кар’ера == === Выступы ў Чэхіі === За [[ФК Славія Прага|«Славію»]] дэбютаваў у верасні [[2006]] года, ва ўзросце 17 гадоў. Праз месяц пасля дэбюту забіў свой першы гол. У [[2008]] згуляў свой першы матч у [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лізе чэмпіёнаў]] і ў гэтым жа годзе стаў [[чэмпіянат Чэхіі па футболе|чэмпіёнам Чэхіі]]. У [[2008]] годзе на правах арэнды перайшоў у клуб [[ФК Баўміт Ябланец|«Ябланец 97»]]. За клуб правёў 13 матчаў, забіў 5 галоў. Пасля вяртання з арэнды ў першым жа матчы забіў гол. Усяго ў [[2008]] годзе за «Славію» Томаш правёў 16 матчаў, у якіх забіў 11 галоў. === ЦСКА === У жніўні [[2008]] года [[ФК ЦСКА Масква|ЦСКА]] выкупіў кантракт Томаша ў пражскай «Славіі». Паколькі трансфернае вакно ўжо было зачынена, клубы дасягнулі дамоўленасці аб тым, што футбаліст да канца [[2008]] года працягне выступаць за свой ранейшы клуб, а ў студзені [[2009]] года далучыцца да ЦСКА<ref>[http://www.sports.ru/football/5596400.html ЦСКА подписал контракт с чешским форвардом]. sports.ru</ref>. Свой першы матч за ЦСКА згуляў [[7 сакавіка]] [[2009]] года ў розыгрышу [[Суперкубак Расіі па футболе 2009|Суперкубка Расіі 2009]], дзе ён выйшаў на замену на 78-й хвіліне і забіў пераможны гол для сваёй каманды ў дадатковы час на 113-й хвіліне. === «Зволе» === У жніўні 2014 года на правах арэнды перайшоў у нідэрландскі [[ФК Зволе|«Зволе»]]. Узімку 2015 года ЦСКА меў намер вярнуць нападніка, інтарэс да якога праяўлялі замежныя клубы, як то [[ФК К’ева|«К’ева»]], [[ФК Ювентус|«Ювентус»]] і іншыя. Аднак у выніку, разарваўшы кантракт з ЦСКА, Томаш перайшоў у «Зволе» на трывалай аснове. === «Бурсаспор» === [[2 ліпеня]] 2015 года ў якасці свабоднага агента падпісаў чатырохгадовы кантракт з [[ФК Бурсаспор|«Бурсаспорам»]]<ref>[http://www.ua-football.com/foreign/turkey/1435866310-necid-pereshel-v-bursaspor.html Нецид перешел в Бурсаспор]. ua-football.com</ref>. У студзені 2017 года на паўгады быў аддадзены ў арэнду варшаўскай [[ФК Легія Варшава|«Легіі»]]<ref>[https://by.tribuna.com/football/1047991868.html «Легия» арендовала Нецида у «Бурсаспора»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190225151758/https://by.tribuna.com/football/1047991868.html |date=25 лютага 2019 }}. by.tribuna.com</ref>. Разам з «Легіяй» стаў чэмпіёнам Польшчы. У верасні 2017 года на правах арэнды вярнуўся ў пражскую [[ФК Славія Прага|«Славію»]], дзе правёў сезон 2017/18 і стаў уладальнікам Кубка Чэхіі. === «АДО Дэн Хааг» === Сезон 2018/19 пачаў у складзе «Бурсаспора», аднак у жніўні 2018 года перайшоў у нідэрландскі клуб [[ФК АДО Дэн Хааг|«АДО Дэн Хааг»]]. Пакінуў каманда па заканчэнні сезона 2019/20. === «Багеміянс 1905» === У кастрычніку 2020 года вярнуўся ў Чэхію, у якасці свабоднага агента папоўніўшы склад клуба [[ФК Багеміянс 1905|«Багеміянс 1905»]]. == Міжнародная кар’ера == [[19 лістапада]] [[2008]] года дэбютаваў у нацыянальнай [[Зборная Чэхіі па футболе|зборнай Чэхіі]] ў матчы адборачнага турніру да [[Чэмпіянат свету па футболе 2010 года|чэмпіянату свету 2010 года]] супраць [[зборная Сан-Марына па футболе|зборнай Сан-Марына]], гульня праводзіла на выездзе для чэшскі ігракоў. Нецыд на 66-й хвіліне замяніў [[Марцін Фенін|Марціна Феніна]] і на 83-й забіў свой першы гол за нацыянальную зборную, матч скончыўся з лікам 3:0. == Дасягненні == '''«Славія»''': * [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе|Чэмпіён Чэхіі]] (2): 2008, 2009 * Уладальнік [[Кубак Чэхіі па футболе|Кубка Чэхіі]]: 2018 '''ЦСКА''': * [[Чэмпіянат Расіі па футболе|Чэмпіён Расіі]]: 2013 * Уладальнік [[Кубак Расіі па футболе|Кубка Расіі]] (2): 2009, 2011 * Уладальнік [[Суперкубак Расіі па футболе|Суперкубка Расіі]] (2): 2009, 2013 '''«Легія»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: 2017 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{спасылкі-футбаліст}} * [http://fotbal.idnes.cz/db_fotbal.asp?hrac=3006407 Профіль на сайце ''fotbal.idnes.cz''] {{ref-cz}} * {{Твітэр|Necka7}} {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = color: white; background-color: #D7141A; border: 1px #11457E solid |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Чэхіі |Склад зборнай Чэхіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2012 |Склад зборнай Чэхіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016 }} {{DEFAULTSORT:Нецыд Томаш}} [[Катэгорыя:Футбалісты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Чэхіі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Багеміянс 1905]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК АДО Дэн Хааг]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Прага]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Легія Варшава]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Бурсаспор]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Зволе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК ПАОК]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Масква]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ябланец]] kuc0yw9y178j1o47rg5hwpkkqjdpeyx 0 217816 5141659 5015657 2026-05-14T18:20:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141659 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Танк |Выява = T-64BM pre parade.jpg |подпіс = БМ «Булат» на рэпетыцыі параду ў [[Кіеў|Кіеве]] |Мадыфікацыя = Т-64БМ «Булат» |Пікселы = 300px |Подпіс = |Класіфікацыя = [[асноўны баявы танк|АБТ]] |Маса = 45,0 |Кампаноўка = класічная |Экіпаж = 3 |Вытворца = {{Сцяг|Украіна}} [[Завод імя Малышава|ХЗТМ]] |Гады эксплуатацыі = з [[2005]] |Асобнікі = 85 |Даўжыня = 6540 |Даўжыня з гарматай = 9295 |Шырыня = 3560 |Вышыня = 2184 |Клірэнс = 500 |Тып брані = [[Камбінаваная браня|камбінаваная]] супрацьснарадная |Дно = |Дах корпуса = |Маска прылады = |Актыўная абарона = |Дынамічная абарона = убудаваная, [[Нож (дынамічная абарона)|«Нож»]] |Калібр і марка гарматы = 125-мм [[КБАЗ]] |Тып гарматы = гладкаствольная |Даўжыня ствала (калібры) = 48 |Боекамплект гарматы = 36 (28 у МЗ) |Куты ВН = |Куты ГН = 360 |Далёкасць стральбы = [[Бранябойны апераны подкалиберный снарад|БОПС]]: 2,8<br />[[Аскепкава-фугасны снарад|ОФС]] і [[Кумулятыўны эфект|БКС]]: 2,6<br />[[ПТУР]]: 5,0 |Прыцэлы = 1Г46М, ПНК-4СР, ПЗУ-7 |Кулямёты = 1 ? 12,7-мм КТ;<br />1 ? 7,62-мм КТ |Іншае ўзбраенне = [[ПТУР]] [[Камбат (ПТУР)|«Камбат»]] |Тып рухавіка = 5ТДФМ <ref>[http://btvt.narod.ru/4/5td/5tdf.htm Рухавік 5ТДФ]</ref><ref name="hkbd.com.ua">[http://hkbd.com.ua/dizeli-dlya-tankov Двухтактныя турбопоршневые рухавікі ваенных гусенічных машын] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130808063447/http://hkbd.com.ua/dizeli-dlya-tankov |date=8 жніўня 2013 }} // афіцыйны сайт казённага прадпрыемства “Харкаўскае канструктарскае бюро па двигателестроению”</ref> |Магутнасць рухавіка = 850 |Хуткасць па шашы = 60 |Хуткасць па перасечанай мясцовасці = 40 |Запас ходу па шашы,км = 385 (600 з вонкавымі бакамі)<ref>{{Cite web |url=http://malyshevplant.com/content/tank-bulat |title=Танк "Булат" на сайце вытворцы |access-date=28 снежня 2014 |archive-date=19 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019104110/http://www.malyshevplant.com/content/tank-bulat |url-status=dead }}</ref> |Удзельная магутнасць = 18,9 |Тып падвескі = [[тарсіён]]ная |Удзельны ціск на грунт = 0,98 |Шырыня гусеніцы,мм = |Максімальны кут уздыму = 30 |Максімальны кут нахілу = 25 |Якая пераадольваецца сценка = 0,8 |Што пераадольваецца роў = 2,85 |Які пераадольваецца брод = 1,8 (5,0 з [[Абсталяванне падводнага кіравання танкаў]]) |Асноўныя аператары = {{сцяг|Украіна}} }} '''Т-64БМ «Булат»''' — [[Украіна|украінскі]] [[асноўны баявы танк]]<ref name=autogenerated2>[http://www.mil.gov.ua/index.php?part=armament&lang=ua&sub=tank Танкі] // афіцыйны сайт міністэрства абароны Ўкраіны</ref>. Уяўляе сабою глыбокую мадэрнізацыю [[СССР|савецкіх]] танкаў [[Т-64|Т-64А/Б/БВ]]. Распрацаваны [[Харкаўскае канструктарскае бюро машынабудавання|Харкаўскім канструктарскім бюро па машынабудаванні]] імя А. А. Марозава і мадэрнізуецца заводам [[ЗТМ імя Малышава]]<ref name=autogenerated5 />. У параўнанні з папярэднімі мадыфікацыямі Т-64 у новай машыны істотна палепшаны асноўныя характарыстыкі, у тым ліку агнявая моц, рухомасць і абарона<ref name=autogenerated5 />. == Гісторыя == Пасля распаду [[СССР]] у перыяд з [[1991]] па [[1999 год]] у [[Харкаўскае канструктарскае бюро машынабудавання|ХКБМ]] быў распрацаваны шэраг праектаў мадэрнізацыі танкаў [[Т-64]]. Мэтай мадэрнізацыі было давядзенне баявых характарыстык танка да ўзроўня [[Т-84|Т-84У]] з дапамогай усталёўкі ўніфікаванай [[Сістэма кіравання агнём|СКО]] 1А45 «Іртыш», [[Дынамічная абарона|ДА]] [[Нож (дынамічная абарона)|«Нож»]] і іншых мерапрыемстваў<ref name=autogenerated4>М. Саенка, В. Чобітак. [http://armor.kiev.ua/Tanks/Modern/T64/bm.php Т-64БМ «Булат» — апошняя мадэрнізацыя Т-64] // «Бронесайт», ліпень 2005</ref>. Упершыню Т-64У («аб'ект 447АМ-1», прататып танка Т-64БМ «Булат») быў паказаны [[24 жніўня]] [[1999 год]]а — [[Парад у гонар Дня незалежнасці Ўкраіны|на парадзе ў гонар незалежнасці Ўкраіны]]<ref name=autogenerated4 />. У снежні 2003 года міністэрства абароны Ўкраіны вылучыла ў вайсковым бюджэце на 2004 год 40 млн грыўняў на мадэрнізацыю танкаў Т-64 да ўзроўня Т-64БМ «Булат»<ref>«''у бюджэце закладзена 40 млн грн. на мадэрнізацыю асноўнага баявога танка Т-64 БМ „Булат“''»<br />Ваеннае барахло попытам не карыстаецца // газета «Сегодня», № 278 (1623) ад 6 снежня 2003</ref>. На мяжы 2003—2004 гг. завод імя Малышава пачаў мадэрнізацыю савецкіх танкаў Т-64Б да ўзроўня Т-64БМ «Булат»<ref>Павел Федосенка. [http://www.segodnya.ua/regions/kharkov/kharkovckie-bulaty-peredadut-v-armiju.html Харкаўскія «Булаты» перададуць у войска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171025074652/https://www.segodnya.ua/regions/kharkov/kharkovckie-bulaty-peredadut-v-armiju.html |date=25 кастрычніка 2017 }} // «Сёння. UA» ад 26 кастрычніка 2010</ref>. Першапачаткова, праект мадэрнізацыі танкавага парку прадугледжваў мадэрнізацыю да ўзроўня «Булат» для ўзброеных сіл Украіны каля 400 Т-64Б/БВ<ref>Наталля Амірханян. [http://kp.ua/daily/131211/315581/ Дзесяць танкаў «Булат» адправяць у Чарнігаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120113125826/http://kp.ua/daily/131211/315581 |date=13 студзеня 2012 }} // «Камсамольская праўда ва Ўкраіне» ад 13 снежня 2011</ref>. У 2004 годзе «Булат» быў прыняты на ўзбраенне [[Узброеныя сілы Ўкраіны|узброеных сіл Украіны]]<ref name=autogenerated2 /> і [[міністэрства абароны Ўкраіны]] замовіла мадэрнізацыю 85 танкаў Т-64Б/БВ да ўзроўня «Булат». Як паведаміў генеральны канструктар танка, генерал-лейтэнант [[Міхаіл Дзям'янавіч Барысюк|М. Д. Барысюк]], першы серыйны танк выраблялі на працягу васьмі месяцаў, а агульны кошт прац па мадэрнізацыі склаў 500 тыс. долараў ЗША<ref>Пара па танках! // газета Сёння № 204 (2146) ад 10 верасня 2005</ref>. У гэтым жа годзе на [[ЗТМ імя Малышава]] пачалося выкананне першага кантракту коштам 8 млн. [[Долар ЗША|долараў ЗША]] на мадэрнізацыю 17 танкаў (пры гэтым, кошт мадэрнізацыі аднаго танка складаў каля 470 тыс. долараў ЗША). У далейшым, да канца 2008 года былі выпушчаны яшчэ дзве партыі (19 і 20 шт.), у выніку да пачатку 2009 года агульная колькасць пастаўленых танкаў «Булат» склала 56 адзінак, пры гэтым усе 56 танкаў былі пастаўлены з усталяваным камплектам дынамічнай абароны «Нож»<ref name=autogenerated5 />. У 2009 годзе быў складзены кантракт на мадэрнізацыю яшчэ 29 танкаў<ref name=autogenerated5 />. * Першыя 10 з гэтых 29 танкаў былі перададзены міністэрству абароны 28 кастрычніка [[2010 год]]а, яны былі прызначаны для 169-га навучальнага цэнтра «Дзясна»<ref>Павел Федосенка. [http://www.segodnya.ua/ukraine/kharkov-perecadil-ukrainckikh-voennykh-na-novye-tanki.html Харкаў перасадзіў украінскіх вайскоўцаў на новыя танкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170401204943/http://www.segodnya.ua/ukraine/kharkov-perecadil-ukrainckikh-voennykh-na-novye-tanki.html |date=1 красавіка 2017 }} // «Сёння. UA» ад 28 кастрычніка 2010</ref>. Усе 10 танкаў былі пастаўлены без камплекта дынамічнай абароны<ref name=autogenerated5 /> * наступныя 10 танкаў былі выраблены да 1 снежня 2011 года<ref>Аляксей Грышчанка. [http://www.sq.com.ua/rus/news/ekonomika/01.12.2011/harkovskij_zavod_immalysheva_v_konce_dekabrya_otgruzit_10_tankov_bulat/ Харкаўскі завод імя Малышава ў канцы снежня адгрузіць 10 танкаў «Булат»] // «Status Quo» ад 1 снежня 2011</ref> і перададзены міністэрству абароны Ўкраіны 13<ref name=autogenerated6 />-28 снежня [[2011 год]]а, яны паступілі ў 1-ю асобную танкавую брыгаду<ref>[https://archive.today/20140411134049/www.mil.gov.ua/index.php?lang=ua&part=news&sub=read&id=22887 Колектив 1-ї окремої танкової бригади зустрів 10 модернізованих танків «Булат»] / афіцыйны сайт міністэрства абароны Ўкраіны ад 28 снежня 2011</ref>. Усё 10 танкаў былі пастаўлены без камплекта дынамічнай абароны<ref name=autogenerated5 /> * апошнія 9 танкаў планавалі паставіць у першым паўгоддзі 2012 года<ref name=autogenerated6>Аляксей Грышчанка. [http://www.sq.com.ua/rus/news/ekonomika/13.12.2011/10_tankov_bulat_dlya_ukrainskoj_armii_uspeshno_proshli_zavodskie_ispytaniya/%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0/ 10 танкаў «Булат» для ўкраінскай арміі паспяхова прайшлі завадскія выпрабаванні] // «Status Quo» ад 13 снежня 2011</ref><ref>[http://kharkiv.unian.net/ukr/detail/199729 Завод імя Малишева перадаўшы армії 10 танків «Булат»] // УНИАН ад 22 снежня 2011</ref>, аднак фактычна танкі былі адпраўлены ў 1-ю асобную танкавую брыгаду толькі 28 сакавіка 2014 года<ref>[http://www.unian.net/politics/901488-modernizirovannyie-ukrainskie-tanki-napravili-v-chernigovskuyu-oblast.html Мадэрнізаваныя ўкраінскія танкі накіравалі ў Чарнігаўскую вобласць] // УНИАН ад 28 сакавіка 2014</ref>, пры гэтым усе 9 танкаў былі пастаўлены без камплекта дынамічнай абароны (камплекты ДА «Нож» для гэтых дзевяці танкаў былі замоўлены толькі 7 ліпеня 2014 года)<ref name=autogenerated5 />. Па стане на 2011 год, кошт мадэрнізацыі аднаго Т-64Б да ўзроўня «Булат» складаў 7,2 млн грыўняў (каля 900 тыс. долараў ЗША)<ref>[http://www.expres.ua/news/2011/12/28/57140 До Чернігова прибули нові танкі «Булат»: вартість однієї машини — 7,2 мільйона] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120107162601/http://www.expres.ua/news/2011/12/28/57140 |date=7 студзеня 2012 }}</ref>, у далейшым кошт мадэрнізацыі павялічываўся і па стане на кастрычнік 2014 года кошт мадэрнізацыі аднаго танка Т-64Б да ўзроўня «Булат» складаў 14-16 млн грыўняў<ref name=autogenerated5>Танкі просяць абароны // часопіс «Defence Express», № 10, кастрычнік 2014. стар.20-21</ref>. 2 студзеня 2013 года падчас праверкі 1-й асобнай танкавай брыгады спецыялістамі Тэрытарыяльнага Паўночна-усходняга кіравання ўнутранага аўдыту і кантролю Дэпартамента ўнутранага аўдыту і фінансавага кантролю Міністэрства абароны была выяўлена нястача 56 прыбораў начнога назірання ТВН-5 з танкаў Т-64БМ «Булат» агульным коштам звыш 1,3 млн грыўняў<ref>[http://army.unian.net/801224-s-nachala-goda-vyiyavleno-56-faktov-prestupleniy-i-narusheniy-s-voennyim-imuschestvom.html З пачатку года выяўлена 56 фактаў злачынстваў і парушэнняў з ваеннай маёмасцю] // УНИАН ад 17 чэрвеня 2013</ref>, у выніку расследавання было ўсталявана, што прыборы выкраў камандзір адной з танкавых рот брыгады. У жніўні 2013 усе выкрадзеныя прыборы былі вернутыя<ref>[http://www.unian.net/society/823545-ofitser-ukral-36-tankovyih-priborov-nochnogo-videniya.html Афіцэр выкраў 36 танкавых прыбораў начнога бачання] // УНИАН ад 16 жніўня 2013</ref>. У чэрвені 2014 года паводле замовы міністэрства абароны Ўкраіны быў выкананы рамонт некалькіх камплектаў артылерыйскага ўзбраення для танкаў «Булат» (36 [[Тормаз адкату|тармазоў адкату]] і 10 накатнікаў для танкавай гарматы Т-64БМ)<ref>[http://www.mil.gov.ua/news/2014/06/07/na-rivnenshhini-trivae-vidnovlennya-vijskovoi-tehniki-i-ozbroennya/ На Рівненщині триває відновлення військової техніки і озброєння] // афіцыйны сайт міністэрства абароны Ўкраіны ад 7 чэрвеня 2014</ref>. Падчас баявых дзеянняў на ўсходзе Ўкраіны некаторая колькасць танкаў была знішчана і звыш за дзесяць атрымалі пашкоджанні, але ў далейшым былі эвакуяваны і адноўлены. 6 снежня 2014 на палігоне ў Чугуеве<ref>[http://www.mil.gov.ua/news/2014/12/06/prezident-vzyav-uchast-u-czeremonii-peredachi-pidrozdilam-zbrojnih-sil-tehniki-i-ozbroennya--/ Прэзідэнт узяўшы долю ў церемонії передачі підрозділам Збройних Сіл техніки і озброєння] // афіцыйны сайт міністэрства абароны Ўкраіны ад 6 снежня 2014</ref><ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/3453083-sylovyky-poluchyly-novye-tanky-btr-y-vertolety Сілавікі атрымалі новыя танкі, БТР і шрубалёты] // «Карэспандэнт. NET» ад 8 снежня 2014</ref> узброеным сілам перадалі больш за дзесяць адрамантаваных танкаў Т-64БМ «Булат»<ref>«''Як адзначыў гендырэктар заводу імя Малышава Мікалай Бялоў, сёння прадпрыемства перадало войскам першую партыю адрамантаваных „Булатаў“, якія прыбылі раней з зоны баявых дзеянняў. „Яны ўяўляюць сабою глыбокую мадэрнізацыю танка Т-64, якія на ўзбраенні нашай арміі з 2004 года. Пасля эксплуатацыі ў зоне АТО ў верасні яны прыйшлі да нас на завод, усяго сёння мы перадаём больш за дзесяць машын“, — адзначыў ён''»<br />[http://izvestia.kharkov.ua/on-line/politika/1176756.html Парошэнка пад Харкавам перадаў вайскоўцам новыя танкі і верталёты. ФОТА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141223132412/http://izvestia.kharkov.ua/on-line/politika/1176756.html |date=23 снежня 2014 }} // «Харкаўскія весткі» ад 8 снежня 2014</ref> 15 снежня 2014 спікер Міністэрства абароны Ўкраіны Вікторыя Кушнір паведаміла, што войскі атрымалі 29 дадатковых камплектаў актыўнай абароны для ўсталёўкі на танкі Т-64БМ «Булат»<ref>[http://army.unian.net/1021697-za-nedelyu-vsu-poluchili-bolee-tyisyachi-bronejiletov-i-12-stantsiy-optiko-elektronnogo-podavleniya.html За тыдзень УСУ атрымалі больш за тысячу бронекамізэлек і 12 станцый оптыка-электроннага прыгнечання] // «УНИАН» ад 15 снежня 2014</ref> == Апісанне канструкцыі == У выніку мадэрнізацыі рэсурс танка павялічваецца на 11 000 км, а тэрмін эксплуатацыі — на 15 гадоў. ==== Сістэма кіравання агнём і прыцэльныя прыборы ==== [[Сістэма кіравання агнём|СКА]] «Булата» забяспечвае істотна лепшую дакладнасць вядзення агню ў параўнанні з Т-64Б за кошт стабілізацыі поля зроку і аўтаматычнага ўводу кутоў прыцэльвання і апярэджання. У некалькі разоў скарочаны час на прыцэльванне ў начных умовах. Эфектыўная далёкасць стральбы снарадамі ў параўнанні з Т-64Б павялічылася з 2000 да 2500 м днём і з 600 да 1500 м уначы. [[Сістэма кіравання агнём|СКА]] «Іртыш» (1А45) мадэрнізаванага танка ўключае: * прыцэльны комплекс «Рось» (1А43У) — прызначаны для прыцэльвання гарматы наводчыкам, у тым ліку [[ПТУР]], і спаранага кулямёта. Уключае дзённы прыцэл наводчыка «Промінь» (1Г46М) і танкавы балістычны вылічальнік 1В528-1.<ref>[http://photopribor.ck.ua/ru/products/defense/btt/1a43u/ Танкавы прыцэльны комплекс «Рось» (1А43У)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141220190411/http://photopribor.ck.ua/ru/products/defense/btt/1a43u/ |date=20 снежня 2014 }}</ref> Прыцэл «Промінь» мае кратнасць 2,7-12х, абсталяваны незалежнай стабілізацыяй у дзвюх плоскасцях, лазерным далямерам (да 9990 м з дакладнасцю ±10 м) і каналам паўактыўнага кіравання [[ПТУР]] [[Камбат (ПТУР)|Камбат]].<ref>[http://photopribor.ck.ua/products/defense/btt/1g46m/ Дзённы прыцэл наводчыка «Промінь» (1Г46М)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141220191219/http://photopribor.ck.ua/products/defense/btt/1g46m/ |date=20 снежня 2014 }}</ref> * начны комплекс наводчыка «Шугавея-E» (Т01-К01ЕR) паляпшае ўдвая эфектыўнасць стральбы і ў 2-3 разы скарачае час на падрыхтоўку стрэлу за кошт замены механічнай сувязі галаўнога люстэрка з гарматай на электрычную, уводзіны стабілізацыі поля зроку і аўтаматычнага ўводу кутоў прыцэльвання і апярэджання.<ref>[http://photopribor.ck.ua/ru/products/defense/btt/buran_e/ Танкавы начны прицельний комплекс «Шугавея-E» (Т01-К01ЕR)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141224183048/http://photopribor.ck.ua/ru/products/defense/btt/buran_e/ |date=24 снежня 2014 }}</ref> Прадугледжана магчымасць усталёўкі замест яго цеплавізара «Шугавея-Кетрин»<ref>[http://photopribor.ck.ua/ru/products/defense/btt/buran/ Танкавыя цеплавізійныя прыцэльныя комплексы «Шугавея-Матис», «Шугавея-Катрын»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141231142037/http://photopribor.ck.ua/ru/products/defense/btt/buran |date=31 снежня 2014 }}</ref>, аднак па фінансавых чынніках ён не з'яўляецца стандартным абсталяваннем. * стабілізатар асноўнага ўзбраення 2Э42М забяспечвае ў 2 разы лепшую дакладнасць прыцэльвання. Стабілізатар распрацаваны кіеўскім НДІ «Квант» і вырабляецца на ГП Харкаўскі машынабудаўнічы завод «ФЭД».<ref>[http://www.fed.com.ua/ru/index.php?id=1278504174 Прывад стабілізатара ствала]</ref> * прыцэльна-наглядальны комплекс камандзіра «Агат» (ПНК-4СР) стабілізаваны ў вертыкальнай плоскасці і забяспечвае дубляванне стральбы з гарматы і спаранага з ёй кулямёта, зенітнай усталёўкі днём і ўначы.<ref>[http://photopribor.ck.ua/ru/products/defense/btt/pnk_4sr/ Прыцэльна-наглядальны комплекс «Агат» (ПНК-4СР)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140923185113/http://photopribor.ck.ua/ru/products/defense/btt/pnk_4sr/ |date=23 верасня 2014 }}</ref> * прыцэл зенітнай усталёўкі ПЗУ-7<ref name=autogenerated1>[http://www.ipz.com.ua/spec/pzy7.htm Прыцэл зенітны ПЗУ-7, ПЗУ-7М]{{Недаступная спасылка}}</ref> і прывад яе навядзення 1ЭЦ29М * комплекс кіраванага ўзбраення ТАКО-621 дазваляе весці агонь [[ПТУР]] [[Камбат (ПТУР)|«Камбат»]] на адлегласці да 5000 м. Прыцэлы, якія ўсталёўваюцца на танк «Булат», з'яўляюцца мадэрнізаванымі варыянтамі савецкіх прыбораў і комплексаў «Иртыш», «Шугавея» і «Агат», у якіх скарыстаны новыя камплектавалыя, значна падвышальныя іх характарыстыкі і магчымасці. Усе прыцэлы і прыборы серыйна выпускаюцца на Ўкраіне на наступных прадпрыемствах: * Чаркаскі навукова-вытворчы комплекс «Фотоприбор»<ref>[http://photopribor.ck.ua/ru/products/ ГП НПК «Фотоприбор»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150101144716/http://photopribor.ck.ua/ru/products |date=1 студзеня 2015 }}</ref> * Феадасійскі казённы аптычны завод<ref>{{Cite web |url=http://fkoz.feodosia.com.ua/main3.phtml?link=8 |title=Блок «Д» для 1Г46 уваходзіць у сістэму «Иртыш» да танкаў Т-72, Т-84, Т-90 + Выпраменьвальнік да блока «Д» для 1Г46 уваходзіць у сістэму «Иртыш» да танкаў Т-72, Т-84, Т-90 |access-date=28 снежня 2014 |archive-date=12 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012023905/http://fkoz.feodosia.com.ua/main3.phtml?link=8 |url-status=dead }}</ref> * Изюмскі казённы прыборабудаўнічы завод<ref name=autogenerated1 /> У перспектыве плануецца замена прыцэльнага комплексу «Агат» на «Агат-СМ» (ПНК-5), у склад якога ўведзены ўласны лазерны далямер і прылада ўводу бакавога апярэджання. ==== Узбраенне ==== Асноўным узбраеннем танка з'яўляецца 125-мм [[Гладкаствольная зброя|гладкаствольная]] [[гармата]] [[КБАЗ]] ці 2А46М-1.<ref>[http://www.morozov.com.ua/rus/body/kba3.php Танкавая гармата КБА3 калібра 125 мм] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111118122613/http://morozov.com.ua/rus/body/kba3.php |date=18 лістапада 2011 }}</ref><ref>[http://www.army-guide.com/rus/product91.html КБА-3]</ref> Ствол гарматы выкананы хутказ'ёмным і можа быць заменены ў палявых умовах без дэмантажу вежы з танка. Прывад кручэння вежы — электрычны, прывад гарматы — гідраўлічны. Пасля мадэрнізацыі вежа паварочваецца ў 2 разы хутчэй: на 180° за 5 секунд (хуткасць кручэння вежы адносна корпуса складае да 40 град/сек). На выпадак няштатнай сітуацыі прадугледжаны рэзервовыя механічныя прывады навядзення гарматы і вежы. Боекамплект гарматы складаецца з 36 стрэлаў паасобна-гільзавага зараджання, з іх 28 змесцаваны ў механізме зараджання. «Булат» здольны весткі агонь бранябойна-падкалібарнымі, кумулятыўнымі, аскепкава-фугаснымі снарадамі і [[ПТУР]] [[Камбат (ПТУР)|«Камбат»]] з паўактыўнай сістэмай кіравання па лазерным прамяні. Хуткастрэльнасць танка складае да 8 стрэлаў/хв. (7—12,5 сек. на зараджанне аднаго стрэлу), што дасягаецца за кошт аўтамата зараджання і тандэмнага досылання (снарад-зарад) за адзін цыкл. Выдаленне стрэлянага паддона ажыццяўляецца з дапамогай яго аўтаматычнага ўлоўлівання і кладкі ў пусты латок без разгерметызацыі баявога аддзялення. '''Комплекс кіраванага ўзбраення''' [[Файл:Kombat ATGM.JPG|thumb|[[Камбат (ПТУР)|ПТУР «Камбат»]]]] Адметнай асаблівасцю танка з'яўляецца наяўнасць ККУ (комплексу кіраванага ўзбраення), які дазваляе весткі агонь кіраванымі ракетамі з лазерным навядзеннем. ККУ [[9М112 «Кобра»|«Кобра»]] заменены на [[Камбат (ПТУР)|«Камбат»]], што павялічыла максімальную далёкасць стральбы з 4000 да 5000 метраў і бронепрабівальнасць за дынамічнай абаронай з 600—700 да 750 мм.<ref>[http://www.morozov.com.ua/rus/body/t64.php Мадэрнізацыя асноўнага баявога танка Т-64] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130328024241/http://www.morozov.com.ua/rus/body/t64.php |date=28 сакавіка 2013 }}</ref><ref>[http://www.luch.kiev.ua/russian/main.htm Стрэл з процітанкавай кіраванай ракетай «КАМБАТ»]</ref> [[ПТУР]]ы мясцуюцца ў аўтамаце зараджання гэтак жа, як і звычайныя снарады. '''Дапаможнае ўзбраенне''' * Дыстанцыйна кіраваная зенітная ўсталёўка на аснове кулямёта КТ-12,7 мм (боекамплект 300 патронаў). * Спараны з гарматай кулямёт КТ-7,62 мм (боекамплект 1250 патронаў). === Абароненасць і жывучасць === Падвышэнне ўзроўня жывучасці танка дасягнута за кошт усталёўкі дадатковай абароны на корпус і вежу танка. Камплект дадатковай абароны прызначаны для падвышэння ўзроўня абароны ад сучасных кумулятыўных і бранябойных падкалібарных снарадаў пры мінімальна магчымым павелічэнні масы танка. Камплект дадатковай абароны складаецца з пасіўнай (накладной) бранявой абароны і ўбудаванай дынамічнай абароны (УДА). ВДЗ складаецца з насавога модуля і бартавых экранаў, усталяваных на корпусе танка, а таксама модульных секцый, змесцаваных па вонкавым перыметры лэбавых і бартавых участкаў вежы і кантэйнераў, усталяваных на даху вежы. Маса камплекта дадатковай абароны з элементамі дынамічнай абароны складае 3,5 т. Усталёўка камплекта [[Дынамічная абарона|ДА]] на адным танку сіламі экіпажа займае каля 6 гадзін. Элементы [[Дынамічная абарона|ДА]], усталяваныя на танку, падчас яго эксплуатацыі ў адмысловым абслугоўванні не маюць патрэбы. Накладная браня ўсталёўваецца на лэбавых і бартавых участках вежы. УДА усталёўваецца на лэбавых, бартавых участках і даху вежы. Для падвышэння абароны экіпажа пры ўзгаранні ўсярэдзіне баявога аддзялення танка і МТА ўсталёўваецца хуткадзейная сістэма [[Пажаратушэнне|пажаратушэння]], якая забяспечвае аўтаматычнае [[пажаратушэнне]] у заселеным аддзяленні на працягу 150 мс. === Рухомасць === '''Рухавік''' На танк усталёўваецца пяціцыліндравы дызельны рухавік 5ТДФМ аб'ёмам 13,6 літра і магутнасцю 850 л.с.<ref>[http://www.malyshevplant.com/content/5TD Рухавік 5ТДФМ на сайце ГП «Завод імя В. А. Малышава»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141208033550/http://www.malyshevplant.com/content/5TD |date=8 снежня 2014 }}</ref> Рухавік — двухтактны, шматтопліўны (працуе на бензіне, газе, паліве для дызельных рухавікоў ці іх сумесі ў любой прапорцыі), з наддувам, прамакропкавым прадзьмухам, непасрэдным упырскам паліва, з гарызантальным размяшчэннем цыліндраў і процілегла рухомымі поршнямі. У параўнанні з 5ТДФ, папярэднім варыянтам рухавіка, на 21,4 % узрасла ўдзельная магутнасць, дасягнуўшы 62,5 л.с./літр пры тых жа габарытах (Д х Ш х У, мм: 1413 х 955 х 581) і масе (1040 кг).<ref name="hkbd.com.ua"/> Мадэрнізаваны рухавік, распрацаваны на казённым прадпрыемстве «Харкаўскае канструктарскае бюро па рухавікабудаванню» (КП ХКБД), мае не толькі павялічаную магутнасць але і значна надзейней папярэдніка. Усталёўка мадэрнізаванага рухавіка 5ТДФМ патрабуе замены штатнага паветраачышчальніка на новы і дапрацоўкі выпускной сістэмы. Таксама прадугледжана магчымасць усталёўкі рухавіка 6ТД-1 магутнасцю 1000 л.с.<ref name="БМ БУЛАТ - мадэрнізацыя танка Т-64Б">[http://www.morozov.com.ua/rus/body/bulat.php БМ БУЛАТ — мадэрнізацыя танка Т-64Б] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140329002926/http://www.morozov.com.ua/rus/body/bulat.php |date=29 сакавіка 2014 }}</ref> Запас паліва — 1270 л (730 літраў ва ўнутраных баках і 540 літраў у вонкавых). Ёмістасць дадатковых бочак — 370 літраў. '''Хадавая частка''' Хадавая частка «Булата» аналагічная такі ў Т-64Б. Мадэрнізаваны танк захаваў энергаёмістую і мяккую падвеску Т-64Б, якая забяспечвае камфорт экіпажа і дакладную стральбу з ходу. Для гусеніц танка былі таксама распрацаваны і выпрабаваны асфальтаходныя чаравікі (АХЧ), не патрабавальных дапрацоўкі дэталяў гусеніцы. Дадзеныя асфальтаходныя чаравікі з элементамі мацавання пастаўляюцца асобна. == Т-64БВ і варыянты яго мадэрнізацыі == {| |- bgcolor="#C0C0C0" ! width="25%"| ! width="25%"| {{Сцяг СССР}} [[Т-64БВ]]<ref>{{Cite web |url=http://armor.kiev.ua/wiki/index.php?title=%D0%A2%D0%A2%D0%A5_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%A2-64 |title=ТТХ танкаў Т-64 |access-date=28 снежня 2014 |archive-date=3 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103110455/http://armor.kiev.ua/wiki/index.php?title=%D0%A2%D0%A2%D0%A5_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%A2-64 |url-status=dead }}</ref> ! width="25%"| {{Сцяг Украіны}} Т-64БМ «Булат»<ref name=autogenerated2 /><ref name="БМ БУЛАТ - мадэрнізацыя танка Т-64Б"/> ! width="25%"| {{сцяг Украіны}} [[Т-64Е]]<ref>[http://gurkhan.blogspot.com/2011/11/64_06.html Т-64Е: новае жыццё старога танка]</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Год''' || align="center" | 1985 || align="center" | 2005 || align="center" | 2010 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Распрацоўнік''' || align="center" | [[Харкаўскае канструктарскае бюро машынабудавання|ХКБМ]] || align="center" | [[Харкаўскае канструктарскае бюро машынабудавання|ХКБМ]] || align="center" | ХБТРЗ |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Баявая маса, т''' || align="center" | 42,4 || align="center" | 45,0 || align="center" | 42,7 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Экіпаж''' || align="center" | 3 || align="center" | 3 || align="center" | 3 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Калібр і марка гарматы''' || align="center" | 125-мм 2А46М-1 || align="center" | 125-мм [[КБАЗ]] || align="center" | 125-мм [[КБАЗ]] |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Сістэма кіравання агнём''' || align="center" | 1А33-1 «Об» || align="center" | 1А45 «Иртыш» || align="center" | 1А33-1 «Об» (мадэрнізаваная) |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Прыцэл-далямер''' || align="center" | 1Г42 || align="center" | 1Г46М || align="center" | 1Г42М |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Стабілізатар асноўнага ўзбраення ''' || align="center" | 2Э42 || align="center" | 2Э42М || align="center" | 2Э42 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Кіраванае ўзбраенне''' || align="center" | [[9М112 «Кобра»|«Кобра»]] || align="center" | [[Камбат (ПТУР)|«Камбат»]] || align="center" | [[Камбат (ПТУР)|«Камбат»]] |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Боекамплект, стрэлаў''' || align="center" | 36 || align="center" | 36 || align="center" | 37 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Хуткастрэльнасць, выстр./мін''' || align="center" | 6-8 || align="center" | 6-8 || align="center" | 6-8 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Дадатковае ўзбраенне''' || align="center" | 7,62-мм ПКТ<br />12,7-мм НСВТ || align="center" | 7,62-мм КТ-7,62<br />12,7-мм КТ-12,7 || align="center" | 7,62-мм ПКТ<br />12,7-мм НСВТ<br />[[ГШ-23|ГШ-23Л]]<br />[[АГС-17]] |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Дынамічная абарона''' || align="center" | «Кантакт» || align="center" | [[Нож (дынамічная абарона)|«Нож»]] || align="center" | «Дуплет» |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Актыўная абарона''' || align="center" | не || align="center" | не || align="center" | КОЭП «Варта», [[Комплекс актыўнай абароны «Заслон»|КАЗ «Заслон»]] |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Рухавік''' || align="center" | 5ТДФ (700 л.з.) || align="center" | 5ТДФМ (850 л.з.) || align="center" | 5ТДФЕ (850 л.з.) |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Удзельная магутнасць, л. з./т''' || align="center" | 16,5 || align="center" | 18,9 || align="center" | 19,9 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Максімальная хуткасць, км/г''' || align="center" | 60 || align="center" | 60 || align="center" | 65 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''Запас ходу па паліве без дадатковых бочак, км ''' || align="center" | 500 || align="center" | 385 || align="center" | 500 |} == На ўзбраенні == [[Файл:1-а танкова бригада.jpg|right|120px]] {{Сцягафікацыя|Украіна}} — 85 Т-64БМ «Булат», па стане на сакавік [[2014 год]]а<ref name=autogenerated3>Юры Ларын. [http://www.unian.net/politics/960572-gendirektor-zavoda-malyisheva-po-ognevoy-moschi-tankov-rossiya-nichego-novogo-za-20-let-ne-izobrela.html Гендырэктар заводу Малышава: Па агнявой моцы танкаў Расія нічога новага за 20 гадоў не вынайшла] // УНИАН ад 8 верасня 2014</ref> (78 з іх знаходзіліся на ўзбраенні 1-й асобнай танкавай брыгады «Лясныя ваўкі»<ref>Юры Бараш. Поле бою. Досвед ужывання цяжкай і лёгкай бронетэхнікі экс-савецкай вытворчасці ў зоне антытэрарыстычнай аперацыі // часопіс «Defence Express», № 11, лістапад 2014. стар.2-7</ref>, астатнія — у [[Дзясна (навучальны цэнтр)|169-м навучальным цэнтры сухапутных войскаў «Дзясна»]]<ref>[http://army.unian.net/755195-v-desne-pod-patronatom-ministra-oboronyi-sostoyalis-voenno-sportivnyie-sorevnovaniya-zaschitnik-otechestva.html У «Дзясне» пад патранатам Міністра абароны адбыліся ваенна-спартовыя спаборніцтвы «Абаронца Айчыны»] // УНИАН ад 23 лютага 2013</ref> і [[Акадэмія сухапутных войскаў імя гетмана Пятра Сагайдакавага|Акадэміі сухапутных войскаў імя гетмана Пятра Сагайдакавага]]). Акрамя таго, 10 верасня 2014 года на ўзбраенне арміі і Нацыянальнай гвардыі былі перададзены 10 танкаў Т-64БМ1М (спрошчаны і патаннёны варыянт Т-64БМ «Булат», распрацаваны на экспарт для ўзброеных сіл Дэмакратычнай Рэспублікі Конга)<ref>[http://www.altair.com.pl/news/view?news_id=14836 T-64BM1M nie dla Kongo] // "Altair" ад 11 лістапада 2014</ref>. {{Сцягафікацыя|ДНР}} — як мінімум адзін трафейны Т-64БМ<ref>[http://www.military-informant.com/index.php/news/6552-opolchentsam-udalos-zakhvatit-ukrainskij-tank-bulat.html Апалчэнцам атрымалася захапіць украінскі танк "Булат"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141225145435/http://www.military-informant.com/index.php/news/6552-opolchentsam-udalos-zakhvatit-ukrainskij-tank-bulat.html |date=25 снежня 2014 }} // "Ваенны інфарматар" ад 31 жніўня 2014</ref><ref>[http://dnr-news.com/dnr/4250-opolchency-zahvatili-esche-odin-noveyshiy-ukrainskiy-tank-t-64bm-bulat.html Апалчэнцы захапілі яшчэ адзін найновы ўкраінскі танк Т-64БМ "Булат"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141225145020/http://dnr-news.com/dnr/4250-opolchency-zahvatili-esche-odin-noveyshiy-ukrainskiy-tank-t-64bm-bulat.html |date=25 снежня 2014 }} // "Навіны ДНР" ад 23 верасня 2014</ref><ref>[http://dnr-news.com/video/8820-mehanik-uralych-vosstanavlivaet-trofeynye-tanki-t-64bm-bulat.html Механік Уралыч аднаўляе трафейныя танкі Т-64БМ "Булат"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141225144916/http://dnr-news.com/video/8820-mehanik-uralych-vosstanavlivaet-trofeynye-tanki-t-64bm-bulat.html |date=25 снежня 2014 }} // "Навіны ДНР" ад 27 лістапада 2014</ref><ref>[http://dnr-news.com/video/8911-opolchency-edut-na-tolko-chto-otzhatom-tanke-t-64bm-bulat.html Апалчэнцы едуць на толькі што адціснутым танку Т-64БМ «Булат»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141225144949/http://dnr-news.com/video/8911-opolchency-edut-na-tolko-chto-otzhatom-tanke-t-64bm-bulat.html |date=25 снежня 2014 }} // "Навіны ДНР" ад 28 лістапада 2014</ref> == Баявое ўжыванне == [[Вайна на ўсходзе Украіны|Узброены канфлікт на ўсходзе Ўкраіны (2014)]] — Т-64БМ «Булат» актыўна выкарыстоўваецца ўкраінскай арміяй, зафіксаваны выпадкі знішчэння танкаў гэтага тыпу. Паведамляецца, што першая машына гэтага тыпу была падбіта 13 чэрвеня 2014 года ў баях за Луганскі аэрапорт<ref>Аляксандр Сітніц. [http://svpressa.ru/post/article/105290/?f=2 Танкі Ўкраіны: чым ваююць нацбаты] // «Вольная прэса» ад 26 лістапада 2014</ref>, хоць украінскі бок афіцыйна прызнаў знішчэнне аднаго Т-64БМ 17 чэрвеня 2014 гады ў раёне н.п. Станіца Луганская<ref>[http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/vzorvat-granatu-v-ukrainskom-tanke-popavshem-v-zasadu-boevikov-mog-mehanik-shtab-ato-530403.html Падарваць гранату ва ўкраінскім танку, які патрапіў у засаду баявікоў, мог механік — штаб АТО] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201108174541/http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/vzorvat-granatu-v-ukrainskom-tanke-popavshem-v-zasadu-boevikov-mog-mehanik-shtab-ato-530403.html |date=8 лістапада 2020 }} // «Сёння. UA» ад 20 чэрвеня 2014</ref>. Па іншых дадзеных, падчас баявых дзеянняў было знішчана не менш за 15 танкаў гэтага тыпу, пры гэтым не меней дзесяці танкаў не падлягаюць аднаўленню (у выніку дэтанацыі боекамплекта ў іх адарваны вежы і разбураны карпусы)<ref>[http://lostarmour.info/armour/ Спіс знішчанай бронетэхнікі]</ref>. Апроч гэтага ў 1-й асобнай танкавай брыгады былі адбіты чатыры машыны<ref>[http://lostarmour.info/spoils/ Спіс трафейнай бронетэхнікі]</ref>. == У масавай культуры == === Стэндовы мадэлізм === Т-64БМ вузка прадстаўлены ў стэндавым мадэлізме. Зборныя пластыкавыя мадэлі-копіі Т-64 розных мадыфікацый у тым ліку мадыфікацыі БМ у маштабе 1:35 выпускаюцца фірмай Скіф ([[Украіна]]). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Владислав Морозов. Бронетанковая техника на юго-востоке Украины // «Техника и вооружение», № 12, 2014. стр.8-18 == Спасылкі == {{навігацыя}} ;Відэа * {{youtube|oiwEyxUZ_Eo|Вайсковая справа — Т-64}} * {{youtube|yvimiLiJM8I|Танк Т-64}} * {{youtube|OaAJIaFVbjA|Bulat}} * {{youtube|4PIYcIXT5lo|Ukrainian main tank T-64BM Bulat // Т-64БМ Булат}} [[Катэгорыя:Танкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Асноўныя баявыя танкі]] [[Катэгорыя:Танкі Украіны]] [[Катэгорыя:Т-64]] 2cg987aw1bkoc6fxoalizsbt7tfqh2x 0 218889 5141649 3568852 2026-05-14T18:08:45Z DBatura 73587 /* Вядомыя носьбіты */ 5141649 wikitext text/x-wiki '''Лявонцьеў''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Васіль Васільевіч Лявонцьеў]] (1905—1999) — амерыканскі эканаміст. * [[Мікалай Сцяпанавіч Лявонцьеў]] (1862—1910) — падарожнік, дыпламат. * [[Валерый Якаўлевіч Лявонцьеў]] (нар. 1949) — расійскі спявак. * [[Сцяпан Георгіевіч Лявонцьеў]] (1878—1915) — удзельнік Першай сусветнай вайны. {{неадназначнасць}} 2mzem8ti830vfz574hp6jz8qhpek0m1 0 219529 5141764 4946237 2026-05-15T03:38:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141764 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Тор}} {{Фільм | Беларуская назва = Тор | Арыгінальная назва = {{lang-en|Thor}} | Выява = Thor poster.jpg | Памер = 250 | Жанр = | Рэжысёр = [[Кенет Брана]] | Прадзюсар = | Сцэнарыст = '''Персанаж:''' <br />[[Стэн Лі]]<br />[[Джэк Кірбі]]<br />[[Лары Лібер]] <br />'''Фільм:''' <br />[[Марк Пратасевіч]]<br />[[Дон Пэйн]]<br />[[Эшлі Мілер]]<br />[[Зак Стэнц]] <br />[[Джозеф Майкл Стражынскі|Дж. Майкл Стражынскі]]<ref>{{cite web|url=http://www.comicbookmovie.com/fansites/GulfCoastAvengers/news/?a=37047|title=J. Michael Straczynski Discusses Outlining the THOR Film|last=Phegley|first=Kiel|date=11 мая 2011|publisher=Сomicbookmovie.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715062936/http://www.comicbookmovie.com/fansites/GulfCoastAvengers/news/?a=37047|archive-date=15 ліпеня 2011|access-date=10 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref> | Акцёры = | Аператар = [[Харыс Замбарлукас]] | Кампазітар = [[Патрык Дойл]] | Кампанія = [[Marvel Studios]] <small>(вытворчасць)</small><br />[[Paramount Pictures]] <small>(распаўсюджванне)</small> | Бюджэт = 150 млн [[Долар ЗША|долараў]]<ref name="rewrite" /> | Краіна = {{USA}} | Зборы = 449 326 618 долараў<ref name="BoxOfficeMojo"/> | Мова = [[Англійская мова|англійская]] | Час = 114 хвіл<ref>{{cite news|url=http://www.bbfc.co.uk/BFF275252|title=''Thor''|publisher=British Board of Film Classification|access-date=10 студзеня 2015|archive-url=https://www.webcitation.org/5yMhn9Okf?url=http://www.bbfc.co.uk/BFF275252|archive-date=1 мая 2011}}.</ref> | Год = 2011 | Папярэдні фільм = [[Жалезны чалавек 2]]<br><small>(у храналогіі [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]])</small> | Наступны фільм = [[Тор 2: Царства цемры]]<br><small>(у тэтралогіі пра Тора)</small><br>[[Першы мсцівец]]<br><small>(у храналогіі [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]])</small> }} «'''Тор'''» ({{lang-en|Thor}}) — [[Гульнявое кіно|мастацкі фільм]] рэжысёра [[Кенет Брана|Кенета Браны]], заснаваны на [[Тор (Marvel Comics)|аднайменных коміксах]] выдавецтва «[[Marvel Comics]]». Стварэннем карціны займалася кампанія «[[Marvel Studios]]», а распаўсюджваннем «[[Paramount Pictures]]». Галоўны герой фільма — [[Тор (Marvel Comics)|Тор]], пагардлівы і горды бог грому, — быў пазбаўлены сваёй сілы і выгнаны з [[Асгард (Marvel Comics)|Асгарда]] — аднаго з дзевяці светаў. Апынуўшыся на Зямлі, ён знаёміцца з маладым астрафізікам [[Джэйн Фостэр]], да якой у яго ўзнікаюць нейкія пачуцці. Акрамя таго, Тор павінен спыніць свайго брата [[Локі (Marvel Comics)|Локі]], які мае намер стаць новым царом Асгарда. Карціна стала часткай [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінематаграфічнага сусвету «Marvel»]], фільмы якой аб’ядноўваюцца ў агульную сюжэтную лінію. Рэжысёр [[Сэм Рэймі]] ўпершыню задумаўся над канцэпцыяй фільма пра Тора ў канцы 1990-х і ў 2001 годзе нават прадставіў сцэнарый на разгляд, але праект быў замарожаны, і Рэймі пакінуў яго. На працягу некалькіх гадоў правы на экранізацыю пераходзілі ад адной студыі да іншай аж да 2006 года, калі «[[Marvel Studios]]» падпісала кантракт са сцэнарыстам Маркам Пратасевічам, які пачаткаў працу над ідэяй фільма для «[[Paramount Pictures]]». Першапачаткова рэжысёрам быў прызначаны [[Мэцью Вон]], і рэліз фільма планаваўся на 2010 год. Аднак у 2008 годзе Вон пакінуў праект, і рэжысёрскае крэсла заняў [[Кенет Брана]], а выпуск фільма быў перанесены на 2011 год. У 2009 годзе прайшоў [[кастынг]], а здымкі стартавалі ў пачатку 2010 года ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]] і [[Нью-Мексіка]]. Сусветная прэм’ера фільма адбылася 17 красавіка 2011 года ў [[Сідней|Сіднеі]], а пракат стартаваў чатырма днямі пазней. У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскім]] пракаце фільм выйшаў 6 мая, а ў беларускім — 28 красавіка<ref name="procat" /> ў фарматах [[Стэрэакінематограф|3D]] і [[IMAX]]. Карціна мела фінансавы поспех, сабраўшы больш за 448 млн [[Долар ЗША|долараў]] па ўсім свеце, а таксама атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў. == Сюжэт == У X стагоддзі н.э. [[Одзін (Marvel Comics)|Одзін]] ([[Энтані Хопкінс]]), цар [[Асгард (Marvel Comics)|Асгарда]], вёў вайну з ледзянымі веліканамі [[Ётунхейм]]а і іх правадыром Лафеем ([[Колм Фіёры]]), каб прадухіліць заваяванне імі дзевяці светаў. Асгард нанёс паражэнне веліканам, а таксама забраў з сабой крыніцу іх сілы — ледзяны куфар. Лафей і яго народ абяссілелі і былі выгнаны. У наш час у Асгардзе малады бог грома [[Тор (Marvel Comics)|Тор]] ([[Крыс Хемсварт]]), адзін з двух сыноў Одзіна{{efn|У фільме і коміксах Тор неаднаразова завецца Тор сын Одзіна, што ў арыгінале гучыць як Тор Одзінсан ({{lang-en|Thor Odinson}}), што з’яўляецца тыповым прыкладам утварэння германскіх прозвішчаў, у тым ліку скандынаўскіх і англійскіх. Такое ж і поўнае імя Локі Лафейсан ({{lang-en|Loki Laufeyson}}) — Локі сын Лафея, хоць у фільме ён ні разу так не згадваўся. Калі Тор звяртаецца да агента Колсана ({{lang-en|Coulson}}) пасля сцэны з Разбуральнікам, ён называе яго сын Коўла, зыходзячы з яго прозвішча.}}, рыхтуецца ўзысці на прастол, але каранацыю перарывае ўварванне [[Ётуны|ётунаў]], якія змаглі прабрацца да крыніцы іх сілы, але былі нейтралізаваны [[Разбуральнік (Marvel Comics)|Разбуральнікам]] — вартавым, якія ахоўваюць куфар. Тор спрачаецца з Одзінам, прапануючы ісці з вайной супраць ётунаў, якія парушылі ўмовы дагавора, але бацька забараняе яму гэта. [[Локі (Marvel Comics)|Локі]] ([[Том Хідлстан]]), брат Тора, падштурхоўвае яго парушыць забарону бацькі і пайсці з вайной у Ётунхейм без яго ведама. Тор збірае групу, якая ўключае яго брата, сяброўку дзяцінства [[Сіф (Marvel Comics)|Сіф]] ([[Джэймі Александр]]) і трох воінаў: {{нп5|Вольштаг|Вольштага|en|Volstagg}} ([[Рэй Стывенсан]]), Фандрала ([[Джошуа Далас]]) і Огуна ([[Таданобу Асана]]). З дапамогай [[Біўрэст|вясёлкавага моста]] і яго вартавога [[Хеймдаль|Хеймдаля]] ([[Ідрыс Эльба]]) яны трапляюць у Ётунхейм, дзе знаходзяць Лафея. Лафей паведамляе, што пры палацы Одзіна шмат здраднікаў, і прапануе адступіць, Тор згаджаецца, але затым Лафей наносіць абразу Тору і гэта прымушае яго ўступіць у бой. Падчас бою ётуны пры дапамозе сваіх здольнасцей спрабуюць замарозіць іх, дакранаючыся да цела, аднак Локі заўважае, што на яго не дзейнічае сіла веліканаў і з яго скурай нічога не адбываецца. Бой амаль заканчваецца паражэннем Тора — іх акружаюць веліканы, але ўмешваецца Одзін, які пераносіць іх назад у Асгард па вясёлкавым мосце. Раз’юшаны фанабэрыстасцю Тора і непадпарадкаваннем яго забароне ісці ў Ётунхейм, Одзін пазбаўляе яго сілы і молата [[М’ёльнір]]а, адправіўшы іх абодвух на Зямлю і сказаўшы, што з гэтага часу падняць М’ёльнір зможа толькі той, хто будзе годны валодаць сілай Тора. Дзесьці ў пустыні [[Нью-Мексіка]] малады доктар [[Джэйн Фостэр]] ([[Наталі Портман]]), яе настаўнік доктар Эрык Селвіг ([[Стэлан Скарсгард]]) і аспірантка Дарсі Льюіс ([[Кэт Дэнінгс]]) рыхтуюцца навукова зафіксаваць адну з атмасферных з’яў. Замест чаканага яны бачаць дзіўнае свячэнне ў небе і, паспрабаваўшы пад’ехаць і зняць яго на камеру, выпадкова збіваюць Тора машынай. У той жа час у пяцідзесяці мілях ад іх падае М’ёльнір, утварыўшы вялізарную варонку. Выпадковы падарожнік бачыць молат і спрабуе падняць, але той не паддаецца. Праз некаторы час вакол варонкі збіраецца цэлы натоўп з мясцовых жыхароў, кожны з якіх спрабуе падняць молат, а таксама з’яўляецца агент [[S.H.I.E.L.D.]] ({{lang-be|Шчыт}}) [[Філ Колсан]] ([[Кларк Грэг]]){{Сакрэтная служба [[S.H.I.E.L.D.]] з’яўлялася ў двух папярэдніх фільмах пра Жалезнага чалавека. Яе функцыі ў фільмах да канца не зразумелыя. Вядома, што ёй кіруе [[Нік Ф’юры]], а ў яе распараджэнне ўваходзяць многія сакрэтныя праекты, распрацоўкі ўрада, а таксама яна займаецца вербаваннем у [[Мсціўцы (Marvel Comics)|Мсціўцы]] і барацьбой са злачыннасцю.}}. У той жа час у Асгардзе Сіф і трое воінаў абмяркоўваюць выгнанне Тора, і Локі прызнаецца, што гэта ён сказаў бацьку пра іх намер ісці ў Ётунхейм, але ён не думаў, што Тора могуць выгнаць. Калі Локі выйшаў, воіны падазраюць яго ў скрытым намеры і зайздрасці Тору, а таксама ў тым, што ў яго была магчымасць тайна правесці ётунаў у Асгард падчас каранацыі Тора{{efn|Падчас гутаркі пра магчымую здраду Локі Фандрал кажа: «Локі, вядома, заўсёды любіў пагарэзіць, але то, пра што ты кажаш — гэта зусім іншае». Гэта алюзія на арыгінальнага Локі, які лічыўся богам гарэзлівасці і свавольства.}}. У сховішчы зброі Одзін распавядае Локі праўду пра тое, што ён — нашчадак ётунаў і сын Лафея, таму іх сіла не дзейнічае на яго. Пасля вайны Одзін знайшоў немаўля, рост якога быў малы для велікана, і забраў яго, спадзяючыся, што гэта дапаможа заключыць мірны дагавор з Ётунхеймам і аб’яднаць два светы. Падчас гутаркі Одзін траціць прытомнасць і ўпадае ў глыбокі сон{{efn|Одзін упадае ў так званы Сон Одзіна ({{lang-en|Odinsleep}}). Раз у год цар Асгарда павінен апускацца ў сон, каб прадоўжыць сваё жыццё і павялічыць боскія сілы. Калі Одзін вычэрпвае іх раней, чым за год, ён вымушаны пагрузіцца ў сон раней, каб аднавіць сілы. У фільме Фрыг згадвае ў гутарцы з Локі, што «бацька доўга адкладаў гэты сон».}}. Па праве атрымання трона ў спадчыну, яго займае Локі. Тройца воінаў і Сіф спрабуюць угаварыць Цара Локі вярнуць Тора ў Асгард, але ён ігнаруе іх просьбу. Колсан і яго агенты канфіскуюць усе запісы Джэйн Фостэр, якія маглі б навесці на сапраўдную прыроду з’яўлення молата. У кафэ Тор даведваецца, дзе зваліўся М’ёльнір, і адпраўляецца туды разам з Джэйн, каб вярнуць сваю зброю і яе запісы. Прыбыўшы на месца варонкі, яны бачаць, што вакол молата агентамі <nowiki>S.H.I.E.L.D.</nowiki> пабудаваны цэлы аб’ект, абнесены сценамі. Нейтралізаваўшы ахову і пракраўшыся ўнутр, Тор спрабуе ўзяць молат, але той не рухаецца з месца. Агенты арыштоўваюць Тора, і Колсан дапытвае яго, спадзяючыся даведацца, хто ён і як без вялікіх намаганняў прайшоў ахову аб’екта. На некаторы час Колсан выходзіць, і ў пакоі з’яўляецца Локі, які паведамляе Тору, што яго бацька памёр, не здолеўшы змірыцца з яго ўчынкам. У адказ на просьбу Тора вярнуць яго назад Локі адказвае, што гэтага не жадае іх маці. Локі знікае, спрабуючы перад гэтым падняць М’ёльнір, які застаецца нерухомым{{efn|Локі здольны ствараць праекцыі сябе і ілюзіі, што ён і зрабіў на аб’екце S.H.I.E.L.D., менавіта таму яго ніхто не заўважыў падчас спробы падняць М’ёльнір і падчас гутаркі з Торам. Тое ж самае ён рабіў на вясёлкавым мосце падчас сутычкі з Торам, калі Тор спрабаваў дапамагчы Локі, але гэта апынулася яго праекцыяй.}}. Па просьбе Джэйн Селвіг адпраўляецца на аб’ект S.H.I.E.L.D. і выдае Тора за свайго супрацоўніка — доктара Дональда Блэйка. Колсан адпускае іх, але загадвае двум агентам прасачыць за імі (ведаючы, што Селвіг гаворыць няпраўду). Локі адпраўляецца ў Ётунхейм, дзе паведамляе Лафею, што менавіта ён дапамог некаторым з яго веліканаў патрапіць да куфра, каб наўмысна сарваць каранацыю Тора. Ён прапануе яму самому забіць Одзіна, наўзамен ён атрымае назад куфар — крыніцу іх сілы, які верне Ётунхейму былую моц, а смерць Одзіна адкрые Локі перспектыву заняць трон Асгарда. Пасля вяртання Локі Хеймдаль абвінавачвае яго ў здрадзе і ў тым, што ён наўмысна схаваў сябе ад яго ўсёвідушчага позірку, адправіўшыся ў Ётунхейм. Локі, як новы цар, загадвае Хеймдалю нікога не пускаць да вясёлкавага моста, і Хеймдаль падпарадкоўваецца. Занепакоеныя воіны, сябры Тора, вырашаюць самі знайсці яго, і Хеймдаль дапамагае ім, пасля чаго Локі замарожвае яго за непадпарадкаванне. Вярнуўшыся ў замак, Локі загадвае Разбуральніку адправіцца на Зямлю і знішчыць усіх. Сіф, Вольштаг, Фандрал і Огун знаходзяць Тора. Зразумеўшы, што ўчатырох ім не адбіць напад Разбуральніка, Тор загадае ўсім адступіць, а сам прапануе Разбуральніку забраць яго жыццё і пашкадаваць людзей. Разбуральнік адкідвае Тора, Джэйн кідаецца да Тора, думаючы, што ён загінуў, але ў гэты момант на аб’екце <nowiki>S.H.I.E.L.D.</nowiki> актывізуецца М’ёльнір і сам вяртаецца ў руку Тора. Тор апранаецца ў свае звычайныя даспехі і з дапамогай сілы М’ёльніра знішчае Разбуральніка. Гэта назіраюць і агенты S.H.I.E.L.D., якія згаджаюцца вярнуць Джэйн яе даследаванні, сказаўшы, што яны спатрэбяцца ёй у далейшай працы{{efn|Фразу Тора, якую ён кажа ў той момант Філу Колсану, можна лічыць фактычнай згодай на вербаванне ў каманду Мсціўцаў у наступным фільме: «Запомні, сын Коўла, мы з табой служым адной мэце — абароне гэтага свету. Можаш лічыць мяне сваім саюзнікам».}}. У Асгардзе Локі прыводзіць ётунаў у замак, каб забіць Одзіна. На Зямлі Тор кліча Хеймдаля, каб той адкрыў мост і перанёс іх назад; яго кліч разбурае закляцце Локі, і ён вызваляецца ад ільду і пераносіць Тора і воінаў у Асгард. Перад вяртаннем Тор цалуе Джэйн і абяцае, што вернецца за ёй. Лафей прыходзіць у пакоі Одзіна і заносіць клінок, рыхтуючыся забіць яго, але Локі ратуе Одзіна і забівае Лафея, раскрываючы свой сапраўдны план: выратаваць бацьку ад падстроенага нападу і з дапамогай сілы моста разбурыць увесь Ётунхейм, каб хоць бы раз быць лепшым за Тора і каб Одзін ганарыўся ім і яго перамогай над веліканамі. Ён просіць Тора адступіць, але пасля слоў, што ўслед за Ётунхеймам знішчыць Зямлю, Тор нападае на яго. Падчас бою яны вылятаюць на мост, дзе Тор кладзе М’ёльнір на грудзі Локі, а сам спрабуе прайсці да моста і спыніць план брата. Бачачы, што ён не можа падысці да моста, Тор бярэ молат назад і пачынае біць ім па мосце, пры гэтым ведаючы, што, калі ён разбурыць мост — адзіны спосаб патрапіць на Зямлю, — ён ніколі не ўбачыць Джэйн. Мост пачынае разбурацца, абодва браты падаюць, але іх паспявае выратаваць Одзін. Локі паспявае сказаць, што ў яго б усё атрымалася дзеля ўсеагульнай выгоды, але, бачачы, што Одзін не ўхваляе яго план, разнімае руку і падае. Тор смуткуе па браце і сумуе па Джэйн. Одзін прапануе Тору стаць царом, але той адмаўляецца, кажучы, што павінен яшчэ шмат чаму навучыцца. У Хеймдаля, на разбураным мосце, ён пытае, ці ёсць надзея, што ён сустрэнецца з Джэйн. Хеймдаль адказвае, што надзея ёсць заўсёды і ён бачыць Джэйн: яна шукае яго. Пасля тытраў прафесар Селвіг ідзе па лабараторыі і сустракаецца з [[Нік Ф’юры|Нікам Ф’юры]] ([[Сэмюэл Лерой Джэксан|Сэмюэл Л. Джэксан]]). У гутарцы яны абмяркоўваюць тое, што адбылося, і даследаванні Селвіга. У канцы Нік Ф’юры адкрывае сярэбраны кейс і паказвае прафесару нешта, падключанае да датчыкаў{{efn|Пра тое, што гэта, мы даведваемся ў наступным фільме Кінематаграфічнага сусвету Marvel — «[[Першы мсцівец|Першым мсціўцу]]»}}. Нік кажа: «Гэта энергія, навучымся яе здабываць, і яна стане невычэрпнай». У адлюстраванні побач з Селвігам з’яўляецца Локі і кажа: «Што ж, я думаю, на гэта варта зірнуць». Селвіг паслухмяна паўтарае словы Локі. == У ролях == {{col-begin}} {{col-2}} {{У ролях уверсе}} {{У ролях|[[Крыс Хемсварт]]||[[Тор (Marvel Comics)|Тор]]|}} {{У ролях|[[Наталі Портман]]|астрафізік|[[Джэйн Фостэр]]|}} {{У ролях|[[Том Хідлстан]]||[[Локі (Marvel Comics)|Локі]]|}} {{У ролях|[[Энтані Хопкінс]]||[[Одзін (Marvel Comics)|Одзін]]|}} {{У ролях|[[Стэлан Скарсгард]]|доктар|[[Эрык Селвіг]]|}} {{У ролях|[[Кэт Дэнінгс]]||Дарсі Льюіс|}} {{У ролях|[[Ідрыс Эльба]]||Хеймдаль|}} {{У ролях|[[Колм Фіёры]]||Лафей|}} {{У ролях|[[Рэй Стывенсан]]||Вольштаг|}} {{У ролях|[[Таданобу Асана]]||Огун|}} {{У ролях|[[Джошуа Далас]]||Фандрал|}} {{У ролях|[[Кларк Грэг]]|агент|[[Філ Колсан]]|}} {{У ролях ніз}} {{col-2}} {{У ролях уверсе}} {{У ролях|[[Джэймі Александр]]||[[Сіф (Marvel Comics)|Сіф]]|}} {{У ролях|[[Рэнэ Русо]]||Фрыг|}} {{У ролях|[[Адрыяна Бараса]]||Ісабель Альварэс|}} {{У ролях|[[Максіміліяна Эрнандэс]]|агент|Джаспер Сітуэл}} {{У ролях|[[Джозеф Гат]]||Грундрат|}} {{У ролях|[[Джошуа Кокс]]||Хейлстрам|}} {{У ролях|[[Стэн Лі]]|вадзіцель зламанага пікапа|<ref name="lee">{{cite news|url=http://www.slashfilm.com/2009/12/06/stan-lee-confirms-thor-cameo/|title=«Stan Lee Confirms Thor Cameo»|work=/Film|date=2009-12-06|access-date=2009-12-07|archive-url=https://www.webcitation.org/5zxBsydTg?url=http://www.slashfilm.com/2009/12/06/stan-lee-confirms-thor-cameo/|archive-date=5 ліпеня 2011|url-status=dead}}</ref>|}} {{У ролях|[[Джозеф Майкл Стражынскі|Дж. Майкл Стражынскі]]|гараджанін|<ref name=straczynski>{{cite news|url=http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=25296|title=X-Men, Green Lantern, Red Sonja: March 18th Comic Reel|work=Comic Book Resources|date=2010-03-18|access-date=2010-03-18|archive-date=22 сакавіка 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100322192655/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=25296|url-status=dead}}</ref>|}} {{У ролях|[[Дакота Гоя]]|юны|[[Тор (Marvel Comics)|Тор]]}} {{У ролях|Тэд Олпрэс|юны|[[Локі (Marvel Comics)|Локі]]}} {{У ролях|[[Сэмюэл Лерой Джэксан|Сэмюэл Л. Джэксан]]||[[Нік Ф’юры]]|(камеа)}} {{У ролях|[[Джэрэмі Рэнер]]||[[Сакалінае вока (Marvel Comics)|Клінт Бартан / Сакалінае вока]]|(камеа)}} {{У ролях ніз}} {{col-end}} == Стварэнне фільма == === Задума === [[Сэм Рэймі]] хацеў стаць пастаноўшчыкам «Тора» адразу ж пасля «[[Чалавек цемры (фільм)|Чалавека цемры]]» у 1990 годзе. Сустрэўшыся са [[Стэн Лі|Стэнам Лі]], ён прапанаваў версію сцэнарыя для [[20th Century Fox]], але ён быў адхілены.{{efn|Пазней Рэймі зняў тры фільмы пра іншага супергероя [[Marvel Comics]] — [[Чалавек-павук|Чалавека-павука]].}}<ref>{{cite news|first=Jeff|last= Goldsmith|url= http://www.variety.com/article/VR1117947033|title=Raimi well-suited for fantastic feats|work=[[Variety]]|date=2006-07-18}}</ref>. Праект быў замарожаны аж да красавіка 1997 года, калі [[Marvel Studios]] пачала хутка пашырацца<ref>{{cite news|first=Michael|last=Fleming|url=http://www.variety.com/article/VR1117434784.html?categoryid=3&cs=1|title=A Mania For Marvel|work=[[Variety]]|date=14 красавіка 1997}}. [https://web.archive.org/web/20121025092419/http://www.variety.com/article/VR1117434784?refCatId=3 WebCitation archive]</ref>. Штуршком да стварэння фільма паслужыў паспяховы выхад фільма «[[Людзі Ікс (фільм)|Людзі Ікс]]» у 2000 годзе. Першапачаткова планавалася, што фільм будзе адаптаваны для тэлебачання; канал [[UPN]] вёў перамовы для выпуску фільма ў эфір і прапанаваў на ролю Тора канадскага акцёра [[Тайлер Мейн|Тайлера Мейна]]<ref>{{cite news | first= Jason |last=Lethert | title = Thor's Hammer to Drop on the Big Screen? | publisher = Comics2Film.com | date = 2002-05-29 | url = http://www.comics2film.com/index.php?a=story&b=1022 }}</ref>. У маі 2000 года Marvel Studios прыцягнула Artisan Entertainment для дапамогі ў фінансаванні фільма, але да красавіка 2002 года «Тор» па-ранейшаму заставаўся ў стадыі распрацоўкі, а ў чэрвені 2004 года праект усё яшчэ не быў прададзены студыяй<ref>{{cite news|first= Michael | last=Fleming|url=http://www.variety.com/article/VR1117781709.html|title=Artisan deal a real Marvel|work=[[Variety]]|date=2000-05-16}}</ref><ref>{{cite news|first=Michael|last=Fleming|url=http://www.variety.com/article/VR1117865852.html|title=Artisan, Marvel Pump Hero ''Punisher''|work=[[Variety]]|date=22 красавіка 2002|archive-url=https://www.webcitation.org/5yMirrDYI?url=http://www.variety.com/article/VR1117865852|archive-date=1 мая 2011}}..</ref><ref>{{cite news|first=Claude|last=Brodesser|url=http://www.variety.com/article/VR1117906351.html|title=''Spider'' Provider Grows New Legs|work=[[Variety]]|date=13 чэрвеня 2004|archive-url=https://www.webcitation.org/5yMiZZvlM?url=http://www.variety.com/article/VR1117906351|archive-date=1 мая 2011}}..</ref>. Аднак правы на фільм набыла кампанія [[Sony Pictures Entertainment]], і ў снежні 2004 гады пачаліся перамовы пра здымкі з [[Дэвід Гоер|Дэвідам Гоерам]]<ref>{{cite news|author=«Stax»|url= http://movies.ign.com/articles/572/572535p1.html| title=Goyer on ''Thor''|work=[[IGN]]|date=2004-12-13}}</ref>. У 2005 годзе, хоць перамовы і адбыліся, стала вядома, што Гоер не будзе браць удзел у стварэнні фільма<ref>{{cite news | title = Thor Hammers Sony | work = [[IGN]] | date = 2005-01-21 | url = http://movies.ign.com/articles/580/580929p1.html | access-date=1 чэрвеня 2011}}</ref>. [[Марк Пратасевіч]], прыхільнік коміксаў пра Тора, падпісаў кантракт на стварэнне сцэнарыя ў красавіку 2006 года, у той час як правы на фільм у Sony набыла кампанія [[Paramount Pictures]]<ref name="budget">{{cite news|first=Pamela|last=McClintock|url=http://www.variety.com/article/VR1117942193|title=Marvel Making Deals for Title Wave|work=[[Variety]]|date=27 красавіка 2006|archive-url=https://www.webcitation.org/5yMj0t8bu?url=http://www.variety.com/article/VR1117942193|archive-date=1 мая 2011}}..</ref>, і ў тым жа годзе было абвешчана, што вытворчасцю фільма зоймецца Marvel Studios<ref>{{cite news | first = Chris|last= Carle | title = Comic-Con 2006: Marvel Announces Three | work= [[IGN]] | date = 2006-07-03 | url = http://movies.ign.com/articles/720/720532p1.html }}</ref>. У снежні 2007 года Пратасевіч апісаў свае задумкі як «тое, што будзе падобна на гісторыю паходжання супергероя, а не чалавека, які атрымаў звышнатуральныя здольнасці»<ref name="Mark">{{cite news|last=Gire|first= Dann|url=http://www.dailyherald.com/story/?id=101019|title=''I am Legend'' writer credits comics, horror films and pop culture|work=Daily Herald| date= 2007-12-23}}</ref>. У жніўні 2007 года Marvel Studios падпісала кантракт з [[Мэцью Вон]]ам на рэжысаванне фільма<ref>{{cite news|first=Micheal|last= Fleming|url=http://www.variety.com/article/VR1117970012.html?categoryid=13&cs=1|title=Matthew Vaughn to direct 'Thor'|work=Variety| date= 2007-08-09}}</ref>. Вон перапісаў сцэнарый Пратасевіча, каб зменшыць бюджэт фільма да $150 млн, у той час як першапачатковая версія сцэнарыя прадугледжвала бюджэт у $300 млн<ref name="rewrite">{{cite news|author=Vaughn, Matthew|title=My Week: Matthew Vaughn|work=[[The Guardian]]|date=7 кастрычніка 2007|url=http://film.guardian.co.uk/news/story/0,,2185548,00.html|location=London}}. [https://web.archive.org/web/20110509214331/http://www.guardian.co.uk/media/2007/oct/07/film.filmnews WebCitation archive].</ref>. Вон планаваў пачаць здымкі ў канцы 2008 года<ref name="dailymail">{{cite news | first= Baz|last= Bamigboye | url = http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/showbiz/bazbamigboye.html?in_article_id=494446&in_page_id=1794 | title = Matthew sprinkles ''Stardust'' on the British film industry | work= [[Daily Mail]] | date = 2007-11-16 | access-date = 1 чэрвеня 2011| location=London}}</ref>, але пасля поспеху фільма «[[Жалезны чалавек (фільм)|Жалезны чалавек]]» Marvel Studios абвясціла, што плануе выпусціць фільм пра Тора 2 чэрвеня 2010 года, адразу пасля фільма «[[Жалезны чалавек 2]]», у якім было некалькі намёкаў на Тора і які стаў падводзяць да яго<ref>{{cite news | author = [[Marvel Entertainment]] | url = http://www.superherohype.com/news/topnews.php?id=7165 | title = Marvel Studios Sets Four More Release Dates! | publisher = SuperheroHype.com | date = 2008-05-05 | access-date = 1 чэрвеня 2011 }} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.superherohype.com/news/topnews.php?id=7165 |access-date=10 студзеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221011124/http://www.superherohype.com/news/topnews.php?id=7165 |archive-date=21 лютага 2009 |url-status=dead }}</ref>. === Падрыхтоўка да здымак === [[Выява:ChrisHemsworthApr2011.jpg|right|thumb|180px|Крыс Хемсварт на прэс-канферэнцыі, прысвечанай фільму. Лондан, красавік 2011.]] [[Выява:TomHiddlestonApr2011.jpg|left|thumb|180px|Том Хідлстан на прэс-канферэнцыі, прысвечанай фільму. Лондан, красавік 2011.]] Вон пакінуў праект у маі 2008 года, калі скончыўся тэрмін яго кантракту, пасля чаго Marvel ізноў прыцягнула Пратасевіча да працы над праектам і пачала пошук новага рэжысёра<ref>{{cite news|first=Erik|last=Davis|url=http://www.cinematical.com/2008/05/08/thor-needs-new-director-hulk-to-cameo-in-iron-man-2/|title='Thor' Needs New Director, Hulk to Cameo in 'Iron Man 2'?|work=Cinematical|date=2008-05-08|access-date=1 чэрвеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509043009/http://www.cinematical.com/2008/05/08/thor-needs-new-director-hulk-to-cameo-in-iron-man-2/|archive-date=9 мая 2008|url-status=dead}}</ref>. Да верасня 2008 года адным з кандыдатаў быў [[Дзі-Джэй Каруза]], хоць ён не быў знаёмы са сцэнарыем<ref>{{cite news|first=Robert |last=Sanchez|title=Is There a D.J. in ''Thor''<nowiki>'</nowiki>s Future? |work=IESB|date=2008-09-08|url=http://www.iesb.net/index.php?option=com_content&task=view&id=5427&Itemid=99|access-date=2008-09-09}}</ref>. Пазней, у тым жа месяцы, стала вядома, што вядуцца перамовы з Кенетам Брана,<ref>{{cite news|first=Michael |last=Fleming|title=Branagh in talks to direct «Thor»|work=[[Variety]]|date=2008-09-28|url=http://www.variety.com/article/VR1117993032.html?categoryid=13&cs=1|access-date=1 чэрвеня 2011}}</ref> а ў снежні 2008 года ён афіцыйна пацвердзіў, што быў наняты. Фільм ён ахарактарызаваў як «чалавечую гісторыю ў цэнтры вялікага эпічнага сцэнарыя»<ref name="Branagh">{{cite news|first=Josh|last=Horowitz|url=http://splashpage.mtv.com/2008/12/13/exclusive-kenneth-branagh-breaks-silence-on-thor-says-casting-talk-is-premature/|title=EXCLUSIVE: Kenneth Branagh Breaks Silence On ‘Thor,’ Says Casting Talk Is Premature|publisher=MTV.com|date=2008-12-13|access-date=10 студзеня 2015|archive-date=20 чэрвеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620194019/http://splashpage.mtv.com/2008/12/13/exclusive-kenneth-branagh-breaks-silence-on-thor-says-casting-talk-is-premature/|url-status=dead}}</ref>. Брана заявіў, што ён мае намер пачаць здымкі ў студзені 2010 года<ref>{{cite news|author=Wigler, Josh|url=http://splashpage.mtv.com/2009/05/04/kenneth-branagh-says-thor-filming-to-begin-in-january-hints-at-potential-lead/|title=Kenneth Branagh Says ‘Thor’ Filming To Begin In January, Hints At Potential Lead|work=MTV Splash Page|date=2009-05-04|access-date=10 студзеня 2015|archive-date=9 мая 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090509084300/http://splashpage.mtv.com/2009/05/04/kenneth-branagh-says-thor-filming-to-begin-in-january-hints-at-potential-lead|url-status=dead}}</ref>, пасля чаго Marvel ссунула дату рэлізу фільма на 17 чэрвеня 2011 года, амаль на год пазней<ref>{{cite news|author=Marshall, Rick|url=http://splashpage.mtv.com/2009/03/12/marvel-movies-get-new-release-dates-thor-the-avengers-unchanged/|title=Marvel Movies Get New Release Dates: 'Thor', 'The Avengers' & 'Captain America' Delayed, 'Iron Man 2' Unchanged|work=MTV Splash Page|date=2009-05-12|access-date=10 студзеня 2015|archive-date=7 верасня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907132752/http://splashpage.mtv.com/2009/03/12/marvel-movies-get-new-release-dates-thor-the-avengers-unchanged/|url-status=dead}}</ref>. Пазней дату перанеслі на 20 мая 2011, каб фільм быў убаку ад іншага фільма Marvel Studios — «[[Першы мсцівец]]», які распавядае пра [[Капітан Амерыка|Капітана Амерыку]]. У лютым 2009 года<ref name="may20">{{cite news|first=Pamela|last= McClintock|url=http://www.variety.com/article/VR1118001280.html?categoryid=13&cs=1&nid=2562|title='Transformers 3' gets a date|work=Variety| date= 2009-03-16}}</ref> [[Сэмюэл Лерой Джэксан|Сэмюэль Л. Джэксан]], які ўжо з'явіўся ў ролі Ніка Ф'юры ў фільмах «Жалезны чалавек» і «Жалезны чалавек 2», падпісаў унікальны кантракт з Marvel Studios на здымкі ў дзевяці фільмах у гэтай ролі<ref name="samjackson">{{cite web|first=Borys|last=Kit|url=http://www.reuters.com/article/2009/02/26/us-marvel-idUSTRE51P0DD20090226|title=Jackson's Fury in flurry of Marvel films|work=Reuters|date=2009-02-25|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5SGAdn?url=http://www.reuters.com/article/2009/02/26/us-marvel-idUSTRE51P0DD20090226|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Аднак у красавіку 2010 года Джэксан паведаміў, што [[Нік Ф'юры]] ў «Торы» не з'явіцца. На пытанне чаму, ён адказаў: «Я не маю паняцця. Я не адказны за прыняцце такога роду рашэнняў. Калі мне паведамілі, што я ў справе, я падумаў: „О! Я атрымаў працу!“. Я патэлефанаваў свайму агенту, і ён сказаў: „Не, ты не ў справе“»<ref>{{cite news|url=http://www.cinematical.com/2010/04/19/sam-jacksons-nick-fury-set-for-captain-america-but-not-thor/|author=Jen Yamato|title=Sam Jackson's Nick Fury Set For 'Captain America,' But Not 'Thor'|work=Cinematical|date=2010-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425063657/http://www.cinematical.com/2010/04/19/sam-jacksons-nick-fury-set-for-captain-america-but-not-thor/|archive-date=25 красавіка 2010|url-status=dead}}</ref>. Пазней, у лютым 2011 года, падчас з'яўлення ў тэлешоу «Позняя ноч з Джымі Феланам», Джэксан паведаміў, што ўсёткі з'явіцца ў «Торы», у сцэне, якая будзе з'яўляцца «злучальнай нітачкай» да «Мсціўцаў»<ref>{{cite news |url=http://blog.moviefone.com/2011/02/03/sam-jackson-nick-fury-cameo-captain-america/ |author=Davis, Erik |title=Sam Jackson Confirms Nick Fury Cameos in 'Captain America' and 'Thor' |work=Cinematical |date=2011-02-03 |access-date=2 чэрвеня 2011 |archive-url=https://www.webcitation.org/5zxsCmgU6?url=http://blog.moviefone.com/2011/02/03/sam-jackson-nick-fury-cameo-captain-america/ |archive-date=6 ліпеня 2011 |url-status=dead }}</ref>. Калі вытворчасць «[[Дзіўны Чалавек-павук (фільм)|Чалавека-павука 4]]» зайшла ў тупік, Paramount і [[Marvel Entertainment]] вырашылі перанесці рэліз «Тора» на два тыдні наперад, прызначыўшы дату 6 мая 2011 года<ref name="date">{{cite news|url=http://www.variety.com/VR1118013423.html|title='Thor' set to bow May&nbsp;6, 2011|first=Pamela|last=McClintock|work=[[Variety]]|date=2010-01-06}}. [https://web.archive.org/web/20110424032008/http://www.variety.com/article/VR1118013423 WebCitation archive].</ref>. Агенцтва Science & Entertainment Exchange у супрацоўніцтве з Marvel Entertainment, Кенетам Брана, фізікамі Шонам Кэралам, Кевінам Хэндам і Джымам Хартам, а таксама студэнтам-фізікам Кевінам Хікерсанам працавалі над стварэннем рэалістычнага навуковага прадстаўлення сусвету Тора. Пасля некалькіх кансультацый было вырашана змяніць прафесію Джэйн Фостэр з урача на астрафізіка, а таксама змяніць некаторую тэрміналогію, напрыклад, выкарыстоўваць [[Кратовая нара|мост Эйнштэйна-Розена]] для апісання вясёлкавага моста [[Біўрэст]]а<ref>{{cite web|title=Under the Microscope: Thor|url=http://www.scienceandentertainmentexchange.org/article/under-microscope-thor|work=The Science & Entertainment Exchange|publisher=National Academy of Sciences|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5T7LoH?url=http://www.scienceandentertainmentexchange.org/article/under-microscope-thor|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. ==== Кастынг ==== Кастынг на ролю Тора пачаўся яшчэ ў лютым 2009 года. Падшукваліся акцёры з падыходнымі фізічнымі характарыстыкамі, набліжанымі да комікс-арыгіналу<ref>{{cite news|url=http://www.coronacomingattractions.com/scoops/february-18-2009-thor-casting-notice-thor-character-movie|title=Casting Notice for Thor Character in Movie|work=Corona Coming Attractions|date=Люты 18, 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5yMjFmzud?url=http://www.coronacomingattractions.com/scoops/february-18-2009-thor-casting-notice-thor-character-movie|archive-date=1 мая 2011}}.</ref>. У маі 2009 года 25-гадовы акцёр [[Крыс Хемсварт]] вёў перамовы, каб сыграць галоўнага героя, і быў адпрэчаны на ранняй стадыі, але пазней атрымаў другі шанец і пасля атрымаў ролю. Тора маглі сыграць [[Чарлі Ханэм]], [[Аляксандр Скарсгард]], [[Ліям Хемсварт]], [[Кевін Мак-Кід]], [[Юэль Кінаман]] і чэмпіён [[World Wrestling Entertainment|WWE]] [[Triple H|Пол Левескі]], а акцёр [[Дэніэл Крэйг]] адхіліў прапанову сыграць галоўнага героя<ref>[http://www.accesshollywood.com/daniel-craig-no-interest-in-playing-thor_article_12519 Daniel Craig: No ‘Interest’ In Playing ‘Thor’]</ref><ref>[http://www.slashfilm.com/natalie-portman-cast-in-marvels-thor/ Thor casting news: Natalie Portman Cast in Marvel’s Thor?]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.latinoreview.com/news/looks-like-kevin-mckidd-is-out-as-a-potential-thor-6208 |title=Looks Like Kevin McKidd Is Out As a Potential Thor |access-date=10 студзеня 2015 |archive-date=18 верасня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110918222605/http://www.latinoreview.com/news/looks-like-kevin-mckidd-is-out-as-a-potential-thor-6208 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://movies.ign.com/articles/975/975169p1.html Hunnam Talks Thor IGN chats with the Sons of Anarchy star] [[IGN]]</ref><ref>[http://www.fafarazzi.com/gossip/1083292/Chris-Hemsworth-Liam-Was-Supposed-to-Play-Thor Chris Hemsworth: Liam Was Supposed to Play Thor!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513064640/http://www.fafarazzi.com/gossip/1083292/Chris-Hemsworth-Liam-Was-Supposed-to-Play-Thor |date=13 мая 2011 }}</ref>. Неўзабаве пасля гэтага Marvel абвясціла, што акцёр [[Том Хідлстан]], які ўжо працаваў з Кенетам Брана ў брытанскім тэлесерыяле «[[Валандэр (тэлесерыял)|Валандэр]]» і тэатральнай пастаноўцы п’есы «[[Іваноў (п’еса)|Іваноў]]»<ref name="hiddleston">{{cite news|url=http://www.marvel.com/news/moviestories.8063.Marvel_Studios_Update~colon~_Loki_Cast_in_Thor|title=Marvel Studios Update: Loki Officially Cast in 2011 Thor Movie|publisher=[[Marvel Comics|Marvel.com]]|date=2009-05-18}} [https://web.archive.org/web/20110327131257/http://marvel.com/news/story/8063/marvel_studios_update_loki_officially_cast_in_2011_thor_movie WebCitation archive].</ref>, выканае ў фільме ролю Локі<ref>{{cite news|url=http://www.marvel.com/news/moviestories.8063.Marvel_Studios_Update~colon~_Loki_Cast_in_Thor|title=''Marvel Studios Update: Loki Officially Cast in 2011 Thor Movie''|publisher=[[Marvel Comics]]| date= 2009-05-18}}</ref><ref name="thorcontenders">{{cite news|author=Nikki Finke|url=http://www.deadline.com/hollywood/those-who-would-play-thor-knowns-unknowns/|title=Those Who Would Play Thor: Unknowns?|publisher=Deadline.com|date=16 сакавіка 2009}}. [https://web.archive.org/web/20110518102241/http://www.deadline.com/2009/03/those-who-would-play-thor-knowns-unknowns/ WebCitation archive].</ref>. У чэрвені таго ж года дырэктар студыі і прадзюсар фільма Кевін Фейдж, пацвердзіў, што з Хемсвартам і Хідлстанам ужо падпісаны кантракт<ref name="feigehemsworth">{{cite news|first=Alex |last=Billington|url=http://www.firstshowing.net/2009/06/07/profile-on-marvel-studios-with-big-updates-from-kevin-feige/|title=Profile on Marvel Studios with Big Updates from Kevin Feige|publisher=Firstshowing.net|date= 2009-06-07|access-date=2 чэрвеня 2011}}</ref>. Фейдж таксама адзначыў, што падзеі фільма будуць адбывацца на Зямлі нашых дзён і ў [[Асгард (Marvel Comics)|Асгардзе]], але чалавечае ўвасабленне Тора, доктар Дональд Блэйк, у фільме не з'явіцца<ref name="feigehemsworth" />. Услед за Хемсвартам і Хідлстанам у абойме фільма з'явіліся і іншыя акцёры. У ліпені 2009 года Marvel абвясціла, што [[Наталі Портман]] выканае ролю каханай Тора — [[Джэйн Фостэр]]<ref name="portman">{{cite news|url=http://splashpage.mtv.com/2009/07/13/natalie-portman-joins-thor-cast-chris-hemsworth-confirmed-as-lead/|title=Natalie Portman Joins 'Thor' Cast, Chris Hemsworth Confirmed As Lead|publisher=MTV.com|date=2009-07-13|access-date=10 студзеня 2015|archive-date=14 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914222227/http://splashpage.mtv.com/2009/07/13/natalie-portman-joins-thor-cast-chris-hemsworth-confirmed-as-lead/|url-status=dead}}</ref>. На ролю сяброўкі галоўнага героя прэтэндавалі [[Джэма Артэртан]] і [[Джэсіка Біл]]. Біл, да таго ж, праслухоўвалася і на ролю Сіф<ref>[http://www.comicbookmovie.com/fansites/rorschachsrants/news/?a=8349 Will We See Jessica Biel In «Thor»?]</ref>. [[Джэймі Александр]] і [[Колм Фіёры]] далучыліся да акцёрскага складу ў верасні<ref name="feoreaudio">{{cite news|url=http://collider.com/colm-feore-interview-thor-on-set-interview/64245/|title=Colm Feore On Set Interview THOR; The King of the Frost Giants Reveals All!|first=Steve|last=Weintraub|publisher=Collider|date=2010-12-10|archive-url=https://www.webcitation.org/5zx6kTkA8?url=http://collider.com/colm-feore-interview-thor-on-set-interview/64245/|archive-date=5 ліпеня 2011|url-status=dead}}</ref>. Александр дасталася роля Сіф, а Фіёры атрымаў ролю злыдня, імя якога пакуль яшчэ не раскрывалася. У інтэрв'ю шведскаму навінаваму сайту Ystads Allehanda [[Стэлан Скарсгард]] паведаміў, што далучыўся да акцёрскага складу фільма, але сваю ролю не ўдакладніў<ref name="skarsgard">{{cite news|url=http://www.cinematical.com/2009/10/05/stellan-skarsgard-joins-thor/|title=Stellan Skarsgard Joins 'Thor'|first=Elisabeth|last=Rappe|work=Cinematical|date=2009-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091009101642/http://www.cinematical.com/2009/10/05/stellan-skarsgard-joins-thor/|archive-date=9 кастрычніка 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="selvig">{{cite news|url=http://www.chud.com/39039/exclusive-screenwriter-don-payne-talks-thor/|title=Exclusive: Screenwriter Don Payne Talks Thor!|first=Elisabeth|last=Rappe|publisher=CHUD.com|date=23 лютага 2011|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/5yMk4pQWI?url=http://www.chud.com/39039/exclusive-screenwriter-don-payne-talks-thor/|archive-date=1 мая 2011}}..</ref>. У канцы кастрычніка роля Одзіна была аддадзена [[Энтані Хопкінсу]]<ref name="hopkins">{{cite news|url=http://www.variety.com/article/VR1118010609.html?categoryid=13&cs=1&nid=2562&utm_medium=twitter&utm_source=twitterfeed|title=Anthony Hopkins cast in 'Thor'| first=Micheal |last=Flemming|work=[[Variety]]|date=2009-10-30}}</ref>, а праз некалькі тыдняў Marvel анансавала акцёраў, якія атрымалі ролю трох воінаў<ref name="three">{{cite news|url=http://marvel.com/news/moviestories.10317.Thor_Update~colon~_Warriors_Three_Cast/|title=Thor Update: Warriors Three Cast|publisher=Marvel.com|date=2009-11-16}}</ref>: Фандрала павінен быў сыграць [[Сцюарт Таўнсенд]], Огуна — [[Таданобу Асана]], а Вольштага — [[Рэй Стывенсан]]. Праз некалькі дзён да іх далучыўся [[Ідрыс Эльба]], які выканаў ролю Хеймдаля<ref name="elba">{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/2009/11/20/uk-elba-idUKTRE5AJ0ZT20091120|title=Idris Elba joins Marvel Studios' 'Thor'|work=Reuters|date=2009-11-20|archive-url=https://www.webcitation.org/5yZqKsG1g?url=http://uk.reuters.com/article/2009/11/20/uk-elba-idUKTRE5AJ0ZT20091120|archive-date=10 мая 2011|url-status=dead}}</ref>. У адным з інтэрв'ю, Наталі Портман паведаміла, што ў фільме прыме ўдзел актрыса [[Кэт Дэнінгс]], якая сыграе Дарсі Льюіс, калегу гераіні Наталі Портман<ref name="kat">{{cite news|first=Brian|last=Warmoth|url=http://splashpage.mtv.com/2009/11/23/exclusive-kat-dennings-joins-thor-cast-reveals-co-star-natalie-portman/|title=Exclusive: Kat Dennings Joins 'Thor' Cast, Reveals Co-Star Natalie Portman|publisher="Splash Page" (column), TMV.com|date=23 лістапада 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5yMjeMS0W?url=http://splashpage.mtv.com/2009/11/23/exclusive-kat-dennings-joins-thor-cast-reveals-co-star-natalie-portman/|archive-date=1 мая 2011}}..</ref>. У снежні [[Рэнэ Русо]] атрымала ролю Фрыг, роднага маці Тора, прыёмнай маці Локі і жонкі Одзіна. Пазней, у тым жа месяцы, стала вядома, што да каманды фільма далучыліся акцёры [[Джозеф Гат]], [[Трой Брэна]] і [[Джошуа Кос]], але падрабязнасці іх персанажаў не раскрываліся<ref name="newactors">{{cite news|first=Jim |last=Vejvoda|url=http://movies.ign.com/articles/105/1056012p1.html|title=Russo, More Join Thor|work=[[IGN]]|date=2009-12-17|access-date=2 чэрвеня 2011}}</ref>. У студзені 2010 года таксама далучылася [[Адрыяна Бараса]]<ref name="barraza">{{cite news|first=Borys|last=Kit|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/babel-actress-joining-marvels-thor-19275|title='Babel' actress joining Marvel's 'Thor'|work=The Hollywood Reporter|date=2010-01-07|archive-url=https://www.webcitation.org/5vyl3p8N6?url=http://www.hollywoodreporter.com/news/babel-actress-joining-marvels-thor-19275|archive-date=24 студзеня 2011}}.</ref>, а Сцюард Таўнсенд, які павінен быў сыграць Фандрала, быў заменены акцёрам Джошуа Даласам з прычыны «творчых рознагалоссяў»<ref name="weintraub">{{cite news|url=http://www.collider.com/2010/12/10/ray-stevenson-joshua-dallas-interview-thor/|title=Ray Stevenson (Volstag) and Joshua Dallas (Fandril) On Set Interview THOR|first=Steve|last=Weintraub|work=Collider|date=2010-12-10|archive-url=https://www.webcitation.org/5zx6plBcA?url=http://www.collider.com/2010/12/10/ray-stevenson-joshua-dallas-interview-thor/|archive-date=5 ліпеня 2011|url-status=dead}}</ref>. === Здымкі === У кастрычніку 2008 года Marvel Studios падпісала доўгатэрміновы дагавор арэнды з Raleigh Studios для здымак чатырох фільмаў: «Жалезны чалавек 2», «Тор», «Першы мсцівец» і «Мсціўцы»<ref>{{cite web|url=http://www.raleighstudios.com/index.php?option=com_zoo&task=item&item_id=12&category_id=1&Itemid=54|title=Marvel Signs Long-Term Lease with Raleigh|publisher=Raleigh Studios press release|date=6 кастрычніка 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/5yMkS6IxA?url=http://www.raleighstudios.com/index.php?option=com_zoo|archive-date=1 мая 2011}}.</ref>. Студыя размешчана на Манхэтэн-Біч, у штаце [[Каліфорнія]]. Выданне Production Weekly паведамляе, што здымкі «Тора» павінны былі пачацца ў [[Лос-Анджэлес]]е ў сярэдзіне студзеня, а пазней перамясціцца ў [[Санта-Фэ (Нью-Мексіка)|Санта-Фэ]], [[Нью-Мексіка]], з сакавіка па красавік<ref>{{cite web|date=2009-11-13|last=Baxter|first=Joesph|title=Thor To Begin Filming In Mid January|url=http://www.g4tv.com/thefeed/blog/post/700710/thor-to-begin-filming-in-mid-january/|work=G4|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5UvdlJ?url=http://www.g4tv.com/thefeed/blog/post/700710/thor-to-begin-filming-in-mid-january/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Асноўныя здымкі пачаліся 11 студзеня 2010 года<ref name="thorfilmingbegins">{{cite web|url=http://marvel.com/news/moviestories.10874.thor_movie~colon~_principal_photography_starts~excl~|title=Thor Movie: Principal Photography Starts!|publisher=Marvel.com|date=2010-01-11}}. Абноўлена 11 лютага, 2011. [https://web.archive.org/web/20110628232519/http://marvel.com/news/story/10874/thor_movie_principal_photography_starts WebCitation archive].</ref>. Праз некалькі дзён пасля пачатку здымак стала вядома, што да каманды далучыўся [[Кларк Грэг]] у ролі агента Колсана, які ўжо сыграў гэту ролю ў фільмах «Жалезны чалавек» і «Жалезны чалавек 2»<ref name="coulson">{{cite news|url=http://www.variety.com/article/VR1118013952.html?categoryid=13&cs=1&nid=2562&utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter&utm_campaign=Feed%3A+variety%2Fheadlines+%28Variety+-+Latest+News%29&utm_content=Twitter|title=Gregg pulls double duty|first=Marc |last=Graser|work=Variety|date=2010-01-18}}</ref>. Перад здымкамі Крыс Хемсварт набраў 20 фунтаў мышцаў, паводле яго словах, «шляхам безупыннага паглынання ежы»<ref>{{cite web|last=Shira|first=Dahvi|date=2011-04-18|title=Chris Hemsworth Gained 20 Lbs. of Muscle for Thor|url=http://www.people.com/people/article/0,,20482931,00.html|work=[[People (часопіс)|People]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5WnwGa?url=http://www.people.com/people/article/0,,20482931,00.html|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Для падрыхтоўкі да ролі Локі Том Хідлстан навучаўся баявому мастацтву [[капаэйра]], а таксама, па просьбе Кенета Браны, прытрымліваўся дыеты і не нарошчваў мышачную масу, каб Локі выглядаў худым і гнуткім, кантрастуючы з буйным, мускулістым Торам<ref>[http://uk.movies.ign.com/articles/110/1109245p1.html Comic-Con 2010 Interview: We sit down for a chat with Thor villain Tom Hiddleston.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101212205317/http://uk.movies.ign.com/articles/110/1109245p1.html |date=12 снежня 2010 }} IGN, 28.07.10</ref>. Наталі Портман, каб ужыцца ў ролю, прачытала біяграфіі некалькіх жанчын-навукоўцаў, у тым ліку [[Розалінд Франклін]]<ref>{{cite news|url=http://herocomplex.latimes.com/2010/11/19/natalie-portman-says-thor-role-hammers-away-at-cute-stereotypes/|title=Natalie Portman says 'Thor' role hammers away at 'cute' stereotypes|author=Kaufman, Amy and Boucher, Geoff|work=[[Los Angeles Times]]|date=2010-11-19}}</ref>. Грым Колма Фіёры, які выканаў ролю Лафея, займаў каля пяці гадзін<ref>{{cite news |url=http://splashpage.mtv.com/2010/05/12/colm-feore-thor-role/ |title=Colm Feore's Mysterious 'Thor' Role Required 'Five Hours' of Makeup |last=Marnell |first=Blair |work=MTV News |date=2010-05-11 |access-date=10 студзеня 2015 |archive-date=13 мая 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513165038/http://splashpage.mtv.com/2010/05/12/colm-feore-thor-role/ |url-status=dead }}</ref>. Таксама, павадле традыцыі, у здымках прыняў удзел [[Стэн Лі]]. Ён выканаў у фільме камеа вадзіцеля зламанага пікапа, які спрабуе выцягнуць [[М’ёльнір]] з варонкі. У яшчэ адным прыкметным камеа з'явіўся пісьменнік-фантаст [[Джозеф Майкл Стражынскі|Джозеф Стражынскі]] — у ролі вадзіцеля, які першым знайшоў молат Тора. У лютым Paramount Pictures пачала перамовы з адміністрацыяй горада Дэл-Мар, [[Каліфорнія]], каб арандаваць пляж для здымак сцэны з шасцю коньмі, бо, паводле меркавання Paramount, гэта месца было найбольш падыходным для здымак<ref name="delmar">{{cite web|url=http://www.delmartimes.net/2010/02/11/sunset-decision-delayed/|title=Superhero coming to town|work=Del Mar Times|date=11 лютага 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/5yGckLHxT?url=http://www.delmartimes.net/2010/02/11/sunset-decision-delayed/|archive-date=27 красавіка 2011|url-status=dead}}(requires scrolling down).</ref>. 15 сакавіка 2010 года здымкі фільма пераехалі ў Галістэа, штат [[Нью-Мексіка]], дзе на час здымак быў пабудаваны цэлы горад<ref>{{cite web|url=http://www.onlocationvacations.com/2010/03/11/thor-begins-filming-in-new-mexico-on-monday/comment-page-1/|title='Thor' Begins Filming in New Mexico on Monday|first=Christine|last=Bord|publisher=OnLocationVacations.com|date=2010-03-11|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5Ykz4l?url=http://www.onlocationvacations.com/2010/03/11/thor-begins-filming-in-new-mexico-on-monday/comment-page-1/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.yahoo.com/photos/collections/gallery/3401/five-film-facts-thor#photo1|title=Five Film Facts: 'Thor'|work=[[Yahoo!]]|date=2011-05-06|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5Zo4bs?url=http://movies.yahoo.com/photos/collections/gallery/3401/five-film-facts-thor#photo1|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У красавіку 2010 года перспектывы здымак «Тора» ў Дэл-Мар праваліліся. Paramount Pictures адправіла пісьмо ў адміністрацыю горада, спаслаўшыся на праблемы з перамяшчэннем абсталявання так далёка ад штаб-кватэры і на вялікія фінансавыя выдаткі, звязаныя з гэтым<ref>{{cite web|url=http://www.delmartimes.net/2010/04/15/no-thor-for-del-mar/|first=Jonathan|last=Horn|title=No ‘Thor’ for Del Mar|work=Del Mar Times|date=2010-04-15|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5aRhEd?url=http://www.delmartimes.net/2010/04/15/no-thor-for-del-mar/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Праз паўгода пасля афіцыйнага заканчэння здымак, у кастрычніку 2010 года, некалькі акцёраў былі задзейнічаны для пераздымкі некаторых сцэн, а таксама шукаліся мужчыны, жанчыны і дзеці з характэрнымі нардычнымі рысамі знешнасці для здымкі некалькіх дадатковых сцэн<ref>{{cite news|url=http://www.whatsplaying.com.au/2010/10/hollywood-insider-thor-back-in-front-of-the-cameras/|title=Hollywood Insider : Thor back in front of the cameras|work=What's Playing|date=2010-10-10}}</ref>. === Завяршэнне вытворчасці === Крыс Хемсварт пацвердзіў, што асноўныя здымкі скончыліся 6 мая 2010 года і падрыхтоўка фільма перайшла ў стадыю [[пост-прадакшн]]а<ref name="huver">{{cite web|url=http://www.superherohype.com/news/articles/101160-exclusive-chris-hemsworth-on-thor|title=Exclusive: Chris Hemsworth on Thor!|first=Scott|last=Huver|work=SuperheroHype.com|date=2010-05-14|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5bRPjg?url=http://www.superherohype.com/news/articles/101160-exclusive-chris-hemsworth-on-thor|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Над візуальнымі эфектамі да фільма працавалі кампаніі BUF Compagnie і Digital Domain<ref name="bufcompagnie">{{cite news|url=http://www.variety.com/article/VR1118014554.html?categoryId=19&cs=1|title=Films draw French rebates|author=Hopewell, John, & Elsa Keslassey|work=Variety|date=2010-02-02}}</ref><ref name="digitaldomain">{{cite news|url=http://www.awn.com/news/visual-effects/digital-domain-announces-vancouver-leadership-team|title=Digital Domain Announces Vancouver Leadership Team|work=Digital Domain|date=2010-01-12}}</ref>. Паводле слоў Кенета Брана, BUF Compagnie працавалі над спецэфектамі перамяшчэнняў у космасе пасродкам вясёлкавага моста і натхняліся ў працы фатаграфіямі з тэлескопа [[Хабл (тэлескоп)|Хабл]] і іншымі выявамі і фатаграфіямі далёкага космасу. Акрамя гэтага, Брана паведаміў, што пры стварэнні [[Ётунхейм]]а Digital Domain карысталіся класічнымі працамі мастака [[Уільям Цёрнер|Уільяма Цёрнера]]<ref>{{cite web|last=Desowitz|first=Bill|date=2011-05-06|title=Branagh's VFX Journey with Tho|url=http://www.awn.com/articles/3d/branaghs-vfx-journey-thor|work=Animation World Network|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5cGiAW?url=http://www.awn.com/articles/3d/branaghs-vfx-journey-thor|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У ліпені 2010 года стала вядома, што фільм будзе выпушчаны ў [[Стэрэакінематограф|3D]]. У інтэрв'ю [[Los Angeles Times]] Брана сказаў: «Мы адчулі, што ў нашым выпадку 3D будзе добрым сябрам сюжэту і персанажам»<ref name="3d">{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2010/07/thor-3d-captain-america-3d-comiccon-marvel-studios.html|title=It's official: 'Thor' and 'Captain America' will be 3D films|first=Geoff|last=Boucher|work=Los Angeles Times|date=14 ліпеня 2010}}. [https://web.archive.org/web/20110320032323/http://herocomplex.latimes.com/2010/07/14/thor-3d-captain-america-3d-comiccon-marvel-studios/ WebCitation archive].</ref>. Хоць для асноўных здымак выкарыстоўваўся [[2D]], прадзюсар Кевін Фейдж заявіў, што візуальныя эфекты да фільма з самага пачатку былі задуманы і выкананы ў 3D-фармаце<ref name="3d" />. У сакавіку 2011 года сцэны з [[Адрыяна Бараса|Адрыянай Барасай]] былі выдалены з тэатральнай версіі фільма падчас [[мантаж]]у. Кенет Брана накіраваў ёй пісьмо з выбачэннямі і з тлумачэннем прычын, а таксама запрашэннем працаваць з ім і ў далейшым. У адказ на гэта Бараса сказала: «Мне гэта сапсавала настрой, таму што гэта цудоўны фільм, і я была задзейнічана з некаторымі акцёрамі, якімі я вельмі захапляюся, але я разумею прыроду фільмаў і што такое здараецца не ў першы і ў не ў апошні раз»<ref>{{cite news|url=http://www2.esmas.com/entretenimiento/cine/273876/|title=Adriana Barraza, fuera de 'Thor'|work=Esmas.com|language=es|date=2011-03-31|archive-url=https://www.webcitation.org/5zxsN48X6?url=http://www2.esmas.com/entretenimiento/cine/273876/|archive-date=6 ліпеня 2011|url-status=dead}}</ref>. У канчатковай тэатральнай версіі Барасу можна ўбачыць толькі ў адной сцэне ў кафэ, калі Тор разбівае кубак, — яна іграе Ізі, уладальніцу ўстановы. У тым жа месяцы Дуглас Тэйт паведаміў, што скончыў працу над [[Захоп руху|захопам руху]] веліканаў [[Ётуны|ётунаў]]<ref name="tait">{{cite news|url=http://www.comicus.it/blog/movie-comics/item/48299-intervista-a-douglas-tait-thor|title=Intervista a Douglas Tait - Thor|author=Carlo Coratelli|work=Comicus|date=2011-03-19|archive-url=https://www.webcitation.org/5zxsNxEm9?url=http://www.comicus.it/blog/movie-comics/item/48299-intervista-a-douglas-tait-thor|archive-date=6 ліпеня 2011|url-status=dead}}</ref>. Пасля таго, як Тэйт прайшоў кастынг, ён сказаў: «Перш, чым атрымаць ролю, я праходзіў кастынг двойчы. Мой рост 6 футаў і 5 цаляў, я хударлявага атлетычнага целаскладу, а яны нанялі хлопцаў, рост якіх быў 6’7» і нават вышэй, а вага 250 фунтаў. Калі фільм рэдагаваўся, яны намерваліся зрабіць іх яшчэ больш, вышэй і хутчэй. На кастынгу яны праглядзелі шмат людзей, але ў выніку Брана выбраў мяне для ажыццяўлення захопу руху веліканаў"<ref name="tait" />. У красавіку 2011 года IMAX Corporation, [[Paramount Pictures]] і [[Marvel Entertainment]] абвясцілі, што дасягнулі пагаднення адносна выпуску фільма на [[IMAX]]-экранах. Рэліз умацаваў партнёрскія адносіны паміж кампаніямі, якія пачаліся яшчэ падчас выхаду фільма «Жалезны чалавек 2»<ref name="imax">{{cite news |last=Chavez |first=Kellvin |url=http://www.latinoreview.com/news/-thor-to-be-released-in-imax-3d-13300 |title='Thor' To Be Released In IMAX 3D |work=Latino Review |date=2011-04-20 |access-date=2011-04-20 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055104/http://www.latinoreview.com/news/-thor-to-be-released-in-imax-3d-13300 |url-status=dead }}</ref>. Праз месяц, у маі 2011 года, Стэлан Скарсгард у інтэрв'ю часопісу [[Empire (часопіс)|Empire]] на [[Канскі кінафестываль|Канскім кінафестывалі]] паведаміў, што сцэна пасля тытраў, у якой Эрык Селвіг сустракаецца з Нікам Ф'юры, насамрэч была знята [[Джос Уідан|Джосам Уіданам]], рэжысёрам [[Мсціўцы (фільм, 2012)|«Мсціўцаў»]]<ref>{{cite web|url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=31051|title=Stellan Skarsgard Talks Thor Sting|work=[[Empire (часопіс)|Empire]]|date=2011-05-20|access-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009133618/http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=31051|archive-date=9 кастрычніка 2014|url-status=dead}}</ref>. == Саўндтрэк == {{Саўндтрэк | Назва = Thor: Soundtrack from the Motion Picture | Вокладка = | Саўндтрэк да = фільму «Тор» | Выпушчаны = [[3 мая]] [[2011]] | Запісаны = [[2011]] | Жанр/Жанры = Саўндтрэк | Працягласць = 1:11:53 | Лэйбл/Лэйблы = Buena Vista | Прадзюсар/Прадзюсары = | Краіна = {{ЗША}} ЗША | Выканаўца = [[Лонданскі сімфанічны аркестр]] | Кампазітар = [[Патрык Дойл]] | Агляды = [[Empire (часопіс)|Empire Magazine]] {{Рэйтынг-5|4}}<ref>{{cite web|url=http://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?SID=10278|title=Empire magazine ‘Thor’ Soundtrack Review|work=[[Empire (часопіс)|Empire]]|date=2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310154939/http://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?SID=10278|archive-date=10 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> | nocat = }} Музыку да фільма, аўтарам якой з'яўляецца кампазітар [[Патрык Дойл]], выканаў [[Лонданскі сімфанічны аркестр]]. Пра падрабязнасці гукавога суправаджэння фільма кампанія Buena Vista Records абвясціла ў сакавіку 2011 года. Саўндтрэк быў выпушчаны ў некаторых краінах Еўропы ў канцы красавіка і 3 мая выйшаў у Злучаных Штатах<ref>{{cite web|url=http://filmmusicreporter.wordpress.com/2011/03/25/thor-soundtrack-announced/|title=‘Thor’ Soundtrack announced|work=Film Music Reporter|date=2011-03-25|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5eDo69?url=http://filmmusicreporter.com/2011/03/25/thor-soundtrack-announced/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. {{tracklist |title1 = Chasing the Storm |length1 =3:11 |title2 = Prologue |length2 =3:09 |title3 =Sons of Odin |length3 =1:48 |title4 =A New King |length4 =3:00 |title5 =Ride to Observatory |length5 =2:10 |title6 =To Jotunheim |length6 =2:19 |title7 =Laufey |length7 =3:40 |title8 =Frost Giant Battle |length8 =4:22 |title9 =Banishment |length9 =1:53 |title10 =Crisis In Asgard |length10 =2:18 |title11 =Odin Confesses |length11 =2:43 |title12 =Hammer Found |length12 =1:11 |title13 =Urgent Matter |length13 =2:21 |title14 =The Compound |length14 =7:40 |title15 =Loki’s Lie |length15 =1:54 |title16 =My Bastard Son |length16 =2:39 |title17 =Science and Magic |length17 =2:53 |title18 =The Destroyer |length18 =2:57 |title19 =Forgive Me |length19 =2:40 |title20 =Thor Kills the Destroyer |length20 =1:53 |title21 =Brothers Fight |length21 =6:59 |title22 =Letting Go |length22 =3:17 |title23 =Can You See Jane? |length23 =2:23 |title24 =Earth to Asgard |length24 =2:33 }} У красавіку 2011 года прэзідэнт Marvel Studios Кевін Фейдж паведаміў, што ў фільме прагучыць кампазіцыя «Walk» гурта [[Foo Fighters (гурт)|Foo Fighters]]. Паводле слоў Фейджа, яшчэ два месяцы назад яны не планавалі ўключаць песню ў фільм, але яе тэкст вельмі падыходзіць да асноўнай тэмы карціны — адкупленне і ўменне быць героем, а ў пачатку гаворыцца пра расстанне і адлегласці, што таксама падыходзіць, бо Тор і Джэйн з розных светаў<ref>{{cite web|last=Boucher|first=Geoff|url=http://herocomplex.latimes.com/2011/04/15/thor-foo-fighters-take-a-walk-with-marvel-film/?dlvrit=63378|title=‘Thor’: Foo Fighters take a ‘Walk’ with Marvel film|work=Los Angeles Times|date=2011-04-15|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5euc3N?url=http://herocomplex.latimes.com/2011/04/15/thor-foo-fighters-take-a-walk-with-marvel-film/?dlvrit=63378|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Песня гучыць падчас сцэны ў бары, калі Эрык Селвіг і Тор п'юць кактэйль [[Бойлермейкер (кактэйль)|бойлермейкер]]. == Рэкламная кампанія == Фільм атрымаў пракатны рэйтынг [[Сістэма рэйтынгаў Амерыканскай кінаасацыяцыі|PG-13]]<ref>{{cite web|last=Gustafson|first=Rod|url=http://www.parentpreviews.com/movie-reviews/thor/|title=‘Thor’: Family Movie Reviews, Movie Ratings & More|work=Parentpreviews.com|date=2011-05-05|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5ftUIf?url=http://www.parentpreviews.com/movie-reviews/thor/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Сусветная прэм'ера адбылася ў нядзелю 17 красавіка 2011 года ў кінатэатры Event Cinemas у [[Сідней|Сіднеі]], [[Аўстралія]]<ref>{{cite web|url=http://thespotlightreport.wordpress.com/2011/03/14/kenneth-branagh%E2%80%99s-thor-world-premiere-to-be-held-in-sydney/|title=Kenneth Branagh’s THOR: “WORLD PREMIERE” TO BE HELD IN SYDNEY!|work=The Spotlight Report|date=2011-03-14|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5gf0zz?url=http://www.spotlightreport.net/wp/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Прэм'ера фільма ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] адбылася 2 мая ў El Capitan Theatre у [[Галівуд]]зе, [[Лос-Анджэлес]], штат [[Каліфорнія]]. Мерапрыемства было арганізавана акцёрам Ісаяй Мустафой і транслявалася на афіцыйным сайце Marvel у прамым эфіры<ref>{{cite web|url=http://marvel.com/news/story/15740/watch_the_us_premiere_of_thor_live_on_marvelcom|title=Watch the U.S. Premiere of Thor, LIVE on Marvel.com|work=[[Marvel Comics|Marvel.com]]|date=2011-04-26|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5icAZO?url=http://marvel.com/news/story/15740/watch_the_us_premiere_of_thor_live_on_marvelcom|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. '''Даты пачатку праката'''<ref name="procat">[http://www.imdb.com/title/tt0800369/releaseinfo Release dates for Тhоr (2011)] IMDb</ref><ref>[http://screenrant.com/thor-international-release-dates-benk-87296/ Marvel Release dates for Тhоr (2011)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151205135248/http://screenrant.com/thor-international-release-dates-benk-87296/ |date=5 снежня 2015 }} Screenrant.com</ref>: {{Слупкі}} {{Col-2}} {{Аўстралія}} [[Аўстралія]] — 17 красавіка 2011 ''(сусветная прэм'ера ў Сіднеі)'' <br /> {{ПАР}} [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] — 21 красавіка 2011 <br /> {{Аўстралія}} [[Аўстралія]] — 27 красавіка 2011 ''(пачатак праката)'' <br /> {{Бельгія}} [[Бельгія]] — 27 красавіка 2011<br /> {{Францыя}} [[Францыя]] — 27 красавіка 2011<br /> {{Ірландыя}} [[Ірландыя]] — 27 красавіка 2011<br /> {{Італія}} [[Італія]] — 27 красавіка 2011<br /> {{Нарвегія}} [[Нарвегія]] — 27 красавіка 2011<br /> {{Швецыя}} [[Швецыя]] — 27 красавіка 2011<br /> {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]] — 27 красавіка 2011<br /> {{Егіпет}} [[Егіпет]]— 27 красавіка 2011<br /> {{Азербайджан}} [[Азербайджан]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Аргенціна}} [[Аргенціна]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Боснія і Герцагавіна}} [[Боснія і Герцагавіна]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Чылі}} [[Чылі]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Харватыя}} [[Харватыя]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Чэхія}} [[Чэхія]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Данія}} [[Данія]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Грузія}} [[Грузія]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Германія}} [[Германія]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Грэцыя}} [[Грэцыя]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Кітай}} [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітай]] ([[Ганконг]])— 28 красавіка 2011<br /> {{Венгрыя}} [[Венгрыя]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Ізраіль}} [[Ізраіль]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Казахстан}} [[Казахстан]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Малайзія}} [[Малайзія]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Нідэрланды}} [[Нідэрланды]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Перу}} [[Перу]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Сцяг|Партугалія}} [[Партугалія]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Беларусь}} [[Беларусь]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Украіна}} [[Украіна]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Расія}} [[Расія]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Col-2}} {{Сербія}} [[Сербія]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Сінгапур}} [[Сінгапур]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Славакія}} [[Славакія]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Паўднёвая Карэя}} [[Рэспубліка Карэя|Паўднёвая Карэя]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Тайланд}} [[Тайланд]] — 28 красавіка 2011<br /> {{ААЭ}} [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|ААЭ]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Ліван}} [[Ліван]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]] — 28 красавіка 2011<br /> {{Бразілія}} [[Бразілія]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Балгарыя}} [[Балгарыя]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Калумбія}} [[Калумбія]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Эстонія}} [[Эстонія]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Індыя}} [[Індыя]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Мексіка}} [[Мексіка]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Панама}} [[Панама]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Філіпіны}} [[Філіпіны]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Польшча}} [[Польшча]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Іспанія}} [[Іспанія]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Тайвань}} [[Тайвань]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Турцыя}} [[Турцыя]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Кіпр}} [[Рэспубліка Кіпр|Кіпр]] — 29 красавіка 2011<br /> {{Венесуэла}} [[Венесуэла]] — 29 красавіка 2011<br /> {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] — 2 мая 2011 ''(прэм'ера ў Лос-Анджэлесе)'' <br /> {{Фінляндыя}} [[Фінляндыя]] — 4 мая 2011<br /> {{Канада}} [[Канада]] — 4 мая 2011<br /> {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] — 6 мая 2011 ''(пачатак праката)''<br /> {{Арменія}} [[Арменія]] — 14 мая 2011<br /> {{Пакістан}} [[Пакістан]] — 20 мая 2011<br /> {{Японія}} [[Японія]] — 1 ліпеня 2011<br /> {{Бангладэш}} [[Бангладэш]] — 31 жніўня 2011<br /> {{Інданезія }} [[Інданезія]] — 3 лістапада 2011 {{Слупкі/канец}} === Маркетынг === [[Выява:Thor Comic-Con Panel.jpg|thumb|left|270px|Крыс Хемсварт, Наталі Портман, Кэт Дэнінгс і Том Хідлстан у 2010 годзе на [[San Diego Comic-Con International]]]] У ліпені 2010 года Marvel Studios правяла з акцёрскім складам фільма дыскусійную прэс-канферэнцыю на [[San Diego Comic-Con International]], у якой бралі ўдзел [[рэжысёр]] Кенет Брана, акцёры Крыс Хемсварт, Том Хідлстан, Наталі Портман, Кэт Дэнінгс і Кларг Грэг. У рамках мерапрыемства яны адказвалі на пытанні па фільме, а таксама паказалі некалькі кадраў<ref name="comiccon">{{cite web|url=http://www.deadline.com/2010/07/star-wattage-marvel-assembles-the-avengers-for-comic-con-panel/|title=MARVEL-OUS STAR WATTAGE: Actors Assemble For Comic-Con Panel Including 'The Avengers', 'Captain America', & 'Thor'|date=2010-07-24|publisher=Deadline.com|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5jNR9m?url=http://www.deadline.com/2010/07/star-wattage-marvel-assembles-the-avengers-for-comic-con-panel/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Праз некалькі дзён паказаны [[футаж]] прасачыўся ў Інтэрнэт<ref>{{cite web|url=http://www.beyondhollywood.com/by-odins-beard-extended-thor-comic-con-trailer-online/|title=Thor Comic Con Trailer|work=Trailer Addict|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5kRkrT?url=http://www.beyondhollywood.com/by-odins-beard-extended-thor-comic-con-trailer-online/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У снежні 2010 года Marvel прадставіла першы постар карціны, а таксама першы трэйлер у Сетцы і падчас паказу фільма «[[Хронікі Нарніі: Заваёўнік Зары]]»<ref>{{cite web|url=http://marvel.com/news/story/14785/behold_new_thor_movie_poster|title=Behold! New Thor Movie Poster|publisher=[[Marvel Comics|Marvel.com]]|date=2010-12-09|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5lVZ7F?url=http://marvel.com/news/story/14785/see_the_first_thor_trailer|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Першы рэкламны ролік на тэлебачанні з'явіўся падчас матчу [[Супер Боўл XLV]] па амерыканскім футболе на тэлеканале [[Fox Broadcasting Company|Fox]] у Злучаных Штатах. Такі ход прынёс кампаніі каля $3 млн прыбытку за 30-секундны ролік<ref>{{cite news | last=McClintock | first=Pamela | url=http://www.hollywoodreporter.com/news/studios-set-super-bowl-ads-73548 | title=EXCLUSIVE: Studios Set Super Bowl Ads; 'Pirates,' 'Transformers,' 'Captain America' | work=The Hollywood Reporter | date=2011-01-19 | archive-url=https://www.webcitation.org/5wTGH7291?url=http://www.hollywoodreporter.com/news/studios-set-super-bowl-ads-73548 | archive-date=13 лютага 2011 }}..</ref>. Marvel Studios і [[Acura]] запусцілі сумесную [[Вірусны маркетынг|вірусную маркетынгавую кампанію]] на фестывалі Chicago Comics and Entertainment Expo 2011<ref>{{cite web|url=http://www.dailyblam.com/news/2011/03/18/c2e2-report-marvel-unveils-shield-viral-marketing-campaign|title=C2E2 Report: Marvel Unveils S.H.I.E.L.D. Viral Marketing Campaign|last=Filipponi|first=Pietro|work=The Daily Blam!|date=2011-03-18|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5mTkCB?url=http://www.dailyblam.com/news/2011/03/18/c2e2-report-marvel-unveils-shield-viral-marketing-campaign|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Іншымі афіцыйнымі рэкламнымі партнёрамі сталі [[Burger King]], [[Dr Pepper]], [[7-Eleven]] і [[Visa]]<ref>{{cite news|url=http://www.variety.com/article/VR1118034701|title=Brand tie-ins for 'Thor' and more.|work=Variety|date=2011-03-31}}</ref>. Першы слоган фільма — «Два светы. Адзін герой» — быў прадстаўлены яшчэ на стадыі пасада-прадакшна, а ў канцы сакавіка 2011 года з'явіўся новы — «Мужнасць бессмяротна», апублікаваны разам з IMAX-постарам<ref>{{cite news|url=http://www.dailyblam.com/news/2011/03/28/thor-imax-poster-displays-new-godly-pose-tagline|title=BTHOR IMAX Poster Displays a Godly Pose & New Tagline|work=Daily Blam|date=2011-03-28|access-date=10 студзеня 2015|archive-date=1 красавіка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110401132650/http://www.dailyblam.com/news/2011/03/28/thor-imax-poster-displays-new-godly-pose-tagline|url-status=dead}}</ref>. У пачатку красавіка былі выпушчаны постары персанажаў, кожны з якіх меў уласны [[тэглайн]]: Локі — «Бог гарэзлівасці», Тор — «Бог грома», Одзін — «Цар Асгарда», Сіф — «Багіня вайны», Хеймдаль — «Вартавы светаў» і Джэйн Фостэр — «Жанчына навукі»<ref>{{cite news|url=http://marvel.com/news/story/15486/new_thor_character_posters|title=New Thor Character Posters|work=Marvel.com|date=2011-04-03}}</ref>. У сцэне пасля тытраў фільма 2010 года «[[Жалезны чалавек 2]]» быў паказаны агент <nowiki>S.H.I.E.L.D.</nowiki> Філ Колсан (Кларг Грэг), які, стоячы перад велізарнай варонкай, па тэлефоне паведамляе пра знаходжанне молата ў пустыні. Рык Маршал у інтэрв'ю [[MTV News]] меркаваў, што гэта М'ёльнір, які належыць Тору, адзначыўшы таксама, што «гэта працягвае вялікую традыцыю звязваць адзін фільм з іншым у рамках сусвету Marvel»<ref>{{cite news | last=Marshall | first=Rick | url=http://splashpage.mtv.com/2010/04/28/iron-man-2-post-credits-scene-revealed/ | title='Iron Man 2' Post-Credits Scene Revealed! | work=MTV News | date=2010-04-28 | access-date=10 студзеня 2015 | archive-date=25 верасня 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150925062029/http://splashpage.mtv.com/2010/04/28/iron-man-2-post-credits-scene-revealed/ | url-status=dead }}</ref>. У 2008 годзе Marvel Animation анансавала выхад анімацыйнага серыяла з 26-ці эпізодаў, які выйшаў у эфір у канцы 2010 года, за паўгода да выхаду поўнаметражнага фільма<ref>{{cite web|first=James|last=Harvey|url=http://marvel.toonzone.net/news.php?action=fullnews&id=131|title=Hi-Res Promotional Image From Upcoming "Thor" Animated Series, Press Release|work=marvel.toonzone.net|date=2008-11-17|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5nCNm0?url=http://marvel.toonzone.net/news.php?action=fullnews|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Таксама кампанія выпусціла [[Мультыплікацыя|анімацыйны фільм]] «[[Тор: Паданні Асгарда]]», выхад якога амаль супаў з поўнаметражным<ref>{{cite news|url=http://splashpage.mtv.com/2010/02/08/new-thor-tales-of-asgard-trailer/|title=New 'Thor: Tales Of Asgard' Trailer|work=MTV Splash Page|last=Marshall|first=Rick|date=2010-02-08|access-date=10 студзеня 2015|archive-date=12 мая 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512025254/http://splashpage.mtv.com/2010/02/08/new-thor-tales-of-asgard-trailer|url-status=dead}}</ref>. [[Рэліз (праграмнае забеспячэнне)|Рэліз]] відэагульні пад назвай «[[Thor: God of Thunder]]» адбыўся 3 мая 2011 года. Гульня была распрацавана кампаніяй [[Sega]], і ў яе агучванні прынялі ўдзел акцёры [[Крыс Хемсварт]] і [[Том Хідлстан]], агучыўшы персанажаў, якіх яны сыгралі ў фільме<ref name="businesswire">{{cite news|url=http://www.businesswire.com/news/home/20101202005510/en/SEGA-Inks-Actors-Chris-Hemsworth-Tom-Hiddleston|title=SEGA Inks Actors Chris Hemsworth and Tom Hiddleston to Star in the Video Game Thor: God of Thunder|work=Business Wire|date=2010-12-02}}</ref>. == Выхад == === Касавыя зборы === {{Рэйтынгі | rev1 = ''[[AllMovie]]'' | rev1Score = {{rating|3.5|5}}<ref name="allmovie">{{cite web|author=Alaina O'Connor|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/thor-v411473/review|title=Thor — review|publisher=Сайт [[AllMovie]]|lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5nhnKv?url=http://www.allrovi.com/movies/movie/thor-v411473/review|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> | rev2 = ''[[Rolling Stone]]'' | rev2Score = {{rating|3|4}}<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/movies/reviews/thor-20110505|title=Thor — review|publisher=Сайт [[Rolling Stone]]|lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5oLyHj?url=http://www.rollingstone.com/movies/reviews/thor-20110505|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> | rev3 = ''eFilmCritic'' | rev3Score = {{rating|4|5}}<ref>{{cite web|url=http://www.efilmcritic.com/review.php?movie=20200&reviewer=198|title=Movie review - Thor|publisher=Сайт eFilmCritic|lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5pJxvY?url=http://www.efilmcritic.com/review.php?movie=20200|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> | rev4 = ''[[Internet Movie Database]]'' | rev4Score = {{rating|7.5|10}}<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0800369/|title=Thor — review|publisher=Сайт [[Internet Movie Database]]|lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5qPbX1?url=http://www.imdb.com/title/tt0800369/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> | rev5 = ''[[Empire (часопіс)|Empire]]'' | rev5Score = {{rating|4|5}}<ref>{{cite web|url=http://www.empireonline.com/reviews/review.asp?FID=134400|title=Empire's Thor Movie Review|publisher=Сайт [[Empire (часопіс)|Empire]]|lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5rROj3?url=http://www.empireonline.com/reviews/review.asp?FID=134400|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> | rev6 = ''[[IGN]]'' | rev6Score = {{rating|7|10}}<ref>{{cite web|author=Jim Vejvoda|url=http://movies.ign.com/articles/116/1161564p1.html|title=Thor Review - Is the Marvel god of thunder's big screen debut electrifying?|publisher=Сайт [[IGN]]|lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5staHq?url=http://movies.ign.com/articles/116/1161564p1.html|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> | rev7 = ''[[The Guardian]]'' | rev7Score = {{rating|3|5}}<ref>{{cite web|author=Xan Brooks|url=http://www.guardian.co.uk/film/2011/apr/19/thor-film-review-kenneth-branagh|title=Thor — review|publisher=Сайт The Guardian|lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5u2yJt?url=http://www.guardian.co.uk/film/2011/apr/19/thor-film-review-kenneth-branagh|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> | rev8 = ''[[The New York Times|New York Times]]'' | rev8Score = {{rating|3|5}}<ref>{{cite web|author=A. O. SCOTT|url=http://movies.nytimes.com/movie/411473/Thor/overview|title=Read the New York Times Review Thor (2011)|publisher=Сайт [[The New York Times]] |lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011}}</ref> | rev9 = ''Filmcritic'' | rev9Score = {{rating|3|5}}<ref>{{cite web|author=Sean O’Connell|url=http://www.filmcritic.com/reviews/2011/thor/|title=Thor — review|publisher=Сайт Filmcritic.com|lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5wt9S2?url=http://www.filmcritic.com/reviews/2011/thor/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> | rev10 = '' [[Metacritic]]'' | rev10Score = {{rating|7.1|10}}<ref>{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2011/may/06/entertainment/la-et-thor-20110506|title=Movie Review: 'Thor'|publisher=Сайт [[Metacritic]]|lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5yi7GO?url=http://articles.latimes.com/2011/may/06/entertainment/la-et-thor-20110506|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> | rev11 = '' [[Rotten Tomatoes]]'' | rev11Score = {{rating|4|5}}<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/thor/|title=Movie Review: 'Thor' (2011)|publisher=Сайт [[Rotten Tomatoes]] |lang=en|access-date=2 чэрвеня 2011}}</ref> | rev12 = '' [[Yahoo!|Yahoo! Movies]]'' | rev12Score = ''B (макс. — А)''<ref>{{cite web|url=http://movies.yahoo.com/movie/1810026342/critic|title=Thor — Critics Reviews|publisher=''Yahoo! Movies''|access-date=2011-05-16|archive-url=https://www.webcitation.org/60w5zqR03?url=http://movies.yahoo.com/movie/1810026342/critic|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> | rev13 = ''Latino Review'' | rev13Score = ''B- (макс. — А)''<ref>{{cite web|author=Ron Henriques|url=http://www.latinoreview.com/movie-reviews/thor-902|title=THOR Reviews|publisher=Latino Review|archive-url=https://www.webcitation.org/60w60RmC2?url=http://www.latinoreview.com/movie-reviews/thor-902|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> }} «Тор» заняў другое месца ў першы ўік-энд праката ў Аўстраліі, пасля фільма «[[Фарсаж 5]]», зарабіўшы $5,8 млн<ref>{{cite web|date=2011-04-24|last=Kaufman|first=Amy|title='Fast Five' races ahead of 'Thor' overseas|url=http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2011/04/thor-fast-five-international-box-office.html|work=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60w61PCTn?url=http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2011/04/thor-fast-five-international-box-office.html|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. На наступным тыдні «Тор» выйшаў адразу на 56-ці замежных рынках, сабраўшы за выхадныя $89,2 млн.<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/news/?id=3153&p=.htm|title=Around-the-World Roundup: 'Thor' Conquers, 'Fast' Speeds Up|publisher=Box Office Mojo|date=2011-05-03|first=Ray|last=Subers|archive-url=https://www.webcitation.org/60w62VUNh?url=http://boxofficemojo.com/news/?id=3153|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Фільм лідыраваў у першы ўік-энд паўночнаамерыканскага праката, зарабіўшы $66 млн, уключаючы $6,6 млн у 213-ці кінатэатрах [[IMAX]]<ref name="thor open">{{cite web |date=2011-05-08 |last=McClintock |first=Pamela |title='Thor' Opens to $66 Million at Weekend Box Office |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/thor-opens-66-million-at-186434 |work=The Hollywood Reporter |archive-url=https://www.webcitation.org/5yYehM3hk?url=http://www.hollywoodreporter.com/news/thor-debuts-66-million-at-186434 |archive-date=9 мая 2011 |access-date=2011-05-09 |url-status=live }}</ref>. [[Box Office Mojo]] прагназуе «Тору» прыбытак у $ 290 млн на міжнародным рынку і ў $ 180 млн на рынку ЗША<ref>{{cite web|last=Subers|first=Ray|date=2011-05-18|title=Summer 2011 Foreign Forecast|url=http://boxofficemojo.com/news/?id=3161&p=.htm|work=Box Office Mojo|archive-url=https://www.webcitation.org/60w6356yr?url=http://boxofficemojo.com/news/?id=3161|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref><ref>[http://boxofficemojo.com/news/?id=3156&p=.htm Extended Summer Forecast: 'Harry Potter,' 'Transformers' and More Vie for Top Gross]</ref>. За 16 тыдняў праката фільм сабраў $ 181,030,624 у ЗША і $ 268,295,994 на міжнароднай арэне, а агульная сума касавых збораў па ўсім свеце складае $ 449,326,618<ref name="BoxOfficeMojo">{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=thor.htm|title=Thor (2011)|publisher=[[Box Office Mojo]]|access-date=2012-07-04|archive-url=https://www.webcitation.org/69f8jCXwt?url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=thor.htm|archive-date=4 жніўня 2012|url-status=live}}</ref>, што ставіць яго на 116 месца ў сусветным рэйтынгу самых касавых карцін<ref name="BoxOfficeMojo" />. === Крытыка і водгукі === Фільм атрымаў змяшаныя водгукі крытыкаў. На сайце [[Rotten Tomatoes]] рэйтынг чакання фільма складаў 78 %, а пасля выхаду карціна атрымала 244 водгукі з сярэдняй адзнакай 6.7/10<ref name="rotten-tomatoes">{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/1197233-thor/ |title=Thor Movie Reviews, Pictures |work=[[Rotten Tomatoes]] | publisher=Flixster }}</ref>. Сайт [[Metacritic]], які прысвойвае балы на аснове [[Сярэдняе арыфметычнае ўзважанае|сярэдняга арыфметычнага ўзважанага]] і дзе кожны агляд разглядаецца ў працэнтах, перш чым вылічваць сярэдні рэйтынг, паставіў фільму 58 балаў з 100 на аснове 39 водгукаў крытыкаў<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/thor|title=Thor Reviews|publisher=CBS Interactive|work=[[Metacritic]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60w64pjBi?url=http://www.metacritic.com/movie/thor|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Рычайр Кейперс іх часопіса [[Variety]] сказаў: «Тор — гэта менавіта тое, што трэба датуль, пакуль сямейныя канфлікты разгортваюцца ў астранамічных маштабах, але меней відовішчны падчас нядоўгага выгнання нарвежскага бога вайны на Зямлю». Паводле меркавання Кейперса, Брана выдатна справіўся са сваёй працай, нягледзячы на тое, што яго рэжысёрскія працы асацыююцца пераважна з экранізацыямі Шэкспіра. Акрамя таго, ён станоўча ацаніў працу мастакоў па касцюмах і спецыялістаў, якія займаліся інтэрпрэтацыяй Асгарда, а таксама ігру Крыса Хемсварта:{{пачатак цытаты}}«''Выбар Хемсварта на галоўную ролю стаў не зусім узорным, але ён выканаў сваю ролю не пампезна і з элегантнай прастатой. Брану паспяхова ўдалося зрабіць міфалагічнага персанажа больш людскім».''{{канец цытаты|крыніца=Рычард Кейперс<ref>{{cite web|date=2011-04-17|last=Kuipers|first=Richard|title=Thor|url=http://www.variety.com/review/VE1117945029?refcatid=31|work=[[Variety]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60w65es06?url=http://www.variety.com/review/VE1117945029?refcatid=31|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>}} Рычард Ропер з Chicago Sun-Times адзначыў, што «Тор — самы відовішчны дэбют супергероя з часоў арыгінальнага [[Чалавек-павук|Чалавека-павука]]»<ref>{{cite web|author=Richard Roeper|title=Thor Review|url=http://www.richardroeper.com/reviews/thor.aspx|work=Chicago Sun-Times|publisher=RichardRoeper.com|archive-url=https://www.webcitation.org/60w66Z33X?url=http://www.richardroeper.com/reviews/thor.aspx|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. [[Роджэр Эберт]] адмоўна адгукнуўся пра карціну, заявіўшы, што «Тор няўдалы ў якасці фільма, але ўдалы з пункту гледжання маркетынгу». Эберт назваў няўдалай ігрой Тома Хідлстана і адсутнасць харызмы ў яго персанажа, а таксама адзначыў агрэхі і нелагічнасць сюжэту ў некаторых момантах.{{пачатак цытаты}}''«Фільм атрымаў 78 % на [[Rotten Tomatoes]]. За што? Стандарты фільмаў пра супергерояў былі закладзены „Супермэнам“, „[[Цёмны рыцар|Цёмным рыцарам]]“, нават „[[Жалезны чалавек (фільм)|Жалезным чалавекам]]“. У параўнанні з гэтай кампаніяй „Тор“ выглядае жаласным.»''{{канец цытаты|крыніца=Роджэр Эберт<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|author-link=Роджэр Эберт|date=2011-05-11|title=«Thor» is not a Meet Cute for the gods.|url=http://blogs.suntimes.com/ebert/2011/05/_i_didnt_attend_the.html|work=Chicago Sun-Times|archive-url=https://www.webcitation.org/60w67BpQU?url=http://blogs.suntimes.com/ebert/2011/05/_i_didnt_attend_the.html|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>}} [[Энтані Скот (фільм)|Энтані Скот]] з [[The New York Times]] выказаў змяшаныя пачуцці пасля прагляду фільма, адзначыўшы некалькі прыкметных клішэ як у сцэнарыі, так і ў вытворчым плане — ад архітэктуры Асгарда да камп'ютарных монстраў Ётунхейма<ref>{{cite web |last=Scott |first=A.O. |date=2011-05-05 |title=Have Golden Locks, Seeking Hammer |url=http://movies.nytimes.com/2011/05/06/movies/thor-with-chris-hemsworth-review.html |work=[[The New York Times]] }}</ref>. [[Кенет Туран]] з [[Los Angeles Times]] ацаніў ігру Крыса Хемсварта, Энтані Хопкінса і [[Ідрыс Эльба|Ідрыса Эльбы]], але адмоўна адклікаўся пра спецэфекты, а таксама пра сюжэтную лінію на Зямлі; не ўразілі яго героі Скарсгарда, Дэніс і Портман. {{пачатак цытаты}}«''„Тор“ — паўтор няўдалай спробы [[Marvel Comics|Marvel]] па прыцягненні аўдыторыі задаўга да выхаду фільма. Тое ж самае адбываецца са „Мсціўцамі“ — фільм выйдзе праз год, а шуміха вакол яго ўжо празмерна разадзьмута''».{{канец цытаты|крыніца=[[Кенет Туран]]<ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/reviews/la-et-thor-20110506,0,7805780.story?track=rss|title=Movie Review: 'Thor'|date=2011-05-06|author=[[Кенет Туран|Kenneth Turan]]|work=Los Angeles Times|archive-url=https://www.webcitation.org/60w67wnoJ?url=http://articles.latimes.com/2011/may/06/entertainment/la-et-thor-20110506|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>}} === Выданні === У ліпені 2011 года [[Marvel Studios]] і [[Paramount Pictures]] абвясцілі пра выпуск фільма на Blu-ray 3D, [[Blu-ray]] і [[DVD]]-носьбітах. Дыскі даступныя пачынаючы з 13 верасня 2011 года. Трохдыскавы варыянт з дадатковымі матэрыяламі да фільма ўвайшоў у Blu-ray-камплект, які выйшаў як у 3D, так і ў 2D варыянце высокага разрознення. Пазней будзе выдадзена лічбавая копія на DVD стандартнага разрознення, а таксама камбінаваны Blu-ray/DVD варыянт. Усе выданні выйшлі разам з чым 80-ю хвілінамі бонусных матэрыялаў<ref>{{cite web |last=White |first=Cindy |date=2011-07-11 |title=Exclusive: Thor DVD and Blu-ray Detail |url=http://dvd.ign.com/articles/118/1181582p1.html |work=[[IGN]] |archive-url=https://www.webcitation.org/607bPN5Mz?url=http://dvd.ign.com/articles/118/1181582p1.html |archive-date=12 ліпеня 2011 |access-date=10 студзеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. Кенет Брана таксама паведаміў, што DVD-версію фільма ўвойдуць 20 хвілін выдаленых сцэн, у прыватнасці, сцэны ў Асгардзе з Одзінам і Фрыг, некалькі дыялогаў паміж Торам і Локі, і трохі перадгісторыі падзей фільма<ref>{{cite web |last=Marshall |first=Rick |date=2011-05-02 |title=Kenneth Branagh Talks 'Thor' Deleted Scenes And DVD |url=http://splashpage.mtv.com/2011/05/02/thor-deleted-scenes-kenneth-branagh |work=[[MTV News]] |archive-url=https://www.webcitation.org/607bbPw1o?url=http://splashpage.mtv.com/2011/05/02/thor-deleted-scenes-kenneth-branagh |archive-date=12 ліпеня 2011 |access-date=10 студзеня 2015 |url-status=live }}</ref>. У першы тыдзень «Тор» заняў першае месца ў спісе продажаў DVD/Blu-ray у ЗША, а таксама ўзначаліў чарт {{не перакладзена 3|Home Media Magazine|''Home Media Magazine''|en|Home Media Magazine}} — штотыднёвага выдання, якое асвятляе падзеі DVD-рэлізаў і [[Лічбавая дыстрыбуцыя|лічбавай дыстрыбуцыі]]<ref>{{cite web |last=Arnold |first=T.K. |date=2011-09-21 |title='Thor' Storms to No. 1 on DVD, Blu-ray Charts |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/thor-storms-no-1-dvd-238708 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2011-09-25 |archive-url=https://www.webcitation.org/61t9vH9V9?url=http://www.hollywoodreporter.com/news/thor-storms-no-1-dvd-238708 |archive-date=22 верасня 2011 |url-status=live |lang=en }}</ref>. У камплекты таксама ўвайшоў першы кароткаметражны ролік у рамках праекта [[Marvel One Shots]] — ''Marvel One-Shot: The Consultant'' ({{lang-ru|Marvel уан-шот: Кансультант}})<ref name="shorts">{{cite web|title=Marvel One-Shots: Expanding the Cinematic Universe|url=http://marvel.com/news/story/16398/marvel_one-shots_expanding_the_cinematic_universe|last=Strom|first=Marc|publisher=[[Marvel Comics|Marvel.com]]|date=2 жніўня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/656XjB5Nt?url=http://marvel.com/news/story/16398/marvel_one-shots_expanding_the_cinematic_universe|archive-date=31 студзеня 2012|access-date=10 студзеня 2015|url-status=live}}</ref>. Галоўнымі героямі яго сталі агент [[Філ Колсан]] і служба [[S.H.I.E.L.D.]]. Другі мініфільм — ''Marvel One-Shot: A Funny Thing Happened on the Way to Thor’s Hammer…'' ({{lang-ru|Marvel уан-шот: Пацешная рэч, якая здарылася на шляху да молата Тора...}}), які распавядзе як агент [[Філ Колсан]] пакідаў лабараторыю [[Жалезны чалавек|Тоні Старка]] ў канцы фільма «[[Жалезны чалавек 2]]» і адпраўляўся ў [[Нью-Мексіка]] на месца падзення молата, даступны ў канцы кастрычніка разам з DVD-рэлізам фільма «[[Першы мсцівец]]»<ref>{{cite web|url=http://www.blu-ray.com/news/?id=7201|title=Captain America: The First Avenger Blu-ray and Blu-ray 3D|author=Matthew Smith|date=26 жніўня 2011|publisher=blu-ray.com|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924041755/http://www.blu-ray.com/news/?id=7201|archive-date=24 верасня 2015|access-date=10 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref>. === Узнагароды і намінацыі === {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" border="2" cellpadding="3" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=6 style="background:#B0C4DE;" | Узнагароды і намінацыі |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Год ! style="background: #CCCCCC;" | Узнагарода ! style="background: #CCCCCC;" | Катэгорыя ! style="background: #CCCCCC;" | Намінант ! style="background: #CCCCCC;" | Вынік ! style="background: #CCCCCC;" | Заўвагі |- |rowspan="10" |2011 |[[Teen Choice Awards]] |Choice Movie: Прарыў года (акцёр) |[[Крыс Хемсварт]] |{{Намінацыя}} |<ref>{{cite web |last=Ng |first=Philiana |date=2011-07-19 |title=Teen Choice Awards 2011: 'Pretty Little Liars,' Rebecca Black Added to List of Nominees |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2011-pretty-212996 |work=The Hollywood Reporter |archive-url=https://www.webcitation.org/60UVrjVi4?url=http://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2011-pretty-212996 |archive-date=27 ліпеня 2011 |access-date=10 студзеня 2015 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="9" |[[Scream (прэмія)|Scream Awards]] |The Ultimate Scream |«Тор» |{{намінацыя}} | rowspan="9" |<ref>{{cite web|title=SCREAM 2011|url=http://www.spike.com/events/scream-awards-2011/|work=Spike TV|archive-url=https://www.webcitation.org/656Xjr3rd?url=http://www.spike.com/events/scream-awards-2011/|archive-date=31 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2011|lang=en|url-status=live}}</ref> |- |[[Прэмія «Scream» за найлепшы фільм-фэнтэзі|Найлепшы фільм-фэнтэзі]] |«Тор» |{{намінацыя}} |- |Найлепшы супергерой |Крыс Хемсварт (Тор) |{{намінацыя}} |- |Найлепшая актрыса другога плана |[[Джэймі Александр]] |{{намінацыя}} |- |Прарыў года — актрыса |Джэймі Александр |{{намінацыя}} |- |Прарыў года — акцёр |Крыс Хемсварт |{{намінацыя}} |- |Прарыў года — акцёр |[[Том Хідлстан]] |{{намінацыя}} |- |Best F/X |«Тор» |{{намінацыя}} |- |Найлепшая комікс-экранізацыя |«Тор» |{{намінацыя}} |- |rowspan="13" |2012 |rowspan="2" |[[Выбар народа (прэмія, 2011)|Выбар народа]] |Найлепшы кінагерой |Крыс Хемсварт (Тор) |{{намінацыя}} | rowspan="2" |<ref name="ChoiceAwards">{{cite web|title=People's Choice Awards 2012 Nominees|url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2012|work=[[People's Choice Awards]]|archive-url=https://www.webcitation.org/656Y1IeG7?url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2012|archive-date=31 студзеня 2012|access-date=2011-11-09|lang=en|url-status=live}}</ref> |- |Найлепшы прыгодніцкі фільм |«Тор» |{{намінацыя}} |- |rowspan="2" |{{не перакладзена 3|Амерыканская супольнасць візуальных эфектаў||en|Visual Effects Society}} |Найлепшае стварэнне мясцовасці ў прыгодніцкім фільме |«Палац Хеймдаля»: П'ер Бафін, Одры Ферара, Ёэль Гора, Дамінік Відал |{{nom}} | rowspan="2" |<ref name="VES Awards">{{cite web|date=2012-01-09|last=King|first=Susan|title='Tintin' and HBO's 'Boardwalk Empire' lead Visual Effects nominations|url=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/01/the-animated-adventures-of-tintin-and-hbos-boardwalk-empire-lead-ves-nomininations.html|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=2012-01-13|archive-url=https://www.webcitation.org/656XkdUSo?url=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/01/the-animated-adventures-of-tintin-and-hbos-boardwalk-empire-lead-ves-nomininations.html|archive-date=31 студзеня 2012|url-status=live}}</ref> |- |Найлепшая віртуальная кіназдымка ў прыгодніцкім фільме |Ксаўер Алард, П'ер Бафін, Нікалас Шэвальер |{{nom}} |- |rowspan="2" |[[SFX (часопіс)|SFX Award]] |Найлепшы фільм |«Тор» |{{nom}} | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=http://www.sfx.co.uk/2012/02/04/sfx-awards-2012-the-winners/|title=SFX Awards 2012: The Winners|author=Dave Golder|date=4 лютага 2012|work=[[SFX (часопіс)|SFX]]|lang=en|access-date=2012-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209175237/http://www.sfx.co.uk/2012/02/04/sfx-awards-2012-the-winners/|archive-date=9 лютага 2012|url-status=dead}}</ref> |- |Найлепшы рэжысёр |Кенет Брана |{{nom}} |- |rowspan="3" |Empire Awards |Найлепшы пачатковец (акцёр) |Том Хідлстан |{{перамога}} | rowspan="3" |<ref>{{cite web |date=2012-03-05 |last=O'Hara |first=Helen |title=The Awards Nominations Are Here! |url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=33322 |work=[[Empire (часопіс)|Empire]] |archive-url=https://www.webcitation.org/65xl2pdmB?url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=33322 |archive-date=6 сакавіка 2012 |access-date=2012-05-03 |url-status=live }}</ref> |- |Найлепшы навукова-фантастычны/фэнтэзі фільм |«Тор» |{{перамога}} |- |Мастацтва 3D у фармаце RealD |«Тор» |{{намінацыя}} |- |rowspan="4" |[[Сатурн (кінапрэмія, 2012)|Сатурн]] |[[Прэмія «Сатурн» за найлепшы фільм-фэнтэзі|Найлепшы фільм-фэнтэзі]] |«Тор» |{{Намінацыя}} | rowspan="4" |<ref>{{cite web|url=http://www.saturnawards.org/nominations.html|title=Nominations for the 38th Annual Saturn Awards|publisher=Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films|work=[[Saturn Award]]|date=29 лютага 2012|access-date=2012-05-03|archive-url=https://www.webcitation.org/65olbBrXC?url=http://www.saturnawards.org/nominations.html|archive-date=29 лютага 2012|url-status=live}}</ref> |- |[[Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру другога плана|Найлепшаму кінаакцёр другога плана]] |Том Хідлстан |{{Намінацыя}} |- |[[Прэмія «Сатурн» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы]] |«Тор» |{{перамога}} |- |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |Бо Уэлч |{{Намінацыя}} |} == Сувязь з іншымі творамі == * Дзеянне пачынаецца адначасова з падзеямі фіналі фільма «[[Жалезны чалавек 2]]», калі агент Філ Колсан паведамляе [[Жалезны чалавек|Тоні Старку]], што яго пераводзяць у Нью-Мексіка. Менавіта ў той момант там быў знойдзены [[М’ёльнір]], з чаго і пачынаюцца падзеі «Тора», а сцэна прыезду Колсана на месца варонкі паўтарае сцэну пасля тытраў «Жалезнага чалавека 2». * У сцэне пранікнення Тора да молата на аб'ект [[S.H.I.E.L.D.]] з'яўляецца іншы вядомы супергерой і член [[Мсціўцы (Marvel Comics)|Мсціўцаў]] у [[Мсціўцы (фільм, 2012)|аднайменным фільме]] — [[Сакалінае вока (Marvel Comics)|Сакалінае вока]] / Клінт Бартан<ref>{{cite web|url=http://movies.ign.com/articles/115/1158290p1.html|title=Hawkeye’s Thor Cameo Revealed: Jeremy Renner’s role in the god of thunder’s screen debut|author=Vejvoda, Jim|work=[[IGN]]|date=29 сакавіка 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60w68dHEI?url=http://movies.ign.com/articles/115/1158290p1.html|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Філ Колсан аддае яму каманду цэліцца ў Тора з лука. * У сцэне, калі Селвіг і Джэйн Фостэр на даху абмяркоўваюць агентаў <nowiki>S.H.I.E.L.D.</nowiki>, Селвіг гаворыць пра навукоўца, які займаўся [[гама-выпраменьванне]]м, да якога таксама аднойчы прыйшлі агенты <nowiki>S.H.I.E.L.D.</nowiki> — і больш яго ніхто не бачыў. Гаворка ідзе пра Бруса Бэнера, вядомым як [[Халк (Marvel Comics)|Халк]], таксама будучага члена Мсціўцаў<ref name="Newsarama" />. * Пазней Селвіг кажа, што патэлефануе свайму сябру, які меў вопыт працы з S.H.I.E.L.D. Першапачаткова, гэта павінна была быць адсылкай да [[Хэнк Пім|Хэнка Піма]], аднаго з супергерояў і члену Мсціўцаў. Але пазней ад гэтай ідэі адмовіліся<ref name="Newsarama" />. * У сцэне з'яўлення Разбуральніка адзін з агентаў, убачыўшы яго, кажа: «Прывітанне ад Старка?», на што Філ Колсан адказвае: «Не ведаю. Ён ні пра што мне не расказвае»{{efn|Арыгінал: «Is that one of Stark’s?» — «I don’t know. That guy never tells me anything».}}. Гэта адсылка да яшчэ аднаго супергероя і вынаходніка — [[Жалезны чалавек|Жалезнага чалавека]] Тоні Старка, які таксама з'явіцца ў фільме пра Мсціўцаў<ref name="Newsarama" />. * Ратуючы Тора ад агентаў, Селвіг выдае яго за доктара Дональда Блэйка. У арыгінальных коміксах гэта імя насіў чалавек, які служыў зямным увасабленнем Тора, — хірург-інвалід, які выпадкова знайшоў М'ёльнір у [[Нарвегія|Нарвегіі]]. Гэта ж імя — на футболцы, якую Джэйн пазычыла Тору ў офісе. На пытанне Тора пра тое, хто ён, Джэйн адказала, што гэта яе былы малады чалавек<ref name="Newsarama" />. * У сховішчы Одзіна знаходзяцца шматлікія артэфакты з коміксаў: Сфера Агамота — амулет супергероя [[Доктар Стрэндж (Marvel Comics)|Доктара Стрэнджа]], які выкарыстоўваецца ім для яснабачання і адкрыцця парталаў паміж вымярэннямі, Пальчатка Бясконцасці — адзін з самых магутных артэфактаў [[Сусвет Marvel|Сусвету Marvel]]<ref>{{cite web|url=http://www.comicbookmovie.com/thor/news/?a=37161|title=Odin’s Vault Items Revealed|author=Germain Lussier|work=Сomicbookmovie.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809053309/http://www.comicbookmovie.com/thor/news/?a=37161|archive-date=9 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>, Вечнае полымя — містычная чара вогненага велікана Суртура, выкрадзеная ў яго Одзінам і яго братамі, Вока ведзьмака — магутная магічная зброя, якую Тор і Тры воіны аднялі ў ворага па імі Харакін, Скрыжалі Жыцця і часу — створаная старажытнымі атлантыйцамі таблічка змяшчае запіс біяформулы, якая можа ператварыць карыстальніка ва ўсемагутную бессмяротную істоту, Змрочны меч — зброя, створаная Одзінам для знішчэння Жыхароў неба — вельмі магутных касмічных істот<ref name="Newsarama">{{cite web|url=http://www.newsarama.com/film/thor-movie-annotations-110916.html|title=Big Screen Avengers 101: THOR Movie Annotations|author=Alan Kistler|date=2011-09-16|publisher={{не перакладзена 3|Newsarama||en|Newsarama}}|access-date=2012-05-06|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/67TI4nMjl?url=http://www.newsarama.com/film/thor-movie-annotations-110916.html|archive-date=7 мая 2012|url-status=live}}</ref>. * На рэкламным шчыце ў фільме бачны надпіс «Land of Enchantment — Journey into Mystery», другая частка фразы гэта назва [[Journey into Mystery|серыі коміксаў]], у якой адбыўся дэбют Тора<ref name="Newsarama" />. * У сцэне пасля тытраў з'яўляецца яшчэ адзін супергерой [[Marvel Comics]] — [[Нік Ф'юры]]. Акцёр [[Сэмюэл Лерой Джэксан|Сэмюэл Джэксан]], які сыграў яго, заключыў з Marvel Studios унікальны кантракт, паводле ўмоў якога ён з'явіцца ў дзевяці фільмах у гэтай ролі, уключаючы «[[Мсціўцы (фільм, 2012)|Мсціўцы]]» у 2012 годзе<ref>{{cite web|url=http://www.variety.com/article/VR1118000573.html|title=«Samuel Jackson joins 'Iron' cast»|author=Mike Flemming|work=[[Variety]]|archive-url=http://www.webcitation.org/60w69gC6J|archive-date=2011-08-14}}</ref>. * Прылада, якую Нік Ф'юры паказвае Селвігу ў сцэне пасля тытраў, — Тэсеракт, яшчэ адзін артэфакт [[Сусвет Marvel|Сусвету Marvel]], які з'яўляецца крыніцай бясконцай энергіі. Тэсеракт з'явіўся ў фільме 2011 года «[[Першы мсцівец]]», дзе выкарыстоўваўся [[Чырвоны Чэрап|Чырвоным Чэрапам]] і, паводле яго слоў, быў выкрадзены са скарбніцы Одзіна<ref>{{cite web|url=http://collider.com/captain-america-the-first-avenger-image-cosmic-cube/69107/|title=First Image of the Cosmic Cube in CAPTAIN AMERICA: THE FIRST AVENGER|author=Matt Goldberg|work=Collider.com|archive-url=https://www.webcitation.org/60w6Bqxao?url=http://collider.com/captain-america-the-first-avenger-image-cosmic-cube/69107/|archive-date=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. * Джэйн Фостэр у гутарцы з Торам кажа — «Досыць развітая тэхналогія не адрозніваецца ад магіі». Гэта [[Тры законы Кларка|трэці закон]], сфармуляваны знакамітым фантастам Артурам Кларкам<ref name="Newsarama" />. == Мсціўцы == {{main|Мсціўцы (фільм, 2012)}} Тор з'явіўся ў якасці аднаго з галоўных персанажаў у фільме «[[Мсціўцы (фільм, 2012)|Мсціўцы]]», які выйшаў у красавіку 2012 года. Карціна таксама з'яўляецца часткай [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінематаграфічнага сусвету Marvel]] і аб'ядноўвае персанажаў фільмаў «[[Неверагодны Халк (фільм)|Неверагодны Халк]]», «[[Жалезны чалавек (фільм)|Жалезны чалавек]]», «Тор» і «[[Першы мсцівец]]». == Сіквел == {{main|Тор 2: Царства цемры}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{official|thor.marvel.com|фільма «Тор»}} * [http://marvel.com/movies/thor.thor Thor Movie Hub] на ''[[Marvel Comics|Marvel.com]]'' * {{imdb title|0800369|Тор}} {{рэйтынг-10|7}} * {{allmovie|411473|Тор}} * {{metacritic film|thor|Тор}} * {{mojo title|thor|Тор}} * {{rotten-tomatoes|1197233-thor|Тор}} {{Навігацыйны блок |state = collapsed |спіс1 = {{Фільмы Кенета Брана}} {{Тор}} {{Кінематаграфічны сусвет Marvel}} {{Фільмы Marvel Comics}} {{Прэмія «Імперыя» за найлепшы навукова-фантастычны/фэнтэзійны фільм}} }} {{Выдатны артыкул|Кінематограф}} [[Катэгорыя:Фільмы кінематаграфічнага сусвету Marvel]] [[Катэгорыя:Фільмы IMAX]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2011 года]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША ў 3D]] [[Катэгорыя:Фільмы 2011 года ў 3D]] [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2011 года]] [[Катэгорыя:Paramount Pictures]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Патрык Дойл]] mwc313phgc30307wb3om9eo6ejmvg7y 0 219538 5141778 4849496 2026-05-15T04:36:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141778 wikitext text/x-wiki '''Трансмісі́ўныя хваро́бы'''{{sfn|БелЭн|2002}} (ад {{lang-la|transmissio — ''пераход, перадача''}}) — [[інфекцыйныя хваробы]] чалавека, сельскагаспадарчых і дзікіх жывёл, перадача ўзбуджальнікаў якіх адбываецца пры ўдзеле крывасосных [[Членістаногія|членістаногіх]]. Налічваецца больш за 200 трансмісіўных хвароб, у т.л. [[малярыя]], [[тулярэмія]], [[чума]], [[сонная хвароба]], эпідэмічны [[сыпны тыф]] і іншыя. '''Пераносчыкі''' трансміміўных хвароб — [[вошы]], [[блохі]], [[кляшчы]], [[клапы]], [[камары]] і іншыя. Адрозніваюць спецыфічных і механічных пераносчыкаў. У арганізме спецыфічных пераносчыкаў узбуджальнік хваробы праходзіць пэўны жыццёвы цыкл, можа размнажацца і назапашвацца, а можа праходзіць некалькі стадый развіцця, напрыклад, пераход яйка ў [[лічынка]]вую стадыю. Пры гэтым паразіт прыстасоўваецца да свайго гаспадара і можа выжываць толькі ў адпаведных навакольных умовах. Праз механічнага пераносчыка ўзбуджальнік праходзіць без развіцця і размнажэння, можа захоўвацца нейкі час на хабатку, паверхні цела або ў стрававальным тракце членістаногага (тыповы прадстаўнік — муха сямейства ''[[Muscidae]]''<ref name="Мар">[https://12.rospotrebnadzor.ru/bytag2/-/asset_publisher/x85V/content/трансмиссивные-заболевания Трансмиссивные заболевания // Управление Роспотребнадзора по Республике Марий Эл]</ref>). '''Узбуджальнікі''': [[вірусы]], [[бактэрыі]], [[прасцейшыя]]. Трансмісіўныя хваробы найбольш распаўсюджаныя ў мясцовасці, дзе маюцца праблемы ў захаванні сучасных норм санітарыі. Глабалізацыя гандлю, паездак і такія змены навакольнага асяроддзя, як змяненне клімату і [[урбанізацыя]], прыводзяць да з’яўлення трансмісіўных хвароб у краінах, дзе яны былі раней невядомыя. == Класіфікацыя == Большасць трансмісіўных хвароб — прыродна-ачаговыя, сезонныя. Сярод іх вылучаюць антрапазаанозы, заанозы. Для чалавека і жывёл падзяляюцца на * ''аблігатна-трансмісіўныя'' (узбуджальнікі перадаюцца толькі пераносчыкамі, напрыклад, малярыя, інфекцыйная анемія коней), * ''факультатыўна-трансмісіўныя'' (узбуджальнікі перадаюцца пераносчыкамі і праз ежу, паветра, ваду, напрыклад, [[сібірская язва]], тулярэмія). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Трансмісі́ўныя хваро́бы|Семяненя І. М.|508}} * {{кніга|аўтар=Лысенко А. Я.|частка=[https://бмэ.орг/index.php/ТРАНСМИССИВНЫЕ_БОЛЕЗНИ Трансмиссивные болезни]|загаловак=Большая медицинская энциклопедия : [в 30 т. ]|адказны=гл. ред. акад. Б. В. Петровский; [Акад. мед. наук СССР]|выданне=3-е изд|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1985|том=25: Тениус — Углекислота.|старонкі=|старонак=544|тыраж=150 000|мова=ru|ref=БМЭ}}{{ref-ru}} * {{ВСЭ3|Трансмисси́вные боле́зни|26|151}} == Спасылкі == * [https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/vector-borne-diseases Трансмиссивные болезни]{{ref-ru}} // [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя]] * [https://12.rospotrebnadzor.ru/bytag2/-/asset_publisher/x85V/content/трансмиссивные-заболевания Трансмисивные заболевания // Управление Роспотребнадзора по Республике Марий Эл]{{ref-ru}} * [https://rkdc.ru/meditsinskaya-profilaktika-statii/profilaktika_infesiy/transmissivnye-bolezni-i-ih-profilaktika/ Трансмиссивные болезни и их профилактика // Республиканский клинико-диагностический центр Министерства Здравоохранения Удмуртской Республики] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241007091301/https://rkdc.ru/meditsinskaya-profilaktika-statii/profilaktika_infesiy/transmissivnye-bolezni-i-ih-profilaktika/ |date=7 кастрычніка 2024 }}{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Трансмісіўныя хваробы| ]] hon388gjripnkhne2dxapsjpcil85yh 0 222622 5141567 4359170 2026-05-14T13:38:00Z Krateven 65271 {{Бібліяінфармацыя}} 5141567 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} '''Карл Нойберг''' ({{lang-de|Carl Neuberg}}; {{ДН|29|7|1877}}, [[Гановер]] — {{ДС|30|5|1956}}, [[Нью-Ёрк]]) — нямецкі [[біяхімік]]. Прыват-дацэнт у [[Берлінскі ўніверсітэт імя Гумбальта|Берлінскім універсітэце]] па хіміі з 1904 года, ў 1906 годзе атрымаў званне экстраардынарнага прафесара, [[прафесар]] (1916); у 1938 годзе эміграваў, працаваў у Ерусаліме і Нью-Ёрку. [[Файл:Bundesarchiv Bild 183-R15350, Einweihung des Kaiser-Wilhelm-Instituts in Dahlem.jpg|міні|злева|Карл Нойберг (другі злева, на заднім плане) на адкрыцці Інстытута кайзера Вільгельма, Далем, 1913]] Асноўныя працы па абмене вугляводаў, закісанню, ферментам. Адкрыў шэраг [[ферменты|ферментаў]] (піруватдэкарбаксілазу, b-глюкуранідазу і інш.), а таксама прамежкавы прадукт абмену вугляводаў — фруктоза-6-фасфат (эфір Нойберга). {{зноскі}} == Літаратура == * Michael Engel: Neuberg, Carl. Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 19, Duncker & Humblot, Berlin 1999, ISBN 3-428-00200-8, S. 102 f. {{DEFAULTSORT:Нойберг}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Біяхімікі]] rio50b8t09ss8etz47rg349gdwraarg 0 226320 5141794 5074228 2026-05-15T06:06:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141794 wikitext text/x-wiki {{пра|фільм 2010 года|фільм 1982 года|Трон (фільм)}} {{Значэнні|Трон}} {{Фільм |Беларуская назва = Трон: Спадчына |Арыгінальная назва = {{lang-en|Tron: Legacy}} |Выява = Tron Legacy poster.jpg |Памер = 260px |Жанр = |Рэжысёр = {{нп3|Джозеф Касінскі|Джозеф Касінскі|ru|Косински, Джозеф}} |Прадзюсар = Шон Бейлі<br/>Джэфры Сільвер<br/>Стывен Лісбергер |Сцэнарыст = {{нп3|Эдвард Кіціс|Эдвард Кіціс|ru|Китсис, Эдвард}}<br/>{{нп3|Адам Хоравіц|Адам Хоравіц|en|Adam Horowitz}}<br/>Браян Клугман<br/>Лі Стэрнхал |Акцёры = [[Гарэт Хедлунд]]<br/>[[Джэф Брыджэс]]<br/>[[Алівія Уайлд]]<br/>{{нп3|Брус Бакслейтнер|Брус Бакслейтнер|ru|Бокслейтнер, Брюс}}<br/>{{нп3|Майкл Шын|Майкл Шын|en|Michael Sheen}} |Аператар = {{нп3|Клаўдыа Міранда|Клаўдыа Міранда|en|Claudio Miranda}} |Кампазітар = [[Daft Punk]] |Кампанія = [[Walt Disney Pictures]]<br/>Sean Bailey Productions |Бюджэт = $170 мільёнаў<ref name="http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2010/12/box-office-tron-good-but-not-great-how-do-you-know-flops-yogi-bear-soft.html">{{cite news | url=http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2010/12/box-office-tron-good-but-not-great-how-do-you-know-flops-yogi-bear-soft.html | title='How Do You Know' flops; 'Tron' doesn't; and like the bear himself, 'Yogi' is soft | publisher=Tribune Company | work=[[Los Angeles Times]] | access-date=December 19, 2010 | author=Fritz, Ben}}</ref><ref name="BoxOfficeMojo"/> |Зборы = $400.1 мільёнаў<ref name="BoxOfficeMojo" /><ref name="the-numbers">{{cite web |url=http://www.the-numbers.com/movies/2010/TRON2.php |title=Tron: Legacy - Box Office Data, Movie News, Cast Information |publisher=Nash Information Services |work=The Numbers |access-date=April 8, 2011 |archive-date=22 жніўня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822222349/http://www.the-numbers.com/movies/2010/TRON2.php |url-status=dead }}</ref> |Краіна = {{USA}} |Мова = англійская |Час = 127 хвілін<ref name=metro>{{cite web | url=http://metro.co.uk/2010/12/16/tron-legacy-jeff-bridges-film-review-613714/ | title=Tron: Legacy - The grid game that unfortunately lacks spark | work=Metro | access-date=May 6, 2012 | last=Ivan-Zadeh |first= Larushka}}</ref> |Год = 2010 |Папярэдні фільм = [[Трон (фільм)|Трон]] |Наступны фільм = <br /> |imdb_id = 1104001 }} «'''Трон: Спа́дчына'''» ({{lang-en|'''Tron: Légacy'''}}, таксама вядомы як '''«TR2N»''' і '''«Tron 2»''') — амерыканскі [[Кінафантастыка|навукова-фантастычны фільм]] [[2010]] года, выпушчаны студыяй «[[Walt Disney Pictures]]». Фільм з’яўляецца сіквелам фільма «[[Трон (фільм)|Трон]]» 1982 года. Рэжысёрам з’яўляецца [[Джозеф Касінскі]], адным з прадзюсараў — рэжысёр арыгінальнага фільма Стывен Лісбергер, аўтарамі сцэнарыя — Адам Хоравіц і Эдвард Кіціс. Сцэнарый заснаваны на апавяданні Хоравіца, Кіціса, Браяна Клугмана і Лі Стэрнхала. У фільме ігралі акцёры з арыгінальнага фільма «Трон» [[Джэф Брыджэс]] і [[Брус Бакслейтнер]], якія выконвалі ролі Кевіна Фліна і Алана Брэдлі, а таксама [[Гарэт Хедлунд]], [[Алівія Уайлд]], Бо Гарэт, [[Майкл Шын]] і Джэймс Фрэйн. Фільм распавядае пра сына Фліна Сэма (Хедлунд), які адказвае на паведамленне свайго даўно страчанага бацькі (Брыджэс) і патрапляе ў віртуальную рэальнасць пад назвай «Grid», дзе Сэм, яго бацька і [[алгарытм]] Квора (Уайлд) спыняюць злосную праграму «CLU» (Брыджэс) ад уварвання ў чалавечы свет. Цікавасць да стварэння сіквела «Трона» з’явілася пасля таго, як ён стаў культавым. Пасля доўгіх разважанняў праца над «Тронам: Спадчына» пачалася ў [[2005]] годзе, калі вытворцы нанялі Клугмана і Стэрнхала як аўтараў сцэнарыя. Касінскі быў прыцягнуты ў якасці рэжысёра праз два гады. Паколькі ён не быў аптымістычна настроены да аля-«[[Матрыца (фільм)|Матрыца]]» падыходу, ён патраціў шмат часу для развіцця прататыпа і асэнсавання сусвету «Трона: Спадчына». Асноўныя здымкі праходзілі ў [[Ванкувер]]ы на працягу 67 дзён вакол цэнтральнага бізнесавага раёна горада. Большасць сцэн былі знятыя ў {{нп3|Стэрэакінематограф|3D|ru|Стереокинематограф}}, дзесяць кампаній працавалі над візуальнымі эфектамі. Выкарыстоўваліся {{нп3|Хромакей|хромакей|en|Chroma key}} і іншыя метады, каб пры стварэнні эфектаў было больш свабоды. Музыка да фільма была напісана французскім дуэтам «[[Daft Punk]]», які ўключыў аркестравыя гукі ў [[Электронная музыка|электронную музыку]]. Кампанія «Disney» агрэсіўна рэкламіравала «Трон: Спадчына». Ён атрымаў змешаныя водгукі ад кінакрытыкаў, якія ў цэлым высока ацанілі эфекты і [[Tron: Legacy (саўндтрэк)|саўндтрэк]], але былі абыякавымі да развіцця персанажаў і акцёрскай ігры. Фільм сабраў больш за $ 400 млн у працягу свайго сусветнага паказу ў кінатэатрах, што робіць яго паспяховым. Ён заняў 11 месца ў рэйтынгу самых касавых фільмаў года. == Сюжэт == У 1989 годзе {{comment|Кевін Флін|Kevin Flynn}}, інжынер праграмнага забеспячэння і [[CEO|генеральны дырэктар]] ''Encom International'', знікае. Праходзіць дваццаць гадоў. Яго сын {{comment|Сэм|Sam}}, асноўны акцыянер ''Encom'', мала цікавіцца справамі кампаніі. Падчас штогадовага сходу савета дырэктараў ён крадзе аперацыйную сістэму. {{comment|Алан Брэдлі|Alan Bradley}}, выканаўчы дырэктар ''Encom'' і сябар бацькі Сэма, прыходзіць да яго, каб параіцца наконт дзіўнага паведамлення, якое прыйшло на [[пэйджар]] Алана з гульнявых аўтаматаў Фліна. Сэм выяўляе вялікі камп'ютар ў схаваным склепе, які раптам тэлепартуе яго да «''Grid''», [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]], створанай яго бацькам, якая існуе ў камп'ютары ''Encom''<ref>{{cite journal|last1=Hinant|first1=Cindy|title=Grids Next Door|journal=Gnome|date=2012|volume=1 Winter|issue=1|pages=48–50|quote=Tron is an alternate, digital reality that exists within the company Encom’s computer mainframe. In this alternate universe, people (a.k.a. “Programs”) appear in the likeness of the “Users” that created them in the real world.}}</ref>. Ён хутка схоплены і адпраўлены на «''Гульні''», дзе ён вымушаны змагацца з праграмай у масцы пад назвай {{comment|Рынзлер|Rinzler}}. Калі Сэм атрымаў траўму і пачынае сыходзіць крывёй, Рынзлер разумее, што Сэм чалавек («''карыстальнік''») і прыводзіць яго да {{comment|CLU|Codified Likeness Utility}}, які нагадвае маладога Кевіна Фліна. CLU ледзь не забівае Сэма ў матчы светлацыклаў, але Сэма ратуе {{comment|Квора|Quorra}}, «''вучань''» Фліна, якая вязе яго да хованкі бацькі за межамі тэрыторыі, падкантрольнай CLU. Флін паказвае Сэму, што ён працаваў, каб стварыць «''ідэальную''» камп'ютарную сістэму і прызначыў CLU і {{comment|Трона|Tron}} (праграму забеспячэння бяспекі, створаную Аланам) яе творцамі. Падчас гэтага будаўніцтва, трыа выявіла «''ізаморфныя алгарытмы''», якія мелі патэнцыял для вырашэння розных загадак у галіне навукі, рэлігіі і медыцыны. CLU, лічачы іх небяспечнымі, здавалася, забіў Трона, і [[Генацыд|знішчыў]] ізаморфаў. Між тым, «''I/O партал''» які дазваляў перамяшчацца паміж двума светамі, зачыніўся, пакінуўшы Фліна ў пастцы ў сістэме. Цяпер, калі CLU атрымаў поўны кантроль, ён паслаў паведамленне для Алана, каб Сэм патрапіў у «''Grid''» і зноў адкрыў партал на некаторы час. «''Дыск асобы''» Фліна з'яўляецца галоўным ключом да «''Grid''» і адзіным спосабам перасекчы партал. CLU чакае Сэма, каб ён прывёў Фліна да партала, там ён зможа забраць дыск Фліна, прайсці праз партал і навязаць сваю ідэю дасканаласці чалавечаму свету. Супраць волі бацькі Сэм вяртаецца на тэрыторыю CLU па наводцы Кворы, каб знайсці {{comment|Зюса|Zuse}}{{efn|Алюзія з {{нп3|Конрад Цузе|Конрадам Цузе|en|Konrad Zuse}}, нямецкім стваральнікам камп’ютараў.}}, праграму, якая можа даць бяспечны праход да партала I/O. У клубе «''End of Line''» яго ўладальнік {{comment|Кастор|Castor}} спачатку кажа, што ён Зюс, але потым здраджвае Сэма. З'яўляюцца ахоўнікі CLU. У выніку бою Флін ратуе свайго сына, але Квора атрымала траўму і Зюс атрымлівае дыск Фліна. Зюс спрабуе гандлявацца з CLU за дыск, але CLU проста забірае дыск і знішчае клуб разам з Зюсам. Флін і Сэм хаваюцца на борце транспартнай праграмы «''Сонечны паруснік''», дзе Флін аднаўляе Квору і распавядае Сэму, што яна апошні пакінуты ў жывых ізаморф. Транспарт перахоплены караблём CLU; Квору захапляе Рынзлер, якога Флін прызнае як Трона, перапраграмаванага CLU. Сэм аднаўляе дыск Флін і ратуе Квору, а Флін бярэ пад кантроль светлавы знішчальнік на палётнай палубе. CLU, Рынзлер і некалькі ахоўнікаў пераследваюць трыа ў светлавых рэактыўных самалётах. Бачачы Фліна, Рынзлер успамінае сваё мінулае і свядома сутыкаецца з CLU, але CLU уцякае, а Трон падае ў мора сімуляцый уніз. CLU супрацьстаіць трыа ля парталу I/O, дзе Флін рэінтэгрыруецца з яго лічбавай копіяй, знішчаючы CLU разам з сабой. Квора, якая перад гэтым абмянялася дыскамі з Флінам, дае дыск Фліна Сэму, і яны разам збягаюць у рэальны свет. У зале гульнявых аўтаматаў Фліна Сэм робіць рэзервовае капіраванне і адключае сістэму. Затым ён знаходзіць Алана, які чакаў яго, і кажа яму, што ён плануе вярнуць кантроль над ''Encom'', прызначаючы Алана старшынёй праўлення. Сэм едзе на сваім матацыкле з Кворай, і яна бачыць яе першы сапраўдны ўзыход [[сонца]]. == Акцёры == [[Файл:Garrett Hedlund by Gage Skidmore.jpg|thumb|150px|Гарэт Хедлунд.]] [[Файл:Jeff Bridges by Gage Skidmore.jpg|thumb|150px|Джэф Брыджэс.]] [[Файл:OliviaWildeRestSDCCJuly10.jpg|thumb|150px|Алівія Уайлд.]] * [[Гарэт Хедлунд]] у ролі Сэмюэла «''Сэма''» Фліна, асноўнага акцыянера ''Encom International''. У ходзе расследавання знікнення бацькі, Сэм пераносіцца ў «''Grid''»<ref name="reuters">{{cite news |last=Kit |first=Borys |title=Little known actor lands lead in 'Tron' sequel |url=http://www.reuters.com/article/2009/01/07/us-tron-idUSTRE5061SZ20090107 |date=January 7, 2009 |work=Reuters/Hollywood Reporter |access-date=December 24, 2010 |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525071946/http://www.reuters.com/article/2009/01/07/us-tron-idUSTRE5061SZ20090107 |archive-date=25 мая 2011 |url-status=dead }}</ref>. Хедлунд выйграў «''Дарвінаўскі працэс кастынгу''», падчас якога былі выпрабаваныя сотні акцёраў. Яго выбралі за тое, што ён меў «''унікальнае спалучэнне інтэлекту, розуму, гумару, погляду і цялеснасці''», што вытворцы і шукалі ў сыне Фліна. Акцёр ўпарта трэніраваўся, каб рабіць свае трукі самому<ref name=cast>{{cite video|title=Installing the Cast|location=''Tron: Legacy'' Blu-Ray|publisher=Walt Disney Home Video|year=2011}}</ref>. ** Оўэн Бест іграе сямігадовага Сэма Фліна. * [[Джэф Брыджэс]] у ролі Кевіна Фліна/CLU, экс-[[CEO|генеральнага дырэктара]] ''Encom International'' і стваральніка папулярнай аркаднай гульні «''Tron''» на аснове ўласнага досведу ў віртуальнай рэальнасці ''Encom''. Флін знік у 1989 годзе пры распрацоўцы «''лічбавай мяжы, што зменіць стан чалавека''». Брыджэс таксама іграе CLU (Codified Likeness Utility) з дапамогай лічбавага макіяжу і голасу за кадрам, у той час як Джон Рырдан іграе CLU фізічна. CLU з'яўляецца больш прасунутым увасабленнем арыгінальнай камп'ютарнай праграмы ўзлому Фліна, ён выкананы ў выглядзе «''дакладнай копіі яго самога''» ў «''Grid''»<ref>{{cite web|url=http://www.hitfix.com/articles/tron-legacy-director-talks-daft-punk-and-explicitly-not-making-another-matrix|title='Tron Legacy' director talks Daft Punk and explicitly not making another 'Matrix'|first=Gregory|last=Ellwood|publisher=HitFix|access-date=24 сакавіка 2015|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053056/http://www.hitfix.com/articles/tron-legacy-director-talks-daft-punk-and-explicitly-not-making-another-matrix|url-status=dead}}</ref>. * [[Алівія Уайлд]] у ролі Кворы, «''ізаморфнага алгарытма''», воіна і даверанай Кевіна Фліна ў «''Grid''». Флін ставіцца да яе, як яго «''вучня''» і надае ён шмат інфармацыі пра знешні свет, у які яна прагне патрапіць. Яна любіць чалавечую літаратуру, у прыватнасці, працы [[Жуль Верн|Жуля Верна]], і гуляе ў [[го]] з Флінам<ref name="usgo">{{cite web|url=http://www.usgo.org/news/2010/12/tron-captured/ |title=Tron, Captured « American Go E-Journal |publisher=Usgo.org |date=December 23, 2010 |access-date=April 29, 2011}}</ref>. Яна адзначае, што яе «''агрэсіўны стыль''» гульні звычайна спыняецца цярпеннем Фліна. Уайлд апісвае Квору падобнай [[Жанна д’Арк|Жанне д'Арк]]<ref name="http://blogs.wsj.com/speakeasy/2010/12/17/olivia-wilde-on-inspiration-and-empowerment-in-‘tron-legacy’/">{{cite news | url=http://blogs.wsj.com/speakeasy/2010/12/17/olivia-wilde-on-inspiration-and-empowerment-in-‘tron-legacy’/ | title=Olivia Wilde on Inspiration and Empowerment in ‘Tron: Legacy’ | work=Wall Street Journal | date=December 17, 2010 | author=Gilchrist, Todd | quote=In other interviews you talked about Joan of Arc being the inspiration for Quorra.}}</ref><ref name="ottawacitizen">{{cite web | url=http://www2.canada.com/ottawacitizen/news/artslife/story.html?id=3dfeaea0-c48c-4bf4-99ad-007114ffd41c | title=TRON actress juggles TV, movie roles | publisher=Ottawa Citizen | date=December 15, 2010 | author=Thompson, Bob | quote=There was Joan of Arc, because we wanted her to have an androgynous feel. But also Karen O of [the pop group] Yeah Yeah Yeahs, who, at the time, had this really funky, asymmetric bob. | access-date=24 сакавіка 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130224032418/http://www2.canada.com/ottawacitizen/news/artslife/story.html?id=3dfeaea0-c48c-4bf4-99ad-007114ffd41c | archive-date=24 лютага 2013 | url-status=dead }}</ref><ref name="complex" />. Яе прычоска зроблена пад уплывам спявачкі {{нп3|Карэн О|Карэн О|en|Karen O}}<ref name="ottawacitizen" />. Уайлд дадала, што, хоць «''[Квора] магла бы проста яшчэ адной спакуснай жанчынай у абцяжку''», для яе было важным звярнуцца да мужчын і жанчын<ref name="ottawacitizen" /><ref name="complex">{{cite web | url=http://www.complex.com/pop-culture/2010/12/tron-legacy-star-olivia-wilde-talks-nerd-laughs-appealing-to-both-sexes | title="TRON: Legacy" Star Olivia Wilde Talks Nerd Laughs & Appealing To Both Sexes | publisher=Complex.com | date=December 14, 2010 | author=Barone, Matt}}</ref><ref name="slashfilm-olivia">{{cite web | title = Interview: Olivia Wilde Talks 'Tron: Legacy' | first = Peter | last = Sciretta | url = http://www.slashfilm.com/interview-olivia-wilde-talks-tron-legacy/ | work = /Film | date = December 10, 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101213145305/http://www.slashfilm.com/interview-olivia-wilde-talks-tron-legacy/ | archive-date = 13 снежня 2010 | url-status = dead }}</ref>, а персанаж стараўся пазбягаць тыповай жаночай ролі, лічачы наіўнасць і дзіцячую нявіннасць адэкватнай для такога «''арганізма, які развіваецца і вучыцца''». Роля Кворы змусіла Уайлд трэніравацца ў баявых мастацтвах<ref name=cast/>. * [[Брус Бакслейтнер]] у ролі Алана Брэдлі/Трона/Рынзлера, выканаўчага кансультанта ''Encom International''<ref>{{cite web |url=http://www.encominternational.com/people.htm |title=Encom International |publisher=Encom International |access-date=December 26, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710191722/http://www.encominternational.com/people.htm |archive-date=10 ліпеня 2011 |url-status=dead }}</ref> і блізкага сябра Кевіна Фліна. Пасля атрымання загадкавага паведамлення заклікае Сэма даследаваць яго паходжанне. Бакслейтнер таксама іграе Трона, праграму бяспекі, якую першапачаткова распрацаваў Брэдлі для кантролю праграмы кіравання майстар-Encom, а пазней перапраграмаваную Флінам, каб абараняць «''Grid''». Брэдлі так суадносіцца з Тронам, як Флін з CLU. * Майкл Шын у ролі Кастора/Зюса, яркай праграмы, якая мае клуб ''End of Line'' у верхняй частцы вежы ў сістэме<ref name="http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=57590">{{cite web | url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=57590 | title=Michael Sheen Confirmed for Tron Legacy | publisher=ComingSoon.net | work=Walt Disney Pictures | date=July 29, 2009 | access-date=August 4, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121009104004/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=57590 | archive-date=9 кастрычніка 2012 | url-status=dead }}</ref>. Шын апісвае сваю ролю як такую, што змяшчае элементы такіх выканаўцаў, як [[Дэвід Боўі]], {{нп3|Джоэл Грэй|Джоэл Грэй|ru|Грей, Джоэл}} з Кабарэ і трохі Франк-Н-Фёртэр з The Rocky Horror Show<ref>{{cite news | title = Michael Sheen interview for Tron: Legacy | url = http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8176489/Michael-Sheen-interview-for-Tron-Legacy.html | work = [[The Daily Telegraph]] | publisher = Telegraph Media Group | quote = there’s Ziggy [Stardust] in there, there’s a bit of Joel Grey from Cabaret and a bit of Frank-N-Furter from the Rocky Horror Show. I like the idea of being a popular-culture jukebox of all of these things. | location=London | first=Chrissey | last=Iley | date=December 6, 2010}}</ref><ref name="http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8176489/Michael-Sheen-interview-for-Tron-Legacy.html">{{cite web | url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8176489/Michael-Sheen-interview-for-Tron-Legacy.html | title=Michael Sheen interview for Tron: Legacy | publisher=The Telegraph | work=Daily Telegraph | date=December 6, 2010 | access-date=May 4, 2012 | author=Iley, Chrissey}}</ref>. * Джэймс Фрэйн у ролі Ярвіса, праграмы-правай рукі CLU і галоўнага афіцэра разведкі. Фрэйну прыйшлося пагаліць галаву, адбяліць бровы і насіць макіяж. Праламленне на шлеме Ярвіса змусіла Фрэйна зістацца пры хадзьбе. Фрэйн апісаў Ярвіса «''вясёлым, камічным персанажам''», лічачы яго «''больш чалавекам, у тым сэнсе, што ён памыляецца і робіць недарэчныя рэчы''» ў параўнанні з Касторам<ref>{{cite web | url=http://collider.com/tron-legacy-interview-james-frain/51305/ | title=James Frain Exclusive Interview TRON: LEGACY | publisher=Collider | date=December 27, 2010 | access-date=January 7, 2013 | author=Radish, Christina}}</ref>. * Бо Гарэт у ролі Гем, адной з чатырох праграм, вядомых як Сірэны. Сірэны даюць байцам арсенал, неабходны для ўдзелу ў гульнях, але ў той жа час дакладаюць пра ўсё Кастору<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/photos/images-from-the-new-tron-legacy-trailer/1633471/4673026/photo.jhtml |title=Images From The New 'Tron Legacy' Trailer; MTV Movie News |publisher=[[Viacom]] |work=MTV.com |date=March 9, 2010 |access-date=March 9, 2010 |archive-date=14 сакавіка 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100314172509/http://www.mtv.com/photos/images-from-the-new-tron-legacy-trailer/1633471/4673026/photo.jhtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|last=Cutler |first=Rodney |url=http://www.esquire.com/women/women-we-love/beau-garrett-hot-1210 |title=Beau Garrett Hot - Video and Pics of Tron's Beau Garrett |publisher=Esquire |date=November 16, 2010 |access-date=April 29, 2011}}</ref>. * [[Daft Punk]] у ролі праграм-дыск-жакеяў у клубе Кастора ''End of Line''. * Стывен Лісбергер у ролі Шадыкса, бармэна ў клубе Кастора ''End of Line''<ref name="easter-eggs" /><ref name="aintitcool">{{cite web | date = March 16, 2010 | author = Eric "Quint" Vespe | title = Quint visits the set of TRON: LEGACY! | url = http://www.aintitcool.com/node/44298 | quote = This club featured cameos by Daft Punk (as DJs, naturally) and original director Steven Lisberger. }}</ref>. * Аніс Шэрфа — акцёр, які агучыў воіна ў масцы Рынзлера<ref name="easter-eggs">{{cite web |url=http://io9.com/5715324/15-easter-eggs-to-watch-out-for-in-tron-legacy |title=15 Easter eggs to watch out for in Tron Legacy |publisher=Gawker Media |work=io9 |date=December 20, 2010 |access-date=December 26, 2010 |archive-date=23 снежня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101223081841/http://io9.com/5715324/15-easter-eggs-to-watch-out-for-in-tron-legacy |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.popeater.com/2010/12/21/anis-cheurfa-tron-stunts/ |title='Tron: Legacy' Star Anis Cheurfa Talks 'Tricking' Stunts |publisher=PopEater.com |date=December 21, 2010 |access-date=April 29, 2011}}</ref>. Рынзлер названы ў гонар аўтара і адказнага рэдактара {{нп3|Lucasfilm|Lucasfilm|de|Lucasfilm}} Дж. В. Рынзлера<ref name="http://starwarsblog.starwars.com/index.php/2010/12/17/tron%E2%80%99s-%E2%80%9Crinzler%E2%80%9D-has-lucasfilm-connection/">{{cite web | url=http://starwarsblog.starwars.com/index.php/2010/12/17/tron%E2%80%99s-%E2%80%9Crinzler%E2%80%9D-has-lucasfilm-connection/ | title=Tron's Rinzler Has Lucasfilm connection | publisher=The Official Star Wars Blog | date=December 17, 2010 | access-date=December 18, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101220024418/http://starwarsblog.starwars.com/index.php/2010/12/17/tron%E2%80%99s-%E2%80%9Crinzler%E2%80%9D-has-lucasfilm-connection/ | archive-date=20 снежня 2010 | url-status=dead }}</ref>. Рынзлер, як паказана, з'яўляецца перапраграмаваным Тронам. Брус Бакслейтнер агучыў Рынзлера ў некалькіх радках дыялогу. * Джэфры Нордлінг у ролі Рычарда Макі, старшыні праўлення ''Encom''. * [[Кіліян Мёрфі]] ў ролі Эдварда Дылінджэра-малодшага, начальнік каманды канструктарскага праграмнага забеспячэння ''Encom'' і сына былога старэйшага выканаўчага дырэктара ''Encom'' Эда Дылінджэра (малюецца {{нп3|Дэвід Уорнер|Дэвід Уорнер|ru|Уорнер, Дэвид}} у «''[[Трон (фільм)|арыгінальным фільме]]''»)<ref name="http://blogs.indiewire.com/theplaylist/which_actor_makes_a_surprise_cameo_in_tron_legacy_and_is_maybe_set_up_as_a_">{{cite web | url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/which_actor_makes_a_surprise_cameo_in_tron_legacy_and_is_maybe_set_up_as_a_ | title=Which Actor Makes A Surprise Cameo In 'Tron: Legacy' (And Is Maybe Set Up As A Future Villain)? | publisher=Indiewire | work=The Playlist | date=December 7, 2010 | access-date=May 6, 2012 | author=Jagernauth, Kevin | archive-url=https://web.archive.org/web/20130224032034/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/which_actor_makes_a_surprise_cameo_in_tron_legacy_and_is_maybe_set_up_as_a_ | archive-date=24 лютага 2013 | url-status=dead }}</ref>. * Серында Свон і Яя ДаКоста з'яўляюцца ў ролі сірэн<ref>{{cite web|title=ANTM Alum Yaya DaCosta Lands Role in Tron: Legacy|url=http://www.wetpaint.com/americas-next-top-model/articles/antm-alum-yaya-dacosta-lands-role-in-tron-legacy|access-date=December 17, 2010}}</ref>. == Тэмы == [[File:Ingres coronation charles vii.jpg|thumb|left|132px|upright|Персанаж Кворы змадэляваны з [[Жанна д’Арк|Жанны д'Арк]].]] У фільме ёсць некалькі спасылак на рэлігійныя тэмы, якія тычацца [[хрысціянства]] і [[будызм]]у. Персанаж ​​Алівіі Уайлд, Квора, падобны да гістарычнай [[Каталіцтва|каталіцкай]] фігуры [[Жанна д’Арк|Жанны д'Арк]]<ref name="io9" />. Уайлд шукала натхненне з шасці месяцаў да пачатку вытворчасці фільма. Яна разам з Касінскі супрацоўнічала з пісьменнікамі наконт напісання персанажаў, каб Квора мела характарыстыкі Жанны д'Арк<ref name="io9" />. Уайлд ацэньвала асаблівасці свайго персанажа: «''Яна гэта наўрад ці вельмі моцны воін, але яна цалкам самаадданая. Акрамя таго, яна лічыць, што яна ў сувязі з нейкімі вышэйшымі сіламі і мае адну нагу ў іншым свеце. Усё гэта элементы Кворы''»<ref name="io9" />. Так як яна ўвасабляе канцэпцыю {{нп3|андрагінія|андрагініі|ru|Андрогиния}}, вытворцы задумалі Квору менавіта з такога пункту гледжання, у прыватнасці, даючы ёй кароткую стрыжку<ref name="io9" />. Таксама ёсць думка, што персанаж Кворы падобны да [[Персефона|Персефоны]]<ref>{{cite web| url= http://www.academia.edu/5035251/Resurrecting_the_Maiden_From_Hades_to_the_Grid | title= Resurrecting the Maiden: From Hades to the Grid | first=Lloyd| last=Graham| access-date=2013-11-10}}</ref>. Брыджэс выказаў меркаванне, што «''Трон: Спадчына''» — сучасны міф, дадаўшы, што ідэі, намякаючыя на ​​тэхнічны прагрэс, былі шырока распаўсюджаныя на працягу ўсяго фільма. Для Сірыяка Ламара з {{нп3|io9|io9|uk|io9}} падыход фільма да тэхналогіі нагадваў {{нп3|Коан|коан|ru|Коан}}<ref name="io9" />. «''Адной з рэчаў, якія прывялі мяне да гэтага фільма''», пацвердзіў Брыджэс, «''была ідэя дапамогі ў стварэнні сучаснага міфу, які дапаможа нам арыентавацца ў гэтых тэхналагічных водах[…]. Але гэта адбываецца так хутка, што, калі вы прымаеце рашэнне, вы можаце пайсці далёка па няправільнаму шляху. Падумайце аб аднаразовых пластыкавых бутэльках з вадой. Адкуль гэта ўзялося? Хто гэта вырашыў? Вы можаце зрабіць некалькі глыткоў вады[…], а бутэлькі не распадаюцца цалкам. Мікраскапічныя жывёлы ядуць пластык, а рыбы ядуць мікраспапічных жывёл, і мы ўсе звязаныя. Гэта канчатковае становішча тут''»<ref name="io9">{{cite web|url=http://io9.com/5713435/jeff-bridges-and-olivia-wilde-tell-us-about-the-zen-of-tron-legacy|title=Jeff Bridges and Olivia Wilde say Tron Legacy is all about religion|first=Cyriaque|last=Lamar|publisher=io9|date=December 14, 2010|access-date=April 23, 2012|archive-date=4 красавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120404103816/http://io9.com/5713435/jeff-bridges-and-olivia-wilde-tell-us-about-the-zen-of-tron-legacy|url-status=dead}}</ref>. Паводле слоў сцэнарыста Адама Хоравіца, Касінскі заявіў, што ўніверсальнай тэмай фільма было «''знаходжанне чалавечай сувязі ў лічбавым свеце''». Яны следавалі «''падыходу да свету з пункту гледжання персанажа, выкарыстоўваючы Кевіна Фліна ў якасці арганізацыйнага прынцыпу, і засяроджванні на эмацыянальных адносінах з бацькам і сынам і іх прымірэнні, якое прыносіць глыбокія павароты ў іх жыцці''»<ref name="ewwrit" />. == Папярэдняя вытворчасць == === Пачатак === Стывен Лісбергер пераехаў у [[Бостан]], [[Масачусетс|штат Масачусетс]] з [[Філадэльфія|Філадэльфіі]], [[Пенсільванія|штат Пенсільванія]], у 1970-х гадах, каб працягнуць кар’еру ў {{нп3|Камп'ютарная анімацыя|камп'ютарнай анімацыі|ru|Компьютерная анимация}}<ref name=latimes22/>. Вытворчасць камп’ютарнай анімацыі была засяроджаная ў асноўным у [[Лос-Анджэлес]]е, таму ў Лісбергера было вельмі мала канкурэнцыі: «''Ніхто тады не рабіў галівудскія рэчы, так што не было ніякай канкурэнцыі, і ніхто не казаў нам, што мы не маглі гэта рабіць''»<ref name=latimes22/>. Пазней ён выпусціў амерыканскі навукова-фантастычны фільм «''[[Трон (фільм)|Трон]]''» для ''[[The Walt Disney Company|Walt Disney Productions]]'', першы камп’ютарна-анімацыйны поўнаметражны фільм<ref name=latimes22/>. Хоць фільм атрымаў крытычную ацэнку<ref>{{cite news | last = Ebert | first = Roger | title = ''Tron'' | work = Chicago Sun-Times | date = January 1, 1982 | url = http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19820101/REVIEWS/201010350/1023 | access-date = 2008-07-09 | archive-url = https://archive.today/20120915/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19820101/REVIEWS/201010350/1023 | archive-date = 15 верасня 2012 | url-status = dead }}</ref><ref>{{rotten-tomatoes|id=tron|Tron}}</ref> і сабраў невялікія кошты (сукупныя зборы па Паўночнай Амерыцы былі ўсяго 33 мільёны долараў), прадзюсару Шону Бейлі, які глядзеў фільм са сваім бацькам і Лісбергерам, вельмі спадабаўся гатовы матэрыял<ref name=latimes22>{{cite web|url=http://herocomplex.latimes.com/2010/12/21/tron-legacy-is-a-heritage-moment-for-steven-lisberger/|title='Tron: Legacy' is a heritage moment for Steven Lisberger|first=Geoff|last=Boucher|work=[[Los Angeles Times]]|publisher=Tribune Company|date=December 12, 2012|access-date=April 22, 2012}}</ref>. Нягледзячы на тое, што «''[[Трон (фільм)|Трон]]''» прадаваўся ніжэй чаканняў студыі Дыснея<ref name=latimes22/>, пазней яна распрацавала [[Культавы фільм|культ]], які падсілкаваўся спекуляцыямі пра меркаваную цікавасць [[Pixar]] у стварэнні сіквела ў [[1999]] годзе<ref>{{cite web|url=http://www.zdnet.com/news/pixar-studios-to-remake-disneys-tron/102870|title=Pixar Studios to remake Disney's Tron?|first=Richard|last=Berry|publisher=ZDNet|date=July 24, 1999|access-date=April 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20010418103554/http://www.zdnet.com/zdnn/stories/news/0,4586,2301037,00.html|archive-date=18 красавіка 2001|url-status=live}}</ref>. Чуткі пра сіквел фільма «''Трон''» дадаткова запальваюцца пасля выпуску {{нп3|Шутэр ад першай асобы|шутэра|en|First-person shooter}} «''{{нп3|Tron 2.0|Tron 2.0|en|Tron 2.0}}''» у 2003 годзе. Лісбергер намякнуў, што трэці аповяд можа быць зроблены ў залежнасці ад камерцыйнага поспеху гульні<ref name=boston22>{{cite web|url=http://www.boston.com/ae/movies/articles/2003/09/17/tron_20_video_game_is_sequel_to_cult_sci_fi_movie/|title='Tron 2.0' video game is sequel to cult sci-fi movie|first=Anthony|last=Breznican|work=[[The Boston Globe]]|publisher=The New York Times Company|date=September 17, 2003|access-date=April 22, 2012}}</ref>. === Канцэпцыя === [[File:Joe Kosinski by Gage Skidmore.jpg|thumb|upright|Касінскі, які імкнуўся пазбегнуць формулы, якая выкарыстоўваецца ў [[Матрыца (фільм)|Матрыцы]], распрацаваў прататып сусвету «''Трона: Спадчына''» на ранніх стадыях вытворчасці.]] Планы па стварэнні «''Трона: Спадчына''» пачалі матэрыялізавацца ў [[2005]] годзе, калі ''Walt Disney Pictures'' наняла сцэнарыстаў Браяна Клугмана і Лі Стэрнхала як аўтараў сцэнарыя для фільма. Яны нядаўна скончылі пісаць сцэнарый для фільма «''Воін''»<ref name=variety23/>. Згодна з аглядальнікам ''Variety'' Майклам Флемінгам, Клугман і Стэрнхал адчувалі, што «''свет дагнаў арыгінальную канцэпцыю Лісбергера''»<ref name=variety23/>. Клугман сказаў: «''Ён запомніўся не толькі за сцэнарый, але і за візуальны стыль, які ніхто ніколі не выкарыстоўваў. Мы сумясцілі іх, прымаючы ідэі, якія прымяняюцца у цяперашні час, і мы адчуваем, што фільм мае шанец спадабацца маладой аўдыторыі''»<ref name=variety23>{{cite web|url=http://www.variety.com/article/VR1117916245|title=Mouse uploads 'Tron' redo|first=Michael|last=Fleming|work=Variety|publisher=Reed Business Information|date=January 12, 2005|access-date=April 22, 2012}}</ref>. У [[2007]] годзе кіраўнікі ''Walt Disney Studios'' пачалі весці перамовы з Джозефам Касінскі, каб ён стаў прадзюсарам «''Трона: Спадчына''». Касінскі прызнаў, што ў той час ён не быў зацікаўлены ў ідэі, але з цягам часу зацікавіўся<ref name=coll22>{{cite web|url=http://collider.com/joseph-kosinski-interview-tron-legacy-reshoots-black-hole-oblivion/51128/|title=Director Joseph Kosinski Exclusive Interview TRON: LEGACY; Reveals the Extent of the Re-shoots|first=Christina|last=Radish|publisher=Collider|date=September 26, 2010|access-date=April 22, 2012}}</ref>. Касінскі сустрэўся з Бейлі, прэзідэнтам вытворчасці на ''Walt Disney Pictures''. «''Disney валодае маёмасцю „Трона“''», заявіў Бейлі. «''Вы ведаеце гэта? Вы зацікаўлены? Што будзе, як Вы думаеце? У свеце пост-„Матрыцы“ як вы вярнецеся ў свет „Трона“?''»<ref name=coll22/>. Касінскі хацеў зразумець агульную атмасферу фільма і не хацеў выкарыстоўваць [[інтэрнэт]] або формулу фільмаў серыі Матрыца ў якасці мадэлі. Касінскі папрасіў Бейлі пазычыць яму грошы для таго, каб стварыць прататып сусвету «''Трона: Спадчына''», які быў у канчатковым рахунку прадстаўлены ў 2009 годзе ў Сан-Дыега Comic-Con International. «''Такім чынам, мы пайшлі ў Disney''», ён успамінаў, «''і я сказаў ім: 'Мы можам гаварыць пра гэта ўвесь дзень, але для таго, каб сапраўды атрымаць тое ж самае, што мне трэба, каб паказаць вам, як гэты свет выглядае і адчувае сябе, дайце мне трохі грошай і дазвольце мне зрабіць невялікі тэст, які дасць вам падказку на працягу некалькіх хвілін пасля яго'''»<ref name=coll22/>. Паколькі Касінскі — выпускнік архітэктурнай школы [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэта]], гэта адыграла вырашальную ролю ў канцэптуалізацыі сусвету «''Трона: Спадчына''»<ref name=coll22/>. Яго падыход да прататыпаў адрозніваецца ад іншых [[рэжысёр]]аў, таму што, у адпаведнасці з Касінскі, ён працаваў «''з пункту гледжання дызайну''»<ref name=coll22/>; «''Некаторыя з маіх любімых рэжысёраў прышлі з-за меж кінабізнесу, таму мой падыход адрозніваецца ад іншых рэжысёраў, але дызайн мае вялікае значэнне для гэтага фільма, таму што ўвесь свет мае быць зроблены з нуля''». Лісбергер пазней заявіць, што ён пакінуў працяг у іншую каманду вытворчасці, таму што «''пасля трыццаці гадоў я не хацеў канкурыраваць з самім сабой''», і, каб пагледзець, як наступнае пакаленне справіцца з тым, што змяшчаецца ў «''Троне''» — «''Калі б я прынёс сваю „Grid“, гэта было б як у тых фільмах [[Клінт Іствуд|Клінта Іствуда]], дзе старыя хлопцы ідуць у космас''». У адрозненне ад Касінскі яго ўзрост быў перашкаджаючым фактарам: «''Я не магу працаваць па шаснаццаць гадзін у дзень і глядзець на дваццаць пяць манітораў большую частку гэтага часу''»<ref name=lis/>. === Напісанне === {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Шырыня = 20% | Змест = «''Мы дзеці „Трона“. Мы выраслі на ім. Ён сапраўды дапамог сфарміраваць нас і даць нам захапленне магчымасцямі тэхналогіі і кіно і ўсяго такога. Гэта адна з прычын, чаму мы робім тое, што мы робім''»<ref name=horkit/>{{oq|en|For us, it was if we’re going to revisit this movie and try to take it forward, we’re the children of ''Tron''. We grew up on it. It informed us. It really helped shape us and get us excited about the possibilities of technology and film and all that stuff. It’s one of the reasons we’re doing what we’re doing – so in that way its like how can we approach this movie in a way that as writers we have an emotional entry point ourselves}}. }} Неўзабаве пасля найму Касінскі Бейлі знайшоў сцэнарыстаў Адама Хоравіца і Эдварда Кіціса, якія апісвалі сябе як «''апантаныя „Тронам“''». Хоравіц пазней сцвярджаў, што задача складалася ў тым, каб «''успомніць першы фільм, працягнуць гісторыю, пашырыць яе, перанесці яе ў іншае месца і адкрыць прастору для новых прыхільнікаў''». Кіціс сцвярджаў, што фільм будзе пачынаць цалкам новую міфалогію, у якой мы «''толькі драпіны на паверхні''»<ref name=launch>{{cite video|title=Launching the Legacy|location=''Tron: Legacy'' Blu-Ray|publisher=Walt Disney Home Video|year=2011}}</ref>. Хоравіц і Кіціс стварылі працяг гісторыі, дапрацоўвалі сюжэт з Бейлі і Касінскі на працягу двух дзён у Ла Кінце. Аўтары таксама мелі кансультацыі з Лісбергерам, каб ведаць погляд стваральніка на новую гісторыю<ref name=collzs/>. Каманда Pixar дапамагла ў дадатковых здымках пасля паказу чарнавых работ у сакавіку 2010 года<ref>{{cite web|url=http://insidemovies.ew.com/2010/07/13/tron-legacy-michael-arndt-brad-bird/|title='Tron: Legacy' exclusive: Disney looks to Pixar for help; hires screenwriters Michael Arndt and Brad Bird to beef up script|first=Nicole|last=Sperling|work=[[Entertainment Weekly]]|date=2010-07-21|access-date=2013-01-03|archive-date=5 кастрычніка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005125743/http://insidemovies.ew.com/2010/07/13/tron-legacy-michael-arndt-brad-bird/|url-status=dead}}</ref>, якія дапамаглі, у прыватнасці, развіць сюжэтную лінію Сэма<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20441364,00.html|title='TRON: Legacy': Disney's Big Gamble|first=Adam B.|last=Vary|work=[[Entertainment Weekly]]|date=2010-11-20|access-date=2013-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530032610/http://www.ew.com/ew/article/0,,20441364,00.html|archive-date=30 мая 2013|url-status=dead}}</ref>. Сцэнарысты прывялі «''{{нп3|Чараўніка з краіны Оз (фільм, 1939)|Чараўніка з краіны Оз|ru|The Wizard of Oz (1939 film)}}''» у якасці крыніцы тэматычнага ўздзеяння на «''Трон: Спадчына''» ў напісанні сцэнарыя. «''Яны абодва маюць вельмі падобныя ДНК. Ты апынуўся ў гэтым свеце, і ты хочаш вярнуцца дадому і што такое дом? Ён шмат у чым чынам натхніў нас''» — сказаў Кіціс. Ён таксама дадаў, што яны павінны былі ўключаць у сябе «''эмацыйны стрыжань, каб узяць нас у сюжэт, або ж ён проста становіцца кучай хадоў з прыколамі і іншым''», у рэшце рэшт вырашана было дадаць таямнічы лёс Фліна і даць яму легендарную аўру — «''Кевін Флін быў Стывам Джобсам, Білам Гейтсам і Джонам Ленанам у адным''»<ref name=horkit>{{cite web|url=http://collider.com/edward-kitsis-adam-horowitz-interview-tron-legacy/57278/|title=Screenwriters Edward Kitsis and Adam Horowitz Interview TRON: LEGACY|first=Tommy|last=Cook|publisher=Collider|date=October 30, 2010|access-date=April 23, 2012}}</ref>. Аўтары вырашылі стварыць характар ​​CLU як злога варыянта «''як вы паглядзіце на маладога сябе, (…), гэта хлопец, [які] думаў, што ён усё ведаў, але ён сапраўды нічога не ведаў''». Брыджэсу спадабалася ідэя двайной перспектывы, ён дапамагаў пісьменнікам у характэрызацыі Фліна як сангвінічнага майстра [[дзэн]], прапаноўваючы ім атрымаць натхненне з розных будыйскіх тэкстаў<ref name=ewwrit>{{cite web|url=http://insidemovies.ew.com/2010/12/23/tron-lost-adam-horowitz-eddie-kitsis-interview-tv/|title='TRON: Legacy' and 'Lost' writers discuss rebooting the sci-fi landmark and their new TV projects|first=Jeff|last=Jensen|work=[[Entertainment Weekly]]|date=2010-12-03|access-date=2013-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530044833/http://insidemovies.ew.com/2010/12/23/tron-lost-adam-horowitz-eddie-kitsis-interview-tv/|archive-date=30 мая 2013|url-status=dead}}</ref>. Частка канцэпцый выйшла пасля супрацоўніцтва прадзюсара з навукоўцамі Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута і Лабараторыі рэактыўнага руху, напрыклад, ізаморфныя алгарытмы і лічбаванне арганічнага рэчыва<ref name=launch/>. Хоравіц паказаў, што фільм будзе ўтрымліваць шмат бітваў святлацыклаў, і сцвярджаў, што сцэнарый для сцэн быў «''неверагодна падрабязным''»<ref name=collzs>{{cite web|url=http://collider.com/edward-kitsis-adam-horowitz-interview-tron-legacy-screenwriters/63460/|title=Exclusive Interview with TRON: LEGACY Screenwriters Edward Kitsis and Adam Horowitz|first=Stev|last=Weintraub|date=December 4, 2010|publisher=Collider|access-date=April 23, 2012}}</ref>. Для дыскавай гульні Хоравіц і Кіціс напісалі чарнавы варыянт сцэны і паслалі сцэнарый Касінскі<ref name=collzs/>. «''Ён апісаў асноўныя платформы''», сказаў Хоравіц «''якія потым зліваюцца, а затым, калі вы ідзеце ад раўнда да раўнда, яны накшталт збіраюцца разам, як вы бачыце ў фільме''»<ref name=collzs/>. Касінскі накіраваў розныя эскізы сцэны для пісьменнікаў і часта перагледжваў сцэнарый. Кіціс думаў, што ілюстраванне гісторыі персанажа было найбольш складанай задачай у сцэнарыі ''Трона: Спадчына''<ref name=collzs/>. Аўтары супрацоўнічалі з творчым працэсам на ўсіх этапах вытворчасці, што было карысна, асабліва ўлічваючы цяжкасці апісання лічбавага свету, што «''па самой сваёй прыродзе не з'яўляецца асноўнай працай сцэнарыста''»<ref name=ewwrit/>. == Вытворчасць == === Распрацоўка === [[File:Tron2.jpg|thumb|left|Пачатковы лагатып сіквела з тэставых здымак у Comic-Con 2008.]] У [[San Diego Comic-Con International]] 2008 быў паказаны папярэдні трэйлер (маркіраваны як '''TR2N''', рэжысёрам быў Джозеф Касінскі). Гэта быў сюрпрыз для гасцей фестывалю. У трэйлеры жоўта праграма змагаецца з сіняй праграмы, і відаць Джэфа Брыджэса ў ролі маладога Кевіна Фліна. У канцы трэйлера жоўтая праграма паказала свой твар, які з'явіўся ідэнтычны праграме Фліна CLU (падобны на маладога Фліна ў «''[[Трон (фільм)|Троне]]''»). У той час як трэйлер не пацвярдзіў, што працяг «''Трона''» быў у вытворчасці, ён паказаў, што ''Disney'' сур'ёзна думае аб сіквеле. У інтэрв'ю ''Sci-Fi Wire'' Брыджэс сказаў, што тэставыя кадры наўрад ці з'явяцца ў гатовым фільме<ref>{{cite web |last=Topel |first=Fred |url=http://blastr.com/2009/12/jeff-bridges-reveals-the.php |title=Jeff Bridges reveals the secret of his two Tron Legacy roles |publisher=Sci Fi Wire |access-date=March 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101101065243/http://blastr.com/2009/12/jeff-bridges-reveals-the.php |archive-date=1 лістапада 2010 |url-status=dead }}</ref>. [[23 ліпеня]] [[2009]] года ''Disney'' паказаў назву фільма ў іх групе на Comic-Con. Брыджэс патлумачыў, што назва — спасылка на тэму аповяду: «''Гэта ў асноўным гісторыя аб пошуку сынам свайго бацькі''». Яны таксама паказалі трэйлер падобны таму, што паказана на Comic-Con 2009, але з абноўленымі візуальнымі эфектамі. У той час, у фільма толькі што завяршылася вытворчасць і быў яшчэ год пост-прадакшну. Паколькі нічога са знятага матэрыялу знутры камп'ютарнага свету не была скончаная, яны паказалі канцэпт-малюнкі з вытворчасці. Яны ўключалі распазнавач, які быў абноўлены з арыгінальнага фільма. Таксама былі паказаны дыскавыя баі, якія былі ўзятыя з арыгінальнага фільма. Арэна настроена так, што поле гульні арганічна мяняецца, і ўсе 16 гульняў адбываюцца ў той жа час. Таксама палі аб'ядноўваюцца ў рэальным часе, пакуль апошнія два дыскавыя ваяры не сустрэнуцца<ref>{{cite web|url=http://www.slashfilm.com/comic-con-tron-2-retitled-tron-legacy-imax-3d-concept-art-and-new-scene-revealed/|title=Comic-Con: Tron 2 Retitled TRON Legacy; IMAX 3D; Concept Art and New Scene Revealed|date=July 23, 2009|first=Peter|last=Sciretta|publisher=/Film|access-date=January 7, 2013}}</ref>. У фільме таксама з'явіліся светлацыклы<ref name="plotgettinghot">{{cite web |last=Anders |first=Charlie Jane |title=More Details About Tron 2's Shakespearean Tragedy – With Lightcycles! |url=http://io9.com/5162949/more-details-about-tron-2s-shakespearean-tragedy---with-lightcycles |publisher=Gawker Media |work=Io9 |date=March 2, 2009 |access-date=April 25, 2009 |archive-date=31 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031183918/http://io9.com/5162949/more-details-about-tron-2s-shakespearean-tragedy---with-lightcycles |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |first=Meredith |last=Woerner |title=Tron 2's Budget Falls Short Of 300&nbsp;Million, Dashing Our Dreams Of Building Actual Light Cycle |url=http://io9.com/5210979/tron-2s-budget-falls-short-of-300-million-dashing-our-dreams-of-building-actual-light-cycle |publisher=Gawker Media |work=io9 |date=April 14, 2009 |access-date=April 25, 2009 |archive-date=31 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031183832/http://io9.com/5210979/tron-2s-budget-falls-short-of-300-million-dashing-our-dreams-of-building-actual-light-cycle |url-status=dead }}</ref> з новым дызайнам Даніэля Саймана<ref name="lightcycle">{{cite web |first=Annalee |last=Newitz |title=The Space Car Artist Who Will Make the Tron 2 Lightcycles Throb |url=http://io9.com/5156323/the-space-car-artist-who-will-make-the-tron-2-lightcycles-throb |publisher=Gawker Media |work=io9 |date=February 19, 2009 |access-date=April 25, 2009 |archive-date=5 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905150030/http://io9.com/5156323/the-space-car-artist-who-will-make-the-tron-2-lightcycles-throb |url-status=dead }}</ref>. Згодна з прэс-канферэнцыяй у Comic-Con 2008, новы аўтамабіль з'явіцца пад назвай «''Light Runner''», гэта двухмесная версія светлацыкла. Ён вельмі хуткі і мае унікальную здольнасць ісці па «''Grid''» сваім ходам. Будзе і ўласны светлацыкл Кевіна Фліна, «''Светлацыкл другога пакалення''», зроблены ў 1989 годзе Флінам і па-ранейшаму самы хуткі ў «''Grid''». Ён ўключае ў сябе некаторыя погляды з абодвух фільмаў<ref>{{cite web | url=http://www.slashfilm.com/comic-con-tron-2-retitled-tron-legacy-imax-3d-concept-art-and-new-scene-revealed/ | title=Comic-Con: Tron 2 Retitled TRON Legacy; IMAX 3D; Concept Art and New Scene Revealed | publisher=Slashfilm.com | work=Disney | date=August 25, 2008 | access-date=July 25, 2009 | author=Sciretta, Peter}}</ref>. Мадэль светлацыкла ў натуральную велічыню выставілі на ўсеагульны агляд на стэндзе ў Fan Expo 2009 у [[Таронта]] 28-30 жніўня 2009 года разам з адмысловай прэзентацыяй матэрыялу з вытворчасці. Быў паказаны кусок з фільма, дзе сын Фліна, які ўваходзіць у закрыты аркадны зал, гуляе ў аркадную гульню «''Трон''», заўважвае праход у сцяне ззаду гульні і ўваходзіць туды, а праход зачыняецца. Сын Фліна робіць візіт да зала пасля таго, як Алан Брэдлі атрымлівае паведамленне з адключанага нумара тэлефона аркады. Зняты матэрыял выкарыстоўваецца затым у якасці часткі трэйлера, апублікаванага [[5 сакавіка]] [[2010]] года. Персанаж Ёры і яе карыстальніка, доктара Лоры Бейнс, не з'яўляюцца ў далейшым, хоць фільм мяркуе, што Алан Брэдлі жанаты з Лорай. Заўзятары прасілі актрысу Сіндзі Морган зняцца ў фільме актыўнымі кампаніямі ў Інтэрнэце, такіх як «''Yori Lives''» на [[Facebook]], якаія не залежалі ад самой Морган. «''Усё, што я ведаю, гэта тое, што я бачу ў Інтэрнэце''», сказала Морган. «''Я вельмі ўсхваляваная і кранутая рэакцыяй заўзятараў і людзей, якія будуць размаўляць аб першым і як ён будзе адносіцца з другім. Я не магу сказаць вам, якую цеплату я атрымліваю ад гэтага. Гэта так шмат азначае''». Ніхто ад «''Трона: Спадчына''» не звязаўся з Морган, і яна прама не гаварыла з кім-небудзь з акцёраў і здымачнай групы сіквела<ref>{{cite web | url=http://www.blastr.com/2010/02/trons_cindy_morgan_talks.php | title=Tron's Cindy Morgan talks: Why she's not in Legacy | publisher=Sci Fi Wire | date=February 18, 2010 | author=Topel, Fred | access-date=29 сакавіка 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140528033336/http://www.blastr.com/2010/02/trons_cindy_morgan_talks.php | archive-date=28 мая 2014 | url-status=dead }}</ref>. У ролі доктара Лоры Бейнс Сіндзі Морган выступіла з Брусам Бакслейтнерам (Алан Брэдлі) у прэс-канферэнцыі ''Encom'' у [[Сан-Францыска]] [[2 красавіка]] 2010 года. === Здымкі === [[File:Mahakaya 1 (1).jpg|thumb|Частка Ванкувера, якая была знятая ў «''Троне: Спадчына''».]] [[Файл:Garrett Hedlund and Jeff Bridges by Gage Skidmore.jpg|right|thumb|Хедлунд і Брыджэс на [[Comic-Con]] 2010.]] Асноўныя здымкі праходзілі ў [[Ванкувер]]ы, [[Брытанская Калумбія]], у красавіку 2009 года<ref name="http://www.firstshowing.net/2009/disneys-tron-2-also-going-to-cost-300-million-to-make/">{{cite web | url=http://www.firstshowing.net/2009/disneys-tron-2-also-going-to-cost-300-million-to-make/ | title=Disney's Tron 2 Also Going to Cost $300 Million to Make?! | publisher=FirstShowing.com | date=April 9, 2009 | access-date=May 4, 2012 | author=Billington, Alex}}</ref>, і працягваліся прыкладна 67 дзён<ref name=cgaarch>{{cite web |title = Interview with Joe Kosinski (Director of TRON Legacy) |first = Jeff |last = Mottle |url =http://www.cgarchitect.com/2011/02/interview-with-joe-kosinski-director-of-tron-legacy |publisher = CGarchitect |year = 2010 |access-date =June 14, 2012}}</ref>. Многія мясціны здымкі былі ўсталяваныя ў цэнтры Ванкувера і яго ваколіц. Студыйныя здымкі фільма адбываліся на канадскай студыі Motion Picture Park у {{нп3|Горад Бэрнабі|Бэрнабі|be-x-old|Бэрнабі}}, у суседнім прыгарадзе горада<ref name=cgaarch/>. Касінскі распрацаваў і пабудаваў ад дванаццаці да пятнаццаці пабудоў для фільма, уключаючы бяспечны дом Кевіна Фліна. «''Я хацеў бы пабудаваць як мага больш. Для мяне важна, каб гэты свет адчуваў сябе рэальным, і ў любы час я мог бы пабудаваць штосьці. Так што я наняў хлопцаў, для чаго я пайшоў у школу архітэктуры, і спадзяюся, што людзі, якія глядзяць фільм, адчуваюць, што ёсць пэўная цялеснасць ў гэтым свеце, што яны цэняць тое, што рэальныя архітэктары пабудавалі цэлы свет''»<ref name=cgaarch/>. Фільм быў зняты двайной камерай 3D з дапамогай установак Pace Fusion. Аналагічна здымаўся «''[[Аватар (фільм, 2009)|Аватар]]''» [[Джэймс Кэмеран|Джэймса Кэмерана]], але ў адрозненне ад камер Sony F950 у «''Аватары''», вытворшчыкі «''Трона''» выкарыстоўвалі F35s. «''Перавагай [у F35s]''», паводле слоў рэжысёра Касінскі, «''з'яўляецца тое, што ён мае поўны датчык 35 мм, што дае вам пачуццё глыбіні''»<ref>Restuccio, Daniel (December 2010). «Tron: Legacy». ''Post Magazine''. pp. 14, 15, & 47. ISSN 0891-5628.</ref>. Пачатковыя часткі фільма былі зняты ў 2D<ref>{{cite web |author=Cybergosh |title='Tron 2' 3D in 2010 |url=http://www.ugo.com/movies/tron-2-3d-in-2010 |work=UGO.com |publisher=Hearst Corporation |date=October 7, 2008 |access-date=April 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100219081459/http://www.ugo.com/movies/tron-2-3d-in-2010 |archive-date=19 лютага 2010 |url-status=dead }}</ref>, а сорак хвілін фільма былі павялічаныя для IMAX<ref name="autogenerated1">{{cite web|title=Tron Legacy: An IMAX 3D experience|url=http://www.imax.com/movies/m/tron-an-imax-3d-experience/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629140309/http://www.imax.com/movies/m/tron-an-imax-3d-experience/|publisher=IMAX Corporation|archive-date=29 чэрвеня 2011|access-date=2012-07-23|url-status=live}}</ref>. Digital Domain заключылі кантракт на працу над візуальнымі эфектамі<ref>{{cite news | date = August 4, 2009 | author = David S. Cohen |url= http://www.variety.com/article/VR1118006882|title=Disney unveils 'Tron' effects studio – Entertainment News, Technology News, Media |publisher=Variety |access-date=August 14, 2009}}</ref>, а такія кампаніі, як Prime Focus Group, DD Ванкувер і Mr. X, былі выведзеныя на супрацоўніцтва з прадзюсарам па пост-прадакшну<ref name=cgaarch/>. Пост-прадакшн пачаўся [[25 лістапада]] 2010 года<ref name=kcrw>{{cite web|url=http://www.kcrw.com/music/programs/mb/mb101129tron_legacy_soundtra|title=Tron: Legacy Soundtrack Preview|date=2010-11-29|publisher=KCRW|first=Jason|last=Bentley|access-date=2013-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014104604/http://www.kcrw.com/music/programs/mb/mb101129tron_legacy_soundtra/|archive-date=14 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref>. Кадры з «''Grid''» былі цалкам знятыя ў 3D, выкарыстоўваючы камеры, спецыяльна прызначаныя для яго, і з дапамогай методыкі 3D, якая камбінавала метады спецэфектаў<ref name=3d2/>. Рэальны сусвет быў зняты ў 2D<ref name="neontommy">{{cite web |url=http://www.neontommy.com/news/2010/12/tron-legacy-blows-audiences-away |author=Ryan Nunez |title="Tron:Legacy" Sets A New Standard For 3D |date=December 15, 2010 |publisher=Neon Tommy |access-date=January 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604045807/http://www.neontommy.com/news/2010/12/tron-legacy-blows-audiences-away |archive-date=4 чэрвеня 2011 |url-status=dead }}</ref>, і ў канчатковым выніку змяненыя з дапамогай 3D. Бейлі заявіў, што гэта было праблемай здымкі «''Трона: Спадчына''» ў 3D, таму што камеры былі больш і цяжэй, і варыяцыі павінны былі быць прыняты пад увагу<ref name=3d2/>. Нягледзячы на ​​гэтыя праблемы, ён выказаў меркаванне, што гэта была «''выдатная нагода, каб перайсці да фільмаў, таму што гэта вопыт, які вы проста не можаце ўзнавіць на iPhone або ноўтбуцы''»<ref name=3d2/>. У некаторых кадрах малюнак паказвае тонкую структуру «''Grid''» з некаторай размытасцю. Гэта не з'яўляецца ўмяшальніцтвам або няспраўнасцю вытворчасці, але паказвае, што гэтыя кадры з'яўляюцца успамінамі і імітуюць старую форму прадстаўлення відэатэхнікі. Трукі фільма былі распрацаваныя і каардынаваліся ''87Eleven'', якія таксама спраектавалі трукі для ''{{нп3|300 спартанцаў (фільм, 2007)|300 спартанцаў|en|300 (film)}}'' і ''{{нп3|Захавальнікі, фільм|Захавальнікаў|ru|Хранители (фильм)}}''<ref name="ottawacitizen" />. Алівія Уайлд сцвярджала, што яна ганарылася трэніроўкамі з імі<ref name="slashfilm-olivia" />. === Дызайн === Пры вызначэнні яго метада для стварэння «''Трона: Спадчына''» Касінскі заявіў, што яго галоўнай мэтай было «''зрабіць так, каб чалавек адчуваў сусвет рэальным''», дадаўшы, што ён хацеў, каб аўдыторыя адчула, быццам здымкі на самай справе адбываліся ў выдуманым сусвеце<ref name=3d2/>. Для гэтага былі пабудаваныя многія фізічныя дэкарацыі, паколькі Касінскі «''хацеў, каб матэрыялы былі рэальнымі: шкло, бетон, сталь''»<ref name=design>{{cite video|title=Visualizing Tron|location=''Tron: Legacy'' Blu-Ray|publisher=Walt Disney Home Video|year=2011}}</ref>. Касінскі супрацоўнічаў з людзьмі, якія спецыялізуюцца ў абласцях за межамі кінаіндустрыі, напрыклад, [[архітэктура|архітэктуры]] і аўтамабільным дызайне<ref name=3d2/>. «''Grid''» як больш прасунутую версію кіберпрасторы, якую наведаў Флін ў «''Троне''», Лісбергер апісаў як «''віртуальныя [[Галапагоскія астравы]]''». Як сказаў Бейлі, «''Grid''» не будзе мець ніякага ўплыву з [[Інтэрнэт]]ам, як яна не звязана з рэальным светам з 1980-х і «''вырасла на ўласным [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверы]] ў нешта магутнае і ўнікальнае''». Касінскі дадаў, што мадэляванне стала больш рэалістычным, можна было б паспрабаваць стаць бліжэй да рэальнага свету наконт уздзеянняў навакольнага асяроддзя, такіх як [[дождж]] і [[вецер]]. Мастак-пастаноўшчык Дарэн Гілфард заявіў, што было б супастаўленне паміж рознымі фактурамі і колерамі рэальнага свету ў адрозненне ад «''чыстых паверхняў і ліній''» «''Grid''». Лісбергер таксама заявіў, што ў той час як арыгінальны «''Трон''» «''адлюстраваў шлях кіберпрасторы''», сіквел «''будзе як сучасны дзень, як сучасны плюс з пункту гледжання таго, колькі разрознення, тэкстуравання, пачуццяў, стылю''»<ref name=lis>{{cite web|url=http://collider.com/steven-lisberger-on-set-interview-tron-legacy-read-or-listen-here/19387/|title=Steven Lisberger On Set Interview TRON LEGACY – Read or Listen Here|work=Collider.com|first=Steve|last=Weintraub|date=March 15, 2010|access-date=September 26, 2012}}</ref>. Шчыльна прылеглыя касцюмы, якія насілі акцёры, нагадвалі тыя, якія насілі акцёры ў арыгінальным фільме<ref>{{cite web |author=Peter Sciretta |title=First Costumed Tron 2 Actor Revealed |url=http://www.slashfilm.com/first-costumed-tron-2-actor-revealed/ |publisher=Show Hype |date=April 10, 2009 |access-date=March 12, 2010}}</ref>. Касінскі верыў, што касцюмы могуць быць зроблены з-за камп'ютарнай прыроды фільма, але фізічнае асвятленне кожнага касцюма будзе дарагім для бюджэту. Крысцін Біселін Кларк працавала з Майклам Уілкінсанам пры праектаванні запаленых касцюмаў, якія выкарыстоўвалі электралюмінесцэнтныя лямпы, атрыманыя з гнуткай палімернай плёнкі і асаблівых шасцівугольных патэрнаў<ref name=3d2/><ref name=lights2>{{cite web |title = Tron Legacy: Light Suit Costume |first = Chris |last = Laverty |url = http://clothesonfilm.com/tron-legacy-light-suit-costume/15850/ |publisher = Clothes on Film |date = November 9, 2010 |access-date =June 14, 2012}}</ref>. Агні прайшлі праз касцюмы з дапамогай ''Light Tape''. Рэчыва складаецца з ламінавання ад {{нп3|Honeywell|Honeywell|en|Honeywell}} і люмінафораў Sylvania. Празрыстую вінілавую плёнку наносілі на люмінафор перад ламінаваннем<ref name=lights2/>. У той час як большасць касцюмаў была зроблена з латэкснай пены, іншыя са спандэкса, які распыляецца з каўчуку і, у канчатковым рахунку, дае ілюзію збедненай формы. Акцёры павінны былі быць сціснутыя для электронікі<ref name=3d2/>. Акрамя таго, Кларк і Уілкінсан аформілі больш за 140 фонавых касцюмаў. Яны імкнуліся ад уплыву розных модных і абутковых дызайнераў у стварэнні касцюмаў<ref name=3d2/>. На задняй панэлі касцюма падсветлены дыск, які складаўся з 134 святлодыёдных агнёў. Ён прымацаваны да касцюма з дапамогай магніта і радыёкіраваны<ref name=3d2/>. Усе касцюмы былі пашыты такім чынам, што швы не ўзнікаюць, так як каманда распрацоўшчыкаў вырашыла, што ў віртуальным асяроддзі адзенне будзе матэрыялізавацца без неабходнасці гузікаў, маланак ці карпусоў<ref name=design/>. У адпаведнасці з Нэвілам Пэйджам, вядучым дызайнерам шлемаў «''Мастацкія аддзелы вельмі добра камунікавалі адзін з адным, каб зразумець, […] бачанне Джо. Мы хацелі б глядзець на плечы адзін аднаго, каб знайсці натхненне адзін ад аднаго. Развіццё касцюмаў прыйшло ад спроб распрацаваць формы мовы, якая зыходзіла з фільма''»<ref name=lights2/>. Большасць касцюмаў былі распрацаваны з выкарыстаннем {{нп3|ZBrush|ZBrush|ru|ZBrush}}<ref name=lights2/>. Кларк сказаў: «''[…] Касцюм зроблены з шасціграннай сеткі, якую мы таксама друкавалі і зрабілі з яе тканіну. Мы паклалі іх разам і затым прымянілі пену ў негатыўнай прасторы. Праводка ўбудаваная ў прэс-форму, і вы атрымаеце торс. Затым мы пафарбавалі яго, і гэта ваш гатовы касцюм''»<ref name=lights2/>. === Гукавыя і візуальныя эфекты === [[File:CluTronLegacy.jpg|thumb|left|35-гадовы Брыджэс узяты хутчэй з фільма ''{{нп3|Нягледзячы ні на што|Нягледзячы ні на што|en|Against All Odds (film)}}'', чым з арыгінальнага «''[[Трон (фільм)|Трона]]''»<ref name="http://www.popularmechanics.com/technology/digital/visual-effects/are-tron-legacys-3d-fx-ahead-of-their-time-2">{{cite web | url=http://www.popularmechanics.com/technology/digital/visual-effects/are-tron-legacys-3d-fx-ahead-of-their-time-2 | title=What Will Tron: Legacy’s 3D VFX Look Like in 30 Years? | access-date=April 22, 2012}}</ref>.]] Эфекты натоўпу для гульнявой арэны былі запісаны ў 2010 годзе ў [[San Diego Comic-Con International]]. Натоўпу была дадзена інструкцыя праз вялікі відэаэкран ў той час, як тэхнікі са ''Skywalker Sound'' запісалі працэс. Аўдыторыя выконвала песні і тупала падобна таму, як гэта адбываеца на сучасных спартыўных арэнах<ref name="UGO-sound">{{cite web |last=Hoffman |first=Jordan |title=Did You Know That I (and Possibly You) Are in Tron Legacy? |url=http://www.ugo.com/movies/tron-comic-con-audio-mix |work=UGO.com |publisher=Hearst |access-date=December 16, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218154018/http://www.ugo.com/movies/tron-comic-con-audio-mix |archive-date=18 снежня 2010 |url-status=dead }}</ref>. Спатрэбілася два гады і дзесяць кампаній, каб стварыць 1565 кадраў з візуальнымі эфектамі для «''Трона: Спадчына''». Большасць эфектаў былі зробленыя ''Digital Domain'', які стварыў 882 кадры пад кіраўніцтвам Эрыка Барба<ref>{{cite web|url=http://www.awn.com/articles/3d/creating-new-legacy-tron|title=Creating a New Legacy for Tron|publisher=Animation World Network|date=December 20, 2010|first=Bill|last=Desowitz|access-date=July 29, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cinefex.com/upcomingfilms/upcoming.php?id=51|title=Tron Legacy|publisher=Cinefex|access-date=July 29, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100318013725/http://www.cinefex.com/upcomingfilms/upcoming.php?id=51|archive-date=18 сакавіка 2010|url-status=dead}}</ref>. Здымачная група змяшала некалькі спецыяльных метадаў эфектаў, такіх як хромакей, каб пры стварэнні эфектаў было больш свабоды. Гэты падыход разглядаецца як такі, што рассоўвае межы сучасных тэхналогій<ref name=3d2/>. «''Я апіраўся больш на інстынкт, а не досвед''», заўважыў Касінскі<ref name=3d2/>. Хоць ён раней выкарыстоўваў тэхналогію ў вытворчасці рэкламы, гэта было першым разам буйнамаштабнага выкарыстання<ref name=3d2>{{cite web|url=http://www.artooz.com/featured-posts/the-making-of-tron-legacy-2010-movie/|title=MAKING OF TRON: LEGACY (2010) Movie|publisher=Artooz|access-date=April 25, 2012}}</ref>. Дарэн Гілфард падышоў як мастак-пастаноўшчык, а Давід Леві быў наняты ў якасці канцэпт-мастака. Леві пераклаў ідэі Касінскі ў чарцяжы і іншых візуальныя канструкцыі. «''Бачанне Джо развіло выгляд першага фільма''», сказаў ён. «''Ён хацеў, каб „Grid“ адчувала сябе як рэальнасць, але з разыначкай''»<ref name=3d2/>. Паводле ацэнак, ад дваццаці да дваццаці пяці мастакоў з мастацкага аддзела развілі ўяўленні пра сусвет «''Трона: Спадчына''», якая вар'іравала ад рэальных месцаў да цалкам лічбавых. Гілфард прапанаваў, што было паміж шасцідзесяці да сямідзесяці настроек у фільме, якія прымяняліся на пятнаццаць цалкам пабудаваных мностваў з розным узроўнем камп'ютарна створаных ландшафтаў<ref name=3d2/>. === Музыка === {{main|Tron: Legacy, саўндтрэк}} [[File:Daftpunklapremiere2010.jpg|thumb|Daft Punk адышлі ад выключна электронных гукаў і дадалі аркестравыя элементы.]] [[Францыя|Французскі]] [[электронная музыка|электронны]] гурт [[Daft Punk]] стварыў альбом музыкі для «''Трона: Спадчына''»<ref name="filmscore">{{cite web | url=http://www.billboard.com/articles/news/269288/daft-punk-scores-tr2n-soundtrack | title=Daft Punk Scores TR2N Soundtrack | publisher=Billboard | date=March 4, 2009 | access-date=April 27, 2009 | author=Prince, David J.}}</ref>, які ўключаў больш за 30 трэкаў<ref name="ComicCon">{{cite web |title=SDCC: Comic-Con: Disney 3D Hits Hall H! |url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=57418 |date=June 23, 2009 |access-date=June 23, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025234433/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=57418 |archive-date=25 кастрычніка 2014 |url-status=dead }}</ref>. Альбом быў зміксаваны Ёзафам Трапанезе<ref>{{cite web | url=http://culturemob.com/soundtrack-review-daft-punks-classical-meets-cyberpunk-approach-to-tron-legacy | title=Daft Punk’s Classical Meets Cyberpunk Approach to "Tron: Legacy" | publisher=Culture Mob | date=November 23, 2012 | access-date=April 25, 2012 | author=Tharp, Debbie | archive-url=https://web.archive.org/web/20130614080158/http://culturemob.com/soundtrack-review-daft-punks-classical-meets-cyberpunk-approach-to-tron-legacy | archive-date=14 чэрвеня 2013 | url-status=dead }}</ref>. Джэйсан Бентлі служыў у якасці музычнага кіраўніка фільма<ref name="http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2010/11/kcrw-to-host-preview-of-daft-punks-tron-legacy-score-on-saturday-.html">{{cite web | url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2010/11/kcrw-to-host-preview-of-daft-punks-tron-legacy-score-on-saturday-.html | title=KCRW and Disney to host preview of Daft Punk's 'Tron: Legacy' score on Saturday [Updated] | publisher=[[Los Angeles Times]] | date=November 15, 2010 | access-date=May 6, 2012 | author=Roberts, Randall}}</ref>. Касінскі, фанат электроннай музыкі, заявіў, што замест таго, каб паўтараць інавацыйную музыку з «''Трона''» Вендзі Карласа, «''і следаваць традыцыям, я хацеў паспрабаваць нешта новае і незвычайнае''», дадаўшы, што «''было шмат цікавасці з боку розных электронных гуртаў, за якімі я сачыў''», але ў рэшце рэшт ён узяў [[Daft Punk]]<ref name=mtv>{{cite web |last=Horowitz |first=Josh |url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1630055/story.jhtml |title='Tron Legacy' Director Joseph Kosinski Raves About 3-D And Daft Punk – Movie News Story &#124; MTV Movie News |publisher=Viacom |work=MTV.com |date=January 20, 2010 |access-date=March 9, 2010 |archive-date=4 сакавіка 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304154439/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1630055/story.jhtml |url-status=dead }}</ref>. Касінскі дадаў, што ён ведаў, што гурт быў «''большым, чым проста танцуючыя музычныя хлопцы''» для сайд-праектаў накшталт іх фільма Electroma<ref name=kcrw/>. Вытворцы ўпершыню звязаліся з дуэтам у 2007 годзе, калі «''Трон: Спадчына''» быў яшчэ ў ранніх стадыях вытворчасці<ref name=holly/>. Так як музыканты былі ў туры ў той час, вытворцы не змаглі звязацца з гуртам. Толькі праз год яны пагадзіліся ўзяць удзел у фільме<ref name=holly>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/tv-film/1196389/daft-punk-pull-back-the-curtain-on-tron-legacy-soundtrack|title=Daft Punk Pull Back the Curtain on 'Tron: Legacy' Soundtrack|first=Drew|last=Tewksbury|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=December 16, 2010|access-date=April 30, 2012}}</ref>. Касінскі дадаў, што Daft Punk велізарныя фаны «''[[Трон (фільм)|Трона]]''», і што яго сустрэча з імі «''была амаль такой, быццам яны бралі ў мяне інтэрв'ю, каб пераканацца, што я збіраўся правесці іх да „Трона: Спадчына“''»<ref name=mtv/>. Саўндтрэк пачаў складацца нават да пачатку вытворчасці фільма<ref name=mtv/>, ён адрозніваецца ад папярэдніх прац групы, паколькі [[Daft Punk]] надалі больш увагі аркестравым элементам, а не гралі выключна на [[сінтэзатар]]ах<ref name=nme/>. «''Сінтэзатары маюць вельмі нізкі ўзровень штучнага інтэлекту''», растлумачыў член гурту {{нп3|Гі-Мануэль дэ Амем Крысто|Гі-Мануэль дэ Амем Крысто|ru|Омем-Кристо, Ги-Мануэль де}}, «''у той час як у вас ёсць Страдзівары, які будзе жыць на працягу тысяч гадоў. Мы з самага пачатку ведалі, што не было ніякага спосабу, якім мы збіраліся зрабіць гэты саўндтрэк з двума сінтэзатарамі і драм-машынай''»<ref name=nme>{{cite web |title=Daft Punk: 'Why we dropped synths for strings for 'TRON' soundtrack'|url=http://www.nme.com/news/daft-punk/53910 |publisher=IPC Media |work=[[NME]] |date=October 6, 2009 |access-date=October 6, 2009}}</ref>. «''Derezzed''» быў узяты з альбома і выпушчаны ў якасці асобнага сінгла<ref name="DerezzedDaftPunk">{{cite web | url=http://www.filmissimo.it/blog/la-colonna-sonora-di-tron-legacy-trailer-con-derezzed-dei-daft-punk.html | title=Teaser trailer with "Derezzed" by Daft Punk | date=October 26, 2010 | access-date=October 26, 2010 | author=Maryon | archive-url=https://web.archive.org/web/20101031214219/http://www.filmissimo.it/blog/la-colonna-sonora-di-tron-legacy-trailer-con-derezzed-dei-daft-punk.html | archive-date=31 кастрычніка 2010 | url-status=dead }}</ref>. Альбом быў выпушчаны [[3 снежня]] [[2010]] года, было прададзена {{nobr|71 000 копій}} у першы тыдзень у ЗША<ref name="Billboard">{{cite web| first= Keith| last= Caulfield| title= Boyle's 'Gift' Keeps Giving on Billboard 200, 'Tron' Hits Top 10|url=http://www.billboard.com/articles/news/949240/boyles-gift-keeps-giving-on-billboard-200-tron-hits-top-10|work=Billboard | access-date=January 5, 2011}}</ref>. Альбом займаў шостае месца на {{нп3|Billboard 200|Billboard 200|ru|Billboard 200}}<ref name="Billboard"/>. У канчатковым выніку ён набыў залатую сертыфікацыю Асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі Амерыкі і тыраж {{nobr|500 000 асобнікаў}}<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database RIAA Gold and Platinum Search for Tron: Legacy] Recording Industry Association of America Retrieved December 22, 2011.</ref>. Альбом рэміксаў для саўндтрэка пад назвай ''[[Tron: Legacy Reconfigured]]'' стаў даступны [[5 красавіка]] [[2011]] года<ref>{{cite web|url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/disney/48611/|title=Disney TRON: LEGACY Hits The Grid - Tuesday, April 5|access-date=October 5, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128164328/http://multivu.prnewswire.com/mnr/disney/48611/|archive-date=28 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref>, каб супасці з выпускам фільма для хатняга медыя<ref name="TL_BD">{{cite web|date=February 4, 2011|first=Justin|last=Sluss|title=The original "TRON" and "TRON Legacy" on Blu-ray in April| url= http://www.highdefdiscnews.com/?p=58720 | work= High Def Disc News| access-date= February 5, 2011}}</ref>. == Маркетынг == 21 ліпеня 2009 года некалькі вэб-сайтаў, звязаных з фільмамі, атрымалі па пошце пару жэтонаў «''Аркада Фліна''» разам з флэш-назапашвальнікамі. Іх ўтрыманнем было аніміраваныя GIF, які паказалі лініі CSS кода. Чатыры з іх былі пастаўленыя разам і частка кода была зламана, адкрываючы [[URL]] у Flynnlives.com<ref>{{cite web |url=http://www.flynnlives.com/whoisthe.htm |title=Who Is The Most Amazing? |work=FlynnLives.com |access-date=August 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522022212/http://www.flynnlives.com/whoisthe.htm |archive-date=22 мая 2013 |url-status=dead }}</ref>, фіктыўны сайт актывістаў, якія лічаць, што Кевін Флін жывы, хоць ён прапаў без вестак у 1989 годзе. Націск на малюсенькага павука ў ніжняй частцы галоўнай старонкі прывёў да зваротнага адліку да 23 ліпеня 2009 года, 9:30 вечара {{нп3|PDT|PDT|be-x-old|PST}}. У Правілах выкарыстання секцыі адрас быў знойдзены. Ён размешчаны ў [[Сан-Дыега]], [[Каліфорнія]], каля гарадскога канферэнц-цэнтра, дзе адбыўся Comic-Con 2009 года і некаторыя кадры і інфармацыя аб далейшым сталі вядомыя. Аркады Фліна былі зноў адкрытыя ў гэтым месцы, яны мелі некалькі гульнявых аўтаматаў «''Касмічных Параноікаў''» і разнастайныя гульні 80-х. На дысплеі быў светлацыкл з новага фільма ў поўны памер светлавой цыкл ад новага фільма быў<ref name="http://io9.com/5319771/first-tron-2-viral-flynn-lives">{{cite web | url=http://io9.com/5319771/first-tron-2-viral-flynn-lives | title=First Tron 2 Viral: Flynn Lives – Tron 2 | publisher=Gawker Media | work=io9 | date=July 21, 2009 | access-date=May 6, 2012 | author=Woerner, Meredith | archive-date=8 красавіка 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120408163912/http://io9.com/5319771/first-tron-2-viral-flynn-lives | url-status=dead }}</ref>. Быў знойдзены дзявяты вірусны сайт homeoftron.com. Ён адлюстроўвае частку з гісторыі аркады Фліна<ref>{{cite web |url=http://homeoftron.com/ |title=Home of Tron |publisher=Home of Tron |access-date=August 14, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517095957/http://homeoftron.com/ |archive-date=17 мая 2014 |url-status=dead }}</ref>. [[19 снежня]] 2009 года было выяўлена новы постар<ref name="http://www.quietearth.us/articles/2009/12/09/Poster-and-first-still-for-TRON-LEGACY">{{cite web | url=http://www.quietearth.us/articles/2009/12/09/Poster-and-first-still-for-TRON-LEGACY | title=Poster and first still for TRON: LEGACY | publisher=Quietearth.us | date=December 9, 2009 | access-date=March 9, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091214065721/http://www.quietearth.us/articles/2009/12/09/Poster-and-first-still-for-TRON-LEGACY | archive-date=14 снежня 2009 | url-status=dead }}</ref>. Фільм у 2010 годзе з'явіўся на Comic-Con у трэці раз, што было рэкордам<ref>{{cite web | url=http://collider.com/tron-legacy-2010-san-diego-comic-con-advertising-banners/34669/| title=TRON: LEGACY Advertising Already Hitting the Streets of San Diego Before 2010 Comic-Con | publisher=Collider.com | date=June 29, 2010 | access-date=July 4, 2010 | author=Goldberg, Matt}}</ref>. ''Disney'' таксама супрацоўнічаў з {{нп3|Coca-Cola Zero|Coke Zero|en|Coca-Cola Zero}} і Norelco<ref>{{cite web | url=http://www.ajc.com/news/business/coke-zero-to-market-itself-around-tron-legacy/nQkHy/ | title=Coke Zero to market itself around "Tron: Legacy" | publisher=ajc.com | work=Atlanta Business News | date=September 16, 2010 | access-date=January 26, 2011 | author=McWilliams, Jeremiah}}</ref><ref>{{cite web | url=http://chiefmarketer.com/networks/tron-legacy-facebook-promo-puts-fans-movie | title="Tron: Legacy" Facebook Promo Puts Fans in the Movie | work=Promo Magazine | date=December 14, 2010 | access-date=January 26, 2011 | author=Quinton, Brian | archive-url=https://archive.today/20130119144427/http://chiefmarketer.com/networks/tron-legacy-facebook-promo-puts-fans-movie | archive-date=19 студзеня 2013 | url-status=dead }}</ref>. Даччыная кампанія Дыснея [[Marvel Comics]] выпусціла спецыяльныя вокладкі сваіх коміксаў, дзе супергероі маюць вопратку, падобную «''Трону''»<ref>{{cite web | url=http://marvel.com/news/story/14404/marvel_unveils_tron_variant_covers|title=Marvel Unveils TRON Variant Covers Iron Man, Spider-Man, Wolverine and more get the TRON treatment | work=Marvel Comics | date=October 18, 2010 | access-date=January 26, 2011 }}</ref>. [[Nokia]] прадусталёўваў трэйлер да фільма на тэлефоны Nokia N8<ref>{{cite web|url=http://conversations.nokia.com/2010/11/26/exclusive-win-tickets-to-the-tron-legacy-premiere-in-hollywood-and-london/|title=Exclusive – Win tickets to the TRON: Legacy premiere in Hollywood and London|first=Adam|last=Fraser|date=November 26, 2010|publisher=Nokia|access-date=January 26, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101207174518/http://conversations.nokia.com/2010/11/26/exclusive-win-tickets-to-the-tron-legacy-premiere-in-hollywood-and-london/|archive-date=7 снежня 2010|url-status=dead}}</ref>. У той час, як Сэм падымае банку Coors ў фільме, гэта не было {{нп3|продакт-плейсмент|продакт-плейсментам|en|Product placement}}, Касінскі «''проста спадабаўся колер і ён падумаў, што гэта будзе добра выглядаць на экране''»<ref>{{cite web|url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/11/28/coors-cameo-in-a-futurist-film/?partner=rss&emc=rss|date=November 28, 2010|work=The New York Times|title=Coors Cameo in a Futurist Film|first=Brooks|last=Barnes| access-date=January 26, 2011}}</ref>. === Тэматычныя паркі і славутасці === [[File:DisneyworldTronMonorail.jpg|right|thumb|Манарэльс «''Трон''», які праходзіць праз {{нп3|Epcot (горад)|Epcot|en|Epcot}} у ''Walt Disney World''.]] У ''Walt Disney World Resort'' у [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] адзін {{нп3|Манарэльсавая сістэма Walt Disney World|манарэльсавы|en|Walt Disney World Monorail System}} цягнік быў упрыгожаны спецыяльнай выявай, якая паказвае светлацыклы з заднім прамянём святла разам з лагатыпам фільма. Гэты манарэльс (раней названы «''Coral''»), быў перайменаваны ў «Tronorail». Ён быў адкрыты ў сакавіку 2010 года<ref>{{cite web |url=http://disneyparks.disney.go.com/blog/2010/03/disney-monorail-trains-to-feature-tron-legacy-art |title=Disney Monorail Trains to Feature ‘TRON: LEGACY’ Art |first=Thomas |last=Smith |work=Disney Parks Blog |date=March 10, 2010 |access-date=September 1, 2010 |archive-date=6 кастрычніка 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006181220/http://disneyparks.disney.go.com/blog/2010/03/disney-monorail-trains-to-feature-tron-legacy-art/ |url-status=dead }}</ref>. У Дыснейлендзе ў Каліфорніі 8 кастрычніка 2010 года была адкрыта начная танцавальная вечарынка пад назвай «''{{нп3|ElecTRONica|ElecTRONica|en|ElecTRONica}}''». Яна была закрыта ў маі 2011 года, але яна быў працягнутая да красавіка 2012 года ў сувязі з станоўчымі водгукамі гасцей у Галівудзе ў ''Disney California Adventure Park''<ref>{{cite web |url=http://disneyparks.disney.go.com/blog/2010/09/first-look-at-electronica |title=First Look at ElecTRONica |author=Heather Hust Rivera |work=Disney Parks Blog |date=September 1, 2010 |access-date=September 1, 2010 |archive-date=2 верасня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100902044859/http://disneyparks.disney.go.com/blog/2010/09/first-look-at-electronica/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://disneyparks.disney.go.com/blog/2011/02/electronica-at-disney-california-adventure-park-extended-through-labor-day/ |title=ElecTRONica at Disney California Adventure Park Extended Through Labor Day |author=Michele Himmelberg |work=Disney Parks Blog |date=February 14, 2011 |access-date=July 25, 2011 |archive-date=17 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817150529/http://disneyparks.disney.go.com/blog/2011/02/electronica-at-disney-california-adventure-park-extended-through-labor-day/ |url-status=dead }}</ref>. Пераможцы шоу ''{{нп3|Каралі танцпляца|Каралі танцпляца|en|America's Best Dance Crew}}'' ''Poreotics'' выступалі на ''ElecTRONica''. [[29 кастрычніка]] 2010 года начное шоу {{нп3|World of Color|World of Color|en|World of Color}} пры ''Disney California Adventure Park'' пачаў софт-опенінгі пасля яго другога шоу «''Трон: Спадчына''», выкарыстоўваючы музычны твор ''Daft Punk'' пад назвай «''The Game Has Changed''» з саўндтрэка да фільма, з дапамогаю новых эфектаў на славутасці Paradise Pier. Яны афіцыйна пачаліся 1 лістапада 2010 года<ref>{{cite web | url=http://disneyparks.disney.go.com/blog/2010/11/video-world-of-color-tron-legacy-encore/ | title=Video: ‘World of Color TRON: Legacy Encore’ | author=Heather Hust Rivera | work=Disney Parks Blog | date=November 1, 2010 | access-date=November 22, 2010 | archive-date=8 лістапада 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101108052438/http://disneyparks.disney.go.com/blog/2010/11/video-world-of-color-tron-legacy-encore/ | url-status=dead }}</ref>. [[12 снежня]] 2010 года шоу {{нп3|Extreme Makeover: Home Edition|Extreme Makeover: Home Edition|en|Extreme Makeover: Home Edition}} пабудавала спальню ў стылі «''Трона: Спадчына''». Пакой быў не толькі пафабраваны ў чорны колер, што рабіла яго падобным на горад «''Трона''», але таксама меў блакітныя лініі на сценах, падлозе і мэблі, пісьмовы стол з чырвонымі распазнавачамі для ног і крэсла ў форме крэсла са светлацыкла і г. д.<ref name="Flans">{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2010/11/19/launch-of-disney-tronlega_n_785807.html|title=Disney's TRON: Legacy Pop-Up Shop At The Royal/T Cafe|date=November 19, 2010|access-date=January 26, 2011|work=Huffington Post|first=Lindsay|last=Flans}}</ref>. ''Disney'' у Ледзяным гатэлі {{нп3|Горад Юкас'ярві|Юкас'ярві|ru|Юккасъярви}}, [[Швецыя]] праз супрацоўніцтва з дызайнерамі Янам Дуглас-Джонсам на I-N-D-J і Бенам Русо стварыў «''Спадчыну ракі''». Люкс выкарыстоўвае электралюмінесцэнтны дрот, каб захапіць мастацкі стыль фільма. Ён мае плошчу больш чым 60 квадратных метраў таўшчынёй 100 мм лёду і масу каля шасці тон. 160 пагонных метраў электралюмінесцэнтных дротаў былі парэзаныя, заціснутая, а затым склееныя з парашкападобным снегам і вадой, каб стварыць складаныя геаметрычныя формы. Ледзяны гатэль як чакаецца, атрымае {{nobr|60 000}} наведвальнікаў за сезон, які доўжыўся са снежня 2010 года па красавік 2011<ref>{{cite web | url=http://www.wired.com/underwire/2010/12/tron-legacy-icehotel/ | title=Tron: Legacy Inspires Sci-Fi Suite in Swedish Ice Hotel | publisher=Wired.com | work=Wired.com | date=December 8, 2010 | access-date=January 26, 2011 | author=Hart, Hugh}}</ref>. [[19 лістапада]] 2010 года, крама ''Tron: Legacy'' Pop Up адкрылася ў Royal-T Cafe і Art Space ў Калвер-Сіці, Каліфорнія. Крама ўтрымлівае многія з сумесных прадуктаў, створаных злучальнымі модулямі з плёнкі з брэндаў, такіх як Oakley, Hurley і Adidas. Прастора была аформлена ў тэме фільма, а суседняе кафэ мела стравы, натхнёныя «''Тронам''». Крама заставалася адкрытай да 23 снежня 2010 года<ref name="Flans"/>. === Мерчандайзінг === Лініі электронікі і цацак, натхнёныя фільмам, з'явіліся восенню 2010 года<ref>{{cite web |url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=67213 |title=Disney Reveals Tron Legacy Electronics and Toys |publisher=Coming Soon Dot Net |date=June 22, 2010 |access-date=January 18, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011160002/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=67213 |archive-date=11 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}</ref>. Была таксама выпушчана лінія ювелірных вырабаў, абутку і адзення<ref>{{cite press release|url=http://www.businesswire.com/news/home/20101013005451/en/Disney-Unveils-High-TRON-Inspired-Couture-Collection-Jewelry |title=Disney Unveils High End TRON-Inspired Couture Collection of Jewelry, Shoes and Accessories for Women|publisher=Disney Consumer Products|date=October 13, 2010 |access-date=January 18, 2011}}</ref> і ''Disney'' нават стварылі спецыяльную краму, каб прадаць іх у {{нп3|Горад Калвер-Сіці|Калвер-Сіці|en|Culver City, California}}<ref>{{cite press release|title=Disney Launches Official TRON Pop-Up Shop At Royal/T In Los Angeles|date=November 3, 2010|url=https://www.disneyconsumerproducts.com/Home/display.jsp?contentId=dcp_home_pressroom_pressreleases_dcp_home_pr_us_tron_pop_up_shop_110310&forPrint=false&language=en&preview=false&imageShow=0&pressRoom=US&translationOf=nul&region=0&ccPK=dcp_home_pressroom_press_room_all_US|publisher=Disney Consumer Products|access-date=January 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191654/https://www.disneyconsumerproducts.com/Home/display.jsp?contentId=dcp_home_pressroom_pressreleases_dcp_home_pr_us_tron_pop_up_shop_110310&forPrint=false&language=en&preview=false&imageShow=0&pressRoom=US&translationOf=nul&region=0&ccPK=dcp_home_pressroom_press_room_all_US|archive-date=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Фірменныя гульнявыя кантролеры былі выпушчаныя для [[Xbox 360]], [[PlayStation 3]] і [[Wii]]<ref>{{cite web | url=http://www.ign.com/articles/2010/12/14/tron-controllers-review | title=Tron Controllers Review. Are these Xbox 360, PlayStation 3, and Wii controllers ready for The Grid? | publisher=[[News Corporation]] | work=[[IGN]] | date=December 13, 2010 | access-date=May 6, 2012 | author=Lowe, Scott}}</ref>. Відэагульня пад назвай [[Tron: Evolution]] была выпушчана [[25 лістапада]] 2010 года<ref>{{cite web|url=http://www.gamespot.com/tron-evolution/|title=TRON: Evolution|publisher=GameSpot|access-date=September 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106162335/http://www.gamespot.com/tron-evolution/|archive-date=6 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref>, гісторыя знаходзіцца паміж «''[[Трон (фільм)|арыгінальным фільмам Трон]]''» і «''Трон: Спадчына''». Трэйлер быў выпушчаны ў лістападзе 2009 года, у той час як большы трэйлер быў паказаны падчас {{нп3|Spike Video Game Awards|Spike Video Game Awards|en|Spike Video Game Awards}} 12 снежня 2009 года. Былі таксама дзве гульні, выпушчаныя для прылад [[iOS]] ([[iPhone]], {{нп3|iPod|iPod|en|iPod}} і [[IPad]]), як урэзкі ў фільмы «''Трон''» і «''Трон: Спадчына''»<ref>{{cite web | url=http://www.spike.com/video-clips/ahla7a/tron-video-game-to-premiere-at-video-game-awards-2009| title=TRON Video Game to Premiere at Video Game Awards 2009! | publisher=Spike TV | work=Spike.com | date=November 24, 2009 | access-date=May 6, 2012}}</ref>. ''Disney'' увёў N-Space, каб распрацаваць шэраг шматкарыстальніцкіх гульняў для кансолі Wii, заснаваных на «''Троне: Спадчына''»<ref name="ign-wii">{{cite web | url=http://www.ign.com/articles/2010/10/08/tron-evolution-battle-grids-hands-on | title=Tron Evolution: Battle Grids | publisher=[[News Corporation]] | work=[[IGN]] | date=November 8, 2010 | access-date=May 6, 2012 | author=IGN Staff}}</ref>. IGN разгледзеў версію гульні для PlayStation 3, але даў ён ацэнку толькі «''нядрэнна''», 6 з 10<ref>{{cite web | url=http://www.ign.com/articles/2010/12/16/tron-evolution-review | title=TRON: Evolution Review. TRON-wreck. | publisher=[[News Corporation]] | work=[[IGN]] | date=December 6, 2010 | access-date=May 6, 2012 | author=DeVries, Jack}}</ref>. 128-старонкавы графічны раман «''{{comment|Трон: Здрада|Tron: Betrayal}}''» быў выпушчаны ''Disney Press'' 16 лістапада 2010 года<ref name="Tron:Betrayal">Jai Nitz (w), Salvador Larroca, Andie Tong (a). Tron:Betrayal 1 (October 6, 2010), Marvel Comics, ISBN 978-1-4231-3463-3, retrieved on December 18, 2010</ref>. Ён ўключае ў сябе 11-старонкавы пераказ арыгінальнай гісторыі «''Трона''» ў дадатак да гісторыі сувязі паміж арыгінальным фільмам і «''Тронам: Спадчына''». «''[[IGN]]''» разгледзеў комікс і даў яму ацэнку 6,5 з 10<ref>{{cite web| first= Jesse | last= Schedeen |url=http://www.ign.com/articles/2010/10/07/tron-betrayal-1-review |title=Tron: Betrayal #1 Review - Comics Review | work= IGN |date=October 6, 2010 |access-date=December 26, 2010}}</ref>. == Рэліз == [[28 кастрычніка]] 2010 года 23-хвілінны прагляд фільма быў паказаны ў многіх тэатрах {{нп3|IMAX|IMAX|be-x-old|IMAX}} па ўсім свеце (прадстаўлены [[Asus|ASUS]]). Квіткі на гэтае мерапрыемства былі распрададзеныя на працягу гадзіны 8 кастрычніка. Квіткі на стаячыя месцы былі таксама прададзеныя незадоўга да пачатку прэзентацыі<ref>{{cite web|url=http://tickets.tronnight2010.com/northamerica.aspx|title=TRON: Legacy Exclusive 23 minute Screening|access-date=October 28, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101015025718/http://tickets.tronnight2010.com/northamerica.aspx|archive-date=15 кастрычніка 2010|url-status=dead}}</ref>. Абвешчаная праз афіцыйную старонку «''Трона''» ў [[Facebook]] чырвоная дывановая дарожка прэм’еры фільма транслявалася ў прамым эфіры ў Інтэрнэце<ref name="http://www.execdigital.com/entertainment/celebrities/watch-tron-legacy-premiere-streaming-live-londons-leicester-square">{{cite web | url=http://www.execdigital.com/entertainment/celebrities/watch-tron-legacy-premiere-streaming-live-londons-leicester-square | title=Watch TRON: Legacy Premiere Streaming Live From London's Leicester Square | publisher=Exec Digital | date=December 5, 2010 | access-date=May 6, 2012 | last=Baratti | first=L. | archive-url=https://web.archive.org/web/20130130220102/http://www.execdigital.com/entertainment/celebrities/watch-tron-legacy-premiere-streaming-live-londons-leicester-square | archive-date=30 студзеня 2013 | url-status=dead }}</ref>. «''Трон: Спадчына''» быў выпушчаны ў тэатрах [[17 снежня]] 2010 года ў Злучаных Штатах і [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Злучаным Каралеўстве]]. Спачатку было ўсталявана, што фільм будзе выпушчаны ў Вялікабрытаніі [[26 снежня]] 2010 года, але прэм’ера была перанесена з-за высокага попыту. Фільм быў прадстаўлены ў IMAX 3D і Disney Digital 3D. Фільм быў таксама выпушчаны з кодамі руху D-BOX у некаторых тэатрах і ў 50 кінатэатрах Iosono, якія стваралі «''3D гук''»<ref>{{Cite journal |last = Nathan |first = Ian |title = Tron: Legacy |journal = Empire magazine, Australia |volume = 117 |page = 54 |quote = As well as its IMAX run, the film was released in 50 Iosono-equipped theatres. Developed by the Fraunhofer Institute - who invented the MP3 - this is a wave synthesis sound system that effectively creates an audio hologram. 'You can place a particular sound anywhere in the theatre,' exults [Joseph] Kosinski as we crunch into Digital Domain's car park. 'It is ''3D sound''. |date = December 2010 }}</ref>. 10 снежня 2010 года ў [[Таронта]] ([[Канада]]) {{нп3|Джордж Страмбалопалас|Джорджам Страмбалопаласам|uk|Джордж Стромболополос}} была арганізавана спецыяльныя прэм’ера праз [[Twitter]], адкрытая для першых 100 чалавек, якія прыйшлі на [[Сі-Эн Таўэр|Сі-Эн Тауэр]]. Пасля фільма вежа была асветлена сінім, каб адлюстраваць «''Grid''»<ref>{{cite web | url=http://www.citynews.ca/2010/12/17/talking-with-bruce-boxleitner-about-tron-legacy-2/ | title=Talking With Bruce Boxleitner About 'TRON: Legacy' | publisher=City News | date=December 17, 2010 | access-date=January 26, 2011 | last= McKechnie | first= Brian}}</ref>. 13 снежня 2010 года у некаторых гарадах па ўсёй тэрыторыі Злучаных Штатаў адбыўся бясплатны паказ усяго фільма ў 3D для фізічных асоб у рэжыме «''першы прыйшоў, першы абслужыўся''». Удзельнікам былі раздадзеныя кантакты «''{{comment|Флін жыве|Flynn Lives}}''». Аб’ява аб свабодных паказах была зроблена на афіцыйнай старонцы «''Flynn Lives''» у [[Facebook]] старонку<ref>{{cite web | url=http://www.slashfilm.com/tron-legacy-free-tonight-monday-december-13/ | title=See ‘TRON: Legacy’ For Free TONIGHT, Monday December 13 | publisher=Slashfilm | date=December 13, 2010 | access-date=January 26, 2011 | author=Lussier, Germain}}</ref>. [[21 студзеня]] [[2011]] года нямецкі дызайнер {{нп3|Міхаэль Міхальскі|Міхаэль Міхальскі|en|Michael Michalsky}} арганізаваў нямецкую прэм’еру фільма ў яго культурным мерапрыемстве StyleNite падчас Берлінскага тыдня моды<ref name="http://www.wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/michalsky-to-screen-tron-film-after-fashion-show-3392825">{{cite web | url=http://www.wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/michalsky-to-screen-tron-film-after-fashion-show-3392825 | title=Michalsky to Screen 'Tron' Film After Fashion Show | publisher=Women's Wear Daily | work=WWD Fashion | date=November 30, 2010 | access-date=May 6, 2012 | author=Drier, Melissa}}</ref>. === Рэліз для хатняга медыя === «''Трон: Спадчына''» быў выпушчаны ''{{нп3|Walt Disney Studios Home Entertainment|Walt Disney Studios Home Entertainment|en|Walt Disney Studios Home Entertainment}}'' на [[Blu-ray]], [[DVD]], а таксама для лічбавых запамповак у Паўночнай Амерыцы 5 красавіка 2011 года<ref name="TL_BD" /><ref name="Collider">{{cite web|last=Weintraub|first=Steve|title=TRON and TRON: LEGACY DVD/Blu-ray Details|url=http://collider.com/tron-tron-legacy-blu-ray-details/75818/|access-date=March 23, 2011}}</ref>. ''Спадчына'' быў даступны у выглядзе як адзіны дыск DVD, двухдыскавы DVD, Blu-Ray комба пакет і чатырох-дыскавы бокс-сэт з даданнем Blu-Ray 3D. Быў выпушчаны бокс-сэт з пяці дыскаў, у які ўваходзіў таксама фільм «''[[Трон (фільм)|Трон]]''». Адзін з дыскаў меў калекцыйную ўпакоўку, якая нагадвае дыск асобы<ref name="Blu-ray.com">{{cite web|last=Calonge|first=Juan|title=TRON: Legacy 3D Blu-ray and TRON Blu-ray Announced|url=http://www.blu-ray.com/news/?id=5876|access-date=March 23, 2011}}</ref>. Лічбавая запампоўка «''Трона: Спадчына''» была даступная як у фармаце высокай выразнасці або стандартнага разрознення, уключаючы версіі з або без дапаўненняў<ref name="Collider" />. Папярэдні прагляд 10-серыйнага мультсерыяла «''[[Трон: Паўстанне]]''» ўваходзіць у склад усіх версій хатніх рэлізаў. «''Трон: Спадчына''» стаў другім рэлізам ''Walt Disney Studios Home Entertainment'', які уключаў другі экран ''Disney'': функцыю, даступную праз камп’ютар або iPad. Яна забяспечвае дадатковы кантэнт падчас таго, як карыстальнік праглядае фільм<ref>{{cite web | url=http://usatoday30.usatoday.com/tech/products/2011-02-24-bambi24_ST_N.htm| title=Second Screen creates a 'Bambi' for multitaskers | last= Snider | first= Mike | work= USA Today | date=February 24, 2011 | access-date=May 6, 2012 }}</ref>. Сорак хвілін фільма былі знятыя ў 2.35:1, а затым вертыкальна павялічаны для IMAX<ref name="autogenerated1" />. Гэтыя сцэны прадстаўленыя ў 1,78:1 аналагічным чынам у Blu-Ray рэлізе {{нп3|Цёмны рыцар, фільм|''Цёмнага рыцара''|en|The Dark Knight (film)}}<ref>{{cite web | title= Tron - 2D / Tron Legacy - 3D (Blu-ray) review | url= http://bluray.highdefdigest.com/4684/tron_tronlegacy3d.html | work= High Def Digest | first= Steve | last= Seebacher | date= 31 March 2011 | access-date= 21 July 2012 | archive-date= 8 мая 2012 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120508180414/http://bluray.highdefdigest.com/4684/tron_tronlegacy3d.html | url-status= dead }}</ref>. == Успрыманне аўдыторыяй і крытыкамі == === Крытычныя водгукі === {{Quote box |quoted=true |salign=center |width=25em |source=[[Роджэр Эберт]]<ref name=suntimes/> |«''Трон: Спадчына''» — сіквел, створаны 28 гадоў пасля арыгінала, але з тым жа акцёрам. Наконт першага фільма: ён таксама не можа быць зразуметы, але выглядае выдатна. Абодва фільмы, зробленыя шмат гадоў адзін ад аднаго, могуць прэтэндаваць на тое, каб лічыцца сучаснымі.{{oq|en|'''Tron: Legacy''', a sequel made 28 years after the original but with the same actor, is true to the first film: It also can't be understood, but looks great. Both films, made so many years apart, can fairly lay claim to being state of the art.}}}} Ацэнкі крытыкаў былі змешанымі. Сайт «''[[Rotten Tomatoes]]''» паведаміў, што 51 % каментатараў даў фільму станоўчы водгук, заснаваны на 226 аглядах. Дасягнуўшы сярэдняга бала 5,9/10, кансэнсус сайта заявіў: «''„Трон: Спадчына“ мае цудоўныя візуальныя эфекты, але яго чалавечыя характары і сюжэт заблудзіліся сярод яго сучаснага дызайну''»<ref>{{cite web | url=http://www.rottentomatoes.com/m/10011582-TRON_legacy/ | title=Tron Legacy Movie Reviews | publisher=Flixster | work=[[Rotten Tomatoes]] | access-date=April 23, 2012}}</ref>. У «''[[Metacritic]]''», які прызначае нармаваны рэйтынг з 100, заснаваны на аналізе ад асноўных крытыкаў, «''Трон: Спадчына''» атрымаў сярэдні рэйтынг 49 на аснове 40 аглядаў<ref name="http://www.metacritic.com/movie/tron-legacy">{{cite web | url=http://www.metacritic.com/movie/tron-legacy | title=TRON: Legacy reviews | publisher=CBS Interactive | work=Metacritic | access-date=December 18, 2010}}</ref>. Візуальныя эфекты былі названыя ў якасці найлепшай часткі фільма. У сваім трохзоркавым аглядзе [[Роджэр Эберт]] з «''{{нп3|Chicago Sun-Times|Chicago Sun-Times|en|Chicago Sun-Times}}''» адчуваў, што асяроддзе было эстэтычным, і дадаў, што яго ацэнка адлюстроўвае «''электронныя сілы''», якія дапаўняюць візуальныя<ref name=suntimes>{{cite web|date=December 15, 2010|title=Tron: The Legacy|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20101215/REVIEWS/101219986|work=Chicago Sun-Times|first=Roger|last=Ebert|publisher=Sun-Times Media Group|access-date=April 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224033923/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20101215%2FREVIEWS%2F101219986|archive-date=24 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Аглядальнік «''[[Rolling Stone]]''» Пітэр Трэверс паўтарыў гэтыя тэзісы<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/movies/reviews/tron-legacy-20101216|title=Tron: Legacy|first=Peter|last=Travers|work=[[Rolling Stone]]|publisher=Jann Wenner|date=December 16, 2010|access-date=April 29, 2012}}</ref>. Дж. Хоберман з «''{{нп3|The Village Voice|The Village Voice|en|The Village Voice}}''» адзначыў, што ў той час як прагрэс ідзе, «''Трон: Спадчына''» захаваў спрошчаныя візуальныя эфекты, якія былі заўважаныя ў яго папярэдніка<ref name=villz>{{cite web|url=http://www.villagevoice.com/2010-12-15/film/tron-legacy-and-the-joys-of-the-3-d-cgi-head-trip/|title=Tron: Legacy and the Joys of the 3-D CGI Head Trip|first=J.|last=Hoberman|work=Village Voice|publisher=Village Voice Media|date=December 15, 2010|access-date=April 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527073417/http://www.villagevoice.com/2010-12-15/film/tron-legacy-and-the-joys-of-the-3-d-cgi-head-trip/|archive-date=27 мая 2015|url-status=dead}}</ref>. Нік дэ Сямлен з «''[[Empire (часопіс)|Empire]]''» пісаў, што «''гэта фільм дзіўна высокага класа бляску, …саўндтрэк Daft Punk гучыць падыходна пад падзеі, …населены гладкімі сірэнамі, …маючы электралюмінесцэнтныя пейзажы, ён прымушуе Blu-Ray-плэеры плакаць''»<ref name=emp>{{cite web|url=http://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?FID=136093|title=Tron Legacy|first=Nick|last=de Semlyen|work=[[Empire (часопіс)|Empire]]|publisher=Bauer Consumer Media|access-date=April 29, 2012}}</ref>. Некаторыя крытыкі былі не гэтак ўражаныя спецэфектамі фільма. Манолі Даргіс з «''[[The New York Times]]''» сказаў, што, нягледзячы на вядомасць, «''вібрацыйныя калейдаскапічныя колеры, якія праславілі першы фільм, былі заменены аднастайнай палітрай шклопадобных чорна-сініх і завіток аранжавага і жоўтага''»<ref name=nytimes22>{{cite web | url=http://movies.nytimes.com/2010/12/17/movies/17tron.html?ref=movies | title=Tron: Legacy (2010)|publisher=The New York Times Company|work=[[The New York Times]]|first=Manohla|last=Dargis|date=December 17, 2010|access-date=April 29, 2012}}</ref>. Хоць заявіўшы, што «''Трон: Спадчына''» быў «''страшэнны''», Эмі Біянколі з «''{{нп3|San Francisco Chronicle|San Francisco Chronicle|en|San Francisco Chronicle}}''» сцвярджаў, што спецыяльныя эфекты былі «''захапляльнымі''»-амаль сырнымі<ref name=sfg>{{cite web | url=http://www.sfgate.com/movies/article/Tron-Legacy-review-Gridlock-2522206.php | title='Tron: Legacy' review: Gridlock | work=San Francisco Chronicle| publisher=Hearst Corporation| date=December 17, 2010 | access-date=April 23, 2012|first=Amy|last=Biancolli}}</ref>. Аглядальнік «''{{нп3|The Wall Street Journal|The Wall Street Journal|en|The Wall Street Journal}}''» Джо Моргенштэрн асудзіў акцэнт прадзюсараў на тэхналагічныя дасягненні, якія, ён адчуваў, маглі б быць выкарыстаны для іншых жанраў, такіх як [[Драма (жанр)|драмы]]<ref name="http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703395204576023403064697820.html">{{cite web | url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703395204576023403064697820.html | title=Computer Epic 'TRON' Lacks Heart Drive | publisher=Wall Street Journal | work=Wall Street Journal | access-date=April 25, 2012 | author=Morgenstern, Joe}}</ref>. Для Кайла Сміта з «''[[New York Post]]''» было шмат момантаў, калі ён «''страціў [яго] звычайную флегматычную раўнавагу і […] падумаў: Гэй, гэта вельмі цікава''»<ref name="http://www.nypost.com/p/entertainment/movies/new_tron_is_visual_feast_but_tale_dksLPfqH3xArYK2WybjrHK">{{cite news | url=http://www.nypost.com/p/entertainment/movies/new_tron_is_visual_feast_but_tale_dksLPfqH3xArYK2WybjrHK | title='Tron: Legacy' is a mind-bending matrix, but script is a blight | work=[[New York Post]] | date=December 16, 2010 | access-date=May 6, 2012 | author=Smith, Kyle}}</ref>. [[Файл:Michael Sheen by Gage Skidmore.jpg|170px|міні|справа|Майкл Шын.]] [[Файл:David Bowie (1987).jpg|170px|міні|злева|Дэвід Боўі.]] Ігра розных акцёраў часта згадваецца ў крытычным ключы. Выгляд Майкла Шына ў ролі Кастора быў асабліва ацэнены каментатарамі, якія, з-за яго пышнасці правялі паралелі з ангілійскім спеваком і кампазітарам [[Дэвід Боўі|Дэвідам Боўі]]<ref name=variety/><ref name=usa29/><ref name=Philly/><ref name=bost/>, а таксама выдуманымі персанажамі, такіх як галоўны герой {{нп3|Завадны апельсін, фільм|фільма «''Завадны апельсін''»|en|A Clockwork Orange (film)}} Алекс<ref name=startrib/>. Даргіс, ДэБруж, Пуч і Керы Рыкі з «''{{нп3|The Philadelphia Inquirer|Philadelphia Inquirer|en|The Philadelphia Inquirer}}''» былі сярод журналістаў, якія пахвалілі яго ігру<ref name=variety>{{cite web|url=http://www.variety.com/review/VE1117944151?refcatid=31|title=Tron: Legacy|first=Peter|last=DeBarge|work=Variety|publisher=Reed Business Information|date=December 3, 2010|access-date=April 29, 2012}}</ref><ref name=usa29/><ref name=Philly>{{cite web|url=http://www.philly.com/philly/entertainment/movies/20101217_Great_graphics_of__TRON__Legacy__lack_luster_on_silver_screen.html|title=Great graphics of 'TRON: Legacy' lack luster on silver screen|first=Carrie|last=Fisher|work=The Philadelphia Inquirer|date=December 16, 2010|access-date=April 30, 2012}}</ref>. Даргісу падабаецца выключная прадукцыйнасць Шына для, здавалася б, «''нецікавай''» ролі<ref name=nytimes22/>. Для кінакрытыка Гары Томпсана з «''{{нп3|Philadelphia Daily News|Philadelphia Daily News|en|Philadelphia Daily News}}''», фільм стаў гумарыстычны са сцэнамі з удзелам Кастора<ref name=philnews>{{cite web|url=http://www.philly.com/philly/entertainment/movies/20101216_Tron__3-D_effects__1-D_everything_else.html|title=‘Tron’: 3-D effects, 1-D everything else|first=Gary|last=Thompson|work=Philadelphia Daily News|date=December 16, 2010|access-date=April 30, 2012}}</ref>. Крытык Колін Коверт з «''{{нп3|Star Tribune|Star Tribune|en|Star Tribune}}''» лічыць, што манерныя выхадкі Шына былі «''занадта кароткай''» разыначкай «''Трона: Спадчына''»<ref name=startrib>{{cite web|url=http://www.startribune.com/entertainment/movies/112018474.html?elr=KArksD:aDyaEP:kD:aUnc5PDiUiD3aPc:_Yyc:aULPQL7PQLanchO7DiUr|title=Copping some Z's in Tronland|first=Colin|last=Covert|work=Star Tribune|publisher=The Star Tribune Company|date=December 17, 2010|access-date=June 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222054321/http://www.startribune.com/entertainment/movies/112018474.html?elr=KArksD:aDyaEP:kD:aUnc5PDiUiD3aPc:_Yyc:aULPQL7PQLanchO7DiUr|archive-date=22 снежня 2010|url-status=dead}}</ref>. Наконт іншых ролей, асабліва Гарэта Хедлунда, Алівіі Уайлд і Джэфа Брыджэса крытыкі маюць розныя погляды. Фільм атрымаў «''невялікае павышэнне''» ад Уайлд, у адпаведнасці з Рыкі<ref name=Philly/>. Уэслі Морыс з «''[[The Boston Globe]]''» назваў Хедлунда «''безнадзейнай шпількай''»<ref name=bost/>. «''Ён нічым не ўражвае… Гэта пачуццё ўзаемнае. На меркаваны кошт $200 млн гэта нейкі здзек. Калі ён не можа быць у захапленні, чаму мы павінны быць?''»<ref name=bost>{{cite web|url=http://www.boston.com/ae/movies/articles/2010/12/17/tron_sequel_doesnt_live_up_to_the_legacy_of_the_1982_original/?camp=pm|title=Tron: Legacy|first=Wesley|last=Morris|work=The Boston Globe|publisher=The New York Times Company|date=December 16, 2010|access-date=April 30, 2012}}</ref>. Каментатар Эндру О'Хехір з сайта «''Salon''»: «''нават Брыджэс — індывідуальны, ён разглядаецца як адзін з самых любімых і адметных амерыканскіх акцёраў — быў „дзіўным і складаным“ замест таго, каб быць „сентыментальным і павабным“, як у арыгінальным „Троне“''»<ref name=salon>{{cite web|url=http://www.salon.com/2010/12/16/tron_legacy/|title='TRON: Legacy:' A $170 million insult| first= Andrew| last= O'Hehir| publisher=Salon|date=December 16, 2010|access-date=June 22, 2012}}</ref>. Крытыкі раздзяліліся ў ацэнках развіцця персанажаў і сюжэтных ліній у «''Троне: Спадчына''». Брус Джонс, які пісаў для «''{{нп3|The New Yorker|The New Yorker|en|The New Yorker}}''», адзначыў, што гледачы так і не звязваюцца з персанажамі, так як ім не хапае эмоцый і зместу. «''Disney, магчыма, шукае мерчандайзінгавае залатое дно з гэтым доўгім працягам наватарскага фільма 1982 года''», адзначыў Джонс, « але хтосьці ў офісах забыўся дадаць хоць якую чалавечую цікавасць да сцэнарыя»<ref>{{cite web|url=http://www.newyorker.com/arts/reviews/film/tron_legacy_kosinski#ixzz1tSfCuy4J|title=Tron: Legacy|first=Bruce|last=Jones|work=The New Yorker|publisher=Condé Nast Publications|access-date=April 29, 2012}}</ref>. Акрамя таго, журналіст Клаўдыя Пуч з «''{{нп3|USA Today|USA Today|en|USA Today}}''» параўнала «''Трон: Спадчына''» з «''бессэнсоўным''» і «''пазбаўленым уяўлення, нават заблытаным''» дыялогам, і «''большая частка гісторыі проста не паказаная''»<ref name=usa29>{{cite web|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/movies/reviews/2010-12-17-tron17_online_ST_N.htm|title=Slick sequel 'TRON: Legacy' gets some wires crossed|first=Claudia|last=Puig|work=USA Today|publisher=Gannett Company|date=December 17, 2010|access-date=April 29, 2012}}</ref>. Дана Стывенс з «''{{нп3|Slate, часопіс|Slate|ru|Slate (magazine)}}''» падсумавала: «''„Трон: Спадчына“ выглядае як сенсарна-атакуючы блокбастар, які імкнецца змусіць мяне заснуць, як немаўля. Прызнаюся, я, магчыма, праспала толькі адну ці дзве кульмінацыйныя бітвы і прачыналася ад неонавых фрысбі''»<ref name=slate>{{cite web|url=http://www.slate.com/articles/arts/movies/2010/12/tron_legacy.html|title=Tron: Legacy|first=Dana|last=Stevens|work=Slate|publisher=The Washington Post Company|date=December 16, 2010|access-date=April 29, 2012}}</ref>. У адрозненне ад адмоўных адказаў, Мішэлю Аляксандру з «''Eclipse''» спадабаўся сюжэт «''Трона: Спадчына''»<ref>{{cite web| first= Michelle | last= Alexandria|url=http://eclipsemagazine.com/Movies/21719/ |title=Tron: Legacy on iMax 3D Doesn’t Disappoint! Michelle’s Review | work = Eclipse |date=December 19, 2010 |access-date=December 26, 2010}}</ref>. Падобная рэакцыя была ў Росітэра Дрэйка з «''7x7''», які напісаў, што гэтая гісторыя «''часам заблытаная, але перад ёй цяжка выстаяць''». Ларушка Іван-Задэ з «''Metro''» скардзілася на недастаткова развіты сюжэт, кажучы: «''У 2010 годзе, пытанні, звязаныя з захапляльным характарам гульняў і усёпаглынальнай моцай сучаснай тэхналогіі, больш дарэчныя, чым калі-небудзь, так гэта раздражняльна, што сцэнарый нічога не робіць з імі''». Тым не менш, яна прызнала, што «''гэта найлепшы 3D фільм з часоў „''Аватара''“ і супер-завадны саўндтрэк Daft Punk, тым не менш, робіць прагляд цудоўным''»<ref name=metro/>. === Зборы === Напярэдадні рэлізу розныя камерцыйныя аналітыкі прагназавалі, што «''Трон: Спадчына''» заробіць $40 — $50 млн у пракаце ў першы ўік-энд<ref name=hollzzzz/>, аглядальнік Бен Фрыц з «''[[Los Angeles Times]]''» апісаў гэты лік як «''цвёрды, але не ўражлівы''»<ref name=latimes22s>{{cite news|last=Fritz|first=Ben|url= http://articles.latimes.com/2010/dec/17/business/la-fi-ct-projector-20101217|title=Box office projector: 'Tron' to beat 'Yogi Bear' and 'How Do You Know'|publisher=Tribune Company| work=[[Los Angeles Times]]|date=December 17, 2010|access-date=December 28, 2010}}</ref>. Хоць студыя спадзявалася прыцягнуць шырокую аўдыторыю, фільм перш за ўсё звяртаўся да мужчын: «''Жанчыны больш вагаюцца наконт навукова-фантастычнага працягу''», піша Фрыц<ref name=latimes22s/>. Джэй Фернандэс з «''[[The Hollywood Reporter]]''» адчуваў, што непрапарцыянальнасць аўдыторыі будзе праблематычнай для доўгатэрміновых касавых перспектыў<ref name=hollzzzz>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/blogs/risky-business/bullseye-dec-17-tron-yogi-60313|title=BULLSEYE, Dec. 17: 'Tron,' 'Yogi,' 'Gulliver,' 'Grit,' More| first= Jay| last= Hernandez|work=The Hollywood Reporter|publisher=Prometheus Global Media|date= December 16, 2010|access-date=June 15, 2012}}</ref>. Пішучы для «''[[Box Office Mojo]]''», Брэндан Грэй апісаў шуміху перад прэм’ерай як «''неабгрунтаваныя чаканні ад фанатаў''», улічваючы, што арыгінальны «''Трон''» праваліўся ў пракаце<ref>{{cite news|last=Gray|first=Brandon|url=http://boxofficemojo.com/news/?id=3042&p=.htm|title='True Grit,' 'Inception' Impress Most in Tepid 2010|publisher= Amazon |work= Box Office Mojo |date=January 18, 2011|access-date=April 8, 2011}}</ref>. У [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] фільм зарабіў {{nobr|$43.6 млн}} у пракаце ў яго першы ўік-энд<ref name="THR Soft BO" />. У дзень адкрыцця, ён сабраў млн {{nobr|$17,6 млн}}, у тым ліку {{nobr|$3,6 млн}} у працягу паўночы паказчыкаў ад 2000 тэатраў, 29 % з якіх былі IMAX<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/tron-earns-36-million-midnight-61297|title=Tron Earns $3.6 Million in Midnight Showing|first=Pamela|last=McClintock|work=The Hollywood Reporter|publisher=Prometheus Global Media|date= December 17, 2010| access-date= June 15, 2012}}</ref>, і працягваў займаць першае месца за ўік-энд, апярэдзіўшы «''{{нп3|Мядзведзь Ёгі, фільм|Мядзведзя Ёгі|en|Yogi Bear (film)}}''» і «''{{нп3|Як вы ведаеце|Як вы ведаеце|en|How Do You Know}}''»<ref name="THR Soft BO">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/tron-legacy-easily-tops-box-61562|title='Tron: Legacy' Wins Soft Box Office; James L. Brooks' 'How Do You Know' Disappoints|first=Pamela|last=McClintock|work=The Hollywood Reporter|publisher=Prometheus Global Media|date= December 19, 2010|access-date=June 15, 2012}}</ref>, «''Трон: Спадчына''» сабраў прыкладна {{nobr|$68 млн}} за першы тыдзень<ref>{{cite web | url = http://boxofficemojo.com/news/?id=3027&p=.htm | title = Seven-Day Summary: 'Tron' Dominates, 'Fockers' Dwindle| publisher = Amazon | work = Box Office Mojo | date =December 24, 2010| last= Gray |first= Brandon| access-date =December 24, 2010 }}</ref>, і перавысіў {{nobr|$100 млн}} на яго 12-ы дзень пасля прэм’еры<ref name=imazss>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/blogs/heat-vision/tron-legacy-crosses-100-million-66587|title='Tron Legacy' Crosses $100 Million Mark, Earns a Quarter of it from IMAX|first=Borys|last=Kit|work=The Hollywood Reporter|publisher=Prometheus Global Media|date= December 29, 2010|access-date=June 15, 2012}}</ref>. На міжнародных рынках «''Трон: Спадчына''» сабраў {{nobr|$23 млн}} за першы ўік-энд, у сярэднім {{nobr|$ 6 тыс.}} за тэатр<ref name= hollytrgross/>. Паводле ''Disney'', 65 % замежнага пракату было ў пяці ключавых рынках: [[Японія]], [[Аўстралія]], [[Бразілія]], [[Вялікабрытанія]] і [[Іспанія]]<ref name=hollytrgross>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/tron-legacy-draws-23-mil-61565|title='Tron: Legacy' Draws $23 Mil Overseas, Hits No. 1 in Europe, Latin America and Australia|first=Frank|last=Segers|work=The Hollywood Reporter| publisher=Prometheus Global Media|date= December 19, 2010|access-date=June 15, 2012}}</ref>. Фільм паказаў найлепшыя вынікі ў Японіі, дзе ён узяў {{nobr|$4.7 млн}} з 350 тэатраў<ref name=hollytrgross/>, Аўстраліі ($ 3.4 млн), Злучаным Каралеўстве (3.2 млн), Бразіліі ($ 1.9 млн) і Іспаніі ($ 1.9 мле)<ref name=hollytrgross/>. На наступным тыдні «''Трон: Спадчына''» атрымаў {{nobr|$ 65.5 млн}} ад замежных рынкаў<ref name=56serdf>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/fockers-wins-box-office-gullivers-65779?page=2|title='Little Fockers' Wins Box Office; 'Gulliver's Travels' Disappoints|first=Pamela|last=McClintock|work=The Hollywood Reporter|publisher=Prometheus Global Media| date= December 26, 2010|access-date=June 15, 2012}}</ref>, у выніку чаго агульны пракаце вырас да $ 153.8 млн<ref name=56serdf/>. У канцы яго пракату «''Трон: Спадчына''» ўжо сабраў {{nobr|$ 400 062 763}}: {{nobr|$ 172 062 763}} ў Паўночнай Амерыцы і {{nobr|$ 228 000 000}} у іншых краінах<ref name="BoxOfficeMojo">{{cite web | url = http://boxofficemojo.com/movies/?id=tron2.htm | title = Tron: Legacy (2010)| publisher = Amazon | work = Box Office Mojo | access-date =December 24, 2010 }}</ref>. === Узнагароды і намінацыі === «''Трон: Спадчына''» атрымаў узнагароду за «''Найлепшы арыгінальны саўндтрэк''» ад Асацыяцыі крытыкаў Austin Film<ref name="Austin Critics 2010">{{cite web | url=http://austinfilmcritics.org/awards/2010-awards/ | title=2010 Austin Film Critics Association Awards | publisher=Austin Film Critics Association | date=December 22, 2010 | access-date=May 6, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131203211741/http://austinfilmcritics.org/awards/2010-awards/ | archive-date=3 снежня 2013 | url-status=dead }}</ref>. Фільм таксама быў намінаваны на «''Выдатны дызайн для фантастычнага фільма''» Гільдыяй<ref name=nom10>{{cite web | url=http://www.adg.org/?art=nominee_10 | title=2010 Art Directors Guild Awards | publisher=Art Directors Guild | access-date=May 6, 2012}}</ref> і на «''Мікс гуку''» Акадэміяй кінематаграфічных мастацтваў і навук<ref name="Oscar nominees">{{cite web | url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/83/nominees.html | title=2010 Academy Awards | publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences | date=January 25, 2011 | access-date=May 6, 2012}}</ref>. Фільм патрапіў у шорт-ліст на прэмію Оскар за найлепшыя візуальныя эфекты<ref>{{cite web|url=http://collider.com/oscar-visual-effects-shortlist/68367/|title=Oscar Visual Effects Shortlist Includes INCEPTION, SCOTT PILGRIM, TRON: LEGACY and Four More|date=January 5, 2011 | first=Brendan |last=Bettinger |publisher=Collider|access-date=June 16, 2012}}</ref>, хоць ён не атрымаў намінацыю<ref>{{cite web|url=http://www.cgchannel.com/2011/01/tron-legacy-loses-out-to-hereafter-in-oscar-shortlist/|title=Hereafter boots TRON: Legacy off Oscar shortlist|date=January 27, 2011 |access-date=June 16, 2012}}</ref>. {| class="wikitable sortable" |- ! Узнагарода ! Дата ! Атрымальнік ! Катэгорыя ! Вынік |- | 83-е ўзнагароджванне прэміяй «''Оскар''»<ref name="Oscar nominees" /> | 27 лютага 2011 | Гвідалін Етс Уітл and Эдысан Тыг | Лепшая музыка | {{Намінацыя}} |- | Гільдыя рэжысёраў<ref name=nom10 /> | 5 лютага 2011 | Дарэн Гілфард | Выдатны дызайн для фантастычнага фільма | {{Намінацыя}} |- | Асацыяцыя крытыкаў Austin Film<ref name="Austin Critics 2010" /> | style=white-space:nowrap| 22 снежня 2010 | Daft Punk | Найлепшы арыгінальны саўндтрэк | {{Узнагарода}} |- | Гільдыя дызайнераў касцюмаў<ref name="cdg2010">{{cite web|url=http://insidemovies.ew.com/2011/01/20/black-swan-true-grit-tron-legacy-land-costume-design-guild-award-nominations/|title='Black Swan,' 'True Grit,' 'TRON: Legacy' land Costume Design Guild award nominations|first=Adam|last=B. Vary|work=[[Entertainment Weekly]]|date=January 20, 2011|access-date=January 25, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110123014033/http://insidemovies.ew.com/2011/01/20/black-swan-true-grit-tron-legacy-land-costume-design-guild-award-nominations/|archive-date=23 студзеня 2011|url-status=dead}}</ref> | 22 лютага 2011 | Майкл Уілкінсан і Крысцін Біселін Кларк | Дасканаласць у фантастычным фільме | {{Намінацыя}} |- | rowspan=2 |Лас-Вегаскі клуб кінакрытыкаў<ref name="http://www.indiewire.com/article/social_network_express_hits_las_vegas_dallas_critics">{{cite web | url=http://www.indiewire.com/article/social_network_express_hits_las_vegas_dallas_critics | title="Social Network" Express Hits Las Vegas, Dallas Critics | access-date=April 25, 2012 | author=Knegt, Peter}}</ref> | rowspan=2 |16 снежня 2010 | Daft Punk | Найлепшы арыгінальны саўндтрэк | {{Намінацыя}} |- | | Найлепшыя візуальныя эфекты | {{Намінацыя}} |- | [[MTV Movie & TV Awards|MTV Movie Awards]]<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2011/best-breakout-star/|title=Best Breakout Star|publisher=MTV|access-date=June 5, 2011|archive-date=23 снежня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111223235951/http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2011/best-breakout-star/|url-status=dead}}</ref> | 5 чэрвеня 2011 | [[Алівія Уайлд]] | Лепшае адкрыццё | {{Намінацыя}} |- | rowspan=7 |[[Сатурн (кінапрэмія)|«Сатурн»]]<ref>{{cite web|url=http://collider.com/saturn-awards-2011-winners/98513/|title=''Inception'' Wins Big at the 2011 Saturn Awards|work=Collider|author=Chitwood, Adam|access-date=June 24, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231070344/http://collider.com/saturn-awards-2011-winners/98513/|archive-date=31 снежня 2011|url-status=dead}}</ref> | rowspan=7 |23 чэрвеня 2011 | | Найлепшы навукова-фантастычны фільм | {{Намінацыя}} |- | [[Джэф Брыджэс]] | Найлепшы акцёр | {{Узнагарода}} |- | [[Гарэт Хедлунд]] | Найлепшы акцёр другога плана | {{Намінацыя}} |- | Daft Punk | Лепшая музыка | {{Намінацыя}} |- | Майкл Уілкінсан | Найлепшыя касцюмы | {{nom}} |- | Дарэн Гілфард | Найлепшы дызайн | {{Узнагарода}} |- | Эрык Барба, Стыў Прыг, Карл Дэнхам, Нікас Калаіцідзіс | Найлепшыя спецэфекты | {{Намінацыя}} |- | [[Teen Choice Awards]]<ref>{{cite web|url=http://www.teen.com/2011/07/19/entertainment/teen-choice-award-nominees-2011-second-wave-pretty-little-liars-darren-criss/|title=Teen Choice Awards Noms, Part 2! Find Out Who Else Snagged a Chance at a Surfboard!|work=Teen|author=Cubria, Kaitlin|access-date=June 18, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130707210521/http://www.teen.com/2011/07/19/entertainment/teen-choice-award-nominees-2011-second-wave-pretty-little-liars-darren-criss/|archive-date=7 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref> | 5 чэрвеня 2011 | Алівія Уайлд | Жаночае адкрыццё | {{Намінацыя}} |- | rowspan=3|[[Таварыства спецыялістаў па візуальным эфектам|Visual Effects Society Awards 2010]]<ref>{{cite web| url=http://www.visualeffectssociety.com/ves-awards/previous/9th-annual| title=9th Annual VES Awards| publisher=Visual Effects Society| access-date=May 6, 2012| archive-date=2 лютага 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120202224234/http://www.visualeffectssociety.com/ves-awards/previous/9th-annual| url-status=dead}}</ref> | rowspan=3|19 лютага 2011 | Эрык Барба, Ліза Беруд, Стыў Гаўб, Стыў Прыг | Выдатныя візуальныя эфекты | {{Намінацыя}} |- | Джонатан Літ, Хуан С. Гомес, Кевін Сірс, Соня Бурхард за даскавую гульню |Outstanding Created Environment in a Live Action Feature Motion Picture | {{Намінацыя}} |- | Пол Ламберт, Соня Бурхард, Кім Ольсен, Сарах'яне Авела Чэйс |Outstanding Compositing in a Feature Motion Picture | {{Намінацыя}} |} == Працяг і спін-офы == === Сіквелы === Яшчэ да выхаду фільма на экраны, [[28 кастрычніка]] [[2010]] года, Стывен Лісбергер заявіў, што сіквел планаваўся. Адам Хоравіц і Эдвард Кіціс, сцэнарысты «''Трона: Спадчына''», знаходзяцца на ранніх стадыях вытворчасці сцэнарыя для новага фільма<ref>{{cite news |last=Cornet | first=Roth |url=http://screenrant.com/tron-legacy-steven-lisberger-rothc-85139/ |title=Steven Lisberger Talks 'Tron: 3' & the Global 'Tron' Phenomena |publisher=Screen Rant, LLC |work=Screen Rant |date=October 29, 2010 |access-date=December 29, 2010}}</ref><ref>{{cite news |last=Sciretta | first=Peter |url=http://www.slashfilm.com/screenwriters-return-for-tron-legacy-sequel/ |title=Screenwriters Return for Tron Legacy Sequel |publisher=SLASH FILM |work=SLASH FILM |date=April 6, 2010 |access-date=December 29, 2010}}</ref>. Перы Неміраф з Cinema Blend выказаў дапушчэнне, што «''Трон 3''» можа быць першым фільмам у новай трылогіі<ref>{{cite news |last=Nemiroff |first=Perry |url=http://www.cinemablend.com/new/Tron-Legacy-Sequel-Already-Planned-A-Trilogy-Could-Be-Next-17959.html |title=Tron: Legacy Sequel Already Planned, A Trilogy Could Be Next |publisher=Cinema Blend, LCC |work=CINEMA BLEND |date=April 6, 2010 |access-date=December 29, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402144142/http://www.cinemablend.com/new/Tron-Legacy-Sequel-Already-Planned-A-Trilogy-Could-Be-Next-17959.html |archive-date=2 красавіка 2015 |url-status=dead }}</ref>. [[13 студзеня]] [[2011]] года «''Ain't It Cool News''» паведаміў, што фільм быў блізкі да абвяшчэння сіквела. Гэты ход быў часткай плана ''Disney'' для будучыні ''Трона''<ref>{{cite web |date=January 13, 2010 | last= Knowles |first= Harry |title=The Grapevine says, Disney is about to Green Light a TRON LEGACY sequel... |url=http://www.aintitcool.com/node/48054 |work=Ain't it Cool News |access-date=January 16, 2011}}</ref>. [[21 студзеня]] 2011 года ''Tron-Sector'' паведаміў аб чутцы, што працягу «''Трона: Спадчына''» было дадзена зялёнае святло і трэйлер будзе паказаны на DVD і Blu-ray рэлізах «''Трона''» і «''Трона: Спадчына''»<ref>{{cite web |date=January 21, 2011 |title=TRON 3 Green Lit: Teaser Trailer on DVD & Blu-Ray |url=http://www.tron-sector.com/articles/view.aspx?id=813 |access-date=January 21, 2011}}</ref>. Гары Ноўлз паведаміў аб тызеры, назваўшы яго «''DVD Extra''» і адзначыўшы, што ён быў зняты перад [[Дзень падзякі|Днём падзякі]] (г. зн. да лістапада 2010 года)<ref>{{cite web |first= Harry | last= Knowles |date=January 22, 2011 |title=TRON 3 teaser details... tis true! |url=http://www.aintitcool.com/node/48194 |access-date=January 23, 2011}}</ref>. [[8 красавіка]] 2011 года рэжысёр [[Джозеф Касінскі]] распавёў аб сіквеле: «''Мы працуем над гэтай гісторыяй зараз. Як толькі мы атрымаем сцэнарый, якім мы ўсе будзем вельмі задаволеныя, мы возьмем яго і паглядзім, калі мы зможам вярнуцца да „Grid“. Я думаю, фільм пачнецца з таго, чым скончыўся „Трон: Спадчына“: Сэм і Квора апынуліся ў рэальным свеце. Далей будуць адносіны паміж гэтай парай, гэта наступны крок''»<ref>{{cite web | url=http://www.heavyeggs.com/article/view/tron-3-details | title=TRON 3 details | publisher=Heavy Eggs | date=April 8, 2011 | access-date=April 8, 2011 | author=Ronin | archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112110/http://www.heavyeggs.com/article/view/tron-3-details | archive-date=2 красавіка 2015 | url-status=dead }}</ref>. 31 сакавіка Касінскі заявіў, што сцэнарый фільма, як чакаецца, будзе завершаны на працягу двух тыдняў, і яго рабочая назва ''Tr3n''<ref>{{cite web|url=http://collider.com/tron-3-sequel-details-joseph-kosinski/|title=Director Joseph Kosinski Talks TRON 3; Two Weeks Away from Draft With "Much Broader Appeal," Still Working on Title|work=Collider|access-date=October 5, 2014}}</ref>. [[7 чэрвеня]] 2011 года было паведамлена, што сцэнарыст Дэвід Дыгыліа быў наняты, каб падрыхтаваць сцэнарый для сіквела «''Трона: Спадчына''». Сцэнарысты Адам Хоравіц і Эдвард Кіціс спачатку хацелі вярнуцца, але былі вымушаныя кінуць працу з-за іх бягучай работы па распрацоўцы тэлесерыяла «''[[Аднойчы ў казцы]]''» канала ''ABC''. Зараз не вызначана, будзе ці не рэжысёр Джозеф Касінскі вяртацца да прамога працягу<ref>{{cite news |date=June 7, 2011 |author=Borys Kit |title='Tron: Legacy' Sequel in Motion with New Writer (Exclusive) |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/tron-legacy-sequel-motion-new-195714 |work=The Hollywood Reporter |access-date=June 9, 2011}}</ref>. [[8 сакавіка]] [[2012]] года Брус Бакслейтнер выказаў дапушчэнне, што здымкі працягу «''Трона: Спадчына''» могуць пачацца ўжо ў [[2014]] годзе пасля таго, як Касінскі скончыць свой фільм «[[Забыццё (фільм)|''Свет забыцця'']]»<ref>{{cite web | url=http://www.iamrogue.com/news/movie-news/item/5999-iar-exclusive-bruce-boxleitner-gives-and-update-tron-sequel-and-animated-series.html | title=IAR Exclusive: Bruce Boxleitner Gives an Update on 'TRON' Sequel and Animated Series | publisher=I Am Rogue | work=March 8, 2012 | date=May 4, 2012 | access-date=May 4, 2012 | author=DeSaulnier, Jordan | archive-url=https://web.archive.org/web/20120412161451/http://www.iamrogue.com/news/movie-news/item/5999-iar-exclusive-bruce-boxleitner-gives-and-update-tron-sequel-and-animated-series.html | archive-date=12 красавіка 2012 | url-status=dead }}</ref>. [[4 чэрвеня]] 2012 года Хоравіц і Кіціс пацвердзілі, што яны распрацоўвалі сіквел, персанаж Кворы будзе павернуты да фільма, як і ў «''Троне: Паўстанне''»<ref>{{cite web | url=http://tv.yahoo.com/news/kecks-exclusives-first-look-tron-reboots-olivia-wildes-111000463.html | title=Keck's Exclusives First Look: Tron Reboots Olivia Wilde's Quorra | publisher=Yahoo | work=TV Guide | access-date=June 19, 2012 | author=Keck, William}}</ref>. 5 снежня 2012 года Джэсі Уігутау быў наняты, каб перапісаць сцэнарый для фільма<ref>{{cite web | url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/tron-sequel-back-grid-at-398592 | title='Tron' Sequel Back on the Grid at Disney (Exclusive) | publisher=The Hollywood Reporter | access-date=December 5, 2012 | author=Kit, Borys}}</ref>. Потым было пацвярджэнне таго, што Брус Бакслейтнер і Гарэт Хедлунд вернуцца для трэцяга фільма<ref>{{cite web|last=Wickman|first=Kase|title=Confirmed: Garrett Hedlund Will Star in 'Tron 3'|url=http://www.nextmovie.com/blog/garrett-hedlund-tron-3-star-confirmed-exclusive/|work=MTV Networks|publisher=Next Movie|access-date=17 December 2012|date=13 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221171803/http://www.nextmovie.com/blog/garrett-hedlund-tron-3-star-confirmed-exclusive/|archive-date=21 снежня 2012|url-status=dead}}</ref>. У верасні [[2013]] года Касінскі сказаў: «''Працяг „Трона“ яшчэ знаходзіцца на ранніх стадыях, ён усё яшчэ ў стадыі сцэнарыя. Таму я не магу сказаць, калі ён пойдзе ў вытворчасць, але асноўная ідэя фільма мяне вельмі ўсхвалявала. Ён грунтуецца на ідэях, якія выказаныя ў „Спадчыне“, асабліва ў апошнія пяць хвілін, так што праца яшчэ ідзе''»<ref>{{cite web|title=TRON 3 "DELIVERS ON TRON: LEGACY" SAYS JOSEPH KOSINSKI|url=http://www.scifinow.co.uk/news/49053/tron-3-delivers-on-tron-legacy/|work=SciFiNow|access-date=15 December 2013|date=3 September 2013}}</ref>. [[15 студзеня]] 2014 года Брус Бакслейтнер заявіў у інтэрв'ю: «''Яны хочуць зрабіць гэта, я б сказаў, магчыма, у канцы гэтага года, магчыма, у [[2015]] годзе''». Фільм можа таксама мець месца больш у рэальным свеце. «''Гэта тое, што я сказаў, але вы мяне не чулі''», пажартаваў Бокслейтнер. "Я думаю, што ў фільме будзе шмат аб вяртанні кампаніі назад, таму што, калі вы памятаеце, Сэм Флін кажа Алану, перш чым ён едзе на матацыкле ў досвітку з Кворай: «''Мы збіраемся ўзяць кампанію назад. Гэта не канец фільма. Гэта пачатак наступнага. Гэта прадвесце. І Кiлiян Мёрфі не будзе рабіць непадрыхтаваныя камеа''» і «''я думаў, што Эдвард Дылінджэр-малодшы будзе такім дрэнным, як быў яго бацька''». У сакавіку [[2015]] года, было выяўлена, што ''Disney'' даў зялёнае святло трэцяму фільму з Хедлундам у ролі Сэма. Здымкі планіруецца пачаць у кастрычніку 2015 года ў [[Ванкувер]]ы<ref>{{cite web|url=http://vancitybuzz.com/2015/03/tron-3-filmed-vancouver-fall/|title=Tron 3 to be film in Vancouver this fall|publisher=Vancity Buzz|last=Chan|first=Kenneth|date=March 10, 2015|access-date=30 сакавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110174404/http://www.vancitybuzz.com/2015/03/tron-3-filmed-vancouver-fall/|archive-date=10 лістапада 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hollywoodreporter.com/news/joseph-kosinski-direct-disneys-tron-780790|title=Joseph Kosinski to Disney's 'Tron 3'|publisher=The Hollywood Reporter|last=Vlessing|first=Etan|date=March 11, 2015}}</ref>. === Мультфільмы === {{main|Трон: Паўстанне}} «''[[Трон: Паўстанне]]''», мультсерыял спін-оф, быў прадстаўлены [[7 чэрвеня]] [[2012]] года ў сетцы ''Disney XD'' па ўсёй тэрыторыі Злучаных Штатаў<ref>{{cite news | url=http://screenrant.com/disney-avengers-cartoon-tron-cartoon-kofi-47301/ | title=Disney Announces ‘Avengers’ & ‘Tron’ Animated Series | work=Screen Rant | date=March 4, 2010 | access-date=November 9, 2010 | author=Outlaw, Kofi}}</ref><ref name="Variety0410">{{cite news | url=http://www.variety.com/article/VR1118026910 | title=Disney XD orders 'Tron: Legacy' toon | date=November 4, 2010 | access-date=November 9, 2010 | author=Schneider, Michael | newspaper=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name="boxfice-mag">{{cite web |last=Gilchrist |first=Todd |title=TRON: Legacy' Screenwriters Discuss Stars, Story of the Upcoming TV Series |url=http://www.boxoffice.com/articles/2010-12-tron-legacy-screenwriters-on-stars-story-of-the-upcoming-tv-series |work=Boxoffice Magazine |access-date=December 24, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224033326/http://www.boxoffice.com/articles/2010-12-tron-legacy-screenwriters-on-stars-story-of-the-upcoming-tv-series |archive-date=24 лютага 2013 |url-status=dead }}</ref>. Аўтары сцэнарыя да «''Трона: Спадчына''» Адам Хоравіц і Эдзі Кіціс сказалі, што серыял распавядае пра тое, што адбылося ў «''Grid''» паміж фільмамі. Персанажаў мультфільма агучвалі [[Брус Бакслейтнер]] (Трон), [[Элайджа Вуд]], {{нп3|Лэнс Хенрыксен|Лэнс Хенрыксен|en|Lance Henriksen}}, {{нп3|Мэндзі Мур|Мэндзі Мур|en|Mandy Moore}}, Эмануэль Шрыкі, {{нп3|Пол Рубенс|Пол Рубенс|en|Paul Reubens}}, Нейт Кодры і [[Алівія Уайлд]], якая зноў іграла Квору<ref name="Variety0410" /><ref>{{cite web | url=http://skymovies.sky.com/tron-legacy/animated-tron-tv-series-confirmed | title=Tron: Uprising- Horowitz Reveals A-List Line-Up | publisher=[[News Corporation]] | work=Sky Movies | access-date=January 16, 2011 | author=Risley, Matt | quote="Bruce Boxleitner is in it, Elijah Wood, Linda Moore, Paul Reubens, Lance Henriksen. I mean, we've got a really cool group of actors and actress", Horowitz raved.}}</ref>. === Манга === [[Манга (мастацтва)|Манга]] версія «''Трона: Спадчына''» была выпушчана Earth Star Entertainment у Японіі 30 чэрвеня 2011 года<ref>{{cite web|title=コミック版　トロン：レガシー|url=http://www.earthstar.jp/detail.php?media=book|script-title=ja:コミック版　トロン：レガシー|publisher=Earth Star Entertainment|language=ja|access-date=December 5, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20170420180741/http://www.webcitation.org/63ilW9zoU|archive-date=20 красавіка 2017|url-status=dead}}</ref>. == Кіналяпы == # Калі Сэм едзе на матацыкле праз тунэль, можна заўважыць 2 «''Х''», якія міргаюць (0:06:02). Яны паведамляюць пра тое, што любыя перамяшчэнні ў той бок забароненыя. # У пачатку фільма у Сэма Ducati Sport 1000 Monoposto — аднамесны (0:07:15), калі ён вяртаецца з Кворай, ужо ў канцы фільма, ён раптам ператварыўся ў Ducati Sport 1000 Biposto — двухмесны (01:56:58). # Падчас пагоні з будынка ''Encom'' за Флінам з левага і правага завулкаў выязджаюць 2 паліцэйскія машыны (0:14:15). Сэм абарочваецца назад і зноў глядзіць наперад, і з завулкаў зноў выязджаюць тыя ж самыя 2 паліцэйскія машыны (0:14:19). # Калі Сэм дэактывуе экранную застаўку, на камп'ютары ў зале гульнявых аўтаматаў мы бачым прыкмету таго, што машына працуе з sun4m (0:23:02). Першыя sun4m былі абвешчаныя прыкладна ў 1992 годзе, а паводле сюжэту Кевін Флін знік яшчэ ў 1989 годзе. # Пры выхадзе Сэма на арэну з круглага ліфта можна ўбачыць, што да яго нагі прымацавана дубінка (0:29:48). Хоць ні пры абмундзіраванні (0:29:19), ні пры першым баі гэтай дубінкі ў яго няма (0:32:32) # Калі Сэма ўпершыню прыводзяць да CLU, яго дыск не гарыць, хоць павінен свяціцца пастаянна (0:36:24). Але ў момант адкрыцця асобы CLU, можна заўважыць, што дыск Сэма ўжо загарэўся. # Бой у бары Кастора. У той момант, калі Квора з'яўляецца ў зале, нам паказваюць здзіўленага Кастора і Гем, якая стаіць непадалёк ад яго (01:16:27). У наступнай сцэне Кастор ўжо адзін (01:16:31), затым Гем зноў стаіць справа ад Кастора (01:16:58), і зноў побач з ім (01:17:04), і зноў адыходзіць ад яго (1:17:26). # Калі Квору захопліваюць служыцелі CLU і адводзяць яе (01:33:52), відаць, што гэты кадр люстраны. Прычоска і адзенне дзяўчыны «''перакінутыя''» на другі бок<ref>[http://kinolyapy.su/film/11/Tron_Nasledie_Tron_Legacy.html КиноЛяпы. SU — киноляпы Трон: Наследие 2011 TRON: Legacy]</ref>. # [[Uptime]] сістэмы з залу гульнявых аўтаматаў усяго 8 дзён, але, мяркуючы па сюжэце, ён павінен быць больш 20 гадоў. == Дадатковыя факты == * [[Джэф Брыджэс]] — першы акцёр у гісторыі кіно, які з'яўляецца на экране з камп'ютарна-амалоджаным прататыпам<ref name="dis">[http://www.disney.ru/DisneyCMS/Content/Movies/Articles/00001tron3.jsp Спецэффекты и технологии]</ref>. * Віртуальная рэальнасць, у якой адбываюцца падзеі фільма, працуе пад кіраваннем UNIX-падобнай АС SolarOS (намёк на {{нп3|Solaris|Solaris|en|Solaris (operating system)}})<ref name="SolarOS">[http://www.c0t0d0s0.org/archives/6408-SolarOS.html SolarOS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180311191301/http://www.c0t0d0s0.org/archives/6408-SolarOS.html |date=11 сакавіка 2018 }}</ref>; відаць, як галоўны герой запускае на ёй [[UNIX]]-каманды whoami, [[uname]], [[ls]] і тд.<ref name="bdr"/>. * Калі Сэм набірае каманды ў тэкставай кансолі, на фоне злева зверху бачная праграма top, у ёй — запушчаны графічны сервер Xorg (разам з дэманам hald). Першая версія Xorg афіцыйна з'явілася 6 красавіка 2004 года, гэта значыць праз 15 гадоў пасля таго, як камп'ютар быў у апошні раз выкарыстаны<ref name="SolarOS" />. * Калі галоўны герой скрадае і выкладвае ў Інтэрнэт ''EncomOS'' 12, Эд Дылінджэр адкрывае кансоль з надпісам «''Encom [[Linux|LINUX]] CONSOLE''»<ref>[http://blog.poginux.com/big-my-secret-tron-legacy-console-commands TRON Legacy console commands] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130525155816/http://blog.poginux.com/big-my-secret-tron-legacy-console-commands |date=25 мая 2013 }}</ref>. * Галоўны герой спрабуе атрымаць рут-доступ у сістэму бацькі, увайшоўшы пад уліковым запісам «''backdoor''»<ref name="bdr">[http://www.isimon.co.za/jbox/2011/03/15/tron-legacy-backdoor-2/ Tron Legacy: ‘backdoor’] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111202120610/http://www.isimon.co.za/jbox/2011/03/15/tron-legacy-backdoor-2/ |date=2 снежня 2011 }}</ref>. * Правобразам Кастора стаў шэраг выдатных фігур шоў-бізнэсу, у тым ліку {{нп3|Зігі Стардаст|Зігі Стардаст|ru|Зигги Стардаст}}<ref name="aif.ru">http://www.aif.ru/culture/article/39798 «Трон: Наследие» — справочник по самому главному фильму года.</ref>. * [[Алівія Уайлд]] праявіла такія здольнасці да баявых мастацтваў, што здзівіла нават каскадзёраў. Яны раілі ёй працягнуць трэніроўкі пасля заканчэння здымак<ref name="dis2">[http://www.disney.ru/DisneyCMS/Content/Movies/Articles/00001tron9.jsp Персонажи фильма «Трон: Наследие»]</ref>. * З актрысамі, якія ігралі сірэн, займаўся харэограф, імкнучыся скаардынаваць іх рухі, каб яны рухаліся сінхронна<ref name="dis2" />. == Гл. таксама == * [[Трон (фільм)]] * [[Трон (франшыза)]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Tron: Legacy}} * [[wikia:tron|Tron Wiki, знешняя wiki]] * {{IMDb title|1104001}} * {{rotten-tomatoes|10011582-TRON_legacy}} * {{metacritic film|id=tron-legacy}} * {{mojo title|tron2}} * {{Facebook|Tron}} * {{Twitter|TronLegacy}} * [http://www.xakep.ru/post/54185/ Трон: Наследие: внутренняя империя] {{ref-ru}} * [http://crossflow.ru/cinema/vosxozhdenie-na-tron-2010 Статья о «Троне» (предыстория, история, видеоигры и т. д.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110309043831/http://crossflow.ru/cinema/vosxozhdenie-na-tron-2010 |date=9 сакавіка 2011 }} в журнале «[[Страна Игр]]» {{ref-ru}} * [http://cinefex.ru/articles/detail.php?ID=3615 Производственные записи]{{Недаступная спасылка}} в журнале Cinefex {{ref-ru}} {{Нарматыўны кантроль}} {{Фільмы Джозефа Касінскі}} {{Трон}} {{Выдатны артыкул|Кінематограф}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2010 года]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі 2010 года]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] ikqui0en83n2pymciuwthi62lzeld27 0 233184 5141594 4841470 2026-05-14T15:27:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141594 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Сігерык}} [[Выява:04-SIGERICO.JPG|thumb|200px|right|Сігерык. Гравюра [[XVIII]] стагоддзя]] '''Сігерык''' (або Сігерых; {{lang-la|Sigericus}} - літар. ''«Велічны пераможца»''; забіты ў {{Дата смерці|||415}}) — кароль [[Вестготы|вестготаў]], кіраваў у '''[[415]]''' годзе. Брат [[Сар, вестгот|Сара]], забітага па загадзе [[Атаульф]]а. [[Алімпіядор, гісторык|Алімпіядор]] гаворыць, што Сігерык прыйшоў да ўлады хутчэй сваімі стараннямі і сілай, чым паводле закона і права пераходу прастола ў спадчыну. Сігерык загадаў забіць, нягледзячы на заступніцтва біскупа Сігесара, шасцярых дзяцей [[Атаульф]]а ад першага шлюбу. Імператрыцу ж [[Гала Плацыдзія|Галу Плацыдзію]] Сігерык загадаў, як здзекванне з [[Атаульф]]а, прымусіць разам з іншымі палонніцамі ісці перад сваім канём<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus3/Olimpiodor/frametext3.htm ''Алімпіядор''. Гісторыя. § 26]</ref>. Зневажэнне [[Гала Плацыдзія|Галы Плацыдзіі]], удавы [[Атаульф]]а, падкрэслівае агульную незадаволенасць палітыкай саюза і дружбы з [[Рымская імперыя|імперыяй]]. Тое, што брат Сара наогул стаў каралём, дазваляе зрабіць выснову пра адпаведную падтрымку, якой карыстаўся род Сара сярод готаў. [[Ісідар Севільскі]] паведамляе, што нягледзячы на гэта Сігерык імкнуўся да дасягнення міру з рымлянамі<ref>{{Кніга:Ісідар Севільскі: Гісторыя готаў|20}}</ref>. Пра тое ж гаворыць і [[Павел Арозій]]<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus14/Orozij/frametext7.htm ''Павел Арозій''. Гісторыя супраць язычнікаў. Кніга VII, 43, 9]</ref>. Праз тыдзень пасля ўзыходжання на прастол Сігерык таксама быў забіты сваімі людзьмі з «гоцкай» партыі, варожай да рымлян<ref>{{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў||163||1|2}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга:Хроніка вестгоцкіх каралёў}} * {{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|2013}} * {{Кніга:Хервіг Вальфрам: Готы. Ад вытокаў да сярэдзіны VI стагоддзя}} * {{Кніга:Клаўдэ Дытрых: Гісторыя вестготаў}} * {{Кніга:Цыркін Ю.Б.: Антычныя і раннесярэднявечныя крыніцы па гісторыі Іспаніі}} * {{Кніга:Цыркін Ю.Б.: Іспанія ад антычнасці да сярэднявечча}} * {{Кніга:Эрліхман В.В.: Кіраўнікі свету|5|2}} == Спасылкі == * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE.htm#_Toc225040393 Foundation for Medieval Genealogy. Сігерык] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150624193504/http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE.htm#_Toc225040393 |date=24 чэрвеня 2015 }} * [http://www.manfred-hiebl.de/mittelalter-genealogie/_voelkerwanderung/s/singerich_westgoten_koenig_415/singerich_westgoten_koenig_415.html Genealogie Mittelalter. Сігерык] {| class="standard" cellpadding="5" cellspacing="0" align="center" style="border: black solid 1px" |- | colspan=3 align="center" style="background:DarkSeaGreen;"|'''[[Спіс каралёў вестготаў|Дынастыя каралёў вестготаў]]''' |- | align="center" width="30%"|<small>Папярэднік:</small><br />'''[[Атаульф]]''' | align="center" style="background:#F0E68C;" width="40%"| '''[[Вестготы|кароль вестготаў]]''' <br />'''[[415]]''' | align="center" width="30%"|<small>Пераемнік:</small><br />'''[[Валія]]''' |- |} [[Катэгорыя:Каралі вестготаў]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя]] [[Катэгорыя:Забітыя манархі]] 063eu9orpgdfh2o23dhtylxbu4hsske 0 242319 5141679 5099527 2026-05-14T19:25:11Z DobryBrat 5701 дададзена [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141679 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Нямкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 24|lat_sec = 10 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 49|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет2 = Стайкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243041337 }} '''Нямкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niamki}}, {{lang-ru|Немки}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Стайкаўскі сельсавет (Кіраўскі раён)|Стайкаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У гады нямецкай акупацыі Беларусі, вёска, у якой стаяў гарнізон паліцыі складам каля 100 чалавек<ref>ДАМВ, ф. 871, воп. 1, спр. 1</ref>, была спаленая падчас правядзення карных аперацый [[Хрушч (карная аперацыя)|«Хрушч»]] і [[Арол (карная аперацыя)|«Арол»]] — загублена 36 чалавек<ref>{{Крыніцы/Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне|«Арол»|41|Лазебнікаў, В. С., Пасэ, У. С.}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Стайкаўскі сельсавет (Кіраўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Кіраўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] i7l5gk1fwi8t7zhwn3xcvyqnbfsdzco 0 247478 5141729 5105694 2026-05-14T22:08:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя асобы */ 5141729 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мардзвін |вобласць = Гомельская |раён = Петрыкаўскі |сельсавет2 = Галубіцкі }} '''Мардзві́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mardzvin}}, {{lang-ru|Мордвин}}) — [[вёска]] ў [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галубіцкі сельсавет (Петрыкаўскі раён)|Галубіцкага сельсавета]]. Да [[26 верасня]] [[2006]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Снядзінскі сельсавет|Снядзінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва вёскі Мардзвін — назва-этнонім ад імя народнасці [[мардва]]<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 241.</ref>. З іншага боку, у Перапісе войска ВКЛ 1528 г. згадваецца баярын з-пад Мерачы ([[Мяркіне]]) «Юхно Мордвиновичъ»<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 92.</ref>. У літоўскай антрапаніміі вядомыя іменныя асновы ''Mard-'' i ''Vin-''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. C. 112, 162—163.</ref>''.'' == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Іванавіч Батан]] (нар. 1961) — беларускі палітык. * [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] (нар. 1979) — беларускі дзяржаўны службовец. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галубіцкі сельсавет (Петрыкаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Галубіцкі сельсавет (Петрыкаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Петрыкаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Кеневічы]] 5lh9ac40tqw8a6qi2rpzxqjlolxigty 0 268468 5141865 4839597 2026-05-15T11:52:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141865 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Тэадорых}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Тэадорых I |арыгінал імя = {{lang-got|𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 •𐌰•/Þiudareiks I}} |выява = 06-TEODOREDO.JPG |апісанне выявы = Гравюра [[XVIII]] стагоддзя |шырыня = 200 |пасада = [[Спіс каралёў вестготаў|кароль вестготаў]] |парадак = 5 |перыядпачатак = [[418]]/[[419]] |перыядканец = [[451]] |папярэднік = [[Валія]] |пераемнік = [[Тарысмунд]] |веравызнанне = [[арыянства]] }} '''Тэадорых I''' ('''Тэадэрыд I'''; {{lang-got|𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 •𐌰•/Þiudareiks I}} — «Кароль народа», {{lang-la|Theodoricus, Theuderedus, Theodor}}; загінуў у [[451]]) — кароль [[Вестготы|вестготаў]] у [[418]]/[[419]]—[[451]] гадах. == Біяграфія == === Паходжанне === Тэадорых I быў сынам або, што больш верагодна, зяцем [[Аларых I|Аларыха I]], паколькі ёсць сведчанне [[Сідоній Апалінарый|Сідонія Апалінарыя]], што яго сын [[Тэадорых II]] быў унукам Аларыха<ref>''Сідоній Апалінарый''. Carm. VII, 505. Тут Тэадорых II называе Аларыха, які ўзяў Рым, сваім дзедам. Часам лічаць, што гэтыя словы, укладзеныя паэтам у вусны Тэадорыха II, з'яўляюцца паэтычнай вольнасцю. Але цяжка сабе ўявіць, каб паэт, які жыў пад уладай вестгоцкіх каралёў, скажаў сэнс выказванняў гэтых каралёў.</ref>. Пасля смерці [[Валія|Валіі]] Тэадорых I быў выбраны каралём на агульным сходзе готаў. Паводле слоў [[Іардан (гісторык)|Іардана]]: ''«Ён быў чалавекам, які быў поўны вышэйшай асцярожнасці і ўмеў выкарыстоўваць як душэўныя, так і цялесныя свае здольнасці»''<ref>{{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|176|1|2}}</ref>. Сам факт шматгадовага кіравання Тэадорыха I гаворыць пра тое, што ён умеў лавіраваць паміж абедзвюма часткамі свайго народа: так, з аднаго боку, ён быў досыць варожы да [[Рымская імперыя|Рыма]], каб не падзяліць долю [[Атаульф]]а і [[Сігерык]]а; з іншага боку, яму ўдалося ўлагодзіць вестгоцкую знаць і ўмацаваць яе становішча як земляробчай арыстакратыі і кіруючага класа. Тое, што мы ведаем пра яго дзейнасць, гаворыць пра тое, што да Рыма ён адносіўся з выбіральнай і асцярожнай варожасцю. У гады яго кіравання вестготы ўсё яшчэ значна саступалі рымлянам у ваеннай сіле, і Тэадорых ніколі не здзяйсняў нападаў на рымскую тэрыторыю, не пераканаўшыся спачатку, што рымляне заняты тым часам чымсьці іншым<ref>{{Кніга:Цыркін Ю.Б.: Іспанія ад антычнасці да сярэднявечча|153}}</ref>. === Пачатак кіравання === ==== Прыбыццё Берэмуда з Вітырыхам ==== У самым пачатку ([[419]]) кіраванні Тэадорыха I [[вестготы]] атрымалі падмацаванне — атрад [[остготы|остготаў]] на чале з [[Берэмуд]]ом і яго сынам [[Вітырых]]ам, якія імкнуліся пазбавіцца ад [[гуны|гунскага]] валадарства. З-за таго, што Берэмуд быў сынам остгоцкага караля [[Тарысмунд, кароль остготаў|Тарысмунда]] і належаў да каралеўскага остгоцкага роду [[Амалы|Амалаў]], ён спадзяваўся з часам стаць кіраўніком [[вестготы|вестготаў]]. Аднак каб не бурыць усталяванага парадку, ён вырашыў не афішаваць сваё паходжанне. Нягледзячы на гэта, ён разам са сваім сынам быў прыняты каралём Тэадорыхам з найвышэйшымі ўшанаваннямі, аж да таго, што кароль не лічыў яго чужым ні ў савеце, ні на банкеце<ref>{{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|174—175|1|2}}</ref>. ==== Умацаванне пазіцый у Аквітаніі ==== Прыход да ўлады Тэадорыха па часе супадае з каланізацыяй [[вестготы|вестготамі]] правінцыі [[Аквітанія (рымская правінцыя)|Аквітанія II]] і памежных частак суседніх правінцый. [[Ісідар Севільскі]] апавядае: ''«Не задаволіўшыся Аквітанскім каралеўствам, ён адпрэчыў мірны дагавор з Рымам і разрабаваў мноства рымскіх гарадоў, суседніх з яго землямі»''<ref name=autogenerated3>{{Кніга:Ісідар Севільскі: Гісторыя готаў|23}}</ref>. Відаць, спачатку вестгоцкае племя было цалкам занята асваеннем гэтых земляў, таму што першыя згадкі пра [[вестготы|вестготаў]] ізноў з'яўляюцца ў крыніцах толькі ў [[422]] годзе. У гэты год яны разам з рымскім палкаводцам Кастынам выступілі супраць [[вандалы|вандалаў]], якія пасяліліся ў [[Бетыка|Бетыцы]]. Калі перамога была ўжо блізкая, готы ўдарылі сваім саюзнікам у тыл, і рымляне пацярпелі цяжкае паражэнне<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Idatius/frametext1.htm ''Ідацый''. Хроніка, 77]</ref>. Загад на гэта, верагодна, аддаў сам Тэадорых. Як б там ні было, ніякіх наступстваў гэта здрада не мела<ref>{{Кніга:Цыркін Ю.Б.: Іспанія ад антычнасці да сярэднявечча|154}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Кніга:Клаўдэ Дытрых: Гісторыя вестготаў|23}}</ref>. === Войны за выхад да Міжземнага мора === ==== Першы напад на Арль ==== Найважнейшай рысай, якая вызначала вестгоцкую палітыку на працягу наступных дзесяцігоддзяў, было імкненне займець выхад да [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]], што ў першыя часы выказалася ў спробах захапіць гарады [[Арль]] і [[Нарбона|Нарбону]]. Калі пасля смерці [[Ганорый|Ганорыя]] ў [[423]] годзе імператарскі трон узурпаваў [[Іаан (рымскі імператар)|Іаан]], Тэадорых I скарыстаўся гэтай смутай для пашырэння межаў сваёй дзяржавы. Пад відам абароны законнага цара супраць узурпатара, ён напаў на Арль, найважнейшы горад усіх сямі гальскіх правінцый, месца штогадовых сходаў духоўных і свецкіх натабляў [[Галія|Галіі]], ключ да даліны [[Рона|Роны]]. Тэадорых аблажыў яго з велізарнымі сіламі, але напад не ўдаўся, дзякуючы пільнасці гальскага намесніка, знакамітага [[Флавій Аэцый|Аэцыя]] ([[425]] год)<ref name=autogenerated3 /><ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Prosper_Aqvit/text1.phtml?id=6887 ''Праспер Аквітанскі''. Хроніка. 1290]</ref><ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Chr_gall_452/frametext.htm Гальская хроніка 452 года, 102]</ref>. Ці ўключаў дагавор, падпісаннем якога ў [[425]] годзе, паводле ініцыятывы Аэцыя, завяршылася вайна з [[Рымская імперыя|Рымам]]<ref>Сідоній Апалінарый. Carm. VII, 215 сл.</ref>, пункт аб скасаванні [[Федэраты (Старажытны Рым)|федэратыўных адносін]], невядома. [[Ісідар Севільскі]] гаворыць, што Тэадорых, прытрымліваючыся прыкладу Валіі, быў незадаволены мірам з рымлянамі і адпрэчыў заключаны дагавор<ref name="autogenerated3"/>. Магчыма, што для германцаў дагавор заставаўся ў сіле да смерці аднаго з партнёраў. У такім разе смерць Ганорыя (а [[Канстанцый III|Канстанцый]] відавочна складаў дагавор ад імя імператара), як меркаваў вестгоцкі кароль, вызваляла яго ад абавязацельстваў у адносінах да імперыі. Хоць многае кажа пра захаванне статусу федэратаў Тэадорыхам I, бо перадача імперскіх земляў без федэратыўнага дагавора, у тыя часы была б чымсьці нечуваным. Поўнага суверэнітэту дасягнуў толькі [[вандалы|вандальскі]] кароль [[Гейзерых]] у [[442]] годзе. Падобная саступка вестготам у больш ранні перыяд знайшла б сваё адлюстраванне ў крыніцах. Зрэшты, вестготы і без таго парушылі гэты дагавор усяго праз некалькі гадоў<ref name="ReferenceA"/><ref>{{Кніга:Цыркін Ю.Б.: Іспанія ад антычнасці да сярэднявечча|154—155}}</ref>. ==== Другая спроба захапіць Арль ==== У [[427]] годзе готы ваявалі з ворагамі [[Рымская імперыя|імперыі]] у [[Іспанія|Іспаніі]], аднак неўзабаве, скарыстаўшыся вайной [[Рымская імперыя|Рыма]] з [[франкі|франкамі]], вестготы паўтарылі спробу захапіць [[Арль]] ([[430]] год). Новы напад на Арль ізноў было адбіта [[Флавій Аэцый|Аэцыем]], прычым военачальнік Анаальс, які стаяў на чале войска вестготаў, патрапіў да рымлян у палон, а яго воіны перабіты. Хоць магчыма, што гэты вестгоцкі атрад дзейнічаў незалежна ад караля Тэадорыха I і без яго відавочнага ўхвалення. Здаецца, Анаальс, якога храніст [[Ідацый]] прылічае да знаці, вёў сваю «дружыну» на прыватную разбойніцкую экспедыцыю, калі яго захапіў і забіў Аэцый. Хоць [[вестготы]] пасля заканчэння вайны ў цэлым выконвалі ўмовы дагавора, іх пасольства, накіраванае ў [[431]] годзе да [[свевы|свеваў]], здаецца, вяло перамовы аб стварэнні антырымскай кааліцыі; пра гэта гаворыць тон апавядання Ідацыя<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Idatius/frametext1.htm ''Ідацый''. Хроніка, 96]</ref>. Аднак у той час свевы не былі схільныя да палітычных авантур<ref>{{Кніга:Клаўдэ Дытрых: Гісторыя вестготаў|23—24}}</ref>. ==== Барацьба за Нарбону ==== У [[436]] годзе, калі імперскія войскі былі заняты барацьбой супраць [[бургунды|бургундаў]] і [[багаўды|багаўдаў]] у [[Брэтань|Арморыцы]], Тэадорых скарыстаўся выпадкам пазбавіцца ад свайго небяспечнага праціўніка — палкаводца [[Флавій Аэцый|Аэцыя]], уступіўшы ў саюз з кіраўніком Афрыкі [[Баніфацый, рымскі палкаводзец|Баніфацыем]], які спрабаваў вырваць у Аэцыя першынство ў [[Заходняя Рымская імперыя|Заходняй імперыі]], і паспрабаваў захапіць [[Нарбона|Нарбону]]. Ён сам павёў войска на Нарбону, дзе заставаўся да [[437]] года, абложваючы горад. Да ўзяцця горада заставалася зусім нядоўга, калі з'явіўся рымскі палкаводзец Літорый, які замяшчаў Аэцыя, прарваў са сваімі [[гуны|гунскімі]] вершнікамі кольца гоцкай аблогі, прымусіў готаў уцякаць і на нейкі час забяспечыў галоднае насельніцтва збожжам<ref name=autogenerated2>{{Кніга:Ісідар Севільскі: Гісторыя готаў|24}}</ref><ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Prosper_Aqvit/text1.phtml?id=6887 ''Праспер Аквітанскі''. Хроніка. 1324]</ref>. ==== Працяг вайны і паўстанне Вітырыха ==== Нажаль, мы маем надзвычай бедныя звесткі пра далейшы ход барацьбы. Вядома толькі тое, што падзеі сталі разгортвацца не ў лепшы бок для вестготаў: [[438]] год год не прынёс готам поспехаў<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Prosper_Aqvit/text1.phtml?id=6887 ''Праспер Аквітанскі''. Хроніка. 1333]</ref>, і Літорый у [[439]] годзе стаяў перад варотамі [[Тулуза|Тулузы]]. Да гэтага часу, калі Вестгоцкае каралеўства знаходзілася на валасок ад гібелі, адносіцца паведамленне ад [[439]] года: паўстаў [[Вітырых]] з роду [[Амалы|Амалаў]], які ў свой час разам з бацькам знайшоў прытулак у вестготаў. Ён перайшоў да рымлян і праявіў сябе ў іх на службе як таленавіты палкаводзец<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Prosper_Aqvit/text1.phtml?id=6887 ''Праспер Аквітанскі''. Хроніка. 1337]</ref>. Можа быць, ён жадаў з рымскай дапамогай зрынуць Тэадорыха і самому стаць каралём. Упэўнены ў сваёй перамозе Літорый адхіліў просьбы пра мір, якія звяртаў да яго пры дапамозе [[Нікейскі Сімвал веры|артадаксальна-нікейскіх]] [[біскуп]]аў абложаны Тэадорых. У вырашальнай бітве, якая скончылася на карысць рымлян, рымскі палкаводзец быў смяротна паранены і захоплены ў палон<ref name=autogenerated2 /><ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Prosper_Aqvit/text1.phtml?id=6887 ''Праспер Аквітанскі''. Хроніка. 1335]</ref>. Пасля гэтага [[Авіт]], асабісты сябар вестгоцкага караля, які стаў у [[439]] годзе [[Прэфект прэторыя|прэфектам прэторыя]] [[Галія|Галіі]], вырашыў заключыць з вестготамі мірны дагавор<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Prosper_Aqvit/text1.phtml?id=6887 ''Праспер Аквітанскі''. Хроніка. 1338]</ref>. Прычына таго, што на працягу наступных дзесяцігоддзяў не адбывалася ваенных сутыкненняў з удзелам вестготаў, ляжала, магчыма, у цяжкіх стратах, панесеных вестготамі ў баях з нанятымі Літорыем [[гуны|гунамі]]<ref>{{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|177|1|2}}</ref><ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Prosper_Aqvit/text1.phtml?id=6887 ''Праспер Аквітанскі''. Хроніка. 1326]</ref><ref name="ReferenceB">{{Кніга:Клаўдэ Дытрых: Гісторыя вестготаў|24}}</ref><ref>{{Кніга:Цыркін Ю.Б.: Іспанія ад антычнасці да сярэднявечча|155}}</ref>. === Знешняя і ўнутраная палітыка Тэадорыха I === ==== Вестготы — федэраты Рыма ==== [[Заходняя Рымская імперыя]] імкліва кацілася да свайго заходу. Нягледзячы на пастаянныя парушэнні дагавора [[418]] года з боку вестготаў яны фармальна заставаліся [[Саюзнікі ў рымскай гісторыі|саюзнікамі]]-[[Федэраты (Старажытны Рым)|федэратамі]] [[Заходняя Рымская імперыя|Рыма]]. Верагодна, дагавор не дзейнічаў падчас войнаў [[425]] года і [[436]]—[[439]] гадоў, а таксама нейкі час каля [[430]], калі Анаальс дзейнічаў у раёне [[Арль|Арля]]. Аднак вяртанне і захаванне [[статус-кво]] ў адносінах з [[варвар]]амі стала шчодрым падарункам для рымлян, і на працягу амаль усяго кіравання Тэадорыха вестготы лічыліся [[Федэраты (Старажытны Рым)|федэратамі]], якія прызнаюць вярхоўную ўладу [[Рымскі імператар|імператара]] і падпадаюць пад прызыў на ваенную службу Рыма. За ўвесь гэты час яны аказалі Рыму ваенную дапамогу ўсяго тры ці чатыры разы, але рымляне ніколі не вялі ваенных аперацый супраць вестготаў, акрамя абарончых, калі тыя першымі нападалі на гарады ў даліне [[Рона|Роны]]. Можна зрабіць выснову, што ў планы афіцыйнай рымскай палітыкі не ўваходзіла высяленне вестготаў з [[Тулуза|Тулузы]] і спыненне дагавора [[418]] года. Насупраць, рымляне працягвалі добраахвотна рассяляць іншыя варварскія плямёны ў іншых частках [[Галія|Галіі]] практычна на тых жа ўмовах, на якіх былі расселены вестготы ў [[Аквітанія (рымская правінцыя)|Аквітаніі]]. ==== Няўдалы саюз з вандаламі ==== Тэадорых імкнуўся і да шырэйшых мэт у замежнапалітычнай сферы. Ён заручыў адну са сваіх дочак з [[Хунерых]]ам, сынам караля [[Вандалы|вандалаў]] [[Гейзерых]]а. Лязо гэтага шлюбна-палітычнага саюза магло быць накіравана толькі супраць Рыма. Сумеснае выступленне вестготаў і [[вандалы|вандалаў]] магло нанесці [[Заходняя Рымская імперыя|імперыі]] канчатковы фатальны ўдар. Імператар [[Валентыніян III]] насілу пазбег гэтага, заключыўшы з Гейзерыхам мірны дагавор ([[442]]). З-за таго, што неўзабаве пасля гэтага ўзнікла магчымасць вяселля яго сына Хунерыха з рымскай прынцэсай, [[Гейзерых]] абвінаваціў сваю вестгоцкую ятроўку ў змове. Няшчаснай адрэзалі нос і вушы, і ў такім выглядзе адправілі да бацькі<ref>{{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|184—185|1|2}}</ref>. Такім чынам, вандала-вестгоцкі саюз праваліўся<ref name="ReferenceB"/>. ==== Саюз са свевамі ==== У [[446]] годзе гоцкія дружыны зноў знаходзіліся на рымскай службе ў [[Пірэнейскі паўвостраў|Іспаніі]], дзе вялі вайну супраць [[свевы|свеваў]], падчас якой готы захапілі багатую здабычу. Але праз два-тры гады Тэадорых уступіў у зносіны са свевамі, заключыў з іх каралём [[Рэхіяр]]ам саюз, і затым выдаў за яго сваю дачку. Вяселле адбылося ў [[Тулуза|Тулузе]] ([[449]]). Затым [[Рэхіяр]], пры падтрымцы свайго цесця і з дапамогай гоцкіх кантынгентаў спустошыў наваколлі [[Сарагоса|Сарагосы]] і ваеннай хітрасцю захапіў [[Лерыда|Ілерду]] (Лерыду). Магчыма, што гэтыя дзеянні былі ўзгоднены з рымлянамі, таму што даліна [[Эбра]] была захоплена [[багаўды|багаўдамі]], якія паўсталі. === Бітва на Каталаўнскіх палях === [[Выява:Theodoric I by Fabrizio Castello 1560 1617.jpg|міні|350px|Тэадорых I, мал. [[Фабрыцыа Кастэла|Ф. Кастэла]] (1560—1617).]] {{main|Бітва на Каталаўнскіх палях}} ==== Нашэсце гунаў ==== Адносіны з [[Заходняя Рымская імперыя|Рымам]] заставаліся напружанымі. Рымскі палкаводзец [[Флавій Аэцый|Аэцый]] абапіраўся на наймітаў-[[гуны|гунаў]], каб захоўваць максімальную незалежнасць ад вестготаў. Неўзабаве вестгоцкі кароль павінен быў задумацца пра цесны саюз з [[Заходняя Рымская імперыя|імперыяй]], таму што з усходу насоўвалася дзікая [[гуны|гунская арда]], якая пагражала сцерці з зямлі ўвесь культурны хрысціянскі свет. [[Юста Грата Ганорыя|Ганорыя]], дачка [[Гала Плацыдзія|Галы Плацыдзіі]] і сястра імператара [[Валентыніян III|Валентыніяна III]], якую вымусілі даць зарок вечнай некранутасці, захацела пабрацца шлюбам з [[гуны|каралём гунаў]] [[Атыла]]м, які пасля гэтага запатрабаваў у пасаг палову імперыі. Затым, калі яго прэтэнзіі былі адпрэчаны, [[Атыла]] паспрабаваў сутыкнуць вестготаў і [[рымляне|рымлян]]. Аднак Тэадорых ведаў, што ў канчатковым выніку Атыла быў такім жа небяспечным і для вестготаў. Спачатку Тэадорых думаў чакаць нападу гунаў на межах уласных уладанняў, але [[Авіт]] пераканаў яго ў небяспецы такога манеўру, і вестгоцкі кароль, пакінуўшы дома чатырох сыноў, а менавіта: Фрыдэрыха, [[Эйрых]]а, Рэтэмера і Хімнерыта, і ўзяўшы з сабой для ўдзелу ў бітвах толькі старэйшых [[Тарысмунд]]а і [[Тэадорых II|Тэадорыха]], прывёў сваё войска да [[Флавій Аэцый|Аэцыя]]. Вестготы магчыма складалі большую, і ва ўсякім разе, самую баяздольную частку яго воінаў<ref name="ReferenceB"/><ref>{{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|185—191|1|2}}</ref>. ==== Збор сіл для барацьбы з гунамі ==== [[Патрыцый]] [[Флавій Аэцый|Аэцый]], каб не апынуцца няроўным становішчы супраць лютай і незлічонай арды [[гуны|гунаў]] і іх саюзнікаў, сабраў воінаў з усіх народаў якія пражывалі ў той час у [[Галія|Галіі]]. Акрамя [[Рымская імперыя|рымлян]] і [[вестготы|вестготаў]] у яго былі дапаможныя атрады рэйнскіх [[франкі|франкаў]], [[брэтоны|брэтонаў]], сармацкіх і германскіх летаў (ваенных пасяленцаў з варвараў, пераважна ў Галіі), [[бургунды|бургундаў]], гальскіх [[саксы|саксаў]]. Да іх адносіліся і арлеанскія [[аланы]] пад кіраўніцтвам свайго караля-федэрата [[Сангібан]]а, вельмі ненадзейнага саюзніка ў барацьбе з [[Атыла]]м. Кароль аланаў, у страху перад будучымі падзеямі абяцаў здацца Атылу і перадаць у падпарадкаванне яму гальскі горад [[Арлеан|Аўрэліян (Арлеан)]]. Аэцый і Тэадорых, як толькі даведаліся пра гэта, адразу ж рушылі да Арлеана, знялі гунскую аблогу, а горад умацавалі вялікімі землянымі насыпамі. Каб аланы не змаглі ні перабегчы да праціўніка, ні пакінуць поле бою, Аэцый быў вымушаны паставіць іх паміж сваімі людзьмі і вестготамі<ref>{{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|191—195|1|2}}</ref>. ==== Смерць Тэадорыха ==== [[15 ліпеня]] [[451]] года на [[бітва на Каталаўнскіх палях|Каталаўнскіх]], дакладней на Маўрыякскіх палях паміж [[Труа]] і [[Шалон-ан-Шампань|Шалонам-на-Марне]] адбылася вялікая бітва. Войска [[Атыла|Атылы]], нягледзячы на поспех у цэнтры сваіх пазіцый, дзе яны значна пацяснілі [[аланы|аланаў]], [[франкі|франкаў]], [[бургунды|бургундаў]] і іншых саюзнікаў [[Флавій Аэцый|Аэцыя]], было абыдзена з флангу [[вестготы|вестготамі]], і ў бязладзіцы адступіла ў свой умацаваны лагер. Надыход ночы выратаваў іх становішча. Хоць ніводны з супрацьстаялых бакоў не атрымаў канчатковай перамогі, гэта гістарычная бітва развеяла міф пра непераможнасць Атылы<ref>{{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|196—208|1|2}}</ref>. Састарэлы Тэадорых паў у гэтай «бітве народаў», адважна змагаючыся наперадзе сваіх воінаў. Важны той факт, што ў гэтай бітве готы біліся супраць готаў. Бо з гунамі прыйшлі, як роднаснае готам племя [[гепіды|гепідаў]], так і [[остготы]], якія не падпарадкоўваліся [[Рымская імперыя|Рыму]]. Гэтыя остготы пад кіраўніцтвам трох братоў-каралёў з роду [[Амалы|Амала]] — [[Валамір]]а, [[Тэадэмір]]а і [[Відымір I|Відыміра]] стаялі непасрэдна супраць [[вестготы|вестготаў]]. Амал па імі Андагіс нібы нават кінуў дзіду, якая забіла вестгоцкага караля Тэадорыха<ref>{{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|209|1|2}}</ref>. Сыход вестготаў пад правадырствам [[Тарысмунд]]а з поля бітвы на наступны дзень, даў магчымасць Атылу з гонарам адступіць<ref>{{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|215—216|1|2}}</ref><ref>{{Кніга:Клаўдэ Дытрых: Гісторыя вестготаў|24—25}}</ref>. Тэадорых кіраваў 33 гады<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Кніга:Хроніка вестгоцкіх каралёў|6}}</ref>. Істотна ўмацаваў каралеўскую ўладу, таму што пасля яго смерці крыніцы больш нічога не паведамляюць пра выбары караля<ref>{{Кніга:Цыркін Ю.Б.: Іспанія ад антычнасці да сярэднявечча|155—156}}</ref>. === Жонкі і дзеці === Імёны і колькасць жонак Тэадорыха невядомыя. У Тэадорыха было шэсць сыноў: * '''[[Тарысмунд]]''' * '''[[Тэадорых II]]''' * '''[[Фрэдэрых, сын Тэадорыха I|Фрэдэрых]]''' * '''[[Эйрых]]''' * '''Рэтэмер''' (Рыкімер) * '''Хімнерыт''' Акрамя сыноў, вядомыя таксама дзве дочкі Тэадорыха: * адна выйшла замуж за [[Хунерых]]а, сына караля [[вандалы|вандалаў]] [[Гейзерых]]а * іншая ў [[449]] годзе стала жонкай [[свевы|свеўскага]] караля [[Рэхіяр]]а. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга:Хроніка вестгоцкіх каралёў}} * {{Кніга:Іардан: Пра паходжанне і дзеянні гетаў|2013}} * {{Кніга:Хервіг Вальфрам: Готы. Ад вытокаў да сярэдзіны VI стагоддзя}} * {{Кніга:Клаўдэ Дытрых: Гісторыя вестготаў}} * ''Томпсон Э. А.'' Римляне и варвары. Падение Западной империи / Пер. с англ. Т. О. Пономаревой; под ред. М. Е. Килуновской. — {{СПб.}}: Издательский дом «Ювента», 2003. — 288 с. — ISBN 5-8739-9140-5. * {{Кніга:Цыркін Ю.Б.: Антычныя і раннесярэднявечныя крыніцы па гісторыі Іспаніі}} * {{Кніга:Цыркін Ю.Б.: Іспанія ад антычнасці да сярэднявечча}} * {{Кніга:Эрліхман В.В.: Кіраўнікі свету|5|2}} == Спасылкі == * {{ВТ-ЭСБЕ|Теодорих I}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE.htm#_Toc225040394 Foundation for Medieval Genealogy. Теодорих I] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150624193504/http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE.htm#_Toc225040394 |date=24 чэрвеня 2015 }} * [http://www.manfred-hiebl.de/mittelalter-genealogie/_voelkerwanderung/t/theoderich_1_westgoten_koenig_451/theoderich_1_westgoten_koenig_451.html Genealogie Mittelalter. Тэадорых I] {| class="standard" cellpadding="5" cellspacing="0" align="center" style="border: black solid 1px" |- | colspan=3 align="center" style="background:DarkSeaGreen;"|'''[[Спіс каралёў вестготаў|Дынастыя каралёў вестготаў]]''' |- | align="center" width="30%"|<small>Папярэднік:</small><br />'''[[Валія]]''' | align="center" style="background:#F0E68C;" width="40%"| '''[[Вестготы|кароль вестготаў]]''' <br />'''[[419]] — [[451]]''' | align="center" width="30%"|<small>Пераемнік:</small><br />'''[[Тарысмунд]]''' |- |} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя]] [[Катэгорыя:Каралі вестготаў]] [[Катэгорыя:Балты (дынастыя)]] fot6k8qvzeobv7se2kt8458zywrn8oo 0 279696 5141680 5117143 2026-05-14T19:31:28Z DobryBrat 5701 дададзена [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141680 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Раёк (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Раёк |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 55|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Цімкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 914277376 }} '''Раёк'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rajok}}, {{lang-ru|Раёк}}) — [[пасёлак]] у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цімкавіцкі сельсавет|Цімкавіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Узгадваецца з 1920-х гадоў. У студзені 1944 года вёска спаленая гітлераўцамі, загубленыя 9 жыхароў<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Раёк|608—609|}}</ref>. Да [[28 мая]] [[2013]] года пасёлак уваходзіў у склад [[Вялікараёўскі сельсавет|Вялікараёўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1924 год — 75 жыхароў * 1926 год — 10 двароў, 49 жыхароў * 1941 год — 16 двароў, 83 жыхары * 1997 год — 6 двароў, 8 жыхароў == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|608—609|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Цімкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Цімкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 70nneeayur4hnpo260ynaa13w4q65ez 0 281336 5141627 5012865 2026-05-14T17:30:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141627 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сіняло |выява = Улица в деревне Синело.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 46|lat_sec = 57 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 44|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Лугаваслабадскі }} '''Сіняло́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сініло́'''</ref> ({{lang-be-trans|Sinialo}}, {{lang-ru|Синело}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. Уваходзіць у склад [[Лугаваслабадскі сельсавет|Лугаваслабадскага сельсавета]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У пісьмовых крыніцах вядома з 1555 года, належала маёнтку [[Лошыца]], уласнасць князёў [[Друцкія-Горскія|Друцкіх-Горскіх]] па князях [[Заслаўскія|Жаслаўскіх]]<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 234.</ref>. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Синило'', ''Синин''<ref name="atlas1" />. Пасля 1567 года ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1598, 1599 гадах уласнасць князя К. Ф. Друцкага-Горскага. У 1772 годзе вёска, уласнасць [[Юзаф Прушынскі|Юзафа Прушынскага]], належала маёнтку [[Каралішчавічы]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска і [[карчма]] каля гасцінца [[Менск]]—[[Чэрвень (горад)|Ігумен]], уласнасць [[Станіслаў Прушынскі (маршалак шляхты)|Станіслава Прушынскага]] і Каралішчавіцкай каталіцкай плябаніі. У другой палове XIX стагоддзя частку купіў [[Карнэль Пялікша|Карнэлій Пялікша]], сяляне рабілі паншчыну для маёнтка [[Абчак|Горкі]]. У 1858 годзе маёнтак і вёска, уласнасць Карнэлія Пялікшы і Прушынскіх. Пасля 1861 года ў [[Пярэжырская воласць|Пярэжырскай воласці]] Ігуменскага павета. За ўдзел і кіраваннем [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстаннем 1863 года]] маёнткі Пялікшы Горкі-Абчак і Сіняло былі канфіскаваныя расійскімі ўладамі, сам ён пазбег пакарання праз эміграцыю. Паводле вопісу маёнтка Сіняло ад 21 сакавіка 1864 года, было 1340 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі, 2 карчмы, бровар, стайня, жылыя і гаспадарчыя пабудовы і інш., 1299 рублёў сярэдняга гадавога прыбытку{{Sfn|Матвейчык Д.|2016|с=458—459}}. У 1869 годзе колішнім маёнткам Пялікшы валодаў Лучынскі{{Sfn|SgKP|1889|s=620}}. У 1866 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. У другой палове XIX стагоддзя ў Сініле жылі выключна [[Каталіцтва|каталікі]]{{Sfn|SgKP|1889|s=620}}. Паводле перапісу 1897 года быў [[хлебазапасны магазін]]. Паводле перапісаў 1908 года было 3 населеныя пункты — Сіняло, двор Пялікшы; вёска Сіняло Прушынскай; Сіняло, двор Фрыбеса{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=182—183}}. У 1913 годзе адным з маёнткаў Сініло валодалі спадкаемцы Уладзіміра Лучынскага, было 515 дзесяцін зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=102}}. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года вёска ў [[Каралішчавіцкі сельсавет|Каралішчавіцкім сельсавеце]] [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 18 студзеня 1931 года ўключана ў межы Менска. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне, з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-х гадах больш з 20 вяскоўцаў было [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсавана]]<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/list?params=H4sIAAAAAAAAA6tWSsosKskoyElMTlWyUoopNTAxMgSRxhZgMgWJnQQmU5VqAc5oUHw1AAAA|title=Списки жертв|website=base.memo.ru|access-date=2025-07-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/list?params=H4sIAAAAAAAAA6tWSsosKskoyElMTlWyUoopNTAxMgSRxhZgMgVMmoLJJDCZqlQLAMIaXoA1AAAA|title=Списки жертв|website=base.memo.ru|access-date=2025-07-03}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 5 сакавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Каралішчавіцкі сельсавет|Каралішчавіцкага сельсавета]], пасля — у склад [[Абчацкі сельсавет|Абчацкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref>. == Насельніцтва == * 1772 год — 51 двор, 215 жыхароў * 1800 год — 57 двароў, 359 жыхароў * 1897 год — 86 двароў, 541 жыхар * 1908 год{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=182—183}}: ** Сіняло, двор Пялікшы — 41 двор, 273 жыхары ** Сіняло, вёска Прушынскай — 17 двароў, 136 жыхары ** Сіняло, двор Фрыбеса — 14 двароў, 94 жыхары * 1917 год{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=103}}: ** Сіняло (Пялікшы) — 107 двароў, 613 жыхароў, з іх 220 [[Беларусы|беларусаў,]] 22 [[велікарусы]], 338 [[Палякі|палякаў]], 33 іншай нацыянальнасці (не яўрэі ці ўкраінцы) ** Сіняло (Прушынск.) — 18 двароў, 121 жыхар, з іх 86 беларусаў і 35 палякаў * 1997 год — 95 двароў, 220 жыхароў * 2009 год — 162 жыхары * 2019 год — 221 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-07-03|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Славутасці == [[Файл:Сініло. Касцёл Маці Божай Зоркі Евангелізацыі.jpg|міні|злева|Касцёл Маці Божай Зоркі Евангелізацыі]] * [[Касцёл Маці Божай Зоркі Евангелізацыі (Сіняло)|Касцёл Маці Божай Зоркі Евангелізацыі]] (1994) == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Сініло|456—457}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10|620|Sinieło al. Sieniło|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = [[Дзмітрый Часлававіч Матвейчык|Матвейчык Д]].|частка = |загаловак = Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў : біяграфічны слоўнік : (паводле матэрыялаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2016|том = |старонкі = |старонак = 735|серыя = |isbn = 978-985-01-1159-3|тыраж = |ref = Матвейчык Д.}} * {{кніга|ref=Nad Świsłoczą|спасылка=https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|аўтар=|загаловак=Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|адказны=pod redakcją W. Dworzaczka|год=1914|частка=Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|арыгінал=|выданне=|месца=Wilno|выдавецтва=Znicz|том=|старонкі=|alleseiten=130|серыя=|isbn=|тыраж=}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лугаваслабадскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лугаваслабадскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] ggdasy56wuv9rp6iidk8u1adty1n0kg 0 283106 5141630 4839512 2026-05-14T17:45:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141630 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сіротка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 30|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 11|lon_sec = 31 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Сіро́тка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sirotka}}, {{lang-ru|Сиротка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1917 годзе ўпамінаецца як [[фальварак]] у [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Паводле перапісу 1926 года пасёлак. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Былі спалены 3 з 5 дамоў<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8821|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-04-24}}</ref>. == Насельніцтва == * 1917 год — 1 двор, 29 жыхароў * 1926 год — 15 двароў, 59 жыхароў * 2002 год — 1 двор, 1 жыхар * 2009 год — 0 жыхароў * 2019 год — 0 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 2ygxue6xdjsx9gb7xzvui2cwa3oapox 0 283141 5141629 5006384 2026-05-14T17:35:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141629 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сінінкі |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 43|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 47|lon_sec = 34 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Голацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Баркі |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017764 }} '''Сі́нінкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sininki}}, {{lang-ru|Сининки}}; раней таксама '''Баркі'''<ref>{{Cite web|url=https://orda.of.by/.map/?53.730483,27.792332=&m=rkka/13,wig/13|title=Подвижная карта|website=orda.of.by|access-date=2023-12-04}}</ref>) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Голацкі сельсавет|Голацкага сельсавета]]. Месціцца за 38 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 23 км ад [[Мінск]]а, на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У XVIII стагоддзі ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], у складзе маёнтка [[Дукора]], уласнасць [[Агінскія|Агінскіх]]<ref>{{Cite web|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|website=helper.archonline.by|access-date=2023-12-03|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}</ref>, пазней [[Оштарпы|Оштарпаў]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе вёска ў [[Маёнтак|маёнтку]] [[Феліцыянава]], уласнасць А. Івашкевіча. З другой паловы XIX стагоддзя ў [[Пярэжырская воласць|Пярэжырскай воласці]]. У 1880-х гадах працавала [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], у якім у 1892—1893 гадах вучыліся 43 хлопчыкі і 3 дзяўчынкі. У 1916 годзе адкрыта аднакласнае народнае вучылішча. === Найноўшы час === [[Файл:Sininki. Сінінкі (2024) 03.jpg|міні|злева|Сінінкі, 2024 г.]] [[Файл:7y1fOiPhkX4.jpg|thumb|Вясковая крама і прыпынак транспарту ў Сінінках.]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Пярэжырскай воласці атрымалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1897 год — 46 двароў, 334 жыхары * 1908 год — 50 двароў, 480 жыхароў * 1917 год — 49 двароў, 312 жыхароў * 1970 год — 178 жыхароў * 2002 год — 30 двароў, 55 жыхароў * 2010 год — 26 гаспадарак, 46 жыхароў * 2019 год — 27 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-30|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Сінінкі|180—181}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Голацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Голацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 55b9aeg9wiut35i38mfuprydqdhsph5 0 283142 5141797 5006366 2026-05-15T06:33:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141797 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Труд}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Труд |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Trud_20190731_142802.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 43|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 53|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Голацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015681 }} '''Труд'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trud}}, {{lang-ru|Труд}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Голацкі сельсавет|Голацкага сельсавета]]. Месціцца за 38 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 23 км ад [[Мінск|Мінска]], каля ракі [[Слоўст]]. == Гісторыя == [[Пасёлак]] заснаваны ў 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], каля колішняга фальварка [[Людвінова (Чэрвеньскі раён)|Людвінова]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1926 год — 13 двароў, 65 жыхароў * 1960 год — 54 жыхары * 2002 год — 4 гаспадаркі, 7 жыхароў * 2007 год — 5 гаспадарак, 6 жыхароў * 2010 год — 5 гаспадарак, 12 жыхароў * 2012 год — 4 гаспадаркі, 5 жыхароў * 2019 год — 14 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-30|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Труд|188}} * {{кніга|аўтар = |частка = Труд|загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = 724|старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Голацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Голацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] qnuiw633ym8ldvt5gcvce5zlgbu8cmv 0 283273 5141686 5006382 2026-05-14T19:52:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141686 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Такарня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Takarnia. Такарня (2024) 07.jpg |подпіс = Меркавана, колішні дом для рабочых, 2024 г. |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 41|lat_sec = 56 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 48|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Голацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018093 }} '''Така́рня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Takarnia}}, {{lang-ru|Токарня}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Голацкі сельсавет|Голацкага сельсавета]]. Месціцца за 36 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 29 км ад [[Мінск]]а, правым беразе [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]]. == Назва == Назва, хутчэй за ўсё, звязана з апрацоўкай дрэва тачэннем<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}}</ref>. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === [[Файл:Takarnia. Такарня (2024) 08.jpg|міні|злева|Рэшткі старога будынка, 2024 г.]] Вядома прынамсі з 1511 года, калі адносілася да маёнтка [[Грэбень (Пухавіцкі раён)|Грэбень]], [[Шляхта|шляхецкая]] ўласнасць<ref name="atlas12">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 237.</ref>. У XVII стагоддзі сяло ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]]<ref>{{Cite web|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|website=helper.archonline.by|access-date=2023-12-06|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}</ref><ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 323.</ref>, належала да ключа [[Лешніца (Пухавіцкі раён)|Лешніца]]{{Sfn|SgKP|1892|с=358}}. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У час раздачы земляў колішняй [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] фаварытам [[Кацярына II|Кацярыны II]], у 1796 годзе Такарня дасталася генералу Папову{{Sfn|SgKP|1892|с=358}}. У 1800 годзе ў Такарні была вінакурня і царква. У XIX стагоддзі ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пазней уласнасць перайшла да [[Іскрыцкія|Іскрыцкіх]]. Генерал [[Аляксандр Іскрыцкі]] меў з жонкай Антанінай Мянжынскай сына Андрэя. Дачка Андрэя Іскрыцкага, Алімпіяда Жылінская<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.geni.com/people/%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0-%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0-%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B5/6000000071443818903|title=Олимпиада Андреевна Бунге|website=geni_family_tree|date=|access-date=2023-12-06}}</ref>, выйшла замуж за Івана<ref>{{Cite web|lang=|url=http://baranavickikrajaznaviec.blogspot.com/2016/10/|title=Генерал Яўген Андрэевіч Іскрыцкі, украінска-беларускія карані|access-date=2023-12-06}}</ref> Бунге, такім чынам маёнтак праз [[Вена (права)|вена]] перайшоў да [[Бунге]]{{Sfn|SgKP|1892|с=358}}. У 1858 годзе былі сядзіба і вёска Такарня. З другой паловы XIX стагоддзя ў [[Пярэжырская воласць|Пярэжырскай воласці.]] Паводле апісанняў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]], у другой палове XIX стагоддзя ў Такарні была прыгожая рэзідэнцыя Бунге, каля двара невялікая царква з пахаваннямі Іскрыцкіх, фруктовыя сады, вялікая вінакурня з правам прапінацыі (вырабу і продажу алкаголю), млыны{{Sfn|SgKP|1892|с=358}}. Да маёнтка Такарня таксама адносілася Бардзілаўка Такарынская (цяпер у межах вёскі [[Бардзілаўка]]){{Sfn|SgKP2|1892|с=358}}. [[Файл:Новы Двор (Навадворскі сельсавет, Мінскі раён). Могілкі. Алімпіяда Андэеўна Бунгэ (1912) 06.jpg|міні|злева|Магіла Алімпіяды Бунге з Іскрыцкіх, уладальніцы Такарні, на могілках у [[Новы Двор (Навадворскі сельсавет, Мінскі раён)|Новым Двары]].]] У 1895 годзе на млыне ў Такарні працавалі 4 рабочыя. У 1897 годзе ў маёнтку былі крухмальны завод, вадзяны млын. У пачатку XX стагоддзя вёска злілася з вёскай [[Пярэжыр]], застаўся толькі [[маёнтак]] Такарня, уласнасць Алімпіяды Андрэеўны Бунге{{Sfn|Памяць|2003|с=79}}. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Пярэжырскай воласці атрымалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Праведзена [[нацыяналізацыя]] маёнтка, створаны [[саўгас]], у якім былі вадзяны млын, крупадзёрка, сукнавалка. У 1921 годзе адкрыта школа 1-й ступені. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1960 годзе населены пункт меў статус [[Участак|участка]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 38 двароў, 208 жыхароў * 1858 год — сядзіба, 93 жыхары; вёска, 139 жыхароў * 1897 год — вёска, 40 двароў, 246 жыхароў; маёнтак, 9 двароў, 92 жыхары * 1917 год — маёнтак, 147 жыхароў, з іх 120 [[Беларусы|беларусаў]] і 27 [[Палякі|палякаў]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=103}} * 1960 год — 151 жыхар * 2002 год — 13 гаспадарак, 25 жыхароў * 2007 год — 10 гаспадарак, 21 жыхар * 2010 год — 8 гаспадарак, 18 жыхароў * 2012 год — 8 гаспадарак, 15 жыхароў{{sfn|ГВБ|2013|с=187}} * 2019 год — 16 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-30|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Славутасці == [[Файл:Takarnia. Такарня (2024) 04.jpg|міні|Рэшткі капліцы з пахаваннямі Іскрыцкіх ва ўрочышчы ля Такарні, 2024 г.]] * Рэшткі капліцы з пахаваннямі Іскрыцкіх === Страчаная спадчына === * Сядзібна-паркавы ансамбль Бунге (XIX ст.) == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Такарня|187}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12|358|Tokarnia|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12|358|Tokareńska Bardziłówka|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]|ref=SgKP2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Голацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Голацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 6ygqe8qit4a67y8jz3040i42sfniutu 0 283366 5141666 5122276 2026-05-14T18:47:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141666 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Таварскія |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Tavarskija.JPG |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018101 }} '''Тава́рскія'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Tavarskija}}, {{lang-ru|Товарские}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 41 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 43 км ад [[Мінск]]а<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Таварскія|187}}</ref>. == Геаграфія == Месціцца за 1,9 км на паўднёвы захад ад [[Азярычына]], 1,5 км на поўнач ад вёскі Кічка (Кічкі, цяпер вуліца ў межах вёскі [[Ленінскі (Пухавіцкі раён)|Ленінскі]]), 1,6 км на поўнач ад [[Крыстампалле|Крыстампалля]]. У пачатку вёскі, ва ўсходняй частцы, месціцца балота Камяное. На поўдні ад вёскі поле Калюга, на паўночным захадзе [[Урочышча|ўрочышча]] Лядцо, на захадзе паша Ля Таварскіх, на поўначы поле Пагноі, на паўночным ўсходзе паша Гаць{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=336—337}}. == Гісторыя == [[Файл:Tavarskija. Таварскія (1867).jpg|міні|злева|Урочышчы Таварскія, Камяное і Ласіная Гара на плане Азярычына 1867 года. Урочышча Таварскія пазначана на поўдзень ад цяперашняй вёскі.]] Поле Таварскія ўпамінаецца ў інвентары Азярычына 1701 года{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=339}}. Таксама [[Урочышча|ўрочышча]] Таварскія пазначана на плане Азярычына 1867 года. Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], месца рассялення жыхароў [[Азярычына]]{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=339}}. Да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў Таварскіх быў 41 дом, 167 жыхароў. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У 1943 годзе ў часе нямецкай карнай аперацыі спаленыя ўсе дамы, забітыя 9 чалавек<ref>[http://db.narb.by/search/4693 Беларускія вёскі, знішчаныя ў гады Вялікай Айчыннай вайны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306080812/http://db.narb.by/search/4693 |date=6 сакавіка 2016 }}//db.narb.by {{ref-ru}}</ref>. Пасля вайны пасёлак быў адноўлены. У 1960 годзе пасёлак у [[Цітвянскі сельсавет|Цітвянскім сельсавеце]], з 31 сакавіка 1977 года пасёлак ва [[Узлянскі сельсавет|Узлянскім сельсавеце]], у [[калгас]]е «Перамога»<ref name="энцык" />. Пасля скасавання Узлянскага сельсавета 28 траўня 2013 года ўключаная ў [[Навапольскі сельсавет]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }} {{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1941 год — 41 дом, 167 жыхароў * 1960 год — 172 жыхары * 1999 год — 41 жыхар * 2002 год — 31 жыхар, 20 гаспадарак * 2007 год — 22 жыхары, 13 гаспадарак * 2010 год — 21 жыхар * 2012 год — 14 жыхароў * 2019 год — 12 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Спіс вуліц == * Сонечная вуліца * Ціхі завулак<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/4f4895771932785bf877a7b2b46e1248.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21286%26setstreet%3D%26rand%3D0.6311376867181979|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Панарама == {{Панарама|Tavarskija, panarama.jpg|1200px|Панарама вёскі}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Таварскія|187}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Зміцер Санько|Санько З]]., Санько Ю.|частка = |загаловак = Слаўнае сяло Азярычына: Свет нашых продкаў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]]|год = 2019|том = |старонкі = |старонак = 352|серыя = |isbn = 978-985-458-302-0|тыраж = |ref = Слаўнае сяло Азярычына}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] bjuicnokaypude75tvehqwq0atdsayc 0 286022 5141757 5035404 2026-05-15T02:06:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141757 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Таўкачэвічы 2 |вобласць = Мінская |раён = Уздзенскі |сельсавет = Хатлянскі }} '''Таўкачэ́вічы 2'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Taŭkačevičy 2}}, {{lang-ru|Толкачевичи 2}}) — [[вёска]] ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хатлянскі сельсавет|Хатлянскага сельсавета]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Таўкачэвічы 1#Гісторыя}} Да 1920-х гадоў была была часткай вёскі [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]]. Пасля аб’яднання вёскі і маёнтка Таўкачэвічы савецкія ўлады падзялілі іх на два населеныя пункты, у [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага (з 1923 г. Чэрвеньскага павета)]] [[Мінская губерня|Менскай губерні]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1921 годзе арганізаваны [[саўгас]] (644 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі). З 20 жніўня 1924 года ў [[Шацкі раён (БССР)|Шацкім раёне]], з 4 жніўня 1927 года ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У 1926 годзе дзейнічала лясніцтва і сельскагаспадарчая арцель імя [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|Аляксандра Чарвякова]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 5 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 1 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. == Насельніцтва == * 1959 год — 133 жыхары * 1970 год — 106 жыхароў * 2000 год — 19 двароў, 40 жыхароў * 2009 год — 24 жыхары * 2019 год — 17 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-09-16|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-5|Таўкачэвічы 2|256}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Хатлянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна]] a66aavt57suxq8vsqo4dhjcrlgnc373 0 289422 5141751 5097872 2026-05-15T00:36:14Z 5141751 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Таццяна Валер’еўна Вадалажская |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Навуковая сфера = {{нп3|Маскоўскі метадалагічны гурток|СМД-метадалогія|ru|Московский методологический кружок}}, [[сацыялогія]] |Месца працы = |Навуковая ступень = [[Кандыдат навук|кандыдат]] [[Сацыялогія|сацыялагічных навук]] |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = каардынатар [[Лятучы ўніверсітэт|Лятучага ўніверсітэта]], {{нп3|Маскоўскі метадалагічны гурток|метадолаг|ru|Московский методологический кружок}}, [[сацыёлаг]] |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = [http://fly-uni.org/ '''Лятучы ўніверсітэт'''] |Вікітэка = }} '''Тацця́на Вале́р’еўна Вадала́жская''' (нар. {{ДН|30|10|1973}} года, {{МН|Мінск}}) — беларускі {{нп3|Маскоўскі метадалагічны гурток|метадолаг|ru|Московский методологический кружок}} і [[сацыёлаг]]. Эксперт [[Агенцтва гуманітарных тэхналогій]] (Мінск), каардынатар праграмы стварэння сучаснага ўніверсітэта ў Беларусі [[Лятучы ўніверсітэт|«Лятучы ўніверсітэт»]]. [[Кандыдат навук|Кандыдат]] [[Сацыялогія|сацыялагічных навук]] (PhD), старшы аналітык [[Цэнтр еўрапейскай трансфармацыі|Цэнтра еўрапейскай трансфармацыі]] (Мінск). == Біяграфія == === Навуковая дзейнасць === У 1996 годзе скончыла аддзяленне сацыялогіі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref name="ЦЕТ">Таццяна Вадалажская [Электронны рэсурс] // Цэнтр еўрапейскай трансфармацыі. — Вэб-сайт ЦЕТ. — Дата доступу: 30.10.2015. — Рэжым доступу: http://cet.eurobelarus.info/by/names/TatianaI-Vadalazhskaya.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160215164450/http://cet.eurobelarus.info/by/names/TatianaI-Vadalazhskaya.html |date=15 лютага 2016 }}, вольны. — Загал. з экрана.</ref>. У 1996—2007 гадах працавала ў [[Інстытут сацыялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Інстытуце сацыялогіі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], апошняя займаемая пасада — старшы навуковы супрацоўнік<ref name="ЦЕТ" /><ref name="НББ">Справка: Водолажская Татьяна Валерьевна [Электронный ресурс] // Сводный электронный каталог Системы короративной каталогизации. — Веб-сайт Национальной библиотеки Беларуси. — Дата доступа: 30.10.2015. — Режим доступа: http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar2450774&strq=l_siz=20, свободный. — Загл. с экрана.</ref>. Падчас працы ў Інстытуце сацыялогіі НАН Беларусі асноўны фокус даследчых інтарэсаў быў накіраваны на пытанні станаўлення і трансфармацыі нацыянальнай і грамадзянскай ідэнтычнасці. Працуючы ў межах гэтай тэматыкі: * у 2004 годзе — паспяхова абараніла ў Інстытуце сацыялогіі НАН Беларусі дысертацыю на саісканне навуковай ступені кандыдата сацыялагічных навук на тэму «Сацыяльныя ўяўленні аб грамадзянскай прыналежнасці насельніцтва Беларусі ва ўмовах станаўлення дзяржаўнасці» (навуковы кіраўнік — [[Людміла Ігараўна Навуменка|Л. І. Навуменка]])<ref>Атэстацыя навуковых і навукова-педагагічных кадраў вышэйшай кваліфікацыі. — 2004. — № 3(35). — С. 42 [Электронны рэсурс] // Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь. — Вэб-сайт ВАК РБ. — Дата доступу: 30.10.2015. — Рэжым доступу: http://journal.vak.org.by/docs/att_04-3.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304224836/http://journal.vak.org.by/docs/att_04-3.pdf |date=4 сакавіка 2016 }}, вольны. — Загал. з экрана.</ref>; * у 2006 годзе — у суаўтарстве з Л. І. Навуменкай апублікавала манаграфію «Этническая и гражданская принадлежность в восприятии населения современной Беларуси» (Мінск, {{ISSN|985-08-0784-9}}). Была стыпендыятам спецыяльнага фонду прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі (2007). === Удзел у метадалагічным руху. Культурна-палітычная дзейнасць === {{Загатоўка раздзела}} У 2005 годзе далучылася да праграмнай дзейнасці філосафа і метадолага [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|У. У. Мацкевіча]]<ref name="ЖЖ">Cустрэча з настаўнікам [Электронны рэсурс] // Жывы журнал. — Блог Таццяны Вадалажскай у ЖЖ. — 15.05.2011. — Дата доступу: 30.10.2015. — Рэжым доступу: http://ta-ta-aht.livejournal.com/40704.html, вольны. — Загал. з экрана.</ref> — рэалізацыі ў Беларусі праграмы [[Культурная палітыка (праграма)|культурнай палітыкі]], пабудаванай на падмурку {{нп3|Маскоўскі метадалагічны гурток|сістэма-мыследзейнаснай метадалогіі|ru|Московский методологический кружок}} (СМД-метадалогіі, СМД-падыходу)<ref>Гл.: ''Водолажская Т.'' Что необходимо знать и понимать для освоения программы культурной политики? [Электронны рэсурс] // Methodology.by. — Веб-сайт АГТ-ЦСИ. — 09.04.2011. — Дата доступа: 30.10.2015. — Режим доступа: http://methodology.by/?p=2079 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220223104627/http://methodology.by/?p=2079 |date=23 лютага 2022 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref>. Лічыць [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|У. У. Мацкевіча]] сваім настаўнікам у справе засваення і практыкавання {{нп3|Маскоўскі метадалагічны гурток|СМД-падыходу|ru|Московский методологический кружок}} і праграмы [[Культурная палітыка (праграма)|культурнай палітыкі]]<ref name="ЖЖ" />; увайшла ў другі склад [[Агенцтва гуманітарных тэхналогій]] (АГТ, Мінск), з’яўляецца сталым удзельнікам і арганізатарам [[Агенцтва гуманітарных тэхналогій#Мінскі метадалагічны семінар|Мінскага метадалагічнага семінара]], {{нп3|Гульнёвая супольнасць|арганізацыйна-дзейнасных гульняў|ru|Игровое сообщество#Методологическое движение и появление репрезентационных игр}} ды інш. мерапрыемстваў і накірункаў дзейнасці АГТ<ref name="ЦЕТ" />. З 2010 года з’яўляецца старшым аналітыкам [[Цэнтр еўрапейскай трансфармацыі|Цэнтра еўрапейскай трансфармацыі]] (Мінск) — незалежнага аналітычнага цэнтра ({{lang-en|think tank}}), які ўваходзіць у структуру [[ЕўраБеларусь|Міжнароднага кансорцыума «ЕўраБеларусь»]]<ref name="ЦЕТ" />. У гэтай якасці ёсць аўтарам і суаўтарам шэрагу канцэптуальных распрацовак і прапаноў, даследаванняў і аналітычных дакументаў, накіраваных на развіццё і ўзмацненне беларускай грамадзянскай супольнасці, сярод якіх: * Канцэптуальныя і стратэгічныя прапановы па развіцці {{нп3|Форум грамадзянскай супольнасці Усходняга партнёрства|Форума грамадзянскай супольнасці|en|Eastern Partnership#Eastern Partnership Civil Society Forum}} [[Усходняе партнёрства|Усходняга партнёрства]] (ФГС УП) (2010)<ref>Гл.: Концепция дальнейшего развития Форума гражданского общества Восточного партнерства (''Policy paper'') [Электронный ресурс] // Центр европейской трансформации. — Веб-сайт ЦЕТ. — 18.03.2010. — Дата доступа: 30.10.2015. — Режим доступа: http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/03/18/kontseptsiya-dal-neyshego-razvitiya-foruma-grazhdanskogo-obschestva-vostochnogo-partnerstva.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304135951/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/03/18/kontseptsiya-dal-neyshego-razvitiya-foruma-grazhdanskogo-obschestva-vostochnogo-partnerstva.html |date=4 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref><ref>Гл.: Предложения по приоритетам сотрудничества ЕС-Беларусь в рамках Национальной индикативной программы и роли гражданского общества в его развитии (''Policy paper'') [Электронный ресурс] // Центр европейской трансформации. — Веб-сайт ЦЕТ. — 24.05.2010. — Дата доступа: 30.10.2015. — Режим доступа: http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/05/24/predlozheniya-po-prioritetam-sotrudnichestva-es-belarus-v-ramkah-natsional-noy-indikativnoy-programmy-i-roli-grazhdanskogo-obschestva-v-ego-razvitii-policy-paper.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211127145144/https://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/05/24/predlozheniya-po-prioritetam-sotrudnichestva-es-belarus-v-ramkah-natsional-noy-indikativnoy-programmy-i-roli-grazhdanskogo-obschestva-v-ego-razvitii-policy-paper.html |date=27 лістапада 2021 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref><ref>Гл.: Предложения от Национальной платформы Беларуси Форуму гражданского общества Восточного партнерства [Электронный ресурс] // Центр европейской трансформации. — Веб-сайт ЦЕТ. — 17.11.2010. — Дата доступа: 30.10.2015. — Режим доступа: http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/11/17/predlozheniya-ot-natsional-noy-platformy-belarusi-forumu-grazhdanskogo-obschestva-vostochnogo-partnerstva.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304140803/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/11/17/predlozheniya-ot-natsional-noy-platformy-belarusi-forumu-grazhdanskogo-obschestva-vostochnogo-partnerstva.html |date=4 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref> і [[Беларуская нацыянальная платформа Форума грамадзянскай супольнасці Усходняга партнёрства|Беларускай нацыянальнай платформы ФГС УП]] (2012)<ref>Гл.: Канцэпцыя развіцця беларускай Нацыянальнай платформы Форума грамадзянскай супольнасці Усходняга партнёрства (2012—2014) [Электронны рэсурс] // Цэнтр еўрапейскай трансфармацыі. — Вэб-сайт ЦЕТ. — 19.11.2012. — Дата доступу: 02.11.2015. — Рэжым доступу: http://cet.eurobelarus.info/files/File/Concep_NP-adopted_16_11_2012-BEL.doc {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015333/http://cet.eurobelarus.info/files/File/Concep_NP-adopted_16_11_2012-BEL.doc |date=5 сакавіка 2016 }}, вольны. — Загал. з экрана.</ref>; * «Стратэгія-2012» — прапанова стратэгіі дзеянняў для дэмакратычных сіл Беларусі з мэтай дасягнення імі рэальнага ўдзелу ў кіраванні дзяржавай (2011)<ref>Гл.: Стратегия-2012: От диалога внутри демократических сил к диалогу с режимом [Электронны рэсурс] // Центр европейской трансформации. — Веб-сайт ЦЕТ. — 28.02.2011. — Дата доступа: 30.10.2015. — Режим доступа: http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2011/02/28/strategiya-2012--ot-dialoga-vnutri-demokraticheskih-sil-k-dialogu-s-rezhimom.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203306/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2011/02/28/strategiya-2012--ot-dialoga-vnutri-demokraticheskih-sil-k-dialogu-s-rezhimom.html |date=4 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref>; * Аналіз і апісанне праяваў і наступстваў выкарыстання ў сучаснай Беларусі такой рэпрэсіўнай формы, як {{нп3|Забарона на прафесію|«забарона на прафесію»|en|Berufsverbot}} (2012)<ref>Гл.: Запрет на профессию в Беларуси: разнообразие форм, задач и способов [Электронны рэсурс] // Центр европейской трансформации. — Веб-сайт ЦЕТ. — 12.09.2012. — Дата доступа: 30.10.2015. — Режим доступа: http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2012/09/12/Berufsverbot-Belarus.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021543/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2012/09/12/Berufsverbot-Belarus.html |date=5 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref>; * Сацыялагічныя даследаванні патэнцыялу салідарнасці ў беларускай арганізаванай грамадзянскай супольнасці (2014)<ref>Гл.: Исследование потенциала солидарности в беларусском организованном гражданском обществе [Электронны рэсурс] // Центр европейской трансформации. — Веб-сайт ЦЕТ. — 17.11.2014. — Дата доступа: 30.10.2015. — Режим доступа: http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2014/11/17/issledovanie-potentsiala-solidarnosti-v-belarusskom.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015328/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2014/11/17/issledovanie-potentsiala-solidarnosti-v-belarusskom.html |date=5 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref> і патэнцыялу салідарнасці ў беларускім грамадстве (2015)<ref>Как консолидированы беларусы (Фото) [Электронны рэсурс] // Центр европейской трансформации. — Веб-сайт ЦЕТ. — 30.09.2015. — Дата доступа: 30.10.2015. — Режим доступа: http://cet.eurobelarus.info/ru/news/2015/09/30/kak-konsolidirovany-belarusy-foto.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021713/http://cet.eurobelarus.info/ru/news/2015/09/30/kak-konsolidirovany-belarusy-foto.html |date=5 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref>; * Распрацоўка метадалогіі і выкананне маніторынгу рэалізацыі Рэспублікай Беларусь {{нп3|Канвенцыя ЮНЕСКА аб ахове і заахвочванні разнастайнасці форм культурнага самавыражэння|Канвенцыі ЮНЕСКА аб ахове і заахвочванні разнастайнасці форм культурнага самавыражэння|en|Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions}} (2015)<ref>Гл.: Мониторинг реализации Республикой Беларусь Конвенции ЮНЕСКО об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения [Электронны рэсурс] // Центр европейской трансформации. — Веб-сайт ЦЕТ. — 08.09.2015. — Дата доступа: 30.10.2015. — Режим доступа: http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2015/09/08/monitoring-realizatsii-respublikoy-belarus-konventsii-yunesko-ob.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015250/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2015/09/08/monitoring-realizatsii-respublikoy-belarus-konventsii-yunesko-ob.html |date=5 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref>. Бярэ дзейсны ўдзел у развіцці акадэмічнай супольнасці Беларусі: * Да кан. 2009 года была штатным выкладчыкам дэпартамента палітычных навук (праграмы «Паліталогія. Еўрапейскія даследаванні») [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] (Вільнюс); брала ўдзел у страйку выкладчыкаў дэпартамента, якія пратэставалі супраць парушэння кіраўніцтвам універсітэта акадэмічных свобод<ref name="ЕБ-old">Таццяна Вадалажская [Электронны рэсурс] // EuroBelarus.Info. — Вэб-сайт Службы інфармацыі «ЕўраБеларусі». — 05.06.2009. — Дата доступу: 30.10.2015. — Рэжым доступу: http://eurobelarus.info/news/archive/2009/06/05/tatstsyana-vadalazhskaya.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305020846/http://eurobelarus.info/news/archive/2009/06/05/tatstsyana-vadalazhskaya.html |date=5 сакавіка 2016 }}, вольны. — Загал. з экрана.</ref><ref>''Студзінская І.'' Выкладчыкі паліталёгіі ЭГУ абвесьцілі страйк [Электронны рэсурс] // Радыё Свабода. — Вэб-сайт радыёстанцыі. — 01.10.2009. — Дата доступу: 30.10.2015. — Рэжым доступу: http://www.svaboda.org/content/article/1840483.html, вольны. — Загал. з экрана.</ref><ref>Зварот да студэнтаў ЕГУ [Электронны рэсурс] // Жывы журнал. — Блог Дзяніса Мельянцова. — 15.12.2009. — Дата доступу: 30.10.2015. — Рэжым доступу: http://lipski.livejournal.com/300740.html, вольны. — Загал. з экрана.</ref>; * Ад самага пачатку з’яўляецца сябрам Аргкамітэта [[Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі]]<ref>У Беларусі з’явіцца недзяржаўны рэйтынг гуманітарыяў [Электронны рэсурс] // «Заўтра тваёй краіны». — Электроннае выданне. — 26.12.2012. — Дата доступу: 30.10.2015. — Рэжым доступу: http://www.zautra.by/art.php?sn_nid=11924&sn_cat=12 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305131836/http://www.zautra.by/art.php?sn_nid=11924&sn_cat=12 |date=5 сакавіка 2016 }}, вольны. — Загал. з экрана.</ref>, таксама ўваходзіць у склад [[Прэмія Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі#Экспертныя рады|Экспертнай рады Прэміі Кангрэса]] ў галіне сацыяльна-палітычных навук<ref>Спіс экспертаў Прэміі Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі [Электронны рэсурс] // Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі. — Вэб-сайт Кангрэса. — Дата доступу: 30.10.2015. — Рэжым доступу: http://icbs.palityka.org/premija-kanhresa/spis-ekspertau-premii-kangresa/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304235714/http://icbs.palityka.org/premija-kanhresa/spis-ekspertau-premii-kangresa/ |date=4 сакавіка 2016 }}, вольны. — Загал. з экрана.</ref>. * З 2011 года каардынуе рэалізацыю праграмы стварэння сучаснага ўніверсітэта ў Беларусі [[Лятучы ўніверсітэт|«Лятучы ўніверсітэт»]]<ref name="ЛУ 2009-2015">Лятучы ўніверсітэт 2009—2015 (Прэзентацыйны буклет). — Мн., 2015.</ref>; * Уваходзіць у склад Акадэмічнага савета [[Міжнародная PhD-праграмы для Беларусі|Міжнароднай PhD-праграмы для Беларусі]]<ref>Акадэмічны савет [Электронны рэсурс] // Міжнародная PhD-праграмы для Беларусі. — Вэб-сайт праграмы. — Дата доступу: 30.10.2015. — Рэжым доступу: http://phd.palityka.org/akademichny-savet/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160508234432/http://phd.palityka.org/akademichny-savet/ |date=8 мая 2016 }}, вольны. — Загал. з экрана.</ref>. Таксама з’яўляецца адным з аўтараў ідэі і сябрам Аргкамітэта супольнага культурнага праекта «Цытуй сваё!»<ref>Праект «Цытуй сваё!» распачынае Год беларускага мыслення [Электронны рэсурс] // Budzma.by. — Вэб-сайт Грамадскай культурнай праграмы «Будзьма беларусамі!». — Дата доступу: 30.10.2015. — Рэжым доступу: http://budzma.by/budzma/tsytuy-svayo.html, вольны. — Загал. з экрана.</ref>. === Дзейнасць па стварэнні сучаснага ўніверсітэта ў Беларусі === Ад пачатку разгортвання дзейнасці па стварэнні сучаснага ўніверсітэта ў Беларусі як аднаго з напрамкаў рэалізацыі праграмы [[Культурная палітыка (праграма)|культурнай палітыкі]] актыўна працуе ў гэтым накірунку: * З восені 2009 года брала ўдзел у штотыднёвым семінары па абмеркаванні сучасных накірункаў развіцця ідэі Універсітэта, а таксама магчымасцей і форм стварэння яго ў Беларусі; * З’яўляецца рэдактарам зборніка артыкулаў [http://eurobelarus.info/files/22/86/Universitet_Diskussiya.pdf «Университет: дискуссия об основаниях»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220130102855/http://eurobelarus.info/files/22/86/Universitet_Diskussiya.pdf |date=30 студзеня 2022 }} (Мінск, 2011; ISBN 978-985-6991-64-9), які пабачыў свет па выніках семінара; * Прымала актыўны ўдзел у падрыхтоўцы і правядзенні {{нп3|Гульнёвая супольнасць|арганізацыйна-дзейнасных гульняў|ru|Игровое сообщество#Методологическое движение и появление репрезентационных игр}}: «Распрацоўка праграмы і стратэгіі стварэння Універсітэта ў сучаснай Беларусі» (2010) і «Лятучы ўніверсітэт у Беларусі: кіраванне развіццём» (2012); * З 2011 года каардынуе разгортванне ўніверсітэцкай праграмы, якая ўрэшце атрымала назву [[Лятучы ўніверсітэт|«Лятучы ўніверсітэт»]] і першы акадэмічны год якой быў абвешчаны ўвосень 2011 года. Як каардынатар Лятучага ўніверсітэта кіруе пастаянна дзеючым універсітэцкім семінарам, у межах якога абмяркоўваюцца пытанні развіцця ўніверсітэцкай праграмы, ажыццяўляе каардынацыю іншых форм самаарганізацыі і самапраграмавання супольнасці Лятучага ўніверсітэта, а менавіта: праектных сесій, штогадовых універсітэцкіх канферэнцый, летніх школ ды інш.<ref name="ЛУ 2009-2015" /> Акрамя гэтага ў розныя гады ў Лятучым універсітэце ёю чыталіся курсы: [https://www.youtube.com/playlist?list=PL48DD28E7283F6962 «Культурная палітыка як сацыяльная тэорыя і праграма развіцця Беларусі»] (2012); [https://www.youtube.com/playlist?list=PLBAnu4YEjPOLGIFkcDScHMr_TpiUm_d_F «Асабістая адукацыйная і кар’ерная траекторыя»] (2013); [http://fly-uni.org/content/aktualnaya-metodologiya-kontekst-i-organon «Актуальная метадалогія: кантэкст і арганон»]{{Недаступная спасылка}} (2014), а таксама супольны курс: [http://fly-uni.org/content/ideya-universiteta-uvodziny-va-universiteckuyu-prastoru-i-lad-zhyccya-0 «Ідэя Універсітэта. Уводзіны ва ўніверсітэцкую прастору і лад жыцця»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170711184838/http://fly-uni.org/content/ideya-universiteta-uvodziny-va-universiteckuyu-prastoru-i-lad-zhyccya-0 |date=11 ліпеня 2017 }} (2014). Кіравала дзейнасцю [[Мінскі метадалагічны семінар|Мінскага метадалагічнага семінара]] ў 2012—2013 універсітэцкім годзе; актыўна ўдзельнічала ў працы [http://fly-uni.org/content/shkola-igrotehnikov «Школы гульнятэхнікаў»]{{Недаступная спасылка}} (2011—2012) і «Летняй метадалагічнай школы» (2015); ажыццяўляла навуковае кіраўніцтва рабочай групай па распрацоўцы маніторынгу стану культуры ў Беларусі ў адпаведнасці з Канвенцыяй ЮНЕСКА аб ахове і заахвочванні разнастайнасці форм культурнага самавыражэння (2013—2014) і шмат інш.<ref name="ЛУ 2009-2015" /><ref>Таццяна Вадалажская [Электронны рэсурс] // Лятучы ўніверсітэт. — Вэб-сайт Лятучага ўніверсітэта. — Дата доступу: 02.11.2015. — Рэжым доступу: http://fly-uni.org/content/taccyana-vadalazhskaya {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160215145843/http://fly-uni.org/content/taccyana-vadalazhskaya |date=15 лютага 2016 }}, вольны. — Загал. з экрана.</ref> === Палітычны пераслед === Першы раз Вадалажская была затрымана пасля ператрусу ў яе кватэры 4 жніўня 2021 года, таксама ў той дзень былі затрыманы іншыя прадстаўнікі «ЕўраБеларусь» Уладзімір Мацкевіч, Улад Вялічка і Аксана Шэлест (Вялічку і Шэлест выпусцілі ў той дзень). Вадалажская і Мацкевіч былі змешчаны ў [[Акрэсціна|ізалятар на Акрэсціна]]<ref name=":0">[https://nashaniva.com/293053 Дзяржабвінаваўца запытаў 2,5 года хіміі для сацыёлага Таццяны Вадалажскай] {{ref-be}}</ref>. Праз дзень пасля затрымання, 6 жніўня, шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], Вадалажская і Мацкевіч былі прызнаны палітычнымі зняволенымі: «''лічым, што зняволенне Уладзіміра Мацкевіча і Таццяны Вадалажскай — вядомых навуковых і грамадскіх дзеячаў — было ўжыта выключна з-за іх перакананняў, а таксама ў сувязі з негвалтоўным ажыццяўленнем правоў і свабод''»<ref>[https://spring96.org/be/news/104589 Заява аб прызнанні Таццяны Вадалажскай і Уладзіміра Мацкевіча палітзняволенымі] {{ref-be}}</ref>. Праз 10 сутак пасля затрымання Вадалажскую выпусцілі, але яна засталася ў статусе падазраванай па ч. 1 арт. 342 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса]] (Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак), а Мацкевіч быў пераведзены ў [[Пішчалаўскі замак|СІЗА на Валадарскага]]. Пасля гэтага яе некалькі разоў выклікалі на допыты ў [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт]], куды 23 сакавіка 2022 Вадалажская пайшла па адказ на сваё хадайніцтва (дзе яна раней папрасіла дазвол на часовы выезд у Літву на лячэнне), дзе была зноў затрымана і змешчана ў СІЗА на Валадарскага<ref name=":0" />. Праз два з паловай месяцы, 7 чэрвеня 2022, у судзе Заводскага раёна Мінска суддзя Алег Каляда падтрымаў запыт дзяржабвінаваўцы Мікалая Дзяцела і прысудзіў Вадалажскай запрошаныя два з паловай гады ва ўмовах папраўчай установы адкрытага тыпу («хімія»), Вадалажская была вызвалена ў залі суда<ref>[https://spring96.org/be/news/107958 Каардынатарку «Лятучага ўніверсітэту» Таццяну Вадалажскую асудзілі на два з паловай гады «хіміі»] {{ref-be}}</ref>. == Бібліяграфія == З’яўляецца аўтарам шматлікіх навуковых і аналітычных публікацый, рэдактарам некалькіх навуковых зборнікаў і кніг. === Кнігі і зборнікі === * [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/BdP.pdf Беларусь для пачаткоўцаў: ад разумення да дзеяння: зборнік нарысаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015403/http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/BdP.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|''У. Мацкевіч'']], ''Т. Вадалажская'', [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''А. Ягораў'']]; пераклад на беларускую мову. — Мн., 2012. — (Серыя «Беларусь для пачаткоўцаў»). — ISBN 978-985-562-048-9. * [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Utkonos.pdf Не думайте о рыжем и слепом утконосе: сборник статей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015537/http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Utkonos.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|''В. В. Мацкевич'']]; редкол.: ''Т. Водолажская'' (гл. ред.) и др. — Мн., 2011. — (Серия «Культурная политика»). — ISBN 978-985-6991-31-1. * [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Universitet_Diskussiya.pdf Университет: дискуссия об основаниях: Сб. статей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211127151127/https://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Universitet_Diskussiya.pdf |date=27 лістапада 2021 }} / Под ред. ''Т. В. Водолажской''. — Мн., 2011. — (Серия «Universitas Ludens»). — ISBN 978-985-6991-64-9. * [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Igra_v_goroda.pdf Игра в города: по материалам экспедиций в малые города Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305031243/http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Igra_v_goroda.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / Сост., науч. ред. ''Т. Водолажская''. — Мн., 2009. — (Серия «Культурная политика»). — ISBN 978-985-6901-31-0. * [http://eurobelarus.info/old/images/stories/library/Book_Citizenship_eng.pdf The infancy of a civil nation in Belarus. From allegiance to citizenship] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220223104724/http://eurobelarus.info/old/images/stories/library/Book_Citizenship_eng.pdf |date=23 лютага 2022 }} / ''Uladzimir Matskevich'', ''Tatiana Vadalazhskaya'', ''Andrei Yahorau''. — Vilnius, 2009. — (Belarus for beginners). * [http://eurobelarus.info/old/images/stories/library/Book_Life_Quality_eng.pdf The quality and way of life in Belarus: evolution and possibilities of transformation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220223104742/http://eurobelarus.info/old/images/stories/library/Book_Life_Quality_eng.pdf |date=23 лютага 2022 }} / ''Tatiana Vadalazhskaya'', ''Uladzimir Matskevich''. — 2009. — (Belarus for beginners). * [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Book_Life_Quality_rus.pdf Качество и образ жизни в Беларуси: эволюция и возможности трансформации]{{Недаступная спасылка}} / ''Т. Водолажская'', [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|''В. Мацкевич'']]. — Мн., 2008. — (Серия «Беларусь для начинающих»). — УДК 304.3:303.425.2(476)(091)"19/20". * [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/De_sovietization.pdf О десоветизации. Беларусь, начало XXI века: Материалы семинара-конференции, Шилуте (Литва), 20—24 августа 2007 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021648/http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/De_sovietization.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / Науч. ред. ''Т. Водолажская''. — Мн., 2008. * [http://methodology.by/wp-content/uploads/2007/10/%D0%9E%D0%94%D0%98_rus.pdf Организационно-деятельностные игры. Популярное введение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170712202841/http://methodology.by/wp-content/uploads/2007/10/%D0%9E%D0%94%D0%98_rus.pdf |date=12 ліпеня 2017 }} / ''Т. Водолажская'', [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''А. Егоров'']]. — Мн., 2008. — (Серия «Беларусь для начинающих»). — ISBN 978-987-6800-75-0. * [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Book_Citizenship_rus.pdf Становление нации в Беларуси: от подданства к гражданству: заметки к концепции гражданского образования в Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015239/http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Book_Citizenship_rus.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|''В. Мацкевич'']], [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''А. Егоров'']], ''Т. Водолажская''. — Мн., 2008. — (Серия «Беларусь для начинающих»). — УДК 342.71.01(476)+37.017.4(476). * [http://eurobelarus.info/old/images/stories/library/Book_Community_eng.pdf Communities building and development] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220223104709/http://eurobelarus.info/old/images/stories/library/Book_Community_eng.pdf |date=23 лютага 2022 }} / ''Tatiana Vadalazhskaya'', ''Uladzimir Matskevich''. — 2008. — (Belarus for beginners). * [http://cet.eurobelarus.info/files/71/62/Book_OAG_eng.pdf Organizing activity games: popular Introduction] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211127145542/https://cet.eurobelarus.info/files/71/62/Book_OAG_eng.pdf |date=27 лістапада 2021 }} / ''Tatiana Vadalazhskaya'', ''Andrei Yahorau''. — Minsk, 2008. — (Belarus for beginners). * [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Book_Community_rus.pdf Становление и развитие сообществ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021536/http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Book_Community_rus.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / ''Т. Водолажская'', [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|''В. Мацкевич'']]. — Мн., 2007. — (Серия «Беларусь для начинающих»). — УДК 316.3(476). * Социальные и социокультурные процессы в современной Беларуси: социологический анализ / ''М. Г. Алейник'' и др.; редколлегия: ''Г. М. Евелькин'' (ответственный редактор); Институт социологии НАН Беларуси. — Мн., 2006. — ISBN 985-08-0757-1. * Этническая и гражданская принадлежность в восприятии населения современной Беларуси / ''Л. И. Науменко'', ''Т. В. Водолажская''; Институт социологии НАН Беларуси. — Мн., 2006. — ISBN 985-08-0784-9. * Специфика гражданского и этнического самосознания представителей трех поколений: научный отчет / ''Л. И. Науменко'', ''Т. В. Водолажская'', ''Р. А. Смирнова'', ''И. М. Чибирева'', ''Е. М. Бородачева''; Институт социологии НАН Беларуси. — Мн., 2005. — УДК 316.64(476). * [http://methodology.by/?p=696 Социальные представления о гражданской принадлежности населения Беларуси в условиях становления государственности]: Диссертация на соискание ученой степени кандидата социологических наук: 22.00.06; Защищена: 18.03.2004: Утверждена: 30.06.04 / ''Т. В. Водолажская''. — Мн., 2004. — УДК 316.644:342.71(476)(043.3). === Артыкулы === * ''Вадалажская Т.'' [http://fly-uni.org/content/lyatuchy-universitet-god-belaruskaga-myslennya Лятучы ўніверсітэт. Год беларускага мыслення] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160215195038/http://fly-uni.org/content/lyatuchy-universitet-god-belaruskaga-myslennya |date=15 лютага 2016 }} // Лятучы ўніверсітэт. — Электроннае выданне. — 25.09.2015. * ''Вадалажская Т.'' [http://fly-uni.org/blog/content/pytanne-nacyyanalnaga-universiteta Пытанне Нацыянальнага ўніверсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518171356/http://fly-uni.org/blog/content/pytanne-nacyyanalnaga-universiteta |date=18 мая 2015 }} // Лятучы ўніверсітэт. — Электроннае выданне. — 04.05.2015. * ''Tatiana Vadalazhskaya''. [http://en.eurobelarus.info/news/society/2015/10/07/the-year-of-belarusan-thinking-in-the-flying-university.html The Year of Belarusan thinking in the Flying University] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180708141847/https://en.eurobelarus.info/news/society/2015/10/07/the-year-of-belarusan-thinking-in-the-flying-university.html |date=8 ліпеня 2018 }} // EuroBelarus.Info. — The web edition. — 07.10.2015. * ''Водолажская Т.'' [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2014/04/05/belarusizatsiya-podhody-k-analizu-sotsial-nogo-prostranstva.html Беларусизация: подходы к анализу социального пространства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015323/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2014/04/05/belarusizatsiya-podhody-k-analizu-sotsial-nogo-prostranstva.html |date=5 сакавіка 2016 }} // [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Belarusization.pdf Беларусизация. Можно ли завершить процесс институционального строительства независимого государства?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305032333/http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Belarusization.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}: Сборник материалов конференции / Под ред. ''А. Шутова''. — Вильнюс, 2014. — C. 31—44. * ''Водолажская Т.'' [http://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2013/10/03_01_Vodolazhskaya.pdf Запрет на профессию в современной Беларуси] // Другі Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. — Т. 2. — Каунас, 2013. — С. 150—154. * ''Вадалажская Т.'' [http://palityka.org/wp-content/uploads/2014/06/07_Vadalazskaja.pdf Інтэлектуальная сітуацыя як сітуацыя мыслення] // Палітычная сфера. — 2013. — № 21(2). — С. 91—92. * ''Вадалажская Т.'' [http://cet.eurobelarus.info/by/library/publication/2013/07/19/pra-padstavy-krytyk-satsyyalag-chnyh-dasledavannya.html Пра падставы крытыкі сацыялагічных даследаванняў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305032318/http://cet.eurobelarus.info/by/library/publication/2013/07/19/pra-padstavy-krytyk-satsyyalag-chnyh-dasledavannya.html |date=5 сакавіка 2016 }} // Цэнтр еўрапейскай трансфармацыі. — Электроннае выданне. — 19.07.2013. * ''Водолажская Т.'' [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2012/11/12/bor-ba-s-inakomysliem-v-sfere-truda-i-zanyatosti-zapret-na.html Борьба с инакомыслием в сфере труда и занятости. Запрет на профессию: новое явление на старом фундаменте] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200930001052/https://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2012/11/12/bor-ba-s-inakomysliem-v-sfere-truda-i-zanyatosti-zapret-na.html |date=30 верасня 2020 }} // [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/De_sovietization_sbornik.pdf Десоветизация в контексте трансформации беларусского общества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015344/http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/De_sovietization_sbornik.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}: Сб. статей / Под ред. [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|''В. Мацкевича'']]. — Вильнюс, 2012. — С. 12—40. * ''Водолажская Т.'' [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2011/06/30/novoe-ob-edinenie-oppozitsionnyh-sil--hoteli-kak-luchshe-.html Новое объединение оппозиционных сил. Хотели как лучше…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015256/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2011/06/30/novoe-ob-edinenie-oppozitsionnyh-sil--hoteli-kak-luchshe-.html |date=5 сакавіка 2016 }} // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 30.06.2011. * ''Водолажская Т.'' [http://methodology.by/?p=693 К постановке проблемы беларуской идентичности] // Methodology.by. — Электронное издание. — 08.11.2010. * ''Водолажская Т.'' [http://nmnby.eu/yearbook/get/yearbook2009.pdf Третий сектор: два варианта ответа на вызовы] // Белорусский ежегодник. — Мн., 2010. — С. 138—145. * ''Водолажская Т.'' [http://nmnby.eu/yearbook/get/yearbook2008.pdf Третий сектор: шанс на выживание или на развитие?] // Белорусский ежегодник. — Мн., 2009. — С. 116—125. * ''Вадалажская Т.'' [http://arche.by/by/page/reviews/palityka-ahliady/139 Як адказаць на пытаньне, што ўяўляе зь сябе беларуская нацыя?]{{Недаступная спасылка}} Паслоўе да рэцэнзіі Аляксея Ластоўскага «Будаўніцтва беларускай нацыі праз інтэлектуальнае вынішчэнне апанентаў» // ARCHE. — Электроннае выданне. — 16.12.2008. * ''Водолажская Т.'' [http://nmnby.eu/news/analytics/861.html Гражданская общность в современной Беларуси] // «Наше мнение». — Сайт экспертного сообщества Беларуси. — 19.02.2007. * ''Водолажская Т.'' [http://adukatar.net/wp-content/uploads/2009/12/Adukatar_12_pages_10-15.pdf Поколенческая динамика представлений о гражданстве. К проблеме содержания гражданского образования в Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304100713/http://adukatar.net/wp-content/uploads/2009/12/Adukatar_12_pages_10-15.pdf |date=4 сакавіка 2016 }} // Адукатар. — 2007. — № 2. — С. 10—15. * ''Водолажская Т.'' [http://palityka.org/pdf/09/0909.pdf Пространство как методологическая перспектива беларусской идентичности] // Палітычная сфера. — 2007. — № 9. — С. 73—80. * ''Водолажская Т. В.'' К постановке проблемы белорусской идентичности // Социальные проблемы развития белорусского общества в условиях глобализации: Сб. статей Международной научно-практической конференции, 5—6 июня 2006 г. — Мн., 2006. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|''Мацкевича В.'']], ''Мацкевич С.'', ''Водолажская Т.'' [http://adukatar.net/wp-content/uploads/2009/12/Adukatar_9_Pages_13-21.pdf Подходы к стандартам и стандартизации в неформальном образовании] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304103725/http://adukatar.net/wp-content/uploads/2009/12/Adukatar_9_Pages_13-21.pdf |date=4 сакавіка 2016 }} // Адукатар. — 2006. — № 9. — С. 13—21. * ''Водолажская Т.'' [http://palityka.org/pdf/06/0608.pdf Представления жителей Беларуси о понятии «гражданин»] // Палiтычная сфера. — 2006. — № 6. — С. 72—82. * ''Водолажская Т.'' [http://www.belintellectuals.eu/publications/180/ Некоторые соображения по поводу дискуссии об интеллектуальном сообществе Вelintellectuals] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113556/http://www.belintellectuals.eu/publications/180/ |date=4 сакавіка 2016 }} // Вelintellectuals. — Электронное издание. — 05.09.2005. * ''Водолажская Т. В.'', ''Кацук Н. Л.'' [http://sociologia-by.livejournal.com/28325.html Поколения как субъекты социокультурного пространства: постановка проблемы и возможности исследования] // Социологическое знание и социальные процессы в современном белорусском обществе: Сб. статей, подготовленных по итогам Пятой межинститутской научно-практической конференции молодых ученых, 24 июня 2005 г. — Мн., 2005. — C. 30—42. * ''Водолажская Т.'' [http://worvik.org/news/2005/11/29/132 «Палітычная сфера» — страна контрастов.]{{Недаступная спасылка}} Рецензия // «Дыярыюш Рушэньня». Журнал движения. — Электронное издание. — 29.11.2005. * ''Водолажская Т.'' [http://www.belintellectuals.eu/publications/189/ Первая рецензия на Вelintellectuals] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304115025/http://www.belintellectuals.eu/publications/189/ |date=4 сакавіка 2016 }} // Вelintellectuals. — Электронное издание. — 22.07.2005. * ''Водолажская Т. В.'' Гражданская и советская идентичность: особенности взаимосвязи в процессе становления гражданской общности // Система демократического гражданского образования: сущность, проблемы, механизмы реализации: Материалы республиканской научно-практической конференции. — Мн., 2003. — С. 187—190. * ''Водолажская Т. В.'' Гражданская идентичность // Социология: Энциклопедия / Сост. [[Аляксандр Аляксеевіч Грыцанаў|''А. А. Грицанов'']], [[Уладзімір Леанідавіч Абушэнка|''В. Л. Абушенко'']] и др. — Мн., 2003. — С. 349—350. * ''Водолажская Т. В.'' Образ современной Беларуси в контексте становления чувства гражданской принадлежности // Социологические исследования социальных и социально-культурных процессов в современной Беларуси: Сб. науч. тр. — Вып. 4. — Мн., 2003. — С. 212—222. * ''Водолажская Т. В.'' Особенности политического и экономического развития Беларуси формируют у граждан чувство негативного восприятия своей страны // Социологический бюллетень «Зеркало». — 2003. — № 54. — С. 9—13. * ''Водолажская Т. В.'' Представления о гражданской принадлежности как инструмент изучения самоопределения гражданской общности // Социологическое знание и социальные процессы в современном белорусском обществе: Сб. материалов Третьей межинститутутской научно-практической конференции молодых ученых, Минск, 27 июня 2003 г. — Мн., 2003. — С. 260—267. * ''Водолажская Т. В.'' Особенности формирования представлений о гражданской принадлежности // Государственность на Беларуси: генезис и перспективы: Материалы республиканской научно-практической конференции, БрГУ им. А. С. Пушкина, 30 января 2002 г. — В 2-х ч. — Брест, 2002. — Ч. 2. — С. 48—50. * ''Водолажская Т. В.'' Представления о гражданской принадлежности: особенности и характер становления в современной Беларуси // Социально-экономические, социально-политические и социально-культурные процессы в трансформирующемся обществе: Сб. материалов Второй внутриинститутской науч научно-практической конференции молодых ученых и аспирантов, 28 июня 2002 г. — Мн., 2002. — С. 74—76. * ''Водолажская Т. В.'' Гражданская принадлежность: формы и характер изменений // Социологические исследования социальных и социально-культурных процессов в современной Беларуси: Сб. науч. тр. — Вып. 3. — Мн., 2001. — С. 171—177. * ''Водолажская Т. В.'' Представления о гражданской принадлежности — важный индикатор социальных преобразований // Политическая система Беларуси: достижения проблемы, возможности совершенствования: Материалы научно-практической конференции, 27 марта 2001 г. — Мн., 2001. — С. 37—38. * ''Водолажская Т. В.'' Представления о гражданской принадлежности в условиях социально-политических преобразований общества // Социально-экономические и социально-политические процессы в трансформирующемся обществе: Сб. материалов Первой внутриинститутской научно-практической конференции молодых ученых и аспирантов, 26 июня 2001 г. — Мн., 2001. — С. 28—29. * ''Водолажская Т. В.'' Формирование представлений о гражданской принадлежности как фактор стабилизации общества // Минск—Москва—Киев. Поиск общей дороги: Материалы международной научно-практической конференции. — Мн., 2001. — С. 344—346. * ''Водолажская Т. В.'' Более трети граждан Беларуси чаще испытывают чувство стыда, чем гордости за свою страну // Социологический бюллетень «Зеркало». — 2000. — № 31. — С. 1—4. * ''Водолажская Т. В.'' Чувство гражданской принадлежности: теоретические подходы к исследованию // Динамика социальных процессов в условиях государственной независимости Беларуси: социологический анализ: Сб. науч. тр. — Вып. 2. — Мн., 2000. — С. 170—174. * ''Водолажская Т. В.'' Гражданская идентичность в условиях социальных преобразований // Динамика социальных процессов в условиях государственной независимости Беларуси: социологический анализ: Сб. науч. тр. — Вып. 1. — Мн., 1999. — С. 211—215. * ''Водолажская Т. В.'' Особенности становления гражданской идентичности // Менталитет восточных славян: история, современность, перспективы: Материалы международной научно-практической конференции. — Гомель, 1999. — С. 103—105. * ''Водолажская Т. В.'' Символическое пространство социума как основа формирования гражданского сознания // Становление гражданского общества в Беларуси в контексте устойчивого развития / Материалы научно-практической конференции, Минск, 24-26 мая 1999 г. — Мн., 1999. — С. 83—84. === Аналітыка === * ''Водолажская Т.'', [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''Егоров А.'']] [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2011/02/28/strategiya-2012--ot-dialoga-vnutri-demokraticheskih-sil-k-dialogu-s-rezhimom.html Стратегия-2012: От диалога внутри демократических сил к диалогу с режимом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203306/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2011/02/28/strategiya-2012--ot-dialoga-vnutri-demokraticheskih-sil-k-dialogu-s-rezhimom.html |date=4 сакавіка 2016 }} // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 28.02.2011. * ''Водолажская Т.'' [http://methodology.by/?p=2079 Что необходимо знать и понимать для освоения программы культурной политики?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220223104627/http://methodology.by/?p=2079 |date=23 лютага 2022 }} // Methodology.by. — Электронное издание. — 09.04.2011. * ''Водолажская Т.'' [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/07/20/vostochnoe-partnerstvo-kak-innovatsiya-kak-mozhet-izmenit-sya-evropeyskoe-prostranstvo.html Восточное партнерство как инновация: как может измениться европейское пространство] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021553/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/07/20/vostochnoe-partnerstvo-kak-innovatsiya-kak-mozhet-izmenit-sya-evropeyskoe-prostranstvo.html |date=5 сакавіка 2016 }} // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 20.07.2010. * ''Водолажская Т.'', ''Зуйкова А.'' [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/07/06/dorozhnaya-karta-dlya-prodvizheniya-belarusi-v-ramkah-initsiativy-vostochnoe-partnerstvo-kontakty-mezhdu-lyud-mi-v-sfere-kul-tury.html «Дорожная карта» для продвижения Беларуси в рамках инициативы «Восточное партнерство»: контакты между людьми в сфере культуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021525/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/07/06/dorozhnaya-karta-dlya-prodvizheniya-belarusi-v-ramkah-initsiativy-vostochnoe-partnerstvo-kontakty-mezhdu-lyud-mi-v-sfere-kul-tury.html |date=5 сакавіка 2016 }} // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 06.07.2010. * ''Водолажская Т.'', [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''Егоров А.'']] [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/03/18/kontseptsiya-dal-neyshego-razvitiya-foruma-grazhdanskogo-obschestva-vostochnogo-partnerstva.html Концепция дальнейшего развития Форума гражданского общества Восточного партнерства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304135951/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/03/18/kontseptsiya-dal-neyshego-razvitiya-foruma-grazhdanskogo-obschestva-vostochnogo-partnerstva.html |date=4 сакавіка 2016 }} (''Policy paper'') // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 18.03.2010. * [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/05/24/predlozheniya-po-prioritetam-sotrudnichestva-es-belarus-v-ramkah-natsional-noy-indikativnoy-programmy-i-roli-grazhdanskogo-obschestva-v-ego-razvitii-policy-paper.html Предложения по приоритетам сотрудничества ЕС-Беларусь в рамках Национальной индикативной программы и роли гражданского общества в его развитии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211127145144/https://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/05/24/predlozheniya-po-prioritetam-sotrudnichestva-es-belarus-v-ramkah-natsional-noy-indikativnoy-programmy-i-roli-grazhdanskogo-obschestva-v-ego-razvitii-policy-paper.html |date=27 лістапада 2021 }} (''Policy paper'') // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 24.05.2010. * ''Водолажская Т.'' [http://methodology.by/?p=534 Результаты ОДИ «Разработка программных и стратегических предложений развития культуры Беларуси: от десоветизации к европеизации» (попытка осмысления и подведения итогов)] // Methodology.by. — Электронное издание. — 28.02.2010. * ''Водолажская Т.'' [http://methodology.by/?p=365 Сайты малых городов Беларуси в контексте городского развития] // Methodology.by. — Электронное издание. — 16.04.2010. * ''Водолажская Т.'' [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/09/02/chtoby-ne-tratit-vremya-i-sily-zrya-rekomendatsii-po-podgotovke-dorozhnyh-kart-k-fgo-vp.html Чтобы не тратить время и силы зря. Рекомендации по подготовке «дорожных карт» к ФГО ВП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021514/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/09/02/chtoby-ne-tratit-vremya-i-sily-zrya-rekomendatsii-po-podgotovke-dorozhnyh-kart-k-fgo-vp.html |date=5 сакавіка 2016 }} // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 02.09.2010. * ''Шелест О.'', ''Водолажская Т.'', [[Віталь Вячаслававіч Сіліцкі|''Силицкий В.'']] [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/11/11/expertiza-rezul-tatov-issledovaniya-indexa-grazhdanskogo-obschestva-v-belarusi.html Экспертиза результатов исследования Индекса гражданского общества в Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015339/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2010/11/11/expertiza-rezul-tatov-issledovaniya-indexa-grazhdanskogo-obschestva-v-belarusi.html |date=5 сакавіка 2016 }} // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 11.11.2010. * ''Tatiana Vadalazhskaya'', ''Andrei Yahorau''. [http://cet.eurobelarus.info/en/news/2010/03/19/concept-ideas-on-further-development-of-eastern-partnership-civil-society-forum-policy-paper.html Concept ideas on further development of Eastern Partnership Civil Society Forum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021718/http://cet.eurobelarus.info/en/news/2010/03/19/concept-ideas-on-further-development-of-eastern-partnership-civil-society-forum-policy-paper.html |date=5 сакавіка 2016 }} (Policy Paper) // Centre for European Transformation. — The web edition. — 19.03.2010. * ''Aksana Shelest'', ''Tatiana Vadalazhskaya'', ''Vitali Silitski''. [http://cet.eurobelarus.info/en/news/2010/11/12/examination-of-results-of-research-of-civil-society-index-in-belarus.html Examination of results of research of Civil Society Index in Belarus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021548/http://cet.eurobelarus.info/en/news/2010/11/12/examination-of-results-of-research-of-civil-society-index-in-belarus.html |date=5 сакавіка 2016 }} // Centre for European Transformation. — The web edition. — 12.11.2010. * [http://cet.eurobelarus.info/en/news/2010/05/24/proposals-on-priorities-of-the-eu-belarus-cooperation-within-the-framework-of-the-national-indicative-program-and-the-role-of-civil-society-in-its-development-policy-paper.html Proposals on priorities of the EU-Belarus cooperation within the framework of the National Indicative Program and the role of civil society in its development] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021641/http://cet.eurobelarus.info/en/news/2010/05/24/proposals-on-priorities-of-the-eu-belarus-cooperation-within-the-framework-of-the-national-indicative-program-and-the-role-of-civil-society-in-its-development-policy-paper.html |date=5 сакавіка 2016 }} (Policy Paper) // Centre for European Transformation. — The web edition. — 24.05.2010. * ''Tatiana Vadalazhskaya'', ''Alena Zuikova''. [http://cet.eurobelarus.info/en/news/2010/07/06/road-maps-to-promote-belarus-within-the-eastern-partnership-initiative-in-the-sphere-of-culture.html «Road maps» to promote Belarus within the Eastern Partnership initiative in the sphere of culture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021521/http://cet.eurobelarus.info/en/news/2010/07/06/road-maps-to-promote-belarus-within-the-eastern-partnership-initiative-in-the-sphere-of-culture.html |date=5 сакавіка 2016 }} // Centre for European Transformation. — The web edition. — 24.05.2010. * [http://cet.eurobelarus.info/en/news/2010/01/07/strategic-proposals-on-the-activity-of-csos-within-civil-society-forum-in-2010.html Strategic proposals on the activity of CSOs within Civil Society Forum in 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015532/http://cet.eurobelarus.info/en/news/2010/01/07/strategic-proposals-on-the-activity-of-csos-within-civil-society-forum-in-2010.html |date=5 сакавіка 2016 }} // Centre for European Transformation. — The web edition. — 07.01.2010. * ''Водолажская Т.'' [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2009/12/29/belarusizatsiya-medlennyy-dreyf-spontannost-i-neuverennost.html Беларусизация: медленный дрейф, спонтанность и неуверенность] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015245/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2009/12/29/belarusizatsiya-medlennyy-dreyf-spontannost-i-neuverennost.html |date=5 сакавіка 2016 }} // EuroBelarus.Info. — Электронное издание. — 29.12.2009. * ''Водолажская Т.'' [http://eurobelarus.info/news/archive/2009/07/16/mnenie-expertov--ekologiya-ili-politika-.html Мнение экспертов: экология или политика?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305080419/http://eurobelarus.info/news/archive/2009/07/16/mnenie-expertov--ekologiya-ili-politika-.html |date=5 сакавіка 2016 }} // EuroBelarus.Info. — Электронное издание. — 16.07.2009. * ''Водолажская Т.'', [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''Егоров А.'']] [http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2009/11/03/povestka-dnya-dlya-foruma-grazhdanskogo-obschestva-policy-paper.html Повестка дня для Форума гражданского общества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015550/http://cet.eurobelarus.info/ru/library/publication/2009/11/03/povestka-dnya-dlya-foruma-grazhdanskogo-obschestva-policy-paper.html |date=5 сакавіка 2016 }} (''Policy paper'') // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 03.11.2009. * [http://eurobelarus.info/news/archive/2009/12/03/agt-evrobelarus-strategicheskie-predlozheniya-po-deyatel-nosti-v-ramkah-foruma-grazhdanskogo-obschestva.html Стратегические предложения по деятельности в рамках Форума гражданского общества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305080404/http://eurobelarus.info/news/archive/2009/12/03/agt-evrobelarus-strategicheskie-predlozheniya-po-deyatel-nosti-v-ramkah-foruma-grazhdanskogo-obschestva.html |date=5 сакавіка 2016 }} // EuroBelarus.Info. — Электронное издание. — 03.12.2009. * [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''Егоров А.'']], ''Водолажская Т.'' [http://nmnby.eu/news/analytics/1519.html Беларусь, год 2008. Аналитика и мониторинг ситуации застоя] // «Наше мнение». — Сайт экспертного сообщества Беларуси. — 24.09.2008. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|''Мацкевича В.'']], ''Водолажская Т.'' [http://eurobelarus.info/news/archive/2008/08/25/malyy-biznes-v-belarusi-dilemma-mezhdu-ekonomikoy-i-politikoy.html Малый бизнес в Беларуси — дилемма между экономикой и политикой] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305080348/http://eurobelarus.info/news/archive/2008/08/25/malyy-biznes-v-belarusi-dilemma-mezhdu-ekonomikoy-i-politikoy.html |date=5 сакавіка 2016 }} // EuroBelarus.Info. — Электронное издание. — 25.08.2008. * ''Водолажская Т.'' [http://methodology.by/?p=1036 Материалы к Концепции улучшения качества жизни] // Methodology.by. — Электронное издание. — 21.11.2008. * ''Водолажская Т.'' [http://eurobelarus.info/news/archive/2008/12/01/mestnoe-razvitie--bor-ba-i-edinstvo-protivopolozhnostey-.html Местное развитие: борьба и единство противоположностей?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305080424/http://eurobelarus.info/news/archive/2008/12/01/mestnoe-razvitie--bor-ba-i-edinstvo-protivopolozhnostey-.html |date=5 сакавіка 2016 }} // EuroBelarus.Info. — Электронное издание. — 01.12.2008. * ''Водолажская Т.'' [http://eurobelarus.info/news/archive/2008/07/04/mnenie-expertov--turizm-v-natsional-nom-masshtabe-ili-dlya-chego-razvivat--turizm-v-belarusi.html Мнение экспертов: туризм в национальном масштабе или для чего развивать туризм в Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305012650/http://eurobelarus.info/news/archive/2008/07/04/mnenie-expertov--turizm-v-natsional-nom-masshtabe-ili-dlya-chego-razvivat--turizm-v-belarusi.html |date=5 сакавіка 2016 }} // EuroBelarus.Info. — Электронное издание. — 04.07.2008. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|''Мацкевича В.'']], ''Водолажская Т.'' [http://eurobelarus.info/news/archive/2008/07/22/problemy-sotsial-nogo-obespecheniya-i-sotsial-noy-zaschity--mnenie-expertov.html Проблемы социального обеспечения и социальной защиты: мнение экспертов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305012645/http://eurobelarus.info/news/archive/2008/07/22/problemy-sotsial-nogo-obespecheniya-i-sotsial-noy-zaschity--mnenie-expertov.html |date=5 сакавіка 2016 }} // EuroBelarus.Info. — Электронное издание. — 22.07.2008. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|''Мацкевича В.'']], ''Водолажская Т.'' [http://eurobelarus.info/news/archive/2008/03/26/upravlenie-i-samoupravlenie-v-belarusi.html Управление и самоуправление в Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211201222347/https://eurobelarus.info/news/archive/2008/03/26/upravlenie-i-samoupravlenie-v-belarusi.html |date=1 снежня 2021 }} // EuroBelarus.Info. — Электронное издание. — 26.03.2008. * [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''Егоров А.'']], ''Водолажская Т.'' [http://eurobelarus.info/news/archive/2008/04/14/hristianskaya-demokratiya-v-belarusi--usloviya-i-perspektivy-razvitiya.html Христианская демократия в Беларуси: условия и перспективы развития] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305012717/http://eurobelarus.info/news/archive/2008/04/14/hristianskaya-demokratiya-v-belarusi--usloviya-i-perspektivy-razvitiya.html |date=5 сакавіка 2016 }} // EuroBelarus.Info. — Электронное издание. — 14.04.2008. * [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''Егоров А.'']], ''Водолажская Т.'' [http://worvik.org/news/2006/06/06/225 Аналитика и мониторинг: апрель—май 2006 г.]{{Недаступная спасылка}} // «Дыярыюш Рушэньня». Журнал движения. — Электронное издание. — 06.06.2006. * ''Водолажская Т.'' [http://worvik.org/news/2006/04/01/198 От «революции духа» к «революции разума»]{{Недаступная спасылка}} // «Дыярыюш Рушэньня». Журнал движения. — Электронное издание. — 01.04.2006. * ''Водолажская Т.'', [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''Егоров А.'']] [http://methodology.by/?p=177 Тест на солидарность] // «Дыярыюш Рушэньня». Журнал движения. — Электронное издание. — 14.10.2006. * ''Вадалажская Т.'' [http://arche.bymedia.net/2006-10/vadalaskaja610.htm Ці руйнуюцца дыктатуры?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120206160329/http://arche.bymedia.net/2006-10/vadalaskaja610.htm |date=6 лютага 2012 }} // ARCHE. — 2006. — № 10. * ''Tatiana Vadalazhskaya'', ''Andrei Yahorau''. [http://worvik.org/news/2006/10/14/271 A test of solidarity]{{Недаступная спасылка}} // «Дыярыюш Рушэньня». Журнал движения. — Электронное издание. — 14.10.2006. * ''Кацук Н.'', ''Водолажская Т.'' [http://worvik.org/news/2005/12/01/134 «Единый кандидат»: сценирование проекта]{{Недаступная спасылка}} // «Дыярыюш Рушэньня». Журнал движения. — Электронное издание. — 01.12.2005. * ''Кацук Н.'', ''Водолажская Т.'' [http://worvik.org/news/2005/11/01/117 Мониторинг и аналитика: октябрь 2005]{{Недаступная спасылка}} // «Дыярыюш Рушэньня». Журнал движения. — Электронное издание. — 01.11.2005. * ''Водолажская Т.'' [http://worvik.org/news/2005/12/06/142 Что делать, чтоб не быть виноватым?]{{Недаступная спасылка}} По следам «Стратегия и мошенничество…» // «Дыярыюш Рушэньня». Журнал движения. — Электронное издание. — 06.12.2005. === Даследаванні === * [http://cet.eurobelarus.info/files/userfiles/5/CET/2015_Solidarity-National-Belarus-EN.pdf Belarusan society’s solidarity potential] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305031324/http://cet.eurobelarus.info/files/userfiles/5/CET/2015_Solidarity-National-Belarus-EN.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / ''Tatiana Vadalazhskaya'' and etc. // Centre for European Transformation. — The web edition. — 22.12.2015. * [http://cet.eurobelarus.info/files/userfiles/5/CET/2015_Solidarity-National-Belarus-RU.pdf Потенциал солидарности в беларусском обществе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190819044718/http://cet.eurobelarus.info/files/userfiles/5/CET/2015_Solidarity-National-Belarus-RU.pdf |date=19 жніўня 2019 }} / ''Т. Водолажская'' и др. // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 18.12.2015. * [http://cet.eurobelarus.info/files/userfiles/5/CET/2015_Convention_UNESCO-Monitoring.pdf Мониторинг реализации Республикой Беларусь Конвенции ЮНЕСКО об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021600/http://cet.eurobelarus.info/files/userfiles/5/CET/2015_Convention_UNESCO-Monitoring.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / ''Т. Водолажская'' и др. // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 08.09.2015. * [http://cet.eurobelarus.info/files/userfiles/5/CET/2014_Solidarity_NGOs_Belarus-EN.pdf Research into Belarusan organized civil society’s solidarity potential] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190203063738/http://cet.eurobelarus.info/files/userfiles/5/CET/2014_Solidarity_NGOs_Belarus-EN.pdf |date=3 лютага 2019 }} / ''Tatiana Vadalazhskaya'' and etc. // Centre for European Transformation. — The web edition. — 03.05.2015. * [http://cet.eurobelarus.info/files/userfiles/5/CET/2014_Solidarity_NGOs_Belarus.pdf Исследование потенциала солидарности в беларусском организованном гражданском обществе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160321043823/http://cet.eurobelarus.info/files/userfiles/5/CET/2014_Solidarity_NGOs_Belarus.pdf |date=21 сакавіка 2016 }} / ''Т. Водолажская'' и др. // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 17.11.2014. * [http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Vosstanovleniye_zamkov.pdf Отчет по исследованию «Восстановление замков как культурный и социальный проект»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015432/http://cet.eurobelarus.info/files/65/58/Vosstanovleniye_zamkov.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / ''С. Стурейко'', ''Т. Водолажская'', ''Д. Галиновский'', ''Т. Кедрик''. — Мн., 2014. * [http://cet.eurobelarus.info/files/File/Berufsverbot-Belarus.pdf Запрет на профессию в Беларуси: разнообразие форм, задач и способов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015308/http://cet.eurobelarus.info/files/File/Berufsverbot-Belarus.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / ''Т. Водолажская'', ''А. Шутов'' // Центр европейской трансформации. — Электронное издание. — 12.09.2012. * [http://methodology.by/?p=345 Сайты малых городов Беларуси в контексте городского развития] / ''Т. Водолажская'' // Methodology.by. — Электронное издание. — 01.08.2009. * [http://methodology.by/wp-content/uploads/2007/10/Civic-initiative-in-Belarus.doc Гражданские инициативы в Беларуси (сравнительный анализ)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331222356/http://methodology.by/wp-content/uploads/2007/10/Civic-initiative-in-Belarus.doc |date=31 сакавіка 2022 }} / ''Т. Водолажская'', [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|''А. Егоров'']], ''О. Шелест''. — Минск—Вильнюс, 2007. == Заўвагі == {{reflist|2}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вадалажская Таццяна Валер'еўна}} [[Катэгорыя:Вучоныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] rlr38a25klihjmjy9x4lao85qv6rmsp 0 293845 5141860 4808158 2026-05-15T10:48:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141860 wikitext text/x-wiki {{Моўная група | назва = тыбецкая група | таксон = група | народнасць = [[тыбетцы]] | арэал = [[Тыбет]], [[Цынхай]], [[Сычуань]], [[Кашмір]], [[Балцістан]], [[Непал]], [[Сікім]], [[Бутан]] | катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]] | класіфікацыя = [[сіна-тыбецкія мовы]] : [[тыбецка-бірманскія мовы]] :: [[тыбецка-канаўрыйскія мовы]] ::: [[бодскія мовы]] :::: '''тыбецкая група''' | падзяляецца на = [[цэнтральнатыбецкія мовы]],<br/> [[амдоская тыбецкая мова|амдоская]],<br/> [[камская тыбецкая мова|камская]],<br/> [[ладакхская мова|ладакхская]] }} '''Тыбе́цкія мовы''' — моўная група ў складзе [[сіна-тыбецкія мовы|сіна-тыбецкае]] моўнае сям'і, якая аб'ядноўвае ў сваім складзе групу ўзаемнанезразумелых моў тыбецка-бірманскае падсям'і, на якіх размаўляюць найперш [[тыбетцы]]. Геаграфічна распаўсюджаныя ў рэгіёнах Тыбецкага нагор'я, [[Балцістан]]а, [[Ладакх]]а, [[Сікім]]а, а таксама ў [[Непал]]е і [[Бутан]]е. Найбуйнейшай літаратурнай мовай з'яўляецца [[класічная тыбецкая мова]], у значнай ступені дзякуючы яе ўжыванню ў [[будызм|будысцкай]] літаратуры. Дыялекты рэгіёнаў [[У-Цанг]] (у тым ліку дыялект [[Лхаса|Лхасы]]), [[Кам]] і [[Амдо]] звычайна лічацца дыялектамі адной мовы, што асабліва падмацоўваецца наяўнасцю агульнае [[літаратурная мова|літаратурнае мовы]], у той час як мова [[дзонг-кэ]], [[сікімская мова|сікімская]], [[шэрпская мова|шэрпская]], [[ладакхская мова|ладакхская]] мовы часта ўлічваюцца ў якасці асобных. Колькасць носьбітаў тыбецкіх моў налічвае больш за 8 млн чал. Цераз распаўсюджанне [[тыбецкі будызм|тыбецкага будызму]] тыбецкая мова пашырылася і ў заходнім свеце; з гэтае прычыны, у прыватнасці, пашыраецца вывучэнне тыбецкае мовы жыхарамі заходніх краін з мэтаю вывучэння рэлігійных тэкстаў. Па-за межамі [[Тыбет]]а, па-тыбецку гаворыць прыкладна 200 тыс. чал., на тыбецкіх мовах размаўляюць таксама некаторыя этнічныя групы нетыбецкага паходжання, якія жывуць у Тыбеце. Нягледзячы, аднак, на тое, што ўрадам [[КНР]] некаторыя цянскія народы класіфікуюцца як тыбетцы, мовы цянскае групы не належаць да тыбецкіх, утвараючы сваю асобную галіну ў складзе тыбецка-бірманскіх моў. Для [[Класічная тыбецкая мова|класічная тыбецкая мовы]] [[тон, лінгвістыка|тонавая]] сістэма не характэрна, тоны таксама адсутнічаюць у амдоскай тыбецкай і ладакхскай мовах, тады як цэнтральная і камская тыбецкія мовы ў працэсе развіцця набылі [[тон, лінгвістыка|тонавую]] сістэму. З [[Марфалогія мовы|марфалагічнага]] погляду тыбецкія мовы ў цэлым можна апісаць як [[аглюцінатыўныя мовы|аглюцінатыўныя]], хаця класічная тыбецкая мова была ў значнай ступені [[аналітычныя мовы|аналітычнай]]. == Склад == Нікаля Турнадр апісвае моўную сітуацыю наступным чынам: <blockquote>Грунтуючыся на выніках дваццацігадовай палявой працы на тэрыторыях распаўсюджання тыбецкіх моў, а таксама на існуючай літаратуры, можна меркаваць пра існаванне 220 «тыбецкіх дыялектаў», якія паходзяць ад старатыбецкай мовы і на сёння распаўсюджаныя на тэрыторыі 5 краін: Кітая, Індыі, Бутана, Непала і Пакістана. Гэтыя дыялекты можна аб'яднаць у 25 дыялектных груп, паміж якімі адсутнічае ўзаемнае разуменне. Паняцце «дыялектная група» тут раўназначнае паняццю «мовы», але не прадугледжвае наяўнасці моўнай нормы. Такім чынам, пакідаючы ў баку паняцце нарматыўнасці, на маю думку, больш мэтазгодна было бы казаць пра 25 моў, якія паходзяць ад старатыбецкай. Гэта не толькі пытанне тэрміналогіі, гэта дазваляе зусім іначай ацэньваць ступень моўнай варыятыўнасці. Калі мы кажам пра 25 моў, становіцца ясна, што мы маем справу з моўнай сям'ёй, параўнальнай па памерах з [[раманскія мовы|раманскай]], якая складаецца з 19 такіх дыялектных груп<ref>{{Кніга|аўтар = Tournadre N.|частка = Vol 1.|загаловак = Arguments against the Concept of ‘Conjunct'/‘Disjunct' in Tibetan|арыгінал = |спасылка = http://tournadre.nicolas.free.fr/fichiers/2008-Conjunct.pdf|адказны = Festschrift für Roland Bielmeier zu seinem 65. Geburtstag. B. Huber, M. Volkart, P. Widmer, P. Schwieger|выданне = in Chomolangma, Demawend und Kasbek|месца = |выдавецтва = |год = 2008|том = |старонкі = 281-308|старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |archive-date = 20 ліпеня 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110720224934/http://tournadre.nicolas.free.fr/fichiers/2008-Conjunct.pdf}}</ref>.</blockquote> Тыбецкія мовы, якія ўжываюцца ў кітайскіх [[СМІ]], уключаюць у сябе [[тыбецкая мова|стандартную тыбецкую мову]] (заснаваную на дыялекце У-Цанг наваколляў Лхасы), камскую тыбецкую і амдоскую тыбецкую. === Класіфікацыя === Паводле Турнадра класіфікацыя тыбецкіх моў выглядае наступным чынам<ref>{{Кніга|аўтар = N. Tournadre.|частка = |загаловак = L'aire linguistique tibétaine et ses divers dialectes|арыгінал = |спасылка = http://tournadre.nicolas.free.fr/fichiers/2005-aire.pdf|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = Lalies|год = 2005|том = |старонкі = 7-56|старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |archive-date = 28 чэрвеня 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110628013703/http://tournadre.nicolas.free.fr/fichiers/2005-aire.pdf}}</ref>: * У-Цангская мова (на якой засноўваецца [[тыбецкая мова|стандартная тыбецкая мова]], разнастайныя дыялекты Непала); * Камская мова; * ''Дзонгкэ-сікімскія мовы'': ** Дзонгкэ, сікімская мова, мовы лакха, наапа, лайскі дыялект, чакангакская, бракацкая мовы, мова брокпа, верагодна — мова грома; * ''Ладакхска-балцкія мовы'': ** Ладакхская мова, пурыг, дыялект зангскары, балцкая мова; * Лахулі-спіцкая мова; * Кіронг-кагацкая мова; * ''Шэрпа-джырэльскія мовы'': ** Шэрпская, джырэльская мовы. Іншыя мовы — тэва-чонэ, жонгу, халонг, дунван, гсэрпа, зітсадэгу, другчу, байма — не дастаткова даследаваны, каб іх можна было класіфікаваць. Згодна з Брэдлі, тыбецкія мовы падзяляюцца наступным чынам: * Ладакхская мова; * Амдоская тыбецкая мова (разам з тэва-чонэ); * Камская тыбецкая мова: ** «Заходнія архаічныя тыбецкія мовы» — балцкая, пурыг; * ''Цэнтральнатыбецкія мовы'': ** Заходняя новатыбецкая (лахулі-спіцкая): *** Дыялекты Верхняга Ладакха, Занскара, Лагула, Спіці, Утаракханда, Талінга; ** Дбус, або У: *** Большасць дыялектаў акругі Нгары [[Тыбецкі АР|Тыбецкага АР]] [[КНР]], паўночных пагранічных рэгіёнаў Непала, дыялекты акруг Шыгадзэ і Шаннань Тыбецкага АР, а таксама Лхасы; аснова стандартнай тыбецкай; ** Паўночнатыбецкая: *** Поўнач Тыбецкага АР і поўдзень правінцыі Цынхай; ** Паўднёватыбецкая: *** Некаторыя дыялекты крайняга поўдня Тыбецкага АР, мовы Індыі, Непала, Бутана. Згодна з некаторымі класіфікацыямі камская і амдоская мовы могуць аб'ядноўвацца як усходнетыбецкія. == Пісьменнасць == Большасць тыбецкіх моў маюць пісьменнасць на аснове [[індыйская пісьменнасць|індыйскай]] (тыбецкая пісьменнасць), [[арфаграфія]] з'яўляецца даволі кансерватыўнай, што дазваляе аб'ядноўваць рэгіёны, у якіх распаўсюджаныя тыбецкія мовы. Аднак, у ладакхскай і балцкай мовах нярэдка выкарыстоўваецца пісьменнасць мовы [[урду|ўрду]], якая ў сваю чаргу паходзіць ад [[арабскі алфавіт|арабскай]], што звязана з прыняццем [[іслам]]у носьбітамі гэтых моў некалькі стагоддзяў назад. Існуюць некаторыя тэндэнцыі па аднаўленні ўжывання тыбецкае пісьменнасці ў балцкай мове, што тлумачыцца жаданнем захавання ўласнай культурнай ідэнтычнасці. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Beyer, Stephan V. (1992). ''The Classical Tibetan Language''. SUNY Press. ISBN 0-7914-1099-4. * Denwood, Philip (1999). ''Tibetan''. John Benjamins Publishing. ISBN 90-272-3803-0. * Denwood, Philip (2007). «The Language History of Tibetan». In Roland Bielmeier, Felix Haller. Linguistics of the Himalayas and beyond. Walter de Gruyter. pp.&nbsp;47–70. ISBN 3-11-019828-2. * van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region containing an Introduction to the Symbiotic Theory of Language''. Brill. ISBN 9004103902. == Спасылкі == * [http://www.himalayanlanguages.org/cdtd Comparative Dictionary of Tibetan Dialects] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160917184301/http://www.himalayanlanguages.org/cdtd |date=17 верасня 2016 }}{{ref-en}} * [http://eprints.soas.ac.uk/8964/1/Hill_2010_overview_of_Old_Tibetan_phonology.pdf Overview of Old Tibetan Synchronic phonology, Nathan Hill] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130728192422/http://eprints.soas.ac.uk/8964/1/Hill_2010_overview_of_Old_Tibetan_phonology.pdf |date=28 ліпеня 2013 }}{{ref-en}} * [http://lacito.vjf.cnrs.fr/colloque/deserts/videos_gestion/nt.htm Journée d'étude : Déserts. Y a-t-il des corrélations entre l'écosystème et le changement linguistique ?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120318215914/http://lacito.vjf.cnrs.fr/colloque/deserts/videos_gestion/nt.htm |date=18 сакавіка 2012 }}{{ref-fr}} [[Катэгорыя:Бодскія мовы]] jhy39bsvj8qibmgqk0ypf1oil6swsq5 0 306268 5141640 3896732 2026-05-14T18:04:30Z DBatura 73587 /* Вядомыя носьбіты */ 5141640 wikitext text/x-wiki '''Курачкін''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Акім Рыгоравіч Курачкін]] — беларускі скульптар. * [[Васіль Сцяпанавіч Курачкін]] — расійскі паэт, перакладчык журналіст. * [[Генадзь Піліпавіч Курачкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Ірына Аляксандраўна Курачкіна]] (нар. 1994) — беларуская спартсменка, барэц вольнага стылю. * [[Канстацін Трафімавіч Курачкін]] (нар. 1902) — ваенны дзеяч, генерал-маёр. * [[Канстанцін Якаўлевіч Курачкін]] — савецкі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік. * [[Мікалай Сцяпанавіч Курачкін]] — расійскі паэт, перакладчык журналіст. * [[Павел Аляксеевіч Курачкін]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Юрый Андрэевіч Курачкін]] — беларускі фізік-тэарэтык. {{неадназначнасць}} nzhd7zbc4ivg7h4doe6w33kx6fi12ex 0 325173 5141759 5016027 2026-05-15T02:58:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141759 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Томас Міхаэль Бон | Арыгінал імя = Thomas Michael Bohn | Фота = Thomas Michael Bohn at a panel discussion.jpg | Шырыня = | Подпіс = Томас Бон у Гісені (Германія), 15 ліпень 2025 г. | Навуковая сфера = [[гісторыя]] | Альма-матэр = | Навуковая ступень = [[доктар філасофіі]]/PhD (1996); [[доктар габілітаваны]] (2004) | Навуковае званне =[[прафесар]] (2007) | Навуковы кіраўнік = [[Норберт Ангерман]] (Norbert Angermann) | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = Прэмія Фрыца-Тэадора Эпштэйна ад Асацыяцыі гісторыкаў Усходняй Еўропы (1998); [[Прэмія Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі]] (2015) | Сайт = }} {{цёзкі2|Бон (значэнні)}} '''Томас Бон''', '''Томас Міхаэль Бон''' (ням. ''Thomas M. Bohn'', ''Thomas Michael Bohn''; {{ДН|28|12|1963}}, [[Гамбург|г. Гамбург]], [[Германія]]) — нямецкі гісторык. [[Доктар філасофіі]]/PhD (1996), [[доктар габілітаваны]] (2004), [[прафесар]] (2007). == Адукацыя, навуковая і працоўная дзейнасць == У 1985—1991 гг. вучыўся і скончыў [[Гамбургскі ўніверсітэт]] ([[Германія]]) — вывучаў гісторыю Сярэдніх вякоў і Новага часу, а таксама [[славістыка|славістыку]]. У 1992—1995 гг. быў навуковым супрацоўнікам на кафедры сучаснай гісторыі Усходняй Еўропы Гамбургскага ўніверсітэта. У 1996 г. у [[Гамбургскі ўніверсітэт|Гамбургскім універсітэце]] абараніў дысертацыю на тэму «Руская гістарычная навука з 1880 да 1905 года», якая была прысвечана рускаму гісторыку [[Павел Мікалаевіч Мілюкоў|Паўлу Мілюкову]] і маскоўскай гістарычнай школе. Навуковым кіраўніком быў [[Норберт Ангерман]] (Norbert Angermann). Па абароне атрымаў ступень доктара філасофіі (PhD). У 1995—2007 гг. быў навуковым супрацоўнікам ці асістэнтам на кафедры гісторыі Усходняй Еўропы [[Іенскі ўніверсітэт імя Фрыдрыха Шылера|Іенскага універсітэта імя Фрыдрыха Шылера]] (Германія). У [[2004]] г. у [[Іенскі ўніверсітэт імя Фрыдрыха Шылера|Іенскім універсітэце]] абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Мінск — узорны горад сацыялізму», якая была прысвечана сацыяльна-ўрбаністычным зменам і ідэалагічна-архітэктурнай рэканструкцыі [[Мінск]]а (сталіцы [[БССР]]) у 1945—1991 гг. Для дасягнення мэт свайго даследавання Томас Бон шмат папрацаваў у бібліятэках і архівах [[Мінск]]а. Па абароне ён атрымаў [[доктар навук|навуковую ступень габілітаванага доктара]] (2004). Выкладаў гісторыю Усходняй Еўропы таксама ў 2005/2006 г. у [[Мюнхенскі ўніверсітэт Людвіга-Максіміліяна|Мюнхенскім універсітэце імя Людвіга-Максіміліяна]] (Германія) і ў 2006 г. у [[Еўрапейскі ўніверсітэт Віядрына|Еўрапейскім універсітэце Віядрына]] (Германія). У 2007—2009 гг. працаваў прафесарам гісторыі Усходняй Еўропы ў Мюнхенскім універсітэце імя Людвіга-Максіміліяна. З 2009 г. працуе прафесарам гісторыі [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] ў Гістарычным інстытуце [[Гісэнскі універсітэт|Гісэнскага універсітэта імя Юстуса Лібіга]] (Германія) — з акцэнтам на гісторыю [[Расійская Імперыя|Расійскай Імперыі]] і [[СССР]]. У 2011—2013 гг. працаваў намеснікам генеральнага дырэктара Цэнтра Усходняй Еўропы ў Гісэнскім універсітэце (Gießener Zentrums östliches Europa). У 2012—2013 гг. паралельна працаваў выканаўчым дырэктарам Гістарычнага інстытута Гісэнскага універсітэта. У 2013—2015 гг. працаваў намесніка дэкана 4-га аддзялення Гісэнскага універсітэта. У Гісэнскім універсітэце з 2009 г. таксама з'яўляецца членам Выканаўчага Савета Цэнтра Усходняй Еўропы (Gießener Zentrums östliches Europa) і кіраўніком філіяла Германскага таварыства для Усходняй Еўропы (Deutschen Gesellschaft für Osteuropakunde). З 2012 г. Томас Бон з'яўляецца ўпаўнаважанай асобай Гісэнскага універсітэта па пытанням навуковага партнёрства з [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэтам]]. З 2013 г. Томас Бон таксама з'яўляецца членам-экспертам у сетцы «Культурных кантактаў і зон канфлікту ва Усходняй Еўропе» (DAAD-Netzwerk «Kulturelle Kontakt- und Konfliktzonen im östlichen Europa»). Томас Бон разам з гісторыкамі Альбертам Вэберам (Albert Weber) і Адрыянам Георгам (Adrian Georghe) стаў рэдактарам трохтомнага выдання «Corpus Draculianum» (зборніка дакументаў аб асобе [[Улад III Цэпеш|Улада Цэпеша «Дракулы»]]), якое ўтрымлівае дакументальныя сведчанні, лісты і апавяданні на 17 еўрапейскіх і азіяцкіх мовах, а таксама крытычныя каментарыі: спачатку ў 2013 г. быў надрукаваны трэці том зборніка, а астатнія два тамы будуць надрукаваны ў канцы 2016 г. і канцы 2019 г. Сферай навуковых інтарэсаў Томаса Бона з'яўляюцца гісторыя гістарыяграфіі і культура памяці, этналогія, гісторыя урбанізацыі, гісторыя народных павер'яў і забабонаў, гісторыя нонканфармізму, гісторыя нацыяналізму, развіццё нацыянальных дзяржаў, грамадзянская гісторыя і развіццё грамадзянскай супольнасці, сацыяльная і рэгіянальная гісторыя, [[гісторыя Беларусі]], гісторыя паўсядзённага жыцця ў СССР, палітыка і грамадства пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыля]]<ref>[http://www.clio-online.de/forscherinnen=3540 Prof. Dr. Thomas Bohn] // clio-online.de</ref><ref>Інфармацыя з вокладкі кнігі: Бон, Т.М. «Мінскі феномен». Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г. / Томас М. Бон ; пер. з ням. мовы М. Рытаровіч ; навук. рэд. Г. Сагановіч. — Мінск : Зміцер Колас, 2016. — 436 с.</ref>. 8 верасня 2014 г. у [[Мінск]]у ў арт-прасторы «ЦЭХ» (пр. Незалежнасці, 58, к. 6) Томас Бон прачытаў сваю публічную лекцыю «Зубры ці партызаны? Адкрыты ліст аўтару "Малой падарожнай кніжкі па Горадзе Сонца"», якая стала кампліметарным дыялогам і каментарыем на фотаальбом «Горад СОНца» (2005) і кнігу «Мінск. Горад Сонца» (2006) [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артура Клінава]], аўтара урбаністычна-культурнай канцэпцыі «Горад Сонца»<ref name="partisanmag.by">[http://partisanmag.by/?p=10576 «Зубры ці партызаны? Адкрыты ліст аўтару «Малой падарожнай кніжкі па Горадзе Сонца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170304200956/http://partisanmag.by/?p=10576 |date=4 сакавіка 2017 }} // partisanmag.by</ref>. Даследчы праект, якім Томас Бон цяпер займаецца, тычыцца [[Беларусь|Беларусі]] і мае назву «Нацыянальны парк [[Белавежская пушча]]. Чалавек, жывёла і навакольнае асяроддзе на польска-беларускім памежжы»<ref>[http://eurocafe.by/lecturers/lektor-3 Томас Бон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160410022449/http://eurocafe.by/lecturers/lektor-3 |date=10 красавіка 2016 }} //eurocafe.by</ref>. Аб новым праекце Томас Бон распавёў 8 верасня 2014 г. у Мінску журналістам: ''«Я ўжо, па праўдзе, адышоў у навуковым сэнсе ад тэмы індустрыялізацыі і урбанізацыі. На сённяшні момант мяне цікавіць хутчэй экагісторыя (Umweltgeschichte, Environmental history) у дачыненні адносін чалавека і прыроды, якія іграюць не апошнюю ролю ў [[гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]]. Ва ўсялякім выпадку, найбольшую цікавасць у старонняга назіральніка выклікаюць знікненне вёсак і асушэнне балот»''<ref name="partisanmag.by"/>. 26 сакавіка 2015 г. у [[Мінск]]у ў кнігарні «ЛогвінаЎ» Томас Бон прачытаў сваю публічную лекцыю «Мінскі феномен. Парадоксы ўрбанізацыі»<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=146324 Публічная лекцыя «Мінскі феномен. Парадоксы ўрбанізацыі»] // nashaniva.by</ref>. У [[Мінск]]у 18 красавіка 2016 г. у кнігарні «ЛогвінаЎ», а 20 красавіка 2016 г. у [[Гістарычная майстэрня імя Леаніда Левіна|Гістарычнай майстэрні ім. Леаніда Левіна]] Томас Бон прадставіў беларускамоўнае выданне сваёй кнігі «"Мінскі феномен". Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г.» (2016). У межах прэзентацыі Томас Бон расказаў аб гісторыі выдання і перакладу на беларускую мову сваёй кнігі, прысвечанай феномену [[Мінск|беларускай сталіцы (горада Мінска)]] як «узорнага сацыялістычнага горада», створанага пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref>[http://www.gwminsk.com/news/20-krasavika-2016-g-u-1600-nyamecki-gistoryk-tomas-bon-pradstavic-u-gistarychnay-maysterni-im Прызентацыя кнігі «Мінскі феномен. Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г.»]</ref>. <gallery perrow="5"> File:Artur Klinau and Thomas M Bohn - in Minsk city - Belarus - 8 September 2014 AD.JPG|[[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]] і Томас Бон у [[Мінск]]у ([[Беларусь]]) у час публічнай лекцыі Томаса Бона «Зубры ці партызаны? Адкрыты ліст аўтару "Малой падарожнай кніжкі па Горадзе Сонца"». Фота 8 верасня 2014 г. File:Thomas M Bohn in Y-gallery - in Minsk city - Belarus - 26 March 2015 AD - b.JPG|Томас Бон у час сваёй публічнай лекцыі «Мінскі феномен. Парадоксы ўрбанізацыі» і прэзентацыі сваёй кнігі ў Мінску (Беларусь) у кнігарні «ЛогвінаЎ». Фота 26 сакавіка 2015 г. File:Thomas M Bohn - in Minsk city - Belarus - 18 April 2016 AD - g.JPG|Томас Бон у [[Мінск]]у ў кнігарні «ЛогвінаЎ» на прэзентацыі беларускамоўнага выдання сваёй кнігі «"Мінскі феномен". Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г.» (2016). Фота 18 красавіка 2016 г. File:Thomas M Bohn - in Minsk city - Belarus - 18 April 2016 AD - k.JPG|Томас Бон у Мінску ў кнігарні «ЛогвінаЎ» на прэзентацыі беларускамоўнага выдання сваёй кнігі «"Мінскі феномен". Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г.» (2016). Фота 18 красавіка 2016 г. File:Thomas M Bohn and Gennadzi Saganovich - in Minsk city - Belarus - 18 April 2016 AD - b.jpg|Томас Бон у час прэзентацыі ў [[Мінск]]у ([[Беларусь]]) беларускамоўнага выдання сваёй кнігі «"Мінскі феномен". Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г.» (2016) уручае [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Генадзю Сагановічу]] таксама сваю кнігу аб павер'ях пра [[вампір]]аў ў Еўропе. Фота 18 красавіка 2016 г. </gallery> == Узнагароды == У 1998 г. дысертацыя Томаса Бона «Руская гістарычная навука з 1880 да 1905 года» атрымала першую Прэмію Фрыца-Тэадора Эпштэйна (Fritz-Theodor-Epstein-Preis) ад Асацыяцыі гісторыкаў Усходняй Еўропы (Verbandes der Osteuropahistoriker). У [[2015]] г. атрымаў [[Прэмія Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі|прэмію Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі]] ў катэгорыі «публікацыі замежных аўтараў» за сваю кнігу «"Минский феномен". Городское планирование и урбанизация в Советском Союзе после Второй мировой войны» ([[2013]]), якая была рускамоўным перакладам яго нямецкамоўнай кнігі «Minsk — Musterstadt des Sozialismus. Stadtplanung und Urbanisierung in der Sowjetunion nach 1945» ([[2008]]). == Навуковыя публікацыі == '''манаграфіі''': * ''Bohn, T.M.'' Russische Geschichtswissenschaft von 1880 bis 1905 : Pavel N. Miljukov und die Moskauer Schule / Thomas M. Bohn. — Köln-Weimar-Wien : Böhlau, 1998. — 473 s. * ''Бон, Т.М.'' Русская историческая наука (1880—1905 гг.). Павел Николаевич Милюков и Московская школа / Томас М. Бон ; пер. с нем. Д. Торицина. — Санкт-Петербург : Олеариус Пресс, 2005. — 272 с. * ''Bohn, T.M.'' Minsk — Musterstadt des Sozialismus : Stadtplanung und Urbanisierung in der Sowjetunion nach 1945 / Thomas M. Bohn. — Köln-Weimar-Wien : Böhlau, 2008. — 410 s. * Studienhandbuch östliches Europa : in 2 teilen. — Bd. 2. Geschichte des russischen Reiches und der Sowjetunion / Thomas M. Bohn, Dietmar Neutatz. — Köln-Weimar-Wien : Böhlau, 2009. — 549 s. * ''Бон, Т.М.'' «Минский феномен». Городское планирование и урбанизация в Советском Союзе после Второй мировой войны / Томас М. Бон ; [пер. Е. Слепович]. — Москва : РОССПЭН, 2013. — 416 с. * ''Bohn, T.M.'' Der Vampir. Ein europäischer Mythos / Thomas M. Bohn. — Köln : Böhlau, 2016. — 368 s. * ''Бон, Т.М.'' «Мінскі феномен». Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г. / Томас М. Бон ; пер. з ням. мовы М. Рытаровіч ; навук. рэд. [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Г. Сагановіч]]. — Мінск : Зміцер Колас, 2016. — 436 с. * ''Bohn, T.M.'' Wisent-Wildnis und Welterbe. Geschichte des polnisch-weißrussischen Nationalparks von Białowieża / T. Bohn, A. Dalhouski, M. Krzoska. – Köln-Weimar-Wien : Böhlau, 2017. – 401 s. '''некаторыя істотныя артыкулы''': * ''Bohn, T.M.'' Historische Soziologie im vorrevolutionären Rußland / Thomas M. Bohn // Historische Zeitschrift. — 1997. — nr 265. — S. 343—372. * ''Bohn, T.M.'' Der Dracula-Mythos. Osteuropäischer Volksglaube und westeuropäische Klischees / Thomas M. Bohn // Historische Anthropologie. — 2006. — nr 14. — S. 390—409. * ''Bohn, T.M.'' «Sozialistische Stadt» versus «Europäische Stadt». Urbanisierung und Ruralisierung im östlichen Europa / Thomas M. Bohn // Comparativ. Zeitschrift für Globalgeschichte und vergleichende Gesellschaftsforschung. — 2008. — nr 18. — H. 2. — S. 71—86. * ''Bohn, T.M.'' «Im allgemeinen Meer der Stimmen soll auch meine Stimme erklingen...» Die Wahlen zum Obersten Sowjet der UdSSR von 1958 – Loyalität und Dissens im Kommunismus / Thomas M. Bohn // Geschichte und Gesellschaft. — 2008. — nr 34. — S. 524—549. * ''Bohn, T.M.'' 1968 in Ost und West. Ein zeitgeschichtliches Panorama / Thomas M. Bohn // Geschichte in Wissenschaft und Unterricht. — 2011. — Bd. 62 H. 3/4. — S. 211—219. * ''Бон, Т.М.'' [http://www.belhistory.eu/tomas-m-bon-novyya-shejpichy-nichyjnaya-zyamlya-ci-shelmaўski-raman/ Новыя Шэйпічы: нічыйная зямля ці шэльмаўскі раман? Беларуская штодзённасць у часы Хрушчова] / Т.М. Бон // Беларускі гістарычны агляд. — 2013. — Т.20. — Сш. 1—2. * ''Bohn, T.M.'' [http://eeo.uni-klu.ac.at/index.php?title=Minsk_%28Stadt%29 Minsk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160428042302/http://eeo.uni-klu.ac.at/index.php?title=Minsk_(Stadt) |date=28 красавіка 2016 }} / Thomas M. Bohn // Enzyklopädie des europäischen Ostens / Alpen-Adria-Universität Klagenfurt. '''рэдактарства''': * Von der «europäischen Stadt» zur «sozialistischen Stadt» und zurück? : urbane Transformationen im östlichen Europa des 20. Jahrhunderts ; Vorträge der gemeinsamen Tagung des Collegium Carolinum und des Johann-Gottfried-Herder-Forschungsrats in Bad Wiessee vom 23. bis 26. November 2006 / hrsg. Thomas M. Bohn. — München : Oldenbourg, 2009. — 447 s. * Corpus Draculianum : Dokumente und Chroniken zum walachischen Fürsten Vlad dem Pfähler 1448—1650 : in 3 teilen / hrsg. von Thomas M. Bohn [et Al.]. — Bd. 3. Die Überlieferung aus dem Osmanischen Reich : postbyzantinische und osmanische Autoren / bearb. von Adrian Gheorghe und Albert Weber. — Wiesbaden : Harrassowitz, 2013. — 419 s. == Хобі == Веласіпедыст і аматар [[футбол]]у<ref>[http://eurocafe.by/lecturers/lektor-3 Томас Бон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160410022449/http://eurocafe.by/lecturers/lektor-3 |date=10 красавіка 2016 }} // eurocafe.by</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Thomas Michael Bohn}} * [http://www.uni-giessen.de/cms/fbz/fb04/institute/geschichte/osteuropa/personen/bohn-thomas Thomas Bohn an der Universität Gießen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151216204929/http://www.uni-giessen.de/cms/fbz/fb04/institute/geschichte/osteuropa/personen/bohn-thomas |date=16 снежня 2015 }} // uni-giessen.de * [http://www.clio-online.de/forscherinnen=3540 Prof. Dr. Thomas Bohn] // clio-online.de * [http://www.litdok.de/cgi-bin/litdok?lang=de&t_multi=x&v_0=PER&q_0=bohn%2C+thomas+m Publikationen von und über Thomas Bohn] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331170029/http://www.litdok.de/cgi-bin/litdok?lang=de&t_multi=x&v_0=PER&q_0=bohn,+thomas+m |date=31 сакавіка 2016 }} // litdok.de * [http://eurocafe.by/lecturers/lektor-3 Томас Бон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160410022449/http://eurocafe.by/lecturers/lektor-3 |date=10 красавіка 2016 }} //eurocafe.by * [http://eurocafe.by/lecture/2014/09/22/zubry_ili_partizany_otkrytoe_pismo_avtoru_maloi_padarozhnai_knizhki_pa_g {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160128153908/http://eurocafe.by/lecture/2014/09/22/zubry_ili_partizany_otkrytoe_pismo_avtoru_maloi_padarozhnai_knizhki_pa_g |date=28 студзеня 2016 }} Зубры или партизаны? Открытое письмо автору «Малой падарожнай кніжкі па Горадзе Сонца»] //eurocafe.by * [http://ygallery.by/news/0007646/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220306163450/https://ygallery.by/news/0007646/ |date=6 сакавіка 2022 }} Лекцыя Томаса Бона «Зубры ці партызаны? Адкрыты ліст аўтару "Малой падарожнай кніжкі па Горадзе Сонца"»] // ygallery.by * [http://by.odb-office.eu/padzei_/lekcyya-tomasa-bona-zubry-ci-partyzany-adkryty-list-autaru-maloy-padarozhnay-knizhki-pa-goradze Лекцыя Томаса Бона: Зубры ці партызаны? Адкрыты ліст аўтару «Малой падарожнай кніжкі па Горадзе Сонца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200317201426/https://by.odb-office.eu/padzei_/lekcyya-tomasa-bona-zubry-ci-partyzany-adkryty-list-autaru-maloy-padarozhnay-knizhki-pa-goradze |date=17 сакавіка 2020 }} // by.odb-office.eu * [https://reporter.by/Belarus/nemetskij-istorik-tomas-bon-rasskazhet-o-minske-i-belarusi/ Немецкий историк Томас Бон расскажет о Минске и Беларуси] // reporter.by * ''Шидловская, С.'' [http://minsknews.by/blog/2014/08/28/net-prorokov/ Нет пророков]{{Недаступная спасылка}} // minsknews.by * [https://www.perlentaucher.de/buch/thomas-m-bohn/minsk-musterstadt-des-sozialmus.html Thomas M. Bohn. Minsk — Musterstadt des Sozialismus. Stadtplanung und Urbanisierung in der Sowjetunion nach 1945] // perlentaucher.de * [http://www.hsozkult.de/publicationreview/id/rezbuecher-11808 Thomas M. Bohn. Minsk — Musterstadt des Sozialismus. Stadtplanung und Urbanisierung in der Sowjetunion nach 1945] // hsozkult.de * [http://www.dokumente.ios-regensburg.de/JGO/Rez/Scharr_Bohn_Minsk.html Thomas M. Bohn. Minsk — Musterstadt des Sozialismus. Stadtplanung und Urbanisierung in der Sowjetunion nach 1945] // dokumente.ios-regensburg.de {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бон, Томас}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гамбургскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Германіі]] nn43lbu8hsfxhmyjx47h9k4feyf7ldi 0 327152 5141616 4834355 2026-05-14T16:28:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141616 wikitext text/x-wiki '''Сімвал''' ці '''знак драма''' ('''֏''') — кароткае пазначэнне [[армянскі драм|нацыянальнай валюты]] [[Арменія|Арменіі]]. Уяўляе сабою перакрэсленую дзвюма гарызантальнымі лініямі вялікую літару '''[[Да, літара|Դ]]''' (d), якая сустракаецца толькі ў [[Армянскае пісьмо|армянскім алфавіце]] і з якой пачынаецца слова «[[армянскі драм|драм]]» ({{lang-hy|Դրամ}}), якая пазначае нацыянальную грашовую адзінку і грошы ў шырокім сэнсе. Найранейшы дакумент, дзе быў скарыстаны знак, датаваны [[7 верасня]] [[1995]] годам. Афіцыйнае цверджанне знака адбылося ў [[2001]] годзе<ref name="Act25">Armenian Dram Sign Establishing Act. — The Council of Central Bank of Armenia, Act #25 October 9, 2001 (Постановление Совета Центрального банка Республики Армения № 25 от 9 октября 2001 г. «Об утверждении символа армянского драма»)</ref>, у [[2003]] годзе знак змешчаны на рэверс 10-тысячнай банкноты; у [[2007]] годзе ўлучаны Нацыянальным інстытутам стандартаў Арменіі ў стандарт ОСТ 34.001-2006; у 2012 годзе — у стандарт [[Юнікод]] (група «[[Армянскае пісьмо]]»; {{lang-en|Armenian}}): арыгінальная назва — ''Armenian dram sign'' {{ref-en}}; код — U+058F. Паводле рашэння тэндарнай камісіі ЦБ Арменіі афіцыйнымі аўтарамі знака адначасна лічацца Карэн Камендаран і Рубен Арутчан, якія прапанавалі падобныя эскізы знака<ref name="Конкурс" />. == Укараненне і пасоўванне знака == [[Файл:DramBillStraight.jpg|thumb|right|210px|Рэверс купюры ў 10 000 драмаў.]] [[Файл:Commemorative-dram-coin.jpg|thumb|right|210px|Юбілейная манета ў 5 000 драмаў.]] === Выкарыстанне на грашовых знаках === У 2003 годзе знак драма быў упершыню размешчаны на грашовым знаку — рэверсе купюры вартасцю 10 000 драмаў, паўторныя выпускі якой адбыліся ў 2006 і 2008 гадах<ref name="Note" /><ref name="СМИ" />. У 2008 годзе знак драма змешчаны на рэверсе юбілейнай манеты вартасцю 5 000 драмаў, выпушчанай да 15-годдзя нацыянальнай грашовай адзінкі<ref name="Coin" /><ref name="Лекции" /><ref name="АСТ" /><ref name="ГУЭ" />. === Улучэнне ў шрыфты і стандарты === У 2007 годзе Нацыянальны інстытут стандатаў Арменіі ўнёс папраўку ў стандарт кадавання знакаў і літар армянскага алфавіта ў раскладзе клавіятуры АСТ 34.001-2006, замяніўшы словазлучэнне ''armdram'' на графічную выяву знака. Знак драма пададзены ў стандарце кодам 91<ref name="АСТ" /><ref name="Муравьев" />. Пачынаючы з 2008 года пад эгідай Міністэрствы культуры Арменіі і армянскага прадстаўніцтва кампаніі [[Microsoft]] праводзяцца конкурсы не-лацінскіх шрыфтоў ''Granshan''<ref>[http://www.granshan.org/index.php?lang=eng&mode=competition_2008 Официальная страница конкурса Granshan-2008]</ref>, у выніку чаго знак драма быў зафіксаваны ў новых армянскіх шрыфтах, абавязковых да ўжывання ў дзяржаўных установах (гл. падзел «[[Сімвал драма#Дадатковыя ілюстрацыі|Дадатковыя ілюстрацыі]]»). У 2012 годзе знак драма канчаткова зацверджаны ў міжнародных стандартах Unicode і ISO<ref>[The Unicode Standard 8.0 Armenian http://unicode.org/charts/PDF/U0530.pdf]</ref><ref>[http://www.unicode.org/L2/L2010/10008r-armenian-dram.pdf 2010-02-10 Proposal to encode an Armenian Dram currency symbol — Karl Pentzlin (WG2 N3771, L2/10-008)]</ref>. == Дадатковыя ілюстрацыі == * ''Angella Poghosova''. Armenian typeface [https://web.archive.org/web/20111220105830/http://cg.scs.carleton.ca/~luc/AngellaPoghosova--Goga-2009.gif Goga] ([http://www.granshan.org/index.php?lang=eng&mode=competition_2009 Granshan-2009]) * ''Ara Baghdasaryan''. Armenian font [http://cg.scs.carleton.ca/~luc/AraBaghdasaryan--AraRusa-2009.gif Rusa]{{Недаступная спасылка}} ([http://www.granshan.org/index.php?lang=eng&mode=competition_2009 Granshan-2009]) * ''Edik Ghabuzyan''. Armenian font [https://web.archive.org/web/20111220113819/http://cg.scs.carleton.ca/~luc/EdikGhabuzyan-Asparez-2009.gif Asparez] ([http://www.granshan.org/index.php?lang=eng&mode=competition_2009 Granshan-2009]) == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name="СМИ"> {{артыкул | загаловак = Интервью с Кареном Комендаряном | выданне = Газета Союза банков Армении | год = Ноябрь, 2008 | нумар = 4 }}<br /> {{артыкул | аўтар = Комендарян К. | загаловак = Графический символ армянского драма | выданне = «Базис» | тып = Первый армянский экономический журнал | месца = Ереван | год = Октябрь—ноябрь, 2008 | нумар = 8—9 }}<br /> {{артыкул | аўтар = Арзуманян К. | загаловак = Символ армянских денег | выданне = Деловой Экспресс | тып = Экономическая газета | месца = Ереван | год = 21—28 ноября 2008 | нумар = 43 }}<br /> {{артыкул | аўтар = Захарян В. | загаловак = Валюнтаризм | выданне = Ереван | тып = Журнал | выдавецтва = Этнопресс «Армения — Россия — США» | год = Декабрь 2008 | нумар = 12 }}<br /> {{артыкул | загаловак = Памятник валюте | выданне = Ереван | тып = Журнал | выдавецтва = Этнопресс «Армения — Россия — США» | год = Декабрь 2008 | нумар = 12 }}<br /> {{артыкул | аўтар = Алоян А. | загаловак = Рождение армянского драма и символа | выданне = Экономика | тып = Экономический, общественный, культурно-аналитический журнал | год = Зима 2008—2009 | нумар = 3 (9) }} </ref> <ref name="ГУЭ"> {{артыкул | загаловак = Графический знак армянского драма | выданне = Тнгесагет | тып = журнал Армянского государственного университета экономики | год = Ноябрь 2008 | нумар = 9 (641) }}<br /> {{артыкул | загаловак = Обложка | выданне = Тнгесагет | тып = журнал Армянского государственного университета экономики | год = 2009 | нумар = 4 (645) }} </ref> <ref name="Лекции">{{cite web |author = Комендарян К. |url = http://yerevan.americancorners.am/en/events/2008/10/15/Event122/ |title = Лекция об истории символов драма, доллара, евро в библиотеке American Corners, г. Ереван |access-date = 2010-09-02 |lang = арм. |archive-url = https://web.archive.org/web/20120222153911/http://yerevan.americancorners.am/en/events/2008/10/15/Event122/ |archive-date = 22 лютага 2012 |url-status = dead }}<br /> {{cite web |author = Комендарян К. |url = http://gyumri.americancorners.am/en/events/2008/09/26/event92/ |title = Лекция об истории символов драма, доллара, евро в библиотеке American Corners, г. Гюмри |access-date = 2010-09-02 |lang = англ. |archive-url = https://web.archive.org/web/20120222153910/http://gyumri.americancorners.am/en/events/2008/09/26/event92/ |archive-date = 22 лютага 2012 |url-status = dead }}<br /> {{cite web |author = Комендарян К. |url = http://www.crrc.am/index.php/en/8/999//10/?keyword=dram+sign&set=archive |title = Лекция об истории символов драма, доллара, евро в офисе CRRC-Armenia (Caucasus Research Resource Centers), г. Ереван |access-date = 2010-09-02 |lang = арм. |archive-url = https://web.archive.org/web/20120311004429/http://www.crrc.am/index.php/en/8/999//10/?keyword=dram+sign&set=archive |archive-date = 11 сакавіка 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name="Note">{{cite web |url = http://www.cba.am/CBA_SITE/currency/a10000dr.html?__locale=en |title = Описание банкноты достоинством 10 000 драмов |publisher = Центральный банк Республики Армения |access-date = 2010-09-02 |lang = англ. |url-status = dead }}{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name="Coin">{{cite web |url = http://www.cba.am/CBA_SITE/currency/argcommem.asp?coins=106&__locale=en |title = Описание юбилейной монеты достоинством 5000 драмов |publisher = Центральный банк Республики Армения |access-date = 2010-09-02 |lang = англ. |archive-url = https://web.archive.org/web/20100619164449/http://www.cba.am/CBA_SITE/currency/argcommem.asp?coins=106&__locale=en |archive-date = 19 чэрвеня 2010 |url-status = dead}}</ref> <ref name="АСТ">{{кніга |загаловак = Информационные технологии. Наборы символов и клавиатуры. Кодирование символов и раскладки клавиатуры |спасылка = http://www.sarm.am/ru/standarts/view/5741 |выданне = АСТ 34.001-2006 |месца = Ереван |выдавецтва = Национальный институт стандартов |год = 2004—2007 |archive-date = 15 лістапада 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131115060012/http://www.sarm.am/ru/standarts/view/5741 }}</ref> <ref name="Муравьев"> {{артыкул | аўтар = Муравьев С. | загаловак = Тайна Месропа Маштоца | выданне = Литературная Армения | год = 1995 | нумар = 2 }} </ref> <ref name="Конкурс">{{артыкул |загаловак = Драму 15 лет |спасылка = http://www.old.express.am/43_08/dram15.html |выданне = Деловой экспресс |тып = Экономический еженедельник Армении |год = 25.11.2008 |нумар = 43 (797) |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305124347/http://www.old.express.am/43_08/dram15.html |archive-date = 5 сакавіка 2016 }}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://unicode.org/cldr/utility/character.jsp?a=058F Unicode Utilities: ֏] * [http://graphemica.com/֏ graphemica.com: ֏] * [https://symbl.cc/ru/058F/ symbl.cc: ֏] * [https://www.pinterest.com/RURsign/dram-sign/ Pinterest: Dram Sign] {{Знакі валют}} {{Драхма}} [[Катэгорыя:Сімвалы валют]] 1wp2foekgnjugmgd3pfabsccnr7cyfh 0 327608 5141583 5015642 2026-05-14T14:57:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141583 wikitext text/x-wiki [[File:Classroom, Myanmar.jpg|thumb|Вучні м'янманскай сярэдняй школы]] [[File:UNSW YS2004 steamboat squad.jpg|thumb|Аўстралійскія дзеці трапляюць з малодшай школы адразу ў старэйшую]] [[File:Musashino 1st Junior High-School.jpg|thumb|Японская сярэдняя школа Мусасіно ў Токіо]] [[File:Tap the lop 95.jpg|thumb|Вучні в'етнамскай сярэдняй школы]] [[File:Soccorco high school mala.jpg|thumb|Сярэдняя школа ў індыйскім штаце [[Керала]]]] '''Сярэдняя агульнаадукацыйная школа''' — у [[Беларусь|Беларусі]] і шэрагу іншых краін установа адукацыі, якая дае агульную (без навучання прафесіі) сярэднюю (10 — 12 класаў) адукацыю. Звычайна ўключае ў сябе 3 ступені навучання: пачатковую (у Беларусі 1 — 4 класы), базавую (5 — 9 кл.) і старэйшую (10 — 11 кл.). Можа быць пачатковай (навучанне толькі ў класах пачатковай ступені), няпоўнай (навучанне да базавай ступені) і поўнай. Па заканчэнні 9 класаў выдаецца пасведчанне аб базавай адукацыі, па заканчэнні 11 кл. — атэстат аб агульнай сярэдняй адукацыі. У многіх краінах сярэдняй школай называюць базавую ступень (паміж [[Пачатковая школа|пачатковымі]] і [[Старэйшая школа|старэйшымі]] класамі). Старэйшая ступень ў такіх краінах можа называцца вышэйшай школай (у той час як у Беларусі і шэрагу іншых краін пад вышэйшай школай разумеюць вышэйшыя навучальныя ўстановы). У такім разе сярэдняя школа можа знаходзіцца ў тым жа будынку, што і пачатковая і/ці старэйшая, а можа быць ад іх адлучана, як у Японіі. У некаторых краінах адукацыя, атрыманая ў сярэдняй школе, лічыцца пачатковай. Звычайна наведванне школы абавязковае да базавай альбо старэйшай ступені, але не ўсюды: да прыкладу, у Гаіці абавязкова толькі пачатковае навучанне<ref name=haiti />. == Сярэднія школы ў свеце == {| class="wikitable" |- ! Краіна !! Класы ці ўзрост вучняў !! Нататкі |- | [[Аўстралія]] || адсутнічае<ref>{{cite web|url=http://www.australianexplorer.com/australian_school_systems.htm|title=Australian School Systems|access-date=2010-07-12|publisher=Australianexplorer|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020142101/http://www.australianexplorer.com/australian_school_systems.htm|archive-date=20 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> || акрамя [[Паўночная тэрыторыя|Паўночнай тэрыторыі]], дзе сярэдняй школай завуцца 7—9 гады навучання<ref>{{cite web|url=http://www.det.nt.gov.au/students/international-services/studying-in-nt/programs|title=Programs for international students|publisher=[[Department of Education and Training (Northern Territory)|Department of Education and Training]]|access-date=2010-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420072253/http://www.education.nt.gov.au/students/international-services/studying-in-nt/programs|archive-date=20 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> |- | [[Арменія]] || 5—9 класы<ref>{{Cite web |url=http://www.studymir.com/423 |title=Сістэма адукацыі Арменіі |access-date=22 мая 2016 |archive-date=7 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107171119/http://www.studymir.com/423 |url-status=dead }}</ref> || |- | [[Беліз]] || 9—12 класы<ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+bz0043%29|title=Belize School System|author=[[Бібліятэка Кангрэса]]|date=1992|lang=en|access-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130222082333/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+bz0043%29|archive-date=22 лютага 2013|url-status=dead}}</ref> |- | [[Бенін]] || адсутнічае || пасля пачатковай школы дзеці пераходзяць у ніжэйшую старэйшую школу<ref>[http://cotonou.usembassy.gov/facts_about_benin.html THE EDUCATIONAL SYSTEM OF BENIN REPUBLIC] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080727020409/http://cotonou.usembassy.gov/facts_about_benin.html |date=27 ліпеня 2008 }}. Embassy of the United States, Cotonou, Benin</ref> |- | [[Бутан]] || 7—10 класы || 7—10 класы ў сярэдніх школах, або 7—8 класы ў ніжэйшых сярэдніх школах і 9—10 класы ў сярэдніх школах<ref>{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/International/ICE47/English/Natreps/reports/bhutan.pdf|title=National report on the development of education|author=[[ЮНЭСКА]]|lang=en|access-date=2013-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408221336/http://www.ibe.unesco.org/International/ICE47/English/Natreps/reports/bhutan.pdf|archive-date=8 красавіка 2014|url-status=dead}}</ref> Пасля 8, 9 і 10 класа школьнікі здаюць дзяржаўныя іспыты |- | [[Рэспубліка Гаіці|Гаіці]] || 10—13 класы<ref name=haiti>{{cite web|url=http://www.wise-qatar.org/sites/default/files/files/4851/eduoverview0921_draft_with_cover.pdf|title=Education in Haiti an overview of trends , issues and plans|author=WISE Haiti workshop|date=2011|lang=en|access-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120914022654/http://www.wise-qatar.org/sites/default/files/files/4851/eduoverview0921_draft_with_cover.pdf|archive-date=14 верасня 2012|url-status=dead}}</ref> |- | [[Грузія]] || 10—12 класы<ref>{{cite web|url=http://glavex.ru/ru/node/432|title=Сістэма адукацыі Грузіі|author=ФГБНУ «Главэкспертцентр»|lang=ru|access-date=2013-08-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6Jd8L510f?url=http://glavex.ru/ru/node/432|archive-date=14 верасня 2013|url-status=dead}}</ref> || |- | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] || 6—9 ці 7—9<ref>{{cite web|url=http://research.sanford.duke.edu/papers/SAN07-01.pdf|title=Should Sixth Grade be in Elementary or Middle School? An Analysis of Grade Configuration and Student Behavior|author=Philip J. Cook Robert MacCoun Clara Muschkin Jacob Vigdor|lang=en|access-date=2013-08-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6JdRabiMZ?url=http://research.sanford.duke.edu/papers/SAN07-01.pdf|archive-date=14 верасня 2013|url-status=dead}}</ref> |- | [[Іарданія]] || 12—16 гадоў<ref>{{cite web|url=http://www.childinfo.org/files/MENA_Jordan.pdf|title=Jordan Page 1 of 7 Education statistics: Jordan|author=[[ЮНЭСКА]]|lang=en|access-date=2013-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130404012045/http://www.childinfo.org/files/MENA_Jordan.pdf|archive-date=4 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> || |- | [[Ізраіль]] || 6—9 класы<ref>{{cite web|url=http://www.knesset.gov.il/mmm/data/pdf/m02611.pdf|title=חטיבות-הביניים ומקומן במבנה החינוך העל-יסודי במערכת החינוך|author=[[Кнесет]]|lang=he|access-date=2013-12-19}}</ref> || |- | [[Індыя]] || 1—8 класы || {{нп5|Цэнтральнае кіраванне сярэдняй адукацыяй|CBSE||Central Board of Secondary Education}} вызначае сярэднюю школу як установы пачатковай (1—5 класы) і вышэйшай пачатковай адукацыі (5—8 класы)<ref name=Amaidi>{{cite web|last=Amaidi|title=Indian Education System|url=http://www.amaidi.org/pdf/Indian_Education_System_Dirkje.pdf|access-date=2012-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617073847/http://www.amaidi.org/pdf/Indian_Education_System_Dirkje.pdf|archive-date=17 чэрвеня 2012|url-status=dead}}</ref>, аднак кожны [[Штаты і тэрыторыі Індыі|штат]] вызначае ўласныя стандарты, і яны могуць адрознівацца ад рашэнняў цэнтральнага кіравання<ref name="Amaidi" />. У некаторых установах сярэднімі школамі завуць тыя школы, дзе вучацца з 5 па 10 клас<ref name="Amaidi"/>. |- | [[Іран]] || 15—17 гадоў<ref>[http://www.arabiancampus.com/studyiniran/edusys.htm Study in Iran :: Iran Educational System]</ref> || не абавязкова |- | [[Канада]] || 9—12 класы<ref>{{cite web|url=www.edu.gov.on.ca/eng/educationFacts.html|title=Education Facts|author=Міністэрства адукацыі, Антарыа|lang=en|access-date=2013-08-27}}</ref> |- | [[Рэспубліка Кіпр]] || 12—18 гадоў<ref>{{cite web|url=http://www.highereducation.ac.cy/en/pdf/educational-system.pdf|title=Structure of the Education System of Cyprus|access-date=2013-05-11|author=Ministry of Education and Culture|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014723/http://www.highereducation.ac.cy/en/pdf/educational-system.pdf|archive-date=8 чэрвеня 2015|url-status=dead}}</ref> || |- | [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітай]] || 12—17 гадоў<ref>{{cite web|url=http://www.childinfo.org/files/EAPR_China.pdf|title=Education statistics: China|author=[[ЮНЭСКА]]|lang=en|access-date=2013-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130403205535/http://www.childinfo.org/files/EAPR_China.pdf|archive-date=3 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> || |- | [[Кувейт]] || 10—12 класы<ref>{{cite book|title= Ministry of Education.Education Indicators in the State of Kuwait 2004-2005 report}}</ref> || |- | [[Кыргызстан]] || 5—11 класы || 5—9 клас — ніжэйшая сярэдняя школа і 10—11 — вышэйшая сярэдняя школа ці тэхнікум<ref>[https://web.archive.org/web/20050226190608/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kyrgyzstan.pdf Kyrgyzstan country profile]. [[Бібліятэка Кангрэса]] {{нп5|Federal Research Division|||Federal Research Division}}</ref> |- | [[Лаос]] || 6—12 класы<ref>{{cite web|last=p7, World Data On Education|title=World Data On Education|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Lao_PDR.pdf|publisher=[[ЮНЭСКА]]|access-date=2012-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424063913/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Lao_PDR.pdf|archive-date=24 красавіка 2014|url-status=dead}}</ref> || 6—9 класы ніжэйшай сярэдняй школы і 10—12 класы вышэйшай сярэдняй школы |- | [[Ліван]] || 10—12 класы<ref name="SkafAntoine">{{cite web | url = http://timss.bc.edu/TIMSS2007/PDF/T07_Enc_V1.pdf | title = Skaf, Antoine and Zeina Habib (2008) "Lebanon" In Ina V.S. Mullis, Michael O. Martin, Joh F. Olson, Dbra R. Berger, Dana Milne, and Gabrielle M. Stanco ed., TIMSS 2007 Encyclopedia: A Guide to Mathematics and Science Education Around the World, Volume 2, Boston: TIMSS & PIRLS International Study Center | archive-url = https://web.archive.org/web/20120224025055/http://timss.bc.edu/TIMSS2007/PDF/T07_Enc_V1.pdf | archive-date = 24 лютага 2012 | access-date = 22 мая 2016 | url-status = dead }}</ref> || |- | [[Літва]] || 5—12 класы || 5—10 класы завуцца «ніжэйшай сярэдняй школай»<ref>{{cite web|url=http://www.smm.lt/web/en/education_1/lower-secondary-education|title=Lower secondary education|author=[[Міністэрства адукацыі і навукі Літвы]]|lang=en|access-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105141325/http://www.smm.lt/web/en/education_1/lower-secondary-education|archive-date=5 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref>, а 11—12 — «вышэйшай сярэдняй школай». У вышэйшай сярэдняй школе вучні займаюцца па індывідуальных планах<ref>{{cite web|url=http://www.smm.lt/web/en/education_1/uper-secondary-education|title=Upper secondary education|author=[[Міністэрства адукацыі і навукі Літвы]]|lang=en|access-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105151216/http://www.smm.lt/web/en/education_1/uper-secondary-education|archive-date=5 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref>. |- | [[Мадагаскар]] || 6—9 класы<ref name = "LOC">{{Cite web | last = Metz | first = Helen Chapin | year = 1994 | title = Library of Congress Country Studies: Madagascar (Education) | url = http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+mg0030%29 | access-date = February 1, 2011 | archive-url = https://www.webcitation.org/5wBtCIo0q?url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+mg0030%29 | archive-date = 2 лютага 2011 | url-status = live }}</ref> |- | [[М’янма]] || 10—15 гадоў<ref>{{cite web|url=http://www.childinfo.org/files/EAPR_Myanmar.pdf|title=Myanmar Page 1 of 7 Education statistics: Myanmar|author=[[ЮНЭСКА]]|lang=en|access-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126031521/http://www.childinfo.org/files/EAPR_Myanmar.pdf|archive-date=26 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref> |- | [[Новая Зеландыя]] || 9—13 класы<ref>{{cite web|url=http://www.educationcounts.govt.nz/__data/assets/pdf_file/0007/115729/2013-School-Roll-Return-Guidelines.pdf|title=2013 Roll Return Guidelines|author=Ministry of Education Wellington|lang=en|access-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218211510/http://www.educationcounts.govt.nz/__data/assets/pdf_file/0007/115729/2013-School-Roll-Return-Guidelines.pdf|archive-date=18 лютага 2013|url-status=dead}}</ref> || |- | [[Палесціна]] || адсутнічае || змяшана з пачатковым<ref>{{cite web|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2007/10/05/000310607_20071005161816/Rendered/PDF/410430GZ0Educa1or0Analysis01PUBLIC1.pdf|title=West Bank and Gaza EDUCATION SECTOR ANALYSIS|author=The World Bank Group Middle East and North Africa Human Development Group|quote=The preponderance of combined basic and sec ondary schools makes it difficult to estimate unit costs for primary and secondary education separately.|date=2006-09-07|lang=en|access-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811144858/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2007/10/05/000310607_20071005161816/Rendered/PDF/410430GZ0Educa1or0Analysis01PUBLIC1.pdf|archive-date=11 жніўня 2014|url-status=dead}}</ref> |- | [[Паўночная Карэя]] || 14—16 гадоў<ref>[http://www.goodnewspress.net/news/articleView.html?idxno=3020 북한 교육제도 개혁, 12년제 의무교육 실시 — 데일리투머로우] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130222010247/http://www.goodnewspress.net/news/articleView.html?idxno=3020 |date=22 лютага 2013 }}. Goodnewspress.net (2012-09-25). Retrieved on 2013-07-12.</ref> |- | [[Паўднёвая Карэя]] || 7—9 класы<ref name=MEST>{{cite web|last=Ministry of Education Science & Technology|title=Education System|url=http://english.mest.go.kr/web/1692/site/contents/en/en_0203.jsp|access-date=2012-05-05|archive-url=https://www.webcitation.org/6Jd8OieKg?url=http://english.mest.go.kr/web/1692/site/contents/en/en_0203.jsp|archive-date=14 верасня 2013|url-status=dead}}</ref> || |- | [[Польшча]] || 7—12 ці 7—13 класы<ref>{{cite web|url=http://buwiwm.edu.pl/educ/index.htm|title=POLISH SYSTEM OF EDUCATION|author=BIURO UZNAWALNOSCI WYKSZTALCENIA I WYMIANY MIEDZYNARODOWEJ|lang=pl|access-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090129075532/http://buwiwm.edu.pl/educ/index.htm|archive-date=29 студзеня 2009}}</ref> |- | [[Расія]] || 5—9 класы<ref>Пастанова Ўрады Расійскай Федэрацыі ад 23 сакавіка 2001 г. № 224</ref> || |- | [[Сінгапур]] || 7—10<ref>{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/1439264-1153425508901/Development_Edu_Singapore_draft.pdf|title=The Development of Education in Singapore since 1965|author=Associate Professor Goh Chor Boon and Professor S. Gopinathan|publisher=Nanyang Technological University, Singapore|access-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308044146/http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/1439264-1153425508901/Development_Edu_Singapore_draft.pdf|archive-date=8 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref> |- | [[Сьера-Леонэ]] || 7—9 класы<ref>{{Citation | last =Government of Sierra Leone | year =2004 | title =The Education Act 2004 | place =Sierra Leone | publisher =Sierra Leone Encyclopedia | page =4 | url =http://www.daco-sl.org/encyclopedia/4_strat/4_3/GosL_Act03_Education.pdf | access-date =2008-06-25 | format ={{dead link|date=May 2009}} | archive-date =15 красавіка 2012 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120415071842/http://www.daco-sl.org/encyclopedia/4_strat/4_3/GosL_Act03_Education.pdf | url-status =dead }}</ref> |- | [[Танзанія]] || 1—4 класы<ref>[http://educationstatistics.moe.go.tz/moe/offlinecubes/Metadata.pdf ''Basic Education Statistics in Tanzania: 2006-2010'', Tanzania Ministry of Education and Vocational Training, June 2010, page iv] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120510131219/http://educationstatistics.moe.go.tz/moe/offlinecubes/Metadata.pdf |date=10 мая 2012 }}</ref> || 8—11 год навучання |- | [[Украіна]] || 5—9 клас<ref>{{cite web|url=http://www.mon.gov.ua/ua//activity/education/56/general-secondary-education/|title=Загальна середня освіта|author=Міністерство освіти і навукі України|lang=ua|access-date=2013-08-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6JdRbjKTg?url=http://www.mon.gov.ua/ua//activity/education/56/general-secondary-education/|archive-date=14 верасня 2013|url-status=dead}}</ref> |- | [[Францыя]] || 6—3 класы<ref>[http://www.education.gouv.fr/pid24/les-niveaux-d-enseignement.html Les niveaux et les etablissements d'enseignement] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061004023927/http://www.education.gouv.fr/pid24/les-niveaux-d-enseignement.html |date=4 кастрычніка 2006 }}</ref> || 6—9 гады навучання |- | [[Японія]] || 14—16 гадоў<ref>{{cite web|url=http://www.mext.go.jp/b_menu/hakusho/html/others/detail/1317268.htm|title=The Middle School System as Provided for in the Education System Order|author=[[Міністэрства адукацыі, культуры, спорту, навукі і тэхналогій]]|lang=en|access-date=2013-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216041955/http://www.mext.go.jp/b_menu/hakusho/html/others/detail/1317268.htm|archive-date=16 снежня 2013|url-status=dead}}</ref> || |} {{-}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Школьная адукацыя]] [[Катэгорыя:Сярэдняя адукацыя]] nh0xc4srte59les3tckmxk1liy4iuwj 0 333187 5141546 4758276 2026-05-14T12:28:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141546 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ясінскі}} {{Футбаліст | імя = Сяргей Ясінскі | поўнае імя = Сяргей Міхайлавіч Ясінскі | выява = | апісанне выявы = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | пазіцыя = [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | каманда = | пасада = | клубы = {{футбольная кар’ера |1982—1983|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Віцебск|Дзвіна (Віцебск)]]|19 (0) |1984|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Маладзечна|Праца (Маладзечна)]]| |1985|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Віцебск|Дзвіна (Віцебск]]|30 (1) |1986|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|0 (0) |1987—1988|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Віцебск|КІМ (Віцебск)]]|60 (3) |1989|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Лакаматыў Віцебск|СКБ (Віцебск)]]|? (7) |1990—1992|{{Сцяг|Польшча||20px}} [[ФК Ягелонія Беласток|Ягелонія (Беласток)]]| |1992—1993|{{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[ФК Лакаматыў Віцебск|Лакаматыў (Віцебск)]]|52 (13) |1994|{{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[ФК Тарпеда Магілёў|Тарпеда (Магілёў)]]|34 (3) |1995|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Віцебск|Дзвіна (Віцебск)]]|23 (2) |1995—1996|{{Сцяг|Ізраіль||20px}} [[ФК Шымшон Тэль-Авіў|Шымшон (Тэль-Авіў)]]| |1996|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Віцебск|Лакаматыў-96 (Віцебск)]]|29 (6) |1996|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Энергетык Новалукомль|Энергетык (Новалукомль)]]|3 (0) |1997|{{Сцяг|Венгрыя||20px}} [[ФК Штадлер|Штадлер (Акаста)]]|17 (4) |1997—1998|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Віцьбіч-Дынама-Энерга|Дынама-Энергагаз (Віцебск)]]| |1999—2000|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Азярцы Глыбокае|Азярцы (Глыбокае)]]|38 (9)}} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2000|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Азярцы Глыбокае|Азярцы (Глыбокае)]]|{{comment|гул. тр.|гуляючы трэнер}} |2003—2005|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Віцебск|Лакаматыў (Віцебск)]]|{{comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2005—2006|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Віцебск|Віцебск]]| |2006|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Орша|Орша-Белаўтасервіс]]| |2007|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|{{comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2007—2008|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК СКВІЧ|Лакаматыў (Мінск)]]| |2008—2009|{{Сцяг|Беларусь|1995|20px}} [[ФК Славія Мазыр|Славія (Мазыр)]]| |2009|{{Сцяг|Малдова||20px}} [[ФК Ціраспаль|Ціраспаль]]|{{comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2010|{{Сцяг|Казахстан||20px}} [[ФК Ардабасы|Ардабасы (Шымкент)]]|{{comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2011—2014|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК ПМЦ|ПМЦ (Паставы)]]| |2015|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Віцебск|Віцебск]]|{{comment|дубль|галоўны трэнер дубліруючага складу}} |2015—2020|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Віцебск|Віцебск]]| |2020—2023|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]| |2022|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Віцебск|Віцебск]]| }} }} '''Сяргей Міхайлавіч Ясінскі''' (нар. {{ДН|7|1|1965}}, {{МН|Віцебск||}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[футбол|футбаліст]] і трэнер. == Кар’ера футбаліста == Большую частку сваёй кар’еры футбаліста правёў у [[віцебск]]іх клубах «[[ФК Віцебск|Віцебск]]» (ранейшыя назвы «Дзвіна», КІМ і «Лакаматыў-96»), «[[ФК Лакаматыў Віцебск|Лакаматыў]]» (СКБ) і «[[ФК Віцьбіч-Дынама-Энерга|Дынама-Энергагаз]]». Таксама выступаў за [[Маладзечна|маладзечанскую]] «[[ФК Маладзечна|Працу]]», дубль [[Мінск|сталічнага]] «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і «[[ФК Азярцы Глыбокае|Азярцы]]» з [[Глыбокае|Глыбокага]]. Ясінскі меў вопыт гульні і па-за межамі [[СССР]] і [[Беларусь|Беларусі]] ў Польшчы, Ізраілі і Венгрыі. == Кар’ера трэнера == Скончыў [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт|Віцебскі педінстытут]] (1989). Трэнерскую кар’еру пачаў у «Азярцах», дзе быў гуляючым трэнерам, а з 2001 года працаваў у віцебскай СДЮШАР-6. У 2003 годзе ўвайшоў у трэнерскі штаб мясцовага «[[ФК Віцебск|Лакаматыва]]», з 2005 па лета 2006 года быў галоўным трэнерам каманды. Пасля па паўгода працаваў у «[[ФК Орша|Оршы]]» і «[[ФК Гомель|Гомелі]]». З лета 2007 года быў галоўным трэнерам мінскага «[[ФК СКВІЧ|Лакаматыва]]», які вывеў у Вышэйшую лігу, але ўлетку 2008 года быў звольнены. У 2009 годзе ўзначальваў мазырскую «[[ФК Славія Мазыр|Славію]]», пасля чаго працаваў у Малдове і Казахстане. У 2010 годзе вярнуўся з Казахстана і неўзабаве ўзначаліў пастаўскую акадэмію [[ФК ПМЦ|ПМЦ]]. Заставаўся ў ПМЦ да спынення існавання акадэміі ў канцы 2014 года. Са студзеня 2015 года працаваў трэнерам дубля «[[ФК Віцебск|Віцебска]]»<ref>{{cite web|url = http://offside.by/feed/6280/ |title = Дмитрий Косенок назначен заместителем директора по спортивной работе ФК «Витебск» |website = offside.by|language = ru|url-status = dead}}</ref>, а ў ліпені таго ж года пасля адстаўкі [[Сяргей Вехцеў|Сяргея Вехцева]] быў прызначаны выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера<ref>{{cite web|url = http://by.tribuna.com/football/1031131230.html|title = Ясинский назначен исполняющим обязанности главного тренера «Витебска»|date = |website = by.tribuna.com|language = ru|access-date = |archive-date = 29 верасня 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210929185324/https://by.tribuna.com/football/1031131230.html|url-status = dead}}</ref> і пазней зацверджаны на пасадзе. 11 снежня 2020 года Сяргей Ясінскі па пагадненні бакоў скасаваў кантракт з «Віцебскам»<ref>{{cite web|url = https://fc.vitebsk.by/novosti/sergej-mihajlovich-yasinskij-pokidaet-klub|title = Сергей Михайлович Ясинский покидает клуб!|date = 2020-12-11|publisher = Афіцыйны сайт «Віцебска»|language = ru|access-date = 2020-12-25 |url-status = dead}}</ref> і ўзначаліў [[Зборная Беларусі па футболе U-21|моладзевую зборную Беларусі]]<ref>{{cite web|url = https://fc.vitebsk.by/novosti/sergej-mihajlovich-yasinskij-stanet-glavnym-trenerom-molodyozhnoj-sbornoj|title = Сергей Михайлович Ясинский станет главным тренером молодёжной сборной!|date = 2020-12-11|publisher = Афіцыйны сайт «Віцебска»|language = ru|access-date = 2020-12-25|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210123052832/https://fc.vitebsk.by/novosti/sergej-mihajlovich-yasinskij-stanet-glavnym-trenerom-molodyozhnoj-sbornoj|archivedate = 23 студзеня 2021|url-status = dead}}</ref>. Спачатку быў выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера, а ў студзені 2021 года быў афіцыйна зацверджаны на пасадзе<ref>{{cite web|url = https://www.pressball.by/news/football/376992|title = Футбол. Сергей Ясинский официально возглавил молодежную сборную Беларуси |date = 2021-01-22|website = pressball.by|language = ru|access-date = 2021-06-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20210709181305/https://www.pressball.by/news/football/376992|archive-date = 2021-07-09|url-status = dead}}</ref>. У жніўні 2022 года зноў стаў галоўным трэнерам «[[ФК Віцебск|Віцебска]]», захаваўшы пасаду ў моладзевай зборнай<ref>{{cite web|url = https://football.by/news/166812.html|title = Ясинский сменил Чернухина на посту главного тренера "Витебска" |date = 2022-08-16|website = football.by|language = ru|access-date =2023-12-03}}</ref>. Па выніках сезона 2022 віцебская каманда заняла 15-е месца і выбыла ў Першую лігу, пасля чаго Ясінскі пакінуў клуб і сканцэнтраваўся на моладзевай зборнай. Пакінуў моладзевую зборную ў лістападзе 2023 года<ref>{{cite web|url = https://football.by/news/181269|title = Сергей Ясинский покинул молодежную сборную Беларуси |date = 2023-11-28|website = football.by|language = ru|access-date =2023-12-03}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ясінскі Сяргей Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ягелонія Беласток]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Шымшон Тэль-Авіў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык Новалукомль]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Штадлер]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віцьбіч-Дынама-Энерга]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Азярцы Глыбокае]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Азярцы Глыбокае]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Орша]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК СКВІЧ]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Славія Мазыр]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК ПМЦ Паставы]] [[Катэгорыя:Трэнеры маладзёжнай зборнай Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]] p4ajhw44y6s06f99xg3udjs2vl1q9qy 0 339804 5141823 4764177 2026-05-15T07:45:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141823 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Трэйсі Майклз''' ({{Lang-en|Traci Michaelz}}; [[5 мая]] [[1974]] — [[13 чэрвеня]] [[2008]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Музыкант|музыкант]], больш за ўсе вядомы як стваральнік і [[Ударная ўстаноўка|ўдарнік]] [[Галівуд|галівудскай]] глэм-панк групы {{нп3|Peppermint Creeps||ru|Peppermint Creeps}} (1997—2008).<ref>[http://sleazeroxx.com/peppermint-creeps-drummer-traci-michaelz-passes-away/ PEPPERMINT CREEPS DRUMMER TRACI MICHAELZ PASSES AWAY]</ref> Таксама ўдзельнік і стваральнік такіх гуртоў як Heart Throb Mob, Candy Apple Queenz, Glamvestite Vampires, Tragedy, Velvet Dog.<ref>{{Cite web |url=http://www.thegauntlet.com/article/12940/Traci-Michaelz-of-Peppermint-Creeps-Dead- |title=Michaelz also performed with Heart Throb Mob, Candy Apple Queenz, and the Glamvestite Vampires |access-date=24 ліпеня 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818181150/http://www.thegauntlet.com/article/12940/Traci-Michaelz-of-Peppermint-Creeps-Dead- |archivedate=18 жніўня 2016 |url-status=dead }}</ref> [[13 чэрвеня]] [[2008]], у пятніцу, па невядомых прычынах памер пасля канцэрту ў [[Тэхас]]е.<ref>[http://www.sugarbuzzmagazine.com/bands/peppermintcreeps/traci.html Сообщение о смерти] Traci Michaelz<span> </span></ref><ref>[http://www.blabbermouth.net/news/peppermint-creeps-drummer-dead-at/ PEPPERMINT CREEPS Drummer Dead At 34]</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://allaccessmagazine.com/vol7/issue08/traci-michaelz.html Traci Michaelz Memorial Show] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160902202244/http://allaccessmagazine.com/vol7/issue08/traci-michaelz.html |date=2 верасня 2016 }} * [[urbandict:traci+michaelz|Traci Michalz на]] Urban Dictionary<span> </span> * [http://www.sugarbuzzmagazine.com/bands/peppermintcreeps/traci.html Traci Michaelz Funeral] * [http://www.blabbermouth.net/news/peppermint-creeps-drummer-dead-at/ PEPPERMINT CREEPS Drummer Dead At 34] * [http://www.topix.com/forum/city/fort-worth-tx/T1K395CURBLN1LMLF Rocker Michaelz Dead at 34] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160822113443/http://www.topix.com/forum/city/fort-worth-tx/T1K395CURBLN1LMLF |date=22 жніўня 2016 }} * [http://www.peppermintcreepsonline.com Афіцыйны сайт Peppemint Creeps] * [http://www.facebook.com/peppermintcreeps Афіцыйная старонка на Facebook] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Рок-музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Ударнікі ЗША]] {{DEFAULTSORT:Майклз Трэйсі}} rp9dajl2ixd4p656m05hq6abcqqf5cb 0 344351 5141669 4460475 2026-05-14T18:58:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141669 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Тавушская вобласць |Арыгінальная назва = {{lang-hy|Տավուշի մարզ}} |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Арменія]] |Гімн = |Статус = Вобласць |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = [[Іджэван]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = [[Дыліжан]], [[Берд]], [[Наемберан]] |Дата = [[7 лістапада]] [[1995]] г. |Глава = [[Айк Чабанян]] |Назва главы = Марзпет |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 128 609<ref name="Перепись 2011">[http://www.armstat.am/file/doc/99471368.pdf Предварительные итоги Переписи населения Республики Армения, проведённой 12-21 октября 2011 года] (на армянском языке).</ref> |Год перапісу = 2011 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = 10 |Шчыльнасць = 47,56 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2&nbsp;704<ref name="armstat">[http://armstat.am/file/article/nasel_1_4_2010.pdf Численность постоянного населения РА на 1-е апреля 2010 г.] {{ref-hy}}</ref> |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта =Tavush.svg |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Часавыпояс = [[GMT]] +4 |HASC = AM.TV |FIPS = AM09 |Сайт = http://tavush.region.am }} '''Таву́шская вобласць''' ({{lang-hy|Տավուշի մարզ}}) — [[Марз|вобласць]] на паўночным усходзе [[Арменія|Арменіі]]. Мяжуе з [[Ларыйская вобласць|Ларыйскай вобласцю]] на захадзе, [[Катайкская вобласць|Катайкскай вобласцю]] на паўднёвым захадзе, [[Гехаркунікская вобласць|Гехаркунікскай вобласцю]] на поўдні, з [[Азербайджан]]ам на ўсходзе і [[Грузія]]й на поўначы. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Іджэван]], іншыя гарады — [[Дыліжан]], [[Берд]], [[Наемберан]]. == Геаграфія == Тавушская вобласць знаходзіцца на паўночным усходзе Рэспублікі Арменія. Тут знаходзяцца больш 50 % [[Лясы Арменіі|лясных рэсурсаў Арменіі]]. == Гісторыя == {{Гл. таксама|Дзарапор|Тучкатак}} Сучасная Тавушская вобласць была ўтворана законам пра адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рэспублікі Арменія ад 7 лістапада 1995 года, у выніку аб'яднання [[Іджэванскі раён|Іджэванскага]], [[Наемберанскі раён|Наемберанскага]] і [[Шамшадзінскі раён|Тавушскага]] раёнаў Арменіі<ref>[http://www.parliament.am/legislation.php?sel=show&ID=2243&lang=rus Закон республики Армения об административно-территориальном делении республики Армения]</ref>. == Насельніцтва == Археалагічнымі даследаваннямі даказана, што Тавушская вобласць заселена яшчэ з каменнага веку. Паводле раскопаў, праведзеных у ваколіцах [[Іджэван]]а і знойдзеным пахаванням, ён заселены яшчэ ў II—I тысячагоддзях да н.э. Насельніцтва моцна пацярпела ў часы татара-мангольскіх нашэсцяў. Дзясяткі тысяч людзей былі забіты і ўзяты ў палон, былі спустошаны цэлыя раёны. Прыток насельніцтва зафіксаваны ў пачатку [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]], калі з некаторых гавараў [[Арцах]]а значная колькасць армянаў перасяліўся ў Тавуш<ref name="findarmenia.com"/>. Насельніцтва Іджэвана і навакольных сёл гаворыць на іджэванскім дыялекце [[армянская мова|армянскай мовы]], родным [[арцах]]скаму дыялекту. Гэты дыялект характарызуецца перастановай націску з апошняга склада на перадапошні. === Нацыянальны склад === {| class="wikitable" |- ! Нацыянальнасць !! [[Перапіс насельніцтва Арменіі, 2001|Перапіс 2001 года]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2001.htm Population statistics of Eastern Europe. Ethnic composition of Armenia 2001]</ref> !! Доля насельніцтва<br /> адм.-тэр. адзінкі !! [[Перапіс насельніцтва Арменіі, 2011|Перапіс 2011 года]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2011.htm |title=Population statistics of Eastern Europe. Ethnic composition of Armenia 2011 |access-date=3 верасня 2016 |archive-date=25 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425164302/http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2011.htm |url-status=dead }}</ref> !! Доля насельніцтва<br /> адм.-тэр. адзінкі |- | '''Усё насельніцтва''' || align="right"|134 376 || 100 % || align="right"|128 609 || 100 % |- | [[Армяне]] || align="right"|133 587 || 99,41 % || align="right"|128 001 || 99,53 % |- | [[Рускія]] || align="right"|531 || 0,40 % || align="right"|423 || 0,33 % |- | [[Грэкі]] || align="right"|49 || 0,04 % || align="right"|41 || 0,03 % |- | [[Курды]] || align="right"|59 || 0,04 % || align="right"|35 || 0,03 % |- | Іншыя || align="right"|150 || 0,11 % || align="right"|109 || 0,08 % |} == Этымалогія == Вялікая частка Тавушскай вобласці ўваходзіла ў [[Гугарк]]скі і [[Утык]]скі ашхары [[Вялікая Арменія|Вялікай Арменіі]]. Ва [[Утык]] уваходзіла паўднёва-ўсходняя частка вобласці, якая супадала з Тавушскім (Туз Кстак) гаварам [[Утык]]а, адкуль і пайшла цяперашняя назва<ref name="findarmenia.com">[http://www.findarmenia.com/?id=5&lang=ru&parent_id=4&shablon=district FindArmenia.com — Հայոց լեռների գանձերը]</ref>. == Гл. таксама == * [[Лявон Врамавіч Аруцюнян]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Rediscovering_Armenia_Guidebook-_Tavush_Marz Даведнік]{{ref-en}} * [http://cp-pic.quintagroup.com/www/aboutarmenia/tavush Інфармацыя на сайце Міністэрства горадабудаўніцтва Арменіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928041746/http://cp-pic.quintagroup.com/www/aboutarmenia/tavush |date=28 верасня 2007 }}{{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Тавуш}} {{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Арменіі}} [[Катэгорыя:Тавуш| ]] ljlcfrob3wloe2wps6uxwkmvq24m0nr 0 346818 5141651 3977867 2026-05-14T18:11:30Z Emilia Noah 155537 /* */ Калі ласка, афармляйце згодна з рэкамендацыямі. 5141651 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Уладзімір Пятровіч Кёпэн}}{{Навуковец | Імя = Уладзімір Пятровіч Кёпен | Арыгінал імя = Wladimir Peter Köppen | Выява = Wladimir Peter Köppen.jpg | Шырыня = 220px | Апісанне выявы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[геаграфія]], [[метэаралогія]], [[кліматалогія]], [[батаніка]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} {{цёзкі2|Кёпен}} '''Уладзімір Пятровіч Кёпен''' ({{lang-ru|Владимир Петрович Кёппен}}, {{lang-de|Wladimir Peter Köppen}}, {{СС2|7|кастрычніка|1846|25|верасня}}, [[Санкт-Пецярбург]] — [[22 чэрвеня]] [[1940]], [[Грац]]) — [[Германія|нямецка]]-[[Расійская імперыя|рускі]] [[Геаграфія|географ]], [[Метэаралогія|метэаролаг]], [[Кліматалогія|кліматолаг]] і [[Батаніка|батанік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і навукоўца-этнографа [[Пётр Іванавіч Кёпен|Пятра Іванавіча Кёпена]] ў Санкт-Пецярбургу. Малодшы брат акадэміка [[Фёдар Пятровіч Кёпен|Фёдара Пятровіча Кёпена]]. Вучыўся ў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскім універсітэце]] і ва ўніверсітэтах [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт|Гайдэльберга]] і [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыга]], дзе ў [[1870]] годзе абараніў [[Дысертацыя|дысертацыю]]. З 1872 па 1875 год працаваў [[Галоўная геафізічная абсерваторыя імя А. І. Ваейкава|Галоўнай геафізічнай абсерваторыі]], сакратаром метэаралагічнай камісіі [[Рускае геаграфічнае таварыства|Імператарскага Рускага геаграфічнага таварыства]], затым паступіў на службу ў германскую марскую [[абсерваторыя|абсерваторыю]] ў [[Гамбург]]у ({{lang-de|Deutsche Seewarte}}), дзе працаваў да [[1919]] года. == Працы == * «Über die Abhängigkeit des klimatischen Charakters der Winde von ihrem Ursprunge» («Repert. für Meteorologie», том IV); * «Tägliche Perioden der Windgeschwindigkeit» (там жа, [[1879]]); * «Wolken Atlas» ([[Гамбург]], [[1890]]); * «Klimalehre» ([[Лейпцыг]], [[1906]]); * «Maritime Meteorologie» ([[1909]]). Яго праца «Geographisches System der Klimate» ([[1936]]), у якой ён распрацаваў аб’ектыўную класіфікацыю [[клімат]]у на зямлі, дагэтуль мае вялікае значэнне. == Гл. таксама == * [[Класіфікацыя кліматаў Кёпена]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{З ВСЭ}} * [http://www.rulex.ru/01111154.htm Рускі біяграфічны слоўнік] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кёпен Уладзімір Пятровіч}} [[Катэгорыя:Члены Леапальдзіны]] [[Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года]] [[Катэгорыя:Географы Германіі]] [[Катэгорыя:Батанікі Германіі]] [[Катэгорыя:Метэаролагі Германіі]] nhb9i9skbbpcl3inq88swqfm9gigpza 0 350198 5141861 5098076 2026-05-15T11:00:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141861 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Імя = Тыгран Геворгавіч Чухаджан |Подпіс = {{lang-hy|Տիգրան Գեւորգի Չուխաճյան}} |Выява = Composer Dikran Tchouhadjian.jpg |Шырыня = 200px |Фон = non_performing_personnel |Поўнае імя = Тыгран Геворгавіч Чухаджан |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Краіна = [[Асманская імперыя]] |Прафесіі = |Жанры = [[Класічная музыка|класіка]] |Узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Ордэн Святога Станіслава}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Орден Меджыдые 4 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Льва і Сонца 4 ступені}} {{!}}} }} '''Тыгран Геворгавіч Чухаджан''' ({{lang-hy|Տիգրան Գեւորգի Չուխաճյան}}{{efn|name="surname"}}; [[1837]], {{МН|Канстанцінопаль|ў Стамбуле}} — 11(23) [[сакавік]]а [[1898]], {{МС|Ізмір|ў Ізміры|Горад Ізмір}}) — [[Армяне|армянскі]] {{кампазітар|Асманскай імперыі|Арменіі}}, {{дырыжор|Асманскай імперыі|Арменіі}}, {{піяніст|Асманскай імперыі|Арменіі}}, музычна-грамадскі дзеяч, {{музычны педагог|Асманскай імперыі|Арменіі}}<ref name="Музыкальный энциклопедический словарь, 1990" />, заснавальнік армянскага опернага мастацтва<ref name="Музыкальный энциклопедический словарь, 1990">{{артыкул|загаловак=Музыкальный энциклопедический словарь|спасылка=http://www.music-dic.ru/html-music-keld/4/7423.html|год=1990|archive-date=2 ліпеня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702054316/http://www.music-dic.ru/html-music-keld/4/7423.html}}</ref><ref name="A short history of opera">{{кніга |аўтар = Donald Jay Grout, Hermine Weigel Williams. |загаловак= A short history of opera |спасылка = http://books.google.com/books?id=l_b2vIXHsUkC&pg=PA529&dq=Donald+Grout+A+Short+History+of+Opera++Arshak+II&ei=OrXtSa-zDJbozASn7NnFCg |выданне = 4-е изд |месца =New York |выдавецтва = Columbia University Press |год = 2003 |старонкі = 529}}</ref><ref>{{артыкул| аўтар= {{нп3|Георг Іосіфавіч Гаян|Г. Гоян|ru|Гоян, Георг Иосифович}}. | загаловак=2000 лет армянского театра | спасылка= http://www.armenianhouse.org/goyan/mediaeval-armenian/epilogue.html | тып=2 | месца=М. | выдавецтва=«Искусство» | год=1952 | старонкі=379 }}</ref><ref>{{з|Кругосвет|http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/ARMENIYA.html|загаловак=Армения}}</ref>, армянскага музычнага тэатра<ref name="Театральная Энциклопедия"/>, адзін з заснавальнікаў армянскай нацыянальнай прафесійнай музычнай школы<ref name="Анна Асатрян">{{артыкул|аўтар=А. Асатрян.|загаловак=Размышления о трагедии, разыгравшейся с государственным гимном страны|спасылка=http://nationalidea.am/articles.php?id=6&l=R|выданне=Национальная идея|год=Апрель 2008|нумар=1}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Аўтар першай [[опера|оперы]] і [[аперэта|аперэты]] ў {{нп3|Гісторыя музыкі|музычнай гісторыі|en|History of music}} [[Усход (макрарэгіён)|Усходу]]<ref name="Армянская советская энциклопедия, том-приложение «Советская Армения», стр., 578">{{артыкул| загаловак=Армянская советская энциклопедия |том=приложение «Советская Армения» | старонкі=578 }}</ref><ref name="Dzidzernak">{{артыкул| загаловак=Dzidzernak | месца=Cairo | год=April – July 2006 |нумар=2—3 }}</ref>{{efn|name="first opera"}}, заснавальнік музычнага тэатра на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]<ref name="Музыкальный энциклопедический словарь, 1990" /><ref name="Чухаджян"/><ref name="Большой Российский энциклопедический словарь"/>. == Біяграфія == [[Файл:Dikran Tchouhadjian (3).jpg|thumb|left|180px|Тыгран Чухаджян.]] Нарадзіўся ў акрузе Пера ({{lang-tr|Pera}}), [[Канстанцінопаль]], у сям’і палацавага гадзіншчыка<ref name="Чухаджян"/><ref name="Eva-Maria Barwart40">{{артыкул| аўтар=Eva-Maria Barwart. | загаловак=Armenische Volksmusik. Tradition einer christlichen Minderheit im Wandel der Zeit | год=2009 | старонкі=40}} {{ref-de}}</ref>. Яго бацька, Геворг, быў аматарам мастацтва, усяляк падтрымваў таленавітага сына ў імкненні атрымаць музычную адукацыю<ref name="Massis">{{артыкул| аўтар=A. Keshishian-Mouradian,| загаловак=Tigran Tchouhadjian's Zemire Operetta In It Los Angeles Revival After 117 Years | спасылка=http://massisweekly.com/Vol28/massis19.pdf| мова=en | выданне=Massis Weekly Newspaper|год= 2008 |том=28 |нумар=19 | старонкі=12 }}</ref>. Ужо ва ўзросце 15-16 гадоў малады Чухаджан прыцягнуў увагу музычнай супольнасці сваім выкананнем фартэпіянных кампазіцый<ref name="Massis" />. Надалей развіццю яго музычных здольнасцей спрыяў кампазітар {{нп3|Габрыэль Аганавіч Еранян|Габрыэль Еранян|ru|Еранян, Габриэль Оганович}}. Прафесійнае музычнае навучанне пачалося пад кіраўніцтвам італьянскага піяніста Ч. Мандзоні<ref name="Oxford">{{кніга |аўтар= John Hamilton Warrack, Ewan West. |загаловак = The concise Oxford dictionary of opera |спасылка = http://books.google.com/books?id=WbDbuLJPKBgC&pg=PA92&dq=opera+Arshak+II&as_brr=3&cd=2#v=onepage&q=opera%20Arshak%20II&f=false |выданне = 3-е изд |месца = New York |выдавецтва = Oxford University Press|год = 1996 |старонкі = 92}}</ref>, у якога Чухаджан браў урокі фартэпіяна і тэорыі музыкі цягам некалькіх гадоў. Паводле савета апошняга ён адправіўся ў [[Італія|Італію]] для дасканалення адукацыі — у [[1861]]—[[1864]] вучыўся ў [[Мілан]]е<ref name="Театральная Энциклопедия">{{кніга |загаловак= Театральная Энциклопедия |спасылка= http://vslovar.org.ru/cult/5787.html |месца= М. |выдавецтва= Советская энциклопедия |год= 1961 |том= V |старонкі= 797 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210803215646/https://vslovar.org.ru/cult/5787.html |archive-date= 3 жніўня 2021 }}</ref><ref name="Р. А. Атаян">{{з|БСЭ|спасылка=http://bse.sci-lib.com/article122865.html|загаловак=Чухаджян Тигран Геворгович|выданне=3}}</ref>. Так Чухаджан стаў адным з першых армянскіх кампазітараў, які атрымаў вышэййшую музычную адукацую ў Еўропе<ref name="Чухаджян">{{кніга |загаловак= Музыкальная энциклопедия |спасылка= http://www.music-dic.ru/html-music-enc/4/8462.html |месца= М. |выдавецтва= Советская энциклопедия |год= 1973 |том= 6 |старонкі= 259 |archive-date= 28 снежня 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20091228033340/http://www.music-dic.ru/html-music-enc/4/8462.html }}</ref>. Праз некаторы час пасля вяртання з Італіі кампазітар жаніўся са спявачкай Анік Абазян. З гэтага перыяду займаўся таксама выкладчыцкай дзейнасцю. У [[1860-я|1860-х]] гадах пачаў бароцца разам з іншымі перадавымі прадстаўнікамі армянскага насельніцтва Турцыі за развіццё сваёй нацыянальнай культуры, з’яўляўся кіраўніком прагрэсіўна настроеных музыкантаў-армян, якія прапагандавалі перадавую еўрапейскую музычную культуру, формы арганізацыі музычнай адукацыі, а таксама музычна-грамадскага жыцця<ref>{{артыкул|загаловак= Театр |выдавецтва = Искусство |год = 1968 |выпуск = 1-6 |старонкі = 46-47}}:"''Чухаджян являлся главой прогрессивно настроенных музыкантов-армян, пропагандировавших передовую европейскую культуру, европейские формы организации музыкального образования и музыкально-общественной жизни.''«</ref>. Браў удзел у арганізацыі армянскіх музычных таварыстваў, у прыватнасці, супрацоўнічаў з музычнай арганізацыяй „Армянская ліра“<ref name="Театральная Энциклопедия"/> — першай у сваім родзе ў музычнай гісторыі Блізкага Усходу<ref>{{кніга |загаловак= Армянская советская энциклопедия |спасылка=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_12.djvu/467|месца=Ер. |год= 1986|том=12|старонкі=467}}</ref>, і разам з Габрыэлем Еранянам браў удзел у арганізацыі музычнага часопіса „{{нп3|Армянская ліра (часопіс)|Армянская ліра|ru|Армянская лира (журнал)}}“ ([[1861]]—[[1864]])<ref name="Музыкальный энциклопедический словарь, 1990" />. Прымаў актыўны ўдзел у арганізацыі агульнадаступных канцэртаў, чытаў лекцыі<ref name="Введенский Б.А."/>, кіраваў армянскім аркестрам акругі Хасгюх Канстанцінопаля. У [[1872]] годзе Чухаджян робіцца заснавальнікам армянскага [[Мюзікл|музычнага тэатра]]<ref name="Театральная Энциклопедия"/>. З [[1877]] года ўзначальваў музычна-тэатральную трупу<ref name="Чухаджян"/>. Арганізаваў „Тэатр атаманскай оперы“, якая пазней была названа „Армянская трупа турэцкай аперэты“<ref name="Dadoyan">{{cite web|author=S. Dadoyan.|url=http://www.lesamoureuxtransis.com/documents/Notes%20d'intention_v4.pdf|title=Garine|format=pdf|lang=fr|url-status=dead}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Супрацоўнічаў з музычным тэатрам „Гусанергакан“, асабліва плённай была яго супраца з тэатрам „Арэвелян татрон“ (Усходні тэатр) {{нп3|Акоп Вардавян|Акопа Вардавяна|ru|Вардовян, Акоп}}<ref name="Gariné">{{Cite web |url=http://www.netarmenie.com/culture/opera/geraldPapasian/garine.php#dik |title=GARINE par Gérald Papasian |access-date=30 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090718150847/http://www.netarmenie.com/culture/opera/geraldPapasian/garine.php#dik |archive-date=18 ліпеня 2009 |url-status=dead }}</ref>, музычным кіраўніком якога ён быў на працягу некалькіх гадоў<ref>{{артыкул| загаловак=Армянская советская энциклопедия | том=приложение «Советская Армения» |старонкі=595}}</ref>. У [[1891]]—[[1892]] гадах кампазітар пабываў у [[Парыж]]ы, дзе былі пастаўлены яго аперэты. Французская прэса звала яго „''ўсходнім [[Жак Афенбах|Афенбахам]]''“<ref name="Gariné"/>. [[Файл:VardovyanThouhadjian.jpg|thumb|left|180px|Тыгран Чухаджан і [[Акоп Вардавян]] (карыкатура, XIX стагоддзе).]] У [[1896]] годзе Чухаджан, з-за ўзмацнелых [[Масавыя забойствы армян у 1894—1896 гадах|антыармянскіх рэпрэсій]]<ref name="Г. Степанян"/>, разам з сям’ёй пераехаў са сталіцы ў [[Ізмір]]. Неўзабаве пасля гэтага ён сканаў ад раку ва ўзросце 61 года. З-за хуткаплыннай хваробы і скону кампазітара яго апошні музычна-тэатральны твор застаецца не завершаным<ref name="Армянская советская энциклопедия">{{артыкул| загаловак= Армянская советская энциклопедия|том=9 | старонкі=66—67 }}</ref>. У апошнія гады жыцці жыў у галечы<ref name="Eva-Maria Barwart42"/>, пахаванні Чухаджана былі арганізаваны „Таварыствам для тых, хто патрабуюць“. Пра яго смерць армянская газета „Мшак“ з гаркатой пісала: „''Смерць у беднаце і слаўныя пахаванні''“<ref name="Massis" />. Адна з яго вучаніц так апісвае Чухаджана: {{Пачатак цытаты}}''„Ён адрозніваўся ад усіх, каго я ведала. Ён ніколі не насіў [[феска|феску]] ў памяшканні, яго сіваватыя валасы напаміналі пра [[Людвіг ван Бетховен|Бетховена]]. Ён валодаў непаўторным характарам, ганарлівай выправай і вытанчанымі манерамі. Ён хацеў, каб яго студэнты ўкладалі ў гульню ўсё сэрца і душу. [[Альтруізм|Альтруіст]] і сціплы чалавек, ён заўсёды насіў цёмна-шэры фрак…“''<ref name="Massis" />{{Канец цытаты|крыніца=''(Massis weekly, may 31, 2008)''}} Па выпадку падпісання [[Сан-Стэфанскі мір|Сан-Стэфанскага міра]] Чухаджан быў узнагароджаны {{нп3|Ордэн Святога Станіслава, Расійская імперыя|ордэнам святога Станіслава|ru|Орден Святого Станислава (Российская империя)}} імператарам усерасійскім [[Аляксандр II|Аляксандрам II]]<ref name="Г. Степанян"/><ref name="Dikran Çuhacıyan ">[http://www.bibilgi.com/ansiklopedi/Dikran-Çuhacıyan-Efendi Dikran Çuhacıyan Efendi] {{ref-tr}}</ref>. Пахаваны на армянскіх могілках Ізміра. Праз два гады пасля скону кампазітара яго вучань А. Сінанян усталяваў над магілай Чухаджана яго мармуровы бюст. == Творчасць == [[Файл:Arif.png|thumb|right|Афіша аперэты „Арыф“, XIX стагоддзе.]] Тыгран Чухаджян пакінуў значную творчую спадчыну — некалькі опер і аперэт, першыя [[Камерная музыка|камерныя]], {{нп3|Сімфанічная музыка|сімфанічныя|ru|Симфоническая музыка}} і фартэпіянныя<ref name="Апоян">{{артыкул|аўтар= {{нп3|Шушанік Аруцюнаўна Апаян|Апоян Ш. А.|ru|Апоян, Шушаник Арутюновна}}|загаловак= Армянская фортепианная музыка в досоветский период развития|спасылка= http://hpj.asj-oa.am/33/1/59-2-8(149).pdf|выданне= Историко-филологический журнал|тып= Сб|месца= Ер.|год= 1959|том= 2-3|старонкі= 149-161|archive-date= 13 кастрычніка 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171013162352/http://hpj.asj-oa.am/33/1/59-2-8(149).pdf}}</ref> складанні ў армянскай музыцы<ref name="Армянская музыка"/>, а таксама песні і рамансы, музыку да драматычных спектакляў. Яго фартэпіянныя п’есы ахаплялі розныя жанры і формы такія як разгорнутыя фантазіі, парафразы, фугі і танцы, хоць найбольш шматлікія былі п’есы танцавальнага характару<ref name="Апоян"/>. Сярод іншых твораў „Вялікі вальс“, „Арыентальная ліра“ і некаторыя іншыя па сваёй імправізацыйнасці і віртуознасці блізкія да характару парафраз і фантазій рамантычнай музыкі [[Ферэнц Ліст|Ліста]] і [[Сігізмунд Тальберг|Тальберга]]<ref name="Апоян"/>. Чухаджан імкнуўся авалодаць найбольш незвычайнымі музычнымі жанрамі і формамі<ref name="Massis" />. У сваіх творах кампазітар па-майстэрску спалучае метады еўрапейскага музычнага выразу з лада-меладычнымі элементамі заходне-армянскай гарадской народнай музыкі, армянскай духоўнай музыкі<ref>{{кніга |аўтар =Х. Кушнарев. |загаловак= Вопросы истории и теории армянской монодической музыки |месца = Л. |год = 1958 |старонкі= 543}}</ref>, з мелодыямі ўсходняй музыкі ў цэлым, выяўляючы высокае майстэрства [[Паліфонія|паліфоніі]]. Менавіта ў творчасці Чухаджана ўпершыню ў армянскай музыцы з’явіліся самастойныя поліфанічныя формы<ref name="Апоян"/>. Лічыцца, што ў яго музыцы яшчэ не прысутнічаюць мелодыі армянскага народнага фальклору — вясковых народных песень і г.д.. Гэты рух у армянскай класічнай музыцы пачынаецца толькі з [[1880-я|1880-х гадоў]]<ref name="Армянская советская энциклопедия, том-приложение «Советская Армения», стр., 578"/>. Быўшы шырока адораным кампазітарам, Чухаджан хадзіў па вуліцах горада, слухаючы і адзначаючы фрагменты мелодый і рытмічныя матывы для выкарыстання іх у сваіх творах<ref name="Gariné" />. У фарміраванні яго музычнага стылю значны ўплыў зрабіла школа італьянскай оперы і французская аперэта<ref name="Gariné" />. У [[1868]] годзе Чухаджян піша оперу „Аршак II“ — першую армянскую нацыянальную оперу<ref name="Чухаджян"/><ref name="bse">{{артыкул| аўтар= Р. А. Атаян. | загаловак= Армянская Советская Социалистическая Республика. XVI. Музыка| выданне= Большая советская энциклопедия }}</ref><ref name="консерватория">[http://www.conservatory.am/rus/vocal.html Ереванская государственная консерватория им. Комитаса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100817233636/http://www.conservatory.am/rus/vocal.html |date=17 жніўня 2010 }}</ref><ref>Паводле аўтараў „Кароткай гісторыі оперы“, армянскі нацыянальны оперны стыль канчаткова ўсталяваўся першай операй {{нп3|Армен Тыгранавіч Тыгранян|Тыграняна|ru|Тигранян, Армен Тигранович}} „Ануш“, гл. {{кніга |аўтар = [[:en:Donald Jay Grout|Donald Jay Grout]], Hermine Weigel Williams. |загаловак = A Short History of Opera |выдавецтва = Columbia University Press |выданне = 4 |год = 2003 |старонак = 1030 |старонкі = 672 |isbn = 9780231119580 }}„''Tigranyan’s first opera, Anush, firmly established an Armenian national opera style.''“</ref>. Пачынаючы з [[1870-я|1870-х]] гадоў Чухаджан працуе над музычнымі камедыямі, аперэтамі. У іх кампазітар тонка хавае нацыянальныя, сацыяльныя і палітычныя намёкі, выносячы на першы план побытавыя і сатырычныя элементы, рамантычныя перажыванні. Менавіта ў аперэтах асабліва адзначаецца ўплыў армянскага гарадскога музычнага фальклору. Ён пачынае супрацоўнічаць з армянскімі і італьянскімі лібрэтыстамі, у прыватнасці з Т. Налянам, Албарэта і іншымі. У [[1872]] годзе на аснове сюжэта „[[Рэвізор (камедыя)|Рэвізора]]“ [[Мікалай Васільевіч Гогаль|Гогаля]] кампазітар піша аперэту „Арыф“ (лібрэта на турэцкай мове армянскімі літарамі) — першую ў гісторыі армянскай класічнай музыкі, у [[1873]] годзе аперэту „Кёса кёхва“ („Лысаваты стараста“, аўтар лібрэта Геворг Рштуні), які быў пастаўлены ў тым жа годзе ў тэатры Вардавяна. „Кёса кёхва“ ўжо ў першы перыяд быў пастаўлены больш за 60 раз<ref name="Massis" />. Найбольш папулярнай яго аперэтай робіцца „Леблебіджы“, працу над якой Чухаджан завяршае ў [[1875]] годзе. Вялікую папулярнасць гэтым аперэтам прынеслі лірызм музыкі, імклівасць развіцця дзеянні і досціп, жвавасць і трапнасць характарыстык<ref name="Театральная энциклопедия, стр. 17">{{кніга|загаловак= Театральная Энциклопедия|спасылка = http://www.booksite.ru/fulltext/the/ate/theater/tom1/9.htm|месца = М.|выдавецтва = Советская энциклопедия|год = 1961|том = I|старонкі = 293—294}}</ref>. Як адзначае Е. Барварт, у сваіх аперэтачных творах Чухаджан насіў уплыў заходнееўрапейскіх майстроў аперэты [[Жак Афенбах|Ж. Афенбаха]], {{нп3|Шарль Лякок|Ш. Лякока|ru|Лекок, Шарль}} і {{нп3|Франц фон Зупе|Ф. Зупе|ru|Зуппе, Франц фон}}<ref name="Eva-Maria Barwart42">{{артыкул| аўтар=Eva-Maria Barwart. | загаловак=Armenische Volksmusik. Tradition einer christlichen Minderheit im Wandel der Zeit | год=2009 | старонкі=42}} {{ref-de}}</ref>. Паводле „Оксфардскага опернага слоўніка“ ў гэтых творах адчуваецца армянскі побыт і норавы свайго часу<ref name="Oxford"/>. Многія яго творы былі апублікаваны ўжо ў [[1870-я|1870]]—[[1880-я|1880-х]] гадах<ref name="Gariné" />. У [[1890]] годзе кампазітар завяршае працу над операй-феерыяй „Земірэ“<ref name="Р. А. Атаян"/>. Большасць гэтых твораў ставілася пры яго жыцці<ref name="Театральная энциклопедия, стр. 17"/>. Сімфанічныя творы Чухаджана выконваліся таксама [[Аркестр Сінаняна|аркестрам Сінаняна]]<ref>{{артыкул| загаловак=Армянская советская энциклопедия |том= 10| старонкі=386 }}</ref>. У [[1897]] годзе ў армянскай прэсе з’яўляецца інфармацыя пра завяршэнне Чухаджанам оперы „Індыяна“<ref name="Театральная Энциклопедия"/><ref name="Opera Information Directory">{{Cite web |url=http://opera.stanford.edu/composers/C.html |title=Opera Information Directory. Opera Composers |access-date=30 кастрычніка 2016 |archive-date=20 ліпеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720061222/http://opera.stanford.edu/composers/C.html |url-status=dead }}</ref>. Пачынаючы з перыяду міланскай навукі, на далейшую творчасць кампазітара вялікі ўплыў зрабіла музыка [[Джузэпэ Вердзі]]. {{external media|video1=[http://www.youtube.com/watch?v=X5qzN0zm0Ns Фрагмент з оперы «Аршак II»]}} Музычны крытык Адольфа Таласа пра творчасць Чухаджана піша: {{Пачатак цытаты}}„''Тыгран Чухаджан быў першым кампазітарам, які ўжыў еўрапейскую музычную тэхніку да ўсходняй музыкі. Яго высока арыгінальныя ідэі, свежасць музычнай мовы, яркасць [[Аркестроўка|аркестроўкі]] — усё прасякнута святлом Усходу. Яго {{нп3|Кампазіцыя, музыка|кампазіцыі|ru|Композиция (музыка)}} поўныя ўлады і зачаравання, адрозніваюцца сваёй дасканаласцю гармоніі і ўзаемадапаўнення''“<ref name="Gariné" />{{Канец цытаты|крыніца=''(Revue Theatrale, 1904 Paris, No. 16 )''}} Ён з’яўляецца таксама аўтарам музычнай драмы „Алексіназ“ з гісторыі [[Серба-чарнагорска-турэцкая вайна|сербска-турэцкай вайны]]<ref name="Театральная энциклопедия, стр. 17"/>. Згодна з музычным крытыкам П. Хертэлендзі, Чухаджан галоўным чынам з’яўляўся кампазітарам [[бельканта]]. Сваімі музычнымі ўплывамі яго творчасць вагаецца паміж [[Вінчэнца Беліні|Беліні]] і [[Аляксандр Парфіравіч Барадзін|Барадзіным]], робячыся сапраўднай сумессю Усходу і Захаду. Кампазітар засяроджваецца галоўным чынам на дуэтах і [[арыя]]х, рэдка выкладаючы дэталі драматычных момантаў<ref>The Independent Observer of San Francisco Bay Area Opera, 10 September 2001:»…''Chukhadjian was a talent, with the melodiousness of a prime bel canto composer. He straddles a region between Bellini (minus the coloratura) and Borodin, a true amalgam of east and west. Like the bel canto players, he rarely fleshes out dramatic moments, but focuses rather on alluring duets and arias''…"</ref>. Паводле аўтараў «Кароткай гісторыі оперы»<ref name="A short history of opera"/> і «Оксфардскага опернага слоўніка»<ref name="Oxford"/>, з’яўляючыся актыўным прыхільнікам вызвалення Арменіі ад турэцкага ярма, Чухаджан унёс дух [[нацыяналізм]]у ў сваё мастацтва. === «Аршак II» === {{main|Аршак II, опера}} Опера «Аршак II» — першая армянская нацыянальная опера<ref name="Большой Российский энциклопедический словарь">{{артыкул| загаловак= Чухаджян Тигран Геворгович| спасылка= http://slovar.cc/enc/bolshoy-rus/1756858.html| выданне= Большой российский энциклопедический словарь| год= 2012}}</ref><ref name="Oxford"/><ref name="Армянская музыка">{{артыкул | загаловак=Музыкальный энциклопедический словарь | спасылка=http://www.music-dic.ru/html-music-keld/a/496.html | месца=М. | выдавецтва=Советская энциклопедия | год=1990 | archive-date=5 лістапада 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121105001015/http://www.music-dic.ru/html-music-keld/a/496.html }}</ref><ref name="bse"/><ref name="Театральная энциклопедия, стр. 17"/><ref>{{кніга|аўтар= George Grove, Stanley Sadie.|загаловак= The New Grove dictionary of music and musicians|год=1980|старонкі=213}}</ref> і найбуйнейшы<ref name="Театральная Энциклопедия"/> твор Чухаджяна. Працу над операй кампазітар скончыў у 1868 годзе ў Канстанцінопалі, аўтар двухмоўнага (армянская, італьянская) [[лібрэта]] паэт і драматург {{нп3|Таўмас Акопавіч Тэрзян|Таўмас Тэрзян|ru|Терзян, Товмас Акопович}}, опера выдадзена ў [[1871]] годзе<ref>{{артыкул| аўтар=Agop Jack Hacikyan, Gabriel Basmajian, Edward S. Franchuk.| загаловак=The Heritage of Armenian Literature: From the Eighteenth Century to Modern Times| спасылка=http://books.google.com/books?id=GmtPLvnrc38C&pg=PA381&dq=Arshak#v=onepage&q=Arshak&f=false | выдавецтва=Wayne State University Press | год=2005 | старонкі=381}}</ref>. Па сваім стылі лібрэта Тэрзяна ставіцца да лірыка-драматычнага жанру. Запіска пра завяршэнне оперы ў кнізе Тэрзяна на італьянскай мове пазначыла нараджэнне армянскай нацыянальнай оперы<ref name="Gariné"/>. Першая пастаноўка ўжыццявілася 10 сакавіка 1868 года<ref>{{артыкул| аўтар=N. Tahmizian. | загаловак=The life and work of Dikran Tchouhadjian| месца=Los Angeles | выдавецтва=Drazark Press | год=2001|старонкі = 35}}</ref> ва ўрыўках<ref name="Oxford"/> у тэатры «Навум» італьянскай опернай трупай. Кампазітар планаваў паставіць оперу цаліком у наступным 1869 годзе<ref name="Армянская советская энциклопедия"/>, аднак як з-за неспрыяльных умоў Асманскай імперыі<ref name="The New York Times">{{артыкул|аўтар=David Stevens. | загаловак=An Armenian Opera: First Take |спасылка=http://www.nytimes.com/2001/10/17/style/17iht-arshak_ed3_.html |выданне=[[The New York Times]] |год=October 17, 2001}}</ref>, так і з-за адсутнасці патрэбных матэрыяльных рэсурсаў, ажыццявіць гэту ідэю не атрымліваецца. Пры жыцці аўтара асобныя нумары з оперы гучалі ў канцэртным выкананні<ref name="Театральная энциклопедия, стр. 17"/> ў Канстанцінопалі (выконвалася пад назвай «Алімпія»), Венецыі і Парыжы<ref name="Gariné"/>. У 1873 годзе фрагменты з оперы<ref name="Р. А. Атаян"/> былі прадстаўлены ў [[Сусветная выстаўка (1873)|Сусветнай выстаўцы]] ў Вене<ref>{{артыкул|загаловак=Русская музыкальная газета| год=1901 |нумар=19}} </ref>. [[Файл:Tchouhadjian1900.jpg|thumb|right|180px|Першая старонка фартэпіяннай транскрыпцыі [[Уверцюра|ўверцюры]] оперы «Аршак II» выдадзенай у Канстанцінопалі ў [[1900]] годзе пад загалоўкам «Алімпія»]] Манументальны «Аршак II» напісаны ў традыцыях італьянскай гісторыка-рамантычнай оперы першай паловы XIX стагоддзя — [[Джаакіна Расіні|Расіні]], [[Вінчэнца Беліні|Беліні]] і асабліва ранняга [[Джузэпэ Вердзі|Вердзі]]<ref name="Введенский Б.А.">{{артыкул| аўтар= Введенский Б. А.| загаловак= Большая советская энциклопедия| спасылка= http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030312&page=485&format=html| год= 1957| том= 47| старонкі= 485| archive-url= https://web.archive.org/web/20140322083629/http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030312&page=485&format=html| archive-date= 22 сакавіка 2014}}</ref><ref name="Театральная энциклопедия, стр. 17"/>. Увасабляючы лірычную ідэю лібрэта, Чухаджан тонка раскрыве таксама гераічныя і драматычныя лініі оперы. Галоўныя дзейныя асобы — цар [[Вялікая Арменія|Вялікай Арменіі]] {{нп3|Аршак II, цар Вялікай Арменіі|Аршак II|ru|Аршак II (царь Великой Армении)}}, царыца Алімпія, княгіня Парандзем, князі Гнел, Тырыт і іншыя<ref>{{Cite web |url=http://archive.sfopera.com/reports/rptOpera-id127.pdf |title=San Francisco Opera Association, War Memorial Opera House, 2001—2002, Arsace Secondo, Page 1 of 3 |access-date=1 лістапада 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140322083307/http://archive.sfopera.com/reports/rptOpera-id127.pdf |archive-date=22 сакавіка 2014 |url-status=dead }}</ref>. Сюжэт з гісторыі Арменіі заснаваны на звестках старажытнаармянскіх гісторыкаў [[Маўсес Харэнацы|Маўсеса Харэнацы]] і [[Фаўстас Бузанд|Фаўстаса Бузанда]]<ref>{{артыкул| аўтар=Kevork B. Bardakjian. | загаловак=A reference guide to modern Armenian literature, 1500-1920: with an introductory history| спасылка=http://books.google.com/books?id=bR7hMqV3Ij0C&pg=PA536&dq=first+armenian+opera&as_brr=3&hl=ru | выдавецтва=Wayne State University Press | год=2000 |старонкі=536}}</ref>. Дзеянні разгортваюцца ў 365—367 гадах у [[Армавір (Арменія)|Армавіры]] ў эпоху складаных стасункаў Вялікай Арменіі, [[Дзяржава Сасанідаў|Персіі]] і [[Рымская імперыя|Рыма]]. Музычна-літаратурнай ідэяй опера адлюстроўвае таксама імкненне армянскага народа XIX стагоддзя да нацыянальнага і сацыяльнага вызвалення<ref name="Театральная энциклопедия, стр. 17"/>. Па сваім жанры «Аршак II» ставіцца да еўрапейскай «{{нп3|Вялікая опера|вялікай оперы|ru|Большая опера}}» (Grand opera), дзе выкарыстоўваецца вялікі [[сімфанічны аркестр]], харавы і духавы ансамбль, разгорнутыя масавыя сцэны. Пасля смерці Чухаджана яго арыгінальныя рукапісы былі адпраўлены ў Арменію ў 1920 гадах яго ўдавой А. Абазян<ref>{{артыкул| загаловак=The California Courier | месца=Los Angeles| год=August 24, 2000}}</ref>. Яны былі выяўлены музыкаведам {{нп3|Георгій Рыгоравіч Тыгранаў|Г. Тыгранавым|ru|Тигранов, Георгий Григорьевич}} у 1942 годзе<ref name="Тигранов">{{артыкул | аўтар=М. Рухкян. | загаловак=Премьера «Аршака II»: напоминание о проблемах | спасылка=http://www.golos.am/index.php?option=com_content&task=view&id=4545&Itemid=53 | выданне=Голос Армении | год=2007 | нумар=105 (Электронная версия) | archive-url=https://web.archive.org/web/20071113220144/http://www.golos.am/index.php?option=com_content&task=view&id=4545&Itemid=53 | archive-date=13 лістапада 2007 }}</ref>, пасля чаго пачалося другое жыццё гэтага твора. Цалкам опера была прадстаўлена шырокай публіцы 29 лістапада 1945 года<ref>[http://www.abrilbooks.com/music/4576.html Опера «Аршак II» на сайте Abril Books]</ref>. Для новай пастаноўкі лібрэта оперы было апрацавана {{нп3|Армен Карапетавіч Гулакян|А. Гулакянам|ru|Гулакян, Армен Карапетович}}, дырыжорам выступіў [[Міхаіл Арсеньевіч Таўрызіян|М. Таўрызіян]]. «Аршак II» быў пастаўлены ў Неапалі, Вене і іншых гарадах свету<ref name="Давтян">{{артыкул |аўтар = Р. Давтян. |загаловак = Анна Асатрян. “Аршак II” — первая армянская опера. |спасылка = http://hpj.asj-oa.am/2408/1/2007-2_(290).pdf |выданне = Ист.-филол. журн. |год = 2007 |старонкі = 290-293 |archive-date = 27 ліпеня 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140727045348/http://hpj.asj-oa.am/2408/1/2007-2_(290).pdf }} {{ref-hy}}</ref>. У 1956 годзе опера была пастаўлена ў [[Вялікі тэатр|Вялікім тэатры]] Масквы<ref name="Давтян"/>. У 2001 годзе «Аршак II» быў пастаўлены ў ЗША<ref name="Музыкант, открывший американцам «Аршака II»">[http://noev-kovcheg.1gb.ru/article.asp?n=65&a=29 Музыкант, открывший американцам «Аршака II»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130620082613/http://noev-kovcheg.1gb.ru/article.asp?n=65&a=29 |date=20 чэрвеня 2013 }}</ref>. Музычны кіраўнік оперы Сан-Францыска, музыкавед Кліфард Крана піша пра «Аршака II»: {{Пачатак цытаты}}''«Сваімі непараўнанымі палацавымі пераваротамі, спробамі забойства і любоўнай варожасцю опера „Аршак II“ прапануе ўсё, што можна чакаць ад сапраўднай драмы.»''<ref name="Музыкант, открывший американцам «Аршака II»"/>{{Канец цытаты}} Гаворачы пра «Аршака II», музычны крытык Д. Стывенс адзначае ўплыў італьянскай оперы сярэдзіны XIX стагоддзя, падкрэсліваючы моцную лірычную выразнасць твора і ідыёму з творчасцю Вердзі<ref>{{артыкул| загаловак=An armenian opera: first take | выданне=International Herald Tribune | год=17 October 2001 }}: «''Arshak II comes across as basically a well-made mid-19th-century Italian opera, even in Armenian, and Chukhadjian displays a strong and well-shaped lyric expressiveness, influenced particularly by an obvious familiarity with the idiom of early Verdi.''»</ref>. === «Земірэ» === {{main|Земірэ, опера}} «Земірэ» — апошняя маштабная опера Чухаджана, напісана ў [[1890]] годзе<ref name="Р. А. Атаян"/>. Аўтар лібрэта — Тыгран Келамджан. Опера складаецца з чатырох дзеянняў. У аснове сюжэта ляжыць арабская казка. Выточная назва — «Ebudia e Zemire». Опера пастаўлена ў Канстанцінопалі сіламі французскіх і італьянскіх труп<ref name="Чухаджян"/>. Упершыню «Земірэ» была цалкам прадстаўлена [[12 красавіка]] [[1891]] года ў французскім тэатры «Concordia»<ref name="A short history of opera"/><ref name="Земире">[http://www.zemire.com/history.php Dikran Tchouhadjian Zemire] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081106171738/http://www.zemire.com/history.php |date=6 лістапада 2008 }}</ref>. Некалькімі гадамі пазней Тамаса Франсіні ажыццявіў італьянскі пераклад для еўрапейскай прэм’еры оперы. Ёсць дадзеныя пра пастаноўку оперы італьянскай тэатральнай кампаніяй у тэатры «French Palais de Crystal Theater» у [[1894]] годзе Тамаса Франсіні. Паводле паведамленняў тагачаснай канстанцінопальскай прэсы, планаваўся таксама паставіць твор у Вене, а потым у Парыжы, аднак гэтыя планы застаюцца не ажыццёўленымі<ref name="Земире"/>. Нягледзячы на поспех «Земірэ», яна не прыносіць аўтару матэрыяльнага дабрабыту. Опера-феерыя ўтрымвае элементы камедыі і адносіцца да жанру ''semiseria'', гэта значыць «напаўсур’ёзнага». «Земірэ» — чуллівая гісторыя кахання з фантастычным сюжэтам, дзе прысутнічаюць і такія персанажы, як містычныя тварэнні і ўсёмагутны Вялікі чараўнік. Галоўныя дзейныя асобы: Земірэ (дачка правадыра племя Бенезар), Эбудыя (Вялікі чараўнік), Элсантур (сын правадыра племя Эбулгана) і іншыя<ref name="Земире"/>. У [[1965]] годзе Б. Сакілары была зроблена спроба паставіць твор у Ерэване. Былі запісаны таксама асобныя фрагменты оперы<ref name="Мансурян"/>. У [[2008]] годзе «Земірэ» была пастаўлена ў ЗША<ref name="AGBU">[http://www.agbu.org/pressoffice/article.asp?ID=537 Armenian General Benevolent Union — AGBU Press Office] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101205113829/http://www.agbu.org/pressoffice/article.asp?ID=537 |date=5 снежня 2010 }}</ref>. Дадзеная пастаноўка стала першай паўнавартаснай пастаноўкай оперы праз больш за стагадовы перапынак<ref>[http://www.zemire.com/letter.php Zemire Organizing Committee] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081106153405/http://www.zemire.com/letter.php |date=6 лістапада 2008 }}</ref>. {{Пачатак цытаты}}''«Цягам усяго прадстаўлення са мною заставаўся пачуццё захаплення да велізарнага досведу і майстэрства Чухаджана, як ён валодае оперным жанрам і пракрадаецца яго самыя глыбіні …» {{Канец цытаты|крыніца=''{{нп3|Тыгран Егіяевіч Мансуран|Тыгран Мансуран|ru|Мансурян, Тигран Егиаевич}}''<ref name="Мансурян">{{артыкул | аўтар=[[Тыгран Егіяевіч Мансуран|Т. Мансурян]]. | загаловак=После 117 летнего перерыва в Лос-Анджелесе был поставлен опера «Земире» Чухаджяна | спасылка=http://culture.azg.am/?lang=AR&num=2008070502 | выданне=газета «Азг», приложение «Культура» | год=05-07-2008 | нумар=013 }}{{Недаступная спасылка}} {{ref-hy}}</ref>}} Як адзначаюць Э. Уегель Уільямс і Д. Джой Грот, прэм’ера «Земірэ» ў Канстанцінопалі практычна стала пачаткам развіцця традыцый опернага мастацтва ў Турцыі<ref name="A short history of opera" />. === «Індыяна» === {{main|Індыяна, опера}} Найменш вядомы з оперных твораў Чухаджана, паводле розных думак напісана ў 1897-м<ref name="Opera Information Directory"/> ці ў другой палове 1870-гг.<ref name="Асатрян,75"/>. Лібрэта Іозефа (Аўсепа) Язычана<ref name="Асатрян,75"/>, напісана па матывах аднайменнага твора Абуюлхак Гаміда<ref name="Асатрян,75">{{артыкул |аўтар = А. Асатрян. |загаловак = Музыкальный театр Тиграна Чухаджяна. Возникновение и первый этап развития армянского оперного искусства. |спасылка = http://hpj.asj-oa.am/2532/ |выданне = Ист.-филол. журн |год = 2008 |нумар = 2 |старонкі = 75-77 |archive-date = 26 лістапада 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111126131323/http://hpj.asj-oa.am/2532/ }} {{ref-hy}}</ref>. Па сваім жанры «Індыяна» — патрыятычная опера<ref name="Асатрян,75"/>, на думку музыкаведа А. Асатран, адзін з лепшых твораў кампазітара<ref name="Асатрян,75"/>. Рукапісы оперы захоўваюцца ў архіве Чухаджана Ерэванскага музея літаратуры і мастацтва<ref name="Асатрян,75"/>. Опера вывучана таксама музыкаведамі Г. Сцепанянам<ref name="Г. Степанян">{{артыкул |аўтар= Г. Степанян. |загаловак= Нововыявленная опера Тиграна Чухаджяна |спасылка= http://historyarmenia.org/699.html |выданне= Гарун |год= 1977 |нумар= 4 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201016094006/http://historyarmenia.org/699.html |archive-date= 16 кастрычніка 2020 }} {{ref-hy}}</ref> і {{нп3|Матэвос Аганесавіч Мурадзян|М. Мурадзянам|ru|Мурадян, Матевос Оганесович}}<ref>{{артыкул|аўтар= М. Мурадян. |загаловак = О клавире оперы Индиана |выданне = Гарун |год = 1977 |нумар = 4}} {{ref-hy}}</ref>. === «Леблебіджы» === {{main|Леблебіджы, аперэта}} [[Файл:Leblebidji Horhor agha (5).jpg|thumb|right|270px|Аперэтачная трупа, што выконвала «Леблебіджы», [[1870-я]] гг.]] «Леблебіджы» («Прадавец гароху») — другая і самая папулярная аперэта Чухаджана, напісана ў [[1875]] годзе<ref name="Чухаджян"/>. Аўтар лібрэта — Тагвор Налян. Твор спачатку быў выкананы на турэцкай мове, для абыходу афіцыйнай цэнзуры, хоць лібрэта аперэты было перакладзена на армянскую мову ўжо пры жыцці Чухаджана<ref name="Dadoyan"/>. Прэм’ера аперэты адбылася [[17 лістапада]] [[1875]] года ў тэатры «Français»<ref name="Dadoyan"/>. Адразу пасля першай пастаноўкі аперэта мела велізарны поспех, у Канстанцінопалі і ў Закаўказзі была выканана больш за 100 раз<ref name="Massis" />. Твор спалучае рысы побытавай камедыі з сацыяльнай сатырай на буржуазна-арыстакратычнае грамадства [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Папулярызацыі «Леблебіджы» і іншых аперэт Чухаджана спрыяла таксама прафесійная аперэтачная трупа Сераўбе Бенкляна (Пенкляна)<ref name="Театральная Энциклопедия316">{{кніга|загаловак= Театральная Энциклопедия|спасылка = http://www.booksite.ru/fulltext/the/ate/theater/tom1/18.htm|месца = М.|выдавецтва = Советская энциклопедия|год = 1961|том = I|старонкі = 537}}</ref> — арганізатара (супольна з Чухаджанам<ref name="Театральная Энциклопедия316"/>) першай на Блізкім Усходзе ўвесь час дзейнай прафесійнай аперэтачнай трупы<ref>{{артыкул | загаловак=Музыкальный энциклопедический словарь | спасылка=http://www.music-dic.ru/html-music-keld/b/829.html | год=1990 | archive-date=9 снежня 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091209012436/http://music-dic.ru/html-music-keld/b/829.html }}</ref><ref>{{артыкул| загаловак= Армянская музыка| спасылка= http://www.belcanto.ru/armyan.html| выданне=Музыкальный словарь }}</ref>. У пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] аперэта была перакладзена на [[Грэчаская мова|грэчаскую]] і [[Нямецкая мова|нямецкую]] мовы<ref>{{cite web|author=G. Papasian.|url=http://www.netarmenie.com/accueil/une/garine_dp.pdf|title=Garine ou Leblebidji Hor-Hor Agha|format=pdf|lang=fr|archive-url=https://www.webcitation.org/60ude0gCD?url=http://www.netarmenie.com/accueil/une/garine_dp.pdf|archive-date=13 жніўня 2011|access-date=30 кастрычніка 2016|url-status=live}}</ref>. «Леблебіджы» была прадстаўлена на розных сцэнах Францыі, Егіпта, Балкан, Блізкага Усходу і іншых рэгіёнаў, прыносячы аўтару грамадскае прызнанне<ref name="Massis" /><ref name="Театральная энциклопедия, стр. 17"/>. У [[1943]] годзе Т. Сар’янам аперэта была ўпершыню пастаўлена ў Арменіі. Тады ж быў прапанаваны новая назва твора — «Карынэ». Былі пераназваны таксама імёны галоўных герояў і гераінь апроч Гор-гор ага. У 2011 годзе аперэта была паказана ў знакамітым марсельскім тэатры «Адэон»<ref>{{артыкул|загаловак = Оперетта “Карине” Чухаджяна будет представлена армянскому зрителю |спасылка = http://www.panarmenian.net/rus/news/117459/ |выданне = Panarmenian |год = Июль 27, 2012 }}</ref>. === Іншыя творы === [[Файл:Tchouhadjian's gravestone.jpg|thumb|left|260px|Тэатральная група Пенкляна і аркестр «Кнар» (Ліра) перад надмагіллем Чухаджана, 1912 год.]] Чухаджан — аўтар шэрага музычных твораў для тэатральных пастановак і п’ес. Яго складанні, нацыянальныя па тэматыцы і па музычнай мове, прасякнуты патрыятызмам. Найбольш вядомыя яго музычныя творы для спектакляў «Ружа і лілея» {{нп3|Петрос Абраамавіч Дуран|П. Дуран|ru|Дурян, Петрос Абраамович}}, «Ара Выдатны, ці Любоў і радзіма» Т. Галемчяна, «Сандухт» Т. Тэрзяна, «Трдат Вялікі і Рыгор Асветнік» З. Тхляна. У гэтым перыядзе яго творчасці асабліва характэрная музыка для пастаноўкі «Вардан Маміканян — ратаваннік Айчыны» ([[1867]]) Р. Сефечяна, прадстаўленне якой ператварылася ў палітычны мітынг супраць рэжыму, што існаваў у Асманскай імперыі. Згодна Е. Барварт твор «Мы ёсць сыны армянскай нацыі» таксама з’яўлялася пратэстам супраць турэцкага панавання<ref name="Eva-Maria Barwart42"/>. Яго «Тэатральная песня» атрымвае значэнне і каштоўнасць маніфеста [[Армянскі тэатр|армянскага тэатра]]. Чухаджан таксама аўтар раманса «Вясна»<ref>{{артыкул| аўтар=Agop Jack Hacikyan, Gabriel Basmajian, Edward S. Franchuk.| загаловак=The Heritage of Armenian Literature: From the Eighteenth Century to Modern Times| спасылка=http://books.google.com/books?id=GmtPLvnrc38C&pg=PA287&dq=Chukhadjian&hl=ru&ei=WbsnTLrTDZTesAacreDEBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CD4Q6AEwBA#v=snippet&q=Garun&f=false| выдавецтва=Wayne State University Press | год=2005 | старонкі=287}}</ref> (на словы {{нп3|Мкрціч Рафаелавіч Пешыкташлян|М. Пешыкташляна|ru|Пешикташлян, Мкртич Рафаелович}}), аднаго з першых у армянскай класічнай музыцы<ref name="консерватория"/>, і «Марша зяйтунцаў», які атрымаў значэнне гімна нацыянальна-вызваленчай барацьбы<ref name="Анна Асатрян" />. Згодна А. Асатран гэты твор быў прадстаўлены [[Арам Ільіч Хачатуран|Арамам Хачатуранам]] у якасці варыянту гімна Армянскай ССР<ref name="Анна Асатрян" />. Тэма нацыянальна-вызваленчай барацьбы займала важнае месца ў творчасці кампазітара. Ш. Пярынчэк адзначае: {{Пачатак цытаты}}''«Марш Гамідые», напісаны Чухаджанам, быў скіраваны, галоўным чынам, супраць султанскага рэжыму. «Радзіма ці Сілістра», «Эгейскія народныя маршы» таксама напісаны гэтым кампазітарам''<ref name="Şule Perinçek">[http://armenians-1915.blogspot.com/2006/12/1270-contributions-of-armenian-people.html Şule Perinçek. The Contributions of the Armenian People of Culture to the Turkish Revolution and Nation]</ref>.{{Канец цытаты}} Аўтар «Рэквіема» ў памяць канстанцінопальскага армянскага патрыярха Нерсеса Варжапецяна. Апроч таго, яго пяру прыналежыць камічная опера «Зейбеглер», рукапісы якой, зрэшты, цяпер згублены<ref>{{артыкул| загаловак=Армянская советская энциклопедия |том=12 | старонкі=553 }}</ref>. З сімфанічных і фартэпіянных твораў вядомыя яго «[[Гавот]]» (для [[скрыпка|скрыпкі]], [[Віяланчэль|віяланчэлі]], [[фартэпіяна]] і {{нп3|Фісгармонія|гармоніўма|ru|Фисгармония}}), «Чатыры фукі» (для струннага аркестра і квартэта)<ref>''Тигран Чухаджян'', Гавот, Четыре фука, Каир, [[2000]]</ref> «Авэ Марыя» (фартэпіяна)<ref>''Тигран Чухаджян'', Аве Мария, Каир, 2000</ref> і гэтак далей. Яго фартэпіянныя творы былі выдадзены ўжо ў 1870—1880-я гады<ref name="Апоян"/>. Найбольш вядомая таката «Cascade de Couz» была апублікавана ў Канстанцінопалі ў [[1887]] годзе<ref name="токкаты">[http://www.komitasmusic.com/ Фортепианные токкаты армянских композиторов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100513060754/http://komitasmusic.com/ |date=13 мая 2010 }}</ref>. ==== Кароткі спіс некаторых фартэпіянных і сімфанічных складанняў<ref name="Dikran Çuhacıyan "/> ==== * «Mouvement Perpetuel» * «Perpetuum mobile» * «Cascade de couz» * «Illusion (vals)» * «Apres La Gavotte» * «Deux Fantaisies Orientales» * «La Lyre Orientale» * «Laura» * «Rapelle-tois» * «Romans» == Экранізацыя твораў == З твораў Тыграна Чухаджяна ўпершыню быў экранізаваны «Леблебіджы» ў [[1916]] годзе польскім рэжысёрам яўрэйскага паходжання Зігмундам Вейнбергам і {{нп3|Фуат Узкынай|Фуатам Узкынаем|ru|Узкынай, Фуат}}<ref>{{imdb title|id = 0289276|title = Leblebici horhor aga}}</ref>. Гэты фільм стаў адной з першых прац у гісторыі кінематографа Турцыі<ref>{{артыкул | аўтар=Введенский Б. А. | загаловак=Большая советская энциклопедия | спасылка=http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030308&page=514&format=html | том=43 | старонкі=514 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304181256/http://bse2.ru/book_view.jsp?format=html&idn=030308&page=514 | archive-date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. У [[1923]] годзе фільм па «Прадаўніку гароху» быў зняты {{нп3|Мухсін Эртугрул|Мухсін-Беем Эртугрулам|ru|Эртугрул, Мухсин}}<ref>{{imdb title|id = 0301536|title = Leblebici horhor}}</ref>. У [[1934]] годзе тэм жа рэжысёрам была зроблена новая экранізацыя «Леблебіджы», прытым карціна атрымала другі прыз [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага кінафестывалю]]<ref name="Şule Perinçek"/>. Першая экранізацыя твораў кампазітара ў Арменіі была ажыццёўлена ў [[1954]] годзе стварэннем музычнага фільма «Армянскі кінаканцэрт». Разам з операмі «Алмаст», «Ануш», балетам «{{нп3|Гаянэ (балет)|Гаянэ|ru|Гаянэ (балет)}}», у фільме ўпершыню былі зняты ўрыўкі з оперы «Аршак II»<ref>[http://www.arm-cinema.am/Films/Features/1950_rus.htm Армянский киноконцерт (Концерт мастеров искусств Советской Армении)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090219162123/http://arm-cinema.am/Films/Features/1950_rus.htm |date=19 лютага 2009 }}</ref>. У [[1967]] годзе рэжысёрам {{нп3|Арман Хрыстафоравіч Манарян|Арманам Манаранам|ru|Манарян, Арман Христофорович}} была распачата першая ў Арменіі экранізацыя аперэты «Леблебіджы» пад новай назвай «Карынэ»<ref>[http://www.arm-cinema.am/Films/Features/1967_rus.htm Каринэ, Арменфильм (1967)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080204214104/http://www.arm-cinema.am/Films/Features/1967_rus.htm |date=4 лютага 2008 }}</ref>. Вакальныя партыі галоўных герояў выконвалі [[Гаар Мікаэлаўна Гаспаран|Гаар Гаспаран]] і [[Тыгран Леванян]]. Фільм насычаны нацыянальным каларытам канстанцінопальскіх армян, прадстаўляецца як вясёлая і жывая камедыя-буф<ref>[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/11979/annot/ «Каринэ» — информация о фильме]</ref>. У [[1970]] годзе ў студыі кінаакцёра «[[Масфільм]]» фільм быў дубляваны на рускую мову. У 1988 годзе на заказ Цэнтральнага тэлебачання Дзяржтэлерадыё СССР Тыгран Леванян стварае поўную экранізацыю оперы «Аршак II» (2 серыі)<ref name="film">[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/16166/annot/ Аршак II. Информация о фильме]</ref>. == Уклад у культуру. Памяць == [[Файл:Тигран Чухагжян, 1971.jpg|thumb|злева|Бюст працы {{нп3|Аршам Арташэсавіч Шагінян|Аршама Шагіняна|ru|Шагинян, Аршам Арташесович}}.]] Чухаджан змагаўся за развіццё нацыянальнай культуры<ref name="Введенский Б.А."/>, нароўні з [[Камітас]]ам, [[Аляксандр Спендыяраў|Спендыяравым]], [[Арам Хачатуран|Хачатуранам]], прызнаны адным з найбольш бачных дзеячаў у армянскай музыцы<ref name="Massis" />. Будучы адным з найбуйнейшых армянскіх кампазітараў XIX стагоддзя<ref name="Апоян"/> і найбуйнейшым кампазітарам эпохі сярод заходніх армян<ref name="Eva-Maria Barwart40"/>, ён вырашыў адну з найважнейшых творчых праблем свайго часу — стварэнне нацыянальнай оперы<ref name="Театральная энциклопедия, стр. 17"/>, а таксама згуляў прагрэсіўную ролю ў стварэнні армянскай нацыянальнай музычнай школы<ref name="Апоян"/>. Яго оперныя творы згулялі важную ролю ў гісторыі развіцця музыкі ўсяго Усходу і армянскай класічнай музыкі ў прыватнасці. Опера «Аршак II» адзначыла пачатак прафесійнага опернага мастацтва як у армянскай музыцы, так і на ўсім Блізкім Усходзе<ref name="Армянская советская энциклопедия, том-приложение «Советская Армения», стр., 578"/>. Тыгран Чухаджан — заснавальнік армянскага музычнага тэатра, і ў той жа час стваральнік музычнага тэатра ў Асманскай Турцыі і ў цэлым на Блізкім Усходзе<ref name="Музыкальный энциклопедический словарь, 1990" /><ref name="Большой Российский энциклопедический словарь"/>. Чухаджан унёс значны ўнёсак у развіццё традыцыі опернага мастацтва ў Турцыі<ref name="A short history of opera" /><ref>{{кніга |аўтар= Don Rubin. |загаловак = The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Europe |спасылка = http://books.google.com/books?id=B9RV5UFtPNMC&pg=PA864&dq=%C3%87uhac%C4%B1yan&as_brr=3&cd=1#v=onepage&q=&f=false |выдавецтва = Taylor & Francis |год= 1994 |старонкі = 864}}</ref><ref>{{артыкул| аўтар= Frederick Albert Richardson. | загаловак= The International quarterly |год= 1902| старонкі=163 }}</ref><ref>[http://www.turizm.gov.tr/RU/Genel/BelgeGoster.aspx?1C04EA51480895DA7A2395174CFB32E1AF182E6AD58190D6 Министерство культуры Республики Турция]</ref>. У Арменіі яго імем названы вуліцы і музычныя школы, усталяваны помнікі (скульп. [[Аршам Арташэсавіч Шагінян|А. Шагінян]]). У Францыі дзее даследчыцкі цэнтр «Тыгран Чухаджан», які займаецца папулярызацыяй твораў кампазітара ў Еўропе<ref>{{Cite web |title=Centre de Recherches Dikran Tchouhadjian (CRDT) |url=http://www.acam-france.org/contacts/contact_association_culturelle.php?cle=410 |access-date=30 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130423054637/http://www.acam-france.org/contacts/contact_association_culturelle.php?cle=410 |archive-date=23 красавіка 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.armtown.com/news/ru/azg/20090205/2009020503/ Оглушительная победа оперетты «Карине» в театре «Буф дю нор»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121102201606/http://www.armtown.com/news/ru/azg/20090205/2009020503/ |date=2 лістапада 2012 }}</ref>. У 2014 годзе некамерцыйнай адукацыйнай арганізацыяй «Institute for Historical Justice and Reconciliation» (Гаага, Нідэрланды) быў зняты кароткаметражны дакументальны фільм «Па ступнях Чухаджана», прысвечаны кампазітару<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=PZIgHd3nklg In the Footsteps of Tchouhadjian] на сайце youtube</ref>. {{Пачатак цытаты}}''«Тыгран Чухаджан з’яўляецца адным з тытанаў армянскай нацыянальнай музыкі. Прызнаны як бацька армянскай оперы, ён стаў першым сярод армянскіх музыкантаў, які выкарыстаў класічныя заходнія стандарты ў сваіх музычных творах.» {{Канец цытаты|крыніца=''Анкінэ Кешышан-Мурадзян''<ref name="Massis" />}} Унёсак Чухаджана ў тым ліку ў развіццё турэцкай культуры ў свой час ацанілі прадстаўнікі прагрэсіўнай турэцкай интеллигенций. У [[1872]] годзе, пасля прэм’еры аперэты «Арыф» бачны турэцкі паэт і журналіст [[Намык Кемаль]] пісаў у газеце «Ібрэт»: {{Пачатак цытаты}}''Гэта — першая праца на нашай опернай мове. Яе будова прыгожая і яе музыка выдатная. Турэцкая мова падыходзіць для музычных твораў. Кампазіцыі нададзена форма адпаведная яго лірыцы. Мы спрыяем [[Акоп Вардавян|Гюллу Агоп]] — заснавальніку атаманскага тэатра, аўтараў лірыкі і музыкі аперэты Альберта і Тыграну Чухаджану за іх высілкі, а таксама акцёрам за майстэрскую пастаноўку. ''{{Канец цытаты|крыніца=''[[Намык Кемаль]]''<ref>{{артыкул | аўтар=A. Budak. | загаловак=The Contributions of The Armenians Over The Constitution of A New Social Life And Literature in 19th Century | спасылка=http://ozelacademy.com/OJSS_v1n1_7.pdf | выданне=Ozean Journal of Social Sciences | год=2008 | том=1 | нумар=1 | старонкі=69 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110708164239/http://ozelacademy.com/OJSS_v1n1_7.pdf | archive-date=8 ліпеня 2011 }} :"''This is the first work in our opera language. Its scheme is beautiful and its music is perfect.Turkish language goes well with musical works. The composition is bodied in accordance with its lyrics. We fecilitate Güllü Agop, deviser of Ottoman Theatre and writers of lyrics and composition of the opera Alberto and Dikran Çuhacıyan for their efforts and the actors staging the play for their skill.''"</ref>}} Жыццю і творчасці Чухаджана прысвечаны асобныя даследаванні {{нп3|Нікагос Кіракосавіч Тагмізян|Н. Тагмізяна|ru|Тагмизян, Никогос Киракосович}}, А. Асатран, [[Георгій Рыгоравіч Тыгранаў|Г. Тыгранава]], {{нп3|Георгій Шмавонавіч Геадакян|Г. Геадакяна|ru|Геодакян, Георгий Шмавонович}}, [[Матэвос Аганесавіч Мурадзян|М. Мурадзяна]], Г. Сцепаняна і інш. == Гл. таксама == * {{нп3|Аркестр Сінаняна|Аркестр Сінаняна|ru|Оркестр Синаняна}} == Заўвагі == {{notelist|refs= {{efn|name="first opera"|Храналагічны: першая грузінская опера — «Дарэджан падступная» ([[1897]]), азербайджанская — {{нп3|Лейлі і Меджнун (опера)|«Лейлі і Меджнун»|ru|Лейли и Меджнун (опера)}} ([[1907]]), арабская — 1927, турэцкая — «Азсой» ([[1934]]), і г. д.}} {{efn|name="surname"|Сустракаюцца таксама варыянты Չուհաճյան [{{IPA|tʃʰvhɑtʃʼjɑn}}] і Չուխաջյան [{{IPA|tʃʰvχɑʤjɑn}}] ({{кніга |загаловак= Армянская советская энциклопедия |спасылка=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/66|месца=Ер. |год= 1983|том=9|старонкі=66}})}} }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар= John Hamilton Warrack, Ewan West. |загаловак = The concise Oxford dictionary of opera |спасылка = http://books.google.com/books?id=WbDbuLJPKBgC&pg=PA92&dq=opera+Arshak+II&as_brr=3&cd=2#v=onepage&q=opera%20Arshak%20II&f=false |выданне = 3-е изд |месца = New York |выдавецтва = Oxford University Press|год = 1996 |старонкі = 92}} * {{кніга |аўтар = Donald Jay Grout, Hermine Weigel Williams. |загаловак= A short history of opera |спасылка = http://books.google.com/books?id=l_b2vIXHsUkC&pg=PA529&dq=Donald+Grout+A+Short+History+of+Opera++Arshak+II&ei=OrXtSa-zDJbozASn7NnFCg |выданне = 4-е изд |месца =New York |выдавецтва = Columbia University Press |год = 2003 |старонкі = 529}} * {{кніга|аўтар = Stanley Sadie, Christina Bashford. |загаловак= The New Grove Dictionary of Opera|год = 1992}} * {{артыкул| аўтар=Nikoghos Tahmizian. | загаловак=The life and work of Dikran Tchouhadjian| месца=Los Angeles | выдавецтва=Drazark Press | год=2001}} * {{кніга|аўтар = Г. Тигранов. |загаловак= Армянский музыкальный театр|месца =Ер.|год = 1956—1975 |том =1—3}} * {{кніга|аўтар = Г. Геодакян. |загаловак= Т. Чухаджян и его опера «Аршак Второй»|месца =Ер.|год = 1971}} * {{артыкул| загаловак=Сто лет первой армянской опере «Аршак II» Т. Чухаджяна | выданне=«Театр» | год=1968 |нумар=5}} * {{артыкул| загаловак=Тигран Чухаджян и его опера «Аршак II»|выданне=«Советская музыка» |год=1956 |нумар= 6}} * {{артыкул| аўтар = G. Papasian.| загаловак=Arshak II — a dream fulfilled| выданне=«Opera»| месца=London | год=September 2001}} * {{артыкул| аўтар = G. Papasian.| загаловак=The three versions of Arsace Secondo|выданне= «Ararat»| месца=New York | год=Spring 1999|том=XL |нумар=158}} * {{артыкул |аўтар = А. Асатрян. |загаловак = Музыкальный театр Тиграна Чухаджяна. Возникновение и первый этап развития армянского оперного искусства. |спасылка = http://hpj.asj-oa.am/2532/ |выданне = Ист.-филол. журн |год = 2008 |нумар = 2 |старонкі = 64-80 |archive-date = 26 лістапада 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111126131323/http://hpj.asj-oa.am/2532/ }} {{ref-hy}} == Спасылкі == * {{з|БСЭ|загаловак=Чухаджян Тигран Геворгович|выданне=3}} * [https://www.youtube.com/watch?v=PZIgHd3nklg In the Footsteps of Tchouhadjian] — дакументальны фільм пра Чухаджана * [https://www.youtube.com/watch?v=SaMq3NcGSl0 Навуковая канферэнцыя ў Нацыянальнай акадэміі навук, прысвечаная творчасці Чухаджана] — рэпартаж тэлеканала «{{нп3|Шагакат, тэлеканал|Шагакат|ru|Шогакат (телеканал)}}» {{ref-hy}} * [http://garineopera.wordpress.com/ Garine Opera. Dikran Tchouhadjian’s Opera Bouffe in a New adaptation] * [http://www.acam-france.org/contacts/contact_association_culturelle.php?cle=410 Centre de Recherches Dikran Tchouhadjian (CRDT)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130423054637/http://www.acam-france.org/contacts/contact_association_culturelle.php?cle=410 |date=23 красавіка 2013 }} * [http://armenpress.am/arm/news/696840/ У навуковай канферэнцыі прысвечанай 175-годдзю Чухаджяна будуць агучаны сорак дакладаў] {{ref-hy}} * [http://www.golosarmenii.am/ru/20338/culture/23036/ Стартовал «Чухаджянфест»]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.armtown.com/news/ru/azg/20090205/2009020503/ Аглушальная перамога аперэты «Карынэ» ў тэатры «Буф дю нор»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121102201606/http://www.armtown.com/news/ru/azg/20090205/2009020503/ |date=2 лістапада 2012 }} * [http://www.agbu.org/pressoffice/article.asp?ID=133 «Zvart»: An Unprecedented Success. AGBU. 10/22/2003] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121102201606/http://www.agbu.org/pressoffice/article.asp?ID=133 |date=2 лістапада 2012 }} * [http://www.netarmenie.com/accueil/une/garine_dp.pdf G. Papasian, Garine ou Leblebidji Hor-Hor Agha] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304063754/http://netarmenie.com/accueil/une/garine_dp.pdf |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://www.belcanto.ru/armyan.html Армянская музыка] * [http://music.armeniaonline.ru/product.php/4463 Аршак II. Опера Тыграна Чухаджана 2CD] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110424041533/http://music.armeniaonline.ru/product.php/4463 |date=24 красавіка 2011 }} === Музыка === * [http://www.youtube.com/watch?v=MnSAoJOzmtk Фрагмент з арыі Аршака II у выкананні Арташэса Айрана]<br /> [http://muzofon.com/search/%D0%A2%20%D0%A7%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D1%8F%D0%BD%20%D0%B8%D1%81%D0%BF%20%D0%93%20%D0%93%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8F%D0%BD Фрагмент з арыі Алімпіі ў выкананні]{{Недаступная спасылка}} [[Гаар Мікаэлаўна Гаспаран|Гаар Гаспаран]]<br /> Фрагменты з оперы «Аршак II» [http://www.youtube.com/watch?v=P3v4rnHevpg] [http://www.youtube.com/watch?v=KcDL_hu53Ac&feature=related ] * [http://www.youtube.com/watch?v=NAdvD_uCRTk Фрагмент з фільма «Карынэ» (Леблебіджы)] : [http://www.myspace.com/garinelespectacle Фрагменты музыкі аперэты «Карынэ»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чухаджан, Тыгран Геворгавіч}} [[Катэгорыя:Заснавальнікі нацыянальнага опернага мастацтва]] [[Катэгорыя:Оперныя кампазітары]] 44xr5956p0onl6hlsyfekaa9qfr9ejk 0 359706 5141657 4753272 2026-05-14T18:15:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141657 wikitext text/x-wiki [[Выява:Ghost Dog and family, ca. 1911.jpg|thumb|Сям'я правадыра сіў, 1911 г.]] '''Сіў''' — група карэнных народаў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], якія размаўляюць на [[Сіў, мовы|мовах сіў]]. У мінулым розныя групы сіў карысталіся асобнымі саманазвамі. У нашы дні шырока выкарыстоўваецца агульная саманазва ''Očhéthi Šakówiŋ'' (па назве ваеннай канфедэрацыі "Рада сямі агнёў")<ref>[http://aktalakota.stjo.org/site/News2?page=NewsArticle&id=8309 Oceti Sakowin Seven Council Fires] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170125203630/http://aktalakota.stjo.org/site/News2?page=NewsArticle&id=8309 |date=25 студзеня 2017 }}</ref>. Назва '''сіў''' паходзіць ад слова ''Nadowessi'' (літаральна: "маленькія змеі") з [[Аджыбвэ, мова|мовы аджыбвэ]]. [[Францыя|Французскія]] каланісты запісвалі яго ў множным ліку як ''Nadowessioux'', а у якасці скарачэння выкарыстоўвалі ''Sioux'' /ˈsuː/<ref>{{Cite web |url=http://www.lakotacountrytimes.com/news/2009-03-12/guest/021.html |title=Sioux is not even a word |access-date=7 лютага 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161213221359/http://www.lakotacountrytimes.com/news/2009-03-12/guest/021.html |archivedate=13 снежня 2016 |url-status=dead }}</ref>. == Паходжанне == Паводле [[міфалогія|міфалогіі]] [[лакота]], Вялікі Дух стварыў сіў з [[аргеліт]]у<ref>[http://www.bigorrin.org/archive120.htm Sioux creation myth [archive]]</ref>. У [[Мінесота|Мінесоце]] знаходзіцца [[нацыянальны парк]], у якім захоўваюцца аргелітавыя камяні, якія сіў шанавалі ў [[18 стагоддзе|XVIII]] ст.<ref>[https://www.nps.gov/pipe/index.htm Pipestone National Monument (U.S. National Park Service)]</ref> [[Генетыка|Генетычныя]] даследаванні выявілі, што сіў — нашчадкі найстаражытнейшых перасяленцаў у [[Новы Свет]], маюць агульнае паходжанне з іншымі [[індзейцы|індзейцамі]] [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]]<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2874220/ The Origin of Amerindians and the Peopling of the Americas According to HLA Genes: Admixture with Asian and Pacific People]</ref><ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14700599 HLA alleles and haplotypes among the Lakota Sioux: report of the ASHI minority workshops, part III.]</ref>. Мяркуецца, што да канца 1 тысячагоддзя н. э. продкі сіў насялялі паўднёвы ўсход Паўночнай Амерыкі, былі блізкімі да прадстаўнікоў [[Місісіпская археалагічная культура|Місісіпскай культуры]]. Змены клімату дазволілі ім перасяліцца ў [[лес|лясную]] зону на паўднёвы захад ад [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]]<ref>[http://quatr.us/northamerica/before1500/history/sioux.htm Early Sioux History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170211223014/http://quatr.us/northamerica/before1500/history/sioux.htm |date=11 лютага 2017 }}</ref>, дзе яны займаліся пешым [[паляванне]]м. У канцы [[17 стагоддзе|XVII]] ст. яны ўсталявалі [[гандаль|гандлёвыя]] кантакты з [[Францыя|французскімі]] каланістамі. Пад ціскам [[аджыбвэ]] і для развіцця гандлю перасяліліся ў верхнюю плыню [[Місуры (рака)|Місуры]], дзе асвоілі конегадоўлю і коннае паляванне на [[Амерыканскі бізон|бізонаў]]. У першай палове [[19 стагоддзе|XIX]] ст. насялялі шырокія прасторы [[Вялікія раўніны|Вялікіх раўнін]]. == Класіфікацыя == Сталыя перасяленні продкаў сіў спрыялі ўзнікненню тэрытарыяльных груп, якія не заўсёды супадалі з родавым падзелам. Тыя ў сваю чаргу склалі ваенна-палітычную канфедэрацыю Рада сямі агнёў ''Očhéthi Šakówiŋ''. У [[пісьмо]]вы перыяд [[гісторыя|гісторыі]] чальцамі рады былі наступныя групы<ref>[http://aktalakota.stjo.org/site/News2?page=NewsArticle&id=8309 Oceti Sakowin Seven Council Fires] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170125203630/http://aktalakota.stjo.org/site/News2?page=NewsArticle&id=8309 |date=25 студзеня 2017 }}</ref>: * ''Mdewakanton'' ("жыхары Святога возера") * ''Wahpekute'' ("стралкі сярод лісця") * ''Sisitonwan'' ("людзі балота") * ''Wahpetonwan'' ("жыхары раёну лісця") * ''Ihanktown'' ("канцавыя жыхары") * ''Ihanktowana'' ("малыя канцавыя жыхары") * ''Tetonwan'' ("жыхары раўнін") Група ''Tetonwan'' падзялялася на 7 самастойных паляўнічых супольнасцяў. У выніку міграцыі на [[Вялікія раўніны]] склаліся тры культурна-моўныя аб'яднанні: * [[Дакота]] * [[Лакота]] * [[Накота]] Да сіў не адносяцца, але размаўляюць на [[сіў, мовы|мовах сіў]] наступныя народы: * [[Аканічы]] * [[Атоэ]] * [[Аява (народ)|Аява]] * [[Білоксі (народ)|Білоксі]] * [[Кау (народ)|Кау]] * [[Катоба]] * [[Кроу (народ)|Кроу]] * [[Куапау]] * [[Місуры (народ)|Місуры]] * [[Монакан]] * [[Мандан]] * [[Омаха (народ)|Омаха]] * [[Осэйдж]] * [[Понса]] * [[Хідаца]] * [[Хо-чанк]] == Культура == [[Выява:Broken Arm, Sioux.jpg|thumb|Коннік-дакота, 1899 г.]] У старажытны перыяд, калі продкі сіў насялялі [[Паўднёвая Караліна|Паўднёвую Караліну]], яны займаліся [[земляробства]]м, вырошчалі [[кукуруза|кукурузу]], [[сланечнік]], [[гарбуз]]ы. У далейшым важную ролю адыгрывала [[паляванне]]. Асваенне конегадоўлі дазволіла весці качавы лад жыцця. Яны жылі малымі нуклеарнымі [[сям'я|сем'ямі]] ў часовых [[тыпі]], перамяшчаліся ўслед за статкамі дзікіх жывёл. Цэнтральнае месца ў [[культура|культуры]] качэўнікаў займала [[вайна]], падчас якой маладыя мужчыны мелі магчымасць падвысіць сваё сацыяльнае становішча<ref>[https://www.warpaths2peacepipes.com/indian-tribes/sioux-tribe.htm Sioux Tribe]</ref>. Распаўсюджаныя [[рамяство|рамёствы]]: выраб [[зброя|зброі]], [[Пацеркі|пацерак]], [[гарбарства]] і інш. Традыцыйная [[рэлігія]] абапіралася на [[анімізм|анімістычныя]] вераванні. Гуртаванне адбывалася падчас супольных [[рытуал]]аў, якія найчасцей арганізоўваліся ўлетку. Сіў асабліва знакаміты своім [[танец сонца|танцам сонца]], багатай [[міфалогія]]й і вусным [[фальклор]]ам. У [[20 стагоддзе|XX]] ст. сфарміравалася прафесійная культура<ref>[http://www.encyclopedia.com/history/united-states-and-canada/north-american-indigenous-peoples/sioux Sioux facts, information, pictures]</ref>, часцяком [[англійская мова|англамоўная]]. Літаратары, журналісты і палітыкі сіў маюць значны ўплыў на развіццё руху за правы індзейцаў у [[ЗША]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://plainshumanities.unl.edu/encyclopedia/doc/egp.na.107 SIOUX - Plains Humanities Alliance] * [http://www.everyculture.com/multi/Pa-Sp/Sioux.html Sioux - Countries and Their Cultures] * [http://indians.org/articles/sioux-indians.html Learn about the history of the Sioux Indians] * [http://www.lakotacountrytimes.com Lakota Country Times] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190217223723/https://www.lakotacountrytimes.com/ |date=17 лютага 2019 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Сіў| ]] nu7wjudbutf1na4lqaoogpanoe9n7pd 0 467463 5141866 5098100 2026-05-15T11:56:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141866 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Тэадорых}} {{Дзяржаўны дзеяч | пасада = [[Франкская дзяржава|кароль франкаў]] | імя = Тэадорых I | арыгінал імя = {{lang-la|Theudoricus}} | выява = Portrait Roi de france Thierri Ier.jpg | апісанне выявы = Выява Тэадорыха I з бронзавага медаля працы Жана Дасье. Каля 1720 года. | шырыня = 200 | перыядпачатак = [[27 лістапада]] [[511]] | перыядканец = [[533]]/[[534]] | каранацыя = | папярэднік = [[Хлодвіг I]] | пераемнік = [[Тэадэберт I]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | род = | у шлюбе = | бацька = | маці = | дзеці = }} '''Тэадорых I''' (каля [[485]] — [[533]]/[[534]]) — кароль [[франкі|франкаў]] з [[Меравінгі|дынастыі Меравінгаў]] у [[511]]—[[533]]/[[534]] гадах. Кіраваў у [[Рэймс]]е і [[Мец]]ы (будучая [[Аўстразія]]). Старэйшы сын караля [[Хлодвіг I|Хлодвіга I]]. == Біяграфія == === Гістарычныя крыніцы === Галоўным біёграфам Тэадорыха I з'яўляецца [[Грыгорый Турскі]], біскуп горада [[Тур (горад)|Тура]]. І летапісец [[Фрэдэгар]], які запісаў сваю «Хроніку» ў [[VII]] стагоддзі, і ананімны аўтар «[[Кніга гісторыі франкаў|Кнігі гісторыі франкаў]]», які жыў у [[VIII]] стагоддзі, галоўным чынам паўтараюць Грыгорыя Турскага, не робячы значных адступленняў ад яго тэксту. Таксама некаторыя звесткі пра Тэадорыха можна знайсці ў [[Відукінд Карвейскі|Відукінда Карвейскага]] ў яго працы «Дзеянні саксаў», у прыватнасці, там распавядаецца пра ўзаемаадносіны Тэадорыха з [[Гісторыя Цюрынгіі|цюрынгамі]] і [[Саксы|саксамі]]. Пра тое ж, але ў больш сціснутай форме, апавядаюць і [[Кведлінбургскія аналы]]. Імя Тэадорых складаецца з дзвюх частак — каранёў ''theut'' (гэта значыць «народ», «людзі») і ''ric'' (што перакладаецца як «правадыр», «кароль»); гэта значыць «Тэадорых» на [[Франкская мова|франкскай мове]] азначае ''«Кароль народа»''. === Паходжанне Тэадорыха === Маці Тэадорыха, нідзе не названую па імені, [[Грыгорый Турскі]]<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|2|28}}</ref> і іншыя летапісцы<ref>{{Кніга:Відукінд Карвейскі: Дзеянні саксаў|1|9}}, Кведлінбургскія аналы</ref> лічаць наложніцай, хоць больш верагодна, што яна была дачкой каго-або з франкскіх каралёў, найбольш верагодна караля [[рыпуарскія франкі|рыпуарскіх франкаў]] з рэзідэнцыяй у [[Кёльн]]е [[Сігіберт Кульгавы|Сігіберта Кульгавага]]. У вачах хрысціянскіх святароў і манахаў, якія ў тыя часы пісалі свае хронікі, шлюб, не асвячоны царквой, быў несапраўдным, і таму яны называюць яе наложніцай, а яе сына Тэадорыха прызнаюць незаконнанароджаным. Аднак, мяркуючы па тым, што Тэадорых, як старэйшы сын, атрымаў долю ў бацькаўскай спадчыне ледзь не большую за сваіх адзінакроўных братоў, гаворыць пра тое, што ў вачах франкаў ён быў цалкам законным сынам. Мяркуючы па тым, што менавіта Тэадорыху дасталіся землі рыпуарскіх франкаў, яго маці павінна была адносіцца да кіруючага дому каралёў менавіта гэтых [[рыпуарскія франкі|рэйнскіх франкаў]]. === Каралеўства Тэадорыха === [[Выява:Division of Gaul - 511.jpg|thumb|350px|Падзел дзяржавы Хлодвіга I паміж яго сынамі ў 511 г. Уладанні Тэадорыха I пазначаны зялёным колерам]] Тэадорых, адзіны з сыноў Хлодвіга, пры жыцці бацькі ўжо дасягнуў паўналецця і нават камандаваў войскамі ў [[507]] — [[508]] гадах у [[Вестгота-франкская вайна, 507—509|вайне з вестготамі]]. Пад яго кіраўніцтвам франкі занялі [[Авернь]], а таксама захапілі гарады [[Альбі]] і [[Радэз]]<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|2|37}}</ref>. Пасля смерці Хлодвіга I у [[511]] годзе [[Франкскае каралеўства]] было падзелена на чатыры часткі паміж яго сынамі: Тэадорыхам, [[Хладамір]]ам, [[Хільдэберт I|Хільдэбертам I]] і [[Хлотар I|Хлотарам I]]<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|1}}</ref>. Тэадорых атрымаў каля траціны каралеўства, а астатнія землі былі падзелены прыкладна на роўныя часткі паміж яго братамі. У склад каралеўства Тэадорыха ўваходзілі наступныя землі: старыя [[рыпуарскія франкі|рыпуарскія]] вобласці на ўсход ад [[Рэйн]]а, землі па [[Рэйн]]е і [[Мозель|Мозелі]], вобласці па верхнім цячэнні [[Маас (рака)|Маас]]а з гарадамі [[Туль]] і [[Вердэн, Мёз|Вердэн]], а таксама акруга [[Базель]], [[Шалон-ан-Шампань|Шалон]] і [[Рэймс]]. Межы ўладанняў братоў у [[Каралеўства Аквітанія|Аквітаніі]] не могуць быць дакладна ўсталяваны. Вядома толькі, што [[Авернь]] належала Тэадорыху. Таксама ён, верагодна, захаваў за сабой горада [[Альбі]] і [[Радэз]], захоплены ім у час вайны з вестготамі. Яго сталіцай быў спачатку [[Рэймс]], а затым [[Мец]]. === Адбіццё нападу данаў === [[Выява:bataille entre Francs et Danois en 515.jpg|thumb|250px|злева|Бітва франкаў і данаў. Армія Тэадорыха, ўзначаленая яго сынам Тэадэбертам I, адбівае захопнікаў данаў і прымушае іх уцякаць. На гарызонце бачныя два судны, якія ўжо адчалілі. Мініяцюра [[Жан Фуке|Жана Фуке]] з [[Вялікія французскія хронікі|Вялікіх французскіх хронік]]. Каля [[1455]]—[[1460]]. Дэпартамент Манускрыптаў. Парыж]] У часы кіравання Тэадорыха на яго дзяржаву напаў народ паўночных мараплаўцаў [[даны|данаў]]. Іх кароль [[Хігелак|Хахілайх]] праплыў са сваімі воінамі ўверх па [[Рэйн]]е і разарыў акругу [[хатуарыі|хатуарыяў]]. Сын Тэадорыха [[Тэадэберт I|Тэадэберт]] выйшаў з войскам насустрач прышэльцам і пасля паспяховай бітвы адабраў у іх захопленую здабычу і палонных. Хахілайх паў у бітве<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|3}}</ref>. Гэты Хахілайх, пра якога распавядае Грыгорый Турскі, несумнеўна тоесны каралю [[гёты|гаўтаў]] Хігелаку, які згадваецца ў [[англасаксы|англасаксонскім]] [[эпас]]е пра [[Беавульф]]а. Там распавядаецца пра гібель Хігелака, які напаў са сваёй дружынай на франкаў і пацярпеў ад іх паражэнне. Разам з Хігелакам у баі загінуў і яго сын Хердрэд. Нажаль, у «Беавульфе» няма падрабязнасцей пра франкаў, Тэадорыха і яго сына Тэадэберта, які перамог данаў. Грыгорый Турскі, распавядаючы пра гэты набег данаў, па сваім звычаі, не прыводзіць ніякіх дат. Большасць гісторыкаў датуюць гэту падзею [[515]] годам. Аднак, існуе і датаванне [[521]] годам, што здаецца больш абгрунтаваным, таму што сын караля Тэадэберт, які нарадзіўся каля [[503]] года, наўрад ці мог кіраваць адбіццём уварвання ў такім юным узросце. === Вайна ў Бургундыі === {{Асноўны|Бургунда-франкская вайна, 523—524}} У [[524]] годзе Тэадорых разам з адзінакроўным братам [[Хладамір]]ам вёў вайну з каралём [[бургунды|бургундаў]] [[Гадамар II|Гадамарам II]], нягледзячы на тое, што быў жанаты з пляменніцай Гадамара. Пасля таго як [[Хладамір]] паў, [[Бітва пры Везеронсе|змагаючыся]] з бургундамі каля [[Везеронс-Кюртэн|Везеронса]], яго родныя браты [[Хільдэберт I]] і [[Хлотар I]] забілі дзвюх з трох яго малалетніх сыноў і падзялілі яго каралеўства. Тэадорых спачатку застаўся ўбаку ад учыненай братамі разні, але трохі пазней запатрабаваў сваю долю ў спадчыне забітага брата і атрымаў вобласці [[Труа]], [[Санс]], [[Аксер]] і [[Лімож]]. === Вайна ў Цюрынгіі === З пачатку [[VI]] стагоддзя экспансіянісцкія памкненні франкаў былі накіраваны ў першую чаргу на дзяржаву [[цюрынгі|цюрынгаў]], чые ўладанні цягнуліся ад [[Эльба|Эльбы]] да [[Дунай|Дуная]]. Аднак пры жыцці [[остготы|остгоцкага]] караля [[Тэадорых Вялікі|Тэадорыха Вялікага]], на пляменніцы якога [[Амалаберга|Амалаберзе]] быў жанаты кароль цюрынгаў [[Герменефрэд]], Тэадорых I Франкскі не смеў адкрыта напасці на цюрынгаў, якія былі ў саюзе з [[остготы|остготамі]]<ref>{{Кніга:Пракопій Кесарыйскі: Вайна з готамі|1_1|12||1}}</ref>. Цюрынгія ў той час была падзелена паміж братамі Герменефрэдам, [[Бадэрых]]ам і [[Бертахар]]ам. Пра тое, якой часткай каралеўства цюрынгаў валодаў кожны з братоў, і ў якой залежнасці быў адзін да іншага — нічога не вядома. Тым часам Герменефрэд у [[525]] годзе забіў свайго брата Бертахара і захапіў яго ўладанні. Затым у [[529]] годзе кароль цюрынгаў заключыў саюз з Тэадорыхам I супраць іншага свайго брата, Бадэрыха, абяцаўшы каралю франкаў палову каралеўства брата: ''«Калі ты заб'еш яго, мы пароўну падзелім яго каралеўства»''. Тэадорых выступіў у паход, Бадэрых, які пацярпеў паражэнне, быў забіты і Тэадорых вярнуўся ў сваё каралеўства. Аднак Герменефрэд не аддаў яму абяцанага, чым выклікаў адкрытую варожасць Тэадорыха<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|4}}</ref>. === Заваяванне Цюрынгіі === [[Выява:Theodoric (487-534) en Thuringe.jpg|thumb|злева|200px|Тэадорых I у Цюрынгіі. Пергамент. «Хроніка каралёў Францыі», [[XV стагоддзе]]. [[Музей Кандэ]], [[горад Шанціі|Шанціі]], [[Францыя]]]] У [[531]] годзе Тэадорых I, памятаючы пра вераломства караля [[цюрынгі|цюрынгаў]] [[Герменефрэд]]а, заклікаў на дапамогу свайго брата [[Хлотар I|Хлотара I]], і разам яны выступілі супраць караля цюрынгаў. У бітве, якая адбылася каля ракі [[Унструт]], цюрынгам спачатку ўдалося завабіць франкаў у засаду. На раўніне, дзе павінна была адбыцца бітва, яны вырылі равы, прыхаваўшы іх дзёрнам з густой травой, ствараючы бачнасць роўнага поля. Калі пачалася бітва, у гэтыя равы патрапіла шмат франкскіх вершнікаў. Аднак франкі, карыстаючыся колькаснай перавагай, усё ж перамаглі, і цюрынгі кінуліся на ўцёкі да ракі Унструт. Там адбылася такая разня ўцекачоў, што рэчышча ракі загаціла груда трупаў. Франкі па трупах перабраліся, як па мосце, на іншы бераг<ref name=autogenerated1>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|7}}</ref>. Паэт [[Венанцый Фартунат]] прысвяціў гэтай разні цюрынгаў паэму пад назвай «De excidio Thoringiae» («Пра гібель Цюрынгіі»). Герменефрэд бег у крэпасць Скітынг (суч. [[Бургшайдунген]])<ref>{{Кніга:Відукінд Карвейскі: Дзеянні саксаў|1|9}}</ref>. Аднак затым каралі франкаў перасварыліся з-за таго, што Тэадорых I задумаў забіць свайго брата [[Хлотар I|Хлотара I]]. Патаемна падрыхтаваўшы ўзброеных людзей, ён запрасіў брата да сябе нібы для тайных перамоў. Узброеныя людзі хаваліся за заслонай, але Хлотар заўважыў іх ногі. Такім чынам змова правалілася. Жадаючы замяць справу, Тэадорых падарыў Хлотару вялікае сярэбранае блюда, але потым яго загрызла прагнасць і ён паслаў свайго сына [[Тэадэберт I|Тэадэберта]], які суправаджаў бацьку ў паходзе, забраць блюда назад. Хлотар вярнуў блюда, адмовіўся ад працягу вайны і вярнуўся дамоў<ref name=autogenerated1 />. Тады Тэадорых заклікаў на дапамогу [[саксы|саксаў]], і тыя паслалі яму 9-тысячнае войска. Разам з імі ён аблажыў [[Бургшайдунген|Скітынг]], дзе з рэшткамі сваёй дружыны хаваўся [[Герменефрэд]]. Першы штурм не прынёс перамогі ніводнаму з бакоў. Тэадорых тайна ад саксаў уступіў у перамовы з Герменефрэдам і дасягнуў з ім пагаднення аб тым, што цюрынгі прызнаюць над сабой вярхоўную ўладу каралёў франкаў, і што абодва каралі нападуць на саксаў, небяспечных для іх абодвух. Аднак, калі саксы даведаліся пра перамовы, яны ў ноч на 1 кастрычніка [[531]] года раптам напалі на крэпасць, захапілі яе і перабілі большасць [[цюрынгі|цюрынгаў]], што знаходзіліся там<ref>{{Кніга:Відукінд Карвейскі: Дзеянні саксаў|1|9—12}}</ref>. [[Герменефрэд]] бег у аддаленыя вобласці [[Цюрынгія|Цюрынгіі]], але затым вярнуўся, паверыўшы абяцанням Тэадорыха. Франкскі кароль асыпаў яго падарункамі, але аднойчы, калі яны гутарылі на крапасной сцяне горада Тальбіяка ([[Цюльпіх]]а), хтосьці скінуў Герменефрэда са сцяны, той зваліўся і разбіўся насмерць. Відавочна, тут не абыйшлося без вераломства Тэадорыха{{efn|Грыгорый Турскі не называе імёнаў забойцаў (III, 8); Фрэдэгар у сваёй «Хроніцы» (III. 32) паведамляе, што Герменефрэда забіў Тэадэберт I, сын Тэадорыха. У Відукінда Карвейскага (I, 10 — 13) апісанне канца жыцця Герменефрэда (Ірмінфрыда), караля цюрынгаў, і Тэадорыха (Тыядрыка), караля [[франкі|франкаў]], носіць ужо паўлегендарны характар, як, зрэшты, і ўсё апавяданне пра ўварванне і замацаванне [[саксы|саксаў]] у вобласці [[цюрынгі|цюрынгаў]]. Выкарыстоўваючы народныя паданні і сагі, Відукінд паведамляе, што Ірмінфрыд пасля перамогі саксаў, саюзнікаў франкаў, над цюрынгамі бег, але Тыядрык вырашыў хітрасцю выклікаць яго да сябе. Ірынгу, збраяносцу Ірмінфрыда, які знаходзіўся тады пры Тыядрыку, ён загадаў забіць Ірмінфрыда, паабяцаўшы яму багатыя дары і ўладу ў дзяржаве, што той і зрабіў. Пасля гэтага Тыядрык загадаў Ірынгу ісці прэч. Разгневаны Ірынг працяў мячом самога Тыядрыка. Такім чынам, эпізод пра гібель Ірмінфрыда (Герменефрэда) у вусновай народнай традыцыі трансфармаваўся, набыўшы казачны характар.}}. Франкі авалодалі ўсёй [[Цюрынгія, дзяржава|Цюрынгіяй]], за выключэннем часткі каралеўства, якая ляжала на поўнач ад ракі [[Унструт]], якую падпарадкавалі [[саксы]]. Гэта было канцом [[Цюрынгія, дзяржава|Каралеўства Цюрынгія]]<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|7, 8}}</ref><ref>{{Кніга:Фрэдэгар: Хроніка|3|32}}</ref><ref>{{Кніга:Кніга гісторыі франкаў|22}}</ref><ref>{{Кніга:Відукінд Карвейскі: Дзеянні саксаў|1|9-13}}</ref>. === Барацьба за Авернь === У [[531]] годзе, калі кароль Тэадорых быў заняты па той бок [[Рэйн]]а вайной з [[Цюрынгія, дзяржава|цюрынгамі]], і нават распаўсюдзілася чутка пра яго смерць на гэтай вайне, адбылося паўстанне [[Гала-рымляне|гала-рымскага насельніцтва]] [[Авернь|Аверні]] супраць Тэадорыха. На чале паўсталых стаяў Аркадзій, унук паэта і пісьменніка позняй [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] [[Сідоній Апалінарый|Сідонія Апалінарыя]]. Аркадзій хацеў, каб Авернь адышла да [[Хільдэберт I|Хільдэберта I]]. Быць можа, ён і яго паплечнікі спадзяваліся на тое, што Авернь зможа падчас барацьбы абодвух братоў здабыць большую палітычную самастойнасць. Як б там ні было, Аркадзій паспяшаўся ў [[Парыж]], сталіцу Хільдэберта, веснікаў з прапановай авалодаць краінай. Хільдэберт сабраў армію і неадкладна адправіўся ў дарогу. Ён падышоў да падножжа гары, на якой стаяў горад авернцаў, цяпер [[Клермон-Феран|Клермон]], але брама была зачынена. Здавалася, жыхары баяліся памыліцца, калі чутка пра смерць Тэадорыха апынецца лжывай, а можа быць, яны шукалі выпадку цалкам вызваліцца ад улады франкаў. Але Аркадзій, пры дапамозе сваіх прыхільнікаў зламаў запоры брамы і ўпусціў франкаў<ref>{{Кніга:Рыгор Турскі: Гісторыя франкаў|3|9}}</ref>. Пасля ўзяцця сталіцы астатняя краіна хутка падпарадкавалася Хільдэберту, але падпарадкаванне гэтае было вельмі хісткім, і складалася з клятвы быць вернымі і ў выдачы некалькіх закладнікаў. Пакуль усё гэта адбывалася, прыйшла вестка, што Тэадорых вяртаецца пераможцам з вайны супраць цюрынгаў. Пасля гэтай навіны Хільдэберт, пакінуўшы слабы гарнізон у сталіцы Аверні, паспяшаўся ў Парыж, асцерагаючыся нападу на ўласныя ўладанні. Але прайшло два гады, а кароль Тэадорых не зрабіў ніякіх спроб да вяртання гарадоў, якія перасталі прызнаваць яго ўладу над сабой. Краіна заставалася фармальна падпарадкаванай каралю Хільдэберту, але кіравалася гала-рымлянамі ад яго імя, а менавіта партыяй Аркадзія, які, верагодна, дасягнуў тады ўсіх ушанаванняў, што былі мэтай яго інтрыг. === Вайна з вестготамі === У пачатку 530-х гадоў паміж франкамі і [[вестготы|вестготамі]] пачаліся ваенныя дзеянні. Вестготам удалося пасля смерці [[Хлодвіг I|Хлодвіга I]] паступова зноў пашырыць сваю тэрыторыю на поўнач ад [[Пірэнеі|Пірэнеяў]]. Каб вярнуць страчаныя тэрыторыі, франкскія каралі Тэадорых і [[Хлотар I|Хлотар]] у [[532]] годзе паслалі сваіх старэйшых сыноў [[Тэадэберт I|Тэадэберта]] і Гунтара. Гунтар дайшоў да [[Радэз]]а і, невядома чаму, павярнуў назад. Тэадэберт жа прасунуўся да [[Без'е]], захапіў крэпасць Дыё і разрабаваў яе. Затым ён накіраваў паслоў у іншую крэпасць, названую Кабрыер (лац. Capraria, літар. «Казіны») сказаць жыхарам, што калі яны не здадуцца, то ўся гэта мясцовасць будзе выпалена і ўсіх хто там застанецца ўвядуць у палон. А ў той час там жыла адна матрона па імі [[Дэатэрыя]], вельмі талковая і разумная жанчына, муж якой сышоў і сканаў у горадзе Без'е. Яна накіравала да караля паслоў з прызнаннем улады франкаў. Тады Тэадэберт падышоў да крэпасці і з мірам увайшоў у яе, і калі ён убачыў, што народ яму скарыўся, ён не прычыніў там ніякага зла. А Дэатэрыя выйшла да яго насустрач, а ён, убачыўшы, што яна прыгожая, закахаўся ў яе і стаў з ёй жыць<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|21—22}}</ref>. === Узяцце Клермона === Тым часам, [[Хлотар I|Хлотар]] і [[Хільдэберт I|Хільдэберт]], пасля свайго вяртання з [[Іспанія|Іспаніі]], сабраліся напасці на [[Каралеўства бургундаў|Бургундыю]] ([[532]]). Яны запрасілі і Тэадорыха, але той адмовіўся. Аднак франкі, якія падпарадкоўваліся яму, абвясцілі: ''«Калі ты адмовішся ісці на Бургундыю з братамі, то мы цябе пакінем і пойдзем за імі»''. Тэадорых жа, памятаючы нявернасць жыхароў [[Авернь|Аверні]], адказваў ім: ''«Хадзем у [[Клермон-Феран|Клермон]], і я прывяду вас у краіну, дзе вы знойдзеце золата і срэбра колькі захочаце, забераце статкі, рабоў і адзенняў у дастатку»''. І ў той час, калі яго браты ваявалі ў Бургундыі, Тэадорых выступіў са сваёй сталіцы [[Мец]]а ў паход на Авернь<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|11}}</ref>. Як толькі салдаты караля Тэадорыха ступілі на багатыя раўніны Ніжняй [[Авернь|Аверні]], яны пачалі рабаваць і руйнаваць, не абыходзячы ні цэркваў, ні іншых святых месцаў. Пладаносныя дрэвы былі ссечаны і дамы знішчаны дашчэнту. Франкі аблажылі, нарэшце, і [[Клермон-Феран|Клермон]], жыхары якога, бачачы з вышыні сцен рабаванні і пажары ў наваколлях, вырашылі пад камандваннем свайго біскупа Квінцыяна замагацца да апошняга. Але, нягледзячы на ўсе высілкі, жыхары Клермона не маглі доўга выстаяць супраць шматлікай арміі, якая прагнула здабычы: горад быў узяты і разрабаваны. Кароль у сваім гневе жадаў зраўняць і сцены з зямлёй, але ў наступную ноч пасля аддання гэтага загаду Тэадорых зведаў падчас сну прыпадак [[самнамбулізм]]у; ён устаў з ложку і, пабегшы, сам не ведаючы куды, быў спынены сваёй вартай, якая пераконвала яго перахрысціцца. Гэтай акалічнасці было дастаткова, каб звярнуць караля да міласэрнасці: ён памілаваў горад і забараніў рабаванне на 8 міль (12,8 км) у акружнасці;<ref>''Грыгорый Турскі'' [http://remacle.org/bloodwolf/historiens/gregoire/miracles3.htm#II «Жыціі святых айцоў», IV]</ref> праўда, калі выйшла такая забарона, ужо больш няма чаго было рабаваць. === Спусташэнне Аверні === Авалодаўшы сталіцай [[Авернь|Аверні]], Тэадорых пачаў нападаць па чарзе на ўсе ўмацаваныя месцы, дзе жыхары схаваліся з усім, што яны мелі каштоўнага. Ён спаліў замак Тыгерн (цяпер {{нп3|Тыерн||fr|Thiers (Puy-de-Dôme)}}), дзе знаходзілася драўляная царква, якая згарэла ад пажару. У непрыступнай крэпасці Лавалотры (цяпер [[Валор]]), куды [[франкі]] пракраліся з-за здрады раба, яны рассеклі на кавалкі, ля падножжа самога алтара, святара Прокула, саму крэпасць разбурылі, а жыхароў адвялі ў палон. Горад Брыват ([[Брыуд]]) быў разрабаваны, а царква [[Іўліян Брыудскі|Святога Іўліяна]] спустошана, нягледзячы на шматлікія цуды, чуткі пра якія, зрэшты, вымусіў Тэадорыха вярнуць частку здабычы і пакараць тых салдатаў, якія парушылі павагу да святыні. У Іцыядоры знакаміты манастыр быў ператвораны, паводле сучаснікаў, у пустэчу. Замак Марлак (Мерліяк) доўга аказваў супраціў; гэта месца было ўмацавана самой прыродай: яго атачалі стромыя скалы, і ўнутры яго сцен білі з зямлі крыніцы. Франкі ўжо страцілі надзею авалодаць гэтым месцам, як нечаканы выпадак перадаў у іх рукі 50 чалавек гарнізона, якія выйшлі на фуражоўку. Яны падвялі звязаных палонных да ўмацаванняў горада і сказалі, што яны заб'юць іх на месцы, калі не будзе здадзены замак. Любоў да землякоў і сваякоў падштурхнула абаронцаў Мерліяка адчыніць браму і заплаціць выкуп па адным [[Трэміс|трыенсе]] (залатая манета, якая важыла 1,52 г) за кожнага схопленага<ref name=autogenerated3>{{Кніга:Рыгор Турскі: Гісторыя франкаў|3|13}}</ref>. Пасля таго, як усе ўмацаванні былі зрыты і здабыча падзелена, доўгія шэрагі вазоў і палонных, акружаныя франкскімі салдатамі, пацягнуліся з [[Авернь|Аверні]] на поўнач [[Галія|Галіі]]. Людзей усіх станаў, духоўных і свецкіх, сярод якіх асабліва шмат было дзяцей, юнакоў і дзяўчын, [[франкі]] прадавалі ва ўсіх месцах, праз якія яны праходзілі. Што да Аркадзія, вераломства якога прычыніла краіне такое спусташэнне, то ён пры першай чутцы пра ўварванне франкаў, пусціўшы на волю лёсу ў [[Клермон-Феран|Клермоне]] сваю маці Плацыдзіну і сястру бацькі Алцыму, бег з горада і схаваўся ў [[Бурж]]ы, на зямлі свайго заступніка [[Хільдэберт I|Хільдэберта]]. Абедзве ж жанчыны, паслся заваявання краіны франкамі, былі схоплены ў наваколлях горада [[Каор]]а, пазбаўлены сваёй маёмасці і асуджаны на выгнанне<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|12}}</ref>. Тэадорых спрабаваў усталяваць з Хільдэбертам мірныя адносіны і заключыў з ім дагавор аб ненападзе, падмацаваны абодвума бакамі перадачай шматлікіх закладнікаў з сенатарскіх дамоў. Аднак, нягледзячы на гэта, пазбегнуць канфліктаў не ўдалося, і закладнікі сталі прыгоннымі<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|15}}</ref>. Пакідаючы Клермон, Тэадорых пакінуў у ім для аховы свайго сваяка Сігівальда<ref name=autogenerated3 />. Аднак гэты Сігівальд здзяйсняў там шмат злачынстваў: ён і сам адбіраў маёмасць у розных асоб, і слугі яго ўвесь час здзяйснялі крадзяжы, забойствы, набегі і рознага роду злачынствы; і ніхто ў іх прысутнасці не смеў і пікнуць<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|16}}</ref>. Раздражнёны гэтым Тэадорых у [[533]] годзе забіў мячом Сігівальда і тайна паслаў сыну [[Тэадэберт I|Тэадэберту]] ліст, прапануючы яму забіць Сігівальда, сына Сігівальда, які тады знаходзіўся ў Тэадэберта. Але Тэадэберт не захацеў яго забіваць, таму што даводзіўся апошняму хросным бацькам. Ліст жа, дасланы яму бацькам, ён даў прачытаў самому Сігівальду, і прапанаваў таму бегчы, што Сігівальд і зрабіў, схаваўшыся ў [[Італія|Італіі]]<ref name=autogenerated2>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|23}}</ref>. === Прыгнечанне паўстання Мундэрыха === [[Выява:Monnaie de bronze de Thierry Ier.jpeg|thumb|300px|Бронзавая манета Тэадорыха I]] Тым часам нейкі [[Мундэрых, правадыр франкаў|Мундэрых]], які выдаваў сябе за каралеўскага сваяка, сабраў вакол сябе натоўп прыхільнікаў і абвясціў сябе каралём. Паводле «Жыція Святога Гундульфа» ([[XII стагоддзе]]), гэты Мундэрых быў сынам [[Хладэрых, кароль франкаў|Хладэрыха]], які забіў, падгавораны [[Хлодвіг I|Хлодвігам I]], свайго бацьку, караля [[Рыпуарскія франкі|рыпуарскіх франкаў]] [[Сігіберт Кульгавы|Сігіберта Кульгавага]]. Пасля чаго Хлодвіг паслаў забойцаў, якія забілі самога Хладэрыха, а яго каралеўства прысвоіў сабе. Мундэрых, мабыць, у той час знаходзіўся ў юным узросце і не мог перашкодзіць гэтаму. Дасягнуўшы сталасці, ён, верагодна, вырашыў адваяваць сваё каралеўства ў сына Хлодвіга Тэадорыха. Тэадорых паслаў войска, каб сілай захапіць Мундэрыха і пакараць яго. Даведаўшыся пра гэта, Мундэрых, не маючы сіл для абароны, схаваўся з усёй сваёй маёмасцю ў сценах крэпасці [[Вітры]] і паспрабаваў там умацавацца з усімі тымі, каго ён угаварыў далучыцца да яго. Войска Тэадорыха, атачыўшы крэпасць, трымала яе аблогу на працягу сямі дзён, аднак, яна не мела ніякага поспеху. Тады кароль паслаў аднаго са сваіх людзей па імі Арэгізіл да Мундэрыха з абяцаннем памілаваць апошняга, калі ён добраахвотна здасца. Арэгізіл, паклаўшы рукі на свяшчэнны алтар, пакляўся ў тым, што Мундэрых, калі выйдзе з крэпасці, застанецца цэлым. Паверыўшы яму, Мундэрых са сваімі людзьмі выйшаў за браму, але тут жа быў атакаваны воінамі Арэгізіла. Перад тым, як пасці ў няроўнай бітве, Мундэрых і яго людзі забілі як самога Арэгізіла, так і многіх з яго салдат. Маёмасць Мундэрыха адышла казне<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|14}}</ref>. З мэтай наладжвання добрасуседскіх адносін, азначыўся шлюб паміж сынам Тэадорыха [[Тэадэберт I|Тэадэбертам]] і дачкой караля [[лангабарды|лангабардаў]] [[Вахо]] [[Візігарда]]й<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|20}}</ref><ref>{{Кніга:Павел Дыякан: Гісторыя лангабардаў|1|21}}</ref>. Памёр Тэадорых пасля цяжкай хваробы ў канцы [[533]] ці пачатку [[534]] года, на 23-м годзе свайго кіравання<ref name=autogenerated2 />. З усіх сыноў Хлодвіга Тэадорых быў самым дзейным і энергічным. Гісторыя гэтага перыяду паказала нам Тэадорыха і яго сына [[Тэадэберт I|Тэадэберта]] больш выразна акрэсленымі, чым сыноў [[Хлодвіг I|Хлодвіга]] ад [[Клацільда Бургундская|Клацільды]]. І не выпадкова Тэадорых, акрамя «Гісторыі» [[Грыгорый Турскі|Грыгорыя Турскага]], трапляе таксама і ў «Хроніку» [[Фрэдэгар]]а і ў «Гісторыю саксаў» [[Відукінд Карвейскі|Відукінда]]. === Жонкі і дзеці === * меркавана, з [[502]] года{{efn|Гэта прыкладная дата, існуе роскід датаванняў у розных даследчыкаў}} — меркавана, '''Эстэр Вестгоцкая''', дачка [[Аларых II|Аларыха II]], караля [[вестготы|вестготаў]]. Яна згадваецца толькі ў позніх [[генеалогія]]х (пачынаючы з [[XVII]] стагоддзя), якія ў якасці пацверджання яе існавання спасылаюцца выключна на меркаванне гісторыка пачатку гэтага стагоддзя Абера ле Міра. Да таго ж, ужо ў [[XVIII]] стагоддзі гэта меркаванне падвяргалася сумневу як не пацверджанае якімі-небудзь пэўнымі крыніцамі. Аднак трэба ўлічыць той факт, што сын Тэадорыха Тэадэберт падчас кіравання бацькі быў ужо сталым мужчынам і ніяк не мог быць народжаным бургундскай прынцэсай, з якой Тэадорых ажаніўся ўжо ў сярэдзіне свайго кіравання (прыблізна ў 522 годзе). Значыць, можна выказаць здагадку, што да шлюбу з Суавеготай Бургундскай у Тэадорыха ўжо была першая жонка (ці хоць бы наложніца), якая і нарадзіла яму спадчынніка прастола Тэадэберта. Вядома таксама, што дзесьці каля 502 года Хлодвіг I і Аларых II заключылі дагаворы аб прызнанні граніц<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|2|35}}</ref>, і нават вельмі верагодна, што гэты дагавор быў змацаваны шлюбам паміж старэйшым сынам Хлодвіга і дачкой вестгоцкага караля. Але да гэтага меркавання трэба адносіцца асцярожна, таму што яно не пацвярджаецца звесткамі першакрыніц. ** '''[[Тэадэберт I]]''' (каля [[503]]—[[548]]) — кароль [[Аўстразія|Аўстразіі]] * меркавана, з [[522]] года{{efn|Гэта прыкладная дата, таксама як і папярэдняя}} — меркавана, '''Суавегота Бургундская'''. Грыгорый Турскі ў сваёй «[[Гісторыя франкаў, Грыгорый Турскі|Гісторыі франкаў]]» апавядае, што Тэадорых узяў у жонкі дачку караля [[Каралеўства бургундаў|Бургундыі]] [[Сігізмунд, кароль бургундаў|Сігізмунда]], аднак не называе яе па імі<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|5}}</ref>. Усёабдымны даведнік па генеалогіі, так званы Europaische Stammtafeln сцвярджае, што жонку Тэадорыха клікалі Суавегота (пам. 566). Верагодна, гэта меркаванне грунтуецца на згадцы Суавеготы франкскім гісторыкам і храністам [[X]] стагоддзя [[Фладаард]]ам у «[[Гісторыя Рэймскай царквы|Гісторыі Рэймскай царквы]]». Гэтая крыніца паведамляе, што ''«каралева Суавегота»'' завяшчала адну траціну ''«ville Virisiaci»'' (суч. [[Верзі]]) царкве [[Рэймс]]а ў часы біскупа [[Мапін]]а, з правам прысваення даходаў ад яго (так званы [[узуфрукт]]) на карысць ''«вышэйзгаданай каралевы дачкі, Тэадэхільды»'', дадаючы, што апошняя пазней пацвердзіла ахвяраванне ў часы біскупа [[Эгідзій, біскуп рэймскі|Эгідзія]]. Ідэнтыфікацыя каралевы Суавеготы як жонкі караля Тэадорыха залежыць ад ідэнтыфікацыі Тэадэхільды як іх дочкі, што да канца не вызначана. Таму не можа быць канчаткова ўсталявана сувязь паміж Суавеготай, якая згадваецца Фладаардам, і дачкой караля Бургундыі Сігізмунда, якая згадваецца Грыгорыем Турскім. Тым не менш, храналогія адпавядае такой сувязі; біскупства Мапіна датуецца прыкладна 536—560 гадамі, а Эгідзія — каля 560—590. Яшчэ адзін факт, які спрыяе такому атаясненню, такі: як вядома, першай жонкай Жыгімонта была дачка караля [[остготы|остготаў]] [[Тэадорых Вялікі|Тэадорыха Вялікага]] Астрагота<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Iordan/text2.phtml?id=577 Іардан. Пра паходжанне і дзеянні гетаў]</ref>. Наяўнасць у імёнах Суавеготы і Астраготы аднаго кораня ''«гота»'', які паказвае на іх [[Готы|гоцкае]] паходжанне, гэта можа пацвярджаць, што Суавегота была дачкой Сігізмунда і Астраготы. ** меркавана, дачка '''Тэадэхільда'''. Пракопій Кесарыйскі піша, што ''«нейкі муж, па імі Гермегіскл, кіраваў [[Варны, племя|варнамі]]»'' і ''«ён узяў сабе ў законныя жонкі сястру франкскага караля Тэадэберта, таму што нядаўна ў яго памерла яго ранейшая жонка»''. Сын Гермегіскла ад першага шлюбу Радыгіс пазней, пасля смерці свайго бацькі, ажаніўся са сваёй уласнай мачахай. Пасля ''«ён адпусціў ад сябе сястру Тэадэберта і ажаніўся з [[Брыты|брыційкай]]»''<ref>{{Кніга:Пракопій Кесарыйскі: Вайна з готамі|4_2|20||1}}</ref>. Паведамленне Пракопія служыць відавочным доказам, што ў Тэадэберта была сястра, а ў Тэадорыха, адпаведна, дачка. Магчыма, гэтая яго дачка насіла імя Тэадэхільда. Апроч «Гісторыі Рэймскай Царквы» Фладаарда, дзе Тэадэхільда, як ужо гаварылася вышэй, названа дачкой каралевы Суавеготы, імя Тэадэхільды згадваецца таксама яшчэ ў дзвюх крыніцах. [[Венанцый Фартунат]] у канцы [[VI]] стагоддзя напісаў [[Эпітафія|эпітафію]] для ''«каралевы Тэадэхільды»'', паведамляючы, што ''«брат, бацька, муж, дзед і продкі»'' апошняй былі ''«каралеўскага паходжання»''. Грыгорый Турскі, у адной са сваіх малавядомых прац, адзначае вяртанне [[трыбун]]а Нуніна з [[Авернь|Аверні]] і прыбыццё ў [[Асер]] ''«у часы … каралевы Тэадэхільды»'' пасля таго, як ён аддаў даніну, якую сабраў з франкаў, той жа самай каралеве. (Указанне на Асер можа казаць пра тое, што Тэадэхільда, пасля таго як яна пабыла замужам за двума каралямі варнаў, пераехала жыць у [[Франкскае каралеўства Бургундыя|Бургундыю]], дзе ў той час кіраваў кароль [[Гунтрамн]].) <br />Верагодна, што ўсе гэтыя тры крыніцы гавораць пра адну і тую ж асопу; адзіная згадка персоны з такім жа імем для другой паловы VI стагоддзя адносіцца да [[канкубіна|канкубіны]] караля [[Харыберт I|Харыберта I]], якая была дачкой пастуха і наўрад ці магла называцца сваімі сучаснікамі каралевай. Нямногія асобы былі названы ў сучасных ім крыніцах каралевамі, што значна абмяжоўвае магчымасць выпадковых супадзенняў. Тым не менш, ніводная з гэтых крыніц прама не гаворыць, што Тэадэхільда была дачкой караля Тэадорыха. Аднак, агульны корань ''«Тэадэ-»'' у першай частцы абодвух імёнаў можа служыць довадам на карысць блізкага сваяцтва. Застаецца яшчэ адна магчымая нітачка, каб адсачыць далейшае. Крысціян Сетыпані адзначае, што яе пляменнік, кароль Тэадэбальд, атрымаў у спадчыну прастол у [[547]] годзе ''«пры рэгенцтве сваёй цёткі Тэадэхільды»''. Тым не менш, гэты аўтар не прыводзіць спасылак на крыніцы, на якія ён абапіраўся. Такім чынам, у наш час немагчыма праверыць, ці маецца ў гэтых першакрыніцах вырашальная сувязь паміж фразай ''«яго цётка»'' і імем ''«Тэадэхільда»''. {| class="standard" cellpadding="5" cellspacing="0" align="center" style="border: black solid 1px" |- | colspan=3 align="center" style="background:PowderBlue;"|'''[[Меравінгі|Дынастыя Меравінгаў]]''' |- | align="center" width="30%"|<small>Папярэднік:</small><br />'''[[Хлодвіг I]]''' | align="center" style="background:Wheat;" width="40%"| '''[[Франкская дзяржава|кароль<br /> Аўстразіі]] <br />[[511]] — [[533]]/[[534]]''' | align="center" width="30%"|<small>Пераемнік:</small><br />'''[[Тэадэберт I]]''' |- |} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў}} * {{Кніга:Фрэдэгар: Хроніка}} * {{Кніга:Пракопій Кесарыйскі: Вайна з готамі}} * {{Кніга:Відукінд Карвейскі: Дзеянні саксаў|1}} * {{Кніга:Лебек С.: Паходжанне франкаў}} * {{cite web|url=http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Ann_Quedlinb/frametext1.htm|title=Кведлинбургские анналы (до 909 года)|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CksLbVi?url=http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Ann_Quedlinb/frametext1.htm|archivedate=25 жніўня 2011|accessdate=14 мая 2017|url-status=live}} * {{кніга|аўтар=Арзаканян М. Ц., Ревякин А. В., Уваров П. Ю.|загаловак=История Франции|спасылка= |выданне=1-е изд|месца={{М.}}|выдавецтва=Дрофа|год=2005|том=|старонкі=|старонак=474 |isbn=5-7107-6229-6|тыраж=}} * {{кніга|аўтар=|загаловак=Всемирная история. Энциклопедия|спасылка=http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000032/|выданне=|месца={{М.}}|выдавецтва=Государственное издательство политической литературы.|год=1957|том=|старонкі=|старонак=|isbn=|тыраж=}} (Средние века: Т.3) * {{кніга|аўтар=|загаловак=История средних веков|спасылка= |выданне=4-е изд|месца={{М.}} |выдавецтва=Издательство Московского университета «Высшая школа»|год=2003|том=|старонкі= |старонак=640|isbn=5-211-04818-0|тыраж=}} * {{кніга|аўтар=|загаловак=История Франции|спасылка= |выданне=|месца={{М.}} |выдавецтва= |год=1972-1973|том=|старонкі= |старонак=|isbn=|тыраж=}} * {{кніга|аўтар=Ле Гофф Ж.|загаловак=Цивилизация средневекового Запада|спасылка= http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Goff/index.php|выданне=|месца= Екатеринбург |выдавецтва=У-Фактория|год=2005|том=|старонкі=|старонак=560|isbn=5-94799-388-0|тыраж=}} * {{кніга|аўтар=Chédeville А.|загаловак=La France au Moyen Age|спасылка=http://www.franklang.ru/592/|выданне=|месца=|выдавецтва=|год=|том=|старонкі=|старонак=|isbn=|тыраж=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926234947/http://www.franklang.ru/592/|archivedate=26 верасня 2007}} * {{кніга|аўтар=Lot F.|загаловак=La France. Des origines à la guerre de cent ans|спасылка=http://classiques.uqac.ca/classiques/lot_ferdinand/la_france_origines/la_france.html|выданне=|месца=Paris|выдавецтва=Librairie Gallimard|год=1941|том=|старонкі=|старонак=278|isbn=|тыраж=|archive-date=26 сакавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225855/http://classiques.uqac.ca/classiques/lot_ferdinand/la_france_origines/la_france.html}} * {{кніга|аўтар=Lot F.|загаловак=Naissance de la France|спасылка=http://classiques.uqac.ca/classiques/lot_ferdinand/Naissance_de_la_france/Naissance_france.html|выданне=|месца=Paris|выдавецтва=Librairie Arthème Fayard|год=1948|том=|старонкі=|старонак=864|isbn=|тыраж=|archive-date=28 студзеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128130649/http://classiques.uqac.ca/classiques/lot_ferdinand/Naissance_de_la_france/Naissance_france.html}} * {{Кніга:Эрліхман В.В.: Кіраўнікі свету|5|2}} == Спасылкі == * {{FGM|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/MEROVINGIANS.htm#_Toc184188200|title=CLOVIS I 481/82—511, THEODERICH I 511—533, CHLODOMER 511—524, CHILDEBERT I 511—558, THEODEBERT I 533—547, THEODEBALD I 547—555 |accessdate=2012-02-08}} * {{cite web |url = http://www.manfred-hiebl.de/mittelalter-genealogie/merowinger/theuderich_1_frankenkoenig_534.html |title = Theuderich I von Frankenkoenig |publisher = Genealogie Mittelalter: Mittelalterliche Genealogie im Deutschen Reich bis zum Ende der Staufer |accessdate = 2012-02-08 |lang = de |archiveurl = https://www.webcitation.org/65CfbKQwg?url=http://www.manfred-hiebl.de/mittelalter-genealogie/merowinger/theuderich_1_frankenkoenig_534.html |archivedate = 4 лютага 2012 |url-status = live }} * [http://www.hrono.ru/geneal/geanl_fr_01.html Генеалагічнае дрэва Меравінгаў на «Хронасе»] === Гістарычныя карты === * [http://lesson-history.narod.ru/map/frankgos.gif Франкскае каралеўства] * [http://jhist.org/maps/barbary01.htm Варвары] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170215011922/http://jhist.org/maps/barbary01.htm |date=15 лютага 2017 }} * [http://history.rin.ru/cgi-bin/history.pl?num=2078 Франкская дзяржава ў VI стагоддзі] * [http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000033/map03.shtml Дзяржава Меравінгаў] * [http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000032/map02.shtml Франкская дзяржава ў канцы V — першай палове IX ст.] * [http://www.vostlit.info/Texts/rus/Greg_Tour/map1.JPG Меравінгская Галія. VI ст.] * [http://www.vostlit.info/Texts/rus/Greg_Tour/map2.JPG Франкская дзяржава ў V — першай палове VI ст.] {{Меравінгі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 480-я]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 530-я]] [[Катэгорыя:Каралі франкаў]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Аўстразія]] [[Катэгорыя:Меравінгі]] 4xnq2velg5rb58ktr4lmlrox33wst4f 0 472266 5141750 4634942 2026-05-14T23:57:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141750 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Татаркаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Асіповіцкі раён]] |Уключае = 1 населены пункт |Сталіца = [[Татарка (Асіповіцкі раён)|Татарка]] |Датаўтварэння = [[20 лістапада]] [[2013]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 513 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://osipovichi.gov.by/ru/tatarka-ru/ |Заўвагі = }} '''Тата́ркаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Татарка (Асіповіцкі раён)|Татарка]]. == Гісторыя == Утвораны 20 лістапада 2013 года на тэрыторыі Татаркаўскага пасялковага савета<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200616214854/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1|date=16 чэрвеня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва паводле перапісу 2009 года — 771 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 92,0 % — [[беларусы]], 6,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 513 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{archives.gov.by|117216}} {{Асіповіцкі раён}} [[Катэгорыя:Татаркаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] r0pcmslsejef5mwdo736ijg8cukosml 0 473288 5141692 4805082 2026-05-14T20:17:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141692 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Расліны | image file = ARCTOSTAPHYLOS UVA-URSI - BÒFIA - IB-475 (Boixerola).JPG | image title = | image descr = Агульны выгляд расліны з пладамі | parent = Arctostaphylos | ref = | comment = | rang = Від | latin = Arctostaphylos uva-ursi | author = ([[L.]]) [[Spreng.]], 1825 | syn = {{btname|Arbutus uva-ursi|[[L.]]}} <br /> і інш. гл. [[#Сінонімы|тэкст]] | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Arctostaphylos uva-ursi | commons = Arctostaphylos uva-ursi | iucn = | grin = 3866 }} '''Талакнянка звычайная'''{{sfn|БелЭн|2002}}{{sfn|ЭПБ|1986}}<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|18}}</ref> (''Arctostáphylos úva-úrsi'') — [[куст]] сямейства {{Bt-bellat|Верасовыя|Ericaceae}}, [[тыпавы від]] роду [[Талакнянка]]<ref name="ДПЯ">{{кніга |аўтар = Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г. |частка = Толокнянка обыкновенная |загаловак = Дикорастущие плоды, ягоды и их применение |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн |выдавецтва = Ураджай |год = 1975 |том = |старонкі = 104-105 |старонак = 200 |серыя = |isbn = |тыраж = 130 000 }}</ref>. == Назва == Навуковая родавая назва ўтворана ад {{Lang-grc|άρκτος}} — «мядзведзь» і {{Lang-grc|σταφυλή}} — «лаза»<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Арктостафилос}}</ref>, [[Біялагічны від|відавы эпітэт]] ''uva-ursi'' — ад гэтых жа слоў, але лацінскіх ({{Lang-la|uva}} — вінаград і {{Lang-la|ursus}} — мядзведзь). == Назва == Беларускія народныя назвы талакнянкі звычайнай — мядзведжыя вушкі ці мядзведжая ягада, мучальнік, мучаннік<ref name="Анненков">{{нп3|Мікалай Іванавіч Аненкаў|Анненков Н.|ru|Анненков, Николай Иванович}} [[:s:ru:Ботанический словарь (Анненков)/Arctostaphylos officinalis/ДО|Ботанический словарь]], Спб, 1878</ref><ref name="Верас">{{Крыніцы/Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік}}</ref><ref>[[Антон Краскоўскі|Kraskoŭski A.]] Bielaruskija lekarskija ziolki. Wilnia, 1921</ref>, мучанніца, мучыннік, талачаннік<ref name="Анненков"/><ref>{{нп3|Міхаіл Васільевіч Рытаў|Рытов М. В.|ru|Рытов, Михаил Васильевич}} Русские лекарственные растения. т. I. Петроград, 1918</ref><ref>[[Канстанцін Аляксандравіч Чалоўскі|Чоловский К.]] Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.</ref>, мучан, мучанічнік<ref>[[Міхаіл Мікалаевіч Ганчарык|Ганчарык М. М.]] Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927</ref><ref>[[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Шатэрнік М. В.]] Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929</ref>, талаконнік<ref>[[Уладзімір Мікалаевіч Дабравольскі|Добровольский В. Н.]] Смоленский областной словарь. Смоленск, 1914</ref>. [[Фінская мова|Фінскія]] назвы расліны — ''sianmarja'' (у даслоўным перакладзе — «свіная ягада») і ''sianpuolukka'' («свіныя брусніцы»)<ref>{{кніга|аўтар=Вахрос И., Щербаков А.|загаловак=Большой финско-русский словарь|спасылка=|адказны=Под ред. В. Оллыкайнен и И. Сало|выданне=6-е изд., стер|месца=М.|выдавецтва=Живой язык|год=2006|старонкі=|старонак=816|isbn=5-8033-0372-0|тыраж=1550|ref=Вахрос}}</ref>. == Біялагічнае апісанне == {{Біяфота|Köhler's Medizinal-Pflanzen in naturgetreuen Abbildungen mit kurz erläuterndem Texte (Plate 137) (8232797222).jpg|ш=250|left|{{Бат.іл.|1}}|color=lightgreen}} Шматгадовы вечназялёны моцна разгалінаваны [[куст]] або паўкуст<ref name="ДПЯ"/>, які сцелецца, вышынёй 5-30 см, з узыходзячымі галінкамі і чырвонабураю карой. [[Сцябло|Сцёблы]] ляжачыя, галінастыя, укараняльныя і ўзыходзячыя<ref name="ДПЯ"/>. Маладыя галінкі зялёныя, апушаныя, прасцёртыя. [[Ліст|Лісце]] даўгаватае, 10-25 мм даўжынёй, 4-9 мм шырынёй, даўгавата-зваротнаяйкападобнае, скурыстае, ля аснавання звужанае ў кароткі хвосцік, на верхавіне закругленае, знізу — светла-зялёнае, матавае, да светла-іржавага<ref name="ДПЯ"/>, зверху — цёмна-зялёнае, бліскучае, з добра адрознай сетачкай уціснутых жылак<ref name="ДПЯ"/>. Край ліста суцэльны, не апушаны. [[Ліст]]аразмяшчэнне чарговае<ref name="ДПЯ"/>, [[Ліст|жылкаванне]] сеткаватае, лісце зімуе. Маладое лісце па краі пакрыта пушком. [[Суквецце]] — кароткая верхавінная [[Суквецце|гронка]], якая складаецца з некалькіх панікаючых правільных бела-ружовых [[Кветка|кветак]] на кароткіх кветаножках<ref name="ДПЯ"/>. [[Вяночак]] 5-6,5 мм даўжынёй, 2,5-4 мм шырынёй, гарлачыкавы з пяцізубцовым адгінам, унутры — з жорсткімі валасінкамі<ref name="ДПЯ"/>. [[Калякветнік]] двайны. [[Кветка|Пылавікі]] цёмна-чырвоныя, з прыдаткамі, выкрываюцца ў версе дзірачкамі. [[Песцік]] адзін, [[Песцік|слупок]] адзін, трохі карацей вяночка, завязь верхняя. Тычынак дзесяць, яны карацей вяночка. {{нп3|Формула кветкі||ru|Формула цветка}}: [[Файл:Male and female sign.svg|16x16пкс]]<math>\mathrm{\ast \; Ca_{(5)}\; Co_{(5)} \; A_{5+5} \; G_{(\underline5)}}</math><ref name="Медбот">{{кніга|аўтар=Сербин А. Г. и др.|загаловак=Медицинская ботаника. Учебник для студентов вузов|месца=Харьков|выдавецтва=Изд-во НФаУ: Золотые страницы|год=2003|старонкі=149|старонак=364|isbn=966-615-125-1}}</ref>. Цвіце ў маі — ліпені<ref name="ДПЯ"/>. [[Плод]] — ярка-чырвоная ягадападобная ценакарпная [[касцянка]] дыяметрам 6-8 мм, з сопкай мякаццю з пяццю костачкамі, шарападобная, мае 6-8 см у дыяметры. Плады спеюць у жніўні — верасні. Талакнянка падобная брусніцам, якія адрозніваюцца ад яе ніжняй завяззю і залозістымі кропкамі з ніжняга боку ліста. {{Фотарадок|Arctostaphylos uva-ursi 7 (5097488319).jpg|ш1=200|Arctostaphylos uva-ursi liście 04.07.10 p.jpg|ш2=224|Arctostaphylos uva-ursi 2000-07-24 Karelia RU.jpg|ш3=225|Arctostaphylos uva-ursi M 1.jpg|ш4=200|тэкст=Злева направа: лісце, кветкі, расліна з пладамі, плады |color=lightgreen}} == Распаўсюджанне і экалогія == {{Біяфота|Kinnikinnik in snow (7030753119).jpg|right|ш=250|Талакнянка звычайная ў нацыянальным парку {{нп3|Нацыянальны парк Маўнт-Рэйнір|Маўнт-Рэйнір|ru|Маунт-Рейнир (национальный парк)}}, [[ЗША]]|color=lightgreen}} {{Біяфота|ARCTOSTAPHYLOS UVA-URSI - BÒFIA - IB-957 (Boixerola).JPG|ш=250|right|Талакнянка звычайная ў Каталоніі|color=lightgreen}} {{Біяфота|ARCTOSTAPHYLOS UVA-URSI - BÒFIA - IB-478 (Boixerola).JPG|ш=250|right|Талакнянка звычайная ў Каталоніі|color=lightgreen}} Шырока распаўсюджаная ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] і на поўначы [[Еўразія|Еўразіі]] (у паўночнай палове [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]], у [[Сібір]]ы і на [[Далёкі Усход Расіі|Далёкім Усходзе]]). Параўнальна рэдкі від у {{нп3|Сярэдняя паласа Расіі|Сярэдняй Расіі|ru|Средняя полоса России}}, сустракаецца пераважна ў {{нп3|Нечарназем'е|нечарназёмнай|ru|Нечерноземье}} паласе. Сустракаецца таксама на [[Каўказ]]е. Распаўсюджана на Палессі. Ва Украіне раёны збору сканцэнтраваны ў [[Валынская вобласць|Валынскай]], [[Ровенская вобласць|Ровенскай]], [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай]], [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай]], [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай]] абласцях. Расце ў рэдкіх сухіх хваёвых і лісцяных лясах, на гарах і высечках, прыморскіх дзюнах і камяністых асыпках. Аддае перавагу адкрытым, добра асветленым сонцам месцам і не пераносіць канкурэнцыі іншых раслін. У межах свайго [[арэал]]у сустракаецца рассеяна, курцінамі. Цвіце ў маі-чэрвені. Плады спеюць у верасні. Расліна мае патрэбу беражлівага выкарыстання, аховы і аднаўлення. == Хімічны склад == Лісце талакнянкі ўтрымлівае [[фенолагліказіды]] — {{нп3|арбуцін||ru|Арбутин}} (8-16 %), метыл-арбуцін, {{нп3|арбуцін|эрыкалін|ru|Арбутин}}; свабодны [[гідрахінон]], [[дубільныя рэчывы]] пірагалавай групы, [[Урсолавая кіслата|урсолавую кіслату]], [[флаваноіды]], па структуры нагадваюць {{нп3|кверцэцін||ru|Кверцетин}}<ref name="ДПЯ"/><ref name="БФС">{{кніга|аўтар=Блинова К. Ф. и др.|частка=|загаловак=Ботанико-фармакогностический словарь : Справ. пособие|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu|адказны=Под ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева|месца={{М.}}|выдавецтва=Высш. шк.|год=1990|старонкі=247|isbn=5-06-000085-0|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140420180900/http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu|archivedate=20 красавіка 2014}}</ref>, {{нп3|Фенолакіслоты|фенолкарбонавыя кіслоты|ru|Фенолокислоты}} — {{нп3|галавая кіслата|галавую кіслату|ru|Галловая кислота}}, таксама нязначную колькасць эфірнага алею<ref name="ДПЯ"/>. == Збор, перапрацоўка і захоўванне == Лісце талакнянкі збіраюць да пачатку або ў пачатку цвіцення<ref name="ДПЯ"/>, зразаючы галінкі нажамі ці сярпамі. Пры правядзенні паўторных нарыхтовак на адным і тым жа масіве трэба збіраць не больш за 75 % раслін, перыядычнасць нарыхтовак — 4-6 гадоў. Пры зборы трэба адрозніваць талакнянку ад [[Брусніцы|брусніц]]<ref name="ДПЯ"/>. Сушаць галіны на адкрытым паветры ці пад навесамі. Пасля высушвання галіны абмалочваюць, выдаляюць сцёблы, а лісце пакуюць у мяшкі або цюкі вагой па 25, 50, 100 кг. Захоўваюць у сухіх, добра ветраных памяшканнях. Тэрмін захоўвання — пяць гадоў. Узмоцненая нарыхтоўка лісця талакнянкі ва ўкраінскім [[Палессе|Палессі]] прывяла да значнага збяднення яе запасаў, таму ўжо цяпер неабходна паклапаціцца пра ўзнаўленне зараснікаў. Развядзенне талакнянкі мэтазгодна на палянах, у звадкаваных хваёвых [[Дрэвастой|дрэвастоях]], на высечках і гарах. Разводзіцца талакнянка як насенным, так і вегетатыўным спосабам, каранёвымі тронкамі. Падсяваннем насення ў маладыя культуры хвоі ў Літве створаны новыя масівы гэтай каштоўнай расліны. == Гаспадарчае значэнне і выкарыстанне == Расліна выкарыстоўваецца як дубільная<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Дубильные материалы}}</ref>, фарбавальная, лекавая і таніданосная расліна. === Медыцынскае прымяненне === {{Біяфота|Uvae ursi folium 129315.jpg|ш=250|right|Лісце талакнянкі|color=lightgreen}} У якасці {{нп3|Лекавая раслінная сыравіна|лекавай сыравіны|ru|Лекарственное растительное сырьё}} выкарыстоўваюць лісце талакнянкі ({{Lang-la|Folium Uvae ursi}})<ref name="ДПЯ"/> і парасткі талакнянкі (Cormus Uvae ursi), якія нарыхтоўваюць вясной, да цвіцення, ці восенню, у перыяд поўнага паспявання пладоў. Парасткі абразаюць і сушаць пад падстрэшкамі або ў сушылках з добрай вентыляцыяй, лісце аддзяляюць ад сцеблаў ці цалкам выкарыстоўваюць маладыя парасткі. Фармакалагічныя ўласцівасці абумоўлены утрыманнем у лісці талакнянкі звычайнай [[фенолагліказід]]а {{нп3|Арбуцін|арбуціна|ru|Арбутин}}. Пры трапленні ў арганізм арбуцін гідралізуецца да [[гідрахінон]]а і [[Глюкоза|глюкозы]]<ref name="ДПЯ"/>, які раздражняе [[Парэнхіма|нырачную парэнхіму]], тым самым выклікаючы [[Дыўрэтыкі|дыўрэтычнае]] дзеянне. Дзякуючы [[Дубільныя рэчывы|дубільным рэчывам]], якія ўтрымліваюцца ў лісці, аказвае {{нп3|Звязальныя рэчывы|звязальнае|ru|Вяжущие вещества}} дзеянне на [[страўнікава-кішачны тракт]]. Лісце талакнянкі прымяняецца ў выглядзе {{нп3|Адвар|адвару|ru|Отвар}}<ref name="ДПЯ"/> як [[Дыўрэтыкі|мачагоны]] і дэзінфікавальны сродак пры [[Мочакамянёвая хвароба|мачакаменнай хваробе]], [[Цыстыт|цыстыце]], [[урэтрыт]]ах. Уваходзіць у склад лекавых {{нп3|Лекавы збор|збораў|ru|Лекарственный сбор}}. Парашок лісця талакнянкі выкарыстоўваецца для вырабу таблетак. Прымяняецца лісце і ў [[Гамеапатыя|гамеапатыі]]. ==== У народнай медыцыне ==== У народнай медыцыне лісце талакнянкі ўжываюць пры хваробах нырак, мачавога пузыра і іншых хваробах, выкліканых парушэннем абмену рэчываў. Рэкамендуецца таксама талакнянка пры нервовых хваробах<ref name="ДПЯ"/>, маткавых крывацёках, жаночых хваробах, рэўматызме, астме і да таго падобнае. === У ветэрынарыі === У ветэрынарыі адвар лісця талакнянкі выкарыстоўваюць як мачагонны сродак і пры крывавай мачы ў рагатай жывёлы. === Гарбарная і лёгкая прамысловасць === Талакнянка высока цэніцца ў гарбарнай прамысловасці, яе лісце і карані ўтрымліваюць да 35 % высакаякасных танідаў, прыдатных для [[Дубленне|дублення]] тонкіх шкур і афарбоўкі іх у цёмна-шэры і шэра-жоўты колеры. Лісце прыдатнае і для афарбоўкі воўны ў цёмныя колеры. === Садова-паркавая гаспадарка === Талакнянка — дэкаратыўнае расліна, яе дэкаратыўнасць захоўваецца на працягу ўсяго вегетацыйнага перыяду. Рэкамендуецца для гадоўлі ў садах і лесапарках, для дэкарыравання каменных горак. === Іншае === Маладыя галіны і лісце талакнянкі могуць служыць крыніцай гідрахінону, які выкарыстоўваецца ў фатаграфіі. Плады служаць кормам для {{нп3|Птушыная дзічына|баравой дзічыны|ru|Пернатая дичь}}. == Сістэматыка == === Сінонімы === Спіс складзены на аснове базы дадзеных ''The Plant List'' (гл. картку расліны). {{кал}} * {{btname|Arbutus acerba|[[Gilib.]]}} * {{btname|Arbutus buxifolia|[[Stokes]]}} * {{btname|Arbutus officinalis|[[Boiss.]]}} * {{btname|Arbutus procumbens|[[Salisb.]]}} * {{btname|Arbutus uva-ursi|[[L.]]}}{{basionym}} * {{btname|Arctostaphylos adenotricha|([[Fernald]] & [[J.F.Macbr.]]) [[Á.Löve]], [[D.Löve]] & [[B.M.Kapoor]]}} * {{btname|Arctostaphylos angustifolia|[[Payot]]}} * {{btname|Arctostaphylos officinalis|[[Wimm.]] & [[Grab.]]}} * {{btname|Arctostaphylos procumbens|[[Patze]], [[E.Mey.]] & [[Elkan]]}} * {{btname|Daphnidostaphylis fendleri|[[Klotzsch]]}} * {{btname|Daphnidostaphylis fendleriana|Klotzsch}} * {{btname|Mairania uva-ursi|(L.) [[Desv.]]}} * {{btname|Uva-ursi buxifolia|(Stokes) [[Сэмюэл Фрэдэрык Грэй|Gray]]}} * {{btname|Uva-ursi cratericola|([[Donn.Sm.]]) {{Abrams}}}} * {{btname|Uva-ursi procumbens|[[Moench]]}} * {{btname|Uva-ursi uva-ursi|(L.) [[Cockerell]]}} * {{btname|Uva-ursi uva-ursi|(L.) [[Britton]]}} {{Канец кал}} === Падвіды === * ''Arctostaphylos uva-ursi'' subsp. ''uva-ursi''. Самы распаўсюджаны [[падвід]], расце ў арктычных і субарктычны раёнах Еўразіі і Амерыкі, а таксама ў гарах больш паўднёвых рэгіёнаў. * ''Arctostaphylos uva-ursi'' subsp. ''adenotricha''. Распаўсюджаны ў гарах [[Невада|Невады]] (ЗША). * ''Arctostaphylos uva-ursi'' subsp. ''coactilis''. Распаўсюджаны ў прыбярэжных раёнах Паўночнай і Цэнтральнай [[Каліфорнія|Каліфорніі]] (ЗША). * ''Arctostaphylos uva-ursi'' subsp. ''cratericola''. Гэты падвід [[Эндэмік|эндэмічны]] для высакагорных раёнаў [[Гватэмала|Гватэмалы]], дзе расце на вышыні 3000-4000 м над [[Узровень мора|узроўнем мора]]. == У культуры == === У мастацтве === У 1954 годзе выява талакнянкі звычайнай была выкарыстана на паштовай марцы Балгарыі<ref>[https://нумизмания.рф/catalogue/8118/248240/ https://нумизмания.рф/catalogue/8118/248240/]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Талакня́нка|Скуратовіч А. М.|397}} * {{Крыніцы/ЭПБ|5|Талакня́нка|Якаўлева І. М.|73}} * {{ІВРСР|частка=1005. ''Arctostaphylos uva-ursi'' (L.) Spreng. — Толокнянка обыкновенная|том=3|стар=19}} * {{Крыніцы/ДПР СССР|Род Толокнянка — ''Arctostaphylos'' Adans.|261—263}} * {{Кніга|частка=Толокнянка обыкновенная, Медвежья ягода|аўтар=Мазуренко М. Т.|загаловак=Вересковые кустарнички Дальнего Востока (структура и морфогенез)|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/mazurenko1982_veresk_kust_dv.djvu|адказны=Отв. ред. {{нп3|Андрэй Паўлавіч Хахракоў|А. П. Хохряков|ru|Хохряков, Андрей Павлович}}|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1982|старонкі=103—107|старонак=184|тыраж=1200|ref=Мазуренко}} — [[УДК]] 582.912.42 * ''{{нп3|Уладзімір Іванавіч Чопік|В.&nbsp;И.&nbsp;Чопик|uk|Чопик Володимир Іванович}}, {{нп3|Любоў Рыгораўна Дудчанка|Л.&nbsp;Г.&nbsp;Дудченко|uk|Дудченко Любов Григорівна}}, [[Ала Мікалаеўна Краснова|А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова]];'' «{{нп3|Дзікарослыя карысныя расліны Украіны, даведнік|Дикорастущие полезные растения Украины|uk|Дикорослі корисні рослини України (довідник)}}» Справочник; Киев, {{нп3|Навукова думка||uk|Наукова думка}}, 1983. {{ref-ru}} * {{кніга |аўтар=[[Юхім Якаўлевіч Елін|Єлін Ю. Я.]], {{нп3|Марыя Якаўлеўна Зярова|Зерова М. Я.|ru|Зерова Марія Яківна}}, [[Уладзімір Іванавіч Лушпа|Лушпа В. І.]], [[Святлана Іванаўна Шабарава|Шабарова С. І.]] |загаловак=Дари лісів. |месца = Київ|выдавецтва=Урожай|год=1979 |старонак = 440}} * {{Крыніцы/ОВРБ|125|Arctostaphylos Adans. — Толокнянка}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|3573}} {{Праверана|30|8|2013}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ARUV USDA Plants Profile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130504060053/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ARUV |date=4 мая 2013 }} * [http://medplant.nmsu.edu/ursi.htm Medicinal Plants] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070206055426/http://medplant.nmsu.edu/ursi.htm |date=6 лютага 2007 }} * [http://www.botanical.com/botanical/mgmh/b/bearbe22.html Bearberry description and use] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Верасовыя]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1825 годзе]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] nekvbq98o19om5q1z3nok55v283s91v 0 474004 5141752 5096607 2026-05-15T00:48:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141752 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Румянцава}} {{Навуковец }} '''Таццяна Герардаўна Румя{{націск}}нцава''' (нар. {{ДН|30|6|1953}}, {{МН|Мінск||}}, [[БССР]]) — беларускі [[філасофія|філосаф]], сацыяльны антраполаг і [[культуралогія | культуролаг]], [[прафесар]], [[доктар філасофскіх навук]], заслужаны работнік [[Беларускі дзяржаўны універсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Займаецца даследаваннем праблем чалавечай агрэсіі, асноватворных канцэптаў прадстаўнікоў нямецкай трансцэндэнтальна-крытычнай філасофіі, асноўных ідэй і тэорый сучаснай заходняй філасофіі. == Біяграфія == Нарадзілася 30 чэрвеня 1953 года ў [[Мінск]]у. У 1976 годзе з адзнакай скончыла аддзяленне філасофіі [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. З 1976 года працуе на кафедры гісторыі філасофіі і культуры. У 1979 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Крытычны аналіз канцэпцый чалавечай агрэсіўнасці», у 1991 годзе абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Філасофскі аналіз метадалагічных і канцэптуальных асноў канцэпцый чалавечай агрэсіўнасці». У 1994 годзе прысвоена званне прафесара. Чытаныя курсы: «Гісторыя замежнай філасофіі», «Філасофія старажытнага Усходу», «Нямецкі ідэалізм канца XVIII-першай трэці XIX стагоддзя», «Асноўныя напрамкі сучаснай філасофіі», «Гісторыя нямецкай класічнай філасофіі» (для студэнтаў спецыяльнасці «[[Культуралогія]]» гуманітарнага факультэта), Спецкурс «Фенаменалогія духу» і «Філасофія духу». Пад яе навуковым кіраўніцтвам абаронены 11 кандыдацкіх дысертацый, ажыццяўляецца навуковае кіраўніцтва 2 доктарскімі дысертацыямі. == Сфера навуковых інтарэсаў == * Нямецкая класічная філасофія (І. Кант, Г. Гегель). * Сучасная заходняя філасофія (неакантыянства, неагегельянства, філасофія жыцця, псіхааналіз, глабальныя геапалітычныя Змены ў 21 ст.). * Праблемы чалавечай агрэсіўнасці. * Праблемы беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. * Гісторыя замежнай філасофіі * Філасофія і культура старажытнага Усходу == Асноўныя напрамкі грамадскай працы == * Сябра вучонага Савета [[Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ|ФФСН]] [[Беларускі дзяржаўны універсітэт | БДУ]]. * Сябра спецыялізаванага Савета па абароне дысертацый пры [[Беларускі дзяржаўны універсітэт | БДУ]]. * Сябра рэдкалегіі чатырох навуковых часопісаў: Кантаў зборнік (Расія), Веснік Полацкага дзяржуніверсітэта, Філасофія і сацыяльныя навукі. * Рэдактар і аўтар шэрагу артыкулаў серыі «Свет энцыклапедый», у рамках якой выйшлі 12 энцыклапедый. * Сябра Нью-Йоркскай Акадэміі Навук (з 1994 года). == Узнагароды, званні, кваліфікацыі == * прафесар, доктар філасофскіх навук (1992); * прафесар ВАК [[СССР]] (1993); * граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (1997, 2009); * дыпломы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь за якаснае кіраўніцтва навуковымі даследаваннямі студэнтаў (1996, 1997, 1998, 1999, 2000); * стыпендыя [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] дзеячам навукі, адукацыі, культуры, аховы здароўя і работнікам іншых галін народнай гаспадаркі рэспублікі і яе складу (2000—2001); * ганаровыя граматы Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2003, 2006); * ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2008); * дыплом Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў конкурсе на лепшага навуковага кіраўніка і арганізатара навукова-даследчай працы студэнтаў і аспірантаў 2011 года. Другая прэмія ў намінацыі «Падрыхтоўка кадраў вышэйшай кваліфікацыі» (2011); * ганаровае званне «Заслужаны работнік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта» за шматгадовую добрасумленную працу і вялікі асабісты ўклад у развіццё Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2013). == Навуковыя працы == * Крытычны аналіз канцэпцый «чалавечай агрэсіўнасці», Мн., 1982. * Агрэсія: праблемы і пошукі ў заходняй філасофіі і навуцы, Мн. 1991. * Нямецкая трансцэндэнтальна-крытычная філасофія сярэдзіны 18 — першай трэці 19 ст. Гласарый. Мн. 1999. * Філасофія І. Канта. Гласарый. Мн., БДУ, 2004. * Індуізм. Рэлігіі свету. Аўтары-складальнікі: Грыцанаў А. А., Румянцава Т. Г. Мн., 2006. * Фрыдрых Ніцшэ. Мн. 2008. * Освальд Шпэнглер. Мн. 2008. * Эмануіл Сведенборг (у суаўт.) Мн .: Кніжны Дом, 2011. — 320 с. * Нямецкі ідэалізм: ад Канта да Гегеля. Менск. 2015. — 15 д.а. == Спасылкі == * [http://www.culturalnet.ru/main/person/2021 Румянцева, Татьяна Герардовна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170529191837/http://www.culturalnet.ru/main/person/2021 |date=29 мая 2017 }} * [http://www.voppsy.ru/authors/RUMYANTG.htm] // Псіхалагічны слоўнік * [http://scholar.google.ru/citations?user=vhSjmc0AAAAJ&hl=ru]{{Недаступная спасылка}} * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-BSU-ar351791766&strq=l_siz=20] // База дадзеных «Навукоўцы Беларусі» * [https://www.psyoffice.ru/6-568-rumjanceva-tatjana-gerardovna.htm]{{Недаступная спасылка}} // * [http://search.rsl.ru/ru/record/01001592573] // Расійская дзяржаўная бібліятэка * [http://libnvkz.ru/catalog/info/elkat14/76868] // Бібліятэка імя М. В. Гогаля * [http://soc-by.livejournal.com/45784.html Румянцава, Таццяна Герардаўна] // «Персаналіі беларускай сацыялогіі». * [http://www.phisci.ru/index.php/our-authors/32-r-authors/540-rumyantseva-tatyana] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181007152916/http://www.phisci.ru/index.php/our-authors/32-r-authors/540-rumyantseva-tatyana |date=7 кастрычніка 2018 }} // «Філасофскія навукі» * [https://iphras.ru/24_05_2016.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170819180456/https://iphras.ru/24_05_2016.htm |date=19 жніўня 2017 }} // Інстытут філасофіі Расійскай акадэміі навук * [http://kant-online.ru/?page_id=2525 Румянцава, Таццяна Герардаўна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170227184650/http://kant-online.ru/?page_id=2525 |date=27 лютага 2017 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Румянцава Таццяна Герардаўна}} o8k6wrv9a168c6ax2q8u2lxd0q482vx 0 552198 5141602 5122620 2026-05-14T15:41:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141602 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сідаравіцкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сідаравіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[6 красавіка]] [[1973]] |Скасаванне = [[21 жніўня]] [[1925]] |Глава = Пшанічная Алена Валер’еўна |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = Курыленка Ірына Мікалаеўна |Назва главы2 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1348 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/sidorovichsk/ |Заўвагі = }} '''Сі́даравіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. 21 жніўня 1925 года скасаваны, тэрыторыя далучана да далучана да [[Грудзінаўскі 1-шы сельсавет|Грудзінаўскага 1-га сельсавета]] [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]] і [[Слабодкаўскі сельсавет (Лупалаўскі раён)|Слабодкаўскага сельсавета]] Лупалаўскага раёна. 6 красавіка 1973 года цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет (Магілёўскі раён)|Слабодкаўскага сельсавета]] Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці БССР перанесены з вёскі [[Слабодка (Магілёўскі раён)|Слабодка]] ў вёску Сідаравічы, сельсавет перайменаваны ў Сідаравіцкі<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1633 чалавекі<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,1 % — [[беларусы]], 5,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1348 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 8 населеных пунктаў (2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> ! Гаспадаркі, 2007 |- | align="center" | [[Бароўка (Магілёўскі раён)|Бароўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 215 | align="center" | 197 | align="center" | 83 |- | align="center" | [[Лыкава]] | align="center" | вёска | align="center" | 595 | align="center" | 479 | align="center" | 230 |- | align="center" | [[Мірны (Магілёўскі раён)|Мірны]] | align="center" | пасёлак | align="center" | 250 | align="center" | 229 | align="center" | 101 |- | align="center" | [[Новая Мілееўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 115 | align="center" | 111 | align="center" | 62 |- | align="center" | [[Пална (Магілёўскі раён)|Пална]] | align="center" | вёска | align="center" | 74 | align="center" | 78 | align="center" | 40 |- | align="center" | [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]] | align="center" | аграгарадок | align="center" | 500 | align="center" | 419 | align="center" | 212 |- | align="center" | [[Слабодка (Магілёўскі раён)|Слабодка]] | align="center" | вёска | align="center" | 70 | align="center" | 60 | align="center" | 41 |- | align="center" | [[Шылаў Вугал]] | align="center" | вёска | align="center" | 84 | align="center" | 60 | align="center" | 43 |- |} == Славутасці == * Былая царква ў вёсцы [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]] (не пазней 1880). * Былая паштовая станцыя на Беларускім [[Паштовы тракт|паштовым тракце]] ў вёсцы [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]] (1859). {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Сідаравіцкі сельсавет (Магілёўскі раён)}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Сідаравіцкі сельсавет (Магілёўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1925 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1973 годзе]] tmtren3qbynah14v3dgsbb7upsxbmk9 0 559840 5141840 4461494 2026-05-15T08:59:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141840 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = графства Тулуза |саманазва = comtat de Tolosa |статус = [[графства]] |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб = Blason Languedoc.svg |апісанне_герба = Герб графства Тулуза |карта = Le royaume des Francs sous Hugues Capet-ru.svg |апісанне = Французскае каралеўства ў пачатку кіраванні [[Гуга Капет]]а ([[987]]) |p1 = Герцагства Аквітанія |flag_p1 = Blason de l'Aquitaine et de la Guyenne.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана = [[778]] |ліквідавана = [[25 жніўня]] [[1271]] |s1 = Каралеўства Францыя |flag_s1 = Pavillon royal de France.svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |сталіца = [[Тулуза]] |гарады = [[Нім]], [[Альбі]], [[Радэз]], [[Керсі]], [[Нарбона]] |мова = [[Аксітанская мова|аксітанская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = |кіраўнік1 = |год_кіраўніка1 = |тытул_кіраўнікоў2 = |кіраўнік2 = |год_кіраўніка2 = |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметра2 = |да = Герцагства Аквітанія |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = Каралеўства Францыя |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = У [[X стагоддзе|X]] — [[XIII стагоддзе|XIII]] стагоддзях (да [[1215]] года) графства было фактычна незалежным (кароль Францыі быў сюзерэнам толькі фармальна) }} {{значэнні|Тулуза}} '''Гра́фства Тулу́за''' ({{lang-oc|comtat de Tolosa}}) — [[Сярэднявечча|сярэдневяковае]] [[графства]] ў Паўднёвай [[Францыя|Францыі]], якое размяшчалася на тэрыторыі сучаснага рэгіёна [[Аксітанія (рэгіён)|Аксітанія]]. Сталіцай графства быў горад [[Тулуза]]. == Гісторыя == === Перадгісторыя === У час [[Рымская імперыя|рымскага валадарства]] тэрыторыя, якая пазней атрымала назву [[Лангедок]], уваходзіла ў склад рымскай правінцыі [[Нарбонская Галія]]. Пазней большая частка ўвайшла ў склад [[Тулузскае каралеўства|Тулузскага каралеўства]] [[вестготы|вестготаў]], сталіца якога была ў горадзе [[Тулуза]]. У першай палове [[VI стагоддзе|VI стагоддзя]] гэтая тэрыторыя была заваявана [[франкі|франкамі]] і ўвайшла ў склад [[Франкскае каралеўства|Франкскага каралеўства]]. Пазней тэрыторыя ўваходзіла ў склад [[Аквітанскае каралеўства|першага Аквітанскага каралеўства]], пазней у склад напаўнезалежнага [[герцагства Аквітанія|Аквітанскага герцагства]]. === Утварэнне графства === Яшчэ [[Меравінгі]] для кіравання Тулузай і яе наваколлямі пачалі прызначаць графаў. Але згадкі пра іх надзвычай скупыя і няпоўныя. Толькі пры [[Каралінгі|Каралінгах]] пра графы Тулузы з’яўляюцца больш поўныя звесткі. Пасля падпарадкавання Аквітанскага герцагства [[Карл Вялікі]] ўтварыў для абароны ад [[баскі|баскаў]] у [[778]] годзе новае Аквітанскае каралеўства, кіраўніком якога зрабіў свайго нованароджанага сына [[Людовік Набожны|Людовіка]] (будучага імператара Людовіка Набожнага). Пры гэтым графам Тулузы і герцагам Аквітаніі Карл прызначыў графа [[Карсон]]а, які быў захоплены [[баскі|баскамі]] ў [[787]] годзе. Наступным графам Тулузы ў [[790]] годзе стаў [[Гільём Жэлонскі]]. Ён здолеў пашырыць свае ўладанні. [[Выява:Bernatseptimania.png|thumb|300px|left|Графства пры [[Берэнгер I (граф Тулузы)|Берэнгеры I Мудрым]] у 832—835 гадах]] Пры пераемніках Гільёма была ўтворана '''Тулузская марка'''<ref>У некаторых крыніцах кіраўнікоў Тулузы называюць герцагамі.</ref>, кіраўніка якой прызначаў імператар. Пасля смерці [[Людовік I Набожны|Людовіка Набожнага]] па [[Вердэнскі дагавор|Вердэнскім дагаворы]] Тулуза і Аквітанія павінна была дастацца [[Карл II Лысы|Карлу Лысаму]]. Гэтаму запрацівіліся аквітанцы, якія баранілі правы яго пляменніка [[Піпін II Аквітанскі|Піпіна II]], пакуль кіраўнік Тулузы, [[Фрэдэлон (граф Тулузы)|Фрэдэлон]], не дапамог Карлу Лысаму авалодаць горадам, за што і быў прызначаны графам Тулузы ў [[850]] годзе. Брат Фрэдэлона, [[Раймунд I (граф Тулузы)|Раймунд I]] (852—865), які акрамя Тулузы валодаў графствамі [[Графства Руэрг|Руэрг]] і [[Графства Керсі|Керсі]], і сыны апошняга [[Бернар II (граф Тулузы)|Бернар II]] (865—875) і [[Эд (граф Тулузы)|Эд]] (875—918) заклалі падмурак магутнасці свайго дому. Каля [[878]] года да Тулузскага графства была далучана вобласць [[Альбіжуа]], якая стала пасля [[Графства Альбі|графствам Альбі]]. Значэнне графаў Тулузы ўзрастала па меры таго, як улада Каралінгаў у Францыі прыходзіла да заняпаду. Вельмі хутка графам Тулузы ўдалося дамагчыся амаль поўнай незалежнасці<ref>Тэарэтычна графы Тулузы былі васаламі караля Францыі, але на справе былі цалкам незалежныя.</ref> і ператварыць пасаду графа ў спадчынны тытул, які замацаваўся ў сям’і [[Графы Руэрга|графаў Руэрга]]. === Графства ў [[X стагоддзе|X]] — [[XII]] стагоддзях === [[Выява:Map en county of Toulouse 1154.jpg|thumb|Графства Тулуза ў 1154 г.]] У пачатку [[X стагоддзе|X стагоддзя]] ў васальнай залежнасці ад графаў Тулузы знаходзіліся іншыя бароны Лангедока. У той жа час графы Тулузы паспяхова змагаліся супраць [[нарманы|нарманаў]], над якімі ў [[923]] годзе [[Раймунд II Тулузскі|Раймунд II]] (918—923) у саюзе з герцагам Аквітаніі [[Гільём II Аквітанскі|Гільёмам II]] атрымаў бліскучую перамогу. Сын Раймунда II, [[Раймунд III Тулузскі|Раймунд III]] (923—950), выгнаў венграў з Праванса ([[924]]) і павялічыў свае ўладанні, далучыўшы да іх [[графства Авернь]], [[Готыя|Гоцкую марку]] і герцагства [[Аквітанія (герцагства)|Аквітанія]]. Але за ўладанне Аквітаніяй і Аверню Раймунду III, а затым і яго сыну, прыйшлося змагацца з графамі Пуацье, якія з гэтай барацьбы выйшлі пераможцамі. [[Гільём III Тулузскі|Гільём III Тайлефер]] (950—1037), парадніўся з новай каралеўскай дынастыяй [[Капетынгі|Капетынгаў]], прызнаўшы апошніх сваімі [[сюзерэн]]амі. Ён доўга змагаўся з графамі Барселоны за [[графства Праванс]], у выніку чаго змог далучыць да сваіх уладанняў частку Праванса і атрымаць тытул [[Спіс графаў і маркізаў Праванса|маркіза Праванса]]. Яго сын [[Понс Тулузскі|Понс]] (1037—1060) насіў таксама і тытул палаціна Аквітанскага. Да пачатку [[крыжовыя паходы|крыжовых паходаў]] тулузскія графы былі самымі магутнымі феадаламі Паўднёвай Францыі. Уладанні іх распасціраліся ад [[Луара|Луары]] да [[Пірэнеі|Пірэнеяў]] і ад [[Гарона|Гароны]] да [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]. Як члены вышэйшай феадальнай іерархіі, графы тулузскія называліся [[пэр Францыі|пэрамі Францыі]]. [[Гільём IV Тулузскі|Гільём IV Набожны]] (1060—1088), які адрозніваўся рэлігійным запалам, пачаў паломніцтва ў [[Палесціна|Палесціну]], у час якога памёр, пакінуўшы спадчыннікам брата свайго [[Раймунд IV Тулузскі|Раймунда IV Сен-Жыля]] (1088—1105), які стаў адным з правадыроў [[Першы крыжовы паход|Першага крыжовага паходу]]. Яму была прапанавана [[Іерусалімскае каралеўства|іерусалімская карона]], але ён ад яе адмовіўся. Раймунд IV, як і яго сыны [[Бертран Тулузскі|Бертран]] (1105—1112) і [[Альфонс Іардан Тулузскі|Альфонс Іардан]] (1112—1148), скончылі сваё жыццё ў Палесціне, дзе ім належала [[Трыпалі (графства)|княства Трыпалі]]. === Альбігойскія войны і далучэнне да Францыі === {{Main|Альбігойскі крыжовы паход}} [[Выява:Cartes Occitanie.png|thumb|400px|[[Лангедок]] напярэдадні Альбігойскага крыжовага паходу ([[1209]])]] У канцы [[XII]] стагоддзя Тулузскае графства дасягнула вышэйшай ступені дабрабыту і культуры. Часы кіравання [[Раймунд V Тулузскі|Раймунда V]] (1148—1194) былі залатым векам [[правансальская літаратура|правансальскай літаратуры]]. Бліскучы двор тулузскіх графаў стаў інтэлектуальным цэнтрам Еўропы. У той жа час у графстве атрымала развіццё [[ерась]] [[альбігойцы|альбігойцаў]]. [[Раймунд VI Тулузскі|Раймунд VI]] (1194—1222), які бараніў іх ад праследаванняў папы [[Інакенцій III (Папа Рымскі)|Інакенція III]], быў адлучаны ад царквы. У [[1209]] годзе супраць альбігойцаў і графа Тулузы быў абвешчаны крыжовы паход пад камадваннем [[Сімон дэ Манфор, 5-ы граф Лестэр|Сімона дэ Манфор]], які авалодаў усёй краінай і ў [[1215]] годзе атрымаў яе ў дар ад Папы. Раймунд VI не адмаўляўся, аднак, ад сваіх правоў. У [[1218]] годзе Сімон дэ Манфор быў забіты пры аблозе горада Тулузы, і графства зноў перайшло да Раймунда VI, яго спадчыннікам стаў сын [[Раймунд VII Тулузскі|Раймунд VII]], таксама адлучаны ад царквы. У [[1226]] годзе супраць яго пачаў вайну кароль Францыі [[Людовік VIII (кароль Францыі)|Людовік VIII]], якому спадчыннік Сімона, [[Амары VII дэ Манфор|Амары]], саступіў свае правы на Тулузскае графства. У [[1229]] годзе па Парыжскім дагаворы Раймунд VII адмовіўся на карысць французскага караля ад большай часткі сваіх уладанняў і публічна адрокся ад ерасі. Для праследавання ератыкоў у Тулузскім графстве былі заснаваны [[інквізіцыя|інквізіцыйныя трыбуналы]], якімі кіравалі пераважна [[дамініканцы|дамініканскія]] манахі. Адзіная дачка і спадчынніца Раймунда, [[Жанна Тулузская|Жанна]] была ў [[1241]] годзе выдадзена замуж за сына Людовіка VIII, [[Альфонс дэ Пуацье|Альфонса дэ Пуацье]], які атрымаў тытул графа Тулузы. Пасля смерці Жанны і Альфонса ў [[1271]] годзе і астатняя частка графства Тулузскага перайшла да французскай кароны. == Гл. таксама == * [[Спіс графаў Тулузскіх]] {{зноскі}} == Літаратура == * René Poupardin, «Ludovico il Pio», cap. XVIII, vol. II (''L’espansione islamica e la nascita dell’Europa feudale'') della ''Storia del Mondo Medievale'', pp. 558—582. * René Poupardin, ''I regni carolingi (840—918)'', in «Storia del mondo medievale», vol. II, 1999, pp. 583—635 * Louis Halphen, ''Francia: Gli ultimi Carolingi e l’ascesa di Ugo Capeto (888—987)'', in «Storia del mondo medievale», vol. II, 1999, pp. 636—661 * Louis Halphen, ''La Francia nell’XI secolo'', in «Storia del mondo medievale», vol. II, 1999, pp. 770—806 * William B. Stevenson, ''La prima crociata'', in «Storia del mondo medievale», vol. IV, 1999, pp. 718—756 * Charles Lethbridge Kingsford, ''Il regno di Gerusalemme, 1099—1291'', in «Storia del mondo medievale», vol. IV, 1999, pp. 757—782 * E. F. Jacob, ''Innocenzo III'', in «Storia del mondo medievale», vol. V, 1999, pp. 5-53 * A. S. Tuberville, ''Le eresie e l’Inquisizione nel medioevo: 1000—1305 ca.'', in «Storia del mondo medievale», vol. V, 1999, pp. 568—598 * Hastings Rashdall, ''Le università medioevali'', in «Storia del mondo medievale», vol. V, 1999, pp. 657—704 * Louis Halphen, ''La Francia: Luigi VI e Luigi VII (1108—1180)'', in «Storia del mondo medievale», vol. V, 1999, pp. 705—739 * Frederik Maurice Powike, ''I regni di Filippo Augusto e Luigi VIII di Francia'', in «Storia del mondo medievale», vol. V, 1999, pp. 776—828 * Charles Petit-Dutaillis, ''Luigi IX il Santo'', in «Storia del mondo medievale», vol. V, 1999, pp. 829—864 * Rafael Altamira, ''La Spagna (1031—1248)'', in «Storia del mondo medievale», vol. V, 1999, pp. 865—896 * Doris M. Stenton, ''Inghilterra: Enrico II'', in «Storia del mondo medievale», vol. VI, 1999, pp. 99-142 * Frederick Maurice Powicke, ''Riccardo I e Giovanni'', in «Storia del mondo medievale», vol. VI, 1999, pp. 143—197 * Hilda Johnstone, ''Francia: gli ultimi Capetingi'', in «Storia del mondo medievale», vol. VI, 1999, pp. 569—607 * Hilda Johnstone, ''Inghilterra: Edoardo I e Edoardo II'', in «Storia del mondo medievale», vol. VI, 1999, pp. 673—717 * Paul Fournier, ''Il regno di Borgogna o di Arles dall’XI al XV secolo'', in «Storia del mondo medievale», vol. VII, 1999, pp. 383—410 * {{Кніга:Тэйс Л.: Спадчына Каралінгаў}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Тулузское графство}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE.htm#_Toc149811407 Сайт Foundation for Medieval: графы Тулузы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150624193504/http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE.htm#_Toc149811407 |date=24 чэрвеня 2015 }}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20070404020737/http://www.foixstory.com/data/genealogiq/autres/tlse.htm FOIXSTORY : Généalogie : les Comtes de Toulouse]{{ref-fr}} * Lewis, Archibald R. ''[http://libro.uca.edu/lewis/index.htm The Development of Southern French and Catalan Society, 718—1050]''. University of Texas Press: Austin, 1965.{{ref-fr}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тулуза (графства)}} [[Катэгорыя:Графствы Францыі]] bvd97dbris7v5361665lrxarmmbwv0j 0 565042 5141623 4804885 2026-05-14T17:15:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141623 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сінкевіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лунінецкі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сінкевічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2162 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сінке́віцкі сельсавет''' — [[адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Лунінецкі раён|Лунінецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Сінкевічы]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Ленінскі раён (Пінская вобласць)|Ленінскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. 20 студзеня 1960 года раён скасаваны, сельсавет далучаны да Лунінецкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 5 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|26}}</ref>. 10 сакавіка 2017 года ў склад Сінкевіцкага сельсавета з падпарадкавання Мікашэвіцкага гарадскога савета перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі [[Ваган]], [[Вільча (Лунінецкі раён)|Вільча]], [[Града (Лунінецкі раён)|Града]], [[Запроссе]], [[Моршчынавічы]], [[Пясчанікі (Лунінецкі раён)|Пясчанікі]], [[Сітніца (Лунінецкі раён)|Сітніца]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917b0082772&p1=1&p5=0 Решение Брестского областного Совета депутатов от 10 марта 2017 г. № 256 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Лунинецкого района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511224842/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917b0082772&p1=1&p5=0|date=11 мая 2021}}</ref>. == Насельніцтва == * 1996 год — 2432 жыхары, 896 двароў: вёскі [[Вострава (Лунінецкі раён)|Вострава]] (86 двароў, 221 жыхар), [[Лутавень]] (104 двары, 289 жыхароў), [[Мокрава (Лунінецкі раён)|Мокрава]] (270 двароў, 687 жыхароў), [[Намакрава]] (30 двароў, 77 жыхароў), [[Сінкевічы]] (323 двары, 886 жыхароў), [[Сітніцкі Двор]] (83 двары, 272 жыхары), хутар Хобат Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (6 населеных пунктаў) — 1944 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 98,1 % — [[беларусы]], 1,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (13 населеных пунктаў) — 2162 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 красавіка 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ЭГБ|4|||350}} * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|4-2||204}} {{Сінкевіцкі сельсавет}} {{Лунінецкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Сінкевіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Ленінскі раён (Пінская вобласць)|child|загаловак=Сінкевіцкі сельсавет у [[Ленінскі раён (Пінская вобласць)|Ленінскім раёне]] (1940—1960)}} |спіс2 = {{Лунінецкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сінкевіцкі сельсавет у [[Лунінецкі раён|Лунінецкім раёне]] (з 1960)}} }} [[Катэгорыя:Сінкевіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ленінскага раёна (Пінская вобласць)]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 8m53utud20stqqwz4tl97sbynp7sjf4 0 577146 5141581 4726797 2026-05-14T14:23:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141581 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Сяржук Доўгушаў''', поўнае імя '''Сяргей Васілевіч Доўгушаў''' (нар. {{ДН|17|04|1983}}, [[Тарчылава|Новае Тарчылава]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]) — беларускі спявак, музыкант-мультыінструменталіст, этнограф, выкладчык, арт-менеджар, заснавальнік культурнага руху [[Спеўны Сход|«Спеўны Сход»]], заснавальнік і кіраўнік Установы развіцця традыцыйнай беларускай культуры «ЭтнаТрадыцыя» (Tradycyja) і арт-рэзідэнцыі «Дом творцаў», заснавальнік Варшаўскага Вольнага аркестра, сольны выканаўца і ўдзельнік гуртоў Fratrez, [[Vuraj]], Five-storey ensamble, TryNići (Беларусь), Isna Trio (Польшча), Slavalachia (ЗША). Сяржук Доўгушаў — аўтар вакальнага курсу «Прыродны голас». Праводзіць групавыя афлайн і анлайн-заняткі па спевах і раскрыцці прыроднага голасу. == Біяграфія == Бацька — Васіль Радзівонавіч Доўгушаў (25.8.1954, [[Хляўно]] Кармянскага раёна — 1.1.1984), маці — Наталля Паўлаўна Рыбакова (нар. 1.10.1954, [[Вусце (Аршанскі раён)|Вусце]] Аршанскага раёна). Большая частка дзяцінства і юнацтва прайшлі ў [[Тарчылава|Новым Тарчылаве]], дзе Сяржук пачаў творчую дзейнасць — пісаў і спяваў песні, навучыўся граць на гітары, сабраў уласны гурт і ладзіў канцэрты. Скончыў сярэднюю школу ў [[Балбасава|Балбасаве]] (2000), паступіў у Магілёўскае кулінарнае вучылішча № 18 на кухара, потым атрымаў адукацыю хіміка-тэхнолага ў Магілёўскім тэхнікуме (2004). Падчас навучання ў [[Магілёў|Магілёве]] наведваў [[Магілёўскі дзяржаўны музычны каледж імя М. А. Рымскага-Корсакава|Магілёўскае музычнае вучылішча]], дзе спяваў у хоры. Да харавых спеваў Сержука заахвоціла і запрасіла далучыцца Жанэта Генадзеўна Ялфімава — маці спевака [[Пётр Пятровіч Ялфімаў|Пятра Ялфімава]]. Тым жа часам пачаў удзельнічаць у музычным калектыве, які пасля ператварыўся ў гурт «[[Nevma]]». Таксама падчас навучання ў Магілёве наведваў спеўныя заняткі выкладчыцы Людмілы Міхайлаўны Багамолавай, якая параіла і натхніла да паступлення ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Акадэмію музыкі]]. У 2004 годзе пераехаў у Мінск і паступіў у Акадэмію музыкі на спецыяльнасць «Оперны спявак». У Акадэміі вучыўся ў Надзеі Губскай, [[Віктар Іванавіч Скорабагатаў|Віктара Скорабагатава]] і іншых. На апошнім курсе перайшоў на спецыяльнасць «Канцэртна-камерны спявак» (скончыў у 2010 годзе). З часоў Акадэміі ўдзельнічаў у тэатральных пастаноўках і спяваў у операх у [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Беларускай дзяржаўнай філармоніі]] і [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Тэатры оперы і балета]]. Па атрыманні дыплома ўладкаваўся на працу салістам у Беларускую дзяржаўную філармонію (2010—2018). Падчас працы ў філармоніі, акрамя спеўных выступаў, распрацаваў і правёў шмат праграм для дзяцей («Чароўны край», «Пра музычныя інструменты»), арганізаваў шэраг канцэртаў памяці Рыгора Барадуліна «Песні матчыны з Вушаччыны». За час працы ў філармоніі правёў больш за 100 канцэртаў, у тым ліку ў школах Мінска і іншых гарадах. У 2018 годзе ўзяў шлюб з Віялетай Нікіцік.   У 2021 годзе паступіў у магістратуру [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], займаецца даследаваннем тэмы «Лірніцтва і лірнікі на Беларусі». == Дзейнасць == Вядзе актыўную творчую працу ў Беларусі і за мяжой. Заснавальнік і ўдзельнік шматлікіх творчых праектаў. У 2008 годзе Сяржук Доўгушаў разам з Настассяй Паповай, Вольгай Паляковай і Андрэем Еўдакімавым стварыў гурт «Fratrez» ({{lang-be|«Браты»}}). Пазней да праекта далучыліся Аляксандр Ясінскі і Ілона Лесь. У 2008 годзе Сяржук Доўгушаў заняў першае месца на конкурсе армянскай песні ў Маскве. Акрамя гітары, засвоіў таксама флейту, дудкі, акарыну-рыбу, падвойныя дудкі, сапілкі, жалейку, колавую ліру. У 2010 годзе на аснове «Fratrez» паўстаў гурт «[[Vuraj]]», дзейнасць якога грунтуецца на засваенні беларускага аўтэнтычнага фальклору і яго папулярызацыі праз арыгінальныя аўтарскія творы.  Калектыў браў удзел у шматлікіх еўрапейскіх фестывалях у Польшчы, Славакіі, Чэхіі, Літве і інш., прэзентаваў 5 студыйных альбомаў. Гурт існаваў да 2020 года. У 2013 годзе Сяржук Доўгушаў выступіў ініцыятарам і стваральнікам грамадскай ініцыятывы «[[Спеўны сход]]». Мэта праекта — спеўнае яднанне людзей праз беларускую песню. «Спеўны сход» ладзіцца як самастойнае тэматычнае мерапрыемства, а таксама ўваходзіць у склад маштабных музычных фестываляў і імпрэз. «Спеўны сход» — гэта сустрэчы, дзе людзі збіраюцца разам, каб спяваць беларускія песні розных часоў. З 2013 года і дагэтуль ініцыятыва яднае сотні людзей, якія маюць цікавасць да беларускай музычнай культуры. За гэты час распрацаваная вялікая колькасць тэматычных сходаў: песні з [[Полацкі сшытак|Полацкага сшытка]], рамансы [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала Клеафаса Агінскага]] і [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], песні XX ст., каляндарна-абрадавыя песні, песні «The Beatles» у перакладзе на беларускую мову, польскія, шведскія, яўрэйскія песні і іншыя. Спеўныя сходы дзейнічалі ў розных гарадах Беларусі — Гродне, Брэсце, Віцебску, Бабруйску, Маладзечне, Вілейцы. У верасні 2020 года адбыўся апошні станам на верасень 2022 года «Спеўны сход» на тэрыторыі Беларусі, летам 2021 года «Спеўны сход» праходзіў у Варшаве. Адначасова ў 2013 годзе заснаваў вакальную студыю «Free Voice Studio» па занятках спевамі і развіцці прыроднага голасу для дарослых і дзяцей. З 2013 года ездзіць у экспедыцыі па Беларусі, дзе збірае фальклор. Таксама ў 2013 годзе ў выніку аб’яднання праектаў «Fratrez» і «Рацыянальная дыета» паўстаў Five-Storey Ensemble — праект сучасных кампазітараў Віталя Эпла, Вольгі Падгайскай супольна з Сержуком Доўгушавым і іншымі музыкамі. У 2016 годзе разам з музыкам і сябрам [[Аляксандр Ясінскі|Аляксандрам Ясінскім]] запісалі супольны альбом аўтарскіх песень на вершы А. Сыса і У. Караткевіча «Дарогі». У 2017 годзе адбыўся вялікі канцэртны тур з прэзентацыяй альбома «Дарогі» па гарадах Беларусі: Орша, Віцебск, Баранавічы, Брэст, Мінск, Магілёў. У 2016 і 2017 гадах Доўгушаў і Ясінскі выступалі з песнямі з альбому «Дарогі» на фестывалі «Бардаўская восень» на Беласточчыне. У 2018 годзе Сяржук Доўгушаў атрымаў стыпендыю Міністра культуры і нацыянальнай спадчыны Рэспублікі Польшча «Gaude Polonia», рэалізоўваў свае творчыя праекты ў Варшаве. Удзельнічаў у арганізацыі сумесных польска-беларускіх экспедыцый на Палессе, супрацоўнічаў з польскімі фольк-калектывамі, выдаўцамі, этнографамі. У 2018 годзе ў Польшчы і ў 2019 годзе ў Беларусі граў разам з польскай скрыпачкай Каралінай Матушкевіч. У 2019 годзе арганізаваў і правёў 3 новыя фестывалі ў Беларусі: Фестываль вясельных традыцый «Вяселле Фэст», фестываль традыцыйнай музыкі «Rajok», фестываль яўрэйскай культуры Litvak Klezmer Fest. У 2017, 2018 і 2019 гадах С. Доўгушаў меў гастролі ў ЗША з уласнымі каляднай і купальскай праграмамі (Бостан, Лос-Анджэлес, Чыкага, Нью-Ёрк, Каліфорнія, Агая). У 2018—2019 гг. ладзіў канцэрты і лекцыі, прысвечаныя беларускай музычнай культуры, у Бостане, Лос-Анджэлесе, Чыкага і Нью-Ёрку (University of Chicago Assembly, Skokie Public Library, Jalopy Theatrе and School of Music) і іншых гарадах. У 2018 годзе ў ЗША пазнаёміўся з таленавітымі музыкамі прафесійнымі выканаўцамі клезмерскай музыкі Алексам Кофманам (скрыпка) і Таццянай Меламед (вакал). Творы перадаюць дух і сілу народнай музыкі Усходняй Еўропы. У праграме «The Music of our Roots» гучаць беларускія, украінскія, яўрэйскія, польскія, цыганскія, балканскія песні і інструментальныя кампазіцыі. Разам з А. Кофманам і Т. Меламед мелі шэраг супольных выступаў у розных гарадах ЗША. У 2019 годзе супольна з амерыканскімі музыкамі Брэтам Хілам (Brett Hill) і Бенам Сцюартам (Benjamin Stewart), а таксама будучым менеджарам праекта Надзеяй Ілкевіч заснавалі гурт «Slavalachia». З цягам часу да праекта «Slavalachia» таксама далучыліся ўкраінскія музыкі з праекта «Torban». Праект «Slavalachia» атрымаўся альянсам фолк-музыкаў і творцаў з Беларусі, Украіны і рэгіёну Апалачы ў ЗША. Удзельнікі даследуюць новую нязведаную тэрыторыю ў галіне захавання, папулярызацыі і эксперыментавання з традыцыйнай музыкай. Іх місія: супрацьстаяць аўтарытарным рэжымам у Беларусі і ва ўсім свеце, умацоўваючы і злучаючы культуры, якія даюць людзям сэнс і радасць. У жніўні 2021 года пабачыў свет альбом «Slavalachia», створаны ў гарах Карпат супольна з украінскімі музыкамі і запісаны на студыі ў Цярнопалі. Яшчэ адным важным напрамкам культурна-асветніцкай дзейнасці С. Доўгушава з’яўляецца праект «Традыцыя», асноўная мэта якога — развіццё і папулярызацыя традыцыйнай беларускай культуры. У межах праекта выдадзеная серыя кніг, кампакт-дыскаў з аўдыязапісамі аўтэнтычных узораў беларускага музычнага фальклору («Мужчынская традыцыя спеваў» (2018), «Вясельныя песні» (2019) і іншыя), арганізавана шмат канцэртаў, майстар-класаў з носьбітамі народных традыцый, зладжаныя экспедыцыі, фэсты, прэзентацыі выданняў. У 2020 годзе праект «Традыцыя» быў афіцыйна зарэгістраваны як Установа развіцця беларускай музыкі і мастацтва «Этна Традыцыя» (TRADYCYJA) пад кіраўніцтвам Сяржука Доўгушава. У 2020—2022 гг. установай «Традыцыя» былі створаныя такія праекты, як віртуальная энцыклапедыя беларускіх традыцыйных строяў «Традыцыйны строй», праект фільмаў «Кола беларускіх абрадаў», шэраг майстар-класаў па беларускай выцінанцы, відэакантэнт з забаўлянкамі і казкамі для дзетак і інш. З 2019 года Сяржук Доўгушаў працуе як праектны менеджар з грамадскай кампаніяй «Годна». З’яўляецца ініцыятарам і куратарам праекта «Спяваем годна», у межах якога выйшлі 6 відэа, дзе ўсе жадаючыя беларусы праспявалі анлайн знакамітыя беларускія песні разам з вядомымі беларускімі выканаўцамі, такімі як Лявон Вольскі, Зміцер Вайцюшкевіч і інш. Улетку 2021 года С. Доўгушаў стварыў і каардынаваў праект «Караоке па-беларуску. Спяваем разам!». Сяржук Доўгушаў таксама самастойна арганізаваў шэраг канцэртаў, у тым ліку online-канцэрты «Вольнага хору», тры фестывалі «Музыка побач», стаў аўтарам і ўкладальнікам беларускіх спеўнікаў: «Годныя песні» у 2-х частках, «Народны спеўнік», «Калядны спеўнік». Улетку 2020 года Сяржук Доўгушаў супольна з беларускай опернай спявачкай [[Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук|Маргарытай Ляўчук]] і беларускім музыкам, кампазітарам і фалькларыстам [[Іван Іванавіч Кірчук|Іванам Кірчуком]] стварылі праект «TryNići». «TryNići» — гэта спалучэнне розных стыляў самастойных выканаўцаў у адным праекце.   У 2021 годзе Сяржук Доўгушаў разам з беларускімі музыкамі Андрэем Еўдакімавым (гітара), Аляксеем Варсобам (акардыён) заснавалі ў Польшчы новы музычны праект — «Isna Trio». «Isna Trio» — музыка ў спалучэнні з творчасцю сучасных паэтаў з Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Важным складнікам, які ўплывае на гучанне гурта, з’яўляецца таксама беларуская народная музыка, імправізацыя. Першы канцэрт адбыўся на фестывалі Folkowisko (Польшча). Таксама ў 2021 годзе Сяржук Доўгушаў стварыў і ўзначаліў «Варшаўскі Вольны аркестр». «Варшаўскі Вольны Аркестр» паўстаў 25 сакавіка 2021 года, калі ўпершыню зайграў падчас святкавання Дня Волі. Пасля праводзілася некалькі сольных канцэртаў і шмат выступаў на фэстах і іпрэзах. Гэта першы і пакуль адзіны цалкам беларускі прафесійны аркестр па-за межамі Беларусі. Удзельнікі аркестра — беларускія прафесійныя музыкі, большасць якіх апынулася ў вымушанай эміграцыі пасля рэпрэсій 2020—2022 гадоў у Беларусі. Дзейнасць аркестра накіраваная на распаўсюджванне беларускай класічнай і сучаснай музыкі, на пошук новых спосабаў прыблізіць яе да слухачоў, знайсці арыгінальнае гучанне беларускага аркестра, а таксама на падтрымку беларускай культуры і прыцягненне ўвагі міжнароднай супольнасці да падзеяў у Беларусі ад 2020 года і да сёння. Акрамя гэтых мэт, аркестр грае і супраць вайны ва Украіне. Таксама ў 2022 годзе аркестр адчыніў свае дзверы для украінскіх музыкаў. У жніўні 2022 года Сяржук Доўгушаў заснаваў у Варшаве арт-рэзідэнцыю «Дом творцаў» — праект, накіраваны на псіхалагічную рэабілітацыю і творчую падтрымку беларускіх дзеячаў культуры і мастацтва. За час сваёй працы ў «Доме Творцаў» адбыліся чатыры рэзідэнцыі: музычная, тэатральная, мастацкая, фальклорная. У іх паўдзельнічалі 42 музыкі і спевакі, 24 тэатральныя дзеячы, 19 мастакоў. За гэты час былі арганізаваны і створаны музычная містэрыя «Бег Зямлі» пад кіраўніцтвам і аўтарствам сучасных кампазітараў Вольгі Падгайскай і Віталя Эпава, тэатральныя пастаноўкі, відэаспектаклі студыі Юрыя Дзівакова, новыя працы і выстаўкі беларускіх мастакоў, фольк-канцэрт і прэм’ера твора «Палын» пад кіраўніцтвам Насты Някрасавай з удзелам украінскіх і польскіх музыкантаў і іншае. У снежні 2021 года Сяржук Доўгушаў пераехаў у ЗША. Пачынаючы са студзеня 2022 года здзейсніў вялікі тур па 9 штатах ЗША з каляднай праграмай (Нью-Ёрк, Нью-Джэрсі, Чыкага, Сан-Францыска, Мінеапаліс, Бостан, Вашынгтон, Сіэтл і іншыя). Летам 2022 года адбыўся тур з Купальскай праграмай па 4 гарадах ЗША (Чыкага, Мінеапаліс, Орындж-Каўнці, Сан-Дыега, Лос-Анджэлес, Сан-Францыска). Сяржук Доўгушаў актыўна займаецца краўдфандынгамі і фандрайзінгавымі кампаніямі. Мае больш за 10 паспяховых краўдфандынгаў, у тым ліку пад выданні кніг і альбомаў. Таксама дапамагае ў зборах на іншыя праекты. У ЗША Сяржук Доўгушаў актыўна падтрымлівае сувязь і дапамагае ў арганізацыі івэнтаў і святаў супольнасцям «Беларусы ў Мінесоце», «Беларусы ў Чыкага», «Беларусы Сан Францыска». У 2022 годзе разам з гуртом «Slavalachia» зладзіў шмат канцэртаў у падтрымку Украіны ў Кліўлендзе, Дэйтане, Цынцінаці. Супольна з Брэтам Хілам і Бенам Сцюартам падрыхтаваны да выдання новы музычны альбом. Таксама ў 2022 годзе адбыўся вялікі супольны выступ з Алексам Кофманам і Таццянай Меламед у Мінесоце і сольныя выступы ў Таронта, Атаве і ў межах Folk Camp у Антарыё (Канада).   У жніўні 2022 года Сяржук Доўгушаў зарэгістраваў у ЗША арганізацыю «Tradycja Limited Liability company». Праз дзейнасць арганізацыі мяркуецца папулярызаваць і распаўсюдзіць беларускую культуру за мяжой, афіцыйна ладзіць у ЗША фестывалі і канцэрты. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Facebook|douhushau}} * [https://vk.com/s.gajun Сяржук Доўгушаў] ва «[[У Кантакце]]» * [http://tuzinfm.by/performer/215/ciarhiej-douhusau.html Сяржук Доўгушаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181019221313/http://tuzinfm.by/performer/215/ciarhiej-douhusau.html |date=19 кастрычніка 2018 }} на Тузіне Гітоў * [https://ethno.by/audyioteka/747645385 Беларуская этнафонія] ; Заснаваныя ўстановы * [https://www.facebook.com/freevoiceschool «Free Voice Studio»] * Арт-рэзідэнцыя [https://www.facebook.com/domtvorcau «Дом творцаў»] ** Музычная містэрыя [https://www.youtube.com/watch?v=NC59kSAoPBA «Бег Зямлі»] (кіраўніцтва і аўтарства Вольгі Падгайскай і Віталя Эпава) * [https://www.youtube.com/c/TradycyjaBelarusianTraditionalCulture Установа развіцця беларускай музыкі і мастацтва «Этна Традыцыя» (TRADYCYJA)] ** кампакт-дыскі [https://tradycyja.bandcamp.com/album/male-singing-tradition «Мужчынская традыцыя спеваў»] (2018), [https://tradycyja.bandcamp.com/album/1968-1969-wedding-songs-and-instrumental-tunes-of-leonpole-village-its-surroundings «Вясельныя песні»] (2019) ** віртуальная энцыклапедыя беларускіх традыцыйных строяў [https://www.youtube.com/playlist?list=PL-U2EeBSp_UqGu2uZTHRiN5UKh5jjI2Fn «Традыцыйны строй»], ** праект фільмаў [https://www.youtube.com/watch?v=A9aKRFHTIjA&list=PL-U2EeBSp_UqODiEQWnnTZdijzlCEk0Zg «Кола беларускіх абрадаў»] ; Праекты * [https://www.discogs.com/master/2497624-Five-Storey-Ensemble-Not-That-City Five-Storey Ensemble]  * [https://www.youtube.com/watch?v=1v_nXJCW2Kk&list=PLsUZWgxji-_gsLy-HSFTDWCVVubrEweB9 «Спяваем годна»] * [https://www.youtube.com/watch?v=IT4udqStS5w&list=PLYtwkNrdKPX8OARpx_dSKlqV2vUwDzrRF «Караоке па-беларуску. Спяваем разам!»]. * [https://www.facebook.com/warsawfreedomorchestra «Варшаўскі Вольны аркестр»] * [https://www.facebook.com/spevy.by Спеўны Сход — афіцыйная старонка] ** [https://www.facebook.com/Cпеўны-сход-Віцебск-341158429820328 Спеўны Сход. Віцебск] ** [https://www.facebook.com/speunyshodVilejka Спеўны Сход. Вілейка] ** [https://www.facebook.com/brestspeunyshod Спеўны Сход. Брэст] ** [https://www.facebook.com/maladzechnaspeunyshod Спеўны Сход. Маладзечна] * [https://www.facebook.com/wiasellefest Вяселле фэст / Wedding festival] * [https://www.facebook.com/LitvakKlezmerFest Litvak Klezmer Fest] ; Гурты * [https://www.facebook.com/trioisna Isna Trio] * [https://www.facebook.com/vurajband Vuraj] * [https://www.facebook.com/fratrez/ Fratrez] * [https://www.slavalachia.com Slavalachia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220922093743/https://www.slavalachia.com/ |date=22 верасня 2022 }} * [https://www.discogs.com/master/2497624-Five-Storey-Ensemble-Not-That-City Five-storey ensamble] * [https://www.youtube.com/watch?v=H411FGPrelE TryNići] ; Выступы * Канцэртны тур з [https://www.youtube.com/watch?v=sjVfEYR-BU8 прэзентацыяй альбома «Дарогі»] * Супольны выступ з Ясінскім з песнямі альбому «Дарогі» на фестывалі [https://www.youtube.com/watch?v=viAaP6iavgQ «Бардаўская восень»] на Беласточчыне * Супольны выступ [https://www.youtube.com/watch?v=EgSUM-qFpaUЗ выступ] разам з польскай скрыпачкай Каралінай Матушкевіч. * Калядныя і купальскія праграмы [https://www.youtube.com/watch?v=HrrBzoHdCGE 2017] і [https://www.youtube.com/watch?v=T0psvcq9Tis 2019] у гастролях у ЗША (Бостан, Лос-Анджэлес, Чыкага, Нью-Ёрк, Каліфорнія, Агая). * [https://www.youtube.com/watch?v=XYuwVozyZUM&t=9s Калядная праграма] ў межах тура па 9 штатах ЗША (у т.л. Нью-Ёрк, Нью-Джэрсі, Чыкага, Сан-Францыска, Мінеапаліс, Бостан, Вашынгтон, Сіэтл і іншыя). * [https://www.youtube.com/watch?v=H5RJsGdujII Вялікі супольны выступ] з Алексам Кофманам і Таццянай Меламед у Мінесоце * Выступ у межах [https://www.folkcamp.ca/?fs=e&s=cl Folk Camp] у Антарыа (Канада). * [https://www.facebook.com/events/525037322585196 The Music of Our Roots] ; Арганізаваныя мерапрыемствы * Канцэрты памяці Рыгора Барадуліна [https://tradycyja.bandcamp.com/album/sung-by-mum-folk-songs-from-vushachchyna «Песні матчыны з Вушаччыны»]. * [https://www.facebook.com/wiasellefest Фестываль вясельных традыцый «Вяселле Фэст»] * [https://www.facebook.com/rajokfest Фестываль традыцыйнай музыкі «Rajok»] * [https://www.facebook.com/LitvakKlezmerFest Фестываль яўрэйскай культуры Litvak Klezmer Fest]. * Online-канцэрты [https://www.youtube.com/c/VOLNYCHOR «Вольнага хору»] * Фестывалі [https://www.youtube.com/watch?v=U8DHsDDO2Ek,&#x20;https://www.youtube.com/watch?v=wRX1RoTWS_Q,&#x20;&#x20;https://www.youtube.com/watch?v=8vHvlBpcMGY «Музыка побач»] * Укладанне [https://symbal.by/spieuniki/ беларускіх спеўнікаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211006124334/https://symbal.by/spieuniki/ |date=6 кастрычніка 2021 }} ; Альбомы * [https://douhushauyasinski.bandcamp.com/album/the-roads '''«Дарогі»'''] (разам з Аляксандрам Ясінскім) {{Vuraj}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Доўгушаў Сяржук}} [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне]] nd1lljhqyxen5jjo7emhuvhp6j89sz3 0 577848 5141762 4720535 2026-05-15T03:22:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141762 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Тонежскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лельчыцкі раён]] |Уключае = 5 населеных пунктаў |Сталіца = [[Тонеж]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 827 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''То́нежскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Тонеж]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Тураўскі раён|Тураўскага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Тураўскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Тураўскім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года вёска [[Салагубаў (вёска)|Салагубаў]] перададзена ў склад [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскога сельсавета]] Лельчыцкага раёна<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. Пасля скасавання Тураўскага раёна 17 красавіка 1962 года ўвайшоў у склад Лельчыцкага раёна<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90627.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 17 апреля 1962 г. Об упразднении некоторых районов БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190321144320/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90627.htm|date=21 сакавіка 2019}}</ref>. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]]. 30 верасня 2009 года скасавана вёска [[Люболь]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-296/2009_296_9_27337.pdf&oldDocPage=1 Решение Лельчицкого районного Совета депутатов от 30 сентября 2009 г. № 22-9 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Лельчицкого района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1148 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 98,4 % — [[беларусы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 827 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Тонежскі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Тонежскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Тураўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]] iprlgokyxl79ivw50elyvom90rrlj63 0 578077 5141614 4719862 2026-05-14T16:25:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141614 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сіманіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лельчыцкі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сіманічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 847 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сі́маніцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. — вёска) [[Сіманічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лельчыцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лельчыцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Лельчыцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 17 снежня 1959 года ў склад сельсавета з [[Лельчыцкі сельсавет|Лельчыцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Дубраўкі (Лельчыцкі раён)|Дубраўкі]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 18.</ref>. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]]. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1094 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,8 % — [[беларусы]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 847 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. {{Сіманіцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Сіманіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]] qpvo0ywm91zmkkfxq88ld6pfdt0s3zb 0 579392 5141707 4883817 2026-05-14T20:45:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141707 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Тальскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Любанскі раён]] |Уключае = 5 населеных пунктаў |Сталіца = [[Таль (Любанскі раён)|Таль]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]], </br>[[10 красавіка]] [[1969]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1569 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Та́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Таль (Любанскі раён)|Таль]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Любанскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Таль. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Любанскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Любанскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Любанскі сельсавет (Любанскі раён)|Любанскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.</ref>, які 10 красавіка 1969 года перайменаваны ў Тальскі сельсавет<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 красавіка 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 16 (1246).</ref>. 15 кастрычніка 1976 года скасавана вёска [[Лапачоў Брод]] (злілася з вёскай [[Ператок (Любанскі раён)|Ператок]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 36 (1518).</ref>, у 1989 годзе — пасёлкі [[Сяльцо (Любанскі раён)|Сяльцо]] і [[Чэрвень (Любанскі раён)|Чэрвень]] (зліліся з вёскай [[Касцюкі (Любанскі раён)|Касцюкі]])<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 ліпеня, 28 верасня і 24 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1888 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 97,1 % — [[беларусы]], 1,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1569 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Тальскі сельсавет}} {{Любанскі раён}} [[Катэгорыя:Тальскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1969 годзе]] 88uy4cjqnqzo0jjcrb736e97fwradxd 0 580766 5141599 4750058 2026-05-14T15:33:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141599 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сігневіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Бярозаўскі раён]] |Уключае = 20 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сігневічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2636 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сігне́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Сігневічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Равяціцкі сельсавет|Равяціцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 4 верасня 1972 года скасаваны вёскі [[Алясец]] (злілася з вёскай [[Ястрабель (Бярозаўскі раён)|Ястрабель]]) і [[Крэчат (Бярозаўскі раён)|Крэчат]] (злілася з вёскай Сігневічы)<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Сігневіцкага сельсавета было 13 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|16}}</ref>. 17 верасня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Боркаўскі сельсавет|Боркаўскага сельсавета]] з населенымі пунктамі [[Боркі (Бярозаўскі раён)|Боркі]], [[Вялікія Лясковічы]], [[Кашалёва (Бярозаўскі раён)|Кашалёва]], [[Малыя Лясковічы]], [[Міхалкі (Бярозаўскі раён)|Міхалкі]], [[Пешкі]], [[Чарнякава]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060246&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 17 сентября 2013 г. № 305 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Берёзовского, Ивацевичского, Малоритского, Пинского районов Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200616154707/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060246&p1=1|date=16 чэрвеня 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 2618 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 89,0 % — [[беларусы]], 5,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 3,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (20 населеных пунктаў) — 2636 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Сігневіцкі сельсавет}} {{Бярозаўскі раён}} [[Катэгорыя:Сігневіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 9jvg01rj2jn2xnhz55m00b5ekiy8b9t 0 580933 5141792 5033385 2026-05-15T05:47:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141792 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Трокеніцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Астравецкі раён]] |Уключае = 29 населеных пунктаў (2013) |Сталіца = [[Трокенікі 1]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[26 лютага]] [[2013]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 997 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Тро́кеніцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Трокенікі 1]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Быстрыцкі сельсавет''' у складзе Астравецкага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыца]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Валейкішкаўскі сельсавет|Валейкішкаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]]. 17 студзеня 1969 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Трокенікі, сельсавет перайменаваны ў Трокеніцкі<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).</ref><ref>{{ФКДА-с|код=113109|назва=Трокеніцкі}}</ref>. У 2005 годзе скасаваны хутары [[Алёкса (Трокеніцкі сельсавет)|Алёкса]], [[Крыжоўка (хутар)|Крыжоўка]], [[Медзялішкі]]. 26 лютага 2013 года сельсавет быў ліквідаваны, усе населеныя пункты — вёскі [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыца]], [[Вайдацішкі]], [[Жарнэлі]], [[Ігнацова]], [[Катлоўка (Астравецкі раён)|Катлоўка]], [[Кланішкі]], [[Крыжоўка (вёска, Астравецкі раён)|Крыжоўка]], [[Ліпкі (Варнянскі сельсавет)|Ліпкі]], [[Навасады (Астравецкі раён)|Навасады]], [[Падварышкі (Астравецкі раён)|Падварышкі]], [[Петраполь]], [[Повакша]], [[Раголішкі]], [[Ракішкі (Астравецкі раён)|Ракішкі]], [[Рудзішкі (Варнянскі сельсавет)|Рудзішкі]], [[Санаклі]], [[Санова]], [[Слабодка (Варнянскі сельсавет)|Слабодка]], [[Трокенікі 1]], [[Трокенікі 2]], хутары [[Асіноўка]], [[Валэйкішкі]], [[Даўнарышкі]], [[Жвірблі (Астравецкі раён)|Жвірблі]], [[Лінамаргі]], [[Люццянова]], [[Міхайлова (Астравецкі раён)|Міхайлова]], [[Півені]], [[Сымонішкі]] — перададзеныя ў склад [[Варнянскі сельсавет|Варнянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913r0057134 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26 февраля 2013 г. № 224 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Островецкого района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304210204/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913r0057134|date=4 сакавіка 2016}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета праводле перапісу 2009 года складала 997 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 87,7 % — [[беларусы]], 10,8 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[літоўцы ў Беларусі|літоўцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|113109}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Трокеніцкі (да 1969 года Быстрыцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Астравецкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Быстрыцкі сельсавет у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Ашмянскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Быстрыцкі сельсавет у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Астравецкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Трокеніцкі (да 1969 года Быстрыцкі) сельсавет у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] (1965—2013)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Астравецкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] tm4fdy23k9h7xtnpdp5s8w2pj4elura 0 588715 5141839 4818415 2026-05-15T08:56:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141839 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Тулаўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Тулаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Зэльвенскі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Тулава (Зэльвенскі раён)|Тулава]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = [[18 красавіка]] [[2017]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 813 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ту́лаўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Тулава (Зэльвенскі раён)|Тулава]]. Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Дзергялёўскі сельсавет|Дзергялёўскага]] і [[Пасуціцкі сельсавет|Пасуціцкага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 красавіка 1962 года па 30 ліпеня 1966 года ў складзе [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]]. 22 мая 1967 года ў склад сельсавета з [[Каралінскі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Каралінскага сельсавета]] перададзена вёска [[Шэйкі (Зэльвенскі раён)|Шэйкі]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 мая 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 18 (1176).</ref>. 18 красавіка 2017 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Каралінскі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Каралінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917r0083035&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 апреля 2017 г. № 243 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Зельвенского района Гродненской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 813 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 жніўня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 60,1 % — [[беларусы]], 30,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 7,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў: аграгарадок [[Міжэрычы]], вёскі [[Дзергілі]], [[Задвор’е (Каралінскі сельсавет)|Задвор’е]], [[Калінаўка (Зэльвенскі раён)|Калінаўка]], [[Клепачы (Зэльвенскі раён)|Клепачы]], [[Крэсла]], [[Мештавічы]], [[Пузікі]], [[Талалайкі]], [[Тулава (Зэльвенскі раён)|Тулава]], [[Шэйкі (Зэльвенскі раён)|Шэйкі]], [[Янаўшчына (Зэльвенскі раён)|Янаўшчына]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Тулаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Тулаўскі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (1954—1962)}} |спіс2 = {{Ваўкавыскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Тулаўскі сельсавет у [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] (1962—1966)}} |спіс3 = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Тулаўскі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (1966—2017)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Зэльвенскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ваўкавыскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2017 годзе]] nautkqebaktw40lb70o4nloohn51nkl 0 594611 5141758 4789278 2026-05-15T02:20:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141758 wikitext text/x-wiki [[Файл:The Uganda protectorate; an attempt to give some description of the physical geography, botany, zoology, anthropology, languages and history of the territories under British protection in East Central (20171100274).jpg|thumb|Тва Уганды (фота 1902 г.)]] '''Тва''', '''цва''', або '''батва''' ([[Банту (мовы)|банту]]: ''batwa'', ''abatwa'') — [[раса]]ва-[[грамадства|сацыяльныя]] групы [[пігмеі|пігмеяў]], якія жывуць сярод народаў [[банту]] ў [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыцы]]. Разглядаюцца сучаснымі даследчыкамі і міжнароднымі арганізацыямі як [[Дыскрымінацыя|дыскрымінуемыя]]. == Паходжанне == Тва з’яўляюцца прастаўнікамі [[Негроідная раса#Негрыльская малая раса|негрыльскай малой расы]], якая доўгі час развівалася адасоблена ад іншых прадстаўнікоў [[Негроідная раса|негроіднай расы]]. Продкі [[пігмеі|пігмеяў]] і [[банту]] пачалі ўзаемадзейнічаць толькі каля 5000 гадоў таму<ref>[https://phys.org/news/2014-02-genes-pygmy-history.html Genes shed light on pygmy history]</ref>, калі протабанту паступова мігрыравалі з [[Заходняя Афрыка|Заходняй Афрыкі]] ў [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральную Афрыку]], прычым гэта ўзаемадзеянне доўгі час мела абмежаваны характар. Пігмеі заставаліся [[паляванне|паляўнічымі]] і [[збіральніцтва|збіральнікамі]] дажджавых [[лес|лясоў]], маглі абменьвацца з мігрантамі рознымі карыснымі рэчамі, ідэямі, але не стваралі ўстойлівых [[шлюб]]ных сувязяў. [[Генетыка|Генетычныя]] даследаванні паказваюць<ref>[https://www.nature.com/news/2009/090205/full/news.2009.82.html Pygmies share a recent common ancestor]</ref>, што пігмеі раней складалі самастойную адзіную групу, якая распалася меней за 3000 гадоў таму. Даследчыкі мяркуюць, што кантактам паміж пігмеямі і банту перашкаджалі ўзаемныя [[табу]]. Аднак каля 1000 гадоў таму забабоны былі саслаблены. У выніку ўзніклі групы пігмеяў, прадстаўнікі якіх маюць да 50 % [[ДНК]], запазычаных у прадстаўнікоў банту. Канец ізаляванасці тлумачыцца патрэбай лясных жыхароў у прадуктах [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]] і паўсядзённых рэчах<ref>[http://www.conservationandsociety.org/article.asp?issn=0972-4923;year=2005;volume=3;issue=2;spage=407;epage=435;aulast= Axel Kohler, Of Apes and Men: Baka and Bantu Attitudes to Wildlife and the Making of Eco-Goodies and Baddies]</ref>. Паколькі да моманту пашырэння кантактаў з банту пігмеі ўжо не складалі адзіную групу, то кожная група вырашала праблему суіснавання з нашчадкамі больш позніх мігрантаў самастойна. Продкі тва фактычна ператварыліся з адрозных [[этнас|этнічных]] груп у [[раса]]ва-[[грамадства|сацыяльныя]], паколькі мелі шчыльныя [[эканоміка|эканамічныя]] і [[культура|культурныя]] зносіны, запазычылі [[мова|мову]] і многія звычаі банту, але працягвалі жыць у адрозных паселішчах ці частках вялікіх паселішчаў, мелі самакіраванне, спецыялізаваліся на паляванні і збіральніцтве. Прадукты здабычы яны абменьвалі на іншыя тавары. Агульная назва тва значыла на мовах [[банту (мовы)|банту]] жыхароў лесу і падкрэслівала спецыялізацыю. [[Вялікабрытанія|Брытанскі]] даследчык [[:en:Roger Blench|Роджэр Бленч]] мяркуе, што тва можна параўноўваць з прадстаўнікамі іншых адасобленых ад земляробаў [[каста|каст]], якія існуюць паміж банту<ref>{{Cite web |url=http://www.rogerblench.info/Anthropology/Africa/Pygmies%20an%20ethnographic%20fiction.pdf |title=Roger Blench, Are the African pygmies an ethnographic fiction? |access-date=4 красавіка 2019 |archive-date=26 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126111442/http://www.rogerblench.info/Anthropology%20data/Text/Pygmies%20an%20ethnographic%20fiction.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Рассяленне == [[Файл:Twa per Cavalli-Sforza.png|thumb|Асноўныя групы тва]] Дакладнае вызначэнне арэала рассялення тва ўскладнена тым, што іх часцяком блытаюць з іншымі [[пігмеі|пігмеямі]], якія вядуць падобны лад жыцця, адсутнасцю еднасці, а таксама [[асіміляцыя (сацыялогія)|асіміляцыяй]] з боку [[банту]]. Пігмеі, якіх вызначаюць як тва, жывуць у такіх краінах, як [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]], [[Руанда]], [[Бурундзі]], [[Уганда]], [[Замбія]]. Іх агульная колькасць ([[2018]] г.) толькі ў Руандзе, Бурундзі і Угандзе можа складаць ад 86 000 да 112 000 чалавек<ref>[https://unpo.org/members/7861 Batwa]</ref>. Тва рэгіёна [[Вялікія Афрыканскія азёры|Вялікіх Афрыканскіх азёр]] усведамляюць еднасць свайго паходжання<ref>[https://www.iwgia.org/images/publications//African_Commission_book.pdf REPORT OF THE AFRICAN COMMISSION’S WORKING GROUP OF EXPERTS ON INDIGENOUS POPULATIONS/COMMUNITIES]</ref>. Аднак у астатнім мясцовыя групы тва захоўваюць ізаляваны адна ад іншай лад жыцця, размаўляюць на [[мова]]х асноўнай масы насельніцтва таго раёна, які насяляюць, або карыстаюцца блізкімі да іх [[дыялект]]амі. === Руанда === Лічыцца, што ў [[Руанда|Руандзе]] батва налічваюць ад 33 000 да 35 000 чалавек<ref>[https://unpo.org/members/7861 Batwa]</ref>. Першапачаткова яны насялялі [[лес|лясныя]] землі вакол азёр [[Эдвард (возера)|Эдвард]] і [[Ківу]]. Стварэнне на гэтых землях [[Нацыянальны парк|нацыянальных паркаў]] прывяло да перамяшчэння часткі супольнасці за межы звыклай тэрыторыі, немагчымасці займацца традыцыйнымі заняткамі. Тва былі вымушаны самавольна займаць землі, на якія не маюць правоў, жыць на перыферыі абшчын [[хуту]] і [[тутсі]], займацца [[ганчарства]]м, працаваць падзёншчыкамі, рыбакамі, жабраваць. З-за нізкага сацыяльнага статусу ў іх абмежаваны доступ да адукацыі, узровень непісьменнасці вышэйшы, чым у астатняга насельніцтва. Тва стала выціскаюцца з занятых зямель, ператвараюцца ў валацуг. Падчас [[Генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] тва дзейнічалі як на баку хуту, так і тутсі, але ў выніку загінула каля 30 % пігмеяў, у працэнтных суадносінах больш, чым прадстаўнікоў іншых груп<ref>[https://reliefweb.int/report/burundi/forgotten-people-batwa-pygmy-great-lakes-region-africa Forgotten people: the Batwa 'Pygmy' of the Great Lakes region of Africa]</ref>. Урад краіны фактычна ігнаруе праблемы меншасці. [[12 ліпеня]] [[2011]] г. было афіцыйна пацверджана, што прызнанне асобных правоў тва супярэчыць [[Канстытуцыя|Канстытуцыі]] Руанды. === Бурундзі === Тва складаюць каля 1 % жыхароў [[Бурундзі]]<ref>[https://www.africa.upenn.edu/NEH/bethnic.htm Burundi — Ethnic Groups]</ref>. Як і суродзічы ў [[Руанда|Руандзе]], яны пазбаўлены права на зямельную маёмасць<ref>[https://unpo.org/article/20039?id=20039 Batwa: Denied Land Ownership in Burundi]</ref>, не ўзгадваюцца ў [[Канстытуцыя|Канстытуцыі]] як супольнасць, прадстаўленая ў прапарцыянальнай сістэме кіравання, фактычна пазбаўлены магчымасці займацца мясцовым самакіраваннем<ref>[https://journals.sub.uni-hamburg.de/giga/afsp/article/view/712/710 Stef Vandeginste, Political Representation of Minorities as Collateral Damage or Gain: The Batwa in Burundi and Rwanda]</ref>. Тоеснасць сучасных тва абапіраецца на спецыялізацыі на [[ганчарства|ганчарнай]] справе, беднасці і назве ''batwa'', якую яны атрымалі ад [[хуту]] і [[тутсі]]<ref>[https://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/217/918/RUG01-002217918_2015_0001_AC.pdf Pablo Janssen, ‘Developing’ the Batwa of Burundi: On Diverging Perspectives and the Worldview of the ‘other’]</ref>. З дапамогай [[Грамадская арганізацыя|грамадскіх арганізацый]] адбываецца фарміраванне адзінай [[палітыка|палітычнай]] супольнасці, вылучэнне лідараў, што адстойваюць супольныя інтарэсы тва. === Уганда === Паводле [[Перапіс насельніцтва|перапісу насельніцтва]] [[2002]] г., ва [[Уганда|Угандзе]] жыло 6 000 тва, пераважна ў паўднёва-заходніх раёнах. У [[1996]] г. у іх было 53 паселішчы, якія ўваходзілі ў склад 41 шматэтнічнай [[вёска|вёскі]]. Сярэдняе паселішча ўключала 10 [[сям'я|сямейных]] гаспадарак<ref>[https://ugandatourismcenter.com/place/batwa-people-and-their-culture/ Batwa People and their Culture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190404012901/https://ugandatourismcenter.com/place/batwa-people-and-their-culture/ |date=4 красавіка 2019 }}</ref>. Традыцыйным заняткам была [[лясная гаспадарка]]. Тва Уганды шчыльна ўцягнуты ў [[грамадства|сацыяльныя]] і [[культура|культурныя]] зносіны суседзяў-[[банту]]. У той жа час сярод банту існуюць сацыяльныя [[табу]] ў дачыненні да тва<ref>[https://reliefweb.int/report/burundi/forgotten-people-batwa-pygmy-great-lakes-region-africa Forgotten people: the Batwa 'Pygmy' of the Great Lakes region of Africa]</ref>: нельга дзяліцца ежай, займаць адну і тую ж лаўку і мець зносіны з тва ў грамадскіх месцах. У [[1991]] г. больш за 900 батва былі выцеснены з лесу Бвінды, які ўвайшоў у склад нацыянальнага парка [[Мгахінга]]. Паколькі яны лічыліся вандроўнікамі, то не атрымалі зямельнай кампенсацыі<ref>[https://unpo.org/article/20563 Batwa: Living Conditions in Uganda Show Little Sign of Improvement As Government Avoids Addressing Issue]</ref>. Толькі 20 тва маюць магчымасць працаваць у парку Мгахінга для забавы [[турызм|турыстаў]] за невялікую плату, але не ў якасці лепей аплачваемых гідаў. Тва пакутуюць ад беднасці, эксплуатацыі з боку банту, каля 57 % апытаных жанчын скардзіліся на [[секс]]уальны гвалт<ref>[https://www.equaltimes.org/batwa-the-most-marginalised-people?lang=en#.XKahe9L7QdV Batwa: the most marginalised people in Uganda?]</ref>. === Дэмакратычная Рэспубліка Конга === У [[ДРК]] у [[2019]] г. жыло каля 42 000 тва<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/15672/CG Pygmy, Twa in Congo, Democratic Republic of]</ref>, пераважна ва ўсходніх раёнах уздоўж [[Вялікія Афрыканскія азёры|Вялікіх Афрыканскіх азёр]] і [[лес|лясных]] раёнах цэнтральнай часткі краіны. Хаця ў ДРК адбывалася выдаленне [[пігмеі|пігмеяў]] з запаведных [[лес|лясоў]], магчымасць карыстання традыцыйнымі ляснымі рэсурсамі значна лепшая, чым у суседніх краінах. Так, у правінцыі [[Танганьіка (правінцыя)|Танганьіка]] тва жывуць каля дарог і на ўскраінах вёсак, маюць мажлівасць адначасова наймацца на працу да сялян, займацца [[паляванне]]м і [[збіральніцтва]]м<ref>[https://www.rescue.org/sites/default/files/document/1854/conflictspotlighttanganyikav5.pdf A Silent Crisis in Congo: The Bantu and the Twa in Tanganyika]</ref>. [[Мабуту Сесе Сека]] праводзіў палітыку «вызвалення» ў дачыненні да пігмеяў<ref>[https://minorityrights.org/minorities/batwa-and-bambuti/ Batwa and Bambuti]</ref>, яны надзяляліся кавалкамі зямлі і прыцягваліся да [[земляробства]]. У наш час толькі каля 7 000 тва працягваюць весці традыцыйны лад жыцця, астатнія ў большай ступені ўцягнуты ў [[сельская гаспадарка|сельскую гаспадарку]], [[ганчарства]], [[рыбалоўства]]. Змена ладу жыцця прывяла да значнай маргіналізацыі і крызісу тоеснасці. Тва маюць нізкі сацыяльны статус у вачах навакольнага насельніцтва. Існуюць традыцыйныя ўяўленні, нібы пігмеі фізічна непаўнавартасныя, [[секс]]уальна ненаедныя, ядуць забароненыя прадукты, не абмежаваны [[культура|культурнымі]] забабонамі, не адчуваюць сорам, гультаяватыя і г. д.<ref>[https://www.rescue.org/sites/default/files/document/1854/conflictspotlighttanganyikav5.pdf A Silent Crisis in Congo: The Bantu and the Twa in Tanganyika]</ref> Практыкуецца [[кліентэла]], у якой тва выступаюць у якасці залежнага боку. Іх стан блізкі да [[рабства]] або нават свойскіх жывёл<ref>[https://www.pri.org/stories/2011-11-13/pygmies-congo-treated-pets-report Pygmies in the Congo treated like «pets»: report]</ref>. Падчас ваенных канфліктаў канца [[20 стагоддзе|XX]] — [[21 стагоддзе|XXI]] ст. на ўсходзе краіны тва наўмысна знішчаліся ўзброенымі фарміраваннямі і звычайнымі абшчыннікамі, якія жадалі захапіць іх зямлю або лясныя рэсурсы. === Замбія === У [[Замбія|Замбіі]] тва насяляюць 4 раёны на паўночным усходзе і ў цэнтры краіны: * Возера [[Мверу-Вантыпа]] * Балоты [[Бангвеулу]] * Балота [[Луканга]] * Балоты вакол ракі [[Кафуэ (рака)|Кафуэ]] Яны складаюць асобныя групы, ізаляваныя адна ад іншай. Напрыклад, тва Кафуэ толькі чулі пра тва ў іншых раёнах, але не маюць з імі кантактаў, не лічаць сваімі суродзічамі тва замежных краін<ref>[https://www.sil.org/system/files/reapdata/63/85/35/63853507874918149427141737904874757775/silesr2016_001.pdf The Twa of Zambia's Kafue Flats, Southern Province]</ref>. Прадстаўнікі ўсіх 4 груп размаўляюць на [[дыялект]]ах [[мова|моў]] суседніх народаў<ref>[https://www.ethnologue.com/country/zm/languages Zambia — Languages]</ref>. Гэта стварае праблему вызначэння іх колькасці, паколькі афіцыйная [[статыстыка]] прытрымліваецца моўнага прынцыпу падлікаў. Толькі ў раёне Кафуэ існуе 26 [[вёска|вёсак]], населеных тва. Хаця тва лічаць сябе спрадвечнымі тубыльцамі, яны з’яўляюцца ў Замбіі нашчадкамі мігрантаў, паколькі ў старажытны час тэрыторыя краіны была населена [[Кайсанскія народы|кайсанскімі народамі]]<ref>[http://www.nor.gov.zm/?page_id=4452 About Zambia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181109181507/http://www.nor.gov.zm/?page_id=4452 |date=9 лістапада 2018 }}</ref>. Тва Кафуэ фізічна мала адрозніваюцца ад суседніх народаў, блізкія да іх у [[эканоміка|эканамічных]] адносінах<ref>[https://www.sil.org/system/files/reapdata/63/85/35/63853507874918149427141737904874757775/silesr2016_001.pdf The Twa of Zambia's Kafue Flats, Southern Province]</ref>. Асноўныя заняткі — [[рыбалоўства]] і [[земляробства]]. У канцы [[19 стагоддзе|XIX]] ст. мелі свайго правадыра, аднак у выніку маніпуляцый каланіяльнай адміністрацыі [[Паўночная Радэзія|Паўночнай Радэзіі]] былі падначалены правадыру [[тонга (народ)|тонга]]. {{зноскі}} == Літаратура == * [https://books.google.by/books?id=stl97FdyRswC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East]. — [[Нью-Ёрк|NY]]: Infobase Publishing, 2009. ISBN 978-0-8160-7158-6 == Спасылкі == * [https://minorityrights.org/minorities/twa-2/ Twa — Minority Rights Group] * [https://intercontinentalcry.org/the-batwa-rwandas-invisible-people-19581/ THE BATWA: RWANDA’S INVISIBLE PEOPLE] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211123044005/https://intercontinentalcry.org/the-batwa-rwandas-invisible-people-19581/ |date=23 лістапада 2021 }} * [https://unpo.org/article/19031?id=19031 Batwa: The History and Culture of a Marginalized People in Central Africa] * [https://www.survivalinternational.org/material/20 Discrimination and the 'Pygmy'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190404012904/https://www.survivalinternational.org/material/20 |date=4 красавіка 2019 }} * [https://kwekudee-tripdownmemorylane.blogspot.com/2013/03/batwa-people-one-of-first-people-on.html BATWA PEOPLE: ONE OF THE FIRST PEOPLE ON EARTH AND THE ORIGINAL INHABITANTS OF GREAT LAKES REGION IN EAST AFRICA BEFORE THE BANTUS ARRIVAL] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пігмеі]] [[Катэгорыя:Народы Замбіі]] [[Катэгорыя:Народы Уганды]] [[Катэгорыя:Народы Руанды]] [[Катэгорыя:Народы Бурундзі]] [[Катэгорыя:Народы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] sc3eyqkdl8gwfeogol8d4w5trokxk4u 0 596154 5141850 4798213 2026-05-15T10:16:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141850 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Турэцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Карэліцкі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турэц]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1263 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Турэ́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турэц]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Мірскі раён|Мірскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Слабодскі сельсавет (Мірскі раён)|Слабодскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 снежня 1956 года ў складзе Карэліцкага раёна, з 25 снежня 1962 года ў складзе [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1739 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,3 % — [[беларусы]], 3,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1263 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Турэцкі сельсавет}} {{Карэліцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Турэцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Мірскі раён|child|загаловак=Турэцкі сельсавет у [[Мірскі раён|Мірскім раёне]] (1940—1956)}} |спіс2 = {{Карэліцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Турэцкі сельсавет у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] (1956—1962)}} |спіс3 = {{Навагрудскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Турэцкі сельсавет у [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс4 = {{Карэліцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Турэцкі сельсавет у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Турэцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мірскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навагрудскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 1vbjlm2j0zj2cp5iiswjxn8j25e1jr0 0 599566 5141768 5034264 2026-05-15T03:59:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141768 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Трабскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Іўеўскі раён]] |Уключае = 47 населеных пунктаў |Сталіца = [[Трабы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1140 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовойпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Тра́бскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Іўеўскі раён|Іўеўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Трабы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Юрацішкаўскі раён|Юрацішкаўскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Расцеўшчынскі сельсавет|Расцеўшчынскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 3 красавіка 1959 года ў склад [[Яхімаўшчынскі сельсавет|Яхімаўшчынскага сельсавета]] перададзены 11 населеных пунктаў ([[Брагі (Іўеўскі раён)|Брагі]], [[Гаявішча]], [[Дубаносы (Іўеўскі раён)|Дубаносы]], [[Загорцы (Іўеўскі раён)|Загорцы]], [[Занямонцы]], [[Запольцы (Іўеўскі раён)|Запольцы]], [[Кавалі (Трабскі сельсавет)|Кавалі]], [[Куцькі (Іўеўскі раён)|Куцькі]], [[Палудаўшчына]], [[Паякунь]] і [[Скаварада (Іўеўскі раён)|Скаварада]])<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. 2 снежня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Чэнавіцкі сельсавет|Чэнавіцкага сельсавета]], у склад зноў утворанага [[Юрацішкаўскі сельсавет|Юрацішкаўскага сельсавета]] перададзены населеныя пункты [[Асіпаўка]], [[Бокшышкі]], [[Грушанцы]], [[Гумнішчы (Іўеўскі раён)|Гумнішчы]], [[Дунічы]], [[Келайці]], [[Куль-Юзэфава]], [[Кузьмянка]], [[Ляпешкі]], [[Мількі (Іўеўскі раён)|Мількі]], [[Пасека 2|Пасека]], [[Пойдзішкі]], [[Пунішчы]], [[Чашэйкі (Іўеўскі раён)|Чашэйкі]] і станцыя [[Юрацішкі (станцыя)|Юрацішкі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. 15 мая 1963 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Даўгердзішскі сельсавет|Даўгердзішскага сельсавета]] (20 населеных пунктаў: вёскі [[Аглобішкі]], [[Брагі (Іўеўскі раён)|Брагі]], [[Высокая Грэбля]], [[Даўгердзішкі (Іўеўскі раён)|Даўгердзішкі]], [[Загорцы (Іўеўскі раён)|Загорцы]], [[Кавалі (Трабскі сельсавет)|Кавалі]], [[Каўшары]], [[Куцькі (Іўеўскі раён)|Куцькі]], [[Яхімаўшчына (Іўеўскі раён)|Яхімаўшчына]] і хутары [[Будзішча (Трабскі сельсавет)|Будзішча]], [[Гаявішча]], [[Дубаносы (Іўеўскі раён)|Дубаносы]], [[Занямонцы]], [[Палудаўшчына]], [[Паякунь]], [[Півойці]], [[Скаварада (Іўеўскі раён)|Скаварада]], [[Сякерышкі]], [[Чарніца (Іўеўскі раён)|Чарніца]] і [[Чорны Ручай]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 15 мая 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref>. 19 студзеня 1965 года ў склад сельсавета ўключаны 10 населеных пунктаў ([[Альтарыя]], [[Багданцы]], [[Барэйкаўшчына (Іўеўскі раён)|Барэйкаўшчына]], [[Вораўшчына]], [[Галубіцкаўшчына]], [[Гаяўцы]], [[Касоўшчына (Іўеўскі раён)|Касоўшчына]], [[Ладзецяняты]], [[Макары (Іўеўскі раён)|Макары]] і [[Сяргееўка (Іўеўскі раён)|Сяргееўка]]), якія раней знаходзіліся ў складзе [[Багданаўскі сельсавет (Іўеўскі раён)|Багданаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар [[Добрая Зямля (Іўеўскі раён)|Добрая Зямля]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref>, у 1986 годзе — хутары [[Асада Яхімаўшчына]], [[Касоўшчына (Іўеўскі раён)|Касоўшчына]] і [[Ставішча (Іўеўскі раён)|Ставішча]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 30 мая 1988 года ў склад [[Эйгердаўскі сельсавет|Эйгердаўскага сельсавета]] перададзены 9 населеных пунктаў (вёскі [[Даўгердзішкі (Іўеўскі раён)|Даўгердзішкі]], [[Каўшары]], [[Яхімаўшчына (Іўеўскі раён)|Яхімаўшчына]], хутары [[Аглоблішкі]], [[Брынюкі]], [[Сякерышкі]], [[Франконава]], [[Чарніца (Іўеўскі раён)|Чарніца]] і [[Чорны Ручай]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 30 мая 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1597 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,9 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 2,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1140 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Трабскі сельсавет}} {{Іўеўскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Трабскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Юрацішкаўскі раён|child|загаловак=Трабскі сельсавет у [[Юрацішкаўскі раён|Юрацішкаўскім раёне]] (1940—1960)}} |спіс2 = {{Іўеўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Трабскі сельсавет у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] (з 1960)}} }} [[Катэгорыя:Трабскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Юрацішкаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 8lbnw9bpo8l4z9t2zvflqaw13xr4iec 0 625598 5141746 5044098 2026-05-14T23:20:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141746 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Тарноўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лідскі раён]] |Уключае = 29 населеных пунктаў |Сталіца = [[Тарнова]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1591 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Тарно́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лідскі раён|Лідскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Тарнова]]. Утвораны 16 ліпеня 1954 года як '''Белагрудскі сельсавет''' у складзе Лідскага раёна Гродзенскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Вольшаўскі сельсавет|Вольшаўскага]] і [[Мыцкі сельсавет|Мыцкага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. Цэнтр — вёска [[Белагруда]]. 26 чэрвеня 1965 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Канюшанскі сельсавет|Канюшанскага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: [[Агароднікі (Тарноўскі сельсавет)|Агароднікі]], [[Бахматы]], [[Вялікія Канюшаны]], [[Дзітрыкі (Тарноўскі сельсавет)|Дзітрыкі]], [[Ерамеевічы]], [[Заборцы (Лідскі раён)|Заборцы]], [[Любары]], [[Малыя Канюшаны]], [[Навасады (Лідскі раён)|Навасады]], [[Фалькавічы (Лідскі раён)|Фалькавічы]] і [[Чаплічы (Лідскі раён)|Чаплічы]]), у склад сельсавета з [[Беліцкі сельсавет (Лідскі раён)|Беліцкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Няцеч (Тарноўскі сельсавет)|Няцеч]], [[Цацкі (вёска)|Цацкі]] і [[Яманты]]), а з часткі сельсавета (13 населеных пунктаў: [[Бабоўцы]], [[Далёкія (Лідскі раён)|Далёкія]], [[Дудары (Лідскі раён)|Дудары]], [[Кадзішкі]], [[Касілаўцы]], [[Мыто]], [[Навасёлкі (Ваверскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Ольжава]], [[Падальхоўка (Лідскі раён)|Падальхоўка]], [[Палубнікі]], [[Раклёўцы]], [[Цыбары]] і [[Янаўляны]]) зноў утвораны [[Мыцкі сельсавет]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 30 (1110).</ref>. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана частка скасаванага Мыцкага сельсавета (13 населеных пунктаў: [[Бабоўцы]], [[Далёкія (Лідскі раён)|Далёкія]], [[Дудары (Лідскі раён)|Дудары]], [[Кадзішкі]], [[Касілаўцы]], [[Мыто]], [[Навасёлкі (Ваверскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Ольжава]], [[Падальхоўка (Лідскі раён)|Падальхоўка]], [[Палубнікі]], [[Раклёўцы]], [[Цыбары]] і [[Янаўляны]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. 14 студзеня 1974 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Тарнова, сельсавет перайменаваны ў Тарноўскі сельсавет<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 студзеня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 10 (1420).</ref>. У 1976 годзе ў склад [[Ваверскі сельсавет|Ваверскага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі [[Бабоўцы]], [[Кадзішкі]], [[Касілаўцы]], [[Мыто]], [[Навасёлкі (Ваверскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Падальхоўка (Лідскі раён)|Падальхоўка]] і [[Янаўляны]])<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 снежня 1975 г. і 23 лютага 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 8 (1490).</ref>. 29 верасня 2005 года ў склад сельсавета з [[Ваверскі сельсавет|Ваверскага сельсавета]] перададзена вёска [[Бабоўцы]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2005-169/2005-169(003-018).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 29 сентября 2005 г. № 147 О решении вопросов административно-территориального устройства Лидского района]</ref>, 21 снежня 2009 года — з [[Голдаўскі сельсавет|Голдаўскага сельсавета]] вёска [[Парачаны]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-38/2010-38(002-016).pdf&oldDocPage=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 декабря 2009 г. № 191 Об изменении границ Тарновского и Голдовского сельсоветов Лидского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210509051852/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-38%2F2010-38%28002-016%29.pdf&oldDocPage=1|date=9 мая 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (28 населеных пунктаў) — 2207 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=14 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 49,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 46,4 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (29 населеных пунктаў) — 1591 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=14 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Тарноўскі сельсавет}} {{Лідскі раён}} [[Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] 9ys6t8akcwty44op2uahmci5jjy3898 0 625632 5141790 5044830 2026-05-15T05:31:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141790 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Траццякоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лідскі раён]] |Уключае = 34 населеныя пункты |Сталіца = [[Ёдкі (Лідскі раён)|Ёдкі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 4469 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Траццяко́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лідскі раён|Лідскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Ёдкі (Лідскі раён)|Ёдкі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Лідскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Траццякоўцы (Лідскі раён)|Траццякоўцы]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 30 жніўня 1957 года ў склад сельсавета з [[Ганчарскі сельсавет|Ганчарскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Вялічкі (Лідскі раён)|Вялічкі]], [[Мінойці]] і [[Пескі (Лідскі раён)|Пескі]], з [[Дакудаўскі сельсавет (Лідскі раён)|Дакудаўскага сельсавета]] — вёскі [[Боркі (Лідскі раён)|Боркі]] і [[Скаменны Бор]], у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]] перададзена вёска [[Перапечыца]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. З цягам часу цэнтр сельсавета быў перанесены ў вёску Ёдкі. 21 кастрычніка 1968 года ў склад горада [[Ліда]] ўключана вёска [[Навапрудцы]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 32 (1226).</ref>. У 1986 годзе скасавана вёска [[Багдзі (Лідскі раён)|Багдзі]] (далучана да вёскі [[Пяцюлеўцы (Лідскі раён)|Пяцюлеўцы]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 18 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дакудаўскі сельсавет (Лідскі раён)|Дакудаўскага сельсавета]] (17 вёсак: [[Анацкі]], [[Біскупцы (Лідскі раён)|Біскупцы]], [[Бурносы]], [[Гаўе-Пяскі]], [[Дакудава 1]], [[Дакудава 2]], [[Ельня (Лідскі раён)|Ельня]], [[Забалотня]], [[Карнілкі]], [[Лучкі (Лідскі раён)|Лучкі]], [[Мікулічы (Лідскі раён)|Мікулічы]], [[Місуры (Лідскі раён)|Місуры]], [[Мялёгава]], [[Пораслі]], [[Пятры]], [[Філонаўцы]], [[Чараўкі (Лідскі раён)|Чараўкі]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0060911&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 октября 2013 г. № 259 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (17 населеных пунктаў) — 3943 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=14 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 49,1 % — [[беларусы]], 41,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 7,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (34 населеныя пункты) — 4469 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=14 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Лідскі раён}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 7zh3vha0it1t1jlr86u8goubr8uqayd 0 637112 5141625 4830117 2026-05-14T17:22:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141625 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сінькоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Сінькі (Смаргонскі раён)|Сінькі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1180 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сінько́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Сінькі (Смаргонскі раён)|Сінькі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Панізоўскі сельсавет''' у складзе Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Паніззе (Смаргонскі раён)|Паніззе]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сінькі, сельсавет перайменаваны ў Сінькоўскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 31 сакавіка 1958 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Лашанскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Лашанскага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: [[Дахны]], [[Казароўшчына (Смаргонскі раён)|Казароўшчына]], [[Карачоўшчына (Смаргонскі раён)|Карачоўшчына]], [[Лашаны (Смаргонскі раён)|Лашаны]], [[Леанполле (Смаргонскі раён)|Леанполле]], [[Ленкаўшчына (Смаргонскі раён)|Ленкаўшчына]], [[Мілідаўшчына]], [[Місіншчына]], [[Рымцэлі]], [[Серадзі]] і [[Шлямкі]])<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 3.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 19 красавіка 1973 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Шутавіцкі сельсавет|Шутавіцкага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: [[Бурчакі]], [[Вясенняя]], [[Кунава]], [[Пасынкі (Смаргонскі раён)|Пасынкі]], [[Суцькава]], [[Цары (Смаргонскі раён)|Цары]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 17 (1391).</ref>. У 1978 годзе ў склад [[Крэўскі сельсавет|Крэўскага сельсавета]] перададзены 17 населеных пунктаў (вёскі [[Дахны]], [[Карачоўшчына (Смаргонскі раён)|Карачоўшчына]], [[Лашаны (Смаргонскі раён)|Лашаны]], [[Мілідаўшчына]], [[Мысіншчына]], [[Рымцелі]], [[Серадзі]], хутары [[Дзяракі (Смаргонскі раён)|Дзяракі]], [[Жменькі]], [[Касарыха]], [[Касымова]], [[Леанполле (Смаргонскі раён)|Леанполле]], [[Ленкаўшчына (Смаргонскі раён)|Ленкаўшчына]], [[Садкі (Смаргонскі раён)|Садкі]], [[Чаботкі]], [[Шлямкі]] і [[Янушка (Смаргонскі раён)|Янушка]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка, 24 красавіка і 15 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1620 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,7 % — [[беларусы]], 2,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[татары ў Беларусі|татары]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1180 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Сінькоўскі сельсавет}} {{Смаргонскі раён}} [[Катэгорыя:Сінькоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] p15ym6iertm9oji6vf3l986jd52gmfu 0 639285 5141748 3600030 2026-05-14T23:35:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141748 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Таруньскі павет |Арыгінальная назва = Powiat toruński |Герб = POL powiat toruński COA.svg |Сцяг = POL powiat toruński flag.svg |Статус = |Ваяводства = Куяўска-Паморскае |Цэнтр = [[Торунь]] |Заснаваны = 1999 |Глава = Марэк Альшэўскі |Від главы = Стараста |Мовы = |Насельніцтва = 103 900 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 84,4 |Плошча = 1229,71 |Карта = Powiat toruński.png |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = |Тэлефонны код = 56 |Паштовы код = 87-100 |Аўтамабільны код = CTR |Сайт = http://www.powiattorunski.pl/ |Заўвагі = }} '''Таруньскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat toruński}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскага ваяводства]]. Утвораны ў [[1999]] годзе. Цэнтр павета — горад [[Торунь]]. Займае плошчу 1229,71 км². Насельніцтва павета складае 103,9 тыс. чалавек. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.powiattorunski.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210128215510/http://www.powiattorunski.pl/ |date=28 студзеня 2021 }} {{Commons|Category:Powiat toruński}} {{Таруньскі павет}} {{Куяўска-Паморскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Таруньскі павет| ]] hf6oytemlc7daf7yb2s5kjr9v4n92uy 0 640552 5141845 4642034 2026-05-15T09:48:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141845 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Туркоўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Туркоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мёрскі раён]] |Уключае = 35 населеных пунктаў |Сталіца = [[Туркова]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 711 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/turkovski/ |Заўвагі = }} '''Турко́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Туркова]]. Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе [[Дзісенскі раён|Дзісенскага раёна]] [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]] [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Дворышчанскі сельсавет (Дзісенскі раён)|Дворышчанскага]] і [[Ліпацінскі сельсавет|Ліпацінскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 3 кастрычніка 1959 года ў складзе Мёрскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 16 верасня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Сцефанполлеўскі сельсавет|Сцефанполлеўскага сельсавета]], у склад [[Узменскі сельсавет|Узменскага сельсавета]] перададзены 21 населены пункт ([[Алешчанцы]], [[Барашкі]], [[Бедзенка]], [[Верашчакі (Мёрскі раён)|Верашчакі]], [[Гагаліншчына]], [[Геленава]], [[Дрыгучы]], [[Заборцы (Мёрскі раён)|Заборцы]], [[Калеснікі (Туркоўскі сельсавет)|Калеснікі]], [[Краты (Мёрскі раён)|Краты]], [[Краўчанкі]], [[Ліпаціна (Туркоўскі сельсавет)|Ліпаціна]], [[Масцішча (Мёрскі раён)|Масцішча]], [[Навіцкія (Мёрскі раён)|Навіцкія]], [[Розаны]], [[Скрыдлеўшчына]], [[Таранды]], [[Траскуны]], [[Шарагі (Туркоўскі сельсавет)|Шарагі]], [[Шарашонкі]] і [[Шуты (Мёрскі раён)|Шуты]]), адначасова ў склад сельсавета з [[Мікалаёўскі сельсавет|Мікалаёўскага сельсавета]] перададзены 30 населеных пунктаў ([[Беразова]], [[Бушава]], [[Бычыншчына]], [[Бяшэрава]], [[Вульшчына]], [[Гаравыя (Мёрскі раён)|Гаравыя]], [[Горкі 1 (Мёрскі раён)|Горкі-I]], [[Горкі 2 (Мёрскі раён)|Горкі-II]], [[Грэчана]], [[Дарошкавічы (Мёрскі раён)|Дарошкавічы]], [[Дуброва (Туркоўскі сельсавет)|Дуброва]], [[Зязюліна]], [[Касабукі-I]], [[Касабукі-II]], [[Кульвокі]], [[Ліпанцы]], [[Малашкі (Мёрскі раён)|Малашкі]], [[Мыслі (Мёрскі раён)|Мыслі]], [[Павянужка]], [[Палужанчыкова]], [[Пякоціна]], [[Рэдзькі (Мёрскі раён)|Рэдзькі]], [[Сільманова]], [[Старынкі (Мёрскі раён)|Старынка]], [[Сутокі (Мёрскі раён)|Сутокі]], [[Федарцы]], [[Фралова (Мёрскі раён)|Фралова]], [[Хоцькава (Мёрскі раён)|Хоцькава]], [[Шарагі (Мікалаёўскі сельсавет)|Шарагі]] і [[Янова (Мікалаёўскі сельсавет)|Янова]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. 26 сакавіка 1973 года ў склад сельсавета з Узменскага сельсавета вернуты 20 населеных пунктаў (вёскі Алешчанцы, Барашкі, Верашчакі, Геленава, Заборцы, Масцішча, хутары Бедзенка, Гагаліншчына, Дрыгучы, Калеснікі, Краты, Краўчанкі, Ліпаціна, Розаны, [[Саўчанкі (Туркоўскі сельсавет)|Саўчанкі]], Таранды, Траскуны, Шарагі, Шуты, [[Шэра-Шашкі]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 89 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|52}}</ref>. 5 ліпеня 1983 года ў склад сельсавета з [[Якубаўшчынскі сельсавет|Якубаўшчынскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты (вёска [[Пераслова (Туркоўскі сельсавет)|Пераслова]], хутары [[Барылава]] і [[Юркаўшчына (Мёрскі раён)|Юркаўшчына]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 5 ліпеня 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 21 (1755).</ref>. 8 красавіка 2004 года ў склад [[Мікалаёўскі сельсавет|Мікалаёўскага сельсавета]] перададзены 10 населеных пунктаў ([[Бушава]], [[Бычыншчына]], [[Вульшчына]], [[Горкі 1 (Мёрскі раён)|Горкі 1]], [[Горкі 2 (Мёрскі раён)|Горкі 2]], [[Дарожкавічы (Мёрскі раён)|Дарожкавічы]], [[Касабукі]], [[Федарцы]], [[Шарагі (Мікалаёўскі сельсавет)|Шарагі]] і [[Янова (Мікалаёўскі сельсавет)|Янова]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 20 чэрвеня 2008 года скасаваны хутар [[Юркаўшчына (Мёрскі раён)|Юркаўшчына]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2008-219/2008_219_9_17353.pdf Решение Миорского районного Совета депутатов от 20 июня 2008 г. № 66 Об упразднении сельских населенных пунктов]</ref>, 16 чэрвеня 2017 года — вёскі [[Заборцы (Мёрскі раён)|Заборцы]], [[Свіршчане]], хутары [[Панізова]] і [[Таранды]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0083950&p1=1 Решение Миорского районного Совета депутатов от 16 июня 2017 г. № 163 Об упразднении сельских населенных пунктов Миорского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 919 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 97,0 % — [[беларусы]], 1,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 711 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Туркоўскі сельсавет}} {{Мёрскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Туркоўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Дзісенскі раён|child|загаловак=Туркоўскі сельсавет у [[Дзісенскі раён|Дзісенскім раёне]] (1954—1959)}} |спіс2 = {{Мёрскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Туркоўскі сельсавет у [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] (з 1959)}} }} [[Катэгорыя:Туркоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзісенскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] 85dgt5fggaiyywougtkc3eyv91uynim 2 653452 5141681 5141482 2026-05-14T19:34:49Z DBatura 73587 5141681 wikitext text/x-wiki Суднаходства праз [[Армузскі праліў]], які з’яўляецца важным марскім калідорам для сусветнага гандлю энерганосьбітамі (каля 25% сусветнага гандлю нафтай і 20% сусветнага звадкаванага прыроднага газу), [[28 лютага]] [[2028]] года быў заблакаваны [[Іран]]ам, у адказ на ўдары [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|амерыкана-ізраільскія ўдары]] і [[забойства Алі Хаменеі|гібель]] [[Алі Хаменеі]]. Да падзей праз праліў праходзіла (СПГ). Иранские предупреждения и последующие нападения на суда побудили судоходные компании приостановить операции в проливе<ref name="How US">{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |publisher=Al Jazeera |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02}}</ref><ref name=":12">{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-gas-majors-traders-suspend-shipments-via-hormuz-us-attacks-iran-sources-say-2026-02-28 |title=Oil and gas majors and traders suspend shipments via Hormuz, sources say |work=Reuters |date=2026-02-28 |access-date=2026-03-02}}</ref>. Это привело к резкому снижению морского транзита: [[танкер]]ный трафик сначала упал примерно на 70%, а более 150 судов встали на якорь за пределами пролива, чтобы избежать рисков<ref name="NYT2.28.26">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz|work=[[The New York Times]]|first1=Christiaan|last1=Triebert|first2=Alexander|last2=Cardia|date=2026-02-28 |access-date=2026-03-02|name-list-style=and}}</ref><ref name=TheGuardian3.2.26>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |work=[[The Guardian]]|date=2026-03-02 |access-date=2026-03-02}}</ref>. Вскоре после этого трафик упал почти до нуля. 27 марта Корпус стражей исламской революции объявил о закрытии пролива для любых судов, следующих «в порты США, Израиля и их союзников и обратно»<ref name="AFP-03272026"/>. [[Международная морская организация]] сообщила 21 апреля, что около 20 000 моряков и 2000 судов оказались заблокированы в [[Персидский залив|Персидском заливе]] из-за закрытия пролива<ref name="AJ-21042026" />. По словам Маджида Рафизаде, Иран нарушает [[Конвенция ООН по морскому праву|Конвенцию ООН по морскому праву]], которую он не ратифицировал<ref name="UNCLOS1">{{cite journal |last1=Asim Rafiq |first1=Muhammad |last2=Riaz |first2=Kanwal |last3=Chandia |first3=M. Abu Bakar |title=The Strait of Hormuz and the Law of the Sea: The Strait of Hormuz Between Sovereignty, Diplomacy, and International Maritime Law |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/Digital-Library/volume-9-issue-7/3176-3184.pdf |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |access-date=2026-04-10 |doi=10.47772/IJRISS.2025.907000258 |date=2025-08-12 |pages=3176–3184 }}</ref><ref name="UNCLOS2">{{Cite web |date=2019-07-25 |title=Iran's blatant violations of international maritime laws |url=https://www.arabnews.com/node/1530731 |access-date=2026-03-18 |website=Arab News |lang=en}}</ref>. На фоне опасений по поводу длительного дефицита поставок цены на нефть выросли быстрее, чем во время любого другого конфликта в новейшей истории<ref name="AC-03182026" />; 8 марта 2026 года цены на нефть [[Brent|марки Brent]] впервые за четыре года превысили 100 долларов США за [[Баррель (единица объёма)|баррель]], достигнув пика в 126 долларов США за баррель<ref name=TheGuardian3.2.26/><ref name=Reuters3.1.26>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |work=Reuters |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02}}</ref><ref name="surges">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |publisher=CNN |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02 |archive-date=2026-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live }}</ref><ref name="CNBC-03082026"/>. Самый большой ежемесячный рост цен на нефть за всю историю произошел в марте 2026 года<ref name="CNBC-14042026">{{Cite web |first1=Mike |last1=Sheen |first2=Lee Ying |last2=Shan |title=Oil falls as IEA predicts 'demand destruction will spread' and hopes for fresh Iran talks grow |date=2026-04-14 |access-date=2026-04-14 |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2026/04/14/oil-wti-brent-as-markets-hormuz-blockade-vance-trump.html }}</ref>. Закрытие пролива стало крупнейшим нарушением мирового энергоснабжения со времён {{нп|Энергетический кризис 1970-х годов|энергетического кризиса 1970-х годов|en|1970s energy crisis}}<ref name="Guardian-03112026" />, а также крупнейшим в истории мирового нефтяного рынка<ref name="Atlantic-13032026" />. Другие товарные рынки, пострадавшие от перебоев в поставках и повышения цен в результате кризиса, включают алюминий<ref>{{Cite web |first=Mark |last=Burton |title=Bahrain starts output cuts at world's top aluminum smelter|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=2026-03-15 |access-date=2026-03-21 |url=https://fortune.com/2026/03/15/bahrain-output-cuts-world-top-aluminum-smelter-alba-iran-war/ }}</ref>, удобрения<ref name="AC-27032026"/> и гелий<ref name="Axios-07042026"/><ref>{{Cite web |first=Naomi |last=Buchanan |title=It's not just oil: 3 critical supply chains being upended by the war in Iran |date=2026-03-21 |access-date=2026-03-21 |work=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/oil-prices-supply-chains-iran-war-ai-helium-food-inflation-2026-3 }}</ref>. 9 марта президент США Дональд Трамп {{нп|Достоверность заявлений Дональда Трампа (второй срок)|ложно заявил|en|False or misleading statements by Donald Trump (second term)}}<ref>{{cite web |title=Has the US ‘destroyed 100% of Iran’s military capability’? Fact-checking President Donald Trump |url=https://www.politifact.com/article/2026/mar/17/iran-war-us-destroyed-military-capability/ |website=[[PolitiFact]] |date=2026-03-17}}</ref>, что иранская армия уничтожена и пролив открыт, сказав, что США могут захватить контроль над ним у Ирана<ref name="CBSNews3.16.26">{{cite web|last=Jiang|first=Weijia|date=2026-03-09|title=Trump says "the war is very complete," and he's considering taking over Strait of Hormuz|work=CBS News|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-iran-cbs-news-the-war-is-very-complete-strait-hormuz/|access-date=2026-03-27}}</ref>. 15 марта он призвал членов [[НАТО]] и Китай помочь открыть пролив<ref name="TheGuardian3.16.26">{{cite news |title=Trump draws backlash for comment on Iran war: 'Maybe we shouldn't even be there' |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/16/trump-backlash-iran-war |work=[[The Guardian]] |date=2026-03-16}}</ref>. В конце марта и начале апреля Трамп неоднократно угрожал уничтожить иранскую инфраструктуру, если Иран не откроет пролив<ref>{{cite news |title=Oil, strait of Hormuz and empty threats: a timeline of Trump's flip-flopping on the Iran war |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions |work=[[The Guardian]] |date=2026-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260404101914/https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions |archive-date=2026-04-04}}</ref>. 8 апреля было достигнуто [[Исламабадское соглашение|соглашение о временном прекращении огня]] между Ираном и США, которое должно было включать открытие пролива. Однако Иран начал контролировать движение через пролив и взимать пошлины в размере более 1 миллиона долларов с каждого судна<ref>{{Cite web |last1=Seligman |first1=Lara |last2=Ward |first2=Alexander |last3=Gordon |first3=Michael R. |date=2026-04-09 |title=Trump Allies, U.S. Officials Fear Iran Victory Lap Is Premature |url=https://www.wsj.com/politics/national-security/trump-allies-u-s-officials-fear-iran-victory-lap-is-premature-96f8e810 |access-date=2026-04-09 |website=The Wall Street Journal |lang=en-US}}</ref>. После провала {{нп|Исламабадские переговоры|Исламабадских переговоров|en|Islamabad Talks}} [[Военно-морские силы США|ВМС США]] сами начали блокировать иранские порты с 13 апреля<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=Trump says U.S. will blockade Strait of Hormuz and intercept ships that paid tolls to Iran |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-strait-of-hormuz-blockade-iran/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412155849/https://www.cbsnews.com/news/trump-strait-of-hormuz-blockade-iran/ |archive-date=2026-04-12 |access-date=2026-04-12 |website=CBS News |lang=en-US}}</ref><ref>[https://www.centcom.mil/MEDIA/PRESS-RELEASES/Press-Release-View/Article/4457255/us-to-blockade-ships-entering-or-exiting-iranian-ports/ "U.S. to Blockade Ships Entering or Exiting Iranian Ports"], press release, April 12, 2026, U. S. Central Command. Accessed Apr. 14, 2026.</ref>. Ситуация была описана газетой ''[[The Guardian]]'' как «двойная блокада», когда ВМС США блокируют Иран, а Иран блокирует Персидский залив<ref name="Guardian 24 Apr 26">{{cite news |title=Trump claims US has total control over strait of Hormuz after Iran seizes two container ships |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |work=[[The Guardian]] |date=2026-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423180303/https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |archive-date=2026-04-23}}</ref>. 17 апреля, в связи с {{нп|Израильско-ливанское перемирие 2026 года|соглашением о прекращении огня между Израилем и Ливаном|en|2026 Israel–Lebanon ceasefire}}, Иран объявил, что Ормузский пролив будет открыт для коммерческого судоходства во время перемирия. Несмотря на это, США продолжили блокаду Ирана<ref>{{#invoke:Cite|web|date=18 April 2026 |title=Iran declares Strait of Hormuz 'completely open'; Trump says U.S. blockade 'will remain in full force' until peace deal|url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-israel-lebanon-ceasefire-trump-iran-talks-hormuz-summit-rcna332294 |access-date=25 April 2026 |website=NBC News}}</ref>, и Иран в результате вновь ввел ограничения<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|first1=Michael|last1=Loria|first2=Christopher|last2=Cann|first3=Andrea|last3=Riquier|work=USA Today|date=2026-04-17|access-date=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417152829/https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|archive-date=2026-04-17}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|first=Spencer|last=Kendall|work=CNBC|date=2026-04-17|access-date=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418164421/https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|archive-date=2026-04-18}}</ref><ref>{{#invoke:Cite|web|date=18 April 2026 |title=Iran Shuts Hormuz Again, Accuses US Of Violating Deal To Reopen It|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-reimposes-restrictions-on-strait-of-hormuz-amid-middle-east-war-accuses-us-of-violating-deal-to-reopen-it-11375203 |access-date=25 April 2026 |website=NDTV}}</ref>. 4 мая Трамп начал {{нп|Операция «Project Freedom»|операцию «Project Freedom»|en|Operation Project Freedom}}, миссию ВМС США по сопровождению торговых судов из Персидского залива. Это объявление прозвучало на фоне серьезных ограничений морского движения через пролив, многие коммерческие суда задерживались или не могли пройти по этому маршруту<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-05-04 |title=Donald Trump sends warships to break Iran’s strait of Hormuz blockade |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/04/shipping-bosses-nervous-trump-plan-to-guide-vessels-strait-of-hormuz-iran |access-date=2026-05-07 |work=The Guardian |lang=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adler |first=Nils |last2=Varshalomidze |first2=Tamila |last3=Mohamed |first3=Edna |last4=Sabah |first4=Zaid |last5=Habib |first5=Heba |last6=Kupemba |first6=Danai Nesta |title=Iran war updates: Trump announces plan to escort ships in Hormuz Strait |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/5/3/iran-war-live-trump-says-reviewing-14-point-plan-israel-pounds-lebanon |access-date=2026-05-07 |website=Al Jazeera |lang=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-05-03 |title=Trump says the U.S. will 'guide' stranded ships from the Strait of Hormuz |url=https://www.npr.org/2026/05/03/nx-s1-5809536/trump-strait-hormuz |access-date=2026-05-07 |work=NPR |lang=en |agency=The Associated Press }}</ref><ref>{{Cite web |title=U.A.E. says Iran has resumed attacks as U.S. moves to reopen Strait of Hormuz |url=https://www.cbc.ca/news/world/strait-hormuz-ships-us-iran-9.7186404}}</ref>. Иранские военные предупредили, что это будет нарушением режима прекращения огня<ref>{{Cite web |date=2026-05-04 |title=Live updates |url=https://edition.cnn.com/2026/05/04/world/live-news/iran-war-hormuz-trump |access-date=2026-05-04 |website=CNN }}</ref>. 6 мая Трамп приостановил «Project Freedom» из-за «значительного прогресса» в направлении возможного соглашения<ref>{{cite web |title=Iran war live: Trump says Hormuz operation paused amid US, Tehran talks |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/5/6/iran-war-live-trump-says-hormuz-operation-paused-amid-us-tehran-talks |website= Al Jazeera |access-date=2026-05-06 |date=2026-05-06}}</ref>. sklmimpuppm4d2c34yhxvhvqntydx7e 5141682 5141681 2026-05-14T19:35:00Z DBatura 73587 5141682 wikitext text/x-wiki Суднаходства праз [[Армузскі праліў]], які з’яўляецца важным марскім калідорам для сусветнага гандлю энерганосьбітамі (каля 25% сусветнага гандлю нафтай і 20% сусветнага звадкаванага прыроднага газу), [[28 лютага]] [[2026]] года быў заблакаваны [[Іран]]ам, у адказ на ўдары [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|амерыкана-ізраільскія ўдары]] і [[забойства Алі Хаменеі|гібель]] [[Алі Хаменеі]]. Да падзей праз праліў праходзіла (СПГ). Иранские предупреждения и последующие нападения на суда побудили судоходные компании приостановить операции в проливе<ref name="How US">{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |publisher=Al Jazeera |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02}}</ref><ref name=":12">{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-gas-majors-traders-suspend-shipments-via-hormuz-us-attacks-iran-sources-say-2026-02-28 |title=Oil and gas majors and traders suspend shipments via Hormuz, sources say |work=Reuters |date=2026-02-28 |access-date=2026-03-02}}</ref>. Это привело к резкому снижению морского транзита: [[танкер]]ный трафик сначала упал примерно на 70%, а более 150 судов встали на якорь за пределами пролива, чтобы избежать рисков<ref name="NYT2.28.26">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz|work=[[The New York Times]]|first1=Christiaan|last1=Triebert|first2=Alexander|last2=Cardia|date=2026-02-28 |access-date=2026-03-02|name-list-style=and}}</ref><ref name=TheGuardian3.2.26>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |work=[[The Guardian]]|date=2026-03-02 |access-date=2026-03-02}}</ref>. Вскоре после этого трафик упал почти до нуля. 27 марта Корпус стражей исламской революции объявил о закрытии пролива для любых судов, следующих «в порты США, Израиля и их союзников и обратно»<ref name="AFP-03272026"/>. [[Международная морская организация]] сообщила 21 апреля, что около 20 000 моряков и 2000 судов оказались заблокированы в [[Персидский залив|Персидском заливе]] из-за закрытия пролива<ref name="AJ-21042026" />. По словам Маджида Рафизаде, Иран нарушает [[Конвенция ООН по морскому праву|Конвенцию ООН по морскому праву]], которую он не ратифицировал<ref name="UNCLOS1">{{cite journal |last1=Asim Rafiq |first1=Muhammad |last2=Riaz |first2=Kanwal |last3=Chandia |first3=M. Abu Bakar |title=The Strait of Hormuz and the Law of the Sea: The Strait of Hormuz Between Sovereignty, Diplomacy, and International Maritime Law |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/Digital-Library/volume-9-issue-7/3176-3184.pdf |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |access-date=2026-04-10 |doi=10.47772/IJRISS.2025.907000258 |date=2025-08-12 |pages=3176–3184 }}</ref><ref name="UNCLOS2">{{Cite web |date=2019-07-25 |title=Iran's blatant violations of international maritime laws |url=https://www.arabnews.com/node/1530731 |access-date=2026-03-18 |website=Arab News |lang=en}}</ref>. На фоне опасений по поводу длительного дефицита поставок цены на нефть выросли быстрее, чем во время любого другого конфликта в новейшей истории<ref name="AC-03182026" />; 8 марта 2026 года цены на нефть [[Brent|марки Brent]] впервые за четыре года превысили 100 долларов США за [[Баррель (единица объёма)|баррель]], достигнув пика в 126 долларов США за баррель<ref name=TheGuardian3.2.26/><ref name=Reuters3.1.26>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |work=Reuters |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02}}</ref><ref name="surges">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |publisher=CNN |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02 |archive-date=2026-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live }}</ref><ref name="CNBC-03082026"/>. Самый большой ежемесячный рост цен на нефть за всю историю произошел в марте 2026 года<ref name="CNBC-14042026">{{Cite web |first1=Mike |last1=Sheen |first2=Lee Ying |last2=Shan |title=Oil falls as IEA predicts 'demand destruction will spread' and hopes for fresh Iran talks grow |date=2026-04-14 |access-date=2026-04-14 |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2026/04/14/oil-wti-brent-as-markets-hormuz-blockade-vance-trump.html }}</ref>. Закрытие пролива стало крупнейшим нарушением мирового энергоснабжения со времён {{нп|Энергетический кризис 1970-х годов|энергетического кризиса 1970-х годов|en|1970s energy crisis}}<ref name="Guardian-03112026" />, а также крупнейшим в истории мирового нефтяного рынка<ref name="Atlantic-13032026" />. Другие товарные рынки, пострадавшие от перебоев в поставках и повышения цен в результате кризиса, включают алюминий<ref>{{Cite web |first=Mark |last=Burton |title=Bahrain starts output cuts at world's top aluminum smelter|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=2026-03-15 |access-date=2026-03-21 |url=https://fortune.com/2026/03/15/bahrain-output-cuts-world-top-aluminum-smelter-alba-iran-war/ }}</ref>, удобрения<ref name="AC-27032026"/> и гелий<ref name="Axios-07042026"/><ref>{{Cite web |first=Naomi |last=Buchanan |title=It's not just oil: 3 critical supply chains being upended by the war in Iran |date=2026-03-21 |access-date=2026-03-21 |work=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/oil-prices-supply-chains-iran-war-ai-helium-food-inflation-2026-3 }}</ref>. 9 марта президент США Дональд Трамп {{нп|Достоверность заявлений Дональда Трампа (второй срок)|ложно заявил|en|False or misleading statements by Donald Trump (second term)}}<ref>{{cite web |title=Has the US ‘destroyed 100% of Iran’s military capability’? Fact-checking President Donald Trump |url=https://www.politifact.com/article/2026/mar/17/iran-war-us-destroyed-military-capability/ |website=[[PolitiFact]] |date=2026-03-17}}</ref>, что иранская армия уничтожена и пролив открыт, сказав, что США могут захватить контроль над ним у Ирана<ref name="CBSNews3.16.26">{{cite web|last=Jiang|first=Weijia|date=2026-03-09|title=Trump says "the war is very complete," and he's considering taking over Strait of Hormuz|work=CBS News|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-iran-cbs-news-the-war-is-very-complete-strait-hormuz/|access-date=2026-03-27}}</ref>. 15 марта он призвал членов [[НАТО]] и Китай помочь открыть пролив<ref name="TheGuardian3.16.26">{{cite news |title=Trump draws backlash for comment on Iran war: 'Maybe we shouldn't even be there' |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/16/trump-backlash-iran-war |work=[[The Guardian]] |date=2026-03-16}}</ref>. В конце марта и начале апреля Трамп неоднократно угрожал уничтожить иранскую инфраструктуру, если Иран не откроет пролив<ref>{{cite news |title=Oil, strait of Hormuz and empty threats: a timeline of Trump's flip-flopping on the Iran war |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions |work=[[The Guardian]] |date=2026-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260404101914/https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions |archive-date=2026-04-04}}</ref>. 8 апреля было достигнуто [[Исламабадское соглашение|соглашение о временном прекращении огня]] между Ираном и США, которое должно было включать открытие пролива. Однако Иран начал контролировать движение через пролив и взимать пошлины в размере более 1 миллиона долларов с каждого судна<ref>{{Cite web |last1=Seligman |first1=Lara |last2=Ward |first2=Alexander |last3=Gordon |first3=Michael R. |date=2026-04-09 |title=Trump Allies, U.S. Officials Fear Iran Victory Lap Is Premature |url=https://www.wsj.com/politics/national-security/trump-allies-u-s-officials-fear-iran-victory-lap-is-premature-96f8e810 |access-date=2026-04-09 |website=The Wall Street Journal |lang=en-US}}</ref>. После провала {{нп|Исламабадские переговоры|Исламабадских переговоров|en|Islamabad Talks}} [[Военно-морские силы США|ВМС США]] сами начали блокировать иранские порты с 13 апреля<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=Trump says U.S. will blockade Strait of Hormuz and intercept ships that paid tolls to Iran |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-strait-of-hormuz-blockade-iran/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412155849/https://www.cbsnews.com/news/trump-strait-of-hormuz-blockade-iran/ |archive-date=2026-04-12 |access-date=2026-04-12 |website=CBS News |lang=en-US}}</ref><ref>[https://www.centcom.mil/MEDIA/PRESS-RELEASES/Press-Release-View/Article/4457255/us-to-blockade-ships-entering-or-exiting-iranian-ports/ "U.S. to Blockade Ships Entering or Exiting Iranian Ports"], press release, April 12, 2026, U. S. Central Command. Accessed Apr. 14, 2026.</ref>. Ситуация была описана газетой ''[[The Guardian]]'' как «двойная блокада», когда ВМС США блокируют Иран, а Иран блокирует Персидский залив<ref name="Guardian 24 Apr 26">{{cite news |title=Trump claims US has total control over strait of Hormuz after Iran seizes two container ships |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |work=[[The Guardian]] |date=2026-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423180303/https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |archive-date=2026-04-23}}</ref>. 17 апреля, в связи с {{нп|Израильско-ливанское перемирие 2026 года|соглашением о прекращении огня между Израилем и Ливаном|en|2026 Israel–Lebanon ceasefire}}, Иран объявил, что Ормузский пролив будет открыт для коммерческого судоходства во время перемирия. Несмотря на это, США продолжили блокаду Ирана<ref>{{#invoke:Cite|web|date=18 April 2026 |title=Iran declares Strait of Hormuz 'completely open'; Trump says U.S. blockade 'will remain in full force' until peace deal|url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-israel-lebanon-ceasefire-trump-iran-talks-hormuz-summit-rcna332294 |access-date=25 April 2026 |website=NBC News}}</ref>, и Иран в результате вновь ввел ограничения<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|first1=Michael|last1=Loria|first2=Christopher|last2=Cann|first3=Andrea|last3=Riquier|work=USA Today|date=2026-04-17|access-date=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417152829/https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|archive-date=2026-04-17}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|first=Spencer|last=Kendall|work=CNBC|date=2026-04-17|access-date=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418164421/https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|archive-date=2026-04-18}}</ref><ref>{{#invoke:Cite|web|date=18 April 2026 |title=Iran Shuts Hormuz Again, Accuses US Of Violating Deal To Reopen It|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-reimposes-restrictions-on-strait-of-hormuz-amid-middle-east-war-accuses-us-of-violating-deal-to-reopen-it-11375203 |access-date=25 April 2026 |website=NDTV}}</ref>. 4 мая Трамп начал {{нп|Операция «Project Freedom»|операцию «Project Freedom»|en|Operation Project Freedom}}, миссию ВМС США по сопровождению торговых судов из Персидского залива. Это объявление прозвучало на фоне серьезных ограничений морского движения через пролив, многие коммерческие суда задерживались или не могли пройти по этому маршруту<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-05-04 |title=Donald Trump sends warships to break Iran’s strait of Hormuz blockade |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/04/shipping-bosses-nervous-trump-plan-to-guide-vessels-strait-of-hormuz-iran |access-date=2026-05-07 |work=The Guardian |lang=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adler |first=Nils |last2=Varshalomidze |first2=Tamila |last3=Mohamed |first3=Edna |last4=Sabah |first4=Zaid |last5=Habib |first5=Heba |last6=Kupemba |first6=Danai Nesta |title=Iran war updates: Trump announces plan to escort ships in Hormuz Strait |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/5/3/iran-war-live-trump-says-reviewing-14-point-plan-israel-pounds-lebanon |access-date=2026-05-07 |website=Al Jazeera |lang=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-05-03 |title=Trump says the U.S. will 'guide' stranded ships from the Strait of Hormuz |url=https://www.npr.org/2026/05/03/nx-s1-5809536/trump-strait-hormuz |access-date=2026-05-07 |work=NPR |lang=en |agency=The Associated Press }}</ref><ref>{{Cite web |title=U.A.E. says Iran has resumed attacks as U.S. moves to reopen Strait of Hormuz |url=https://www.cbc.ca/news/world/strait-hormuz-ships-us-iran-9.7186404}}</ref>. Иранские военные предупредили, что это будет нарушением режима прекращения огня<ref>{{Cite web |date=2026-05-04 |title=Live updates |url=https://edition.cnn.com/2026/05/04/world/live-news/iran-war-hormuz-trump |access-date=2026-05-04 |website=CNN }}</ref>. 6 мая Трамп приостановил «Project Freedom» из-за «значительного прогресса» в направлении возможного соглашения<ref>{{cite web |title=Iran war live: Trump says Hormuz operation paused amid US, Tehran talks |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/5/6/iran-war-live-trump-says-hormuz-operation-paused-amid-us-tehran-talks |website= Al Jazeera |access-date=2026-05-06 |date=2026-05-06}}</ref>. 750zhl5g1gtutqzogr4b4vlj4802yqi 0 656548 5141642 4644520 2026-05-14T18:05:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141642 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сітцаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Докшыцкі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сітцы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1055 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сі́тцаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Сітцы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Старасельскі сельсавет''' у складзе Докшыцкага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Старое Сяло (Докшыцкі раён)|Старое Сяло]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Вялікія Сітцы]], сельсавет перайменаваны ў Сітцаўскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 24 студзеня 1958 года да сельсавета далучаны часткі скасаваных [[Грабучоўскі сельсавет|Грабучоўскага]] (9 населеных пунктаў: [[Асановічы]], [[Булахі (Докшыцкі раён)|Булахі]], [[Вешняе]], [[Вянюціна 1-е]], [[Вянюціна 2-е]], [[Грабучая]], [[Кабяльцы]], [[Макаравічы (Докшыцкі раён)|Макаравічы]] і [[Уздзеўшчына]]) і [[Порплішчанскі сельсавет|Порплішчанскага]] (7 населеных пунктаў: [[Воўкава (Докшыцкі раён)|Воўкава]], [[Дзядкі (Докшыцкі раён)|Дзядкі]], [[Кабялі]], [[Коршуна]], [[Паўлавічы (Докшыцкі раён)|Паўлавічы]], [[Цецеравінцы]], [[Ходараўка (Докшыцкі раён)|Ходараўка]]) сельсаветаў<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 студзеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 2.</ref>. 24 красавіка 1959 года ў склад сельсавета з [[Параф’янаўскі сельсавет|Параф’янаўскага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў (вёскі [[Вашунава-II]], [[Заборцы (Докшыцкі раён)|Заборцы]], [[Новая Вёска (Сітцаўскі сельсавет)|Новая Вёска]], [[Параф’янава (Сітцаўскі сельсавет)|Параф’янава]], [[Рапяхі (Докшыцкі раён)|Рапяхі]], [[Юзафова (Докшыцкі раён)|Юзафова]] і хутары [[Двор Сітца]], [[Ямнае (Докшыцкі раён)|Ямнае]])<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 29 снежня 1961 года ў склад адноўленага [[Порплішчанскі сельсавет|Порплішчанскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Асановічы]], [[Вешняе]], [[Грабучае]], [[Уздзеўшчына]], [[Цецеравінцы]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 12 (971).</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Докшыцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 19 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|47}}</ref>. 5 сакавіка 1981 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў Сітцы. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1526 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,6 % — [[беларусы]], 2,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1055 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Сітцаўскі сельсавет}} {{Докшыцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Сітцаўскі (да 1954 года Старасельскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Докшыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сітцаўскі (да 1954 года Старасельскі) сельсавет у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Глыбоцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сітцаўскі сельсавет у [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Докшыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сітцаўскі сельсавет у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Сітцаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 0fy2oa0o92pdb6liom467yhopfk0snf 0 656635 5141842 4644513 2026-05-15T09:10:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141842 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Тумілавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Докшыцкі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Тумілавічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1208 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Тумі́лавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Тумілавічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Докшыцкага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Несцераўшчынскі сельсавет|Несцераўшчынскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>, у склад сельсавета з [[Глінскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Глінскага сельсавета]] [[Бягомльскі раён|Бягомльскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] перададзена вёска [[Бірулі (Докшыцкі раён)|Бірулі]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Віцебскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]]. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Докшыцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Тумілавіцкага сельсавета 19 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|47}}</ref>. 3 красавіка 1986 года ў склад сельсавета з [[Докшыцкі сельсавет|Докшыцкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Вецяра]], [[Первамайск (Докшыцкі раён)|Первамайск]], [[Плітніца (Докшыцкі раён)|Плітніца]] і [[Таргуны]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 3 красавіка 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1986, № 15 (1857).</ref>. 30 чэрвеня 2008 года скасавана вёска [[Горнава 2]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-102/2010_102_9_30950.pdf Решение Докшицкого районного Совета депутатов от 30 июня 2008 г. № 59 Об упразднении сельских населенных пунктов Докшицкого района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201027115730/https://pravo.by/pdf/2010-102/2010_102_9_30950.pdf|date=27 кастрычніка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1558 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1208 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Тумілавіцкі сельсавет}} {{Докшыцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Тумілавіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Докшыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Тумілавіцкі сельсавет у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Глыбоцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Тумілавіцкі сельсавет у [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Докшыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Тумілавіцкі сельсавет у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Тумілавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 2muefe80wd1axrvw30yspskxqfoy66e 100 658977 5141606 5141212 2026-05-14T15:51:18Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5141606 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Станіслаў Ясюкевіч|2026-05-14T15:08:34Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Аватар: Апошні з народу паветра|2026-05-14T08:08:08Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Рамэа і Джульета (фільм, 1968)|2026-05-13T07:05:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ніна Манфрэдзі|2026-05-13T06:46:55Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Стратэгія павука|2026-05-13T06:31:22Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Я і ты (фільм, 2012)|2026-05-13T06:22:03Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вэб-камера|2026-05-13T01:25:15Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|Nickelodeon Animation Studio|2026-05-12T15:44:31Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Джодзі Комер|2026-05-12T12:47:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ідыёты|2026-05-12T12:30:17Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антыхрыст (фільм)|2026-05-12T11:30:04Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Німфаманка (фільм)|2026-05-12T11:05:54Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ma5tblfytzzmsnk0e7lcuxukr39dfa6 0 664900 5141826 4961509 2026-05-15T07:50:34Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Вядомыя носьбіты */ 5141826 wikitext text/x-wiki '''Фокін''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксей Фокін]] (нар. 1997) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. * [[Валерый Уладзіміравіч Фокін]] — расійскі рэжысёр. * [[Вітольд Паўлавіч Фокін]] (1932—2025) — украінскі і савецкі дзяржаўны дзеяч. Першы прэм’ер-міністр незалежнай Украіны (1990—1992). * [[Міхаіл Міхайлавіч Фокін]] — рускі артыст балета. == Гл. таксама == * [[Фокіна]] {{неадназначнасць}} g2ez08ze70gadeno6iau3py0eq25byh 0 665094 5141584 4847285 2026-05-14T15:05:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141584 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сяўкоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лоеўскі раён]] |Уключае = 5 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сяўкі]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]],</br>[[4 ліпеня]] [[1967]] |Скасаванне = [[30 снежня]] [[1927]],</br>[[1 снежня]] [[2009]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 457 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сяўко́ўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лоеўскі раён|Лоеўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Сяўкі]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Дзяражыцкі сельсавет|Дзяражыцкага сельсавета]]. Утвораны зноў 4 ліпеня 1967 года ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы Сяўкі ў складзе 6 населеных пунктаў ([[Глушэц (Лоеўскі раён)|Глушэц]], [[Ляскі (Лоеўскі раён)|Ляскі]], [[Майск (Лоеўскі раён)|Майск]], [[Новая Лутава]], [[Старая Лутава]] і [[Сяўкі]]), якія ўваходзілі ў склад [[Бывалькаўскі сельсавет|Бывалькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 ліпеня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 24 (1182).</ref>. 15 кастрычніка 1976 года скасаваны пасёлак [[Ляскі (Лоеўскі раён)|Ляскі]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 36 (1518).</ref>. 1 снежня 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Бывалькаўскі сельсавет|Бывалькаўскага сельсавета]]<ref>[https://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 284 Об изменении административно-территориального устройства Лоевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201027130453/https://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309%28003-022%29.pdf|date=27 кастрычніка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 457 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,1 % — [[беларусы]], 3,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[азербайджанцы ў Беларусі|азербайджанцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 5 населеных пунктаў: аграгарадок [[Сяўкі]], вёскі [[Глушэц (Лоеўскі раён)|Глушэц]], [[Новая Лутава]], [[Старая Лутава]] і пасёлак [[Майск (Лоеўскі раён)|Майск]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Лоеўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лоеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1967 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]] elbaan0qjnn6i0ql248q7kxbgkuzmbt 0 671696 5141656 5105052 2026-05-14T18:14:33Z Emilia Noah 155537 /* */ 5141656 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Акадэмія ВСБ у Варшаве}}{{Картка ўніверсітэта}} '''Akademія WSB у Варшаве''' — (раней «Wszechnica Polska» Акадэмія Прыкладных Навук, а да гэтага Вышэйшая школа «Wszechnica Polska» у Варшаве) — [[Польшча|польская]] недзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] з сядзібай у [[Варшава|Варшаве]]. == Агульная характарыстыка == Установа заснавана ў 2001 годзе пад назвай «Wszechnica Polska — Вышэйшая школа Таварыства ўсеагульных ведаў у Варшаве з сядзібай у Варшаве». Яна надае адукацыйныя паслугі ў галіне [[Сацыяльныя навукі|сацыяльных]] і [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]] на двух узроўнях вышэйшай адукацыі, прапануе ступень [[бакалаўр]]а і [[інжынер]]а ў стацыянарнай і нестацыянарнай форме навучання, а таксама ступень [[магістр]]а ў нестацыянарнай (завочнай) форме навучання. З 2010 года [[ВНУ]] атрымала права на наданне вышэйшай адукацыі ўзроўню [[магістр]]а па [[Педагогіка|педагогіцы]] і [[Філалогія|філалогіі]], з 2013 года таксама ў галіне бяспекі, [[Фінансы|фінансаў]] і [[Бухгалтарскі ўлік|бухгалтарскага ўліку]]. За час сваёй дзейнасці [[ВНУ]] выпусціла больш 7 тысяч чалавек з [[Вышэйшая адукацыя|вышэйшай адукацыяй]] першай і другой ступені. Установа праводзіць заняткі ў рамках Інстытута кіравання і фінансаў і Інстытута філалогіі і педагогікі. Сядзіба ўстановы знаходзіцца ў [[Палац культуры і навукі|Палацы культуры і навукі]] ў [[Варшава|Варшаве]]. [[ВНУ]] мае ўласную навучальную інфраструктуру ў будынку на вул. Кармеліцкай, 10. Студэнтаў прымаюць без уступных экзаменаў. На працягу ўсяго перыяду навучання праводзіцца паглыбленае вывучэнне замежных моў ([[Англійская мова|англійскай]], [[Іспанская мова|іспанскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Руская мова|рускай]]) і інфарматыкі. Для замежных студэнтаў праводзяцца курсы [[Польская мова|польскай мовы]] і культуры. 1 жніўня 2025 года ўніверсітэт аб’яднаўся з [[Акадэмія WSB|Акадэміяй WSB]]<ref>{{Cite web|lang=PL|url=https://www.pomaturze.pl/szkola/wszechnica+polska+akademia+nauk+stosowanych+w+warszawie/147:222|title=Wszechnica Polska Akademia Nauk Stosowanych w Warszawie - pomaturze.pl|website=Wszechnica Polska Akademia Nauk Stosowanych w Warszawie - pomaturze.pl|access-date=2025-08-01}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|}} * [https://wszechnicapolska.edu.pl/ Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305165012/https://wszechnicapolska.edu.pl/ |date=5 сакавіка 2021 }} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Варшавы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання]] [[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Варшавы]] [[Катэгорыя:Akademія WSB]] bkvxm5770cd2593y0jl52yh26u1ldkq 0 682620 5141853 4631456 2026-05-15T10:18:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141853 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Тур’яўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Краснапольскі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Тур’я (Краснапольскі раён)|Тур’я]] |Датаўтварэння = [[15 студзеня]] [[1965]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 708 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://krasnopolie.gov.by/index.php/vlast/raiispolkom/itemlist/category/291-tyr-isp |Заўвагі = }} '''Тур’я́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Тур’я (Краснапольскі раён)|Тур’я]]. Утвораны 15 студзеня 1965 года ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці [[БССР]] у складзе 28 населеных пунктаў ([[Буходзькава]], [[Волата]], [[Гара (Краснапольскі раён)|Гара]], [[Дзежыно]], [[Доўгая Выгар]], [[Дубраўка (Тур’яўскі сельсавет)|Дубраўка]], [[Зялёная Рошча (Краснапольскі раён)|Зялёная Рошча]], [[Калодзецкі]], [[Клясін]], [[Князёўка]], [[Курганне (Краснапольскі раён)|Курганне]], [[Ламы (Краснапольскі раён)|Ламы]], [[Малюшына]], [[Навасёлкі (Краснапольскі раён)|Навасёлкі]], [[Непераможны (Краснапольскі раён)|Непераможны]], [[Новая Траўна]], [[Новая Ясенка]], [[Пачапы]], [[Сасноўскі (Краснапольскі раён)|Сасноўскі]], [[Сіняе Балота]], [[Станіслаў (Краснапольскі раён)|Станіслаў]], [[Траўна]], [[Трубільня]], [[Тур’я (Краснапольскі раён)|Тур’я]], [[Усход (Краснапольскі раён)|Усход]], [[Хвашчы (Краснапольскі раён)|Хвашчы]], [[Шырокі]] і [[Ясенка]]), якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Краснапольскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 25 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|179}}</ref>. 4 сакавіка 2014 года скасаваны пасёлкі [[Непераможны (Краснапольскі раён)|Непераможны]] і [[Сасноўскі (Краснапольскі раён)|Сасноўскі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914m0063387&p1=1 Решение Краснопольского районного Совета депутатов от 4 марта 2014 г. № 38-5 Об упразднении сельских населенных пунктов Турьевского сельсовета Краснопольского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1018 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 98,0 % — [[беларусы]], 1,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 708 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Тур’яўскі сельсавет}} {{Краснапольскі раён}} [[Катэгорыя:Тур’яўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]] qsvb1idzze256shxznpv06a31ih94yf 0 684664 5141603 4944365 2026-05-14T15:44:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141603 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сідараўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Краснапольскі раён]] |Уключае = 20 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сідараўка (Краснапольскі раён)|Сідараўка]] |Датаўтварэння = [[6 красавіка]] [[1973]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1018 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://krasnopolie.gov.by/index.php/vlast/raiispolkom/itemlist/category/292-sid-isp |Заўвагі = }} '''Сі́дараўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Сідараўка (Краснапольскі раён)|Сідараўка]]. 6 красавіка 1973 года цэнтр [[Гарадзецкі сельсавет (Краснапольскі раён)|Гарадзецкага сельсавета]] Краснапольскага раёна Магілёўскай вобласці [[БССР]] перанесены ў вёску Сідараўка, сельсавет перайменаваны ў Сідараўскі<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 4 (1378).</ref>. У 1977 годзе скасаваны пасёлак [[Пагарэлец (Краснапольскі раён)|Пагарэлец]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка і 22 лістапада 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>. 31 студзеня 1992 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Наваельненскі сельсавет|Наваельненскага сельсавета]]. У 2006 годзе скасавана вёска [[Крывяліцк]]. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1300 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,9 % — [[беларусы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (20 населеных пунктаў) — 1018 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Сідараўскі сельсавет}} {{Краснапольскі раён}} [[Катэгорыя:Сідараўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1973 годзе]] enqpj85micut9hajtx32lxvgdqpmhuj 0 686276 5141787 4947254 2026-05-15T05:24:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141787 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Трасцінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Хоцімскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Трасціно]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],<br/>[[15 студзеня]] [[1971]] |Скасаванне = [[19 красавіка]] [[1963]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 698 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://khotimsk.gov.by/vlast/selskie-sovety-deputatov/itemlist/category/191-trostinskij-selskij-sovet |Заўвагі = }} '''Трасці́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Хоцімскі раён|Хоцімскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Трасціно]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Хоцімскага раёна [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Хоцімскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]] БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Хоцімскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Васілёўскі сельсавет|Васілёўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 11 сакавіка 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Першамайскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Першамайскага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: [[Будачка]], [[Жукаўка (Хоцімскі раён)|Жукаўка]], [[Кацярынполле]], [[Міхайлоўка]], [[Новааляксееўскі]], [[Разальмоў]] і [[Ранняя Зорка]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.</ref>. З 17 красавіка 1962 года сельсавет у складзе Клімавіцкага раёна. 19 красавіка 1963 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Забялышынскі сельсавет|Забялышынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 19 красавіка 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 18 (1018).</ref>. 15 студзеня 1971 года ўтвораны зноў у складзе Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці з цэнтрам у вёсцы Трасціно ў складзе 19 населеных пунктаў: [[Азёрная (Хоцімскі раён)|Азёрная]], [[Бруёўка]], [[Будачка]], [[Жукаўка (Хоцімскі раён)|Жукаўка]], [[Кацярынполле]], [[Зарэчча 1 (Хоцімскі раён)|Зарэчча 1]], [[Зарэчча 2 (Хоцімскі раён)|Зарэчча 2]], [[Маркаўка (Хоцімскі раён)|Маркаўка]], [[Міхайлоўка]], [[Новавасільеўскі]], [[Падлесная (Хоцімскі раён)|Падлесная]], [[Разальмова]], [[Ранняя Зорка]], [[Трасціно]], якія былі перададзены са складу Забялышанскага сельсавета, і [[Боркі (Хоцімскі раён)|Боркі]], [[Васілёўка 2]], [[Красны (Хоцімскі раён)|Красны]], [[Круглы]], [[Пагранічнік (пасёлак)|Пагранічнік]], якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Хоцімскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>. У 1977 годзе скасаваны пасёлкі [[Новавасільеўскі]] (зліўся з вёскай [[Будачка]]) і [[Красны (Хоцімскі раён)|Красны]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка і 22 лістапада 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>. 24 лютага 1982 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Хоцімскага пассавета перададзены вёскі [[Боркі (Хоцімскі раён)|Боркі]], [[Васілёўка 2]] і пасёлкі [[Круглы]], [[Пагранічнік (пасёлак)|Пагранічнік]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 лютага 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 10 (1708).</ref>. 23 снежня 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Янаўскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Янаўскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: вёскі [[Азёраўка]], [[Альшоў 2]], [[Бесядскі Прудок]], [[Васілёўка 1]], [[Васілёўка 2]], [[Дружба (Хоцімскі раён)|Дружба]], [[Канаўка]], [[Малуноўка]], [[Шаладонаўка]], [[Янаўка (Хоцімскі раён)|Янаўка]] і пасёлкі [[Круглы]], [[Пагранічнік (пасёлак)|Пагранічнік]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-39/2010-39(003-014).pdf&oldDocPage=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. 30 снежня 2010 года скасавана вёска [[Канаўка]]<ref>[http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/2010/abolition2010.pdf Перечень наименований географических объектов, прекративших свое существование в 2010 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160405160050/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/2010/abolition2010.pdf |date=5 красавіка 2016 }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 год (6 населеных пунктаў) — 707 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,8 % — [[беларусы]], 3,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 698 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Трасцінскі сельсавет}} {{Хоцімскі раён}} [[Катэгорыя:Трасцінскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Клімавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1963 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1971 годзе]] d56gtb5v5f3tpialkojiworu5xqfnff 0 687977 5141555 4914949 2026-05-14T12:54:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141555 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Сяргей Рыгоравіч Герасімец''' ({{ДН|13|10|1965}}, [[Кіеў]] — {{ДС|26|9|2021}}) — украінскі, беларускі і расійскі футбаліст, нападнік; трэнер па футболе. Майстар спорту СССР (1986). [[Футбаліст года Беларусі]] (1993). == Біяграфія == Нарадзіўся 13 кастрычніка 1965 года ў Кіеве. Пачынаў спартыўную кар'еру ў мясцовым [[ФК Дынама Кіеў|«Дынама»]]. Быў таксама гульцом данецкага «Шахцёра», мінскага [[ФК Дынама Мінск|«Дынама»]], [[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|«Зеніта»]], іншых клубаў. Завяршыў кар'еру футбаліста ў 2002 годзе ў беларускім клубе «[[Тарпеда-МАЗ]]». Далей працаваў трэнерам у дробных расійскіх футбольных клубах. Пасля распаду СССР стаў гульцом [[зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі па футболе]], правёў у складзе каманды 25 гульняў, у якіх забіў 7 мячоў. Асабліва запомніўся пераможны гол у гульні з [[Зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрландамі]] ў адборачным матчы да чэмпіянату Еўропы, забіты ў чэрвені 1995 года<ref>[https://d3rebrwga7u6ai.cloudfront.net/?c=ar&i=278417 Наша Ніва]</ref>. Памёр 26 верасня 2021 года<ref>{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2968475.html |title=Памёр Сяргей Герасімец. Вось што ён казаў пра сітуацыю ў Беларусі |access-date=27 верасня 2021 |archive-date=27 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927023423/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2968475.html |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Герасімец Сяргей Рыгоравіч}} [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Кіеў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Зеніт Санкт-Пецярбург]] 3a57uc69x92gb4o9y83jrcmci4v84fu 0 696778 5141749 5053624 2026-05-14T23:49:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141749 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Тасуку Хондзё''' ({{lang|ja|本庶 佑}}; {{ВД-Прэамбула}})<ref name="NobelFacts">{{Cite web|date=1 October 2018|title=Tasuku Honjo – Facts – 2018|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2018/honjo/facts/|work=NobelPrize.org|publisher=Nobel Media AB}}</ref> — японскі вучоны-[[Імуналогія|імунолаг]], аўтар прац па малекульнай ідэнтыфікацыі [[Цытакіны|цытакінаў]] (інтэрлейкін 4, інтэрлейкін 5) і бялка PD1. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] 2018 года за «адкрыцці тэрапіі раку шляхам інгібітавання адмоўнай імуннай рэгуляцыі» — разам з [[Джэймс Элісан|Джэймсам Элісанам]]<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2018/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2018]</ref><ref>{{Cite news|title=The Nobel Prize on Twitter|url=https://twitter.com/NobelPrize/status/1046694080883949568|work=Twitter|accessdate=2018-10-01|language=ru}}</ref><ref>{{Cite news|title=Нобелеўскую прэмію па медыцыне прысудзілі даследнікам у галіны тэрапіі раку|url=https://gordonua.com/news/worldnews/nobelevskuyu-premiyu-po-medicine-prisudili-issledovatelyam-v-oblasti-terapii-raka-392161.html|accessdate=2018-10-01}}</ref>. Абраны замежным супрацоўнікам [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (2001), членам Германскай акадэміі прыродазнаўцаў Леапальдзіны (2003), а таксама член Японскай акадэміі (2005). У 2018 годзе разам з [[Джэймс Элісан|Джэймсам Элісанам]] атрымаў [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне]]<ref name="TGUK">{{Cite web|title=James P Allison and Tasuku Honjo win Nobel prize for medicine|url=https://www.theguardian.com/science/2018/oct/01/james-p-allison-and-tasuku-honjo-win-nobel-prize-for-medicine|work=The Guardian|date=October 2018}}</ref>. Разам з Джэймсам Элісанам атрымаў прэмію Тан у галіне біяфармацэўтычных навук у 2014 годзе за тое ж дасягненне<ref name="TP">{{Cite web|url=http://www.tang-prize.org/en/owner.php?cat=11&y=2|title=2014 Tang Prize in Biopharmaceutical Science}}</ref>. == Жыццё і кар’ера == [[Файл:Tasuku_Honjo_EM1B5529_(46157227432).jpg|злева|міні|200x200пкс|Хондзё на Нобелеўскай прэс-канферэнцыі ў Стакгольме ў снежні 2018 года]] Хондзё нарадзіўся ў Кіёта ў 1942 годзе. Атрымаў ступень доктара медыцыны ў 1966 годзе на медыцынскім факультэце Кіёцкага ўніверсітэта, дзе ў 1975 годзе атрымаў ступень [[Доктар філасофіі|доктара філасофіі]] ў галіне медыцынскай хіміі пад кіраўніцтвам Ясутомі Нісідзука і Осаму Хаяісі<ref name="JBIO">"{{Cite web|url=http://www.brh.co.jp/s_library/j_site/scientistweb/no37/|title=免疫のしくみに魅せられて－何ごとにも主体的に挑む|language=ja}}</ref>. Хондзё быў запрошаным супрацоўнікам кафедры эмбрыялогіі Інстытута Карнегі ў Вашынгтоне з 1971 па 1973 год. Затым ён пераехаў у Нацыянальны інстытут здароўя ЗША ў Бетэсдзе, штат Мэрыленд, дзе вывучаў генетычныя асновы імуннага адказу ў Нацыянальным інстытуце здароўя дзяцей і развіцця чалавека ў якасці стыпендыята з1973 па 1977 год, пасля чаго праз некалькі гадоў працаваў у якасці стыпендыята у Нацыянальным інстытуце здароўя ў рэзідэнцыі Фогарці, пачынаючы з 1992 года. Частку гэтага часу Хондзё таксама быў дацэнтам на медыцынскім факультэце Такійскага ўніверсітэта ў перыяд з 1974 па 1979 год; працаваў прафесарам кафедры генетыкі Медыцынскай школы Універсітэта Осакі з 1979 па 1984 год; і прафесарам кафедры медыцынскай хіміі медыцынскага факультэта Кіёцкага ўніверсітэта з 1984 па 2005 год. З 2005 года Хондзё з’яўляецца прафесарам кафедры імуналогіі і геномнай медыцыны на медыцынскім факультэце Кіёцкага ўніверсітэта<ref name="JBIO" />. Займаў пасады прэзідэнта карпарацыі дзяржаўных універсітэтаў прэфектуры Сідзуока з 2012 па 2017 год. З’яўляецца членам Японскага таварыства імуналогіі і займаў пасаду прэзідэнта ў перыяд з 1999 па 2000 год. Хондзё таксама з’яўляецца ганаровым членам Амерыканскай асацыяцыі імунолагаў<ref>{{Cite web|url=https://www.aai.org/About/Allison-Honjo-Awarded-2018-Nobel-Prize|title=AAI Members Awarded the 2018 Nobel Prizein Physiology or Medicine}}</ref>. У 2017 годзе стаў намеснікам генеральнага дырэктара і заслужаным прафесарам Інстытута перспектыўных даследаванняў Кіёцкага ўніверсітэта<ref name="KP">{{Cite web|title=Tasuku Honjo|url=https://www.kyotoprize.org/en/laureates/tasuku_honjo/|work=kyotoprize.org}}</ref>. Падчас [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]] ілжывае сцвярджэнне аб тым, што Хондзё лічыў, што новы каранавірус быў «выраблены» лабараторыяй у кітайскім горадзе Ухань, шырока распаўсюджвалася ў Інтэрнэце. Каманда BBC Reality Check паведаміла, што ў заяве, апублікаванай на сайце Кіёцкага ўніверсітэта, ён сказаў, што «вельмі засмучаны» тым, што яго імя выкарыстоўвалася для распаўсюджвання «хлуслівых абвінавачванняў і дэзынфармацыі». == Унёсак == [[Файл:11_Hegasy_CTLA4_PD1_Immunotherapy.png|злева|міні|200x200пкс| Лячэнне рака шляхам інгібіравання адмоўнай імуннай рэгуляцыі (CTLA4, PD1)]] Хондзё заснаваў асноўныя канцэптуальныя асновы пераключэння класаў антыцел<ref name="koch">{{cite web|url=http://www.robert-koch-stiftung.de/index.php?article_id=90&clang=1|title=Robert Koch Stiftung - Christine Goffinet|website=www.robert-koch-stiftung.de|access-date=20 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210521085014/https://www.robert-koch-stiftung.de/index.php?article_id=90&clang=1|archivedate=21 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. Ён прадставіў мадэль, якая тлумачыць перабудову генаў антыцелаў пры пераключэнні класаў, і ў перыяд з 1980 па 1982 год пацвердзіў яе сапраўднасць, высветліўшы структуру ДНК<ref>{{Cite journal|last1=Shimizu|publisher=Elsevier BV|pages=499–506|doi=10.1016/0092-8674(82)90204-5|issn=0092-8674|year=1982|issue=3|volume=28|journal=Cell|first1=Akira|title=Organization of the constant-region gene family of the mouse immunoglobulin heavy chain|first4=Tasuku|last4=Honjo|first3=Yoshio|last3=Yaoita|first2=Naoki|last2=Takahashi|pmid=6804095}}</ref>. У 1986 годзе ў яго атрамалася кДНК кланаваць цытакіны IL-4<ref>{{Cite journal|last1=Noma|publisher=Springer Nature|pages=640–646|doi=10.1038/319640a0|issn=0028-0836|year=1986|issue=6055|volume=319|journal=Nature|first1=Yoshihiko|title=Cloning of cDNA encoding the murine IgG1 induction factor by a novel strategy using SP6 promoter|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1986-02-20_319_6055/page/640|first4=Susanne|last4=Bergstedt-Lindquist|first3=Takayuki|last3=Naito|first2=Paschalis|last2=Sideras|pmid=3005865}}</ref> і IL-5<ref>{{Cite journal|last1=Kinashi|publisher=Springer Nature|pages=70–73|doi=10.1038/324070a0|issn=0028-0836|year=1986|issue=6092|volume=324|journal=Nature|first1=Tatsuo|title=Cloning of complementary DNA encoding T-cell replacing factor and identity with B-cell growth factor II|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1986-11-06_324_6092/page/70|first4=Toshizumi|last4=Tanabe|first3=Eva|last3=Severinson|first2=Nobuyuki|last2=Harada|pmid=3024009}}</ref>, якія ўдзельнічаюць у пераключэнні класаў і альфа-ланцугу рэцэптараў IL-2 , а ў 2000 годзе ён адкрыў AID<ref>{{Cite journal|last1=Muramatsu|publisher=Elsevier BV|pages=553–563|doi=10.1016/s0092-8674(00)00078-7|issn=0092-8674|year=2000|issue=5|volume=102|journal=Cell|first1=Masamichi|title=Class Switch Recombination and Hypermutation Require Activation-Induced Cytidine Deaminase (AID), a Potential RNA Editing Enzyme|first4=Shuichi|last4=Yamada|first3=Sidonia|last3=Fagarasan|first2=Kazuo|last2=Kinoshita|pmid=11007474}}</ref>, прадэманстраваўшы яго важнасць у класе пераключэння антыцел і саматычнай гіпермутацыі. У 1992 годзе Хондзё ўпершыню ідэнтыфікаваў PD-1 як індукцыйны ген на актываваных Т-лімфацытах, і гэта адкрыццё значна спрыяла ўсталяванню прынцыпу імунатэрапіі рака з дапамогай блакады PD-1<ref>{{Cite web|url=http://www.ms-fund.keio.ac.jp/prize/winner/prize2016.html|title=The Keio Medical Science Prize Laureates 2016|publisher=Ms-fund.keio.ac.jp|accessdate=20 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181111020206/http://www.ms-fund.keio.ac.jp/prize/winner/prize2016.html|archivedate=11 лістапада 2018|url-status=dead}}</ref>. == Узнагароды == [[Файл:Tasuku_Honjo_Susumu_Nakanishi_Ikuta_Takagi_Shinzo_Abe_Shunichi_Iwasaki_and_Goichi_Oda_20131103.jpg|міні|200x200пкс| Шунічы Івасакі, Кен Такакура, Сэйкаку Такагі, Сусуму Наканісі і Хондзё атрымалі [[Ордэн Культуры|ордэн культуры]] ад [[Акіхіта|імператара Акіхіта]] 3 лістапада 2013 года. Пасля гэтага яны сфатаграфаваліся з [[Сіндза Абэ]] ва Усходнім садзе Імператарскага палаца.]] [[Файл:Masuo_Aizawa_and_Tasuku_Honjo_20100826.jpg|міні|200x200пкс| З Масуо Айдзава 26 жніўня 2010 года]] Галоўныя ўзнагароды, атрыманыя Хондзё: * 1981 — Мемарыяльная прэмія Ногучы Хідэё ў галіне медыцыны * 1981 — Прэмія Асахі * 1984 — Прэмія Кіхара Генетычнага таварыства Японіі<ref name="KUG">{{Cite web|url=http://www2.mfour.med.kyoto-u.ac.jp/en/E_CV.html|title=Kyoto University Graduate School of Medicine. Retrieved 1 October 2018.|access-date=20 снежня 2021|archive-date=29 верасня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929015615/http://www2.mfour.med.kyoto-u.ac.jp/en/E_CV.html|url-status=dead}}</ref> * 1984 — Навуковая прэмія Осакі * 1985 — прэмія Эрвіна фон Бальца<ref name="KUG" /> * 1988 — Медыцынская прэмія Такэда<ref name="KP" /> * 1992 — прэмія Берынг-Кітасата<ref name="KUG" /> * 1993 — прэмія Уэхара<ref name="KP" /> * 1996 — Імператарская прэмія Японскай акадэміі * 2000 — Заслужаны дзеяч культуры * 2012 — Прэмія Роберта Коха<ref name="KP" /> * 2013 — [[Ордэн Культуры]]<ref name="KP" /> * 2014 — Прэмія Уільяма Колі<ref name="KP" /> * 2015 — Мемарыяльная прэмія Рычарда Смолі<ref name="KP" /> * 2016 — Прэмія Кіёта * 2016 — Прэмія Кеё ў галіне медыцынскіх навук * 2016 — Навуковая прэмія Фудань-Чжунчжы * 2016 — [[Thomson Reuters Citation Laureate]] па фізіялогіі і медыцыне * 2017 — Прэмія фонду Уорэна Альперта * 2018 — [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120825204437/http://www2.mfour.med.kyoto-u.ac.jp/E_Home.htm Tasuku Honjo Lab, Kyoto University Graduate School of Medicine] * [https://kuias.kyoto-u.ac.jp/e/profile/honjo/ Profile: Tasuku Honjo, Kyoto University Institute for Advanced Study] {{Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне Лаўрэаты 2001-2025}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хондзё Тасуку}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Японіі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Культуры]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] 4mbgna7slhdkoigr8fybbtzi2n2xkrb 0 697082 5141836 4639435 2026-05-15T08:56:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141836 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Тулаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Віцебскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Тулава (Віцебскі раён)|Тулава]] |Датаўтварэння = [[27 снежня]] [[1990]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2407 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://vitebsk.vitebsk-region.gov.by/ru/tulovskiy-selsovet |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Тулаўскі сельсавет}} '''Ту́лаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Тулава (Віцебскі раён)|Тулава]]. == Гісторыя == Утвораны 27 снежня 1990 года ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці [[БССР]] з часткі [[Бабініцкі сельсавет (Віцебскі раён)|Бабініцкага сельсавета]]. У 2011 годзе скасавана вёска [[Селівоўшчына]] (увайшла ў склад [[Віцебск]]а)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-8/2011-8(008-010).pdf&oldDocPage=1 Указ Президента Республики Беларусь от 14 января 2011 г. № 18 О некоторых вопросах административно-территориального устройства г. Витебска и Витебского района]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2162 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 85,4 % — [[беларусы]], 12,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2407 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Тулаўскі сельсавет (Віцебскі раён)}} {{Віцебскі раён}} [[Катэгорыя:Тулаўскі сельсавет (Віцебскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1990 годзе]] 231ilqt4juy8kam9e8kbxffeddd1wd1 0 698457 5141631 4639973 2026-05-14T17:46:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141631 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сіроцінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шумілінскі раён]] |Уключае = 20 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сіроціна]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 960 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://shumilino.vitebsk-region.gov.by/ru/new_url_622302878-ru/ |Заўвагі = }} '''Сіро́цінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шумілінскі раён|Шумілінскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Сіроціна]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Сіроцінскі раён|Сіроцінскага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Сіроцінскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 1 красавіка 1960 года ў склад [[Лаўжанскі сельсавет|Лаўжанскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Бываліна]], [[Ласвіцкія]], [[Новае Дворышча]], [[Плігаўкі 1|Плігаўкі]] і [[Старое Дворышча]]), а ў склад сельсавета з [[Пагарэліцкі сельсавет|Пагарэліцкага сельсавета]] перададзены 20 населеных пунктаў ([[Альшанка (Шумілінскі раён)|Альшанка]], [[Барсукі (Сіроцінскі сельсавет)|Барсукі]], [[Бубны (Шумілінскі раён)|Бубны]], [[Грабніца (Шумілінскі раён)|Грабніца]], [[Града (Шумілінскі раён)|Града]], [[Грышаны (Шумілінскі раён)|Грышаны]], [[Дворышча (Сіроцінскі сельсавет)|Дворышча]], [[Ермачкі (Шумілінскі раён)|Ермачкі]], [[Зачэрнае]], [[Казаногава]], [[Касцюкі (Шумілінскі раён)|Касцюкі]], [[Мазурына (Сіроцінскі сельсавет)|Мазурына]], [[Мішчанкі]], [[Навасёлкі (Шумілінскі раён)|Навасёлкі]], [[Новая Дзярэўня (Шумілінскі раён)|Новая Дзярэўня]], [[Самусяты]], [[Слабада (Сіроцінскі сельсавет)|Слабада]], [[Сянькова]], [[Філіпенкі]] і [[Чысці]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 9.</ref>. 23 лістапада 1961 года Сіроцінскі раён перайменаваны ў Шумілінскі. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]], з 30 ліпеня 1966 года — у складзе адноўленага Шумілінскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Сіроцінскага сельсавета 24 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|66}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1126 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 89,9 % — [[беларусы]], 8,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 960 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Сіроцінскі сельсавет}} {{Шумілінскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Сіроцінскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Сіроцінскі раён|child|загаловак=Сіроцінскі сельсавет у [[Сіроцінскі раён|Сіроцінскім раёне]] (1924—1961)}} |спіс2 = {{Шумілінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сіроцінскі сельсавет у [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]] (1961—1962)}} |спіс3 = {{Віцебскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сіроцінскі сельсавет у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] (1962—1966)}} |спіс4 = {{Шумілінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сіроцінскі сельсавет у [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]] (з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Сіроцінскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Сіроцінскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] bepuu26ayix82gb2253hrfnfhoqqfg3 0 699932 5141763 5006570 2026-05-15T03:27:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141763 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хоўк}} {{Асоба}} '''Тоні Хоўк''' ({{lang-en|Anthony Frank "Tony" Hawk}}; нар. {{ДН|12|5|1968}}, [[Карлсбад (Каліфорнія)|Карлсбад]], акруга Сан-Дыега, Каліфорнія, [[ЗША]]) — амерыканскі прафесійны [[скейтборд|скейтбардыст]]. Першы зарэгістраваны скейтбардыст, які выканаў трук Indy 900 (скачок на рампе, які суправаджаецца абаротам вакол сябе на 900 градусаў — 2,5 абароты). Уладальнік прэміі «Малады Галівуд» 2002 года ў намінацыі «ікона сучаснай культуры». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і Нэнсі<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/25/sport/tony-hawk-mother-dies-alzheimers-spt-trnd|title=Tony Hawk announces his mother has died after a long battle with Alzheimer's|access-date=23 жніўня 2022|archive-date=29 студзеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129052534/https://amp.cnn.com/cnn/2019/12/25/sport/tony-hawk-mother-dies-alzheimers-spt-trnd/index.html|url-status=dead}}</ref> і Фрэнка Пітэра Руперта Хоўкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/for-dad_b_3443731/amp|title = For Dad|date =2013-06-14}}</ref>, таксама ў сям’і дзве старэйшыя за Тоні сястры — Пэт і Ленор, і старэйшы брат Стыў.<ref>{{cite web |last1=Doreian |first1=Robyn |title=Tony Hawk: My family has always been a driving influence on my career |url=https://www.smh.com.au/culture/celebrity/tony-hawk-my-family-has-always-been-a-driving-influence-on-my-career-20200408-p54icj.html |website=The Sydney Morning Herald |language=en |date=2020-04-11}}</ref> Вырас у Сан-Дыега<ref name="biographydotcom">{{cite web|url=http://www.biography.com/people/tony-hawk-40989|title=Tony Hawk Biography|work=Biography.com|access-date=2010-10-20}}</ref>. Вучыўся ў трох сярэдніх школах і скончыў сярэднюю школу Торы Пайнс у 1986 годзе. Хоўк назваў Стыва Кабальера і Крысціяна Хасоі як тых, хто аказаў на яго ўплыў тым часам.<ref name=":1">{{Cite web|date=2009-09-22|title=Tony Hawk remembers high school|url=https://bizgrows.com/en-us/tony-hawk/|access-date=2021-03-23|language=en|archive-date=12 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812210536/https://bizgrows.com/en-us/tony-hawk/|url-status=dead}}</ref> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хоўк Тоні}} [[Катэгорыя:Скейтбардысты ЗША]] ole48exkdibsgk4ok27j54m2o8lensr 0 701032 5141802 5106771 2026-05-15T06:46:57Z JackyM59 160110 Дададзены нядаўнія фатаграфіі 5141802 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Дуэ}} {{НП-Францыя |статус = Горад |беларуская назва = Дуэ |арыгінальная назва = |від рэгіёна = |рэгіён = О-дэ-Франс |рэгіён у табліцы = |від раёна = Дэпартаменты Францыі{{!}}Дэпартамент |раён = Нор |раён у табліцы = Нор (дэпартамент){{!}}Нор }} '''Дуэ''' — камуна на поўначы [[Францыя|Францыі]], рэгіён [[О-дэ-Франс]], дэпартамент Нор, цэнтр аднайменнай акругі і кантона. Размешчана за 32 км на поўдзень ад [[Ліль|Ліля]] і за 13 км на захад ад бельгійскай мяжы ў гістарычнай вобласці Французская Фландрыя, за 4 км ад аўтамагістралі А21, на рацэ Скарп. Аснова прамысловасці — старадаўнія вугальныя шахты і буйны завод кампаніі Renault. Насельніцтва (2017 год) — {{num|39700}} чалавек.<gallery mode="packed"> Файл:Fonderie de canons de Douai - l'entrée.jpg|Старая гарматная ліцейня Файл:Maison dite de la Poule à Douai.jpg|Старыя дамы, вядомыя як куратнік Файл:Douai - Place du Marché-au-Poisson ( n°9, 21, 27, 31).jpg|Рынак Файл:Maison angle Rue de la massue et petite Place à Douai.jpg|Малая плошча </gallery> == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}}{{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады О-дэ-Франс]] [[Катэгорыя:Камуны дэпартамента Нор]] k5m3gbj2c3to9dwzmqic5flb2ikz9n8 0 701758 5141700 4639241 2026-05-14T20:30:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141700 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Талачынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Талачынскі раён]] |Уключае = 73 населеныя пункты |Сталіца = [[Талачын]] (не ўваходзіць у склад) |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[2 лютага]] [[1982]] |Скасаванне = [[24 верасня]] [[1926]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3410 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = https://tolochin.vitebsk-region.gov.by/ru/tollo/ |Заўвагі = }} '''Талачы́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Талачынскі раён|Талачынскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — горад [[Талачын]] (не ўваходзіць у склад). == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Талачынскага раёна [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка Талачын. 24 верасня 1926 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Талачынскага местачковага Савета. 2 лютага 1982 года [[Маціёўскі сельсавет]] Талачынскага раёна Віцебскай вобласці БССР перайменаваны ў Талачынскі<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 2 лютага 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 10 (1708).</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Плоскаўскі сельсавет (Талачынскі раён)|Плоскаўскага сельсавета]] (22 населеныя пункты: [[Букавіна (Талачынскі раён)|Букавіна]], [[Валькі (Талачынскі раён)|Валькі]], [[Вялікія Барсучыны]], [[Габрылёва]], [[Гастынічы]], [[Дунавік]], [[Еўлахі]], [[Калюгі (Талачынскі раён)|Калюгі]], [[Клянкі]], [[Козкі]], [[Красілава]], [[Крыніцы (Талачынскі раён)|Крыніцы]], [[Латышова (Талачынскі раён)|Латышова]], [[Малыя Барсучыны]], [[Навінка (Талачынскі раён)|Навінка]], [[Новая Будаўка]], [[Плоскае (Талачынскі раён)|Плоскае]], [[Прылессе (Талачынскі раён)|Прылессе]], [[Раманаўка (Талачынскі раён)|Раманаўка]], [[Сакалянка (вёска)|Сакалянка]], [[Сані]] і [[Старая Будаўка]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 27 чэрвеня 2008 года скасаваны вёскі [[Дубавое (Талачынскі сельсавет)|Дубавое]], [[Жаўна (Талачынскі раён)|Жаўна]], [[Прудзец (Талачынскі сельсавет)|Прудзец]] і [[Шляпіна]]<ref>[http://www.maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік найменняў геаграфічных аб’ектаў, спыніўшых сваё існаванне за 2006—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf|date=20 красавіка 2022}}{{ref-ru}}</ref>, 4 верасня 2008 года — вёска [[Зарэчча (Талачынскі сельсавет)|Зарэчча]] (уключана ў склад горада [[Талачын]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-245/2008-245(002-015).pdf&oldDocPage=8 Решение Витебского областного Совета депутатов от 4 сентября 2008 г. № 125 Об изменении границ города Толочина и Толочинского сельсовета]</ref>. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Азярэцкі сельсавет (Талачынскі раён)|Азярэцкага сельсавета]] (21 населены пункт: аграгарадкі [[Азерцы (Талачынскі раён)|Азерцы]] і [[Заднева]], вёскі [[Букарава 1]], [[Букарава 2]], [[Васкрэсенская]], [[Вугалеўшчына]], [[Галынка (Талачынскі раён)|Галынка]], [[Дроздава (Талачынскі раён)|Дроздава]], [[Жураўлі]], [[Забалацце (вёска, Талачынскі раён)|Забалацце]], [[Зялёныя Дубы]], [[Лунная]], [[Міхайлаўшчына (Талачынскі раён)|Міхайлаўшчына]], [[Парэчча (Талачынскі раён)|Парэчча]], [[Піямонт]], [[Прудзец (Талачынскі раён)|Прудзец]], [[Рыжычы]], [[Свідэршчына (Талачынскі раён)|Свідэршчына]], [[Скавышкі]], пасёлкі [[Відэршчына]] і [[Забалацце (пасёлак, Талачынскі раён)|Забалацце]]), а ў склад [[Серкавіцкі сельсавет|Серкавіцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Новае Саколіна]], [[Старое Саколіна]], [[Шмідзельшчына]], [[Яськаўшчына (Талачынскі раён)|Яськаўшчына]] і пасёлак [[Усвіж-Бук (пасёлак)|Усвіж-Бук]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210717094751/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1|date=17 ліпеня 2021}}</ref>. 9 лістапада 2021 года скасавана вёска [[Клянкі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921v0112004&p1=1 Решение Толочинского районного Совета депутатов от 9 ноября 2021 г. № 174 Об упразднении сельского населенного пункта Толочинского района Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211129214209/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921v0112004&p1=1|date=29 лістапада 2021}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (58 населеных пунктаў) — 3458 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 93,1 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (74 населеныя пункты) — 3410 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Талачынскі сельсавет}} {{Талачынскі раён}} [[Катэгорыя:Талачынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1982 годзе]] dzpzeferw8ihti35ymmzp7hzmii4srt 4 705534 5141646 5141506 2026-05-14T18:06:52Z 5141646 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == * Дзень палітвязняў {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 2vsd3fhhl1gftj17irfzypkz1pscokc 2 706425 5141645 5141349 2026-05-14T18:06:38Z 5141645 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргеяўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель 6jsett8pwcj1y1gzxm3gpz5a9btbbgc 0 707155 5141741 4111497 2026-05-14T22:29:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141741 wikitext text/x-wiki [[Выява:Mahasiddha Tilopa, southern Tibet, 16th-17th century AD, bronze - Linden-Museum - Stuttgart, Germany - DSC03693.jpg|міні|[[Тыбет|Тыбецкі]] складальнік тантр, бронзавая статуэтка [[16 стагоддзе|XVI]] — [[17 стагоддзе|XVII]] стст.]] '''Та́нтра''' ([[санскрыт]]: तन्त्र, літаральна «нітка», «выраб тканіны») — [[рэлігія|рэлігійны]] твор, засяроджаны галоўным чынам на [[рытуал]]ьных і медытатыўных практыках. Слова '''тантра''' ўжывалася ў [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] ўжо ў [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзі да н. э. у вельмі шырокім кантэксце. У [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзі н. э. сфарміраваўся асобны жанр тантрычнай [[літаратура|літаратуры]], непасрэдна звязаны з рэлігійнымі традыцыямі і пэўным колам людзей, якія выкарыстоўваюць гэтыя традыцыі. Тантры і тантрычныя практыкі аказалі значны ўплыў на [[будызм]] (асабліва напрамак [[ваджраяна]]) і [[індуізм]]. У першай палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. [[ЗША|амерыканскі]] прыхільнік [[ёга|ёгі]] [[:en:Pierre Bernard (yogi)|П'ер Бернар]] выклаў у спрошчанай папулярнай форме веды пра тантры для заходняй аўдыторыі, пры гэтым стварыў не зусім праўдзівае ўражанне аб сувязі тантр з [[секс]]ам. У выніку ў межах [[акультызм]]у і руху [[Нью эйдж]] узнікла так званая наватантра ([[санскрыт]]: नवतन्त्र, літаральна «новая тантра»), якая засяроджана вакол [[Тантрычны секс|тантрычнага сексу]]. == Спасылкі == * [https://doi.org/10.1093/acrefore/9780199340378.013.59 David B. Gray Tantra and the Tantric Traditions of Hinduism and Buddhism] * [https://www.learnreligions.com/vajrayana-introduction-450182 Barbara O'Brien An Introduction to Vajrayana]{{Недаступная спасылка}} * [https://tricycle.org/beginners/buddhism/what-is-buddhist-tantra/ What is Buddhist tantra?] * [https://www.hinduwebsite.com/hinduism/concepts/tantra.asp The Meaning and Concept of Tantra in Hinduism] * [https://www.spiritualityhealth.com/blogs/spirituality-health/2013/08/19/don-lattin-father-tantra-pierre-bernard The Father of Tantra — Pierre Bernard] [[Катэгорыя:Рэлігійная літаратура]] [[Катэгорыя:Свяшчэнныя пісанні індуізму]] [[Катэгорыя:Будыйская літаратура]] ee6x67fwa6voe6npn3z1d52a9yp4eia 0 710755 5141617 4763473 2026-05-14T16:37:24Z Mark Ekimov 1581 5141617 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = Мінская ваенная камендатура |выява = Парад в Беларуси 2019 04.jpg |подпіс = |гады = з [[30 лістапада]] [[1917]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |падпарадкаванне = [[Міністэрства абароны Беларусі]] |у складзе = |тып = [[ваенная паліцыя]] |уключае_ў_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Мінск]], [[вуліца Рагачоўская (Мінск)|вуліца Рагачоўская]], 20<ref name="vk">[https://www.mil.by/ru/forces/vkvs/ Военные комендатуры Вооруженных Сил] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220211170539/https://www.mil.by/ru/forces/vkvs/ |date=11 лютага 2022 }}</ref> |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = [[падпалкоўнік]] [[Дзмітрый Уладзіміравіч Жукоўскі]]<ref name="vk"></ref> |вядомыя_камандзіры = }} '''Мінская ваенная камендатура (МВК)''' — фарміраванне [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброеных Сіл Беларусі]], якое выконвае функцыі [[ваенная паліцыя|ваеннай паліцыі]] і размяшчаецца ў [[Мінск|Мінску]]. З'яўляецца адной з 6 ваенных камендатур Узброеных сіл<ref name="vk"></ref>. Мінская ваенная камендатура была створана [[30 лістапада]] [[1917]] года загадам камандуючага арміямі Заходняга фронту [[Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў|Аляксандра Фёдаравіча Мяснікова]]. Пасля здабыцця [[Беларусь|Беларуссю]] незалежнасці, у [[1995]] годзе была перфармаваная ў Галоўную ваенную камендатуру Узброеных сіл. У [[2007]] годзе зноў была перафарміравана ў Мінскую ваенную камендатуру<ref>[https://www.mil.by/ru/announces/46072/ Годовой праздник Минской военной комендатуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220131182103/https://www.mil.by/ru/announces/46072/ |date=31 студзеня 2022 }}</ref>. == Структура == Мінская ваенная камендатура ўключае ў сябе<ref>{{Cite web|url=https://minsknews.by/minskaya-voennaya-komendatura-otmechaet-103-j-den-rozhdeniya/|title=Минская военная комендатура отмечает 103-й день рождения|author=Мінск-Навіны|lang=ru|date=2020-11-30|accessdate=16 чэрвеня 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502225704/https://minsknews.by/minskaya-voennaya-komendatura-otmechaet-103-j-den-rozhdeniya/|archivedate=2 мая 2021|url-status=dead}}</ref>: * 1-я [[рота ганаровай варты]] * 2-я [[рота ганаровай варты]] * Патрульная рота * Рота вартаўнічай службы * Ваенная аўтамабільная інспекцыя * Аддзел дазнання і вышуку ваеннаслужачых * [[Гаўптвахта]] * Аркестр {{зноскі}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе]] sgzzubw99s54wqb7xu08ooc6vbn4yrs 5141693 5141617 2026-05-14T20:18:09Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Mark Ekimov|Mark Ekimov]]) і адноўлена версія 4763473, зробленая Artsiom91Bot: не ясна як выява датычыць тэмы артыкула 5141693 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = Мінская ваенная камендатура |выява = |подпіс = |гады = з [[30 лістапада]] [[1917]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |падпарадкаванне = [[Міністэрства абароны Беларусі]] |у складзе = |тып = [[ваенная паліцыя]] |уключае_ў_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Мінск]], [[вуліца Рагачоўская (Мінск)|вуліца Рагачоўская]], 20<ref name="vk">[https://www.mil.by/ru/forces/vkvs/ Военные комендатуры Вооруженных Сил] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220211170539/https://www.mil.by/ru/forces/vkvs/ |date=11 лютага 2022 }}</ref> |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = [[падпалкоўнік]] [[Дзмітрый Уладзіміравіч Жукоўскі]]<ref name="vk"></ref> |вядомыя_камандзіры = }} '''Мінская ваенная камендатура (МВК)''' — фарміраванне [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброеных Сіл Беларусі]], якое выконвае функцыі [[ваенная паліцыя|ваеннай паліцыі]] і размяшчаецца ў [[Мінск|Мінску]]. З'яўляецца адной з 6 ваенных камендатур Узброеных сіл<ref name="vk"></ref>. Мінская ваенная камендатура была створана [[30 лістапада]] [[1917]] года загадам камандуючага арміямі Заходняга фронту [[Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў|Аляксандра Фёдаравіча Мяснікова]]. Пасля здабыцця [[Беларусь|Беларуссю]] незалежнасці, у [[1995]] годзе была перфармаваная ў Галоўную ваенную камендатуру Узброеных сіл. У [[2007]] годзе зноў была перафарміравана ў Мінскую ваенную камендатуру<ref>[https://www.mil.by/ru/announces/46072/ Годовой праздник Минской военной комендатуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220131182103/https://www.mil.by/ru/announces/46072/ |date=31 студзеня 2022 }}</ref>. == Структура == Мінская ваенная камендатура ўключае ў сябе<ref>{{Cite web|url=https://minsknews.by/minskaya-voennaya-komendatura-otmechaet-103-j-den-rozhdeniya/|title=Минская военная комендатура отмечает 103-й день рождения|author=Мінск-Навіны|lang=ru|date=2020-11-30|accessdate=16 чэрвеня 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502225704/https://minsknews.by/minskaya-voennaya-komendatura-otmechaet-103-j-den-rozhdeniya/|archivedate=2 мая 2021|url-status=dead}}</ref>: * 1-я [[рота ганаровай варты]] * 2-я [[рота ганаровай варты]] * Патрульная рота * Рота вартаўнічай службы * Ваенная аўтамабільная інспекцыя * Аддзел дазнання і вышуку ваеннаслужачых * [[Гаўптвахта]] * Аркестр {{зноскі}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе]] cnjl7wwyjn6o6d2v7fc09krba8ln0o5 0 726735 5141580 5036924 2026-05-14T14:21:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141580 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Сярж Мядзведзеў''', таксама '''Сяржук Мядзведзеў''', '''Серж Мядзведзеў''' (нар. 1985) — беларускі перакладчык, паэт, праграміст. Навучаўся ў [[Беларускі Калегіюм|Беларускім Калегіюме]] і Перакладніцкай майстэрні. Cярод перакладаў — «[[Байцоўскі клуб (раман)|Байцоўскі клуб]]» [[Чак Паланюк|Чака Паланюка]], «[[Чараўнік краіны Оз (кніга)|Чараўніка краіны Оз]]» [[Фрэнк Баўм|Фрэнка Баўма]], «Дарогу» [[Кормак Мак-Карці|Кормака Мак-Карці]], паасобныя творы [[Артур Конан Дойл|Артура Конан Дойла]], [[О. Генры]] і іншыя творы. == Узнагароды == * [[Дэбют (літаратурная прэмія)|Прэмія «Дэбют» імя Максіма Багдановіча]] за пераклад кнігі Чака Паланюка «Байцоўскі клуб» (2014) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/news/laureaty-premii-debjut-2014-katsjaryna-oaro.html | title =Лаўрэаты прэміі «Дэбют»-2014: Кацярына Оаро, Уладзь Лянкевіч, Кацярына Маціеўская і Сярж Мядзведзеў |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref>. == Бібліяграфія == * Байцоўскі клуб / [[Чак Паланюк]] ; пераклад з англ. С. Мядзведзеў. — [[Вільня]] : [[Логвінаў]], 2018. — 444 с. — ISBN 978-609-95632-4-4 * Дарога / [[Кормак Макарці]] ; пераклад з англ. С. Мядзведзеў, рэд. [[Уладзімір Лянкевіч|У. Лянкевіча]]. — [[Варшава]] : [[Выдавецтва «Янушкевіч»]], 2022. — 256 с. — ISBN 9789857283200 * [[Чараўнік краіны Оз (кніга)|Чараўнік краіны Оз]] / [[Фрэнк Баўм]] ; пераклад з англ. С. Мядзведзеў, малюнкі [[Кацярына Дубовік|К. Дубовік]]. — Мінск : [[Тэхналогія]], 2023. — 223 с. ISBN 978-985-458-349-5 == Спасылкі == * [https://litradio.by/fanateka/1276-syarzhuk-myadzvedze.html Профіль на Літрадыё]{{Недаступная спасылка}} * Урывак з [http://prajdzisvet.org/text/1209-charaunik-krainy-oz.html Чараўніка Краіны Оз (The Wonderful Wizard of Oz)] у перакладзе Сяржа Мядзведзева на «ПрайдзіСвеце» == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Мядзведзеў Сярж}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] 4cb7tvb8p79qdaqgls3z2gswquvmiag 0 730353 5141824 5070844 2026-05-15T07:47:45Z Паўлюк Шапецька 37440 5141824 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Файл:Coat of arms of Volgograd city.svg|thumb|200px|[[Герб Валгаграда]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Валгаград]]а: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Файл:Ametov.jpg|thumb|175px|[[Аляксандр Сяргеевіч Аметаў|Аляксандр Аметаў]]]] [[Файл:Pavel Atman 2013B.jpg|thumb|175px|[[Павел Мікалаевіч Ацьман|Павел Ацьман]]]] [[Файл:Samsova Adams.jpg|thumb|175px|[[Галіна Марцінаўна Самсова|Галіна Самсова]]]] [[Файл:Yelena Isinbayeva Doha 2010.jpg|thumb|175px|[[Алена Гаджыеўна Ісінбаева|Алена Ісінбаева]]]] [[Файл:Vladimir Kryuchkov (cropped).jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Аляксандравіч Кручкоў|Уладзімір Кручкоў]]]] == А == * [[Аляксандр Сяргеевіч Аметаў]] (нар. 1941) — савецкі і расійскі эндакрынолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * [[Іван Мікалаевіч Антонаў]] (1913—1943) — Герой Савецкага Саюза. * [[Павел Мікалаевіч Ацьман]] (нар. 1987) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Б == * [[Віктар Іванавіч Башмакоў]] (нар. 1933) — фізік. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (1987), [[прафесар]] (1990). * [[Ганна Бурава]] (нар. 1996) — [[расія|расійская]] [[гандбалістка]]. == В == * [[Генадзь Аляксандравіч Вядзенін]] (нар. 1939) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і перапрацоўкі палімераў і кампазітаў, эканаміст. == Г == * [[Галіна Марцінаўна Самсова]] (1937—2021) — расійская артыстка балета і дырэктар трупы. == І == * [[Алена Гаджыеўна Ісінбаева]] (нар. 1982) — расійская скакуха з шастом. == Д == * [[Вікторыя Віктараўна Дзівак]] (нар. 1993) — [[Расія|расійская]] [[гандбалістка]]. == К == * [[Аляксандр Фёдаравіч Кістаў]] (1903—1960) — беларускі савецкі акцёр тэатра і кіно * [[Элем Германавіч Клімаў]] (1933—2003) — савецкі кінарэжысёр, сцэнарыст. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (1997). У 1986—1988 гадах — старшыня СК СССР. Член [[КПСС]] з 1962 года. * [[Уладзімір Аляксандравіч Кручкоў]] (1924—2007) — савецкі дзяржаўны дзеяч, старшыня [[КДБ СССР]] (1988—1991). * [[Андрэй Яўгенавіч Крывашэеў]] (нар. 1981) — беларускі журналіст, тэлевядучы, грамадскі дзеяч. * [[Ілля Дзмітрыевіч Кузьмін]] (1907—1944) — [[Старшыня (воінскае званне)|старшыня]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі]], [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1943]]). == М == * [[Аўгуст Лазаравіч Мілаванаў]] — беларускі акцёр, тэатральны педагог. [[Народны артыст БССР]] (1989). Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] ([[1988]]). == Н == * [[Васіль Аляксеевіч Нябензя]] == П == * [[Галіна Уладзіміраўна Палянская]] * [[Дзяніс Уладзіміравіч Панкратаў]] * [[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава]] == Р == * [[Генадзь Васілевіч Рымскі]] == С == * [[Павел Аляксеевіч Серабракоў]] * [[Вераніка Уладзіміраўна Стоцкая]] == Т == * [[Алег Мікалаевіч Трубачоў]] == Ф == * [[Аляксей Фокін]] (нар. 1997) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Ц == * [[Пётр Аляксеевіч Цецюшаў]] == Ч == * [[Ганна Васільеўна Чапман]] == Ш == * [[Яўген Андрэевіч Шастакоў]] [[Катэгорыя:Постаці Валгаграда| ]] lxghx5r5pyws4xau86s0ct6dyg0skph 0 731499 5141803 5092719 2026-05-15T06:48:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141803 wikitext text/x-wiki '''Тры Будрысы''' (польск.: ''Trzech Budrysów'') — балада [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], якая ў жартаўлівай форме тлумачыць збліжэнне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] з [[Польшча]]й і паланізацыю літоўскай [[шляхта|шляхты]]. Таксама балада адлюстроўвае жыццёвую пазіцыю паэта: не багацце, а толькі каханне прыносіць шчасце<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.facebook.com/LTMKmuziejus/posts/d%C4%97l-tav%C4%99s-noriu-tapti-jei-ne-turtingu-tai-%C4%AF%C5%BEymiu-karaliau%C4%8Dius-1839-taip-ra%C5%A1yti-j/2313760631995483/|title=„Dėl Tavęs... - Lietuvos teatro, muzikos ir kino muziejus|website=www.facebook.com|access-date=2023-08-10}}</ref>. Напісаная ў канцы 1827 або пачатку 1828 і прысвечана [[Таварыства філаматаў|філамату]] і [[Таварыства філарэтаў|філарэту]] {{нп5|Вінцэнт Будрэвіч|Вінцэнту Будрэвічу|pl|Wincenty Budrewicz}}. Упершыню пабачыла свет у другім томе зборніка паэзіі Міцкевіча (Пецярбург, 1829). Мае падзагаловак «Балада літоўская»<ref>{{Cite web|url=https://lit.wikireading.ru/46101|title=1. А. Мицкевич. «Trzech Budrysów» / А. С. Пушкин. «Будрыс и его сыновья». Собеседники на пиру [Литературоведческие работы]|website=lit.wikireading.ru|access-date=2023-08-10}}</ref>. [[Фадзей Булгарын]] назваў баладу «ўзорам прастаты апавядання і прыгажосці»<ref>[http://az.lib.ru/m/mickewich_a/text_1829_tri_budrysa_oldorfo.shtml «Сынъ Отечества и Северный Архивъ» (1829, т. V, с. 113—115)]</ref>. == Сюжэт == Дзеянне балады адбываецца на Літве XIV стагоддзя, якая развівае сваю моц дзякуючы ваенным дзеянням, якія праводзяцца на некалькіх франтах адначасова. Першая страфа п’есы знаёміць чытача з домам галоўнага героя — старога Будрыса, — які адпраўляе трох сыноў на палі бітвы. Кожны з іх павінен адправіцца ў іншы бок, каб змагацца ў войсках літоўскіх князёў: першы дапаможа [[Альгерд]]у у барацьбе з [[Рускія|рускімі]], другі разам са [[Скіргайла|Скіргелам]] (братам Ягайлы) адправіцца на «[[Палякі|ляхаў]]», а трэці з [[Кейстут]]ам «разграміць тэўтонаў». Яны павінны прывезці са сваіх экспедыцый пэўную здабычу: у Расіі гэта «сабаліныя апоны і залатыя заслоны», у Прусіі — «як пяску, там бурштыну, сукны дзіўнага ткання, і там рызы ў ксяндзоў у дыяментах». Самую незвычайную здабычу павінен прывезці той, хто адправіцца на «ляхаў» — гэта будзе нявеста-полька, вартасці якіх стары Будрыс смела праслаўляе перад сынамі. Такім чынам, трое маладых літоўцаў адпраўляюцца на вайну ў пошуках славы, прыгод і абяцанай бацькам здабычы, пазней турбуючы Будрыса сваёй доўгай адсутнасцю. Урэшце, з экспедыцыі вяртаецца першы з сыноў, прывозячы замест грошай польскую нявесту; неўзабаве пасля яго ў доме бацькі з’яўляецца другі з братоў з ідэнтычнай «здабычай». У фінале балады стары Будрыс, заўважыўшы на даляглядзе трэцяга са сваіх ваяўнічых сыноў, больш не пытаецца пра прывезеныя багацці, рыхтуючы адразу трэцяе вяселле. == Пераклады == На рускую мову твор пераклаў [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1833), на літоўскую — [[Людвік Адам Дзям’янавіч Юцэвіч]] (1837)<ref>[https://polona.pl/item/wyjatki-z-nowoczesnych-poetow-polskich-tlumaczone-na-jezyk-litewski-z-przydaniem-kilku,ODAwNTg2NTQ/36/#info:metadata Wyjątki z nowoczesnych poetów polskich. Wilno, 1837]</ref> і Петрас Армінас-Трупінеліс (1892), на беларускую — [[Янка Купала]] (1913, 1940). == У культуры == [[Станіслаў Манюшка]] ў 1839 годзе стварыў да балады музыку<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://polona.pl/item/trzech-budrysow-ballada,NzY1MDMyNjY/0/#info:metadata|title=Trzech Budrysów : Ballada, Moniuszko, Stanisław (1819-1872)|website=polona.pl|access-date=2023-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pwm.com.pl/pl/wypozyczenia/utwory-wg-kategorii/publikacja/trzech-budrysow,stanislaw-moniuszko,11738,wypozyczenia.htm|title=Moniuszko Stanisław, Trzech Budrysów Ballada Na Baryton I Orkiestrę|website=pwm.com.pl|access-date=2023-08-10}}</ref>. Польскі мастак [[Юліуш Косак]] стварыў да балады дзве карціны.<ref>{{Cite web|url=https://sztuka.agraart.pl/licytacja/16/878|title=Aukcja dzieła BUDRYS Z LASZKą|website=sztuka.agraart.pl|access-date=2023-08-10|archive-date=10 жніўня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230550/https://sztuka.agraart.pl/licytacja/16/878|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://encyklopedia.interia.pl/slownik-bohaterow-literackich/news-budrysowie,nId,2219989|title=Budrysowie|website=encyklopedia.interia.pl|access-date=2023-08-10}}</ref> Пазней сваю карціну да балады стварыў літоўскі мастак Джэрард Багданавічус (1901—1986)<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.limis.lt/paieska/perziura/-/exhibit/preview/150000009975913?s_id=7g9B05ltMPAm0FYK&s_ind=4756&valuable_type=EKSPONATAS |accessdate=7 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207044133/https://www.limis.lt/paieska/perziura/-/exhibit/preview/150000009975913?s_id=7g9B05ltMPAm0FYK&s_ind=4756&valuable_type=EKSPONATAS |archivedate=7 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[Аляксандр Ходзька]] напісаў на матыў «Трох Будрысаў» сваю баладу «Гербы», у якой распавёў гісторыю прымірэння «[[Герб Польшчы|Белага Арла]]» і «[[Пагоня|Пагоні]]»<ref>Chodzka Aleksander. Poezye. Petersburg, 1829. Пераклад Кастуся Цвіркі: [https://archive.today/20130629144654/http://bk.knihi.com/filamaty/filamaty9.html Філаматы і філарэты, 1998, с. 344]</ref>. [[Уладзіслаў Сыракомля]] напісаў да балады Міцкевіча паэму-працяг «Trzy córki Litwina» («Тры дачкі Літвіна»)<ref>Кондратовичъ, Л. Избранныя стихотворенія Людвига Кондратовича (Владислава Сырокомля) — Москва: В. М. Лавровъ и В. А. Федотовъ, 1879. — Т. 1. — 462 с. — с. 333</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * {{Cite web|lang=pl|url=https://pl.wikisource.org/wiki/Trzech_Budrys%C3%B3w|title=Trzech Budrysów - Wikiźródła, wolna biblioteka|website=pl.wikisource.org|access-date=2026-02-03}} — арыгінальны польскі тэкст {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Творы Адама Міцкевіча]] [[Катэгорыя:Балады Адама Міцкевіча]] [[Катэгорыя:Творы 1827 года]] [[Катэгорыя:Паэмы на польскай мове]] gkoaw3yuhp5bgezuzoa1nw0e5b0r7q4 0 734799 5141709 4375618 2026-05-14T21:04:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141709 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Яцэнка}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Тамара Аляксандраўна Яцэнка''' ({{lang-uk|Тамара Олександрівна Яценко}}; {{ДН|19|8|1955}}, в. [[Горэнка]], [[Кіева-Святошынскі раён]], [[Кіеўская вобласць]]) — украінская актрыса тэатра і кіно. [[Народны артыст Украіны|Народная артыстка Украіны]] (1992). == Біяграфія == Нарадзілася 19 жніўня 1955 года ў в. [[Горэнка]] [[Кіева-Святошынскі раён|Кіева-Святошынскага раёна]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]]. Бацька — Аляксандр Яцэнка, быў гарманістам. Брат Уладзімір — працаўнік завода. У 1975 годзе скончыла тэатральную студыю пры Украінскім акадэмічным драматычным тэатры імя Івана Франко (майстэрня П. Нятко і П. Сяргіенкі). Яцэнка не прынялі ў Хмяльніцкі драмтэатр, таму яна працавала ў [[Івана-Франкоўск]]у, затым пераехала ў Кіеў, дзе працавала ў дзіцячым садку музычным кіраўніком (пісала сцэнары, развучвала новыя песні). З 1979 года — актрыса Кіеўскага маладзёжнага тэатра, прыма тэатра. У 1990 годзе скончыла Расійскую акадэмію тэатральнага мастацтва (майстэрня Д. Г. Ліўнева). З 2003 па 2005 год — дырэктар і мастацкі кіраўнік Кіеўскага каледжа тэатра і кіно. Удзельнічала ў гумарыстычных тэлешоу «Шоу далганосікаў», «Мамаду», «Вясёлая хата». У цяперашні час працуе ў Кіеўскім драматычным тэатры «Брава». == Фільмаграфія == {{div col}} === Мастацкія фільмы === # 1982 — Трэст, які лопнуў — ''удава Тротэр'' # 1983 — Вечары на хутары каля Дзіканькі — ''Маўка-тапельніца'' # 1984 — Выкрадзенае шчасце # 1985 — Мітусня (фільм-спектакль) — ''Даша, служанка'' # 1986 — Сола на флейце — ''Дуева, стэнаграфіст'' # 1987 — Жменякі — ''яўрэйка, якую высяляюць немцы'' # 1989 — Хачу зрабіць прызнанне # 1990 — Неўсталяваная асоба — ''лекарка'' # 1991 — Міна Мазайла — ''цётка Моця, сястра Міны з Курска'' # 1991 — Народны Малахій — ''маці / бандэрша'' # 1991 — Каму ўверх, каму ўніз # 1992 — Кіеўскія просьбіты — ''Лукія Наркісаўна Макрыеўская'' # 1992 — Натуршчык — ''жанчына з ЖЭКа'' # 1992 — Па-моднаму — ''Дэмбіцкая, ахмістрыня ў багатым доме'' # 1993 — Гефсіманскі Сад — ''Клава з НКУС'' # 1993 — Пастка — ''Маршальская'' # 1994 — Царэўна # 1996 — Judenkreis, або Вечнае кола — ''мадам Ліберзон'' # 1996 — Востраў кахання (Фільм восьмы. «Заручанне») — ''незнаёмка, прадажная жанчына'' # 1998 — Дзве Юліі # 2001 — Закладнікі часу # 2001 — Камедыйны квартэт — ''Мар’я Іванаўна'' # 2002 — Лайдакі — ''канс’ержка'' # 2003 — Заўтра будзе заўтра — ''Галя, наглядчыца ў жаночай калоніі'' # 2003 — За двума зайцамі — ''Соня, гандлярка кветкамі'' # 2004 — Неба ў гарошак — ''Ваняткіна'' # 2004 — Леся+Рома (серыял) — ''мама Лесі'' # 2004 — Каралева бензакалонкі 2 — ''Фрося'' # 2005 — Вясёлая хата # 2005 — Дзядуля маёй мары — ''Ізольда Львоўна'' # 2005 — Інтрыгі кахання — ''Нара'' # 2006 — Не наязджай на Дзеда Мароза # 2006 — Асцярожна, бландынкі! — ''Серафіма, варажбітка'' # 2006 — Заганы і іх прыхільнікі # 2006 — Прыгоды Веркі Сярдзючкі — ''Людміла Васільеўна, настаўніца хіміі'' # 2006 — Тэатр асуджаных — ''Ганна Пятроўна, загадчыца рэквізіту'' # 2006 — Уцёсаў. Песня даўжынёю ў жыццё — ''Розачка (Ружа Майсееўна), суседка ў адэскім дворыку'' # 2007 — Адзін у Навагоднюю ноч # 2007 — Антыснайпер — ''Гертруда Адольфаўна, гаспадыня рэстарана'' # 2007 — Антыснайпер-2 — ''Гертруда Адольфаўна, гаспадыня рэстарана'' # 2007 — Вяртанне блуднага мужа # 2007 — Вяртанне Мухтара «Сапсаваныя вакацыі» (4 сезон, 20 серыя) — ''Мацвееўна, канс’ержка'' # 2007 — Калі яе зусім не чакаеш — ''правадніца'' # 2007 — Секунда да… — ''Нона Аляксандраўна, бухгалтар кветкавай крамы'' # 2007 — Тармазны шлях # 2008 — Мільён ад Дзеда Мароза # 2008 — Восеньскі вальс — ''Адэлаіда, вахцёрка'' # 2008 — Сіла прыцягнення — ''цёця Надзя, экстрасэнс'' # 2008 — Настаўнік музыкі — ''Антаніна Іванаўна, меламанка'' # 2009 — У Парыж! — ''прадаўшчыца піва'' # 2009 — Усё магчыма — ''Нюша, кухарка Шахоўскай'' # 2009 — Папялушка з вострава Джэрба # 2009 — Кава па-д’ябальску # 2009 — Пры загадкавых абставінах — ''буфетчыца'' # 2010 — Толькі каханне — ''маці Альбіны'' # 2011 — Таямніца героя # 2011 — Зарыва # 2011 — Вяртанне Мухтара «Таямніца героя» (7 сезон, 21 серыя) — ''вахцёрка інтэрната Літаратурнага інстытута'' # 2011 — Заяц, смажаны па-берлінску — ''Антаніна Сямёнаўна, суседка'' # 2011 — Кастапраў (11, 12 серыі) — ''Роза Іванаўна, пацыентка'' # 2011 — Хто каму хто — ''Тамара Уладзіміраўна Громава, пракурор'' # 2011 — Нябесныя сваякі — ''цётка Надзя, суседка Арцёма'' # 2011—2013 — Тры сястры (серыял) (сезоны 1—2, 4—5) — ''варажбітка, аптэкарка'' === Анімацыйнае кіно, агучванне === * 2006 — «Карлсан, які жыве на даху» (нарвежскі мультфільм) — ''фрэкен Бок'' (украінскі дубляж) * 2010 — «Гадкі я» — ''маці Гру'' (украінскі дубляж) * 2017 — «[[Русалачка (мультфільм, 1989)|Русалачка]]» — Уршуля {{div col end}} == Тэлевізійная кар’ера == * «Вясёлая Хата» * «Паўсюль буйна квітнець „мэрседэсы“»; рэжысёр Галіна Чарняк * «Поўнае мамаду» * «Шоу далганосікаў»; рэжысёр Віктар Прыходзька — ''Дэздэмона'' == Узнагароды == * Прэмія «Дэбют» — тэатральны фестываль у Сумах (1982) — ''за ролю Проні Пракопаўны ў спектаклі «За двума зайцамі»''; * тэатральная прэмія М. Бойчанкі (1983) — ''за ролю Проні Пракопаўны ў спектаклі «За двума зайцамі»''; * [[Народны артыст Украіны|Народная артыстка Украіны]] (1992); * літаратурна-мастацкая прэмія імя М. Старыцкага (2003) — ''за ролю Проні Пракопаўны ў спектаклі «За двума зайцамі»''; * прэмія «Кіеўская пектараль» (2007) у намінацыі «Лепшая роля другога плана» — ''за ролю мадам Аляксандры ў спектаклі «Голуб»''. == Літаратура == * Мистецтво України: Біографічний довідник. К., 1997. — С. 662; * Жінки України. К., 2001. — С. 528 == Спасылкі == * [https://poradnica.com.ua/tamara-yaczenko-tut-nemaye-bajduzhyh/ Тамара Яценко: «Тут немає байдужих»] * [https://expres.online/rozmova-z-zirkoyu/tamara-yatsenko-depresii-buvayut-u-mene-ridko Тамара Яценко: «Депресії бувають у мене рідко»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230313060652/https://expres.online/rozmova-z-zirkoyu/tamara-yatsenko-depresii-buvayut-u-mene-ridko |date=13 сакавіка 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Яцэнка Тамара Аляксандраўна}} [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Украіны]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] hicw898yuzm5xt3u45ac4oqd5v2l2rd 0 736241 5141767 4623905 2026-05-15T03:55:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141767 wikitext text/x-wiki {{картка сайта |websitename = Точка BY |logo = |url = <span class="plainlinks">[http://www.tochka.by/ www.tochka.by]</span> |screenshot = |commercial = Так |type = Інфармацыйны, |owner = ЗАТ «Точка Дыджытал Груп» |date_of_launch = [[9 верасня]] [[2022]] |current_status = Актыўны |rev = |net_in = |phone = }} '''Точка BY''' — рускамоўны [[Беларусь|беларускі]] інфармацыйны [[Сайт|вэб-сайт]], які атрымаў пасведчанне аб рэгістрацыі як [[СМІ]] 9.09.2022 г<ref>Згодна інфармацыі на сайце арганізацыі</ref>. Гэты сайт размяшчае публікацыі на палітычныя, эканамічныя, сацыяльныя тэмы, таксама піша пра тэхніку, турызм, здарэнні, адпачынак і спорт, пазбягаючы вострай крытыкі ўлады ці сацыяльна-палітычных праблем. Сайт стаў адзіным новым незалежным СМІ, зарэгістраваным падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|паслявыбарчага крызісу]] ў Беларусі. Разам з [[Onliner.by]] і [[Sputnik|Sputnik.by]] складае групу незалежных СМІ, якія дзякуючы памяркоўнай рэдакцыйнай палітыцы могуць бесперашкодна працаваць у Беларусі, атрымліваць каментарыі высокіх дзяржслужачых і адзначаць некаторыя сацыяльна-эканамічныя праблемы. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.tochka.by/ Сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230326054120/https://tochka.by/ |date=26 сакавіка 2023 }} * [https://t.me/tochkaby Тэлеграм-канал] * [https://vk.com/tochka_by Старонка УКантакце] * [https://www.instagram.com/www_tochka_by/ Старонка Інстаграм] * [https://ok.ru/group/70000000496449 Старонка ў Аднакласніках] * [https://invite.viber.com/?g2=AQBqtOhAJBizDE%2FiZU9gp6RlT4pX5vD6wu6THHXVmFxtHP3BgU%2BdHxkjrCMvvVEK&lang=ru Група ў Viber] * [https://dzen.ru/tochka.by Яндэкс Дзен] {{Беларускія інтэрнэт-парталы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Руская мова ў інтэрнэце]] [[Катэгорыя:2022 год у Беларусі]] 6cw8ldtew6lvwbfsxier3izjcijuop4 0 737253 5141831 5136734 2026-05-15T08:11:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141831 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых пры баявых дзеяннях <small>(станам на 20.01.25)</small>, 522 000 загінулых ад голаду <small>(станам на 08.05.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en |archive-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421072521/https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |url-status=dead }}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> 18 красавіка Узброеныя сілы Судана і саюзныя групы пачалі буйную наземную аперацыю ў Паўночным і Паўднёвым Кардафане, заявіўшы аб вяртанні Казгейля і Аль-Хамадзі<ref>{{cite web|title=Sudan army launches major ground offensive in North and South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/312946 |date=18 April 2026|access-date=20 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int |archive-date=15 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415180314/https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |url-status=dead }}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. ==== Санкцыі ==== [[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. 30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. 5 лютага Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> 28 красавіка ААН увяла санкцыі супраць брата Данала, Аль-Гані Хамдана Дагала.<ref>{{cite web |title=UN sanctions RSF procurement chief and three Colombians |url=https://sudantribune.com/article/313262 |website=Sudan Tribune |date=29 April 2026}}</ref> === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] На працягу 2024 года назіралася праблема [[Голад у Судане (2024)|моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду]], што было выклікана наступствамі ўнутранага канфлікту. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва Чад. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}</ref>. Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек<ref>{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |language=Arabic |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}</ref>. == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 66pz2fudz37lba829kj52vha8unk3bz 0 743527 5141560 5137457 2026-05-14T13:12:21Z 5141560 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Цяцерын}} {{асоба}} '''Сярге́й Сямё́навіч Цяце́рын''' (нар. {{ДН|7|1|1961}}, {{МН|Мінск}}, [[БССР]], [[СССР]]) — беларускі бізнесмен, былы старшыня Беларускай федэрацыі тэніса (да 3 жніўня 2021 года<ref name=pb2>{{Cite web |url=https://www.pressball.by/news/tennis/391666 |title=Теннис. Председатель БТФ Сергей Тетерин подал в отставку |accessdate=2021-08-05 |archivedate=2021-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210805075101/https://www.pressball.by/news/tennis/391666 |url-status=live |website=[[Прессбол]] |language=ru}}</ref>), член хакейнай каманды [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. У СМІ называецца бізнесменам, набліжаным да Лукашэнкі<ref name=tut1>{{Cite web |url=https://realty.tut.by/news/offtop-realty/680814.html |title=Влиятельный бизнесмен обзавелся 21 гектаром на родине Лукашенко. Показываем, что это за земли |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508045221/https://realty.tut.by/news/offtop-realty/680814.html |website=[[TUT.BY]] |url-status=dead |language=ru}}</ref><ref name=er>{{Cite web |url=https://euroradio.fm/yak-syabar-lukashenki-spyavachka-i-dzyarzhkanaly-gryzucca-za-rynak-telereklamy |title=Як сябар Лукашэнкі, спявачка і дзяржканалы грызуцца за рынак тэлерэкламы |website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>, і членам яго найбліжэйшага акружэння з канца 1990-х гадоў<ref name=udf>{{Cite web |url=https://udf.name/news/main_news/193916-postojanno-rjadom-s-pervym-licom-kak-teterin-perezhil-staryh-druzej-lukashenko.html |title=Постоянно рядом с первым лицом. Как Тетерин «пережил» старых друзей Лукашенко |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508045212/https://udf.name/news/main_news/193916-postojanno-rjadom-s-pervym-licom-kak-teterin-perezhil-staryh-druzej-lukashenko.html |url-status=live |language=ru}}</ref><ref name=pb>{{Cite web |url=https://www.pressball.by/articles/others/digest/105742 |title=Как человек, научивший Лукашенко играть в теннис, стал влиятельной персоной |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508045213/https://www.pressball.by/articles/others/digest/105742 |website=[[Прессбол]] |url-status=live |language=ru}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мінску<ref name=gb>{{Cite web |url=https://gazetaby.com/post/5-faktov-o-sergee-teterine/79981/ |title=5 фактов о Сергее Тетерине |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508050626/https://gazetaby.com/post/5-faktov-o-sergee-teterine/79981/ |website=[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]|url-status=live |language=ru}}</ref>. У маладосці прафесійна займаўся тэнісам. Паводле інфармацыі са слоў самога Цяцерына (крытыкуюцца за недакладнасць<ref name=trib2>{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2893867.html |title=Был коучем Лукашенко в теннисе и хоккее, возглавлял сборную при БЧБ, вызвал мем «Наливай». Он призвал протестных спортсменов вернуть деньги стране |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415010704/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2893867.html |website=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]] |url-status=live |language=ru}}</ref><ref name=trib />), у 1975—1978 гадах ён уваходзіў у склад юнацкай зборнай СССР па тэнісе, у 1978 і 1979 гадах быў бронзавым прызёрам чэмпіянату Еўропы ў адзіночным і парным разрадах, у 1980 годзе стаў чэмпіёнам СССР у парным разрадзе, у 1978—1984 гадах станавіўся чэмпіёнам БССР, у 1980 годзе заваяваў золата і срэбра маладзёжнага чэмпіянату Еўропы ў адзіночным і парным разрадах. Майстар спорту міжнароднага класу<ref>{{Cite web |url=http://tennisacademy.by/news/novosti-tennisa/pozdravlyaem-sergeya-teterina-s-yubileem/ |title=Поздравляем Сергея Тетерина с юбилеем! |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509062119/http://tennisacademy.by/news/novosti-tennisa/pozdravlyaem-sergeya-teterina-s-yubileem/ |url-status=live |language=ru}}</ref>. У 1982 годзе скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускі інстытут фізічнай культуры]]<ref name=ej>{{Cite web |url=https://ej.by/rating/business2019/sergey-teterin.html |title=Сергей Тетерин |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510144618/https://ej.by/rating/business2019/sergey-teterin.html |url-status=live |language=ru}}</ref><ref name=ge>{{Cite web |url=https://www.hc-georgia.by/ |title=Офис почётного консула Грузии в Республике Беларусь |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508055432/https://www.hc-georgia.by/ |url-status=live |language=ru}}</ref>. Пасля завяршэння гульнявой кар’еры быў тэнісным трэнерам, у 1994 годзе быў капітанам мужчынскай зборнай на [[Кубак Дэвіса|кубку Дэвіса]]<ref name=trib2 />. У 1990-я гады Цяцерын пазнаёміўся з Аляксандрам Лукашэнкам. Лічыцца, што менавіта Цяцерын навучыў яго гуляць у тэніс<ref name=udf /><ref name=pb /><ref name=t2 />. Паведамлялася, што Цяцерын і Лукашэнка неаднаразова гулялі ў пары, у тым ліку супраць расійскіх палітыкаў<ref name=gb />. У 1997 годзе Аляксандр Лукашэнка стварыў аматарскую каманду па хакеі, і Цяцерын быў адным з першых гульцоў у гэтай камандзе, гуляючы на розных пазіцыях<ref name=trib2 /><ref>{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/kontorapishet/2798723.html |title=Профи из «Динамо» и «Юности», чемпионы СССР-1982 и теннисист-тренер. Кто выиграл с Лукашенко первый Рождественский турнир и где они сейчас |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508053037/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/kontorapishet/2798723.html |website=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]] |url-status=live |language=ru}}</ref>. У 1996 годзе Цяцерын стаў намеснікам [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь|міністра спорту і турызму]]<ref name=pb />. У 2003 годзе ізноў стаў капітанам мужчынскай зборнай на кубку Дэвіса<ref name=trib2 />. Пэўны час Цяцерын займаў пасаду віцэ-прэзідэнта [[Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь]]. У 2012 годзе Аляксандр Лукашэнка, незадаволены вынікамі выступлення беларускіх спартсменаў на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Алімпіядзе]], рэзка раскрытыкаваў Цяцерына і звольніў яго з НАК<ref name=pb /><ref>{{Cite web |url=https://sport.tut.by/news/aboutsport/318551.html |title=Рачковский, Коноплев и Ананьев избраны вице-президентами Национального олимпийского комитета |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510143807/https://sport.tut.by/news/aboutsport/318551.html |website=[[TUT.BY]] |url-status=dead |language=ru}}</ref>. Мяркуецца, што Цяцерын актыўна заняўся бізнесам пасля адпраўлення ў адстаўку з пасады віцэ-прэзідэнта НАКа Аляксандрам Лукашэнкам за няўдалую Лонданскую Алімпіяду<ref name=pb /><ref>{{Cite web|url=https://investigatebel.org/ru/investigations/yak-cyaceryn-zarabi-bagacce-na-syabro-stve-z-lukashenkam|title=Как Тетерин заработал состояние на дружбе с Лукашенко|website=[[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]]|accessdate=2022-08-26|language=ru}}</ref>. Крыніца выдання [[tut.by]] заявіла пра выкарыстанне Цяцерыным напрацаваных сувязяў<ref name=t2>{{Cite web |url=https://news.tut.by/economics/491826.html |title=Друг и экс-помощник президента занялись многопрофильным бизнесом |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508053038/https://news.tut.by/economics/491826.html |website=[[TUT.BY]] |url-status=dead |language=ru}}</ref>. Праз некалькі гадоў выданне «Ежедневник» уключыла Цяцерына ў топ-200 найбольш паспяховых і ўплывовых бізнесменаў Беларусі<ref name=ej />. «БелГлобалГарант», кампанія Цяцерына і былога члена праўлення тэніснай федэрацыі Рамана Бугайца, займаецца імпартам харчоў, а ў 2015 годзе атрымала ліцэнзію на імпарт алкаголю — віскі, віна, каньяку, вермуту (невялікі спіс спецімпарцёраў алкаголю зацвярджае Аляксандр Лукашэнка)<ref name=trib>{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2897929.html |title=Давний друг Лукашенко из тенниса построил бизнес-империю за считанные годы — теперь ему дали элитную землю напротив дворца |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508050625/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2897929.html |website=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]] |url-status=live |language=ru}}</ref>. У 2021 годзе «БелГлобалГарант» атрымаў права на рэалізацыю буйных дэвелаперскіх праектаў у Мінску — будаўніцтва шматфункцыянальнага комплексу на [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|праспекце Пераможцаў]]<ref name=t3>{{Cite web |url=https://realty.tut.by/news/building/728142.html |title=Компания влиятельного бизнесмена строит комплекс у Дворца независимости. Вот каким он будет |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510142830/https://realty.tut.by/news/building/728142.html |website=[[TUT.BY]] |url-status=dead |language=ru}}</ref>, жылой забудовы пляцоўкі аўтарынка ў мінскай [[Малінаўка (жылы раён)|Малінаўцы]] і, праз даччынае ТАА «Плазма Строй», жылой забудовы на пляцоўцы прызначанага да зносу [[Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава|станкабудаўнічага завода імя Кірава]]<ref>{{Cite web |url=https://realty.tut.by/news/building/728271.html |title=Узнали, кто хочет застроить жильем завод Кирова в центре Минска и часть авторынка «Малиновка» |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508053038/https://realty.tut.by/news/building/728271.html |website=[[TUT.BY]] |url-status=dead |language=ru}}</ref>. Цяцерын з’яўляецца саўладальнікам кампаній «Трио Медиа», «Алькасар Медиа Сервис» і «ВиАйБел», якія ў сярэдзіне 2010-х гадоў прадавалі рэкламу на 15 тэлеканалах і 5 радыёстанцыях, у тым ліку мелі некалькі эксклюзіўных кантрактаў у гэтай сферы. У 2019—2020 гадах дзяржаўныя тэлеканалы запусцілі ўласныя структуры па вымярэнні аўдыторыі тэлеканалаў і размяшчэнні рэкламы, што прывяло да прыпынення дзейнасці «Алькасар Медиа Сервис» і пераходу яе супрацоўнікаў у «Трио Медиа»<ref name=er />. Іншы актыў Цяцерына ў медыябізнесе — 40 % у кампаніі «ТНТ-International» (кіруе вяшчаннем тэлеканала [[ТНТ (тэлеканал)|ТНТ]] на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь)<ref name=trib /><ref>{{Cite web |url=https://nashaniva.com/227050 |title=Сяргей Цяцерын і спявачка Алеся з’яўляюцца суўладальнікамі ТНТ-International |website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |url-status=live }}</ref>. Шматпрофільная кампанія «БелГлобалСтарт» Цяцерына займаецца продажам мэбляў, харчоў, спартыўнага харчавання, жывёлагадоўчых кармоў<ref name=det />. Падчас [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2014|чэмпіянату свету па хакеі 2014 года]], які праходзіў у Мінску, кампанія Цяцерына была афіцыйным аператарам грамадскага харчавання<ref name=pb />. Кампанія «БелГлобалСтар» Цяцерына валодае сеткай бараў «Blockbuster» у мінскіх кінатэатрах, вінным барам «Свободы, 4», вырабляе папкорн. У гэтай кампаніі дырэктарам па камерцыйных пытаннях працуе дачка Цяцерына Таццяна<ref name=det>{{Cite web |url=https://nashaniva.com/191595 |title=Куды ўладкаваліся дзеці сяброў Лукашэнкі? |website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|url-status=live }}</ref> (паводле іншай інфармацыі, яна валодала паловай кампаніі<ref name=trib />). Восенню 2020 года супрацоўнікі вінннага бара «Свободы, 4» далучыліся да забастоўкі супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў і гвалту; па загадзе Лукашэнкі ў пратэстуючыя ўстановы былі накіраваны правяраючыя, якія дамагліся закрыцця ўстановы<ref name=trib />. Кампанія «БелПакСнаб», што належыць Цяцерыну, планавала арганізаваць экспарт беларускіх трактароў у Пакістан, але праз карупцыйны скандал з удзелам пакістанскага партнёра праект быў адменены<ref name=trib />. Да 3 жніўня 2021 года займаў пасаду старшыні Беларускай федэрацыі тэніса<ref name=pb2 />. Пэўны час кіраваў таксама Беларускім лыжным саюзам<ref>{{Cite web |url=https://www.pressball.by/news/winter/273715 |title=Зимние виды. Назначение Нереда на должность спортивного директора Белорусского лыжного союза состоялось в период, когда организацию возглавлял Сергей Тетерин |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508053038/https://www.pressball.by/news/winter/273715 |website=[[Прессбол]] |url-status=live |language=ru}}</ref>. У 2020 годзе раскрытыкаваў спартсменаў, якія падтрымалі [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|масавыя пратэсты]], заявіўшы пра тое, што яны маюць вярнуць грошы, выдаткаваныя на іх падтрыхтоўку<ref name=trib />. У 2010-я гады працягваў гуляць за хакейную каманду Аляксандра Лукашэнкі<ref>{{Cite web |url=https://sportpanorama.by/fans/andrej-astashevich-hochu-trenirovat-sy |title=Андрей Асташевич: хочу тренировать сыновей |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510144344/https://sportpanorama.by/fans/andrej-astashevich-hochu-trenirovat-sy |url-status=live |language=ru}}</ref>. Па сцвярджэнні [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускага расследавальніцкага цэнтра]], падкантрольная Цяцерыну кампанія «БелГлобалГарант» атрымала эксклюзіўнае права на імпарт прадуктаў з Еўрасаюза, у тым ліку шакаладу [[Ritter Sport]], насуперак беларускім контрсанкцыям на еўрапейскія прадукты<ref>{{cite web|title=Расследование: друг Лукашенко поставляет в Беларусь шоколад из Европы в обход санкций|url=https://www.currenttime.tv/a/drug-lukashenko-postavlyaet-v-belarus-shokolad-iz-evropy/32304294.html|website=[[Настоящее Время]]|date=2023-03-06|accessdate=2023-04-24|language=ru}}</ref>. З 2023 года «БелГлобалГарант» выконвае абавязковую платную працэдуру дэзінфекцыі аўтатранспарту на мяжы Беларусі з Польшчай, Літвой і Латвіяй<ref>{{Cite web |url=https://nashaniva.com/326618 |title=Колькі набліжаны да Лукашэнкі бізнэсмен будзе зарабляць на абавязковай дэзынфекцыі транспарту на мяжы |website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] }}</ref>. Цяцерын рэгулярна суправаджае Аляксандра Лукашэнку на паказальных мерапрыемствах (зборы ўраджаю, касьбе і інш.). Некаторыя СМІ паведамляюць пра добрыя адносіны між Цяцерыным і малодшым пазашлюбным сынам Лукашэнкі [[Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка|Мікалаем]]<ref name="udf" /><ref name="gb" />. Цяцерын дарыў дарагія машыны атачэнню Лукашэнкі<ref>{{cite web|url=https://by.tribuna.com/be/blogs/editors/3002878/|title=Экс-глава белтенниса делает бизнес через письма Лукашенко: бюджету – убытки, а окружению диктатора – дорогие машины|date=2022-02-06|website=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]|language=ru|url-status=dead}}</ref> і яму самому<ref>{{cite web|url=https://by.tribuna.com/be/blogs/editors/2992621/|title=Оказывается, Басков, Чиж и Тетерин одаривали Лукашенко элитными авто – вместе «надонатили» почти на 1 миллион долларов|date=2021-12-04|website=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]|language=ru|url-status=dead}}</ref>. Таксама Цяцерын набыў за сімвалічную суму і атрымаў ад мясцовых уладаў некалькі зямельных участкаў і прадпрыемстваў на малой радзіме Лукашэнкі — ў [[Копысь|Копысі]], [[Александрыя (Шклоўскі раён)|Александрыі]] і [[Хімы (Аршанскі раён)|Хімах]]<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/byly-tenisist-stvaryu-agraimperyyu-na-maloy-radzime-lukashenki|title=Былы тэнісіст стварыў аграімперыю на малой радзіме Лукашэнкі |website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>. З’яўляецца ганаровым консулам [[Грузія|Грузіі]] ў Рэспубліцы Беларусь<ref name=ge />. Офіс ганаровага консула Цяцерын адкрыў у вёсцы Александрыя [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], на радзіме Аляксандра Лукашэнкі<ref>{{Cite web |url=https://realty.tut.by/news/offtop-realty/677742.html |title=Узнали, кому принадлежит «резиденция президента» на родине Лукашенко в Александрии |accessdate=2021-05-08 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508055443/https://realty.tut.by/news/offtop-realty/677742.html |website=[[TUT.BY]] |url-status=dead |language=ru}}</ref>. == Міжнародныя санкцыі == 21 чэрвеня 2021 года Цяцерын унесены ў санкцыйны спіс Еўрапейскага саюза<ref>{{cite web|url=https://money.onliner.by/2021/06/21/es-opublikoval-chetvertyj-blok-sankcij-protiv-belarusi-chto-v-nem-i-chem-on-otlichaetsya-ot-ostalnyx|title=ЕС опубликовал четвертый блок санкций против Беларуси. Что в нем и чем он отличается от остальных?|author=Таисия Воеводова|website=[[Onliner.by|Onliner]]|date=2021-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210625141107/https://money.onliner.by/2021/06/21/es-opublikoval-chetvertyj-blok-sankcij-protiv-belarusi-chto-v-nem-i-chem-on-otlichaetsya-ot-ostalnyx|archivedate=2021-06-25|accessdate=2021-09-06|website=[[Onliner.by]]|url-status=live|language=ru}}</ref>, паколькі «уваходзіць у найбліжэйшае кола Лукашэнкі»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2022/307/oj|title=EUR-Lex - 32022D0307 - EN - EUR-Lex|website=[[EUR-Lex]]|accessdate=2023-01-05}}</ref>. 6 ліпеня да гэтага пакета санкцый далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/07/06/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain third countries with the Council Decision (CFSP) 2021/1002 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus|website=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210902205053/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/07/06/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|archivedate=2021-09-02|accessdate=2021-09-06|url-status=live}}</ref>, а 7 ліпеня — і Швейцарыя<ref>{{cite web|url=https://www.dw.com/ru/shvejcarija-prisoedinilas-k-sankcijam-es-protiv-rezhima-lukashenko/a-58194514|title=Швейцария присоединилась к санкциям ЕС против режима Лукашенко|website=[[Deutsche Welle]]|date=2021-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210906214642/https://www.dw.com/ru/shvejcarija-prisoedinilas-k-sankcijam-es-protiv-rezhima-lukashenko/a-58194514|archivedate=2021-09-06|accessdate=2021-09-06|url-status=live|language=ru}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.pressball.by/articles/others/digest/105742 Как человек, научивший Лукашенко играть в теннис, стал влиятельной персоной] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210508045213/https://www.pressball.by/articles/others/digest/105742 |date=8 мая 2021 }}{{ref-ru}} {{Лукашэнка}} {{DEFAULTSORT:Цяцерын Сяргей Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэнісісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Персанальныя санкцыі Швейцарыі супраць Беларусі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі тэнісных арганізацый]] [[Катэгорыя:Старшыні нацыянальных спартыўных федэрацый Беларусі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]] c4xe3dgcjv8m5n248otvaqxkefapbra 100 753287 5141604 5141209 2026-05-14T15:50:45Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5141604 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Станіслаў Ясюкевіч|2026-05-14T15:08:34Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Павел Аляксандравіч Андрэеў|2026-05-14T11:07:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Дзяніс Забалоцін|2026-05-14T07:21:50Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-14T07:11:17Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Гета ў Плісе|2026-05-13T14:30:07Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Алена Фёдараўна Паўлечка|2026-05-12T20:54:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гета ў Тальцы|2026-05-12T19:08:02Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Дняпроўская вуліца (Мінск)|2026-05-12T08:25:23Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Беглыя (палітычнае клішэ)|2026-05-11T19:04:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Воранаўская газета|2026-05-11T18:28:54Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Гета ў Давыдаўцы|2026-05-11T16:44:29Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Культура заходнябалцкіх курганоў|2026-05-11T15:34:41Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ядзерная энергетыка Беларусі|2026-05-11T15:32:15Z|~2026-28544-32}} {{Новы артыкул|Настасся Уладзіславаўна Панкратава|2026-05-11T08:06:48Z|Дэно}} {{Новы артыкул|Нача (археалагічныя помнікі)|2026-05-10T21:25:16Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ілля Кульбіцкі|2026-05-10T20:49:55Z|Dzejka}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 623o6gus9ecrloz2p88eukzbikduipr 0 753789 5141755 4947521 2026-05-15T02:04:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141755 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Таўкачоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шклоўскі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Гавяды]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 795 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Таўкачо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2012-13/2012_13_9_47202.pdf&oldDocPage=1 Решение Шкловского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 15-12 О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Шкловского района в агрогородки]</ref> [[Гавяды]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Шклоўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Таўкачы (Шклоўскі раён)|Таўкачы]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Шклоўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Вялікалазіцкі сельсавет|Вялікалазіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 17 ліпеня 1967 года скасаваны вёскі [[Аляксееўка (Шклоўскі раён)|Аляксееўка]] (злілася з вёскай [[Вялікія Лазіцы]]), [[Дубраўка-1]] і [[Дубраўка-2]] (зліліся ў вёску [[Дубраўка (Шклоўскі раён)|Дубраўка]]), [[Засценак (Шклоўскі раён)|Засценак]], [[Зялёная Рошча (Шклоўскі раён)|Зялёная Рошча]], [[Краснаярск (Шклоўскі раён)|Краснаярск]], [[Падгорны]] (зліліся з вёскай [[Смятанічы (Шклоўскі раён)|Смятанічы]]), [[Азёры (Шклоўскі раён)|Азёры]], [[Кручак (Шклоўскі раён)|Кручак]], [[Крыжок]] і [[Слабодка (Таўкачоўскі сельсавет)|Слабодка]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 ліпеня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 33 (1191).</ref>, у 1977 годзе — пасёлкі [[Аўчарка (пасёлак)|Аўчарка]], [[Курган (Шклоўскі раён)|Курган]] і [[Фольверк]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка і 22 лістапада 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>, 21 лістапада 1989 года — вёскі [[Акцябр (Шклоўскі раён)|Акцябр]] і [[Мілёры]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 лістапада 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1990, № 23 (2009).</ref>, у 1994 годзе — вёска [[Селішча (Шклоўскі раён)|Селішча]]. 24 снежня 1996 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Гавяды. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1021 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 91,3 % — [[беларусы]], 6,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 795 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Таўкачоўскі сельсавет}} {{Шклоўскі раён}} [[Катэгорыя:Таўкачоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] fbyhyukiyzvi03laga6x0m0f37xe2w9 0 759961 5141551 4709591 2026-05-14T12:50:53Z FAREO67 149132 5141551 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Чэ́слаў Генрыхавіч Сабінскі''' ([[26 студзеня]] 1885, [[Вількамірскі павет (Расійская імперыя)|Вількамірскі павет]], [[Ковенская губерня]] — {{ДС|11|6|1941}}, {{МС|Ленінград||}}) — расійскі і савецкі мастак кіно, [[рэжысёр]], [[сцэнарыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 14 (27) студзеня 1885 года ў вёсцы [[Вількабрукі]] [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]. У 1903 годзе паступіў у [[Маскоўскае вучылішча жывапісу, разьбярства і дойлідства]], якое скончыў у 1908 годзе. З 1904 па 1908 год паралельна вучобе працаваў у МХТ на пасадзе мастака-дэкаратара. У кіно з 1908 года, да 1911 года загадваў мастацкай часткай на кінастудыі Братоў Патэ ў [[Масква|Маскве]], з 1911 па 1913 год працаваў у кінакампаніі П. Ціман і Ф. Рэйнгарт, дзе таксама загадваў мастацкай часткай, пазней працаваў у Таварыстве І. Ярмольева. Пісаў сцэнарыі, частку з якіх паставіў сам у якасці рэжысёра. Быў адным з самых папулярных кінематаграфістаў у Расійскай імперыі і раннія гады СССР, удзельнічаў у пастаноўцы больш за 100 фільмаў. Амерыканскі гісторык кіно Джэй Лейда адклікаўся пра Сабінскага наступным чынам: «Да сваёй працы ў кінематографе Сабінскі падыходзіў творча — і гэта была вялікая рэдкасць на мяжы 1900-х — 1910-х гг. Калі Гаш і Мэтр адкрылі ў Маскве філіял студыі „Браты Патэ“, яны далі пачатак французска-рускаму стылю — і запатрабаваліся многія гады і дзве рэвалюцыі, каб зжыць яго з расійскага кіно». З 1930 па 1940 год працаваў у сцэнарным аддзеле кінастудыі «[[Ленфільм]]». Памёр 11 чэрвеня 1941 года ў Ленінградзе. == Фільмаграфія == * «[[Ворагі (фільм)|Ворагі]]» (1924) * «[[Днепр у агні]]» (1936) {{DEFAULTSORT:Сабінскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мастакі-дэкаратары]] [[Катэгорыя:Мастакі-дэкаратары Маскоўскага Мастацкага тэатра]] [[Катэгорыя:Мастакі-пастаноўшчыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-пастаноўшчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Постаці Масфільма]] [[Катэгорыя:Постаці Ленфільма]] a6h72qwxuojs6gttj5aey8da6onstrb 5141552 5141551 2026-05-14T12:51:05Z FAREO67 149132 /* Біяграфія */ 5141552 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Чэ́слаў Генрыхавіч Сабінскі''' ([[26 студзеня]] 1885, [[Вількамірскі павет (Расійская імперыя)|Вількамірскі павет]], [[Ковенская губерня]] — {{ДС|11|6|1941}}, {{МС|Ленінград||}}) — расійскі і савецкі мастак кіно, [[рэжысёр]], [[сцэнарыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 14 (26) студзеня 1885 года ў вёсцы [[Вількабрукі]] [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]. У 1903 годзе паступіў у [[Маскоўскае вучылішча жывапісу, разьбярства і дойлідства]], якое скончыў у 1908 годзе. З 1904 па 1908 год паралельна вучобе працаваў у МХТ на пасадзе мастака-дэкаратара. У кіно з 1908 года, да 1911 года загадваў мастацкай часткай на кінастудыі Братоў Патэ ў [[Масква|Маскве]], з 1911 па 1913 год працаваў у кінакампаніі П. Ціман і Ф. Рэйнгарт, дзе таксама загадваў мастацкай часткай, пазней працаваў у Таварыстве І. Ярмольева. Пісаў сцэнарыі, частку з якіх паставіў сам у якасці рэжысёра. Быў адным з самых папулярных кінематаграфістаў у Расійскай імперыі і раннія гады СССР, удзельнічаў у пастаноўцы больш за 100 фільмаў. Амерыканскі гісторык кіно Джэй Лейда адклікаўся пра Сабінскага наступным чынам: «Да сваёй працы ў кінематографе Сабінскі падыходзіў творча — і гэта была вялікая рэдкасць на мяжы 1900-х — 1910-х гг. Калі Гаш і Мэтр адкрылі ў Маскве філіял студыі „Браты Патэ“, яны далі пачатак французска-рускаму стылю — і запатрабаваліся многія гады і дзве рэвалюцыі, каб зжыць яго з расійскага кіно». З 1930 па 1940 год працаваў у сцэнарным аддзеле кінастудыі «[[Ленфільм]]». Памёр 11 чэрвеня 1941 года ў Ленінградзе. == Фільмаграфія == * «[[Ворагі (фільм)|Ворагі]]» (1924) * «[[Днепр у агні]]» (1936) {{DEFAULTSORT:Сабінскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мастакі-дэкаратары]] [[Катэгорыя:Мастакі-дэкаратары Маскоўскага Мастацкага тэатра]] [[Катэгорыя:Мастакі-пастаноўшчыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-пастаноўшчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Постаці Масфільма]] [[Катэгорыя:Постаці Ленфільма]] tbpfkwf24ipnvh32mb1l374f8f87ftq 5141562 5141552 2026-05-14T13:17:40Z M.L.Bot 261 5141562 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Чэ́слаў Генрыхавіч Сабінскі''' ({{ВДП}}) — расійскі і савецкі мастак кіно, [[рэжысёр]], [[сцэнарыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 14 (26) студзеня 1885 года ў вёсцы [[Вількабрукі]] [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]. У 1903 годзе паступіў у [[Маскоўскае вучылішча жывапісу, разьбярства і дойлідства]], якое скончыў у 1908 годзе. З 1904 па 1908 год паралельна вучобе працаваў у МХТ на пасадзе мастака-дэкаратара. У кіно з 1908 года, да 1911 года загадваў мастацкай часткай на кінастудыі Братоў Патэ ў [[Масква|Маскве]], з 1911 па 1913 год працаваў у кінакампаніі П. Ціман і Ф. Рэйнгарт, дзе таксама загадваў мастацкай часткай, пазней працаваў у Таварыстве І. Ярмольева. Пісаў сцэнарыі, частку з якіх паставіў сам у якасці рэжысёра. Быў адным з самых папулярных кінематаграфістаў у Расійскай імперыі і раннія гады СССР, удзельнічаў у пастаноўцы больш за 100 фільмаў. Амерыканскі гісторык кіно Джэй Лейда адклікаўся пра Сабінскага наступным чынам: «Да сваёй працы ў кінематографе Сабінскі падыходзіў творча — і гэта была вялікая рэдкасць на мяжы 1900-х — 1910-х гг. Калі Гаш і Мэтр адкрылі ў Маскве філіял студыі „Браты Патэ“, яны далі пачатак французска-рускаму стылю — і запатрабаваліся многія гады і дзве рэвалюцыі, каб зжыць яго з расійскага кіно». З 1930 па 1940 год працаваў у сцэнарным аддзеле кінастудыі «[[Ленфільм]]». Памёр 11 чэрвеня 1941 года ў Ленінградзе. == Фільмаграфія == * «[[Ворагі (фільм)|Ворагі]]» (1924) * «[[Днепр у агні]]» (1936) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сабінскі Чэслаў}} [[Катэгорыя:Мастакі-дэкаратары]] [[Катэгорыя:Мастакі-дэкаратары Маскоўскага Мастацкага тэатра]] [[Катэгорыя:Мастакі-пастаноўшчыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-пастаноўшчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Постаці Масфільма]] [[Катэгорыя:Постаці Ленфільма]] 79o8waleobcg25x010keu7qehrg1w41 0 760517 5141576 5027613 2026-05-14T14:07:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141576 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст |трэнерскія клубы = {{спартыўная кар’ера |1994—1995|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Свіслач Асіповічы|АЗАА ]]| |2000—2004|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Свіслач Асіповічы|АЗАА ]]| |2017|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|Беларусі U-18]] }}}} ''' Сяргей Іванавіч Шайкоўскі''' (нар. {{ДН|9|3|1962}}<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/6717-bfb-pozdravlyaet-s-yubileem-sergeya-shajkovskogo БФБ ПОЗДРАВЛЯЕТ С ЮБИЛЕЕМ СЕРГЕЯ ШАЙКОВСКОГО]</ref>) — беларускі баскетбаліст і баскетбольны трэнер. == Біяграфія == Першым трэнерам быў [[Мікалай Канстанцінавіч Ананьеў]]. Вучыўся ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскам дзяржаўнам вучылішчы алімпійскага рэзерву]] ў трэнера [[Міхаіл Аляксеевіч Тайц|Міхаіла Аляксеевіча Тайца]]. Потым быў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|інстытут фізічнай культуры]]. У 1980 гадах пачынаў працаваць трэнерам, быў у вытоках баскетбольнага клуба ў [[Асіповічы|Асіповічах]], быў гульцом (1992—1996) і галоўным трэнерам (1994—1995, 2000—2004) клуба [[Свіслач Асіповічы|АЗАА (Асіповічы)]], а ў 2008 годзе прыйшоў у дзіцячую школу пры «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінску-2006]]». У далейшым вярнуўся да трэнерскай працы ў Асіповічах<ref>[https://www.sportedu.by/wp-content/uploads/2024/02/Centr-prityazh.pdf Центр притяжения]</ref> {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://by.tribuna.com/be/blogs/belbasket/1173557/ Спортзал в Осиповичах строили тренеры и два каменщика. Интервью с детским тренером Сергеем Шайковским]{{Недаступная спасылка}} * [https://minsknews.by/detskij-trener-po-basketbolu-s-shajkovskij-u-menya-sistema-ne-uspevaesh-v-uchebe-ne-edesh-na-sorevnovaniya/ Детский тренер по баскетболу С. Шайковский: «У меня система: не успеваешь в учебе — не едешь на соревнования»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211021125000/https://minsknews.by/detskij-trener-po-basketbolu-s-shajkovskij-u-menya-sistema-ne-uspevaesh-v-uchebe-ne-edesh-na-sorevnovaniya/ |date=21 кастрычніка 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Шайкоўскі Сяргей}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Свіслачы» Асіповічы]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Свіслачы» Асіповічы]] s4numyju7el538laclxpyok5ax8vkgg 0 763196 5141687 5095922 2026-05-14T20:00:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141687 wikitext text/x-wiki '''Такса́цыя ле́су'''{{sfn|БелЭн|2002}} — комплекс мерапрыемстваў, накіраваны на вызначэнне, улік, ацэнку колькасных і якасных характарыстык [[Лес|лясных]] рэсурсаў Уключае метады і тэхналогіі вымярэння і мадэлявання асноўных аб’ектаў уліку (асобных дрэваў і іх сукупнасцей, насаджэнняў і лясных масіваў, нарыхтаванай лесапрадукцыі), для якіх праз сістэму біяметрычных характарыстык — таксацыйных паказчыкаў (напрыклад, запасу і прыросту дрэвастояў, сартыментнай структуры і інш.) даецца тэхнічны дакумент — таксацыйнае апісанне. Пры таксацыі лесу улічваюць і іншыя прадукты (ігліца, [[лісце]], грыбы, ягады, лекавая і тэхнічная сыравіна){{sfn|БелЭн|2002}}. Праводзяць таксацыю лесу наземнымі сродкамі, з выкарыстаннем [[ШСЗ|штучных спадарожнікаў Зямлі]] і [[Авіяцыя|авіяцыі]]. Вынікі таксацыі выкарыстоўваюцца для рацыянальнага планавання і правядзення лесагаспадарчай дзейнасці, аховы прыроды{{sfn|БелЭн|2002}}. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Такса́цыя ле́су|Малажаўскі А. А.|394}} * {{ВСЭ3|Такса́ция ле́са; Такса́ция лесосе́к|том=25|старонкі=219|аўтар=[[Мікалай Паўлавіч Анучын|Анучин Н. П.]]}} * Такса́ция ле́са // Лесная энциклопедия / Гл. ред. Г. И. Воробьёв. — Москва: Советская энциклопедия, 1986. — Т. 2: Лимонник — Ящерицы. — С. 436—437. — 631 с. — 100 900 экз.{{ref-ru}} * ''Поздеев Д. А.'' [http://portal.izhgsha.ru/docs/20012014_5644.pdf Таксация леса. Курс лекций: учеб. пособие] / Д. А. Поздеев, А. А. Петров. — Ижевск: ФГБОУ ВПО Ижевская ГСХА, 2012. — 161 с.{{ref-ru}} * [https://nsau.edu.ru/file/186061 Таксация леса: Методические указания для практических занятий и самостоятельной работы] / [[Новасібірскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт|Новосиб. гос. аграр. ун-т]], Агроном. фак.; сост. О. В. Паркина. — [[Новасібірск|Новосибирск]]: ИЦ «Золотой колос», 2015. — 57 с.{{ref-ru}} * Лесная таксация: учебное пособие для студентов высших учебных заведений по специальностям «Лесное хозяйство», «Лесоинженерное дело» / [[Алег Аляксандравіч Атрошчанка|О. А. Атрощенко]] — Минск: [[БДТУ|БГТУ]], 2009. — 466, [1] c. : ил., табл. ; 21 см . — ISBN 978-985-434-800-1.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://lu.belstu.by/uchebnaja-rabota/zaochnaja-forma-obuchenija/lesnaja-taksacija/lekcii/ Лясная таксацыя (Канспект лекцый)] // Кафедра лесаўпарадкавання [[БДТУ]] * [https://kpfu.ru/docs/F1552317164/tishin_ocenkaproduktivnosti.pdf Оценка продуктивности древостоев] / Д. В. Тишин. — [[Казань]]: [[Казанскі ўніверсітэт|Казанский университет]], 2011. — 31 с.{{ref-ru}} * [https://prominf.ru/article/taksaciya-lesa-zadacha-gosudarstvennoy-vazhnosti ''Быков А. Ю.'' Таксация леса — задача государственной важности // Производственно-технический журнал «Промышленная и экологическая безопасность, охрана труда». № 8 (149), август, 2019.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240410062747/https://prominf.ru/article/taksaciya-lesa-zadacha-gosudarstvennoy-vazhnosti |date=10 красавіка 2024 }}{{ref-ru}} * [https://vbgcity.ru/uslugi/chto-takoe-taksaciya-lesov-i-sposoby-ee-provedeniya Что такое таксация лесов и способы ее проведения // Информационный портал «Город Выборг»]{{ref-ru}} * [https://tulgeo.ru/stati/taksaciya-lesov-i-derevev Таксация лесов и деревьев // ООО «Комитет Кадастра»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240410062746/https://tulgeo.ru/stati/taksaciya-lesov-i-derevev |date=10 красавіка 2024 }}{{ref-ru}} * [https://geo.bsu.by/images/pres/physgeo/gbzm/gbzm15.pdf Проведение линейной таксации. Таксация лугов, пастбищ]{{ref-ru}} // [[Геаграфічны факультэт БДУ]] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Лясная гаспадарка]] redt15aywde3qukfnrq8x186trj4z0n 100 763680 5141607 5139383 2026-05-14T15:51:39Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5141607 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Павел Аляксандравіч Андрэеў|2026-05-14T11:07:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Дзяніс Забалоцін|2026-05-14T07:21:50Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-14T07:11:17Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Кірыл Аляксандравіч Самойла|2026-05-09T20:26:55Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|ФК Аль-Ула|2026-05-09T19:26:23Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Артур Віктаравіч Рудзь|2026-05-09T04:40:26Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Мінск-М»|2026-05-07T09:53:22Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Jay-Z|2026-05-05T09:01:38Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Самурай Джэк (персанаж)|2026-05-02T10:55:27Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2026-04-30T20:33:20Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Алімпіі Гродна»|2026-04-30T09:05:44Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ЖБК «Мінск»|2026-04-30T08:59:20Z|Slavazai1973}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> kxp0eaqelga2kctxtxbmz5sxlauj6n2 0 764507 5141652 5140212 2026-05-14T18:11:48Z DBatura 73587 /* Кіраўніцтва */ 5141652 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1975]]—[[1991]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = 10 985 чалавек за ўвесь час |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Ангола}} |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Анголе]] |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе''' — [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнне]] [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сіл СССР]], дыслакаванае на тэрыторыі [[Ангола|Анголы]]. Кантынгент адыграў важную ролю ў [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайне 1975—2002 гадоў]], падтрымліваючы ўрад [[МПЛА]]. Размяшчэнне савецкіх сіл пачалося паралельна з пастаўкамі зброі ў Анголу і [[Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу|кубінскай інтэрвенцыяй]]. Асноўная маса ваенных з’яўлялася спецыялістамі па баявым прымяненні і абслугоўванні ўзбраення і баявой тэхнікі, лётчыкамі, штабнымі работнікамі, камандзірамі з вопытам камандавання ротамі, батальёнамі, палкамі і нават буйнымі злучэннямі, ваеннымі перакладчыкамі. Кантынгент займаўся пытаннямі падрыхтоўкі ангольскіх войск і, хоць кіраўніцтва старалася гэта абмяжоўваць, прымаў непасрэдны ўдзел у баявых дзеяннях. За ўвесь час праз гарачую кропку прайшлі 10,9 тыс. чалавек. Страты склалі 54 чалавекі: загінулыя і памерлыя, у тым ліку двое цывільных служачых. == Перадгісторыя == З 1960-х гадоў у Анголе вялася [[Вайна за незалежнасць Анголы|вайна за незалежнасць]] ад [[Партугалія|Партугаліі]]{{Sfn|Бородаев|2016|p=145}}, але нават з яе заканчэннем баявыя дзеянні не скончыліся. Больш за тое, канфлікт у Анголе выйшаў далёка за рамкі адной краіны і ператварыў гэтую гарачую кропку ў маштабную зону нестабільнасці. На нацыянальным узроўні разгарнулася барацьба за ўладу паміж ангольскімі нацыянальна-вызваленчымі групоўкамі — рухам [[МПЛА]], які прыйшоў да ўлады, і апазіцыйнымі яму [[УНІТА]] і [[ФНЛА]]. На рэгіянальным узроўні пачаўся канфлікт паміж Анголай і [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]. Усё гэта адбывалася на фоне глабальнага супрацьстаяння [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]{{Sfn|Котов|2013|p=223}}. Кіраўніцтва МПЛА стаяла на [[марксізм|марксісцкіх]] пазіцыях, было прыхільна ідэям [[інтэрнацыяналізм]]у і спрабавала пераадолець трайбалісцкую племянную адасобленасць. Менавіта ў гэтай арганізацыі склаліся трывалыя сувязі з [[Куба]]й і СССР, прагрэсіўнымі афрыканскімі рэжымамі і шэрагам сацыял-дэмакратычных партый (у прыватнасці, [[Швецыя|Швецыі]]){{Sfn|Бородаев|2016|p=148—149}}. У кіраўніцтва Савецкага Саюза былі свае інтарэсы ў рэгіёне. Па-першае, палітычныя: Ангола разглядалася ў якасці плацдарма для распаўсюджвання [[сацыялізм]]у на поўдні [[Афрыка|Афрыкі]]. Па-другое, эканамічныя: краіна валодала багатымі запасамі высакаякаснай нафты, алмазаў, урану, малібдэна, шырокімі плантацыямі кавы, чырвонага і чорнага дрэва, рыбнымі запасамі. Па-трэцяе, геапалітычныя: зацвярджэнне савецкай ваеннай прысутнасці дазваляла Маскве кантраляваць асноўныя марскія шляхі з [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]] ў [[Атлантычны акіян|Атлантыку]] і з Афрыкі ў [[Новы Свет|Паўночную і Паўднёвую Амерыку]]{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Важнасць краіны адзначыў у сваім адкрытым лісце лідар УНІТА [[Жонаш Савімбі|Ж. Савімбі]]. Паводле яго, прычынай росту ўплыву Крамля ў Афрыцы стаў кантроль над Анголай, дадаўшы, што «''рускія зусім не зацікаўлены ў мірным вырашэнні афрыканскіх праблем самімі афрыканцамі, калі гэта не спрыяе ўзмацненню іх уплыву''»<ref>Jonas M. Savimbi [https://www.nytimes.com/1976/12/08/archives/a-refusal-to-become-black-russians-or-african-cubans.html A Refusal to Become ‘Black Russians’ Or ‘African Cubans’] //New York Times, December 8, 1976, Page 27</ref>. У амерыканскіх спецслужбах мэты СССР апісваліся як комплексныя і далёка ідучыя: геаграфічна — аказанне ціску на ПАР і кантроль над поўднем Афрыкі; ваенна-тактычна — разгром антыўрадавай паўстанцкай групоўцы УНІТА; і геапалітычна — падрыў любога патэнцыялу для перамоваў паміж варагуючымі бакамі, а таксама ўзмацненне ўласнага ўплыву і паслабленне пазіцый ЗША<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/document/cia-rdp90-00965r000504720008-9 BUILDUP BY SOVIETS TARGETS SOUTH AFRICA] // CIA, October 2, 1985</ref>. Першай да вайны далучылася Куба, якая [[Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу|перакінула на дапамогу МПЛА вайсковы кантынгент]]. Тым часам Савецкі Саюз вагаўся, бо момант быў вельмі няпросты. З аднаго боку, трэба было аказаць падтрымку саюзнаму рэжыму. З іншага, у той час актыўна вяліся перамовы з ЗША пра абмежаванне стратэгічных ядзерных узбраенняў, на якіх падзеі ў Анголе маглі паставіць крыж (пра тое, у прыватнасці, заяўляў [[Генры Кісінджэр|Г. Кісінджэр]]<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v28/d159 159. Backchannel Message From Secretary of State Kissinger to the Ambassador to Iran (Helms)] // Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XXVIII, Southern Africa, December 20, 1975 </ref>). У рэшце рэшт, пасля двух месяцаў ваганняў{{Sfn|Бородаев|2016|p=161}}, Масква накіравала ў гарачую кропку ваенных саветнікаў і ўзбраенне{{Sfn|Котов|2013|p=223—224}}. Шмат у чым савецкае ўмяшанне было абумоўлена далучэннем да вайны заірскай і паўднёваафрыканскай армій, падтрыманых амерыканцамі. Дагэтуль Крэмль спадзяваўся на мірнае ўрэгуляванне канфлікту{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=23}}. [[Файл:BMP-1 & Ural-375D with BM-21 Grad rocket launcher in Angola.jpg|міні|злева|Савецкая ваенная тэхніка ў Анголе.]] З СССР было падпісана пагадненне аб выкарыстанні ангольскай ваеннай інфраструктуры. Неўзабаве ваенна-марскія базы Анголы паступілі ў распараджэнне савецкай аператыўнай эскадры, аэрадромы былі прадастаўлены для пасадак савецкай стратэгічнай, разведвальнай, транспартнай і супрацьлодкавай авіяцыі. У Анголу шырокім патокам пайшла савецкая ваенная дапамога. Толькі за тры месяцы, якія прайшлі пасля абвяшчэння незалежнасці 11 лістапада 1975 года, з СССР у парты, кантраляваныя атрадамі МПЛА, прыбыло 27 буйнатанажных транспартаў СССР і Кубы з баявой тэхнікай, зброяй і боепрыпасамі{{Sfn|Котов|2013|p=224—225}}. Экс-кіраўнік [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ]] [[Аляксандр Мікалаевіч Шалепін|А. Шалепін]]<!-- Шалепін быў старшынёй КДБ у 1958—1961, а ў 1975 КДБ узначальваў Андропаў. --> настойваў на неадкладным уводзе савецкіх войск у Анголу. Ён, па ўзоры з [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|вайной у Іспаніі]], прапаноўваў сфармаваць з добраахвотнікаў [[інтэрнацыянальныя брыгады]] і адправіць іх ваяваць на баку МПЛА. [[Леанід Ільіч Брэжнеў|Л. Брэжнеў]] быў супраць. Ён лічыў, што цалкам дастаткова паслаць ваенных саветнікаў, а асноўнай ударнай сілай зрабіць кубінцаў{{Sfn|Котов|2013|p=225}}. == Кантынгент == 16 лістапада 1975 года па просьбе ўрада Анголы на падставе распараджэння [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] № 2502 ад 12 лістапада 1975 года ў [[Луанда|Луанду]] прыбыла першая група савецкіх ваенных спецыялістаў (каля 40 байцоў: спецыялісты па ўжыванні рознай баявой тэхнікі, у тым ліку пераносных зенітных ракетных комплексаў «[[Страла-2]]», сувязісты і ваенныя перакладчыкі<ref name="ком">[https://www.kommersant.ru/doc/256312 Война в Анголе] // Журнал «Коммерсантъ Власть» № 17 от 04.05.2001, стр. 56</ref>). Да канца года група склала 90 чалавек, у тым ліку 1 саветнік, 74 спецыяліста і 15 перакладчыкаў (3 генерала, 44 афіцэра, 5 прапаршчыкаў, 26 сяржантаў і салдат, 12 рабочых і служачых [[Савецкая Армія|СА]]){{Sfn|Шарый|2009|p=1}}. Па ацэнках [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамента ЗША]] на 1990 год кантынгент быў прадстаўлены каля 1000 ваеннымі<ref>NORMAN KEMPSTER [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-01-09-mn-178-story.html U.S. Sees Soviet Role in Angola Push : Africa: Advisers are supporting the Marxist regime’s ‘dangerous’ offensive, the Administration says.] // Los Angeles Times, Jan. 9, 1990</ref>. [[Файл:East Bloc military advisors in Angola.JPEG|міні|Вайскоўцы на занятках з байцамі ФАПЛА.]] Асноўная мэта — стварыць з учорашніх партызан баяздольную армію, якая павінна была паспяхова супрацьстаяць як узброенай унутранай апазіцыі, так і адной з найбольш баяздольных армій Афрыкі на той час — арміі [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]<ref name="писарев">[https://veteranangola.milportal.ru/sovetskie-voennye-voevali-v-angole-mozambike-efiopii-i-drugih-stranah/?ysclid=ml7qwn98dl619129117 Советские военные воевали в Анголе, Мозамбике, Эфиопии и других странах. Наверное, там был отдельный многотысячный контингент советских войск, как в Афганистане? ]</ref>. Удзельнік вайны С. Каламнін паказваў, што ні адна хоць трохі значная аперацыя не праходзіла без удзелу савецкіх вайскоўцаў, аніводнага значнага рашэння, якое тычылася ўмацавання абараназдольнасці дзяржавы або ўзмацнення баяздольнасці Узброеных Сіл, не прымалася ангольскім бокам без кансультацый з савецкім саветніцкім апаратам. Замежнікі працавалі практычна ва ўсіх органах ваеннага кіравання, пачынаючы з цэнтральнага апарата Міністэрства абароны, штабоў відаў Узброеных Сіл, камандаванняў ваенных акругаў і франтоў да пяхотных брыгад, батальёнаў, эскадрылляў і нават асобных падраздзяленняў{{Sfn|Григорьева|2019|p=5}}. Савецкія вайскоўцы павінны былі аказаць дапамогу ў падрыхтоўцы Узброеных Сіл. Даволі хутка сумесна з кубінцамі ім удалося арганізаваць у Луандзе некалькі навучальных цэнтраў, дзе пачалася падрыхтоўка мясцовых ваенных кадраў{{Sfn|Шарый|2009|p=2}} для ФАПЛА (FAPLA, Forças Armadas Populares de Libertação de Angola — [[Народныя ўзброеныя сілы вызвалення Анголы]]). Выключна важнае месца ў гэтым супрацоўніцтве займала падрыхтоўка партыйных кадраў для МПЛА і ФАПЛА. У ваенна-палітычным вучылішчы НРА, дзе працавалі савецкія выкладчыкі да 1986 года было падрыхтавана больш за 3 тыс. афіцэраў-палітработнікаў. Вышэйшыя курсы Генштаба ФАПЛА, дзе таксама выкладалі ў большасці савецкія спецыялісты, скончылі да гэтага ж часу 300 чалавек, у т. л. многія члены Палітбюро МПЛА{{Sfn|Шарый|2009|p=2}}. Асноўная маса ваенных з’яўлялася спецыялістамі па баявым прымяненні і абслугоўванні ўзбраення і баявой тэхнікі, лётчыкамі, штабнымі работнікамі, камандзірамі з вопытам камандавання ротамі, батальёнамі, палкамі і нават буйнымі злучэннямі, ваеннымі перакладчыкамі. Толькі за перыяд афіцыйнага ваеннага супрацоўніцтва СССР з Анголай, з 1975 па 1991 гады, у краіне пабывала {{Num|10985}} савецкіх ваенных саветнікаў і спецыялістаў, у тым ліку {{Num|107}} генералаў і адміралаў, {{Num|7211}} афіцэраў, {{Num|1083}} прапаршчыка (мічмана), {{Num|2116}} сяржантаў (старшын) і радавых (матросаў), {{Num|468}} рабочых і служачых СА і [[Ваенна-марскі флот СССР|ВМФ]], не лічачы членаў сем’яў{{Sfn|Котов|2013|p=226}}{{Sfn|Шарый|2009|p=3}}<ref name="ком"/>. Перакладчыкі з [[партугальская мова|партугальскай мовы]] былі найбольш каштоўнай катэгорыяй ваенных. Як адзначала беларуская даследчыца А. Кузняцова-Ціманава, у гарачую кропку накіроўвалі нават спецыялістаў па роднаснай [[іспанская мова|іспанскай]], якіх партугальскай навучалі ўжо на месцы. Пры тым перакладчыкі не сядзелі пры штабах, а ўвесь час знаходзіліся на перадавой<ref name=mir24/>. Большасць кантынгенту складалі афіцэры і прапаршчыкі. Салдаты тэрміновай службы прысутнічалі ў вельмі абмежаванай колькасці: імі камплектавалася рота сувязі ГВС (кіроўцы [[БТР-152]], [[БРДМ-2]] і спецыяльных машын, механікі, электрыкі, начальнікі радыёстанцый Р-140, радыётэлеграфісты, аператары ЗАС, кулямётчыкі і стралкі аховы роты сувязі, кухары). У Анголе таксама працаваў асобны авіяцыйны атрад (эскадрылля) ваенна-транспартных самалётаў [[Ан-12]] і [[Іл-76]]. Ён падпарадкоўваўся галоўнаму ваеннаму саветніку і выконваў задачы па перавозцы войскаў і грузаў у інтарэсах мясцовай арміі і кубінцаў<ref name="писарев"/>. == Кіраўніцтва == У Анголе, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і прэзідэнта Анголы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку маладой дзяржавы, засланіўшы нават пасла. Намеснік міністра замежных спраў [[Анатоль Леанідавіч Адамішын|А. Адамішын]] наракаў на тое, што ў Анголе вайскоўцы адчувалі сябе гаспадарамі становішча, а апарат ГВС быў свайго роду дзяржавай у дзяржаве. Ён скардзіўся, што пасольства ў Луандзе нават не мела ўласнай засакрэчанай сувязі з Масквой, і пасол, для таго каб патэлефанаваць у МЗС, вымушаны быў «ісці на паклон» да галоўнага ваеннага саветніка{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. За ўвесь час савецкай прысутнасці пасаду ГВС займалі: * палкоўнік В. Трафіменка (з 16 лістапада 1975 года па сакавік 1976 года) * генерал-маёр І. Панамарэнка (з сакавіка 1976 года па май 1978 года) * генерал-лейтэнант [[Васіль Васілевіч Шахновіч|В. Шахновіч]] (з 13 лістапада 1977 года па 31 снежня 1980 года) * генерал-лейтэнант [[Георгій Сямёнавіч Пятроўскі|Г. Пятроўскі]] (з 14 снежня 1980 года па 11 сакавіка 1982 года) * генерал-лейтэнант [[Канстанцін Якаўлевіч Курачкін|К. Курачкін]] (з 11 мая 1982 года па 2 ліпеня 1985 года) * генерал-лейтэнант [[Леанід Георгіевіч Кузьменка|Л. Кузьменка]] (з 1985 года па 1987 год) * генерал-лейтэнант [[Пётр Іванавіч Гусеў|П. Гусеў]] (1 лютага 1987 года па 6 чэрвеня 1990 года) * генерал-маёр [[Сяргей Аляксеевіч Сурадзееў|С. Сурадзееў]] (з красавіка па лістапад 1990 года) * генерал-лейтэнант [[Валерый Мікалаевіч Бяляеў|В. Бяляеў]] (з 10 сакавіка 1988 года па 3 лютага 1991 года) (выконваючы абавязкі, першы намеснік галоўнага ваеннага саветніка)<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/399851|title=Герой ангольскай войны застрелился из именного пистолета|lang=ru|website=www.kommersant.ru|date=2003-07-29|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123080607/https://www.kommersant.ru/doc/399851|url-status=live}}</ref> * генерал-лейтэнант У. Лебедзеў (з 27 студзеня 1991 года па 11 траўня 1993 года) (Галоўны ваенны кансультант Міністэрства абароны Анголы)<ref>В.Демин. Ангола: Путешествие во времени. Часть вторая. — М.,: Литрес, 2022. — ISBN 5041838240, 9785041838249.</ref> == Баявыя дзеянні == [[Файл:Soviet advisers planning military operations Angola.jpg|міні|Савецкія вайскоўцы пры планаванні аперацыі.]] {{Quote box|quote=Неяк не думалася, што ты ў краіне, якая ваюе, і дзесьці ідуць баі і гінуць людзі. Бо мы ў лістах пісалі, што «ў нас усё ў парадку», што жывём мы ў «бананава-апельсінавым раі», што гэта экзатычная, асабліва мірная, ледзь не турыстычная прагулка. І што вайна, пра якую пішуць у газетах, «далёка ад нас».|align=|source=З успамінаў В. Сагачкі{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}.|width=35%}} Схема работы ў гарачай кропцы была наступная: фармальна ангольскімі атрадамі камандуюць мясцовыя, але за імі стаяць вопытныя савецкія вайскоўцы, якія пры неабходнасці бралі ў рукі зброю<ref name=mir24/>. Паводле афіцыйных заяў савецкага кіраўніцтва, спецыялісты не прыцягваліся да ўдзелу ў баявых дзеяннях{{Sfn|Николаев|2017|loc=Как советские военные советники воевали в Анголе}}. Пра гэта неаднаразова заяўлялася на міжнародных перамовах і на пасяджэннях [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}. Больш за тое, згодна з указаннямі міністра абароны, савецкім вайскоўцам фармальна забаранялася непасрэдна ўдзельнічаць у баявых дзеяннях. Забарона абумоўлівалася перш за ўсё магчымасцю паланення праціўнікам байца. Савецкае кіраўніцтва разумела, што ва ўмовах [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] любы палонны афіцэр і салдат — гэта эфектыўная зброя ў ідэалагічнай барацьбе бакоў{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«В плен живыми не сдаваться»}}. Але пазбегнуць удзелу ў баях не атрымлівалася. Так напрыклад, пазіцыі спецыялістаў нярэдка абстрэльваліся артылерыяй<ref name="гродна"/>. Падпалкоўнік ВПС у адстаўцы В. Самойлаў успамінаў, што замежныя лётчыкі-інструктары нярэдка адпраўляліся на баявыя вылеты замест сваіх ангольскіх падапечных або ў пары з імі, таму што асцерагаліся адпраўляць на заданні ненавучаных пілотаў{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного лётчика-инструктора Вячеслава Самойлова}}. Савецкія вайскоўцы ўдзельнічалі ў бітвах пры [[Бітва пры Куіта-Кванавале|Квіта-Кванавале]], пад Анджывай, Кувелаі, Каамай, Шангонга і Шымбембай<ref>Токарев А. А. [https://bigenc.ru/c/grazhdanskaia-voina-v-angole-77aa90 Гражданская война в Анголе] // Большая российская энциклопедия, 2022</ref>. Да канца сакавіка 1976 года атрады МПЛА і кубінскія войскі пры падтрымцы савецкіх ваенных саветнікаў адкінулі войскі Паўднёвай Афрыкі і УНІТА ад Луанды. Былі ўзятыя пад кантроль асноўныя стратэгічныя населеныя пункты і камунікацыі. У 1980-х гадах, калі паўстанцы і падраздзяленні арміі ПАР распачалі некалькі наступленняў, па непацверджаных даных, у ходзе аднаго з такіх прарываў ва ўмацраён у тыле УНІТА быў высаджаны дэсант савецкай марской пяхоты (пераапрануты ў форму войск МПЛА). Дзякуючы гэтаму наступленне апазіцыі было сарвана<ref name="ком"/>. Найбольш значнай стала аперацыя «Зебра» па ўзяцці горада [[Мавінга]] — галоўнага апорнага пункта ўнітаўцаў. На працягу 15 гадоў усе спробы ўрадавых войск захапіць яго канчаліся правалам і вялікімі стратамі. Улічваючы вопыт ранейшых памылак, саветнікі правялі шэраг мерапрыемстваў па аператыўнай маскіроўцы, дэзынфармацыі, увялі праціўніка ў зман і з мінімальнымі стратамі развілі поспех{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Вопыт вайны ў Анголе, паводле ўспамінаў ветэранаў, адрозніваўся ад [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганістана]]. Асабліва гэта тычылася персанальнага ўліку баявых дзеянняў. У Афганістане, як толькі ваенны перасек мяжу, так адразу пачынаў працаваць «лічыльнік» удзелу ў баявых дзеяннях. У Анголе ўдзел у баявых дзеяннях залічваўся толькі тады, калі рэйд быў выніковым. Паводле правіл, па заканчэнні рэйду саветнік павінен быў прадставіць поўную пісьмовую справаздачу аб выніках яго правядзення з дадаткам справаздачнай карты аперацыі. Пра гэта паведамлялася ў Маскву. Паралельна ішоў даклад па лініі мясцовага боку ў Генеральны штаб ФАПЛА. 10-е ўпраўленне МА СССР у канцы камандзіроўкі аддавала загадам і запісвала ў асабістую справу гэтыя дні ўдзелу ў баявых дзеяннях{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}. Акрамя таго, на думку ветэранаў-«[[Афганцы (ветэраны вайны)|афганцаў]]», якія пабывалі ў Анголе, вайна ў Афрыцы аказалася страшней за Афганскую{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Такого не было даже в Афгане…»}}. Паводле звестак ЦРУ, афганскі вопыт выкарыстоўваўся СССР у Анголе. Згодна з унутранымі дакументамі, у 1983 годзе ў гарачую кропку накіраваны неназваны генерал, які дамогся пэўных поспехаў у барацьбе з [[Афганскія маджахеды|афганскімі маджахедамі]]<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/1956875 LETTER TO WILLIAM J. CASEY FROM JAMES A. WILLIAMS] // CIA, February 8, 1983</ref>. == Умовы == {{Quote box|quote=Нам сказалі, што калі мы трапім у палон, ніхто нам дапамагчы не зможа, таму што афіцыйна ў Анголе нас няма. Мы нават пісалі завяшчанні, каб нашу маёмасць перадалі родным. Сем’і не ведалі, дзе мы служылі, на лістах замест адрасу была пазнака Л515 МК.|align=|source=З успамінаў Г. Сергіенкі<ref name="гродна">''Евгений Лебедь.'' [https://vgr.by/2019/11/16/napravlyaem-vas-v-odnu-iz-razvivayushhihsya-stran-chto-grodnenskie-oficeryi-delali-na-zasekrechennoy-voyne-v-afrike/ «Направляем вас в одну из развивающихся стран…» Что гродненские офицеры делали на засекреченной войне в Африке] // Вечерний Гродно : газета. — 16 ноября 2019.</ref>.|width=35%}} Удзел СССР быў засакрэчаны. Ваенныя афіцэры і саветнікі лічыліся ў 10-м Галоўным упраўленні пры генштабе, таму пасля вайны ветэраны не маглі даказаць, што ваявалі ў Анголе<ref name="гродна"/>. Марак вялікага супрацьлодачнага карабля «Абразцовы» А. Шорын пазначаў, што з-за ўмоў сакрэтнасці кіраўніцтва не заахвочвала кантактаў з мясцовым насельніцтвам, а фотаздымкі былі строга забароненыя, але ж таемна ваеннаслужачыя на стужку час ад часу здымалі<ref name="ставрополь"/>. Савецкія вайскоўцы насілі чужую форму (плямісты ангольскі, а дакладней пастаўлены краіне кубінскі<ref>Filipe do A. Monteiro [https://www.warfareblog.com.br/2020/02/foto-conselheiros-sovieticos-em-angola.html FOTO: Conselheiros soviéticos em Angola] // Warfare Blog, 24 de fevereiro de 2020.</ref>, камуфляж без знакаў адрознення; паводле ўспамін ветэранаў, форма была вельмі зручнай і лёгкай, добра глядзелася, лёгка сціралася і абараняла ад спёкі{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=218}}; пры тым пра выкарыставанне імі формы УС Анголы было вядома непасрэднаму праціўніку — паўднёваафрыканскай арміі, што фіксавалася ў заходніх СМІ<ref>Joseph Lelyveld [https://web.archive.org/web/20231015044324/https://www.nytimes.com/1981/09/16/world/south-africans-display-the-spoils-of-angola-raid.html SOUTH AFRICANS DISPLAY THE SPOILS OF ANGOLA RAID] // New York Times, Sept. 16, 1981</ref>) і не мелі пры сабе ніякіх дакументаў, нярэдка жылі ў палатках і зямлянках, адчувалі сур’ёзныя бытавыя нязручнасці{{Sfn|Котов|2013|p=226—227}} і праблемы з недахопам інфармацыі: не ведалі, што адбываецца ў СССР, газеты прыходзілі з вялікім спазненнем<ref name="гродна"/>. А паколькі ўсе былі без знакаў адрознення і пагонаў, то саветнікі, паводле палкоўніка ў адстаўцы І. Носава, звярталіся адзін да аднаго па ўласным імені і па бацьку<ref name=mir24>[https://mir24.tv/articles/16652892/angolskij-stalingrad.-vojna-kotoroj-ne-bylo?ysclid=mmkfrxdqb9877321501 «Ангольский Сталинград». Война, которой не было]</ref>. Складаней за ўсё даводзілася спецыялістам, якія працавалі на франтах. З 1987 года ў адпаведнасці з загадам Міністра абароны ўсім ім было загадана знаходзіцца непасрэдна ў баявых парадках войск, а не на камандных пунктах, як гэта было раней. У зямлянках, дзе існавалі перабоі з забеспячэннем самым неабходным, туліліся нават палкоўнікі{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. {{Quote box|quote=Падлік дзён даўно страчаны, матаемся па лясах амаль два месяцы, усе дні падобныя адзін на аднаго, як дзве кроплі вады. У нядзелю, праўда, займаемся побытам: мыем сябе, адзенне, словам прыводзім сябе ў парадак, наколькі гэта магчыма. Сёння перайшлі на новае месца. Увесь дзень уладкоўваліся, каб зрабіць нашу стаянку хоць неяк падобнай на жыллё цывілізаваных людзей. Убілі калы і нацягнулі тэнт, каб можна было хавацца ад дажджу і сонца. Збілі столікі для посуду і прыгатавання ежы. Словам, абжываемся.|align=|source=З успамінаў В. Ждаркіна{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Такого не было даже в Афгане…»}}|width=35%}} Сур’ёзным выпрабаваннем былі нязвыклыя прыродна-кліматычныя ўмовы{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=221}}: спякота, нізкая або, наадварот, занадта высокая вільготнасць, багацце небяспечных для здароўя насякомых і паўзуноў, распаўсюджванне нязвыклых і нават невядомых савецкім медыкам хвароб<ref name="ярославль">[https://angola1986-91.tilda.ws/ Гражданская война в Анголе в воспоминаниях её ярославских участников (1986—1991 гг.)]</ref>. І хоць перад адпраўленнем у Анголу вайскоўцы рабілі прышчэпкі ад малярыі і іншых інфекцыйных захворванняў, якія лютавалі ў гэтай дзяржаве, але яны дапамагалі не заўсёды. Так, ад малярыі ў сярэдзіне 1980-х гадоў загінулі два маракі тэрміновай службы<ref name="ставрополь"/>. Пры ўсім тым месцы дыслакацыі ваенных даволі хутка аказваліся ўладкаванымі і прыстасаванымі для больш-менш нармальнага побыту. У мэтах бяспекі савецкія вайскоўцы аператыўна абносілі свае тэрыторыі калючым дротам, выстаўлялі ахову, пераабсталявалі памяшканні пад жыллё, казармы, сталовыя, навучальныя класы, а калі патрабавалася, уводзілі ў эксплуатацыю цэлыя прадпрыемствы, будавалі дарогі, узлётна-пасадачныя палосы і іншае{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=224}}. Часам месцы знаходжання былі цяжкімі, гэта выяўлялася ў недахопе электраэнергіі, пітной вады, а таксама некаторых прадуктаў харчавання. Усё залежала ад таго, як была наладжана праца з падвозам харчавання і дзе размяшчалася акруга знаходжання, чым паўднёвей, тым цяжэй было і наадварот. Паводле капітана СПА В. Чаромухіна (служыў у правінцыі Кванда-Кубанга), з-за частых абстрэлаў яго група не мела пастаяннай электрычнасці і часам асвятляла памяшканне свечкамі<ref name="ярославль"/>. Ангольскі паёк савецкім афіцэрам у тыдзень складаўся з набору прадуктаў на кожны дзень і алкагольных напояў. Прадукты паступалі з розных сацыялістычных краін. Некаторыя за час службы спрабавалі мяса сланоў і малпаў, а таксама тэрмітаў. Падчас спецаперацый байцы тыднямі сілкаваліся толькі рысам. Але галоўным недатыкальным запасам у паходах была пітная вада. Калі бочку пашкоджваў асколак, усе кідаліся закаркоўваць яе. У самых крайніх выпадках кіпяцілі ваду з ракі і хларавалі таблеткамі<ref name="гродна"/>. Паводле амерыканскіх СМІ тых часоў ([[The Christian Science Monitor]]), савецкія войскі практычна не кантактавалі з мясцовым насельніцтвам. Яны жылі ў агароджаных сеткай лагерах, атрымліваючы ад Луанды гадавы заробак у 14 000 — 22 000 [[Долар ЗША|долараў]]<ref>Piero Benetazzo [https://www.csmonitor.com/1984/0120/012028.html Angola paradox: nation both loves, hates its East-West patrons] // The Christian Science Monitor, Jan. 20, 1984</ref>. == Узаемаадносіны == Узаемаадносіны ў савецкіх вайскоўцаў з ангольскімі і кубінскімі саюзнікамі складваліся па-рознаму{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=24—25}}. У адных (В. Чаромухін, А. Пазухін, С. Топнікаў, С. Каламнін, А. Токараў і інш.) засталіся добрыя ўражанні ад мясцовага насельніцтва, ангольскіх і кубінскіх ваенных. Ангольцаў адзначалі як добрых, таварыскіх і надзейных таварышаў, гатовых падтрымаць любую размову, нават калі дрэнна ведаюць рускую мову. Кубінцаў характарызавалі як смелых, гатовых у любы час прыйсці на дапамогу, чаго б ім гэта ні каштавала. У мемуарах ветэранаў вайны часта распавядаецца пра перарастанне прафесійных адносін у сапраўднае [[сяброўства]]<ref name=oxford/><ref name="ярославль"/>{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=24—25}}{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Іншыя (В. Жданаў, Г. Сергіенка, А. Бурашкін і інш.) апісвалі саюзнікаў зусім інакш: ангольцаў вызначалі дрэнна падрыхтаванымі байцамі, якія часта дэзерціравалі. Калі трапляліся праціўніку, маглі на наступны дзень ваяваць на яго баку. Па ўспамінах ветэранаў, ангольцы, паваяваўшы, да вечара, кінуўшы тэхніку, адпраўляліся дадому. З кубінцамі ўзнікалі розныя супярэчнасці, напрыклад, наконт размеркавання савецкіх паставак паміж УС Анголы і кубінскім кантынгентам, чым займаліся самі кубінцы<ref name="ставрополь">[https://pobeda26.ru/articles/obshhestvo/2025-02-15/voyna-na-kotoroy-nas-ne-bylo-stavropolets-rasskazal-o-sluzhbe-v-angole-317400 «Война, на которой нас не было»: ставрополец рассказал о службе в Анголе]</ref><ref name="гродна"/><ref>[https://www.veteranangola.ru/main/letopis/memory/zdanov Воспоминания Жданова Виктора Дмитриевича]</ref>. Як успамінаў палкоўнік у адстаўцы В. Сагачкі, у 3-й і 10-й пяхотных брыгадах адзначалі ангольскія, кубінскія і савецкія святы разам. У залежнасці ад таго, чыё дзяржаўнае свята было, той бок і накрываў стол і запрашаў да сябе ў госці. Спіртныя напоі даставалі па магчымасці: іспанскае віно ў ангольскіх тылавікоў, ром у кубінцаў, віскі, брэндзі і джын на рынку ў Луандзе; слоікавае піва ў краме савецкай ваеннай місіі ў Луандзе. Падобныя мерапрыемствы збліжалі ваенных. Часам з дапамогай падобных пасядзелак, паводле Сагачкі, спецыялісты дамагаліся патрэбнага паразумення з саюзнікамі, калі яно адсутнічала{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного военного советника Вадима Сагачко}}. Паводле В. Самойлава, маладыя ангольскія лётчыкі бачылі сумленнае і беражлівае стаўленне да іх з боку савецкіх авіятараў і цалкам давяралі ім, выконваючы ўсе навучанні. Як дадаваў ветэран, ён часам зрываўся пры разборы палётаў, але яны не крыўдзіліся на яго, разумеючы, што ім «рухае толькі адно жаданне — захаваць ім жыццё»{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного лётчика-инструктора Вячеслава Самойлова}}. В. Сагачка, саветнік 3-й пяхотнай брыгады арміі Анголы (1988—1990), успамінаючы пра размовы са сваім афрыканскім саюзнікам перад адной з аперацый, паказаў, што яго падсаветны выслухаў, але рашэнне прыняў сваё, ганарыста заявіўшы, што ён лепш ведае, як змагацца з унітаўцамі, таму што ён сам учорашні партызан. І замежніку прыйшлося дыпламатычна пагадзіцца з ім. Але анголец усё-ткі папрасіў дапамогі ў афармленні карты-рашэння{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного военного советника Вадима Сагачко}}. Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой. Каламнін прыводзіў у прыклад наступную гісторыю. У 1981 годзе нейкі маёр, саветнік камандзіра радыётэхнічнага батальёна, які адрозніваўся празмерным выкарыстаннем нецэнзурнай лексікі, накрычаў на маладога лейтэнанта, камандзіра ангольскай радыётэхнічнай роты за спазненне на ранішняе пастраенне: «''Ты, … [гвалтаваў] тваю маці, дзе швэндаешся, чаму твае падначаленыя бязладныя і расхлябаныя? Твая Радзіма ў небяспецы, а ты на службу спазняешся?''!» У ангольца пасля раптам задрыжалі вусны, і ён, ледзь стрымліваючы слёзы, прашаптаў: «''Не трэба, не смейце чапаць маю маці, яна нядаўна памерла''». Ён дрэнна валодаў [[руская мова|рускай]], а таму ўспрыняў выраз «…[гвалтаваў] тваю маці» літаральна, як абразу ў бок памерлага блізкага чалавека. Тое, што ў ангольскага лейтэнанта нядаўна хтосьці памёр, саветнік лёгка мог даведацца па наяўнасці на руцэ ў афіцэра чорнай жалобнай павязкі, аднак замежнік пра гэта не ведаў{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Апроч таго, многія ангольцы (уключаючы некаторых прадстаўнікоў эліты) успрымалі дзеянні Масквы як спробу ўсталяваць [[Неакаланіялізм|неакаланіяльную залежнасць]], выкарыстоўваючы рэсурсы краіны для ўласнай выгады. Урад МПЛА скардзіўся на грэбаванне з боку Савецкага Саюза — нізкі ўзровень дапамогі, няякасныя матэрыяльныя сродкі, а таксама неадэкватную рэакцыю на скаргі. Гэта стварала пастаянную напружанасць у адносінах. З канца 1970-х гадоў незадаволенасць павялічалася, паколькі значная ваенная дапамога не змагла спыніць эканамічны спад або здушыць паўстанцкі рух УНІТА. Паводле звестак [[ЦРУ]], сярод эліты захоўвалася ўстойлівае падазрэнне, што СССР мог стаяць за [[Мяцеж фракцыянераў|няўдалым пераваротам у маі 1977 года]], хоць доказаў гэтаму не выяўлены<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/906337 ANGOLA'S RELATIONS WITH THE SOVIET UNION] // CIA, November 15, 1978</ref><ref>[https://data.mongabay.com/history/angola/angola-communist_nations.html Angola-Communist Nations]</ref>. == Вынікі місіі == {{Quote box|quote=Рускія, хоць мы з імі не кансультаваліся, прымаючы рашэнне накіраваць нашы войскі ў Анголу, вырашылі пазней паставіць узбраенне для стварэння ангольскай арміі і адказалі станоўча на пэўныя просьбы аб рэсурсах на працягу вайны. У Анголы не было б ніякіх перспектыў без палітычнай і матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі СССР пасля перамогі [над Партугаліяй].|align=|source=[[Фідэль Кастра|Ф. Кастра]]{{Sfn|Бородаев|2016|p=161}}|width=35%}} У канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў на фоне нестабільнай унутрыпалітычнай абстаноўкі ў СССР, кантынгент стаў згортвацца. У 1991—1992 гадах спецыялісты спешна пакідаюць гарачую кропку. Паводле В. Бяляева, афіцэры не жадалі вяртацца, бо ўжо добра арыентаваліся ў Анголе, пачынаючы з тэатра баявых дзеянняў і заканчваючы мясцовымі этнічнымі асаблівасцямі. Многія не ведалі, куды ехаць, таму што не мелі жылля на радзіме{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. У перыяд да 1991 года ў ходзе баявых дзеянняў у Анголе загінулі і памерлі 54 савецкіх грамадзяніна, у тым ліку 45 афіцэраў, 5 прапаршчыкаў, 2 салдаты тэрміновай службы і двое служачых. За гэты перыяд былі параненыя 10 чалавек, а адзін савецкі вайсковец — прапаршчык Пестрацоў — у жніўні 1981 года трапіў у паўднёваафрыканскі палон і правёў у турмах каля паўтары года. Толькі дзякуючы карпатлівай працы супрацоўнікаў [[Міністэрства замежных спраў СССР|МЗС]] і сакрэтным перамовам з паўднёваафрыканскімі спецслужбамі яго ўдалося вызваліць{{Sfn|Котов|2013|p=227}}{{Sfn|Шарый|2009|p=3}}<ref name="ком"/>. Савецкія ветэраны вайны ў Анголе лічаць, што іх дзейнасць была каштоўнай. Дзякуючы дапамозе СССР і Кубы гэта дзяржава захавала суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць, а Масква атрымала ў гэтым рэгіёне, як заяўлялі многія ўдзельнікі, надзейнага саюзніка{{Sfn|Николаев|2017|loc=Как советские военные советники воевали в Анголе}}<ref name=mir24/>. З тым згодны і ў самой Анголе<ref>[https://www.verangola.net/va/en/112025/Politics/46626/Angola-expresses-gratitude-for-the-help-of-various-countries-in-the-fight-for-independence-especially-the-former-Soviet-Union-50-Years-of-an-Independent-Angola.htm Angola expresses gratitude for the help of various countries in the fight for independence, especially the former Soviet Union]</ref> і на Захадзе. Як адзначалася ў рассакрэчаных дакументах ЦРУ 1988 года: «''Дапамога СССР сваім ключавым афрыканскім саюзнікам — Анголе, Эфіопіі і Мазамбіку — не змагла ліквідаваць пагрозу з боку паўстанцаў, але атрымала поспех у тым, каб утрымаць рэжымы ва ўладзе''»<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/1949729 SUPPORTING ALLIES UNDER INSURGENT CHALLENGE: THE SOVIET EXPERIENCE IN AFRICA] // CIA, February 1, 1988</ref>. Апроч таго, амерыканскія спецслужбы канстантавалі: «''Падзеі ў Анголе і Эфіопіі ўмацавалі імідж СССР як вялікай дзяржавы, здольнай праецыраваць ваенную сілу далёка за межы сваіх берагоў''»<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1977-80v04/d115 Soviet Military Capabilities To Project Power and Influence in Distant Areas] // Foreign Relations of the United States, 1977–1980, Volume IV, National Security Policy, 115. National Intelligence Estimate, February 1, 1979</ref>. Пры тым, паводле С. Грыгор’евай, умяшанне знешніх сіл ва ўнутрыпалітычную барацьбу ў Анголе, ваенныя пастаўкі сталі фактарамі, якія пагоршылі і без таго складаную сітуацыю ў краіне. Ператварэнне Анголы ў арэну канфрантацыі дзвюх сацыяльна-палітычных сістэм спрыяла таму, што грамадзянская вайна прыняла больш зацяжны, больш разлютаваны характар. Атрымліваючы дапамогу і падтрымку звонку, кожная з палітычных сіл рабіла стаўку перш за ўсё на сілавыя метады рэалізацыі пастаўленых мэт, што значна ўскладняла магчымасці мірнага дыялогу і ўрэгулявання канфлікту палітычнымі сродкамі{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=27}}. == Памяць == Першыя публічныя дыскусіі пра гісторыю ветэранаў Анголы пачаліся пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск з Афганістана]]. Новая хваля грамадскай цікавасці да тэмы ўзнікла ў самым пачатку 2000-х гадоў, калі ўдзельнікі замежнай місіі пачалі адкрыта дзяліцца ў інтэрнэце думкамі аб сваёй службе<ref name=oxford>Daria Zelenova [https://global-soldiers.web.ox.ac.uk/soviet-military-memoirs-angola Soviet Military Memoir from Angola] // University of Oxford</ref>. 29 сакавіка 2001 года створана арганізацыя ўдзельнікаў баявых дзеянняў у Анголе, якая ўвайшла ў склад Міжрэгіянальнай асацыяцыі воінаў-інтэрнацыяналістаў на правах ангольскай секцыі. У выніку наступнай рэарганізацыі аб’яднанне стала называцца «Саюз ветэранаў Анголы». 17 лістапада 2004 года яно атрымала статус юрыдычнай асобы<ref>[https://www.veteranangola.ru/main/general/istoriya ИСТОРИЯ СОЗДАНИЯ «СОЮЗА ВЕТЕРАНОВ АНГОЛЫ» ]</ref>. З 2007 года 16 лістапада ў [[Расія|Расіі]], па ініцыятыве арганізацыі, адзначаюць Дзень ветэранаў Анголы<ref>{{Cite web|url=https://rsva-ural.ru/2017/11/16-nojabrja-v-rossii-otmechajut-den-veteranov-angoly/|title=16 ноября в России отмечают День ветеранов Анголы — Российский союз ветеранов Афганистана|lang=ru-RU|last=rsva-ural|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123085340/https://rsva-ural.ru/2017/11/16-nojabrja-v-rossii-otmechajut-den-veteranov-angoly/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gtn-pravda.ru/2022/11/20/medali-veteranam-angoli--k-100-letiju-prezidenta-neto.html|title=Медали ветеранам Анголы – к 100-летию президента Нето|lang=ru|website=Гатчинская правда|date=2022-11-20|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123085338/https://gtn-pravda.ru/2022/11/20/medali-veteranam-angoli--k-100-letiju-prezidenta-neto.html|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго «Саюз ветэранаў Анголы» прыклаў намаганні па адкрыцці пастаянна дзеючых экспазіцый у [[Цэнтральны музей Узброеных сіл|музеі Узброеных сіл]] у [[Масква|Маскве]] (2008) і ў Нацыянальным музеі ваеннай гісторыі ў Луандзе (2019). Акрамя таго, створаны асобны музей Саюза ветэранаў Анголы. У 2015 годзе ў правінцыі Кванда-Кубанга быў усталяваны помнік экіпажу самалёта Ан-12, [[Катастрофа Ан-12 у Анголе (1985)|збітага паўднёваафрыканскімі дыверсантамі 25 лістапада 1985 года]]. У 2018 годзе ў Луандзе ўсталяваны мемарыяльны камень-помнік савецкім спецыялістам. Адкрыты мемарыяльныя дошкі ў былой савецкай ваеннай місіі ў сталіцы краіны і на ваенным аэрадроме ў Менонзе. Таксама пры садзейнічанні арганізацыі выйшаў цыкл з сямі фільмаў па афрыканскай і ангольскай тэматыцы ветэрана вайны [[Аляксей Андрэевіч Паборцаў|А. Паборцава]]. Гэтыя карціны рэгулярна дэманстрыруюцца на канале [[НТВ]]<ref>[https://www.veteranangola.ru/main/20-let/doklad_20_let Доклад Председателя Совета Союза ветеранов Анголы Сагачко В. А.]</ref>. У [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] ў зале № 10, прысвечанай канфліктам пасля 1945 года, прадстаўлена экспазіцыя па групе савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе: форма саветніка камандуючага Усходнім фронтам У. Аванэсава, агітацыйныя лістоўкі, трафейны сшытак афіцэра-артылерыста УНІТА<ref>{{Артыкул|аўтар=Вераніка Канюта, Міхаіл Паваляеў|загаловак=Зала № 10. «Нашчадкі Вялікай Перамогі»|выданне=Звязда|тып=газета|год=2016|месяц=сакавіка|чысло=2|ref=Канюта і Паваляеў|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1732995394&tld=by&lang=be&name=2sak-8.indd_.pdf&text=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96%20%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%20%D1%9E%20%D0%B2%27%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fzviazda.by%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F2sak-8.indd_.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=ebf135880cda2afd9ccb9d8054754b98&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1732995394%26tld%3Dby%26lang%3Dbe%26name%3D2sak-8.indd_.pdf%26text%3D%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D1%2596%2B%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25BD%25D0%25B0%2B%25D1%259E%2B%25D0%25B2%2527%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B0%25D0%25BC%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fzviazda.by%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F2sak-8.indd_.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3Debf135880cda2afd9ccb9d8054754b98%26keyno%3D0%26nosw%3D1}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Найміты ў Анголе]] * [[Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Анголе]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/uchastie-sovetskih-ofitserov-v-grazhdanskoy-voyne-v-angole-1975-1994-gg?ysclid=ml7qshf8nc321177449|загаловак=Участие советских офицеров в гражданской войне в Анголе 1975—1994 гг|аўтар=Котов А. С.|выданне=Известия Тульского государственного университета. Гуманитарные науки|год=2013|старонкі=223—229|ref=Котов}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/voennoe-sotrudnichestvo-sovetskogo-soyuza-s-byvshimi-portugalskimi-koloniyami-v-70-80-gg-hh-veka|загаловак=Военное сотрудничество советского Союза с бывшими португальскими колониями в 70-80 гг. ХХ века|аўтар=Шарый В. И.|выданне=Армия и общество|год=2009|ref=Шарый}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. [http://otvaga2004.ru/armiya-i-vpk/armiya-i-vpk-service/osobennosti-internacionalnogo-dolga/ Особенности интернационального долга] // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/memuary-sovetskih-voennyh-sovetnikov-i-spetsialistov-v-afrike-v-1960-1980-h-gg-spetsifika-i-praktika-izucheniya-istoricheskoy-pamyati|загаловак=Мемуары советских военных советников и специалистов в Африке в 1960-1980-х гг. : специфика и практика изучения исторической памяти|аўтар=Григорьева С.В|выданне=Вестник Марийского государственного университета. Серия «Исторические науки. Юридические науки»|год=2019|ref=Григорьева}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pervaya-angolskaya-voyna-1975-1976-gg-kak-primer-internatsionalizatsii-vnutrennego-konflikta-v-usloviyah-holodnoy-voyny|загаловак=«Первая ангольская война» 1975-1976 гг. Как пример интернационализации внутреннего конфликта в условиях «Холодной войны»|аўтар=Бородаев В. А.|выданне=Вестник Московского университета. Серия 25. Международные отношения и мировая политика|год=2016|старонкі=142—170|год=2016|нумар=4|ref=Бородаев}} * {{Артыкул|спасылка=https://www.sovsekretno.ru/articles/istoriya/boevye-budni-kamaradas-sovetikus/?ysclid=ml7quu632a685139777|аўтар=Владислав Николаев|выданне=Совершенно секретно|тып=журнал|год=2017|месяц=июля|чысло=19|загаловак=Боевые будни «камарадас советикус»|ref=Николаев}} * {{h|Григорьева 2|2019|''Григорьева С. В.'' [https://roii.ru/dialogue/69/roii-dialogue-69_16.pdf Пространства советского влияния в воспоминаниях ветеранов локальных войн в Африке (1960–1980-е гг.)] // Диалог со временем. 2019. Вып. 69. С. 216-226.}} * {{Артыкул|загаловак="Русский, кубинец - дружба навек": презентация советско-кубинского сотрудничества в Анголе в 1970-1980-е годы в мемуарах бывших "воинов-интернационалистов"|аўтар=Григорьева С.В.|выданне=Вестник Нижегородского университета им. Н. И. Лобачевского|год=2019|нумар=6|старонкі=21—29|ref=Григорьева 3|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/russkiy-kubinets-druzhba-navek-prezentatsiya-sovetsko-kubinskogo-sotrudnichestva-v-angole-v-1970-1980-e-gody-v-memuarah-byvshih-voinov}} * {{h|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|Коллектив авторов. [https://militera.lib.ru/h/20c2/index.html Россия (СССР) в войнах второй половины XX века] [участие российских (советских) военнослужащих в боевых действиях за пределами Российской Федерации (СССР) после Второй мировой (1946–2002)] — М.: Триада-фарм, 2002. — 494с. Тираж 1.000 экз. (Государственная программа «Патриотическое воспитание граждан Российской Федерации на 2001–2005 годы». Институт Военной Истории Министерства Обороны Российской Федерации.)}} == Спасылкі == * [https://www.veteranangola.ru/main/general/Soyuz Сайт Региональной общетсвенной организации «Союз ветеранов Анголы»] * [https://veteranangola.milportal.ru Союз ветеранов Анголы — Альбом] {{ВС}} {{УС СССР за мяжой}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Анголе]] l0x9bgcf9bkpadnjq618r6ws3csumva 5141653 5141652 2026-05-14T18:12:17Z DBatura 73587 /* Кіраўніцтва */ 5141653 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1975]]—[[1991]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = 10 985 чалавек за ўвесь час |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Ангола}} |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Анголе]] |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе''' — [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнне]] [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сіл СССР]], дыслакаванае на тэрыторыі [[Ангола|Анголы]]. Кантынгент адыграў важную ролю ў [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайне 1975—2002 гадоў]], падтрымліваючы ўрад [[МПЛА]]. Размяшчэнне савецкіх сіл пачалося паралельна з пастаўкамі зброі ў Анголу і [[Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу|кубінскай інтэрвенцыяй]]. Асноўная маса ваенных з’яўлялася спецыялістамі па баявым прымяненні і абслугоўванні ўзбраення і баявой тэхнікі, лётчыкамі, штабнымі работнікамі, камандзірамі з вопытам камандавання ротамі, батальёнамі, палкамі і нават буйнымі злучэннямі, ваеннымі перакладчыкамі. Кантынгент займаўся пытаннямі падрыхтоўкі ангольскіх войск і, хоць кіраўніцтва старалася гэта абмяжоўваць, прымаў непасрэдны ўдзел у баявых дзеяннях. За ўвесь час праз гарачую кропку прайшлі 10,9 тыс. чалавек. Страты склалі 54 чалавекі: загінулыя і памерлыя, у тым ліку двое цывільных служачых. == Перадгісторыя == З 1960-х гадоў у Анголе вялася [[Вайна за незалежнасць Анголы|вайна за незалежнасць]] ад [[Партугалія|Партугаліі]]{{Sfn|Бородаев|2016|p=145}}, але нават з яе заканчэннем баявыя дзеянні не скончыліся. Больш за тое, канфлікт у Анголе выйшаў далёка за рамкі адной краіны і ператварыў гэтую гарачую кропку ў маштабную зону нестабільнасці. На нацыянальным узроўні разгарнулася барацьба за ўладу паміж ангольскімі нацыянальна-вызваленчымі групоўкамі — рухам [[МПЛА]], які прыйшоў да ўлады, і апазіцыйнымі яму [[УНІТА]] і [[ФНЛА]]. На рэгіянальным узроўні пачаўся канфлікт паміж Анголай і [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]. Усё гэта адбывалася на фоне глабальнага супрацьстаяння [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]{{Sfn|Котов|2013|p=223}}. Кіраўніцтва МПЛА стаяла на [[марксізм|марксісцкіх]] пазіцыях, было прыхільна ідэям [[інтэрнацыяналізм]]у і спрабавала пераадолець трайбалісцкую племянную адасобленасць. Менавіта ў гэтай арганізацыі склаліся трывалыя сувязі з [[Куба]]й і СССР, прагрэсіўнымі афрыканскімі рэжымамі і шэрагам сацыял-дэмакратычных партый (у прыватнасці, [[Швецыя|Швецыі]]){{Sfn|Бородаев|2016|p=148—149}}. У кіраўніцтва Савецкага Саюза былі свае інтарэсы ў рэгіёне. Па-першае, палітычныя: Ангола разглядалася ў якасці плацдарма для распаўсюджвання [[сацыялізм]]у на поўдні [[Афрыка|Афрыкі]]. Па-другое, эканамічныя: краіна валодала багатымі запасамі высакаякаснай нафты, алмазаў, урану, малібдэна, шырокімі плантацыямі кавы, чырвонага і чорнага дрэва, рыбнымі запасамі. Па-трэцяе, геапалітычныя: зацвярджэнне савецкай ваеннай прысутнасці дазваляла Маскве кантраляваць асноўныя марскія шляхі з [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]] ў [[Атлантычны акіян|Атлантыку]] і з Афрыкі ў [[Новы Свет|Паўночную і Паўднёвую Амерыку]]{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Важнасць краіны адзначыў у сваім адкрытым лісце лідар УНІТА [[Жонаш Савімбі|Ж. Савімбі]]. Паводле яго, прычынай росту ўплыву Крамля ў Афрыцы стаў кантроль над Анголай, дадаўшы, што «''рускія зусім не зацікаўлены ў мірным вырашэнні афрыканскіх праблем самімі афрыканцамі, калі гэта не спрыяе ўзмацненню іх уплыву''»<ref>Jonas M. Savimbi [https://www.nytimes.com/1976/12/08/archives/a-refusal-to-become-black-russians-or-african-cubans.html A Refusal to Become ‘Black Russians’ Or ‘African Cubans’] //New York Times, December 8, 1976, Page 27</ref>. У амерыканскіх спецслужбах мэты СССР апісваліся як комплексныя і далёка ідучыя: геаграфічна — аказанне ціску на ПАР і кантроль над поўднем Афрыкі; ваенна-тактычна — разгром антыўрадавай паўстанцкай групоўцы УНІТА; і геапалітычна — падрыў любога патэнцыялу для перамоваў паміж варагуючымі бакамі, а таксама ўзмацненне ўласнага ўплыву і паслабленне пазіцый ЗША<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/document/cia-rdp90-00965r000504720008-9 BUILDUP BY SOVIETS TARGETS SOUTH AFRICA] // CIA, October 2, 1985</ref>. Першай да вайны далучылася Куба, якая [[Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу|перакінула на дапамогу МПЛА вайсковы кантынгент]]. Тым часам Савецкі Саюз вагаўся, бо момант быў вельмі няпросты. З аднаго боку, трэба было аказаць падтрымку саюзнаму рэжыму. З іншага, у той час актыўна вяліся перамовы з ЗША пра абмежаванне стратэгічных ядзерных узбраенняў, на якіх падзеі ў Анголе маглі паставіць крыж (пра тое, у прыватнасці, заяўляў [[Генры Кісінджэр|Г. Кісінджэр]]<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v28/d159 159. Backchannel Message From Secretary of State Kissinger to the Ambassador to Iran (Helms)] // Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XXVIII, Southern Africa, December 20, 1975 </ref>). У рэшце рэшт, пасля двух месяцаў ваганняў{{Sfn|Бородаев|2016|p=161}}, Масква накіравала ў гарачую кропку ваенных саветнікаў і ўзбраенне{{Sfn|Котов|2013|p=223—224}}. Шмат у чым савецкае ўмяшанне было абумоўлена далучэннем да вайны заірскай і паўднёваафрыканскай армій, падтрыманых амерыканцамі. Дагэтуль Крэмль спадзяваўся на мірнае ўрэгуляванне канфлікту{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=23}}. [[Файл:BMP-1 & Ural-375D with BM-21 Grad rocket launcher in Angola.jpg|міні|злева|Савецкая ваенная тэхніка ў Анголе.]] З СССР было падпісана пагадненне аб выкарыстанні ангольскай ваеннай інфраструктуры. Неўзабаве ваенна-марскія базы Анголы паступілі ў распараджэнне савецкай аператыўнай эскадры, аэрадромы былі прадастаўлены для пасадак савецкай стратэгічнай, разведвальнай, транспартнай і супрацьлодкавай авіяцыі. У Анголу шырокім патокам пайшла савецкая ваенная дапамога. Толькі за тры месяцы, якія прайшлі пасля абвяшчэння незалежнасці 11 лістапада 1975 года, з СССР у парты, кантраляваныя атрадамі МПЛА, прыбыло 27 буйнатанажных транспартаў СССР і Кубы з баявой тэхнікай, зброяй і боепрыпасамі{{Sfn|Котов|2013|p=224—225}}. Экс-кіраўнік [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ]] [[Аляксандр Мікалаевіч Шалепін|А. Шалепін]]<!-- Шалепін быў старшынёй КДБ у 1958—1961, а ў 1975 КДБ узначальваў Андропаў. --> настойваў на неадкладным уводзе савецкіх войск у Анголу. Ён, па ўзоры з [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|вайной у Іспаніі]], прапаноўваў сфармаваць з добраахвотнікаў [[інтэрнацыянальныя брыгады]] і адправіць іх ваяваць на баку МПЛА. [[Леанід Ільіч Брэжнеў|Л. Брэжнеў]] быў супраць. Ён лічыў, што цалкам дастаткова паслаць ваенных саветнікаў, а асноўнай ударнай сілай зрабіць кубінцаў{{Sfn|Котов|2013|p=225}}. == Кантынгент == 16 лістапада 1975 года па просьбе ўрада Анголы на падставе распараджэння [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] № 2502 ад 12 лістапада 1975 года ў [[Луанда|Луанду]] прыбыла першая група савецкіх ваенных спецыялістаў (каля 40 байцоў: спецыялісты па ўжыванні рознай баявой тэхнікі, у тым ліку пераносных зенітных ракетных комплексаў «[[Страла-2]]», сувязісты і ваенныя перакладчыкі<ref name="ком">[https://www.kommersant.ru/doc/256312 Война в Анголе] // Журнал «Коммерсантъ Власть» № 17 от 04.05.2001, стр. 56</ref>). Да канца года група склала 90 чалавек, у тым ліку 1 саветнік, 74 спецыяліста і 15 перакладчыкаў (3 генерала, 44 афіцэра, 5 прапаршчыкаў, 26 сяржантаў і салдат, 12 рабочых і служачых [[Савецкая Армія|СА]]){{Sfn|Шарый|2009|p=1}}. Па ацэнках [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамента ЗША]] на 1990 год кантынгент быў прадстаўлены каля 1000 ваеннымі<ref>NORMAN KEMPSTER [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-01-09-mn-178-story.html U.S. Sees Soviet Role in Angola Push : Africa: Advisers are supporting the Marxist regime’s ‘dangerous’ offensive, the Administration says.] // Los Angeles Times, Jan. 9, 1990</ref>. [[Файл:East Bloc military advisors in Angola.JPEG|міні|Вайскоўцы на занятках з байцамі ФАПЛА.]] Асноўная мэта — стварыць з учорашніх партызан баяздольную армію, якая павінна была паспяхова супрацьстаяць як узброенай унутранай апазіцыі, так і адной з найбольш баяздольных армій Афрыкі на той час — арміі [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]<ref name="писарев">[https://veteranangola.milportal.ru/sovetskie-voennye-voevali-v-angole-mozambike-efiopii-i-drugih-stranah/?ysclid=ml7qwn98dl619129117 Советские военные воевали в Анголе, Мозамбике, Эфиопии и других странах. Наверное, там был отдельный многотысячный контингент советских войск, как в Афганистане? ]</ref>. Удзельнік вайны С. Каламнін паказваў, што ні адна хоць трохі значная аперацыя не праходзіла без удзелу савецкіх вайскоўцаў, аніводнага значнага рашэння, якое тычылася ўмацавання абараназдольнасці дзяржавы або ўзмацнення баяздольнасці Узброеных Сіл, не прымалася ангольскім бокам без кансультацый з савецкім саветніцкім апаратам. Замежнікі працавалі практычна ва ўсіх органах ваеннага кіравання, пачынаючы з цэнтральнага апарата Міністэрства абароны, штабоў відаў Узброеных Сіл, камандаванняў ваенных акругаў і франтоў да пяхотных брыгад, батальёнаў, эскадрылляў і нават асобных падраздзяленняў{{Sfn|Григорьева|2019|p=5}}. Савецкія вайскоўцы павінны былі аказаць дапамогу ў падрыхтоўцы Узброеных Сіл. Даволі хутка сумесна з кубінцамі ім удалося арганізаваць у Луандзе некалькі навучальных цэнтраў, дзе пачалася падрыхтоўка мясцовых ваенных кадраў{{Sfn|Шарый|2009|p=2}} для ФАПЛА (FAPLA, Forças Armadas Populares de Libertação de Angola — [[Народныя ўзброеныя сілы вызвалення Анголы]]). Выключна важнае месца ў гэтым супрацоўніцтве займала падрыхтоўка партыйных кадраў для МПЛА і ФАПЛА. У ваенна-палітычным вучылішчы НРА, дзе працавалі савецкія выкладчыкі да 1986 года было падрыхтавана больш за 3 тыс. афіцэраў-палітработнікаў. Вышэйшыя курсы Генштаба ФАПЛА, дзе таксама выкладалі ў большасці савецкія спецыялісты, скончылі да гэтага ж часу 300 чалавек, у т. л. многія члены Палітбюро МПЛА{{Sfn|Шарый|2009|p=2}}. Асноўная маса ваенных з’яўлялася спецыялістамі па баявым прымяненні і абслугоўванні ўзбраення і баявой тэхнікі, лётчыкамі, штабнымі работнікамі, камандзірамі з вопытам камандавання ротамі, батальёнамі, палкамі і нават буйнымі злучэннямі, ваеннымі перакладчыкамі. Толькі за перыяд афіцыйнага ваеннага супрацоўніцтва СССР з Анголай, з 1975 па 1991 гады, у краіне пабывала {{Num|10985}} савецкіх ваенных саветнікаў і спецыялістаў, у тым ліку {{Num|107}} генералаў і адміралаў, {{Num|7211}} афіцэраў, {{Num|1083}} прапаршчыка (мічмана), {{Num|2116}} сяржантаў (старшын) і радавых (матросаў), {{Num|468}} рабочых і служачых СА і [[Ваенна-марскі флот СССР|ВМФ]], не лічачы членаў сем’яў{{Sfn|Котов|2013|p=226}}{{Sfn|Шарый|2009|p=3}}<ref name="ком"/>. Перакладчыкі з [[партугальская мова|партугальскай мовы]] былі найбольш каштоўнай катэгорыяй ваенных. Як адзначала беларуская даследчыца А. Кузняцова-Ціманава, у гарачую кропку накіроўвалі нават спецыялістаў па роднаснай [[іспанская мова|іспанскай]], якіх партугальскай навучалі ўжо на месцы. Пры тым перакладчыкі не сядзелі пры штабах, а ўвесь час знаходзіліся на перадавой<ref name=mir24/>. Большасць кантынгенту складалі афіцэры і прапаршчыкі. Салдаты тэрміновай службы прысутнічалі ў вельмі абмежаванай колькасці: імі камплектавалася рота сувязі ГВС (кіроўцы [[БТР-152]], [[БРДМ-2]] і спецыяльных машын, механікі, электрыкі, начальнікі радыёстанцый Р-140, радыётэлеграфісты, аператары ЗАС, кулямётчыкі і стралкі аховы роты сувязі, кухары). У Анголе таксама працаваў асобны авіяцыйны атрад (эскадрылля) ваенна-транспартных самалётаў [[Ан-12]] і [[Іл-76]]. Ён падпарадкоўваўся галоўнаму ваеннаму саветніку і выконваў задачы па перавозцы войскаў і грузаў у інтарэсах мясцовай арміі і кубінцаў<ref name="писарев"/>. == Кіраўніцтва == У Анголе, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і прэзідэнта Анголы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку маладой дзяржавы, засланіўшы нават пасла. Намеснік міністра замежных спраў [[Анатоль Леанідавіч Адамішын|А. Адамішын]] наракаў на тое, што ў Анголе вайскоўцы адчувалі сябе гаспадарамі становішча, а апарат ГВС быў свайго роду дзяржавай у дзяржаве. Ён скардзіўся, што пасольства ў Луандзе нават не мела ўласнай засакрэчанай сувязі з Масквой, і пасол, для таго каб патэлефанаваць у МЗС, вымушаны быў «ісці на паклон» да галоўнага ваеннага саветніка{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. За ўвесь час савецкай прысутнасці пасаду ГВС займалі: * палкоўнік В. Трафіменка (з 16 лістапада 1975 года па сакавік 1976 года) * генерал-маёр І. Панамарэнка (з сакавіка 1976 года па май 1978 года) * генерал-лейтэнант [[Васіль Васілевіч Шахновіч|В. Шахновіч]] (з 13 лістапада 1977 года па 31 снежня 1980 года) * генерал-лейтэнант [[Георгій Сямёнавіч Пятроўскі|Г. Пятроўскі]] (з 14 снежня 1980 года па 11 сакавіка 1982 года) * генерал-лейтэнант [[Канстанцін Якаўлевіч Курачкін|К. Курачкін]] (з 11 мая 1982 года па 2 ліпеня 1985 года) * генерал-лейтэнант Л. Кузьменка (з 1985 года па 1987 год) * генерал-лейтэнант [[Пётр Іванавіч Гусеў|П. Гусеў]] (1 лютага 1987 года па 6 чэрвеня 1990 года) * генерал-маёр С. Сурадзееў (з красавіка па лістапад 1990 года) * генерал-лейтэнант В. Бяляеў (з 10 сакавіка 1988 года па 3 лютага 1991 года) (выконваючы абавязкі, першы намеснік галоўнага ваеннага саветніка)<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/399851|title=Герой ангольскай войны застрелился из именного пистолета|lang=ru|website=www.kommersant.ru|date=2003-07-29|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123080607/https://www.kommersant.ru/doc/399851|url-status=live}}</ref> * генерал-лейтэнант У. Лебедзеў (з 27 студзеня 1991 года па 11 траўня 1993 года) (Галоўны ваенны кансультант Міністэрства абароны Анголы)<ref>В.Демин. Ангола: Путешествие во времени. Часть вторая. — М.,: Литрес, 2022. — ISBN 5041838240, 9785041838249.</ref> == Баявыя дзеянні == [[Файл:Soviet advisers planning military operations Angola.jpg|міні|Савецкія вайскоўцы пры планаванні аперацыі.]] {{Quote box|quote=Неяк не думалася, што ты ў краіне, якая ваюе, і дзесьці ідуць баі і гінуць людзі. Бо мы ў лістах пісалі, што «ў нас усё ў парадку», што жывём мы ў «бананава-апельсінавым раі», што гэта экзатычная, асабліва мірная, ледзь не турыстычная прагулка. І што вайна, пра якую пішуць у газетах, «далёка ад нас».|align=|source=З успамінаў В. Сагачкі{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}.|width=35%}} Схема работы ў гарачай кропцы была наступная: фармальна ангольскімі атрадамі камандуюць мясцовыя, але за імі стаяць вопытныя савецкія вайскоўцы, якія пры неабходнасці бралі ў рукі зброю<ref name=mir24/>. Паводле афіцыйных заяў савецкага кіраўніцтва, спецыялісты не прыцягваліся да ўдзелу ў баявых дзеяннях{{Sfn|Николаев|2017|loc=Как советские военные советники воевали в Анголе}}. Пра гэта неаднаразова заяўлялася на міжнародных перамовах і на пасяджэннях [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}. Больш за тое, згодна з указаннямі міністра абароны, савецкім вайскоўцам фармальна забаранялася непасрэдна ўдзельнічаць у баявых дзеяннях. Забарона абумоўлівалася перш за ўсё магчымасцю паланення праціўнікам байца. Савецкае кіраўніцтва разумела, што ва ўмовах [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] любы палонны афіцэр і салдат — гэта эфектыўная зброя ў ідэалагічнай барацьбе бакоў{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«В плен живыми не сдаваться»}}. Але пазбегнуць удзелу ў баях не атрымлівалася. Так напрыклад, пазіцыі спецыялістаў нярэдка абстрэльваліся артылерыяй<ref name="гродна"/>. Падпалкоўнік ВПС у адстаўцы В. Самойлаў успамінаў, што замежныя лётчыкі-інструктары нярэдка адпраўляліся на баявыя вылеты замест сваіх ангольскіх падапечных або ў пары з імі, таму што асцерагаліся адпраўляць на заданні ненавучаных пілотаў{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного лётчика-инструктора Вячеслава Самойлова}}. Савецкія вайскоўцы ўдзельнічалі ў бітвах пры [[Бітва пры Куіта-Кванавале|Квіта-Кванавале]], пад Анджывай, Кувелаі, Каамай, Шангонга і Шымбембай<ref>Токарев А. А. [https://bigenc.ru/c/grazhdanskaia-voina-v-angole-77aa90 Гражданская война в Анголе] // Большая российская энциклопедия, 2022</ref>. Да канца сакавіка 1976 года атрады МПЛА і кубінскія войскі пры падтрымцы савецкіх ваенных саветнікаў адкінулі войскі Паўднёвай Афрыкі і УНІТА ад Луанды. Былі ўзятыя пад кантроль асноўныя стратэгічныя населеныя пункты і камунікацыі. У 1980-х гадах, калі паўстанцы і падраздзяленні арміі ПАР распачалі некалькі наступленняў, па непацверджаных даных, у ходзе аднаго з такіх прарываў ва ўмацраён у тыле УНІТА быў высаджаны дэсант савецкай марской пяхоты (пераапрануты ў форму войск МПЛА). Дзякуючы гэтаму наступленне апазіцыі было сарвана<ref name="ком"/>. Найбольш значнай стала аперацыя «Зебра» па ўзяцці горада [[Мавінга]] — галоўнага апорнага пункта ўнітаўцаў. На працягу 15 гадоў усе спробы ўрадавых войск захапіць яго канчаліся правалам і вялікімі стратамі. Улічваючы вопыт ранейшых памылак, саветнікі правялі шэраг мерапрыемстваў па аператыўнай маскіроўцы, дэзынфармацыі, увялі праціўніка ў зман і з мінімальнымі стратамі развілі поспех{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Вопыт вайны ў Анголе, паводле ўспамінаў ветэранаў, адрозніваўся ад [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганістана]]. Асабліва гэта тычылася персанальнага ўліку баявых дзеянняў. У Афганістане, як толькі ваенны перасек мяжу, так адразу пачынаў працаваць «лічыльнік» удзелу ў баявых дзеяннях. У Анголе ўдзел у баявых дзеяннях залічваўся толькі тады, калі рэйд быў выніковым. Паводле правіл, па заканчэнні рэйду саветнік павінен быў прадставіць поўную пісьмовую справаздачу аб выніках яго правядзення з дадаткам справаздачнай карты аперацыі. Пра гэта паведамлялася ў Маскву. Паралельна ішоў даклад па лініі мясцовага боку ў Генеральны штаб ФАПЛА. 10-е ўпраўленне МА СССР у канцы камандзіроўкі аддавала загадам і запісвала ў асабістую справу гэтыя дні ўдзелу ў баявых дзеяннях{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}. Акрамя таго, на думку ветэранаў-«[[Афганцы (ветэраны вайны)|афганцаў]]», якія пабывалі ў Анголе, вайна ў Афрыцы аказалася страшней за Афганскую{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Такого не было даже в Афгане…»}}. Паводле звестак ЦРУ, афганскі вопыт выкарыстоўваўся СССР у Анголе. Згодна з унутранымі дакументамі, у 1983 годзе ў гарачую кропку накіраваны неназваны генерал, які дамогся пэўных поспехаў у барацьбе з [[Афганскія маджахеды|афганскімі маджахедамі]]<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/1956875 LETTER TO WILLIAM J. CASEY FROM JAMES A. WILLIAMS] // CIA, February 8, 1983</ref>. == Умовы == {{Quote box|quote=Нам сказалі, што калі мы трапім у палон, ніхто нам дапамагчы не зможа, таму што афіцыйна ў Анголе нас няма. Мы нават пісалі завяшчанні, каб нашу маёмасць перадалі родным. Сем’і не ведалі, дзе мы служылі, на лістах замест адрасу была пазнака Л515 МК.|align=|source=З успамінаў Г. Сергіенкі<ref name="гродна">''Евгений Лебедь.'' [https://vgr.by/2019/11/16/napravlyaem-vas-v-odnu-iz-razvivayushhihsya-stran-chto-grodnenskie-oficeryi-delali-na-zasekrechennoy-voyne-v-afrike/ «Направляем вас в одну из развивающихся стран…» Что гродненские офицеры делали на засекреченной войне в Африке] // Вечерний Гродно : газета. — 16 ноября 2019.</ref>.|width=35%}} Удзел СССР быў засакрэчаны. Ваенныя афіцэры і саветнікі лічыліся ў 10-м Галоўным упраўленні пры генштабе, таму пасля вайны ветэраны не маглі даказаць, што ваявалі ў Анголе<ref name="гродна"/>. Марак вялікага супрацьлодачнага карабля «Абразцовы» А. Шорын пазначаў, што з-за ўмоў сакрэтнасці кіраўніцтва не заахвочвала кантактаў з мясцовым насельніцтвам, а фотаздымкі былі строга забароненыя, але ж таемна ваеннаслужачыя на стужку час ад часу здымалі<ref name="ставрополь"/>. Савецкія вайскоўцы насілі чужую форму (плямісты ангольскі, а дакладней пастаўлены краіне кубінскі<ref>Filipe do A. Monteiro [https://www.warfareblog.com.br/2020/02/foto-conselheiros-sovieticos-em-angola.html FOTO: Conselheiros soviéticos em Angola] // Warfare Blog, 24 de fevereiro de 2020.</ref>, камуфляж без знакаў адрознення; паводле ўспамін ветэранаў, форма была вельмі зручнай і лёгкай, добра глядзелася, лёгка сціралася і абараняла ад спёкі{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=218}}; пры тым пра выкарыставанне імі формы УС Анголы было вядома непасрэднаму праціўніку — паўднёваафрыканскай арміі, што фіксавалася ў заходніх СМІ<ref>Joseph Lelyveld [https://web.archive.org/web/20231015044324/https://www.nytimes.com/1981/09/16/world/south-africans-display-the-spoils-of-angola-raid.html SOUTH AFRICANS DISPLAY THE SPOILS OF ANGOLA RAID] // New York Times, Sept. 16, 1981</ref>) і не мелі пры сабе ніякіх дакументаў, нярэдка жылі ў палатках і зямлянках, адчувалі сур’ёзныя бытавыя нязручнасці{{Sfn|Котов|2013|p=226—227}} і праблемы з недахопам інфармацыі: не ведалі, што адбываецца ў СССР, газеты прыходзілі з вялікім спазненнем<ref name="гродна"/>. А паколькі ўсе былі без знакаў адрознення і пагонаў, то саветнікі, паводле палкоўніка ў адстаўцы І. Носава, звярталіся адзін да аднаго па ўласным імені і па бацьку<ref name=mir24>[https://mir24.tv/articles/16652892/angolskij-stalingrad.-vojna-kotoroj-ne-bylo?ysclid=mmkfrxdqb9877321501 «Ангольский Сталинград». Война, которой не было]</ref>. Складаней за ўсё даводзілася спецыялістам, якія працавалі на франтах. З 1987 года ў адпаведнасці з загадам Міністра абароны ўсім ім было загадана знаходзіцца непасрэдна ў баявых парадках войск, а не на камандных пунктах, як гэта было раней. У зямлянках, дзе існавалі перабоі з забеспячэннем самым неабходным, туліліся нават палкоўнікі{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. {{Quote box|quote=Падлік дзён даўно страчаны, матаемся па лясах амаль два месяцы, усе дні падобныя адзін на аднаго, як дзве кроплі вады. У нядзелю, праўда, займаемся побытам: мыем сябе, адзенне, словам прыводзім сябе ў парадак, наколькі гэта магчыма. Сёння перайшлі на новае месца. Увесь дзень уладкоўваліся, каб зрабіць нашу стаянку хоць неяк падобнай на жыллё цывілізаваных людзей. Убілі калы і нацягнулі тэнт, каб можна было хавацца ад дажджу і сонца. Збілі столікі для посуду і прыгатавання ежы. Словам, абжываемся.|align=|source=З успамінаў В. Ждаркіна{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Такого не было даже в Афгане…»}}|width=35%}} Сур’ёзным выпрабаваннем былі нязвыклыя прыродна-кліматычныя ўмовы{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=221}}: спякота, нізкая або, наадварот, занадта высокая вільготнасць, багацце небяспечных для здароўя насякомых і паўзуноў, распаўсюджванне нязвыклых і нават невядомых савецкім медыкам хвароб<ref name="ярославль">[https://angola1986-91.tilda.ws/ Гражданская война в Анголе в воспоминаниях её ярославских участников (1986—1991 гг.)]</ref>. І хоць перад адпраўленнем у Анголу вайскоўцы рабілі прышчэпкі ад малярыі і іншых інфекцыйных захворванняў, якія лютавалі ў гэтай дзяржаве, але яны дапамагалі не заўсёды. Так, ад малярыі ў сярэдзіне 1980-х гадоў загінулі два маракі тэрміновай службы<ref name="ставрополь"/>. Пры ўсім тым месцы дыслакацыі ваенных даволі хутка аказваліся ўладкаванымі і прыстасаванымі для больш-менш нармальнага побыту. У мэтах бяспекі савецкія вайскоўцы аператыўна абносілі свае тэрыторыі калючым дротам, выстаўлялі ахову, пераабсталявалі памяшканні пад жыллё, казармы, сталовыя, навучальныя класы, а калі патрабавалася, уводзілі ў эксплуатацыю цэлыя прадпрыемствы, будавалі дарогі, узлётна-пасадачныя палосы і іншае{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=224}}. Часам месцы знаходжання былі цяжкімі, гэта выяўлялася ў недахопе электраэнергіі, пітной вады, а таксама некаторых прадуктаў харчавання. Усё залежала ад таго, як была наладжана праца з падвозам харчавання і дзе размяшчалася акруга знаходжання, чым паўднёвей, тым цяжэй было і наадварот. Паводле капітана СПА В. Чаромухіна (служыў у правінцыі Кванда-Кубанга), з-за частых абстрэлаў яго група не мела пастаяннай электрычнасці і часам асвятляла памяшканне свечкамі<ref name="ярославль"/>. Ангольскі паёк савецкім афіцэрам у тыдзень складаўся з набору прадуктаў на кожны дзень і алкагольных напояў. Прадукты паступалі з розных сацыялістычных краін. Некаторыя за час службы спрабавалі мяса сланоў і малпаў, а таксама тэрмітаў. Падчас спецаперацый байцы тыднямі сілкаваліся толькі рысам. Але галоўным недатыкальным запасам у паходах была пітная вада. Калі бочку пашкоджваў асколак, усе кідаліся закаркоўваць яе. У самых крайніх выпадках кіпяцілі ваду з ракі і хларавалі таблеткамі<ref name="гродна"/>. Паводле амерыканскіх СМІ тых часоў ([[The Christian Science Monitor]]), савецкія войскі практычна не кантактавалі з мясцовым насельніцтвам. Яны жылі ў агароджаных сеткай лагерах, атрымліваючы ад Луанды гадавы заробак у 14 000 — 22 000 [[Долар ЗША|долараў]]<ref>Piero Benetazzo [https://www.csmonitor.com/1984/0120/012028.html Angola paradox: nation both loves, hates its East-West patrons] // The Christian Science Monitor, Jan. 20, 1984</ref>. == Узаемаадносіны == Узаемаадносіны ў савецкіх вайскоўцаў з ангольскімі і кубінскімі саюзнікамі складваліся па-рознаму{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=24—25}}. У адных (В. Чаромухін, А. Пазухін, С. Топнікаў, С. Каламнін, А. Токараў і інш.) засталіся добрыя ўражанні ад мясцовага насельніцтва, ангольскіх і кубінскіх ваенных. Ангольцаў адзначалі як добрых, таварыскіх і надзейных таварышаў, гатовых падтрымаць любую размову, нават калі дрэнна ведаюць рускую мову. Кубінцаў характарызавалі як смелых, гатовых у любы час прыйсці на дапамогу, чаго б ім гэта ні каштавала. У мемуарах ветэранаў вайны часта распавядаецца пра перарастанне прафесійных адносін у сапраўднае [[сяброўства]]<ref name=oxford/><ref name="ярославль"/>{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=24—25}}{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Іншыя (В. Жданаў, Г. Сергіенка, А. Бурашкін і інш.) апісвалі саюзнікаў зусім інакш: ангольцаў вызначалі дрэнна падрыхтаванымі байцамі, якія часта дэзерціравалі. Калі трапляліся праціўніку, маглі на наступны дзень ваяваць на яго баку. Па ўспамінах ветэранаў, ангольцы, паваяваўшы, да вечара, кінуўшы тэхніку, адпраўляліся дадому. З кубінцамі ўзнікалі розныя супярэчнасці, напрыклад, наконт размеркавання савецкіх паставак паміж УС Анголы і кубінскім кантынгентам, чым займаліся самі кубінцы<ref name="ставрополь">[https://pobeda26.ru/articles/obshhestvo/2025-02-15/voyna-na-kotoroy-nas-ne-bylo-stavropolets-rasskazal-o-sluzhbe-v-angole-317400 «Война, на которой нас не было»: ставрополец рассказал о службе в Анголе]</ref><ref name="гродна"/><ref>[https://www.veteranangola.ru/main/letopis/memory/zdanov Воспоминания Жданова Виктора Дмитриевича]</ref>. Як успамінаў палкоўнік у адстаўцы В. Сагачкі, у 3-й і 10-й пяхотных брыгадах адзначалі ангольскія, кубінскія і савецкія святы разам. У залежнасці ад таго, чыё дзяржаўнае свята было, той бок і накрываў стол і запрашаў да сябе ў госці. Спіртныя напоі даставалі па магчымасці: іспанскае віно ў ангольскіх тылавікоў, ром у кубінцаў, віскі, брэндзі і джын на рынку ў Луандзе; слоікавае піва ў краме савецкай ваеннай місіі ў Луандзе. Падобныя мерапрыемствы збліжалі ваенных. Часам з дапамогай падобных пасядзелак, паводле Сагачкі, спецыялісты дамагаліся патрэбнага паразумення з саюзнікамі, калі яно адсутнічала{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного военного советника Вадима Сагачко}}. Паводле В. Самойлава, маладыя ангольскія лётчыкі бачылі сумленнае і беражлівае стаўленне да іх з боку савецкіх авіятараў і цалкам давяралі ім, выконваючы ўсе навучанні. Як дадаваў ветэран, ён часам зрываўся пры разборы палётаў, але яны не крыўдзіліся на яго, разумеючы, што ім «рухае толькі адно жаданне — захаваць ім жыццё»{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного лётчика-инструктора Вячеслава Самойлова}}. В. Сагачка, саветнік 3-й пяхотнай брыгады арміі Анголы (1988—1990), успамінаючы пра размовы са сваім афрыканскім саюзнікам перад адной з аперацый, паказаў, што яго падсаветны выслухаў, але рашэнне прыняў сваё, ганарыста заявіўшы, што ён лепш ведае, як змагацца з унітаўцамі, таму што ён сам учорашні партызан. І замежніку прыйшлося дыпламатычна пагадзіцца з ім. Але анголец усё-ткі папрасіў дапамогі ў афармленні карты-рашэння{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного военного советника Вадима Сагачко}}. Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой. Каламнін прыводзіў у прыклад наступную гісторыю. У 1981 годзе нейкі маёр, саветнік камандзіра радыётэхнічнага батальёна, які адрозніваўся празмерным выкарыстаннем нецэнзурнай лексікі, накрычаў на маладога лейтэнанта, камандзіра ангольскай радыётэхнічнай роты за спазненне на ранішняе пастраенне: «''Ты, … [гвалтаваў] тваю маці, дзе швэндаешся, чаму твае падначаленыя бязладныя і расхлябаныя? Твая Радзіма ў небяспецы, а ты на службу спазняешся?''!» У ангольца пасля раптам задрыжалі вусны, і ён, ледзь стрымліваючы слёзы, прашаптаў: «''Не трэба, не смейце чапаць маю маці, яна нядаўна памерла''». Ён дрэнна валодаў [[руская мова|рускай]], а таму ўспрыняў выраз «…[гвалтаваў] тваю маці» літаральна, як абразу ў бок памерлага блізкага чалавека. Тое, што ў ангольскага лейтэнанта нядаўна хтосьці памёр, саветнік лёгка мог даведацца па наяўнасці на руцэ ў афіцэра чорнай жалобнай павязкі, аднак замежнік пра гэта не ведаў{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Апроч таго, многія ангольцы (уключаючы некаторых прадстаўнікоў эліты) успрымалі дзеянні Масквы як спробу ўсталяваць [[Неакаланіялізм|неакаланіяльную залежнасць]], выкарыстоўваючы рэсурсы краіны для ўласнай выгады. Урад МПЛА скардзіўся на грэбаванне з боку Савецкага Саюза — нізкі ўзровень дапамогі, няякасныя матэрыяльныя сродкі, а таксама неадэкватную рэакцыю на скаргі. Гэта стварала пастаянную напружанасць у адносінах. З канца 1970-х гадоў незадаволенасць павялічалася, паколькі значная ваенная дапамога не змагла спыніць эканамічны спад або здушыць паўстанцкі рух УНІТА. Паводле звестак [[ЦРУ]], сярод эліты захоўвалася ўстойлівае падазрэнне, што СССР мог стаяць за [[Мяцеж фракцыянераў|няўдалым пераваротам у маі 1977 года]], хоць доказаў гэтаму не выяўлены<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/906337 ANGOLA'S RELATIONS WITH THE SOVIET UNION] // CIA, November 15, 1978</ref><ref>[https://data.mongabay.com/history/angola/angola-communist_nations.html Angola-Communist Nations]</ref>. == Вынікі місіі == {{Quote box|quote=Рускія, хоць мы з імі не кансультаваліся, прымаючы рашэнне накіраваць нашы войскі ў Анголу, вырашылі пазней паставіць узбраенне для стварэння ангольскай арміі і адказалі станоўча на пэўныя просьбы аб рэсурсах на працягу вайны. У Анголы не было б ніякіх перспектыў без палітычнай і матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі СССР пасля перамогі [над Партугаліяй].|align=|source=[[Фідэль Кастра|Ф. Кастра]]{{Sfn|Бородаев|2016|p=161}}|width=35%}} У канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў на фоне нестабільнай унутрыпалітычнай абстаноўкі ў СССР, кантынгент стаў згортвацца. У 1991—1992 гадах спецыялісты спешна пакідаюць гарачую кропку. Паводле В. Бяляева, афіцэры не жадалі вяртацца, бо ўжо добра арыентаваліся ў Анголе, пачынаючы з тэатра баявых дзеянняў і заканчваючы мясцовымі этнічнымі асаблівасцямі. Многія не ведалі, куды ехаць, таму што не мелі жылля на радзіме{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. У перыяд да 1991 года ў ходзе баявых дзеянняў у Анголе загінулі і памерлі 54 савецкіх грамадзяніна, у тым ліку 45 афіцэраў, 5 прапаршчыкаў, 2 салдаты тэрміновай службы і двое служачых. За гэты перыяд былі параненыя 10 чалавек, а адзін савецкі вайсковец — прапаршчык Пестрацоў — у жніўні 1981 года трапіў у паўднёваафрыканскі палон і правёў у турмах каля паўтары года. Толькі дзякуючы карпатлівай працы супрацоўнікаў [[Міністэрства замежных спраў СССР|МЗС]] і сакрэтным перамовам з паўднёваафрыканскімі спецслужбамі яго ўдалося вызваліць{{Sfn|Котов|2013|p=227}}{{Sfn|Шарый|2009|p=3}}<ref name="ком"/>. Савецкія ветэраны вайны ў Анголе лічаць, што іх дзейнасць была каштоўнай. Дзякуючы дапамозе СССР і Кубы гэта дзяржава захавала суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць, а Масква атрымала ў гэтым рэгіёне, як заяўлялі многія ўдзельнікі, надзейнага саюзніка{{Sfn|Николаев|2017|loc=Как советские военные советники воевали в Анголе}}<ref name=mir24/>. З тым згодны і ў самой Анголе<ref>[https://www.verangola.net/va/en/112025/Politics/46626/Angola-expresses-gratitude-for-the-help-of-various-countries-in-the-fight-for-independence-especially-the-former-Soviet-Union-50-Years-of-an-Independent-Angola.htm Angola expresses gratitude for the help of various countries in the fight for independence, especially the former Soviet Union]</ref> і на Захадзе. Як адзначалася ў рассакрэчаных дакументах ЦРУ 1988 года: «''Дапамога СССР сваім ключавым афрыканскім саюзнікам — Анголе, Эфіопіі і Мазамбіку — не змагла ліквідаваць пагрозу з боку паўстанцаў, але атрымала поспех у тым, каб утрымаць рэжымы ва ўладзе''»<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/1949729 SUPPORTING ALLIES UNDER INSURGENT CHALLENGE: THE SOVIET EXPERIENCE IN AFRICA] // CIA, February 1, 1988</ref>. Апроч таго, амерыканскія спецслужбы канстантавалі: «''Падзеі ў Анголе і Эфіопіі ўмацавалі імідж СССР як вялікай дзяржавы, здольнай праецыраваць ваенную сілу далёка за межы сваіх берагоў''»<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1977-80v04/d115 Soviet Military Capabilities To Project Power and Influence in Distant Areas] // Foreign Relations of the United States, 1977–1980, Volume IV, National Security Policy, 115. National Intelligence Estimate, February 1, 1979</ref>. Пры тым, паводле С. Грыгор’евай, умяшанне знешніх сіл ва ўнутрыпалітычную барацьбу ў Анголе, ваенныя пастаўкі сталі фактарамі, якія пагоршылі і без таго складаную сітуацыю ў краіне. Ператварэнне Анголы ў арэну канфрантацыі дзвюх сацыяльна-палітычных сістэм спрыяла таму, што грамадзянская вайна прыняла больш зацяжны, больш разлютаваны характар. Атрымліваючы дапамогу і падтрымку звонку, кожная з палітычных сіл рабіла стаўку перш за ўсё на сілавыя метады рэалізацыі пастаўленых мэт, што значна ўскладняла магчымасці мірнага дыялогу і ўрэгулявання канфлікту палітычнымі сродкамі{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=27}}. == Памяць == Першыя публічныя дыскусіі пра гісторыю ветэранаў Анголы пачаліся пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск з Афганістана]]. Новая хваля грамадскай цікавасці да тэмы ўзнікла ў самым пачатку 2000-х гадоў, калі ўдзельнікі замежнай місіі пачалі адкрыта дзяліцца ў інтэрнэце думкамі аб сваёй службе<ref name=oxford>Daria Zelenova [https://global-soldiers.web.ox.ac.uk/soviet-military-memoirs-angola Soviet Military Memoir from Angola] // University of Oxford</ref>. 29 сакавіка 2001 года створана арганізацыя ўдзельнікаў баявых дзеянняў у Анголе, якая ўвайшла ў склад Міжрэгіянальнай асацыяцыі воінаў-інтэрнацыяналістаў на правах ангольскай секцыі. У выніку наступнай рэарганізацыі аб’яднанне стала называцца «Саюз ветэранаў Анголы». 17 лістапада 2004 года яно атрымала статус юрыдычнай асобы<ref>[https://www.veteranangola.ru/main/general/istoriya ИСТОРИЯ СОЗДАНИЯ «СОЮЗА ВЕТЕРАНОВ АНГОЛЫ» ]</ref>. З 2007 года 16 лістапада ў [[Расія|Расіі]], па ініцыятыве арганізацыі, адзначаюць Дзень ветэранаў Анголы<ref>{{Cite web|url=https://rsva-ural.ru/2017/11/16-nojabrja-v-rossii-otmechajut-den-veteranov-angoly/|title=16 ноября в России отмечают День ветеранов Анголы — Российский союз ветеранов Афганистана|lang=ru-RU|last=rsva-ural|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123085340/https://rsva-ural.ru/2017/11/16-nojabrja-v-rossii-otmechajut-den-veteranov-angoly/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gtn-pravda.ru/2022/11/20/medali-veteranam-angoli--k-100-letiju-prezidenta-neto.html|title=Медали ветеранам Анголы – к 100-летию президента Нето|lang=ru|website=Гатчинская правда|date=2022-11-20|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123085338/https://gtn-pravda.ru/2022/11/20/medali-veteranam-angoli--k-100-letiju-prezidenta-neto.html|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго «Саюз ветэранаў Анголы» прыклаў намаганні па адкрыцці пастаянна дзеючых экспазіцый у [[Цэнтральны музей Узброеных сіл|музеі Узброеных сіл]] у [[Масква|Маскве]] (2008) і ў Нацыянальным музеі ваеннай гісторыі ў Луандзе (2019). Акрамя таго, створаны асобны музей Саюза ветэранаў Анголы. У 2015 годзе ў правінцыі Кванда-Кубанга быў усталяваны помнік экіпажу самалёта Ан-12, [[Катастрофа Ан-12 у Анголе (1985)|збітага паўднёваафрыканскімі дыверсантамі 25 лістапада 1985 года]]. У 2018 годзе ў Луандзе ўсталяваны мемарыяльны камень-помнік савецкім спецыялістам. Адкрыты мемарыяльныя дошкі ў былой савецкай ваеннай місіі ў сталіцы краіны і на ваенным аэрадроме ў Менонзе. Таксама пры садзейнічанні арганізацыі выйшаў цыкл з сямі фільмаў па афрыканскай і ангольскай тэматыцы ветэрана вайны [[Аляксей Андрэевіч Паборцаў|А. Паборцава]]. Гэтыя карціны рэгулярна дэманстрыруюцца на канале [[НТВ]]<ref>[https://www.veteranangola.ru/main/20-let/doklad_20_let Доклад Председателя Совета Союза ветеранов Анголы Сагачко В. А.]</ref>. У [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] ў зале № 10, прысвечанай канфліктам пасля 1945 года, прадстаўлена экспазіцыя па групе савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе: форма саветніка камандуючага Усходнім фронтам У. Аванэсава, агітацыйныя лістоўкі, трафейны сшытак афіцэра-артылерыста УНІТА<ref>{{Артыкул|аўтар=Вераніка Канюта, Міхаіл Паваляеў|загаловак=Зала № 10. «Нашчадкі Вялікай Перамогі»|выданне=Звязда|тып=газета|год=2016|месяц=сакавіка|чысло=2|ref=Канюта і Паваляеў|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1732995394&tld=by&lang=be&name=2sak-8.indd_.pdf&text=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96%20%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%20%D1%9E%20%D0%B2%27%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fzviazda.by%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F2sak-8.indd_.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=ebf135880cda2afd9ccb9d8054754b98&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1732995394%26tld%3Dby%26lang%3Dbe%26name%3D2sak-8.indd_.pdf%26text%3D%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D1%2596%2B%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25BD%25D0%25B0%2B%25D1%259E%2B%25D0%25B2%2527%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B0%25D0%25BC%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fzviazda.by%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F2sak-8.indd_.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3Debf135880cda2afd9ccb9d8054754b98%26keyno%3D0%26nosw%3D1}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Найміты ў Анголе]] * [[Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Анголе]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/uchastie-sovetskih-ofitserov-v-grazhdanskoy-voyne-v-angole-1975-1994-gg?ysclid=ml7qshf8nc321177449|загаловак=Участие советских офицеров в гражданской войне в Анголе 1975—1994 гг|аўтар=Котов А. С.|выданне=Известия Тульского государственного университета. Гуманитарные науки|год=2013|старонкі=223—229|ref=Котов}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/voennoe-sotrudnichestvo-sovetskogo-soyuza-s-byvshimi-portugalskimi-koloniyami-v-70-80-gg-hh-veka|загаловак=Военное сотрудничество советского Союза с бывшими португальскими колониями в 70-80 гг. ХХ века|аўтар=Шарый В. И.|выданне=Армия и общество|год=2009|ref=Шарый}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. [http://otvaga2004.ru/armiya-i-vpk/armiya-i-vpk-service/osobennosti-internacionalnogo-dolga/ Особенности интернационального долга] // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/memuary-sovetskih-voennyh-sovetnikov-i-spetsialistov-v-afrike-v-1960-1980-h-gg-spetsifika-i-praktika-izucheniya-istoricheskoy-pamyati|загаловак=Мемуары советских военных советников и специалистов в Африке в 1960-1980-х гг. : специфика и практика изучения исторической памяти|аўтар=Григорьева С.В|выданне=Вестник Марийского государственного университета. Серия «Исторические науки. Юридические науки»|год=2019|ref=Григорьева}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pervaya-angolskaya-voyna-1975-1976-gg-kak-primer-internatsionalizatsii-vnutrennego-konflikta-v-usloviyah-holodnoy-voyny|загаловак=«Первая ангольская война» 1975-1976 гг. Как пример интернационализации внутреннего конфликта в условиях «Холодной войны»|аўтар=Бородаев В. А.|выданне=Вестник Московского университета. Серия 25. Международные отношения и мировая политика|год=2016|старонкі=142—170|год=2016|нумар=4|ref=Бородаев}} * {{Артыкул|спасылка=https://www.sovsekretno.ru/articles/istoriya/boevye-budni-kamaradas-sovetikus/?ysclid=ml7quu632a685139777|аўтар=Владислав Николаев|выданне=Совершенно секретно|тып=журнал|год=2017|месяц=июля|чысло=19|загаловак=Боевые будни «камарадас советикус»|ref=Николаев}} * {{h|Григорьева 2|2019|''Григорьева С. В.'' [https://roii.ru/dialogue/69/roii-dialogue-69_16.pdf Пространства советского влияния в воспоминаниях ветеранов локальных войн в Африке (1960–1980-е гг.)] // Диалог со временем. 2019. Вып. 69. С. 216-226.}} * {{Артыкул|загаловак="Русский, кубинец - дружба навек": презентация советско-кубинского сотрудничества в Анголе в 1970-1980-е годы в мемуарах бывших "воинов-интернационалистов"|аўтар=Григорьева С.В.|выданне=Вестник Нижегородского университета им. Н. И. Лобачевского|год=2019|нумар=6|старонкі=21—29|ref=Григорьева 3|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/russkiy-kubinets-druzhba-navek-prezentatsiya-sovetsko-kubinskogo-sotrudnichestva-v-angole-v-1970-1980-e-gody-v-memuarah-byvshih-voinov}} * {{h|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|Коллектив авторов. [https://militera.lib.ru/h/20c2/index.html Россия (СССР) в войнах второй половины XX века] [участие российских (советских) военнослужащих в боевых действиях за пределами Российской Федерации (СССР) после Второй мировой (1946–2002)] — М.: Триада-фарм, 2002. — 494с. Тираж 1.000 экз. (Государственная программа «Патриотическое воспитание граждан Российской Федерации на 2001–2005 годы». Институт Военной Истории Министерства Обороны Российской Федерации.)}} == Спасылкі == * [https://www.veteranangola.ru/main/general/Soyuz Сайт Региональной общетсвенной организации «Союз ветеранов Анголы»] * [https://veteranangola.milportal.ru Союз ветеранов Анголы — Альбом] {{ВС}} {{УС СССР за мяжой}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Анголе]] iul2f2rlp0vo5cgc8ap3m32xe6jxin8 0 765825 5141742 4761205 2026-05-14T22:51:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141742 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Tapinoma |rang = Від |latin = Tapinoma ambiguum |author = [[Emery]], 1925 |syn = *{{bt|Tapinoma erraticum var. madeirense|aut1=[[Forel]], 1895}} * {{bt|Tapinoma ambiguum|aut1=[[Emery]], 1925}} |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Tapinoma madeirense |commons = }} '''Тапіно́ма няясная'''{{sfn|БелЭн|2002}}, '''мурашка цёмная'''{{sfn|БелЭн|2002}} (''Tapinoma ambiguum'') — від [[Насякомыя|насякомых]] роду {{bt-bellat|Тапінома|Tapinoma}} сямейства {{bt-bellat|Мурашкі|Formicidae}}. Даўжыня [[Самка|самкі]] да 6 мм, [[Самец|самца]] да 5 мм, рабочай мурашкі — да 3,5 мм. Сям’я складаецца з 20—30 самак і прыкладна 1500 рабочых асобін. Афарбоўка чорная, цёмна-бурая. Першы сегмент брушка не мае лускавінкі, што з’яўляецца [[Біялагічная сістэматыка|сістэматычнай]] адзнакай{{sfn|БелЭн|2002}}. Від занесены ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|Чырвоную кнігу Беларусі]]. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тапіно́мы|Максімава С. Л.|431}} == Спасылкі == * [https://www.n-asveta.by/dadatki/eshb/2022/n04/pukalo2.pdf Редкие муравьи, занесенные в красную книгу Республики Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240528071834/https://www.n-asveta.by/dadatki/eshb/2022/n04/pukalo2.pdf |date=28 мая 2024 }}{{ref-ru}} // Часопіс «[[Народная асвета (часопіс)|Народная асвета]]» * [http://antvid.org/Gal1/Dolichoderinae/Tapinoma%20ambiguum.html Tapinoma subboreale Seifert, 2012 (Tapinoma ambiguum (Emery, 1925)) // Определитель муравьёв по фотографиям]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мурашкі]] [[Катэгорыя:Насякомыя Еўропы]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1925 годзе]] [[Катэгорыя:Чырвоная кніга Беларусі]] meg4x81olmqq2t9eyjl08b1nnuik81d 0 771406 5141575 5027612 2026-05-14T14:05:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141575 wikitext text/x-wiki {{Валейбаліст}} '''Сяргей Часнавіцкі''' (нар. {{ДН|20|3|1976}}) — [[Беларусь|беларускі]] валейбаліст і трэнер. == Біяграфія == Скончыў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. А. Куляшова]]. У студзені 2019 года стаў памочнікам галоўнага трэнера «Дынама-Метар» Дзяніса Мацвеева. У сакавіку стаў выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера. У верасні 2022 прызначаны на пасаду рулявога [[Жаночая зборная Беларусі па валейболе|жаночай зборнай Беларусі па валейболе]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://women.volleybox.net/pl/siarhei-chasnavitski-p57637/clubs Siarhei Chasnavitski] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240727030155/https://women.volleybox.net/pl/siarhei-chasnavitski-p57637/clubs |date=27 ліпеня 2024 }} * [https://bvf.by/staff/chesnovitskij-sergej/ Чесновицкий Сергей] * [https://dinamo-metar.ru/novosti/29-sergej-chesnovitskij-naznachen-glavnym-trenerom-vk-dinamo-metar Сергей Чесновицкий назначен главным тренером ВК «Динамо-Метар»!] * [https://www.azerisport.com/volleyball/20231027163656595.html Белорусский тренер: Тяжело оценивать соперников Гянджи] * [https://bvf.by/sbornye/sergej-chesnoviczkij-podelilsya-planami-na-tovarishheskie-matchi-so-sbornoj-rossii/ Сергей Чесновицкий поделился планами на товарищеские матчи со сборной России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240819105612/https://bvf.by/sbornye/sergej-chesnoviczkij-podelilsya-planami-na-tovarishheskie-matchi-so-sbornoj-rossii/ |date=19 жніўня 2024 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па валейболе}} {{DEFAULTSORT:Часнавіцкі Сяргей}} [[Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па валейболе]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Камунальніка» Магілёў (жаночы валейбол)]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Дынама-Метар»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Барысаў-БДУФК»]] i9jup3qaq6mgc3aagwlde99dam237c6 0 773189 5141754 5001302 2026-05-15T01:15:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141754 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бондарава}} {{Вучоны}} '''Таццяна Пятроўна Бондарава''' (дзявочае прозвішча Баталка, нар. 23 ліпеня 1958, г. Віцебск) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі [[тэкстыль]]ных матэрыялаў, [[кандыдат тэхнічных навук]] (1987), дацэнт (1995). == Біяграфія == Таццяна Пятроўна нарадзілася 23 ліпеня 1958 года ў горадзе Віцебск. У 1981 годзе скончыла [[Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці]] па спецыяльнасці «Ткацтва». У 1987 годзе скончыла аспірантуру ў [[Маскоўскі дзяржаўны тэкстыльны ўніверсітэт імя А. М. Касыгіна|Маскоўскім тэкстыльным інстытуце імя А. М. Касыгіна]]. Навуковыя інтарэсы Таццяны Пятроўны ўключаюць тэхналогіі і абсталяванне для падрыхтоўкі нітак асновы і ўтку да ткацтва. У 1987 годзе яна атрымала ступень кандыдата тэхнічных навук, а ў 1995 годзе — званне дацэнта. * Заходне-Дзвінскае міжраённае аб’яднанне «Сельгастэхніка» (1975—1976) * [[Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт]] (з 1981 года): Мастацка-тэхналагічны факультэт, кафедра «Ткацтва», дацэнт, з 2005 года — загадчык кафедры З 2015 года — факультэт вытворчых тэхналогій, кафедра «Тэхналогія тэкстыльных матэрыялаў», дацэнт. == Адукацыя == * Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці (спецыяльнасць «Ткацтва», 1981) * Маскоўскі тэкстыльны інстытут імя А. М. Касыгіна (аспірантура, 1987) == Спасылкі == * [https://scientby.nlb.by/by/documents/169119 Профіль Таццяны Пятроўны Бондаравай на Scientby] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240911155102/https://scientby.nlb.by/by/documents/169119 |date=11 верасня 2024 }} * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar452751&strq=l_siz=2 Бондарава, Таццяна Пятроўна (кандыдат тэхнічных навук; тэхналогія тэкстыльнай прамысловасці; нар. 1958)] // Электронны каталог НББ * [http://rntbcat.org.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-ar4257276&strq=l_siz=20 Бондарева, Татьяна Петровна (кандидат технических наук, текстильная промышленность; род. 1958)]{{ref-ru}} // Электронны каталог РНТБ {{ізаляваны артыкул|date=2024-09-12}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бондарава Таццяна Пятроўна}} [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] [[Катэгорыя:Тэкстыльшчыкі Беларусі]] knddpjql78yozoxg4x2vl494wr2bm67 0 774266 5141677 4850786 2026-05-14T19:22:58Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, пунктуацыя 5141677 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Востраў (значэнні)}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Востраў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 21|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 01|lon_sec = 58 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Амяльнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Во́страў'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vostraŭ}}, {{lang-ru|Остров}}) — былая [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Амяльнянскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Амяльнянскага сельсавета]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на месцы нацыяналізаванага маёнтка Вомельна. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года — пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У Вомельне месціўся штаб савецкай партызанскай брыгады «[[Партызанская брыгада «Буравеснік»|Буравеснік]]». У траўні 1944 года Востраў, Вомельна і суседнія населеныя пункты былі спалены ў час нямецкай [[Карная аперацыя «Півоня»|карнай аперацыі «Півоня»]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/tak-ubivali-lyudey-11.html|title=Так убивали людей|first=СБ-Беларусь|last=|website=www.sb.by|date=2009-06-17|access-date=2023-12-15}}</ref>. У Востраве былі спалены ўсе 18 дамоў, забіты 1 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/3371|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-10-03}}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена. Скасавана ў 1976 годзе, злілася з вёскай [[Вомельна]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 мая, 10 і 25 чэрвеня, 15 і 29 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} eu3cwgv4hw5hr1n8z2lsp86gm1gikb4 5141678 5141677 2026-05-14T19:24:39Z DobryBrat 5701 дададзена [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141678 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Востраў (значэнні)}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Востраў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 21|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 01|lon_sec = 58 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Амяльнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Во́страў'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vostraŭ}}, {{lang-ru|Остров}}) — былая [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Амяльнянскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Амяльнянскага сельсавета]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на месцы нацыяналізаванага маёнтка Вомельна. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года — пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У Вомельне месціўся штаб савецкай партызанскай брыгады «[[Партызанская брыгада «Буравеснік»|Буравеснік]]». У траўні 1944 года Востраў, Вомельна і суседнія населеныя пункты былі спалены ў час нямецкай [[Карная аперацыя «Півоня»|карнай аперацыі «Півоня»]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/tak-ubivali-lyudey-11.html|title=Так убивали людей|first=СБ-Беларусь|last=|website=www.sb.by|date=2009-06-17|access-date=2023-12-15}}</ref>. У Востраве былі спалены ўсе 18 дамоў, забіты 1 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/3371|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-10-03}}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена. Скасавана ў 1976 годзе, злілася з вёскай [[Вомельна]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 мая, 10 і 25 чэрвеня, 15 і 29 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] akcs89v6jxfdfivvevqxmz1i5gxonbo 0 779697 5141670 5136301 2026-05-14T18:58:36Z DBatura 73587 5141670 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бой за Тынзауатэн | Частка = [[Вайна ў Малі]] | Выява = | Подпіс = | Дата = 25—27 ліпеня 2024 | Год = | Месца = за 2 км ад алжырска-малійскай граніцы | Вынік = перамога баевікоў | Бок1 = {{Сцяг|Расія}} [[ПВК «Вагнер»]]<br>{{Сцягафікацыя|Малі}} | Бок2 = [[File:MNLA flag.svg|22пкс]] «Пастаянныя стратэгічныя рамкі для міру, бяспекі і развіцця»<br>{{Сцяг|Джыхад}} «Джамаат Нусрат аль-Іслам валь-Муслімін»<br>'''пры падтрымцы:''' * {{Сцягафікацыя|Украіна}} | Камандуючы1 = Сяргей Шаўчэнка † | Камандуючы2 = Альгабас Аг Інтала | Сілы1 = да 100 вагнераўцаў, тузіна малійцаў | Сілы2 = да 1000 баевікоў | Страты1 = ад 15 да 82 вагнераўцаў і 2 малійцаў загінула | Страты2 = як мінімум 20 баевікоў загінулі }} '''Бой за Тынзауатэн''' — баявыя дзеянні на поўначы [[Малі]] ў раёне мяжы з [[Алжыр|Алжырам]], якія прайшлі ў ліпені 2024 года. Падчас баёў калона малійскіх урадавых войск і расійскія байцы [[ПВК «Вагнер»]] трапілі ў засаду, уладкаваную туарэгскімі сепаратыстамі і джыхадысцкай групоўкай «Джамаат Нусрат аль-Іслам валь-Муслімін» (філіял [[Аль-Каіда|Аль-Каіды]] ў Малі)<ref name="Кто с кем">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/07/30/1052756-kto-s-kem-voyuet-v-mali-i-sahele|title=Кто с кем воюет в Мали и Сахеле|date=2024-07-30|publisher=[[Ведомости]]}}</ref>. У выніку былі забітыя дзясяткі байцоў праўрадавых сіл. Фарміраванні вагнераўцаў не неслі страт такога маштабу за рамкамі [[Расійска-ўкраінская вайна|вайны з Украінай]] з 2018 года, калі трапілі пад удар [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|амерыканскай авіяцыі]] [[Бой пад Хашамам (2018)|пад Хашамам у Сірыі]]<ref name="самые большие">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cne4n0nvweeo|title=В Мали погибли десятки бывших наемников «ЧВК Вагнер» — это их самые большие потери за время присутствия в Африке. Что известно|author=Илья Барабанов|date=2024-07-28|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]}}</ref>. Неўзабаве Малі і [[Нігер]] разарвалі свае дыпламатычныя адносіны з [[Украіна|Украінай]], абвінаваціўшы яе ў падтрымцы паўстанцаў і датычнасці да бою за Тынзауатэн<ref name="Африканское направление">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.krymr.com/a/afrikanskoje-napravlenije-ukraina-kuleba-diplomatija/33071612.html|title=Африканское направление. Как Украина продвигает свою стратегию на Южном Континенте вопреки противодействию России|date=2024-08-07|publisher=[[Радио «Свобода»]]}}</ref>. == Перадгісторыя == У 2012 годзе ў Малі адбыўся ваенны пераварот, а на поўначы краіны пачынаецца [[Туарэгскае паўстанне (2012—2014)|паўстанне туарэгаў]] з мэтай стварэння незалежнай дзяржавы [[Азавад]]<ref name="в засаду" /><ref name="Ставка" />. У ваенных дзеяннях супраць урадавых сіл узялі ўдзел і [[Ісламізм|ісламісцкія]] групоўкі, звязаныя з [[Аль-Каіда|Аль-Каідай]] і [[Ісламская дзяржава|ІД]]<ref name="Ставка" /><ref name="выводит войска" />. Улады звяртаюцца па ваенную дапамогу да [[Францыя|Францыі]] — [[Калоніі Францыі|былой каланіяльнай метраполіі]], і тая адпраўляе ў краіну свае войскі<ref name="Ставка" />. Французская армія прымала ўдзел у баявых дзеяннях супраць ісламістаў з 2013 года<ref name="выводит войска" />. Адначасна ў Малі пачала дзейнічаць [[Міратворчыя сілы ААН|міратворчая місія ААН]]<ref name="Ставка" />. У 2020 годзе адбываецца яшчэ адзін [[Ваенны пераварот у Малі (2020)|ваенны пераварот]], у выніку якога да ўлады прыходзіць палкоўнік [[Асімі Гаіта]]. Новы рэжым разарваў адносіны з Францыяй, і французскія войскі былі выведзеныя з краіны. «Гарачую кропку» пакідаюць і сілы ААН. Малійская хунта робіць стаўку на збліжэнне з [[Расія]]й. У 2021 годзе ў Малі з’яўляюцца байцы [[ПВК «Вагнер»]]. Наёмнікі неўзабаве становяцца адзінай замежнай сілай, якая аказвае дапамогу малійскім урадавым войскам<ref name="Ставка" /><ref name="о больших" />. Адной са сваіх галоўных задач малійская хунта паставіла адваяванне кантролю над усёй тэрыторыяй краіны ў сепаратыстаў. Урадавыя сілы засяродзіліся на паўночнай правінцыі Кідаль, якую армія ўзяла пад кантроль у 2023 годзе<ref name="о больших" />. == Ход падзей == 28 ліпеня 2024 года паўстанцкі рух туарэгаў «Пастаянныя стратэгічныя рамкі для міру, бяспекі і развіцця» паведаміў, што ў ходзе баёў 25—26 ліпеня ў раёне горада Тынзауатэн яны разграмілі ўсю калону малійскай арміі і расійскіх наймітаў, забіўшы і параніўшы дзясяткі салдат праціўніка<ref name="автор" /><ref name="Повстанцы в Мали" />. Баевікі таксама паведамілі аб знішчэнні і захопе бранятэхнікі, грузавікоў і аўтацыстэрн варожых сіл, а таксама аб пашкоджанні верталёта вагнераўцаў [[Мі-24|Мі-24П]], які затым разбіўся ў раёне горада Кідаль<ref name="Колонна ЧВК" /><ref name="В Мали" />. Верталёт павінен быў прыкрываць калону з паветра<ref name="Десятки россиян" />. Пры гэтым, згодна з папярэднімі заявамі ўладаў Малі, сумесная аперацыя малійскіх сіл і вагнераўцаў да гэтага ішла паспяхова. За тыдзень да паражэння яны захапілі вёску Ін-Афарак на мяжы з [[Алжыр|Алжырам]]<ref name="самые большие" />. Затым калона малійскіх вайскоўцаў і расіян пачала прасоўвацца да горада Тынзауатэн, які знаходзіўся на тэрыторыі Алжыра, маючы намер захапіць гэты населены пункт<ref name="самые большие" /><ref name="Разгром колонны">{{Cite web|lang=ru|url=https://istories.media/news/2024/07/28/razgrom-kolonni-chvk-vagner-v-mali-v-plen-popal-naslednik-prigozhina-pogib-admina-kanala-vagnerov-grey-zone/|title=Разгром колонны ЧВК «Вагнер» в Мали: в плен попал наследник Пригожина, погиб админ канала вагнеровцев Grey Zone|date=2024-07-28|publisher=[[Важные истории]]}}</ref>. За два кіламетры ад малійска-алжырскай мяжы калона трапіла пад [[Пясчаная бура|пясчаную буру]] і была вымушаная спыніць рух<ref name="самые большие">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cne4n0nvweeo|title=В Мали погибли десятки бывших наемников «ЧВК Вагнер» — это их самые большие потери за время присутствия в Африке. Что известно|author=Илья Барабанов|date=2024-07-28|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]}}</ref>. Гэтым скарысталіся паўстанцы-туарэгі, якія зладзілі засаду на шляху руху калоны<ref name="самые большие" />. У выніку калона была знішчана<ref name="самые большие" />. Былі апублікаваныя фатаграфіі і відэа з поля бою, на якіх было відаць мноства трупаў, спаленую тэхніку і палонных. У прыватнасці, на адным з відэа дэманстравалася мноства забітых светласкурых людзей у пустыні<ref name="Разгром">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.golosameriki.com/a/mali-wagner-group/7717663.html|title=Разгром «Вагнера» в Мали: что известно?|date=2024-07-30|publisher=[[Голос Америки]]}}</ref>. Таксама баевікі апублікавалі відэа допыту захопленага ў палон малійскага вайскоўца. На пытанне паўстанца аб тым, навошта вайскоўцы забіваюць мірных жыхароў, палонны адказаў, што такія забойствы здзяйсняюць толькі вагнераўцы. Паводле яго слоў у баях за Тынзауатэн прымала ўдзел толькі каля тузіна малійцаў, астатнія з’яўляліся членамі ПВК «Вагнер». Пры гэтым паводле інфармацыі паўстанцаў, у шэрагах наймітаў, акрамя расіян, былі прадстаўнікі іншых краін. Таксама з іх слоў, з 25 ліпеня ПВК «Вагнер» абстрэльваў грамадзянскія паселішчы на мяжы з Алжырам<ref name="Десятки россиян" />. 29 ліпеня факт цяжкіх баёў вагнераўцаў пацвердзіў блізкі да ПВК тэлеграм-канал «Разгрузка Вагнера»<ref name="пять дней">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.euronews.com/2024/07/29/mali-wagner-mercenaries-killed|title=Десятки наемников ЧВК "Вагнер" убиты повстанцами в Мали, бои шли пять дней|date=2024-07-29|publisher=[[Euronews]]}}</ref>. Паводле заявы гэтага канала, баі ішлі з 22 па 27 ліпеня і ў іх прынялі ўдзел вайскоўцы Малі і 13-ы штурмавы атрад ПВК «Вагнер» пад камандаваннем Сяргея Шаўчэнкі<ref name="подтвердила гибель">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2024/07/29/1052548-chvk-vagner|title=ЧВК «Вагнер» подтвердила гибель своих бойцов в Африке|date=2024-07-29|publisher=[[Ведомости]]}}</ref>. Ім супрацьстаялі байцы Каардынацыйнага руху Азавада і [[Аль-Каіда ў краінах ісламскага Магрыба|Аль-Каіды ў краінах ісламскага Магрыба]]<ref name="подтвердила гибель" />. Баі пачаліся пасля захопу ўрадавымі сіламі Малі населенага пункта Ін-Афарак<ref name="пять дней" />. Вагнераўцы сцвярджалі, што ў першы дзень баёў ім удалося знішчыць вялікія сілы паўстанцаў, аднак затым пачалася пясчаная бура, якая дазволіла паўстанцам перагрупавацца і падвесці падмацаванні, павялічыўшы свае сілы да 1000 чалавек, што вымусіла ПВК накіраваць падмацаванне сваім байцам<ref name="подтвердила гибель" />. Аднак на працягу наступных двух дзён радыкалы павялічылі колькасць масіраваных нападаў, скарыстаўшыся цяжкім узбраеннем, [[Беспілотны лятальны апарат|БПЛА]] і шахід-мабілямі, што пацягнула страты з боку калоны<ref name="подтвердила гибель" />. Апошняй радыёграмай ад групы стала паведамленне: «Засталіся ўтрох, працягваем весці бой»<ref name="подтвердила гибель" />. == Страты == Па даных ДШРГ «Русіч», у баі загінула больш за 80 байцоў, больш за 15 чалавек трапіла ў палон. Іншыя расійскія z-каналы паведамлялі пра гібель ад 20 да 50 вагнераўцаў<ref name="знищення десятків">{{Cite web|lang=uk|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-mali-povstanci-wahner/33053765.html|title=Малі: повстанці заявили про знищення десятків найманців групи «Вагнер»|date=2024-07-28|publisher=[[Радио «Свобода»]]}}</ref>. Былы супрацоўнік місіі ААН у горадзе Кідаль паведаміў [[France Presse|Agence France-Presse]] аб гібелі не менш за 15 вагнераўцаў<ref name="знищення десятків" />. Па даных крыніцы Рускай службы Бі-бі-сі, загінула не менш за 82 наймітаў<ref name="самые большие">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cne4n0nvweeo|title=В Мали погибли десятки бывших наемников «ЧВК Вагнер» — это их самые большие потери за время присутствия в Африке. Что известно|author=Илья Барабанов|date=2024-07-28|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]}}</ref>. Вагнераўцам і малійскім урадавым войскам былі нанесеныя наступныя страты ў тэхніцы: верталёт [[Мі-24]] (пашкоджаны), верталёт [[Мі-8]] (пашкоджаны, загінуў камандзір верталёта Аляксей Крайноў), не менш за 6—7 знішчаных і захопленых машын<ref name="kavkazr">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kavkazr.com/a/afrikanskaya-lovushka-istoriya-razgroma-chvk-vagner-v-mali/33055953.html|title=Африканская ловушка. История разгрома ЧВК "Вагнер" в Мали|author=Евгений Легалов, Марк Крутов, Сергей Добрынин|date=2024-07-30|publisher=Кавказ.Реалии}}</ref>. У ліку загінуўшых Сяргей Шаўчэнка, камандзір групы<ref name="подтвердила гибель" />, і Мікіта Фядзянін, аўтар звязанага з ПВК «Вагнер» тэлеграм-канала Grey Zone<ref name="Разгром колонны" />. Міністэрства абароны Малі пацвердзіла факт бою, заявіўшы, што страты яе сіл склалі два чалавекі забітымі і 10 параненымі, тады як страты паўстанцаў налічвалі не менш за 20 чалавек забітымі<ref name="знищення десятків">{{Cite web|lang=uk|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-mali-povstanci-wahner/33053765.html|title=Малі: повстанці заявили про знищення десятків найманців групи «Вагнер»|date=2024-07-28|publisher=[[Радио «Свобода»]]}}</ref>. == Магчымая роля Украіны == У СМІ з’яўлялася інфармацыя пра магчымую ролю [[Украіна|Украіны]] ў разгроме атрада ПВК у Малі<ref name="Разгром">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.golosameriki.com/a/mali-wagner-group/7717663.html|title=Разгром «Вагнера» в Мали: что известно?|date=2024-07-30|publisher=[[Голос Америки]]}}</ref>. Так, прадстаўнік ГУР МА Украіны Андрэй Юсаў заявіў: «Паўстанцы атрымалі неабходную інфармацыю і не толькі інфармацыю, якая дазволіла правесці паспяховую ваенную аперацыю супраць расійскіх ваенных злачынцаў. Пра дэталі мы безумоўна не будзем казаць, працяг будзе»<ref name="Разгром" />. 29 ліпеня ўкраінскае выданне Kyiv Post апублікавала фатаграфію, на якой туарэгскія паўстанцы паказаны са [[Сцяг Украіны|сцягам Украіны]]<ref name="Разгром" />. Таксама ў сацыяльнай сетцы [[X (сацыяльная сетка)|X]] з’яўлялася інфармацыя, што паўстанцы нібыта прапаноўвалі перадаць палонных вагнераўцаў Украіне<ref name="Разгром" />. Аднак у журналістаў не было незалежнага пацвярджэння звестак аб магчымым удзеле Украіны ў гэтых падзеях<ref name="Разгром">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.golosameriki.com/a/mali-wagner-group/7717663.html|title=Разгром «Вагнера» в Мали: что известно?|date=2024-07-30|publisher=[[Голос Америки]]}}</ref>. На гэтым фоне 5 жніўня ўлады Малі заявілі пра разрыў дыпадносін з Украінай<ref name="не надала">{{Cite web|lang=uk|url=https://www.bbc.com/ukrainian/articles/c80xxxrzrn8o|title=МЗС: Малі не надала доказів причетності України до знищення вагнерівців|date=2024-08-05|publisher=[[Украинская служба Би-би-си]]}}</ref>. Улады Малі абвінавацілі дзяржаву ў парушэнні [[Суверэнітэт|суверэнітэту]], зневажанні нормаў [[Міжнароднае права|міжнароднага права]] і падтрымцы [[Міжнародны тэрарызм|міжнароднага тэрарызму]]<ref name="разорвала дипотношения">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/mali-razorvala-dipotnosenia-s-ukrainoj-kak-otreagirovali-v-kieve/a-69869186|title=Мали разорвала дипотношения с Украиной. Как реагирует Киев?|date=2024-08-06|publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref>. 6 жніўня аналагічны крок здзейсніў Нігер<ref name="к сведению">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.krymr.com/a/news-mid-ukraina-niger-reaktsyia/33070344.html|title=«Приняли к сведению»: в МИД Украины отреагировали на решение Нигера разорвать дипотношения с Украиной|date=2024-08-08|publisher=[[Радио «Свобода»]]}}</ref>. Улады [[Сенегал|Сенегала]] выступілі з асуджэннем дзеянняў Украіны<ref name="разорвала дипотношения" />. == Гл. таксама == * [[Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы]] == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="автор">{{cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/07/28/reuters-v-mali-pogibli-desiatki-naemnikov-chvk-vagner-v-tom-chisde-avtor-telegram-kanala-grey-zone-news|title=Reuters: в Мали погибли десятки наемников ЧВК «Вагнер», в том числе автор телеграм-канала Grey Zone|date=2024-07-28|publisher=[[Новая газета. Европа]]|lang=ru}}</ref> <ref name="в засаду">{{cite web|url=https://zn.ua/WORLD/desjatki-vahnerovtsev-pohibli-popav-v-zasadu-na-severe-mali.html|title=Десятки «вагнеровцев» погибли, попав в засаду на севере Мали|date=2024-07-28|publisher=[[Зеркало недели]]|lang=ru}}</ref> <ref name="Ставка">{{cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c25rjzn8v98o|title=Ставка на «Вагнер». Что будет с Мали после ухода миссии ООН и смерти Пригожина?|date=2023-08-26|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|lang=ru}}</ref> <ref name="выводит войска">{{cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-60415045|title=Франция выводит войска из Мали. Запад утверждает, что там действуют российские наемники |date=2023-08-26|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|lang=ru}}</ref> <ref name="о больших">{{cite web|url=https://www.dw.com/ru/povstancy-v-mali-soobsili-o-bolsih-poterah-naemnikov-iz-cvk-vagner/a-69790256|title=Повстанцы в Мали сообщили о больших потерях ЧВК "Вагнер"|date=2024-07-28|publisher=[[Deutsche Welle]]|lang=ru}}</ref> <ref name="Десятки россиян">{{cite web|url=https://theins.ru/news/273424|title=Десятки россиян из ЧВК Вагнера убиты или взяты в плен на севере Мали. Среди них — пропагандист «Вагнера», автор канала Grey Zone|date=2024-07-28|publisher=[[The Insider]]|lang=ru}}</ref> <ref name="Повстанцы в Мали">{{cite web|url=https://zona.media/news/2024/07/28/grey-zone|title=Повстанцы в Мали объявили об убийстве «десятков» вагнеровцев и солдат правительственных войск; Z‑каналы сообщают о гибели автора Grey Zone|date=2024-07-28|publisher=[[Медиазона]]|lang=ru}}</ref> <ref name="Колонна ЧВК">{{cite web|url=https://rtvi.com/news/kolonna-chvk-vagner-popala-v-zasadu-v-mali-ubit-admin-grey-zone-chto-izvestno/|title=Колонна ЧВК «Вагнер» попала в засаду в Мали, убит админ Grey Zone. Что известно|date=2024-07-28|publisher=[[RTVI]]|lang=ru}}</ref> <ref name="В Мали">{{cite web|url=https://www.moscowtimes.ru/2024/07/28/vmali-povstantsi-razgromili-kolonnu-chvk-vagner-pogibli-desyatki-chelovek-a137975|title=В Мали повстанцы разгромили колонну ЧВК «Вагнер». Погибли десятки человек|date=2024-07-28|publisher=[[The Moscow Times]]|lang=ru}}</ref> }} {{ВС}} [[Катэгорыя:Ліпень 2024 года]] [[Катэгорыя:ПВК «Вагнер»]] [[Катэгорыя:Вайна ў Малі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] ox7alp1t4nhtmal5iv25fwroe8flgzz 0 780356 5141557 4913629 2026-05-14T13:04:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141557 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Забродскі}} {{Вучоны}} '''Сяргей Сцяпанавіч Забродскі''' ({{ДН|17|12|1911}}, {{МН|Нясвіж||}} — {{ДС|7|1|1980}}, {{МС|Мінск||}}) — беларускі вучоны ў галіне [[Гідрадынаміка|гідрадынамікі]], [[Цеплаабмен|цепла-]] і [[Масаабмен|масаабмену]]. [[Доктар тэхнічных навук]] (1960), [[прафесар]] (1964), [[член-карэспандэнт АН БССР]] (1966). [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1978). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == У 1939 г. скончыў [[энергетычны факультэт Беларускага дзяржаўнага політэхнічнага інстытута]]. Пасля заканчэння ВНУ служыў у радах [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], прымаў удзел у Вялікай Айчыннай вайне. У сакавіку 1946 г. прыходзіць працаваць у Энергасектар Акадэміі навук БССР (з 1952 г. — [[Інстытут энергетыкі АН БССР]]) на пасаду малодшага навуковага супрацоўніка, дзе і працаваў да апошніх дзён. У 1950—1957 гг. працуе старшым навуковым супрацоўнікам у [[Інстытут цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава НАН Беларусі|Інстытуце энергетыкі АН БССР]]. У 1957 г. узначаліў лабараторыю дысперсных сістэм гэтага інстытута (з 1963 г. — [[Інстытут цепла- і масаабмену АН БССР|Інстытут цепла- і масабмену АН БССР]]). == Навуковая дзейнасць == Навуковыя працы па даследаванні цепла- і масаабмену ў дысперсных сістэмах. Прапанаваў формулу для разліку каэфіцыента цеплаабмену ў кіпячым слоі, распрацаваў асновы прымянення дысперсных матэрыялаў у якасці высокаэфектыўных прамежкавых цепланосьбітаў для безакісляльнага нагрэву металу, стварэння ахоўных атмасфер і інш. Аўтар больш за 200 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій, звыш 60 пасведчанняў на вынаходніцтвы. Падрыхтавана 18 кандыдатаў навук. С. С. Забродскім была створана навуковая школа ў галіне пераносу ў дысперсных сістэмах. Быў намеснікам акадэміка-сакратара [[Аддзяленне фізіка-тэхнічных навук НАН Беларусі|аддзялення фізіка-тэхнічных навук Акадэміі навук БССР]], старшынёй секцыі навуковага Савета па праблеме «Маса- і цеплапераносу ў тэхналагічных сістэмах» [[Дзяржаўны камітэт Савета Міністраў СССР па навуцы і тэхніцы|Дзяржаўнага камітэта Савета Міністраў СССР па навуцы і тэхніцы]]. З’яўляўся намеснікам галоўнага рэдактара «Інжынерна-фізічнага часопіса», членам рэдкалегіі часопіса «[[Весці АН БССР]]. Серыя фізіка-энергетычная». == Узнагароды == Узнагароджаны ордэнам «[[Ордэн «Знак Пашаны»|Знак пашаны]]» (1971 г.), медалямі «[[За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]», «[[За абарону Ленінграда]]», [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР]], [[Залаты медаль ВДНГ СССР|залатым медалём ВДНГ СССР]] (1970) за прадстаўленую арыгінальную ўстаноўку для сушкі медпрэпаратаў. == Асноўныя працы == * Перенос тепла псевдоожиженным слоем зернистого материала (1958) * Гидродинамика и теплообмен в псевдоожиженном слое (1963) * Высокотемпературные установки с псевдоожиженным слоем (1971) == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Забродскі Сяргей Сцяпанавіч||489}} * [https://csl.bas-net.by/personalii/60768/zabrodskiy-sergey-stepanovich/ Забродскі Сяргей Сцяпанавіч] у базе данных «Гісторыя беларускай навукі ў асобах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [https://www.itmo.by/jepter/852012r/8510230.html Инженерно-физический журнал. — 2012. — Т. 85. — С. 230—231]{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20171029173321/http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/zabrodskii.php Профіль С. С. Забродскага за сайце НАН Беларусі] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Забродскі Сяргей Сцяпанавіч}} mv8zppn85fwi51g8g7vb58188i0b27e 0 781879 5141598 5125444 2026-05-14T15:32:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141598 wikitext text/x-wiki {{Песня | Выканаўца=[[Betsy]] і Марыя Янкоўская | Аўтары=[[Міхаіл Віктаравіч Чарцішчаў|Міхаіл Чарцішчаў]] і [[Мукка (спявак)|Мукка]]|Вокладка=Single album cover for Sigma Boy.jpg}} '''«Сігма Бой»'''{{Efn-la|«''Сігма''» — інтэрнэт-мем і тэрмін з інтэрнэт-слэнгу, якім называюць мужчын-адзіночак і незалежных ад грамадства асоб.<br>''«Бой»'' ({{Lang-en|boy}}) — хлопец.}} ({{Lang-ru|Сигма Бой}}; {{Lang-en|Sigma Boy}}) — песня [[Расія|расійскіх]] блогераў [[Betsy]] і Марыі Янкоўскай. == Гісторыя == Betsy (Святлана Чарцішчава) запісвае песні ўжо некалькі гадоў<ref name="vokrugtv-BetsyGirlprofile">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrug.tv/person/show/17347684701/|title=Светлана Чертищева (Бетси Girl)|website=[[Vokrug TV]]|access-date=2023-12-21}}</ref>. Яе песня «Сімпл Дымпл Поп Іт Сквіш» была папулярная ў Азіі<ref name=msk1.ru-20241214">{{Cite web|lang=ru|url=https://msk1.ru/text/entertainment/2024/12/14/74880110/|title=Русская песня «Сигма-бой» завирусилась в интернете: что это такое, что значит сигма-бой и мейл, тренд в ТикТоке, кто поет этот трек|website=МСК1.ру (Городские порталы)|date=2024-12-14|access-date=2024-12-22}}</ref> . Марыя Янкоўская — блогер і пастаянная вядучая расійскага дзіцячага тэлеканала [[СТС Kids]]{{Refn|<ref>{{Cite web|url=https://tv.mail.ru/news/76561-prigozhin-zayavil-chto-vremya-gruppyi-tatu-ushlo/|title=Пригожин заявил, что время группы «Тату» ушло|website=[[Mail.ru]]|date=2024-12-10|lang=ru|accessdate=2024-12-21}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.gazeta.ru/culture/news/2024/12/16/24637802.shtml | title=Пригожин заявил, что время «Тату» ушло|website=[[Gazeta.Ru]]|lang=ru|date=2024-12-16|accessdate=2024-12-22}}</ref>}}. Трэк выйшаў 4 кастрычніка 2024 года на лэйбле [[Rhymes Music]]<ref name="apple">{{Cite web|lang=en|url=https://music.apple.com/us/album/%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%BC%D0%B0-%D0%B1%D0%BE%D0%B9-single/1769211908|title=Сигма Бой - Single - Album by Betsy & Мария Янковская|publisher=Apple Music|access-date=2024-12-21|archive-date=25 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225203732/https://music.apple.com/us/album/%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%BC%D0%B0-%D0%B1%D0%BE%D0%B9-single/1769211908|url-status=dead}}</ref>. Песню напісаў бацька Betsy, кампазітар [[Міхаіл Віктаравіч Чарцішчаў|Міхаіл Чарцішчаў]], у суаўтарстве з рок-спеваком [[Мукка (спявак)|Мукка]] (Серафімам Сядорынам)<ref name="78.ru-20241215">{{Cite web|lang=ru|url=https://78.ru/news/2024-12-15/pesnya-dvuh-devochek-iz-rossii-stala-mirovim-hitom-zavirusivshis-v-tiktok|title=Песня двух девочек из России стала мировым хитом, завирусившись в TikTok|website=78.ru|date=2024-12-15|access-date=2024-12-21}}</ref>. Паводле Чарцішчава, тэкст напісаны спантанна, у трэк не закладваўся які-небудзь сэнс<ref name="aif-chto-za-pesnya"/>. Песня стала вядомай ва ўсім свеце дзякуючы віруснай папулярнасці ў [[TikTok]], патрапіўшы ў чарты стрымінгавых сэрвісаў [[Spotify]] і [[YouTube]]{{Refn|<ref name="rbth20241217">{{Cite web|url=https://www.rbth.com/arts/338092-sigma-boy-russian-song|title='Sigma Boy': How a song by Russian teenagers went viral with foreigners|website=[[Russia Beyond]]|lang=en|date=2024-12-17|accessdate=2024-12-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/etimes/trending/sigma-sigma-boy-trend-why-is-it-taking-over-the-internet/articleshow/116149912.cms|title=‘Sigma Sigma boy’ trend: Why is it taking over the internet?|lang=en|date=2024-12-13|publisher=The Economic Times - The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.soapcentral.com/humor/what-s-story-behind-sigms-sigma-boy-tiktok-trend-viral-song-fuels-wave-memes|title=What’s the story behind the ‘Sigma Sigma Boy’ tiktok trend? Viral song fuels a wave of memes|lang=en|first=Jatin|last=Arora|date=2024-12-03|website=www.soapcentral.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dexerto.com/tiktok/what-is-the-sigma-sigma-boy-tiktok-trend-viral-song-inspires-memes-2995662/|title=What is the ‘Sigma Sigma Boy’ TikTok trend? Viral song inspires memes|lang=en|date=2024-12-02|website=Dexerto}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dailydot.com/memes/sigma-sigma-boy-tiktok/|title='Sigma Sigma Boy' goes TikTok viral|first=Anna|last=Good|lang=en|date=2024-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blog.voicy.network/memes/sounds/whats-the-sigma-sigma-boy-meme-sound-thats-going-on-tiktok/|title=What’s the Sigma Sigma Boy Meme Sound that’s going on TikTok?|publisher=Voicy Blog|lang=en|date=2024-12-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.freitag.de/autoren/jonathan-guggenberger/sigma-boy-auf-tiktok-russische-propaganda-fuers-kinderzimmer|title=Sigma Boy auf TikTok: Russische Propaganda fürs Kinderzimmer|lang=de|first=Jonathan|last=Guggenberger|publisher=Der Freitag}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.comingsoon.net/guides/news/1888413-sigma-sigma-boy-song-trend-on-tiktok-explained|title=What Is 'Sigma Sigma Boy' Viral Song Trend on TikTok?|first=Ritika|last=Singh|lang=en|date=2024-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-in/lifestyle/style/sigma-sigma-boy-trend-why-is-it-taking-over-the-internet/ar-AA1vylJM|title=‘Sigma Sigma boy’ trend: Why is it taking over the internet?|website=MSN.com|lang=en|author=Entertainment Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/world/us/us-buzz/what-is-sigma-sigma-boy-viral-tiktok-trend-explained-article-116057088|title=What Is 'Sigma Sigma Boy'? Viral TikTok Trend Explained|lang=en|date=2024-12-07|website=Times Now}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://journal.tinkoff.ru/sigma-boy/ | title=«Сигма-бой» — хит соцсетей. Откуда взялась вирусная песня и почему её так полюбили за рубежом |lang=ru|publisher=[[Т-Банк]]|date=2024-12-11|accessdate=2024-12-22}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.nn.ru/text/entertainment/2024/12/12/74874548/ | title=Вирусная песня девочек из России попала в топы зарубежных чартов — текст для неё написал нижегородский музыкант |website=[[NN.ru]]|lang=ru|date=2024-12-12|accessdate=2024-12-22}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://media.halvacard.ru/entertainment/sigma-boi-chto-eto-za-pesnya-kto-poet-i-pochemu-ona-stala-populyarnoi | title=Песня «Сигма-бой» возглавила чарт Spotify |website=Halvacard.ru (Совкомбанк)|lang=ru|date=2024-12-17|accessdate=2024-12-22}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.parents.ru/article/kto-takoi-sigma-boi-iz-populyarnoi-pesni-na-youtube-i-chto-izvestno-o-devochkakh-podrostkakh-ispolnyayushikh-trek/ | title=Кто такой «сигма бой» из популярной песни на YouTube, и что известно о девочках-подростках, исполняющих трек|lang=ru|website=Parents.ru (Счастливые родители)|date=2024-12-11|accessdate=2024-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kworb.net/itunes/artist/betsy.html|title=Betsy Chart Positions on Spotify, Apple Music and Other Streaming Services|lang=en|accessdate=2024-12-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://aif.ru/society/web/pesnya-dvuh-yunyh-rossiyanok-zavirusilas-v-tiktok-i-stala-mirovym-hitom|title=Песня двух юных россиянок завирусилась в TikTok и стала мировым хитом|lang=ru|website=[[Аргументы и факты]]|date=2024-12-16|accessdate=2024-12-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2024/12/17/avtor-muzyki-k-luntiku-napisal-pesniu-vzorvavshuiu-spotify.html|title=Автор музыки к "Лунтику" написал песню, ставшую хитом на Spotify|website=[[Российская газета]]|lang=ru|date=2024-12-17|accessdate=2024-12-21}}</ref>}}. На сэрвісе Spotify нейкі час узначальвала сусветны чарт Viral 50 Global{{Refn|<ref>{{Cite web|url=https://news.ru/music/pesnya-dvuh-yunyh-rossiyanok-zavirusilas-v-tiktok-i-stala-mirovym-hitom/|title=Песня двух юных россиянок завирусилась в TikTok и стала мировым хитом|website=[[News.ru]]|lang=ru|date=2024-12-16|accessdate=2024-12-21}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.gazetametro.ru/articles/chto-takoe-sigma-boj-kto-poet-etu-pesnju-i-chto-voobsche-znachit-sigma-12-12-2024 | title=Что такое сигма бой? Кто поёт песню сигма бой? Что такое сигма? |website=[[Metro Москва]]|lang=ru|date=2024-12-12|accessdate=2024-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7380776|title=Лидеры чартов цифровых площадок в 2024 году|date=2024-12-16|website=[[Коммерсантъ]]|lang=ru|accessdate=2024-12-21}}</ref>}}. 19 кастрычніка 2024 года спявачкі атрымалі прэмію STS Kids’ SuperLikeShow у намінацыі «Супертрэнд». Яны таксама выканалі сваю песню на сцэне падчас цырымоніі ўзнагароджання<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.intermedia.ru/news/390761|title=В Москве прошла премия СТС Kids «СуперЛайкШоу»|date=2024-10-25|publisher=[[InterMedia]]|access-date=2024-12-21}}</ref>. == Тэкст == Песня з простымі тэкстам і рытмам<ref name="postnews20231219">{{Cite web|url=https://postnews.ru/a/31986|title=Песня «Сигма-бой»: кто поет и почему она стала популярной|date=2024-12-09}}</ref>. Па словах Betsy, сэнс у тым, што «Маша і я такія класныя, і Сігма-бой спрабуе заваяваць нас, а мы спрабуем заваяваць яго»<ref name="78.ru-20241215" /><ref name="aif-chto-za-pesnya">{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Что за песня «Сигма Бой» прославила двух россиянок на весь мир? |url=https://aif.ru/culture/showbiz/chto-za-pesnya-sigma-boy-proslavila-dvuh-rossiyanok-na-ves-mir |website=Argumenty i Fakty}}</ref>. Як патлумачыла дзяўчынка, «Сігма-бой — вельмі ўпэўнены хлопчык, якому ніхто не патрэбны. Усе дзяўчаты ўлюбляюцца ў яго»<ref>{{Cite web | url=https://www.gpmradio.ru/exclusive-page/uid/40226 | title=Тренд «Сигма бой» бьет рекорды на Детском радио }}</ref><ref>{{Cite web | url=https://onair.ru/main/enews/view_msg/NMID__90824/ | title=Тренд «Сигма бой» бьет рекорды на Детском радио | access-date=2 лютага 2025 | archive-date=26 студзеня 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250126111147/https://onair.ru/main/enews/view_msg/NMID__90824/ | url-status=dead }}</ref>. {| |+ !Арыгінал !Пераклад |- |Сигма, Сигма-бой, Сигма-бой, Сигма-бой,<br /> Каждая девчонка хочет танцевать с тобой.<br /> Сигма, Сигма-бой, Сигма-бой, Сигма-бой,<br /> Я такая вся, что добиваться будешь год. Сигма, Сигма-бой, Сигма-бой, Сигма-бой,<br /> Каждая девчонка хочет танцевать с тобой.<br /> Сигма, Сигма-бой, Сигма-бой, Сигма-бой,<br /> Я такая вся, что добиваться будешь год. Сигма, Сигма-бой, Сигма-бой, Сигма-бой,<br /> Каждая девчонка хочет танцевать с тобой.<br /> Сигма, Сигма-бой, Сигма-бой, Сигма-бой,<br /> Я такая вся, что добиваться будешь год. (Betsy, Betsy, Betsy) Betsy Джаред, бэйб как лето, Betsy лето как жара (Иу!)<br /> Так что милый мальчик будет прыгать и сгорать. (Ага)<br /> Упакуйся в мою Bentley, полезай в мой Beauty Box, (Давай)<br /> Ты мой Сигма-бой, но я желаю твоих слез. (Понял?)<br /> Сигма, Сигма-бой, бэк на стол, достаю Bank roll,<br /> Я куплю все Skittles, Snickers точно будешь мой, бой.<br /> Сигма, Сигма-бой — я икона твоих икон,<br /> Обо мне мечтают так как будто я биткоин. (Понял?) Сигма, Сигма-бой, но не мой, молча как немой,<br /> Смотрит в никуда ой какой, этот взгляд — огонь.<br /> Годы будут ждать, когда ты соберешься,<br /> И меня когда-нибудь добьешься. Сигма, Сигма-бой, Сигма-бой, Сигма-бой,<br /> Каждая девчонка хочет танцевать с тобой.<br /> Сигма, Сигма-бой, Сигма-бой, Сигма-бой,<br /> Я такая вся, что добиваться будешь год.<br /> Сигма, Сигма-бой, Сигма-бой, Сигма-бой,<br /> Каждая девчонка хочет танцевать с тобой.<br /> Сигма, Сигма-бой, Сигма-бой, Сигма-бой,<br /> Я такая вся, что добиваться будешь год. |Сігма, Сігма-бой, Сігма-бой, Сігма-бой,<br /> Кожная дзяўчынка хоча танцаваць з табой.<br /> Сігма, Сігма-бой, Сігма-бой, Сігма-бой,<br /> Я такая ўся, што дамагацца будзеш год. Сігма, Сігма-бой, Сігма-бой, Сігма-бой,<br /> Кожная дзяўчынка хоча танцаваць з табой.<br /> Сігма, Сігма-бой, Сігма-бой, Сігма-бой,<br /> Я такая ўся, што дамагацца будзеш год. Сігма, Сігма-бой, Сігма-бой, Сігма-бой,<br /> Кожная дзяўчынка хоча танцаваць з табой.<br /> Сігма, Сігма-бой, Сігма-бой, Сігма-бой,<br /> Я такая ўся, што дамагацца будзеш год. (Betsy, Betsy, Betsy) Betsy Джарэд, бэйб як лета, Betsy лета як спякота (Ву!)<br /> Так што мілы хлопчык будзе скакаць і згараць. (Ага)<br /> Упакуйся ў маю Bentley, залазь у мой Beauty Box, (Давай)<br /> Ты мой Сігма-бой, але я жадаю тваіх слёз. (Зразумеў?)<br /> Сігма, Сігма-бой, бэк на стол, дастаю Bank roll,<br /> Я куплю ўсе Skittles, Snickers дакладна будзеш мой, бой.<br /> Сігма, Сігма-бой — я ікона тваіх ікон,<br /> Пра мяне мараць так як быццам я біткойн. (Зразумеў?) Сігма, Сігма-бой, але не мой, моўчкі як нямы,<br /> Глядзіць у нікуды ой які, гэты погляд — агонь.<br /> Гады будуць чакаць, калі ты збярэшся,<br /> І мяне калі-небудзь даможашся. Сігма, Сігма-бой, Сігма-бой, Сігма-бой,<br /> Кожная дзяўчынка хоча танцаваць з табой.<br /> Сігма, Сігма-бой, Сігма-бой, Сігма-бой,<br /> Я такая ўся, што дамагацца будзеш год. Сігма, Сігма-бой, Сігма-бой, Сігма-бой,<br /> Кожная дзяўчынка хоча танцаваць з табой.<br /> Сігма, Сігма-бой, Сігма-бой, Сігма-бой,<br /> Я такая ўся, што дамагацца будзеш год. |} == Чарты == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" !Чарт (2024—2025) !Пазіцыя |- {{single chart|Austria|73|artist=Betsy / Мария Янковская|song=Sigma Boy|rowheader=true|access-date=7 January 2025}} |- {{single chart|Czechdigital|30|year=2025|week=1|rowheader=true|access-date=19 January 2025}} |- {{single chart|Germany|56|songid=2498518|artist=Betsy / Мария Янковская|song=Sigma Boy|rowheader=true|access-date=17 January 2025}} |- ! scope="row"| Sweden ([[Sverigetopplistan]])<ref>{{Cite web|url=https://sverigetopplistan.se/chart/41/?dspy=2025&dspp=3|title=Veckolista Singlar, vecka 3|publisher=[[Sverigetopplistan]]|lang=sv|access-date=18 January 2025}}</ref> | 89 |- ! scope="row"| US [[Hot Dance/Pop Songs]] (''[[Billboard]]'')<ref>{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/hot-dance-pop-songs/2025-01-18/|title=Hot Dance/Pop Songs: Week of January 18, 2025|magazine=[[Billboard]]|access-date=19 January 2025}}</ref> |7 |} == Крытыка == Нямецкая дэпутатка [[Еўрапейскі парламент|Еўрапарламента]] Нэла Рыль прапанавала забараніць расійскую песню «Сігма Бой», бо кампазіцыя прапагандуе «патрыярхальныя і прарасійскія погляды на свет». Яна адзначыла, што песня папулярная сярод падлеткаў, але ў той жа час з’яўляецца адным з прыкладаў «расійскага пранікнення ў папулярны дыскурс праз сацыяльныя сеткі»<ref>[https://rtvi.com/news/v-evroparlamente-predlozhili-zapretit-rossijskuyu-pesnyu-sigma-boj/ В Европарламенте предложили запретить российскую песню «Сигма бой»]</ref><ref>https://www.bfm.ru/news/566566</ref>. З ініцыятывай забароны песні таксама выступілі праваслаўныя актывісты з «[[Сорак саракоў (рух)|Сорак саракоў]]», якія, наадварот, угледзелі ў творчасці школьніц пагрозу традыцыйным каштоўнасцям, а вобразы саміх дзяўчынак палічылі залішне «сексуалізаванымі»<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/7460175 Sigma Boy везде не свой — Коммерсантъ Санкт-Петербург]</ref>. Цэнтр процідзеяння дэзынфармацыі СНБА Украіны абвінаваціў песню ў прапагандзе, заявіўшы, што Расія выкарыстоўвае песні як інструмент «мяккай сілы»<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/67a5f1f39a79478053af65f2 На Украине песню «Сигма-бой» назвали инструментом пропаганды Кремля — https://www.rbc.ru/]</ref><ref>[https://vz.ru/news/2025/2/7/1313447.html На Украине песню «Сигма-бой» назвали пропагандой российской культуры — Взгляд. Деловая газета]</ref><ref>[https://t.me/CenterCounteringDisinformation/13244 Официальный телеграмм-канал СНБО Украины]</ref>. == Заўвагі == {{notelist-la}} == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=frAhxXbLetk Sigma Boy(афіцыйнае аўдыё)] на «Ютубе» {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-02-02}} [[Катэгорыя:Песні на рускай мове]] [[Катэгорыя:Поп-музыка]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 2024 года]] [[Катэгорыя:Песні 2024 года]] qy39fcaeewqypxkn3dkdsibkq7yskjc 10 783641 5141825 4943529 2026-05-15T07:49:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Шаблон:Bible.by]] 5141825 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Bible.by]] 0dhzs43n5n2h7jitm2z2kb8jpnmlawx 0 787367 5141745 4987367 2026-05-14T22:58:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141745 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Тара́с Раманчу́к''' ({{lang-pl|Taras Romanczuk}}; нар. {{ДН|14|11|1991}}) — польскі футбаліст украінскага паходжання, паўабаронца клуба «[[Ягелонія Беласток|Ягелонія]]» і нацыянальнай [[Зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]]. Да 12 лютага 2018 года трымаў украінскае грамадзянства. == Кар’ера == === Клубная === Раманчук пачаў сваю кар’еру ў клубе «[[Ковель-Валынь|Ковель]]», куды ў 2008 годзе паводле просьбы тагачаснага трэнера Рамана Лыса быў залічаны ў першую каманду<ref name="fakt">[https://www.fakt.pl/sport/pilka-nozna/ukraina-nie-chciala-tarasa-romanczuka/ksjwxve «Na Ukrainie go nie chcieli, więc zagra u Nawałki»]. Fakt</ref>. У той час ён сумяшчаў футбол з працай і вучобай — за гэты час двойчы ездзіў у ЗША па студэнцкім абмене<ref name="fakt"/>. Таксама браў удзел у матчах [[футзал]]у. На пачатку лютага 2013 года Раманчук пераехаў у Польшчу, дзе стаў футбалістам клуба «[[Легіяновія Легіянова|Легіяновія]]» з [[Трэцяя ліга чэмпіянату Польшчы па футболе|Трэцяй лігі]]. Раней яго заўважыў тагачасны віцэ-прэзідэнт гэтага клуба Міхал Кусінскі<ref>[https://www.przegladsportowy.pl/pilka-nozna/lotto-ekstraklasa/jagiellonia-bialystok/taras-romanczuk-dyplomata-ktory-nie-rozumie-wojny/yxxc3x1 «Taras Romanczuk — dyplomata, który nie rozumie wojny»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191021081857/https://www.przegladsportowy.pl/pilka-nozna/lotto-ekstraklasa/jagiellonia-bialystok/taras-romanczuk-dyplomata-ktory-nie-rozumie-wojny/yxxc3x1 |date=21 кастрычніка 2019 }}. Przegląd Sportowy.</ref>, які быў у Ковелі на святкаванні дня горада. За польскі клуб ігрок дэбютаваў 13 красавіка 2013 года ў матчы чэмпіянату супраць «Завішы», калі на 46-й хвіліне замяніў на полі партнёра па камандзе. У першы ж сезон з украінцам у складзе каманда прабілася ў [[Другая ліга чэмпіянату Польшчы па футболе|Другую лігу]]. Ужо ў жніўні 2013 года Раманчук адначыўся голам у браму мелецкай «[[Сталь Мелец|Сталі]]» і шчасна правёў увесь сезон. «Легіяновія» скончыла розыгрыш на 4-м радку, а Раманчук прыцягнуў увагу некалькіх клубаў з [[Польская футбольная экстракляса|Экстракласы]]<ref>[http://www.kslegionovia.pl/news/krotko-i-na-temat-dariusz-ziabski/ «Krótko i na temat: Dariusz Ziąbski»]. Legionovia</ref>. 21 ліпеня 2014 года прэзідэнт «[[Ягелонія Беласток|Ягелоніі]]» [[Цэзарый Кулеша]] абвясціў, што была дасягнутая дамоўленасць аб пераходзе Раманчука ў беластоцкі клуб<ref>[http://www.gol24.pl/ekstraklasa/a/taras-romanczuk-zostanie-pilkarzem-jagiellonii-bialystok,9556454/ «Taras Romanczuk zostanie piłkarzem Jagiellonii Białystok»]. Gol24.</ref>. Праз дзень ігрок падпісаў гадавы кантракт з клубам з правам падаўжэння яшчэ на два гады<ref>[https://sport.onet.pl/pilka-nozna/transfery/taras-romanczuk-podpisal-kontrakt-z-jagiellonia-bialystok/w0dcy «Taras Romanczuk podpisał kontrakt z Jagiellonią Białystok»]. Onet.pl.</ref>. Раманчук паклаў пачатак выступы ў найвышэйшым дывізіёне 15 жніўня 2014 года, з'явіўшыся на замену на 46-й хвіліне ў матчы супраць варшаўскай «[[Легія Варшава|Легіі]]». Свой першы гол за «Ягелонію» забіў 9 лістапада 2014 года, трапна пацэліўшы мяч у браму «[[Рух Хожаў|Руха]]», аднак гэта не выратавала клуб ад паражэнні з лікам 2:5. Улетку 2016 года іграком цікавіўся турэцкі «[[Коньяспор Конья|Коньяспор]]», але сама «Ягелонія» не была зацікаўлена ў яго продажы<ref>[http://www.kslegionovia.pl/news/ogromne-pieniadze-romanczuka/ «Ogromne pieniądze za Romanczuka»]. Legionovia.</ref>. У пачатку студзеня 2017 года атрымаў званне найлепшага апорнага паўабаронцы ў Экстраклясе 2016 года<ref>[https://www.przegladsportowy.pl/pilka-nozna/lotto-ekstraklasa/ekstraklasa-tv/taras-romanczuk-najlepszym-defensywnym-pomocnikiem-2016-roku/n2d18vk «Taras Romanczuk najlepszym defensywnym pomocnikiem 2016 roku»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180817164422/https://www.przegladsportowy.pl/pilka-nozna/lotto-ekstraklasa/ekstraklasa-tv/taras-romanczuk-najlepszym-defensywnym-pomocnikiem-2016-roku/n2d18vk |date=17 жніўня 2018 }}. Przegląd Sportowy.</ref>. === Міжнародная === Ужо па атрыманні польскага грамадзянства, 16 сакавіка 2018 года Раманчук быў выкліканы да шыхтаў нацыянальнай [[Зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]] на таварыскія матчы супраць [[зборная Нігерыі па футболе|зборных Нігерыі]] і [[Зборная Рэспублікі Карэя па футболе|Рэспублікі Карэі]]<ref>[https://www.pzpn.pl/reprezentacje/reprezentacja-a/aktualnosci/2018-03-16/krajowe-powolania-na-mecze-z-nigeria-i-korea-poludniowa «Krajowe powołania na mecze z Nigerią i Koreą Południową»]. PZPN.</ref>. 27 сакавіка ігрок дэбютаваў у кашулі нацыянальнай зборнай, з'явіўшыся ў першай адзінаццатцы ў матчы супраць зборнай Рэспублікі Карэі. Гуляў да 61-й хвіліны, пасля чаго быў заменены [[Аркадыўш Мілік|Аркадыўшам Мілікам]]<ref>[https://www.pzpn.pl/reprezentacje/reprezentacja-a/aktualnosci/2018-03-27/passa-przelamana-zwyciestwo-wydarte-na-finiszu «Passa przełamana, zwycięstwo wydarte na finiszu!»]. PZPN.</ref>. Першым голам адзначыўся 7 чэрвеня 2024 года, уключыўшы мяч у браму [[Зборная Украіны па футболе|зборнай Украіны]]. == Дасягненні == '''«Ягелонія»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: [[Польская футбольная экстракляса 2023—2024 гадоў|2024]] * Уладальнік [[Суперкубак Польшчы па футболе|Суперкубка Польшчы]]: 2024 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Польшча на ЧЕ 2024}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Раманчук Тарас}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:футбалісты Польшчы]] [[Катэгорыя:футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Польшчы па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Легіяновія Легіянова]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ягелонія Беласток]] 43qvsxac0xs4wzfleh9666imnc0pfrm 0 787476 5141668 5006664 2026-05-14T18:56:33Z 5141668 wikitext text/x-wiki {{Асоба | выява = Sami Zayn in May 2023 (cropped).png }} '''Сямён Уладзіміравіч Пегаў''' ({{lang-ru|Семён Владимирович Пегов}}; нар. [[9 верасня]] [[1985]], [[Смаленск]], [[Смаленская вобласць]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — расійскі ваенны карэспандэнт, пісьменнік, прапагандыст і блогер. Заснавальнік праекта WarGonzo<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://aif.ru/society/media/voennyy_zhurnalist_osnovatel_proekta_wargonzo_semyon_pegov_dose|title=Военный журналист, основатель проекта WarGonzo Семён Пегов. Досье|author=Мария Чунихина|date=2021-12-15|publisher=Аргументы и Факты|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529170840/https://aif.ru/society/media/voennyy_zhurnalist_osnovatel_proekta_wargonzo_semyon_pegov_dose|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-29}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 9 верасня 1985 года ў [[Смаленск|Смаленску]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|title=Чья «телега»? «Военкоры» СВО и их покровители|website=Новая газета|date=2245-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822182342/https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref> ў сям’і педагогаў. Вучыўся ў школе па вальдорфскай сістэме. Скончыў філалагічны факультэт [[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт|Смаленскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «журналістыка»<ref>[https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:Im0J8C_A54MJ:https://svpressa.ru/persons/semen-pegov/&cd=5&hl=ru&ct=clnk&gl=tr Семен Пегов. Журналист, поэт, писатель]</ref>. Захапляўся скалалажаннем і турызмам. Займаўся ў літаратурнай студыі «Персона». Удзельнік форуму маладых пісьменнікаў «Ліпкі-2011». Публікаваў вершы ў расійскіх альманахах «Под часами», «Персона» і «Современники» З 2006 па 2008 год працаваў на тэлеканале [[Усерасійская дзяржаўная тэлевізійная і радыёвяшчальная кампанія|УДТРК]] «Смоленск». З 2007 па 2009 год быў рэдактарам часопіса BIGmag<ref>{{Cite web|url=https://biogr.net/semen-pegov/|title=Семен Пегов (WarGonzo)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529194431/https://biogr.net/semen-pegov/|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-29}}</ref>. З 2008 па 2013 год працаваў на [[Рэспубліка Абхазія|абхазскім]] тэлеканале «Абаза ТБ»<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|title=Чья «телега»? «Военкоры» СВО и их покровители|website=Новая газета|date=2245-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822182342/https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref>. Пісаў для выданняў «Нужная газета», «Чегемская правда», «Новый день». У 2014 годзе перайшоў у LifeNews, дзе атрымаў вядомасць як ваенны карэспандэнт<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/tags/persons/pegov-semen/|title=Семен Пегов — последние новости|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529170834/https://lenta.ru/tags/persons/pegov-semen/|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-29}}</ref>. З 2017 года вядзе Telegram-канал WarGonzo<ref>{{Cite web|url=https://secretmag.ru/enciklopediya/kto-takoi-semyon-pegov.htm|title=Кто такой Семён Пегов и что о нём стоит знать. Только важное и интересное|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529170840/https://secretmag.ru/enciklopediya/kto-takoi-semyon-pegov.htm|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-29}}</ref> (станам на лістапад 2022 года на канале 1,3 млн падпісчыкаў). У маі 2022 года канал WarGonzo быў выдалены з [[YouTube]] за парушэнне правілаў хостынгу<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|title=Чья «телега»? «Военкоры» СВО и их покровители|website=Новая газета|date=2245-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822182342/https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref>. Аўтар фільмаў «Яго Аплот», прысвечанага памяці першага кіраўніка самаабвешчанай [[Данецкая Народная Рэспубліка|ДНР]] [[Аляксандр Уладзіміравіч Захарчанка|Аляксандра Захарчанка]], і «Пазыўны "Данецк": Гісторыя аднаго аэрапорта» аб штурме данецкага аэрапорта<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|title=Чья «телега»? «Военкоры» СВО и их покровители|website=Новая газета|date=2245-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822182342/https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref>. Асвятляў ваенныя канфлікты ў [[Расійска-грузінская вайна (2008)|Грузіі]], Егіпце, [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|Сірыі]], [[Другая Карабахская вайна|Нагорным Карабаху]] і [[Расійска-ўкраінская вайна|Украіна]] (у тым ліку баявыя дзеянні ў ходзе [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі на Украіну]]). У кастрычніку 2022 года Пегаў трапіў пад абстрэл у раёне вёскі Вадзяное [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] і атрымаў адкрыты пералом двух пальцаў правай ступні<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/10/23/osnovatel-wargonzo-semen-pegov-ranen-pod-donetskom|title=Основатель WarGonzo Семен Пегов ранен под Донецком|website=Meduza|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822191545/https://meduza.io/news/2022/10/23/osnovatel-wargonzo-semen-pegov-ranen-pod-donetskom|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref>. == Санкцыі == 23 чэрвеня 2023 года Пегаў быў уключаны ў санкцыйны спіс краін [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] за актыўную падтрымку і прапаганду [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|вайны ва Украіне]] і [[Мабілізацыя ў Расіі (2022)|мабілізацыі]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://theins.ru/news/262820|title=Под санкции ЕС попали генерал Лапин, сын экс-главы Красноярского края Артем Усс и Z-военкоры|website=The Insider|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627185303/https://theins.info/news/262820|archive-date=2023-06-27|access-date=2023-08-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2023/1216/oj|title=EUR-Lex - 32023R1216 - EN - EUR-Lex|website=eur-lex.europa.eu|access-date=2023-06-26}}</ref>. Таксама ў 2023 годзе Пегаў уключаны ў санкцыйны спісы Украіны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2023/01/15/zelenskiy-vvel-sanktsii-protiv-andreya-konchalovskogo-yuriya-lozy-i-angeliny-vovk-v-mid-rossii-predlozhili-vvesti-sanktsii-protiv-hryushi-so-stepashkoy|title=Зеленский ввел санкции против Андрея Кончаловского, Юрия Лозы и Ангелины Вовк. В МИД России предложили ввести санкции против Хрюши со Степашкой|website=Meduza|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822190712/https://meduza.io/news/2023/01/15/zelenskiy-vvel-sanktsii-protiv-andreya-konchalovskogo-yuriya-lozy-i-angeliny-vovk-v-mid-rossii-predlozhili-vvesti-sanktsii-protiv-hryushi-so-stepashkoy|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref> і Швейцарыі за распаўсюд «дэзынфармацыі і [[Расійская прапаганда|прапаганды]] пра вайну супраць Украіны ў адпаведнасці з наратывамі Крамля»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-person/9031/|title=ПЕГОВ Семён Владимирович - биография, досье, активы|website=Война и санкции|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822182342/https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-person/9031/|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.opensanctions.org/entities/NK-hD65g3JqvLBpkrq8NGsZd5/|title=PEGOV Semyon Vladimirovich|website=OpenSanctions|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822190711/https://www.opensanctions.org/entities/NK-hD65g3JqvLBpkrq8NGsZd5/|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref>. Уваходзіць у базу ўкраінскага сайта «[[Міратворца (вэб-сайт)|Міратворца]]»<ref>{{Cite web|url=https://focus.ua/politics/500382-patalogicheskaya-korrumpirovannost-ukraincev-rossiyskiy-voenkor-pegov-priehal-v-odessu|title=Российский пропагандист Пегов заявил, что попал в Приднестровье через Украину (фото)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529170836/https://focus.ua/politics/500382-patalogicheskaya-korrumpirovannost-ukraincev-rossiyskiy-voenkor-pegov-priehal-v-odessu|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-29}}</ref>. == Крымінальны пераслед == 12 кастрычніка 2020 года Генпракуратура Азербайджана узбудзіла крымінальную справу супраць Сямёна Пегава па трох артыкулах Крымінальнага кодэкса: публічныя заклікі да тэрарызму, публічныя заклікі, накіраваных супраць дзяржавы і незаконнае перасячэнні мяжы Азербайджана<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|title=Чья «телега»? «Военкоры» СВО и их покровители|website=Новая газета|date=2245-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822182342/https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/10/12/164865-genprokuratura-azerbaydzhana-vozbudila-delo-o-prizyvah-k-terrorizmu-i-nezakonnom-peresechenii-granitsy-protiv-blogera-pegova|title=Генпрокуратура Азербайджана возбудила дело о призывах к терроризму и незаконном пересечении границы против блогера Пегова|website=Новая газета|date=2049-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822182342/https://novayagazeta.ru/articles/2020/10/12/164865-genprokuratura-azerbaydzhana-vozbudila-delo-o-prizyvah-k-terrorizmu-i-nezakonnom-peresechenii-granitsy-protiv-blogera-pegova|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref>. 3 лютага 2023 года Генеральная пракуратура Украіны распачала справу і завочна абвясціла падазрэнне Пегаву за апраўданне [[Расійска-ўкраінская вайна|вайны Расіі супраць Украіны]], стварэнне прапагандысцкіх матэрыялаў, распаўсюджванне дэзынфармацыі і ілжывых навін<ref>{{Cite news|title=Украина обвинила российского военкора в оправдании агрессии России|url=https://www.svoboda.org/a/voenkoru-pegovu-vynesli-podozrenie-v-opravdanii-agressii-rossii/32254407.html|website=Радио Свобода|date=2023-02-03|accessdate=2023-08-22|lang=ru|archivedate=2023-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230822182342/https://www.svoboda.org/a/voenkoru-pegovu-vynesli-podozrenie-v-opravdanii-agressii-rossii/32254407.html}}</ref>. == Узнагароды == * Ордэн Мужнасці (2022)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/11/24/putin-nagralil-osnovatelya-proekta-wargonzo-voenkora-semena-pegova-ordenom-muzhestva|title=Путин наградил основателя проекта WarGonzo «военкора» Семена Пегова орденом Мужества|website=Meduza|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822190711/https://meduza.io/news/2022/11/24/putin-nagralil-osnovatelya-proekta-wargonzo-voenkora-semena-pegova-ordenom-muzhestva|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref> * Медаль «За адрозненне ў ліквідацыі наступстваў надзвычайнай сітуацыі» ад [[Міністэрства надзвычайных сітуацый Расійскай Федэрацыі|МНС Расіі]] (2012)<ref>{{Cite web|url=https://www.zavtra.ru/events/voennij_korrespondent_semyon_pegov_poluchil_ranenie_na_peredovoj|title=Военный корреспондент Семён Пегов получил ранение на передовой|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529194431/https://www.zavtra.ru/events/voennij_korrespondent_semyon_pegov_poluchil_ranenie_na_peredovoj|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-29}}</ref> * Прэмія Урада Расійскай Федэрацыі ў галіне сродкаў масавай інфармацыі (27 снежня 2022) — ''за прафесіяналізм і мужнасць, праяўленыя пры асвятленні спецыяльнай ваеннай аперацыі''<ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/documents/2023/01/12/pravitelstvo-rasp4236-site-dok.html|title=Распоряжение Правительства Российской Федерации от 27 декабря 2022 года № 4236-р "О присуждении премий Правительства Российской Федерации 2022 года в области средств массовой информации"|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112152600/https://rg.ru/documents/2023/01/12/pravitelstvo-rasp4236-site-dok.html|archive-date=2023-01-12|access-date=2023-01-12}}</ref> * Лаўрэат Усерасійскага Пушкінскага фестывалю «С веком наравне» (2008)<ref>{{Cite web|url=https://ren.tv/blog/semen-pegov|title=Семен Пегов|archive-url=https://web.archive.org/web/20230830201027/https://ren.tv/blog/semen-pegov|archive-date=2023-08-30|access-date=2023-05-29}}</ref> * «Чалавек года» па версіі медыяхолдынга News Media (2014)<ref>{{Cite web|url=https://readovka.by/news/4284|title=Семен Пегов — человек года по версии NewsMedia|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529170841/https://readovka.by/news/4284|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-29}}</ref> * Залаты медаль імя [[Юрый Барысавіч Левітан|Ю. Б. Левітана]] «за выдатны ўклад у тэле- і радыёжурналістыку» міжнароднага кінафоруму «Залаты Віцязь» (2022)<ref>{{Cite web|url=https://gudvill.com/smolensk/smolenskogo-zhurnalista-semena-pegova-nagradili-medalyu-levitana/|title=Смоленского журналиста Семена Пегова наградили медалью Левитана|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529170835/https://gudvill.com/smolensk/smolenskogo-zhurnalista-semena-pegova-nagradili-medalyu-levitana/|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-29}}</ref> * Прыз у спецыяльнай намінацыі «Сіла ў праўдзе» Нацыянальнай прэміі інтэрнэт-кантэнту (2022)<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|title=Чья «телега»? «Военкоры» СВО и их покровители|website=Новая газета|date=2245-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822182342/https://novayagazeta.ru/articles/2022/11/17/chia-telega-media|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-08-22}}</ref> * Узнагарода за «Прафесіяналізм і мужнасць, праяўленыя пры асвятленні СВА» (2023)<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/16786865|title=Пегов, Поддубный и другие военкоры стали лауреатами премии правительства|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529170836/https://tass.ru/obschestvo/16786865|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-29}}</ref> * Прэмія асветнік года таварыства «Знание», намінацыя «Мы разам» (2024)<ref>{{Cite web|url=https://www.mk-smolensk.ru/social/2024/02/27/vasiliy-anokhin-pozdravil-laureatov-premii-obshhestva-znanie.html|title=Василий Анохин поздравил лауреатов премии общества «Знание»|archive-url=https://archive.today/20250120180153/https://www.mk-smolensk.ru/social/2024/02/27/vasiliy-anokhin-pozdravil-laureatov-premii-obshhestva-znanie.html|archive-date=2025-01-20|access-date=2025-01-20}}</ref> == Крыніцы == {{Reflist}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Блогеры Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты]] [[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] [[Катэгорыя:Журналісты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] jr6ivtq8c1f0u8tk0pe8rp4p1i9z04m 0 790621 5141655 5062961 2026-05-14T18:13:30Z Emilia Noah 155537 /* */ Калі ласка, афармляйце згодна з рэкамендацыямі. 5141655 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Акадэмія ВСБ}}{{Картка ўніверсітэта |назва = Akademія WSB |скарачэнне = |эмблема = |выява = Akademia WSB Dąbrowa Górnicza ul. Cieplaka.jpg |арыгінал = Akademia WSB |міжназва = WSB University |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = 1995 |зачынены = |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = |найменне пасады = |піб пасады = |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = [[Дамброва Гурніча]] |кампус = |адрас = |сайт = https://wsb.edu.pl/ |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Акадэмія WSB''' (да 15 красавіка 2018 года — '''Вышэйшая школа бізнесу ў Дамброве-Гурнічай'''<ref>{{Cite web|language=pl|url=https://wsb.edu.pl/uczelnia/uniwersytety-dzieciece/aktualnosci/zostalismy-akademia.html|title=Zostaliśmy Akademią! - Akademia WSB|website=wsb.edu.pl|access-date=2023-01-30}}</ref>) — прыватная [[вышэйшая навучальная ўстанова]], заснаваная ў 1995 годзе<ref>{{Cite web|language=en|url=https://wsb.edu.pl/en/university/history|title=History - Akademia WSB|website=wsb.edu.pl|access-date=2023-01-30}}</ref>. Універсітэт спецыялізуецца ў [[Эканамічных навуках|эканамічных]], [[Сацыяльных навуках|сацыяльных]], [[Гуманітарных навуках|гуманітарных]], [[Тэхнічных навуках|тэхнічных]] і [[Ахова здароўя|медыцынскіх]] навуках. Акадэмія WSB забяспечвае адукацыю ў 10 лакацыях<ref>{{Cite web|language=pl|url=https://wsb.edu.pl/uczelnia/baza-dydaktyczna|title=Baza dydaktyczna - Akademia WSB|website=wsb.edu.pl|access-date=2025-08-01}}</ref> (галаўны корпус у [[Дамброва-Гурніча]] і філіялы ў [[Цешын]], [[Жывец]], [[Олькуш]], [[Глівіцы]], [[Тыхы]], [[Кракаў]], [[Катовіцы]], [[Яважна]], [[Варшава]]) па 23 адукацыйных напрамках<ref>{{Cite web|language=en|url=https://wsb.edu.pl/en/admissions/admission-process/admission-overview|title=Admission Overview - Akademia WSB|website=wsb.edu.pl|access-date=2023-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.studies-in-poland.pl/s/2333/57926-Studies-in-Poland/90-WSB-University.htm|title=WSB University (Akademia WSB), AWSB - Degree programs in Poland - Studies in Poland - degree programs - studies-in-poland.pl|website=www.studies-in-poland.pl|access-date=2024-08-14}}</ref>, уключаючы першую і другую ступені, адзіную магістратуру, [[Double degree|падвойныя дыпломы]], [[Executive MBA]] і праграмы [[MBA]] (партнёр факультэта: EY Academy of Business), паслядыпломную адукацыю (больш за 100 курсаў)<ref name="uslugirozwojowe.parp.gov.pl">{{Cite web|url=https://uslugirozwojowe.parp.gov.pl/wyszukiwarka/dostawca-uslug/podglad?id=8729|title=Akademia WSB - Baza Usług Rozwojowych - PARP|website=uslugirozwojowe.parp.gov.pl|access-date=2023-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://wsb.edu.pl/en/admissions/executive-programs/emba|title=EMBA - Akademia WSB|website=wsb.edu.pl|access-date=2023-01-30}}</ref> і таксама працуе дактарантура і дактаранцкія семінары<ref>{{Cite web|language=en|url=https://wsb.edu.pl/en/admissions/doctoral-phd-seminar-in-english/phd-seminar-in-management-studies-english|title=PhD seminar in management studies (English) - Akademia WSB|website=wsb.edu.pl|access-date=2023-01-30}}</ref>. Акадэмія WSB мае права прысуджаць навуковыя ступені доктара і доктара навук у 4 навуковых дысцыплінах<ref>{{Cite web|language=pl-PL|url=https://pcgacademia.pl/news/akademia-wsb-cyfryzuje-uslugi-razem-z-pcg-academia-i-webcon/|title=Akademia WSB cyfryzuje usługi razem z PCG Academia i WEBCON|website=PCG Academia|access-date=2023-01-30}}</ref>: кіраванне і якасць, педагогіка, навукі аб бяспецы і будаўніцтва, геадэзія і транспарт<ref>{{Cite web|url=https://www.e-bip.org.pl/wsb/21977|title=Uprawnienia - Akademia WSB - e-bip.org.pl|website=www.e-bip.org.pl|access-date=2023-01-30}}</ref>. Адной з 30 польскіх даследчых устаноў, фінансаваных [[Міністэрствам адукацыі і навукі Польшчы]] у рамках праграмы «Рэгіянальная ініцыятыва дасканаласці»<ref>{{Cite web|language=pl-PL|url=https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/lista-uczelni-ktore-uzyskaly-finansowanie-w-ramach-programu-regionalna-inicjatywa-doskonalosci|title=Lista uczelni, które uzyskały finansowanie w ramach programu Regionalna Inicjatywa Doskonałości - Ministerstwo Edukacji i Nauki - Portal Gov.pl|website=Ministerstwo Edukacji i Nauki|access-date=2023-01-30}}</ref>. Акадэмія WSB мае міжнародныя акрэдытацыі і сяброўства: [[CEEMAN]] IQA<ref>{{Cite web|language=en|url=https://wsb.edu.pl/en/student/news/wsb-university-ceeman-iqa-accredited-institution.html|title=WSB University CEEMAN IQA accredited institution - Akademia WSB|website=wsb.edu.pl|access-date=2023-01-30}}</ref> (International Association for Management Development in Dynamic Societies), дзве акрэдытацыі [[EUR-ACE label|EUR-ACE]]<ref name="uslugirozwojowe.parp.gov.pl" /><ref>{{Cite web|url=https://eurace.enaee.eu/node/22923|title=WSB University {{!}} European Engineering Education Database|website=eurace.enaee.eu|access-date=2023-01-30}}</ref> для праграм у галіне інфарматыкі і транспарту, [[HR Excellence in Research|Знак якасці HR Excellence in Research]], сяброўства ў [[Еўрапейская асацыяцыя ўніверсітэтаў|EUA]]<ref>{{Cite web|language=pl-PL|url=https://forumakademickie.pl/szkoly-wyzsze/dwie-kolejne-polskie-uczelnie-w-eua/|title=Forum Akademickie Две калейне польске учэльни в EUA - Forum Akademickie|access-date=2023-01-30}}</ref> і [[Еўрапейскі фонд развіцця менеджменту|EFMD]]<ref>{{Cite web|language=en-GB|url=https://www.efmdglobal.org/membership/members/list-of-members/|title=List of EFMD members - EFMD Global|date=2019-08-31|access-date=2023-01-30}}</ref>. == Структура == Акадэмія WSB уключае 10 аддзяленняў у сямі гарадах Поўдневай Польшчы:<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.studies-in-poland.pl/s/2333/57926-Studies-in-Poland/90-WSB-University.htm|title=WSB University, Akademia WSB - Studies in Poland - Studies in Poland - universities, technical, economic, agricultural, pedagogical, medical, physical, Fine Arts, military, theological, non-public - studies-in-poland.pl|website=www.studies-in-poland.pl|access-date=2023-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://uni.studylnd.com/universities/wsb-university-in-warsaw/|title=WSB University in Warsaw|website=StudyLand Universities Finder|access-date=2025-08-01}}</ref> * Акадэмія WSB у Дамброве-Гурнічай, * Акадэмія WSB у [[Олькуш]], * Акадэмія WSB у [[Кракаў]], * Акадэмія WSB у [[Тыхы]], * Акадэмія WSB у [[Жывец]], * Акадэмія WSB у [[Цешын]], * Акадэмія WSB у [[Глівіцы]], * Акадэмія WSB у [[Катавіцы|Катaвіцы]], * Акадэмія WSB у [[Яважна]], * [[Akademія WSB у Варшаве|Акадэмія WSB у Варшаве]]. == Спасылкі == <references /> [[Катэгорыя:Akademія WSB]] m1bbdqhjudwpxpz7ec2xva8vxyil6fp 0 791524 5141632 5034422 2026-05-14T17:48:30Z Emilia Noah 155537 /* Крыніцы */ 5141632 wikitext text/x-wiki '''«Брытанскае ўварванне»''' ({{lang-en|British Invasion}}) — тэрмін, які абазначае музычную з’яву сярэдзіны — другой паловы 1960-х, калі брытанская рок-музыка пачала дамінаваць як у нацыянальных, так і ў міжнародных (у асноўным амерыканскіх) [[Хіт-парад|чартах]]<ref>{{cite web |author=Ira A. Robbins |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/80244/British-Invasion |title=British Invasion (music) - Britannica Online Encyclopedia |website=Britannica.com |date= |access-date=2011-01-18 |archive-date=2011-02-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5wZ2hZK4W?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/80244/British-Invasion |url-status=live }}</ref><ref>{{кніга |загаловак=Music of the Counterculture Era |спасылка=https://books.google.com/books?id=6dw1soxFdm8C&pg=PA22 |год=2004 |выдавецтва=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-32689-9 |старонкі=22— |аўтар=James E. Perone}}</ref>. Пачаткам з’явы прынята лічыць амерыканскі поспех [[сінгл]]а [[The Beatles]] «[[I Want to Hold Your Hand]]» і далейшы візіт гурта ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Амерыку]] (у тым ліку ўдзел у шоў Эда Салівана). Канцом «брытанскага ўварвання» можна лічыць нарастанне папулярнасці [[псіхадэлічны рок|псіхадэлічнага року]] ў [[1966]]—[[1967]] гадах, калі буйнейшыя амерыканскія псіхадэлічныя гурты [[The Byrds]], [[The Doors]], [[Grateful Dead]], [[Jefferson Airplane]] змаглі аказаць годную канкурэнцыю брытанцам. == Важнейшыя гурты == * [[The Beatles]] — ключавы гурт 1960-х, уплыў якога на рок-музыку невымерны; падчас «брытанскага ўварвання» запісвалі [[Біт (музычны жанр)|мерсібіт]] і [[поп-рок]]. * [[The Zombies]] — здолелі абярнуць агрэсіўнасць брытанскага біту, прад’яўленага ў тыя ж часы The Beatles, у прыгожыя мелоыді і ўзбуджальныя аранжыроўкі. Паводле музычнага крытыка Р. Мелцэра, яны былі «пераходным этапам паміж The Beatles і The Doors». * [[The Rolling Stones]] — важнейшы [[рытм-н-блюз]]авы гурт 1960-х. * [[The Who]] — адзін з «найцяжэйшых» гуртоў сярэдзіны 60-х, да канца дзесяцігоддзя яны наблізіліся да «класік-року», запісаўшы рок-оперу ''Tommy''. * [[The Kinks]] — аўтары двух самых першых [[хард-рок]] (ці «прота-хард-рок») хітоў, у сталы перыяд творчасці — родапачынальнікі [[брыт-поп]]у. * [[The Small Faces|Small Faces]] — поруч з The Who і The Kinks адны з мод-ідэолагаў. * [[The Pretty Things]] — пачаўшы з вострасацыяльнага рытм-н-блюзу і мод-ідэалогіі, да канца 1960-х перайшлі да псіхадэліі, запісаўшы ў тым ліку першую рок-оперу. * [[The Yardbirds]] — адзін з ключавых гітарных гуртоў 1960-х, з якога выйшлі буйнейшыя гітарысты: [[Эрык Клэптан]], [[Джэф Бек]] і [[Джымі Пейдж]]. * [[Cream]] — поруч з The Yardbirds, адкуль Cream запазычылі Эрыка Клэптана, яны лічацца аднымі з заснавальнікаў [[хэві-метал]]у (хард-року). * [[Herman’s Hermits]] — адзін з наймякчэйшых па гучанні гуртоў «брытанскага ўварвання», меладычны вакальны поп. * [[The Searchers]] — у пачатку «ўварвання» лічыліся мерсібіт-гуртом № 2 пасля The Beatles. * [[The Hollies]] — яшчэ адны яскравыя прадстаўнікі мерсібіту. * [[The Animals]] — гурт рытм-н-блюзавага гучання, які ўлетку [[1964 год]]а (услед за The Beatles) падняўся на першае месца ў ЗША з каверам «[[The House of the Rising Sun]]». == У культуры == * х/ф «Рок-хваля» (2009) == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080412092516/http://britishinvasion.front.ru/ Сайт пра гурты «брытанскага ўварвання»] (веб-архіў) * [https://web.archive.org/web/20160111095313/http://old-rock.ru/ Рок-музыка 60-70-х гадоў] (веб-архіў) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя музыкі]] [[Катэгорыя:Музыка Вялікабрытаніі]] jd1ppgd47xwyhpywme3x80llqg2i692 10 792401 5141547 5062626 2026-05-14T12:39:34Z M.L.Bot 261 5141547 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Швагры Вітаўта | navbar = | state = collapsed | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = Жонкі і швагры Вітаўта | выява = | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | стыль_уверсе = | уверсе = | загаловак1 = | спіс1 = {{легенда|#E6E6FA|— жонкі Вітаўта|inline|border=#D8BFD8|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; {{легенда|#E0FFFF|— асобы названыя «шваргамі» Вітаўта крыніцамі|inline|border=#E0FFFF|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; '''цёмны''' — вядомая з крыніц ступень сваяцтва да Вітаўта або адной з яго жонак;<br />'''''курсіў''''' — «швагр», але ступень сваяцтва крыніцамі не адзначана, адноўлена гіпатэтычна; пункцірам — гіпатэтычныя сувязі роднасці паміж асобамі | загаловак2 = | спіс2 = {{familytree/start}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |ULNIV| | | | | | |ULNIV=[[Юліянія Іванаўна Гальшанская|Ульяна]]<br/><small>3-я жонка<br/>Вітаўта</small><br/><small>'''{{падказка|плям.|пляменніца}} 2-й'''</small>|boxstyle_ULNIV=background-color: #E6E6FA; }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }} {{familytree|border=0| |SDMPX| |VITPX| |LEWVS|-|LEWSV|GANSV|ULNSV|VSLSV|AGRSV|^|IVNAL| |GNRZM|SDMPX=[[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонт]]<br/><small>'''''брат 1-й'''''</small>|VITPX=[[Вітаўтава|NN]]<br/><small>1-я жонка<br/>Вітаўта</small>|LEWVS=[[Леў Васілевіч (княжыч друцкі)|Леў]]<br/><small>кн. друцкі</small><br/><small>'''''{{nobr|{{падказка|муж сястры 2-й|муж сястры 2-й (Тэнгоўскі)}}}}'''''<br/>або<br/>'''''{{nobr|{{падказка|стр. брат 2-й|стрыечны брат 2-й (Ліцкевіч)}}}}'''''</small>|LEWSV=NN<br/><small>'''''сятра 2-й'''''</small>|GANSV=[[Ганна Святаслаўна|Ганна]]<br/><small>2-я жонка<br/>Вітаўта</small>|ULNSV=Ульяна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small><br/>∞Бутрым<br/>∞[[Васіль Нарымонтавіч|Нарымонтавіч]]<br/>∞[[Войцех Манівід|Манівід]]|VSLSV=[[Васіль Святаславіч|Васіль]]<br/><small>'''''брат 2-й'''''</small>|AGRSV=Агрыпіна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small>|IVNAL=[[Іван Альгімонтавіч Гальшанскі|Іван<br/>Гальшанскі]]<br/><small>'''{{nobr|муж сястры 2-й}}''';</small><br/><small>'''бацька 3-й'''</small>|GNRZM=[[Генрык Земавітавіч|Генрык]]<br/><small>кн. мазавецкі</small><br/><small>'''муж [[Рымгайла|сястры Вітаўта]]'''</small>|boxstyle_SDMPX=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_VITPX=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_LEWVS=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GANSV=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_VSLSV=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_IVNAL=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GNRZM=background-color: #E0FFFF; }} {{familytree|border=0| | |`|-|v|~|J| | | |!| | | |L|~|~|A|~|~|A|~|~|+|~|~|J| | | |!| | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | |PXCIS| |VSLMH|^|VASIV| | | | | | | | |SVTIV| | | | |ALGGL| |ZMVTR|PXCIS=[[Пекштэ|Пекшціс]]|VSLMH=[[Васіль Міхайлавіч (князь друцкі)|Васіль]]<br/><small>кн. друцкі</small>|VASIV=Васіліса|SVTIV=[[Святаслаў Іванавіч|Святаслаў]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|ALGGL=[[Альгімонт Гальшанскі|Альгімонт]]|ZMVTR=[[Земавіт III]]<br/><small>кн. мазавецкі</small> }} {{familytree|border=0| | | | | | | | |!| | | |L|~|~|~|~|~|v|-|-|-|-|'| | | | | | | | | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | | | | | |MHLMH| | | | | | | |IVNAL| | | | | | | | | | | | | |TRDBL|MHLMH=[[Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл]]<br/><small>кн. друцкі</small>|IVNAL=[[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|TRDBL=[[Тройдэн I]]<br/><small>кн. мазавецкі</small>}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree/end}} | загаловак3 = | спіс3 = | стыль_унізе = | унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Дынастыі]] </noinclude> mh86boyd049dy1agf3a85qrmi07jdq5 5141548 5141547 2026-05-14T12:43:42Z M.L.Bot 261 5141548 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Швагры Вітаўта | navbar = | state = collapsed | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = Жонкі і швагры Вітаўта | выява = | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | стыль_уверсе = | уверсе = | загаловак1 = | спіс1 = {{легенда|#E6E6FA|— жонкі Вітаўта|inline|border=#D8BFD8|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; {{легенда|#E0FFFF|— асобы названыя «шваргамі» Вітаўта крыніцамі|inline|border=#E0FFFF|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; '''цёмны''' — вядомая з крыніц ступень сваяцтва да Вітаўта або адной з яго жонак;<br />'''''курсіў''''' — «швагр», але ступень сваяцтва крыніцамі не адзначана, адноўлена гіпатэтычна; пункцірам — гіпатэтычныя сувязі роднасці паміж асобамі | загаловак2 = | спіс2 = {{familytree/start}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |ULNIV| | | | | | |ULNIV=[[Юліянія Іванаўна Гальшанская|Ульяна]]<br/><small>3-я жонка<br/>Вітаўта</small><br/><small>'''{{падказка|плям.|пляменніца}} 2-й'''</small>|boxstyle_ULNIV=background-color: #E6E6FA; }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }} {{familytree|border=0| |SDMPX| |VITPX| |LEWVS|-|LEWSV|GANSV|ULNSV|VSLSV|AGRSV|^|IVNAL| |GNRZM|SDMPX=[[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонт]]<br/><small>'''''брат 1-й'''''</small>|VITPX=[[Вітаўтава|NN]]<br/><small>1-я жонка<br/>Вітаўта</small>|LEWVS=[[Леў Васілевіч (княжыч друцкі)|Леў]]<br/><small>кн. друцкі</small><br/><small>'''''{{nobr|{{падказка|муж сястры 2-й|муж сястры 2-й (Тэнгоўскі)}}}}'''''<br/>або<br/>'''''{{nobr|{{падказка|стр. брат 2-й|стрыечны брат 2-й (Ліцкевіч)}}}}'''''</small>|LEWSV=NN<br/><small>сятра 2-й</small>|GANSV=[[Ганна Святаслаўна|Ганна]]<br/><small>2-я жонка<br/>Вітаўта</small>|ULNSV=Ульяна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small><br/>∞Бутрым<br/>∞[[Васіль Нарымонтавіч|Нарымонтавіч]]<br/>∞[[Войцех Манівід|Манівід]]|VSLSV=[[Васіль Святаславіч|Васіль]]<br/><small>'''''брат 2-й'''''</small>|AGRSV=Агрыпіна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small>|IVNAL=[[Іван Альгімонтавіч Гальшанскі|Іван<br/>Гальшанскі]]<br/><small>'''{{nobr|муж сястры 2-й}}''';</small><br/><small>'''бацька 3-й'''</small>|GNRZM=[[Генрык Земавітавіч|Генрык]]<br/><small>кн. мазавецкі</small><br/><small>'''муж [[Рымгайла|сястры Вітаўта]]'''</small>|boxstyle_SDMPX=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_VITPX=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_LEWVS=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GANSV=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_VSLSV=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_IVNAL=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GNRZM=background-color: #E0FFFF; }} {{familytree|border=0| | |`|-|v|~|J| | | |!| | | |L|~|~|A|~|~|A|~|~|+|~|~|J| | | |!| | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | |PXCIS| |VSLMH|^|VASIV| | | | | | | | |SVTIV| | | | |ALGGL| |ZMVTR|PXCIS=[[Пекштэ|Пекшціс]]|VSLMH=[[Васіль Міхайлавіч (князь друцкі)|Васіль]]<br/><small>кн. друцкі</small>|VASIV=Васіліса|SVTIV=[[Святаслаў Іванавіч|Святаслаў]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|ALGGL=[[Альгімонт Гальшанскі|Альгімонт]]|ZMVTR=[[Земавіт III]]<br/><small>кн. мазавецкі</small> }} {{familytree|border=0| | | | | | | | |!| | | |L|~|~|~|~|~|v|-|-|-|-|'| | | | | | | | | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | | | | | |MHLMH| | | | | | | |IVNAL| | | | | | | | | | | | | |TRDBL|MHLMH=[[Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл]]<br/><small>кн. друцкі</small>|IVNAL=[[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|TRDBL=[[Тройдэн I]]<br/><small>кн. мазавецкі</small>}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree/end}} | загаловак3 = | спіс3 = | стыль_унізе = | унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Дынастыі]] </noinclude> r6wusgn988lj1v57jws0awojkb848iz 5141549 5141548 2026-05-14T12:48:03Z M.L.Bot 261 5141549 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Швагры Вітаўта | navbar = | state = collapsed | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = Жонкі і швагры Вітаўта | выява = | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = font-size: 16px; | стыль_уверсе = | уверсе = | загаловак1 = | спіс1 = {{легенда|#E6E6FA|— жонкі Вітаўта|inline|border=#D8BFD8|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; {{легенда|#E0FFFF|— асобы названыя «шваргамі» Вітаўта крыніцамі|inline|border=#E0FFFF|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; '''цёмны''' — вядомая з крыніц ступень сваяцтва да Вітаўта або адной з яго жонак;<br />'''''курсіў''''' — «швагр», але ступень сваяцтва крыніцамі не адзначана, адноўлена гіпатэтычна; пункцірам — гіпатэтычныя сувязі роднасці паміж асобамі | загаловак2 = | спіс2 = {{familytree/start}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |ULNIV| | | | | | |ULNIV=[[Юліянія Іванаўна Гальшанская|Ульяна]]<br/><small>3-я жонка<br/>Вітаўта</small><br/><small>'''{{падказка|плям.|пляменніца}} 2-й'''</small>|boxstyle_ULNIV=background-color: #E6E6FA; }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }} {{familytree|border=0| |SDMPX| |VITPX| |LEWVS|-|LEWSV|GANSV|ULNSV|VSLSV|AGRSV|^|IVNAL| |GNRZM|SDMPX=[[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонт]]<br/><small>'''''брат 1-й'''''</small>|VITPX=[[Вітаўтава|NN]]<br/><small>1-я жонка<br/>Вітаўта</small>|LEWVS=[[Леў Васілевіч (княжыч друцкі)|Леў]]<br/><small>кн. друцкі</small><br/><small>'''''{{nobr|{{падказка|муж сястры 2-й|муж сястры 2-й (Тэнгоўскі)}}}}'''''<br/>або<br/>'''''{{nobr|{{падказка|стр. брат 2-й|стрыечны брат 2-й (Ліцкевіч)}}}}'''''</small>|LEWSV=NN<br/><small>сятра 2-й</small>|GANSV=[[Ганна Святаслаўна|Ганна]]<br/><small>2-я жонка<br/>Вітаўта</small>|ULNSV=Ульяна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small><br/>∞Бутрым<br/>∞[[Васіль Нарымонтавіч|Нарымонтавіч]]<br/>∞[[Войцех Манівід|Манівід]]|VSLSV=[[Васіль Святаславіч|Васіль]]<br/><small>'''''брат 2-й'''''</small>|AGRSV=Агрыпіна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small>|IVNAL=[[Іван Альгімонтавіч Гальшанскі|Іван<br/>Гальшанскі]]<br/><small>'''{{nobr|муж сястры 2-й}}''';</small><br/><small>'''бацька 3-й'''</small>|GNRZM=[[Генрык Земавітавіч|Генрык]]<br/><small>кн. мазавецкі</small><br/><small>'''муж [[Рымгайла|сястры Вітаўта]]'''</small>|boxstyle_SDMPX=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_VITPX=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_LEWVS=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GANSV=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_VSLSV=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_IVNAL=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GNRZM=background-color: #E0FFFF; }} {{familytree|border=0| | |`|-|v|~|J| | | |!| | | |L|~|~|A|~|~|A|~|~|+|~|~|J| | | |!| | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | |PXCIS| |VSLMH|^|VASIV| | | | | | | | |SVTIV| | | | |ALGGL| |ZMVTR|PXCIS=[[Пекштэ|Пекшціс]]|VSLMH=[[Васіль Міхайлавіч (князь друцкі)|Васіль]]<br/><small>кн. друцкі</small>|VASIV=Васіліса|SVTIV=[[Святаслаў Іванавіч|Святаслаў]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|ALGGL=[[Альгімонт Гальшанскі|Альгімонт]]|ZMVTR=[[Земавіт III]]<br/><small>кн. мазавецкі</small> }} {{familytree|border=0| | | | | | | | |!| | | |L|~|~|~|~|~|v|-|-|-|-|'| | | | | | | | | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | | | | | |MHLMH| | | | | | | |IVNAL| | | | | | | | | | | | | |TRDBL|MHLMH=[[Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл]]<br/><small>кн. друцкі</small>|IVNAL=[[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|TRDBL=[[Тройдэн I]]<br/><small>кн. мазавецкі</small>}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree/end}} | загаловак3 = | спіс3 = | стыль_унізе = | унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Дынастыі]] </noinclude> 689jvb572ccd18u9emmsidpq0sngnd4 5141550 5141549 2026-05-14T12:48:21Z M.L.Bot 261 5141550 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Швагры Вітаўта | navbar = | state = collapsed | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = Жонкі і швагры Вітаўта | выява = | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = font-size: 12px; | стыль_уверсе = | уверсе = | загаловак1 = | спіс1 = {{легенда|#E6E6FA|— жонкі Вітаўта|inline|border=#D8BFD8|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; {{легенда|#E0FFFF|— асобы названыя «шваргамі» Вітаўта крыніцамі|inline|border=#E0FFFF|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; '''цёмны''' — вядомая з крыніц ступень сваяцтва да Вітаўта або адной з яго жонак;<br />'''''курсіў''''' — «швагр», але ступень сваяцтва крыніцамі не адзначана, адноўлена гіпатэтычна; пункцірам — гіпатэтычныя сувязі роднасці паміж асобамі | загаловак2 = | спіс2 = {{familytree/start}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |ULNIV| | | | | | |ULNIV=[[Юліянія Іванаўна Гальшанская|Ульяна]]<br/><small>3-я жонка<br/>Вітаўта</small><br/><small>'''{{падказка|плям.|пляменніца}} 2-й'''</small>|boxstyle_ULNIV=background-color: #E6E6FA; }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }} {{familytree|border=0| |SDMPX| |VITPX| |LEWVS|-|LEWSV|GANSV|ULNSV|VSLSV|AGRSV|^|IVNAL| |GNRZM|SDMPX=[[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонт]]<br/><small>'''''брат 1-й'''''</small>|VITPX=[[Вітаўтава|NN]]<br/><small>1-я жонка<br/>Вітаўта</small>|LEWVS=[[Леў Васілевіч (княжыч друцкі)|Леў]]<br/><small>кн. друцкі</small><br/><small>'''''{{nobr|{{падказка|муж сястры 2-й|муж сястры 2-й (Тэнгоўскі)}}}}'''''<br/>або<br/>'''''{{nobr|{{падказка|стр. брат 2-й|стрыечны брат 2-й (Ліцкевіч)}}}}'''''</small>|LEWSV=NN<br/><small>сятра 2-й</small>|GANSV=[[Ганна Святаслаўна|Ганна]]<br/><small>2-я жонка<br/>Вітаўта</small>|ULNSV=Ульяна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small><br/>∞Бутрым<br/>∞[[Васіль Нарымонтавіч|Нарымонтавіч]]<br/>∞[[Войцех Манівід|Манівід]]|VSLSV=[[Васіль Святаславіч|Васіль]]<br/><small>'''''брат 2-й'''''</small>|AGRSV=Агрыпіна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small>|IVNAL=[[Іван Альгімонтавіч Гальшанскі|Іван<br/>Гальшанскі]]<br/><small>'''{{nobr|муж сястры 2-й}}''';</small><br/><small>'''бацька 3-й'''</small>|GNRZM=[[Генрык Земавітавіч|Генрык]]<br/><small>кн. мазавецкі</small><br/><small>'''муж [[Рымгайла|сястры Вітаўта]]'''</small>|boxstyle_SDMPX=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_VITPX=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_LEWVS=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GANSV=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_VSLSV=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_IVNAL=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GNRZM=background-color: #E0FFFF; }} {{familytree|border=0| | |`|-|v|~|J| | | |!| | | |L|~|~|A|~|~|A|~|~|+|~|~|J| | | |!| | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | |PXCIS| |VSLMH|^|VASIV| | | | | | | | |SVTIV| | | | |ALGGL| |ZMVTR|PXCIS=[[Пекштэ|Пекшціс]]|VSLMH=[[Васіль Міхайлавіч (князь друцкі)|Васіль]]<br/><small>кн. друцкі</small>|VASIV=Васіліса|SVTIV=[[Святаслаў Іванавіч|Святаслаў]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|ALGGL=[[Альгімонт Гальшанскі|Альгімонт]]|ZMVTR=[[Земавіт III]]<br/><small>кн. мазавецкі</small> }} {{familytree|border=0| | | | | | | | |!| | | |L|~|~|~|~|~|v|-|-|-|-|'| | | | | | | | | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | | | | | |MHLMH| | | | | | | |IVNAL| | | | | | | | | | | | | |TRDBL|MHLMH=[[Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл]]<br/><small>кн. друцкі</small>|IVNAL=[[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|TRDBL=[[Тройдэн I]]<br/><small>кн. мазавецкі</small>}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree/end}} | загаловак3 = | спіс3 = | стыль_унізе = | унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Дынастыі]] </noinclude> 9kt2riiw3zj5vwrg3s5ramfmg32mq6l 5141553 5141550 2026-05-14T12:51:09Z M.L.Bot 261 5141553 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Швагры Вітаўта | navbar = | state = collapsed | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = Жонкі і швагры Вітаўта | выява = | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | стыль_уверсе = | уверсе = | загаловак1 = | спіс1 = {{легенда|#E6E6FA|— жонкі Вітаўта|inline|border=#D8BFD8|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; {{легенда|#E0FFFF|— асобы названыя «шваргамі» Вітаўта крыніцамі|inline|border=#E0FFFF|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; '''цёмны''' — вядомая з крыніц ступень сваяцтва да Вітаўта або адной з яго жонак;<br />'''''курсіў''''' — «швагр», але ступень сваяцтва крыніцамі не адзначана, адноўлена гіпатэтычна; пункцірам — гіпатэтычныя сувязі роднасці паміж асобамі | загаловак2 = | стыль_спіс2 = font-size: 14px; | спіс2 = {{familytree/start}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |ULNIV| | | | | | |ULNIV=[[Юліянія Іванаўна Гальшанская|Ульяна]]<br/><small>3-я жонка<br/>Вітаўта</small><br/><small>'''{{падказка|плям.|пляменніца}} 2-й'''</small>|boxstyle_ULNIV=background-color: #E6E6FA; }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }} {{familytree|border=0| |SDMPX| |VITPX| |LEWVS|-|LEWSV|GANSV|ULNSV|VSLSV|AGRSV|^|IVNAL| |GNRZM|SDMPX=[[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонт]]<br/><small>'''''брат 1-й'''''</small>|VITPX=[[Вітаўтава|NN]]<br/><small>1-я жонка<br/>Вітаўта</small>|LEWVS=[[Леў Васілевіч (княжыч друцкі)|Леў]]<br/><small>кн. друцкі</small><br/><small>'''''{{nobr|{{падказка|муж сястры 2-й|муж сястры 2-й (Тэнгоўскі)}}}}'''''<br/>або<br/>'''''{{nobr|{{падказка|стр. брат 2-й|стрыечны брат 2-й (Ліцкевіч)}}}}'''''</small>|LEWSV=NN<br/><small>сятра 2-й</small>|GANSV=[[Ганна Святаслаўна|Ганна]]<br/><small>2-я жонка<br/>Вітаўта</small>|ULNSV=Ульяна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small><br/>∞Бутрым<br/>∞[[Васіль Нарымонтавіч|Нарымонтавіч]]<br/>∞[[Войцех Манівід|Манівід]]|VSLSV=[[Васіль Святаславіч|Васіль]]<br/><small>'''''брат 2-й'''''</small>|AGRSV=Агрыпіна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small>|IVNAL=[[Іван Альгімонтавіч Гальшанскі|Іван<br/>Гальшанскі]]<br/><small>'''{{nobr|муж сястры 2-й}}''';</small><br/><small>'''бацька 3-й'''</small>|GNRZM=[[Генрык Земавітавіч|Генрык]]<br/><small>кн. мазавецкі</small><br/><small>'''муж [[Рымгайла|сястры Вітаўта]]'''</small>|boxstyle_SDMPX=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_VITPX=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_LEWVS=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GANSV=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_VSLSV=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_IVNAL=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GNRZM=background-color: #E0FFFF; }} {{familytree|border=0| | |`|-|v|~|J| | | |!| | | |L|~|~|A|~|~|A|~|~|+|~|~|J| | | |!| | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | |PXCIS| |VSLMH|^|VASIV| | | | | | | | |SVTIV| | | | |ALGGL| |ZMVTR|PXCIS=[[Пекштэ|Пекшціс]]|VSLMH=[[Васіль Міхайлавіч (князь друцкі)|Васіль]]<br/><small>кн. друцкі</small>|VASIV=Васіліса|SVTIV=[[Святаслаў Іванавіч|Святаслаў]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|ALGGL=[[Альгімонт Гальшанскі|Альгімонт]]|ZMVTR=[[Земавіт III]]<br/><small>кн. мазавецкі</small> }} {{familytree|border=0| | | | | | | | |!| | | |L|~|~|~|~|~|v|-|-|-|-|'| | | | | | | | | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | | | | | |MHLMH| | | | | | | |IVNAL| | | | | | | | | | | | | |TRDBL|MHLMH=[[Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл]]<br/><small>кн. друцкі</small>|IVNAL=[[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|TRDBL=[[Тройдэн I]]<br/><small>кн. мазавецкі</small>}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree/end}} | загаловак3 = | спіс3 = | стыль_унізе = | унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Дынастыі]] </noinclude> 4rtemtvomxkdzp58qinu458tiitzkps 5141554 5141553 2026-05-14T12:51:30Z M.L.Bot 261 5141554 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Швагры Вітаўта | navbar = | state = collapsed | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = Жонкі і швагры Вітаўта | выява = | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | стыль_уверсе = | уверсе = | загаловак1 = | спіс1 = {{легенда|#E6E6FA|— жонкі Вітаўта|inline|border=#D8BFD8|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; {{легенда|#E0FFFF|— асобы названыя «шваргамі» Вітаўта крыніцамі|inline|border=#E0FFFF|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; '''цёмны''' — вядомая з крыніц ступень сваяцтва да Вітаўта або адной з яго жонак;<br />'''''курсіў''''' — «швагр», але ступень сваяцтва крыніцамі не адзначана, адноўлена гіпатэтычна; пункцірам — гіпатэтычныя сувязі роднасці паміж асобамі | загаловак2 = | стыль_спіс2 = font-size: 13px; | спіс2 = {{familytree/start}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |ULNIV| | | | | | |ULNIV=[[Юліянія Іванаўна Гальшанская|Ульяна]]<br/><small>3-я жонка<br/>Вітаўта</small><br/><small>'''{{падказка|плям.|пляменніца}} 2-й'''</small>|boxstyle_ULNIV=background-color: #E6E6FA; }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }} {{familytree|border=0| |SDMPX| |VITPX| |LEWVS|-|LEWSV|GANSV|ULNSV|VSLSV|AGRSV|^|IVNAL| |GNRZM|SDMPX=[[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонт]]<br/><small>'''''брат 1-й'''''</small>|VITPX=[[Вітаўтава|NN]]<br/><small>1-я жонка<br/>Вітаўта</small>|LEWVS=[[Леў Васілевіч (княжыч друцкі)|Леў]]<br/><small>кн. друцкі</small><br/><small>'''''{{nobr|{{падказка|муж сястры 2-й|муж сястры 2-й (Тэнгоўскі)}}}}'''''<br/>або<br/>'''''{{nobr|{{падказка|стр. брат 2-й|стрыечны брат 2-й (Ліцкевіч)}}}}'''''</small>|LEWSV=NN<br/><small>сятра 2-й</small>|GANSV=[[Ганна Святаслаўна|Ганна]]<br/><small>2-я жонка<br/>Вітаўта</small>|ULNSV=Ульяна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small><br/>∞Бутрым<br/>∞[[Васіль Нарымонтавіч|Нарымонтавіч]]<br/>∞[[Войцех Манівід|Манівід]]|VSLSV=[[Васіль Святаславіч|Васіль]]<br/><small>'''''брат 2-й'''''</small>|AGRSV=Агрыпіна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small>|IVNAL=[[Іван Альгімонтавіч Гальшанскі|Іван<br/>Гальшанскі]]<br/><small>'''{{nobr|муж сястры 2-й}}''';</small><br/><small>'''бацька 3-й'''</small>|GNRZM=[[Генрык Земавітавіч|Генрык]]<br/><small>кн. мазавецкі</small><br/><small>'''муж [[Рымгайла|сястры Вітаўта]]'''</small>|boxstyle_SDMPX=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_VITPX=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_LEWVS=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GANSV=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_VSLSV=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_IVNAL=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GNRZM=background-color: #E0FFFF; }} {{familytree|border=0| | |`|-|v|~|J| | | |!| | | |L|~|~|A|~|~|A|~|~|+|~|~|J| | | |!| | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | |PXCIS| |VSLMH|^|VASIV| | | | | | | | |SVTIV| | | | |ALGGL| |ZMVTR|PXCIS=[[Пекштэ|Пекшціс]]|VSLMH=[[Васіль Міхайлавіч (князь друцкі)|Васіль]]<br/><small>кн. друцкі</small>|VASIV=Васіліса|SVTIV=[[Святаслаў Іванавіч|Святаслаў]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|ALGGL=[[Альгімонт Гальшанскі|Альгімонт]]|ZMVTR=[[Земавіт III]]<br/><small>кн. мазавецкі</small> }} {{familytree|border=0| | | | | | | | |!| | | |L|~|~|~|~|~|v|-|-|-|-|'| | | | | | | | | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | | | | | |MHLMH| | | | | | | |IVNAL| | | | | | | | | | | | | |TRDBL|MHLMH=[[Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл]]<br/><small>кн. друцкі</small>|IVNAL=[[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|TRDBL=[[Тройдэн I]]<br/><small>кн. мазавецкі</small>}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree/end}} | загаловак3 = | спіс3 = | стыль_унізе = | унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Дынастыі]] </noinclude> r1e88nzayo81ju6158ygmw0yx8n7c11 5141556 5141554 2026-05-14T12:56:35Z M.L.Bot 261 5141556 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Швагры Вітаўта | navbar = | state = collapsed | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = Жонкі і швагры Вітаўта | выява = | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = font-size: 13px; | стыль_уверсе = | уверсе = | загаловак1 = | спіс1 = {{легенда|#E6E6FA|— жонкі Вітаўта|inline|border=#D8BFD8|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; {{легенда|#E0FFFF|— асобы названыя «шваргамі» Вітаўта крыніцамі|inline|border=#E0FFFF|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; '''цёмны''' — вядомая з крыніц ступень сваяцтва да Вітаўта або адной з яго жонак;<br />'''''курсіў''''' — «швагр», але ступень сваяцтва крыніцамі не адзначана, адноўлена гіпатэтычна; пункцірам — гіпатэтычныя сувязі роднасці паміж асобамі | загаловак2 = | стыль_спісу2 = <!--не працуе асобна?--> | спіс2 = {{familytree/start}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |ULNIV| | | | | | |ULNIV=[[Юліянія Іванаўна Гальшанская|Ульяна]]<br/><small>3-я жонка<br/>Вітаўта</small><br/><small>'''{{падказка|плям.|пляменніца}} 2-й'''</small>|boxstyle_ULNIV=background-color: #E6E6FA; }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }} {{familytree|border=0| |SDMPX| |VITPX| |LEWVS|-|LEWSV|GANSV|ULNSV|VSLSV|AGRSV|^|IVNAL| |GNRZM|SDMPX=[[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонт]]<br/><small>'''''брат 1-й'''''</small>|VITPX=[[Вітаўтава|NN]]<br/><small>1-я жонка<br/>Вітаўта</small>|LEWVS=[[Леў Васілевіч (княжыч друцкі)|Леў]]<br/><small>кн. друцкі</small><br/><small>'''''{{nobr|{{падказка|муж сястры 2-й|муж сястры 2-й (Тэнгоўскі)}}}}'''''<br/>або<br/>'''''{{nobr|{{падказка|стр. брат 2-й|стрыечны брат 2-й (Ліцкевіч)}}}}'''''</small>|LEWSV=NN<br/><small>сятра 2-й</small>|GANSV=[[Ганна Святаслаўна|Ганна]]<br/><small>2-я жонка<br/>Вітаўта</small>|ULNSV=Ульяна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small><br/>∞Бутрым<br/>∞[[Васіль Нарымонтавіч|Нарымонтавіч]]<br/>∞[[Войцех Манівід|Манівід]]|VSLSV=[[Васіль Святаславіч|Васіль]]<br/><small>'''''брат 2-й'''''</small>|AGRSV=Агрыпіна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small>|IVNAL=[[Іван Альгімонтавіч Гальшанскі|Іван<br/>Гальшанскі]]<br/><small>'''{{nobr|муж сястры 2-й}}''';</small><br/><small>'''бацька 3-й'''</small>|GNRZM=[[Генрык Земавітавіч|Генрык]]<br/><small>кн. мазавецкі</small><br/><small>'''муж [[Рымгайла|сястры Вітаўта]]'''</small>|boxstyle_SDMPX=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_VITPX=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_LEWVS=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GANSV=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_VSLSV=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_IVNAL=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GNRZM=background-color: #E0FFFF; }} {{familytree|border=0| | |`|-|v|~|J| | | |!| | | |L|~|~|A|~|~|A|~|~|+|~|~|J| | | |!| | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | |PXCIS| |VSLMH|^|VASIV| | | | | | | | |SVTIV| | | | |ALGGL| |ZMVTR|PXCIS=[[Пекштэ|Пекшціс]]|VSLMH=[[Васіль Міхайлавіч (князь друцкі)|Васіль]]<br/><small>кн. друцкі</small>|VASIV=Васіліса|SVTIV=[[Святаслаў Іванавіч|Святаслаў]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|ALGGL=[[Альгімонт Гальшанскі|Альгімонт]]|ZMVTR=[[Земавіт III]]<br/><small>кн. мазавецкі</small> }} {{familytree|border=0| | | | | | | | |!| | | |L|~|~|~|~|~|v|-|-|-|-|'| | | | | | | | | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | | | | | |MHLMH| | | | | | | |IVNAL| | | | | | | | | | | | | |TRDBL|MHLMH=[[Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл]]<br/><small>кн. друцкі</small>|IVNAL=[[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|TRDBL=[[Тройдэн I]]<br/><small>кн. мазавецкі</small>}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree/end}} | загаловак3 = | спіс3 = | стыль_унізе = | унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Дынастыі]] </noinclude> 6g8uamu6oe2g94p5bbgcdkkj3y14xtw 5141559 5141556 2026-05-14T13:11:40Z M.L.Bot 261 5141559 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Швагры Вітаўта | navbar = | state = collapsed | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = Жонкі і швагры Вітаўта | выява = | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = font-size: 13px; | стыль_уверсе = background: Snow; | уверсе = {{легенда|#E6E6FA|— жонкі Вітаўта|inline|border=#D8BFD8|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; {{легенда|#E0FFFF|— асобы названыя «шваргамі» Вітаўта крыніцамі|inline|border=#E0FFFF|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; '''цёмны''' — вядомая з крыніц ступень сваяцтва да Вітаўта або адной з яго жонак;<br />'''''курсіў''''' — «швагр», але ступень сваяцтва крыніцамі не адзначана, адноўлена гіпатэтычна; пункцірам — гіпатэтычныя сувязі роднасці паміж асобамі | загаловак1 = | спіс1 = {{familytree/start}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |ULNIV| | | | | | |ULNIV=[[Юліянія Іванаўна Гальшанская|Ульяна]]<br/><small>3-я жонка<br/>Вітаўта</small><br/><small>'''{{падказка|плям.|пляменніца}} 2-й'''</small>|boxstyle_ULNIV=background-color: #E6E6FA; }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }} {{familytree|border=0| |SDMPX| |VITPX| |LEWVS|-|LEWSV|GANSV|ULNSV|VSLSV|AGRSV|^|IVNAL| |GNRZM|SDMPX=[[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонт]]<br/><small>'''''брат 1-й'''''</small>|VITPX=[[Вітаўтава|NN]]<br/><small>1-я жонка<br/>Вітаўта</small>|LEWVS=[[Леў Васілевіч (княжыч друцкі)|Леў]]<br/><small>кн. друцкі</small><br/><small>'''''{{nobr|{{падказка|муж сястры 2-й|муж сястры 2-й (Тэнгоўскі)}}}}'''''<br/>або<br/>'''''{{nobr|{{падказка|стр. брат 2-й|стрыечны брат 2-й (Ліцкевіч)}}}}'''''</small>|LEWSV=NN<br/><small>сятра 2-й</small>|GANSV=[[Ганна Святаслаўна|Ганна]]<br/><small>2-я жонка<br/>Вітаўта</small>|ULNSV=Ульяна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small><br/>∞Бутрым<br/>∞[[Васіль Нарымонтавіч|Нарымонтавіч]]<br/>∞[[Войцех Манівід|Манівід]]|VSLSV=[[Васіль Святаславіч|Васіль]]<br/><small>'''''брат 2-й'''''</small>|AGRSV=Агрыпіна<br/><small>'''сястра 2-й'''</small>|IVNAL=[[Іван Альгімонтавіч Гальшанскі|Іван<br/>Гальшанскі]]<br/><small>'''{{nobr|муж сястры 2-й}}''';</small><br/><small>'''бацька 3-й'''</small>|GNRZM=[[Генрык Земавітавіч|Генрык]]<br/><small>кн. мазавецкі</small><br/><small>'''муж [[Рымгайла|сястры Вітаўта]]'''</small>|boxstyle_SDMPX=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_VITPX=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_LEWVS=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GANSV=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_VSLSV=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_IVNAL=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GNRZM=background-color: #E0FFFF; }} {{familytree|border=0| | |`|-|v|~|J| | | |!| | | |L|~|~|A|~|~|A|~|~|+|~|~|J| | | |!| | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | |PXCIS| |VSLMH|^|VASIV| | | | | | | | |SVTIV| | | | |ALGGL| |ZMVTR|PXCIS=[[Пекштэ|Пекшціс]]|VSLMH=[[Васіль Міхайлавіч (князь друцкі)|Васіль]]<br/><small>кн. друцкі</small>|VASIV=Васіліса|SVTIV=[[Святаслаў Іванавіч|Святаслаў]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|ALGGL=[[Альгімонт Гальшанскі|Альгімонт]]|ZMVTR=[[Земавіт III]]<br/><small>кн. мазавецкі</small> }} {{familytree|border=0| | | | | | | | |!| | | |L|~|~|~|~|~|v|-|-|-|-|'| | | | | | | | | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | | | | | |MHLMH| | | | | | | |IVNAL| | | | | | | | | | | | | |TRDBL|MHLMH=[[Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл]]<br/><small>кн. друцкі</small>|IVNAL=[[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|TRDBL=[[Тройдэн I]]<br/><small>кн. мазавецкі</small>}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree/end}} | загаловак3 = | спіс3 = | стыль_унізе = | унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Дынастыі]] </noinclude> tkielx0megbrfp8insn6g1r7l32eeew 0 794121 5141570 5141137 2026-05-14T13:45:52Z DBatura 73587 /* Наш час */ памылка: перасылка на іншы ВУН 5141570 wikitext text/x-wiki [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя.svg|400px|міні|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца [[Алойзас Відугірыс|Алойзаса Відугірыса]]. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя, жоўтым — польскамоўныя.]] '''Беларускія гаворкі ў Літве''' — рэгіянальныя разнавіднасці [[Беларуская мова|беларускай мовы]], якія распаўсюджаны пераважна на [[Літва|літоўскай]] частцы тэрыторыі [[Віленшчына|Віленшчыны]]. Яны ёсць натуральным працягам гаворак з тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і захавалі шмат старажытных рыс беларускай мовы, спалучаючы іх з уплывамі [[Літоўская мова|літоўскай]], [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]] моў{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=297–302}}. == Гістарычны агляд == Уваходжанне ў XIII стагоддзі беларускіх зямель у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] спрыяла больш свабоднаму перамяшчэнню [[літоўцы|літоўскага]] і беларускага насельніцтва. Першы расійскі [[Усерасійскі перапіс насельніцтва 1897 года|ўсеагульны перапіс насельніцтва 1897 года]] паказаў, што ў [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] пражывала ўжо каля 70 тысяч беларусаў, што складала 56&nbsp;% усіх жыхароў губерні, у той час як літоўцаў у ёй было толькі 17,6&nbsp;%{{sfn|Беларускае замежжа|2010|с=204, 205}}{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. З аднаго боку, беларусы засялялі геаграфічна кампактную тэрыторыю — шматлікія вёскі пераважна на ўсход і паўднёвы ўсход ад [[Вільня|Вільні]] (вясковае насельніцтва, якое карысталася беларускай мовай), а таксама саму Вільню, дзе жыла беларуская інтэлектуальная эліта і якая стала адным з найважнейшых цэнтраў беларускасці. Менавіта тут [[Францыск Скарына]] выдаў сваю [[Малая падарожная кніжка|«Малую падарожную кніжыцу»]] (каля 1522 года) і [[Апостал Францыска Скарыны|«Апостала»]] (1525 год). Там таксама дзейнічала друкарня [[Пётр Цімафеевіч Мсціславец|Пятра Мсціслаўца]], дзе быў надрукаваны [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут Вялікага Княства Літоўскага]] (1588 год) у тым ліку ў [[Старабеларуская мова|старабеларускай]] версіі. [[Віленскі ўніверсітэт]] скончылі многія вядомыя беларусы і асобы, якія паходзілі з беларускіх зямель: [[Адам Міцкевіч]], [[Ян Чачот]], [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]], [[Мацей Казімір Сарбеўскі|Мацей Сарбеўскі]], [[Тэадор Нарбут]], [[Уладзіслаў Сыракомля]]. З горадам былі таксама звязаныя [[Сімяон Полацкі]], [[Леў Сапега]], [[Кастусь Каліноўскі]], [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч|Антон Луцкевічы]], [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Францішак Багушэвіч]], [[Вацлаў Ластоўскі]], [[Максім Багдановіч]] — практычна ўся беларуская эліта мяжы XIX і XX стагоддзяў. Тут выходзіла газета «[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]», друкаваліся шматлікія кнігі беларускіх пісьменнікаў і паэтаў. На пачатку XX стагоддзя горад стаў найважнейшым цэнтрам фармавання [[беларускі нацыянальны рух|беларускага нацыянальнага руху]], і менавіта тут у час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ўзнікла ідэя стварэння адзінай беларуска-літоўскай дзяржавы{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. У 1918 годзе ў Берліне была выдадзена «[[Карта Беларускай Народнай Рэспублікі]]», якая ўключала ў беларускі арэал значныя тэрыторыі сучаснай Літвы (да лініі [[Сейны]]&nbsp;— [[Друскенікі]]&nbsp;— [[Араны]]&nbsp;— [[Трокі]]&nbsp;— [[Еўе]]&nbsp;— [[Муснікі]]), хоць яна і мела пераважна палітычны характар{{sfn|Jankowiak|2025|с=81—82}}. Міжваенны перыяд стаў часам бурнага беларускага жыцця перадусім на Віленшчыне, якая ўваходзіла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]{{sfn|Беларусы ў Літве|2010}}. У 1923 годзе ў Віленскай школьнай акрузе дзейнічала 30 дзяржаўных беларускіх школ (супраць 1057 польскіх дзяржаўных і 51 прыватнай, 20 дзяржаўных літоўскіх і 40 прыватных, 53 прыватных яўрэйскіх{{sfn|Беларусы ў Літве|2010|с=37}}), існавала [[Віленская беларуская гімназія|беларуская гімназія]] ў Вільні{{sfn|Беларусы ў Літве|2010|с=43–78}}, выходзіла 12 беларускіх газет агульным тыражом каля 9500 асобнікаў (станам на 1937 год){{sfn|Беларусы ў Літве|2010|с=81}}, дзейнічаў [[Беларускі пасольскі клуб]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Паводле даследаванняў [[Сяверын Выслаўх|С.&nbsp;Выслаўха]], у міжваенным [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскім ваяводстве]] пражывала 205 509 асоб, якія задэкларавалі беларускую мову як родную{{sfn|Jankowiak|2025|с=82}}. Паводле перапісу насельніцтва 1923 года ў межах [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|незалежнай Літвы]] (гэта значыць без Віленшчыны) афіцыйна пражывала толькі 4400 беларусаў (згодна з неафіцыйнымі данымі — каля 40–45 тысяч). У параўнанні з перапісам 1897 года афіцыйная колькасць беларусаў там скарацілася амаль у 16 разоў, прычым 86,1&nbsp;% з іх складала сельскае насельніцтва, якое, верагодна, карысталася беларускімі гаворкамі. Найбольшая канцэнтрацыя беларусаў назіралася ў прыгранічным [[Троцкі павет (1919—1940)|Троцкім павеце]] (гміны [[Самілішкі]], [[Еўе]], [[Высокі Двор]]){{sfn|Jankowiak|2025|с=83}}. Цэнтрам дзейнасці літоўскіх беларусаў стала [[Коўна]], дзе працавалі беларускія арганізацыі, такія як «[[Беларуская хатка (Коўна)|Беларуская хатка]]», дзейнічаў [[Беларускі народны ўніверсітэт (Коўна)|Беларускі народны ўніверсітэт]] і [[Беларускі народны тэатр (Коўна)|тэатр]]{{sfn|Беларускае замежжа|2010|с=211}}. З усталяваннем савецкай улады пачалося знішчэнне беларускага школьніцтва і ўсіх формаў грамадска-культурнай дзейнасці. Беларуская актыўнасць адрадзілася толькі ў 1980-я гады XX стагоддзя. У 1990 годзе ўжо было зарэгістравана 20 беларускіх арганізацый, пачалі адкрывацца беларускія школы{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Сучасныя геапрасторавыя аналізы дэманструюць, што хоць за апошнія 130 гадоў агульная колькасць літоўскамоўнага насельніцтва ў рэгіёне вырасла (у асноўным за кошт інтэнсіўнай урбанізацыі і [[Літуанізацыя|літуанізацыі]] Вільні і Трокаў), у сельскай мясцовасці Віленшчыны назіраецца рэзкі дэмаграфічны спад носьбітаў літоўскіх гаворак{{sfn|Gudaitis|2024|с=15–16}}. На тэрыторыі сучаснай Беларусі ([[Воранаўскі раён|Воранаўскі]], [[Лідскі раён|Лідскі]], [[Астравецкі раён|Астравецкі раёны]]) літоўская мова таксама знаходзіцца на мяжы знікнення: паводле перапісу 2019 года з прыкладна 1300 этнічных літоўцаў роднай яе назвалі толькі 327 чалавек, а асноўнымі мовамі зносін сталі руская (68,1&nbsp;%) і беларуская (26,5&nbsp;%){{sfn|Gudaitis|2024|с=17}}. У наш час у Літве пражывае каля 45 тысяч беларусаў, што складае 1,5&nbsp;% (рускія — 8,2&nbsp;%, палякі — 6,9&nbsp;%) насельніцтва гэтай дзяржавы. Беларуская меншасць вядзе вельмі актыўную дзейнасць у Літве{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. == Даследаванне беларускіх гаворак == Славяна-балтыйскае памежжа застаецца адной з найцікавейшых даследчых праблем і прадметам навуковых пошукаў мовазнаўцаў з Беларусі, Польшчы, Расіі і краін Балтыі{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. === Дасавецкі перыяд === Першыя грунтоўныя спробы вызначэння межаў беларускага этнасу на аснове распаўсюджвання гаворак на беларуска-літоўскім памежжы належаць лінгвісту [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіму Карскаму]]. Пасля экспедыцыі 1903 года ён выдаў працу «[[Беларусы (Карскі)|Беларусы]]» з дадаткам «[[Этнаграфічная карта беларускага племені|Этнаграфічнай карты беларускага племені]]», дзе падрабязна апісаў мяжу гаворак: яна ішла на поўдзень ад возера [[Дрысвяты (возера)|Дрысвяты]], праз [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі павет]], на поўдзень ад [[Камаі|Камаяў]] і [[Лынтупы|Лынтупаў]], перасякала раку [[Жэймяна]] і даходзіла да [[Кернава]], [[Еўе|Еўя]] і Трокаў, ахопліваючы значную частку сучаснай Літвы на захад і ўсход ад Вільні. Падобныя межы былі зафіксаваныя і на «Вопыце дыялекталагічнай карты рускай мовы», складзенай [[Маскоўская дыялекталагічная камісія|Маскоўскай дыялекталагічнай камісіяй]] у 1915 годзе{{sfn|Jankowiak|2025|с=77—79}}. Паводле статыстычнага апытання, праведзенага па ініцыятыве графа [[Адам Альфрэд Плятэр|Адама Плятэра]] (даныя апублікаваныя ў 1898 годзе пад псеўданімам «Ананім»), і мапы [[Ян Міхал Развадоўскі|Яна Развадоўскага]] (1901), у канцы XIX стагоддзя ў Віленскай губерні пераважала польска-беларускамоўнае насельніцтва (69&nbsp;%), у той час як літоўскамоўнае складала каля 23,3&nbsp;%. Гэтыя даследаванні ўпершыню дакладна зафіксавалі шырокую зону інтэнсіўных моўных кантактаў і вылучылі асобныя славянскія моўныя астравы ў ваколіцах [[Янава (Літва)|Янава]] і [[Шырвінты|Шырвінтаў]], а таксама літоўскія астравы сярод славянамоўнага масіву — [[Лаздуны 1|Лаздуны]], [[Гервяты]], і абшар Пеляса–Радунь–Дзевянішкі{{sfn|Gudaitis|2024|с=5–11}}. === Міжваенны час === У міжваенны перыяд [[Галіна Турска]] ў працы ''«Аб узнікненні польскіх моўных абшараў на Віленшчыне»''{{sfn|Turska|1982|с=19–121}} даследавала, як фармаваліся [[Польская мова ў Літве|польскамоўныя тэрыторыі ў Літве]]. Яна разглядала магчымасць, што перад [[паланізацыя]]й літоўцаў адбылася [[беларусізацыя]]: спачатку жыхары паўднёва-ўсходняй Літвы пераходзілі на беларускую мову, а потым — на польскую. Турска адзначала, што ўжо да 1919 года беларуская гаворка была шырока распаўсюджана ў многіх вёсках Віленшчыны і паўплывала як на [[Літоўская мова|літоўскую]], так і на [[Польская мова|польскую мову]]{{sfn|Turska|1982|с=23}}{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Перыяд знаходжання ў складзе міжваеннай Польшчы (1921—1939 гады) стаў часам узмоцненай паланізацыі, з-за якой значная частка беларускамоўнага насельніцтва стала двухмоўнай{{sfn|Jankowiak|2025|с=81}}, і адбылася незваротная змена моўнага кода з літоўскага на польскі на вялікіх тэрыторыях{{sfn|Gudaitis|2024|с=12}}. У другой частцы сваёй працы Галіна Турская прааналізавала [[беларусізмы]], якія распаўсюдзіліся ў польскіх гаворках Віленшчыны. Яна адзначала, што польская мова запазычала іх непасрэдна з народных гаворак, а не з [[Літаратурная мова|літаратурнай]] беларускай мовы. Сярод такіх рыс вылучаюцца{{sfn|Turska|1982|с=65–86}}: [[аканне]] (''ляка́рства''), беларускі [[націск]] (''неха́й''), беларускія [[суфікс]]ы (напрыклад ''-ачы'' ў слове ''цяля́чы''), формы безасабовых [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] (''пекць'' — «пячы», ''побекць'' — «пабегчы»), а таксама шматлікія лексемы: ''[[багун]]'', ''бульба'', ''дзёргач'' («дзяркач»), ''[[дрывотня]]'', ''бадзяцца'' і многія іншыя{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Аўтарка таксама адзначае, што частка беларусізмаў была вядомая яшчэ ў часы Вялікага Княства Літоўскага ў мове мясцовай [[шляхта|шляхты]] і ў творах пісьменнікаў эпохі [[Рамантызм|рамантызму]], напрыклад, аканне, а таксама словы: ''sini'' («сіні») у Адама Міцкевіча, ''tanny'' («танны») у Яна Чачота, ''zajzdrość'' («зайздрасць») у [[Валеры Лазінскі|В. Лазінскага]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. === Пасляваенныя час === Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў рэспубліках [[СССР]] з’явілася вялікая цікавасць да вывучэння гаворак, звязаная з развіццём лінгвістычнай геаграфіі{{sfn|Jankowiak|2025|с=83}}. З найважнейшых міжнародных праектаў таго часу варта згадаць экспедыцыю 1966 года, калі беларускія і літоўскія дыялектолагі сабралі матэрыял ([[Лексікалогія|лексіку]]), які адносіўся да беларускіх гаворак паўднёва-ўсходняй часткі [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]] — населеных пунктаў Троцкага, [[Варэнскі раён|Варэнскага]] і Віленскага раёнаў. У 1975 годзе даследаванні на гэтых тэрыторыях былі паўтораныя, а ў 1976 годзе дадаткова вывучаліся беларускія гаворкі ў [[Ігналінскі раён|Ігналінскім]] і Свянцянскім раёнах. У 1977 годзе адбылася вялікая беларуска-літоўска-латышская экспедыцыя, прысвечаная вывучэнню беларускіх гаворак у [[Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Латвійскай]] і Літоўскай ССР. З населеных пунктаў Літоўскай ССР былі даследаваны: Варэнскі раён ([[Новыя Мацалі]]), Салечніцкі раён ([[Стральцы (Салечніцкі раён)|Стральцы]]), Віленскі раён ([[Ліпнікі (Віленскі раён)|Ліпнікі]], [[Судэрва]], [[Грыкені]], [[Відаўцішкі (Віленскі раён)|Відаўцішкі]], [[Швэды (Віленскі раён)|Швэды]]), Троцкі раён ([[Старыя Трокі]], [[Стракішкі]]), Салечніцкі раён ([[Гемзы]]), Ігналінскі раён ([[Лайпушкі]]){{sfn|СПЗБ|1979|с=7, 8}}. Сабраны матэрыял увайшоў у пяцітомны «[[Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча]]» (1979—1986){{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Матэрыялы, сабраныя падчас гэтых экспедыцый, выкарыстоўвала ў сваёй навуковай працы [[Э. Грынавецкене|Э.&nbsp;Грынавецкене]]. Вывучэннем мясцовых беларускіх гаворак займаўся прафесар Віленскага ўніверсітэта [[Валерый Мікалаевіч Чэкман|В.&nbsp;Чэкман]] (у 1969—2002 гадах), які таксама даследаваў польскую мову Віленшчыны, мову [[Стараабрадніцтва|старавераў]] і пскоўскія гаворкі, а таксама яго аспірант Мікола Савіч і лінгвіст [[Ф.Клімчук|Ф.&nbsp;Клімчук]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. У прыватнасці, [[Алойзас Відугірыс]] і Ф.&nbsp;Клімчук у 1978 годзе акрэслілі мяжу дамінавання беларускіх гаворак у паўднёва-ўсходняй Літве па лініі [[Буйвіды (Віленскі раён)|Буйвіды]] — [[Рудаміна (Віленскі раён)|Рудаміна]] — [[Рудзішкі (горад)|Рудзішкі]] — на захад ад [[Эйшышкі|Эйшышак]]{{sfn|Jankowiak|2025|с=84—85}}. === Наш час === У наш час цікавасць да беларускіх гаворак праяўлялі [[Лілія Плыгаўка]], кіраўніца Цэнтра беларускай мовы, літаратуры і этнакультуры Віленскага педагагічнага ўніверсітэта, і [[Аляксандр Адамковіч]] з [[Інстытут літоўскай мовы|Інстытута літоўскай мовы]]. Гэтыя даследчыкі ўдзельнічалі ў працы над абноўленай версіяй «''Атласа літоўскай мовы»'' і адказвалі за частку, якая тычыцца беларускіх гаворак (у старой версіі атласа беларускія гаворкі і паўночнакрэсовую польскую мову не ўлічвалі). У 2011—2013 гадах Л.&nbsp;Плыгаўка правяла грунтоўныя палявыя даследаванні, якія пацвердзілі, што мясцовая беларуская гаворка (якую жыхары называюць «[[Простая мова (група дыялектаў)|простай]]») працягвае выкарыстоўвацца ў побыце з большай перавагай або нароўні з польскай мовай. Гэта сталі першыя комплексныя даследаванні беларускіх гаворак у Літве пасля распаду СССР{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. У 2014 годзе ў межах праекта па геалінгвістыцы Л.&nbsp;Плыгаўка і А.&nbsp;Адамковіч наведалі 22 староствы і запісалі гаворку ў 59 носьбітаў пераважна ў Віленскім і Салечніцкім раёнах{{sfn|Jankowiak|2025|с=86—87}}. Л.&nbsp;Плыгаўка таксама з’яўляецца аўтаркай манаграфій «''Беларуская мова ў Літве: сацыякультурны і лінгвістычны аспект»'' (2009) і «''Беларуская мова ў полікультурным рэгіёне''» (2015). Найбольш маштабныя сучасныя даследаванні ў 2008—2025 гадах правёў польскі дыялектолаг [[Міраслаў Янковяк]], які сабраў каля 130 гадзін запісаў беларускіх гаворак у Віленскім, Салечніцкім, Свянцянскім, Аранскім і Ігналінскім раёнах. Яго вынікі паказваюць значнае скарачэнне колькасці носьбітаў і арэала бытавання беларускіх гаворак. Яны паступова выцясняюцца польскай мовай, а ў далейшым — рускай і літоўскай. Сярод асноўных прычын заняпаду: нізкі прэстыж гаворкі, адсутнасць беларускамоўнай адукацыі і інстытуцыйнай падтрымкі пры наяўнасці развітой сеткі польскіх школ, прагматызм насельніцтва і адсутнасць міграцыйнага прытоку з Беларусі{{sfn|Jankowiak|2025|с=87, 89, 92}}. Станам на першую чвэрць XXI стагоддзя сітуацыя па раёнах Літвы выглядае наступным чынам. Віленскі раён з'яўляецца арэалам найбольш частага выкарыстання беларускіх гаворак (вёскі [[Лаварышкі]], [[Масцішчы (Віленскі раён)|Масцішчы]], [[Шумск (Літва)|Шумск]], [[Слабада (Віленскі раён)|Слабада]], [[Пятрулішкі]] і інш.), пры гэтым самай заходняй кропкай фіксацыі гаворкі стала вёска [[Галіны (Віленскі раён)|Галіны]]{{sfn|Jankowiak|2025|с=91}}. У Салечніцкім раёне на ўчастку ад [[Салечнікі|Салечнікаў]] да [[Тургелі|Тургеляў]] гаворка яшчэ даволі пашырана, хоць і ўступае месца польскай мове. У «[[Дзевянішскі выступ|Дзевянішскім выступе]]» (вакол вёскі [[Дзевянішкі]]) назіраецца сітуацыя своеасаблівага «скансена», дзе разам з літоўскай і польскай гаворка добра захавалася ў вёсках [[Нарвілішкі]], [[Краўчуны (Салечніцкі раён)|Краўчуны]], [[Рудня]], [[Дайліды]]. Аднак на захад ад Салечнікаў да [[Калеснікі|Калеснікаў]] беларуская мова сістэматычна выцясняецца{{sfn|Jankowiak|2025|с=90}}. У Аранскім раёне гаворка захоўваецца толькі сярод людзей найстарэйшага пакалення ў нешматлікіх прыгранічных вёсках ([[Котра (вёска, Літва)|Котра]], [[Парамок]], [[Ракі (Аранскі раён)|Ракі]], [[Дубічы (Літва)|Дубічы]]) і знаходзіцца пад пагрозай хуткага знікнення з-за геаграфічнай ізаляцыі, бо на поўнач ад іх цягнуцца пушчанскія лясы, якія аддзяляюць славянскае насельніцтва ад балцкага{{sfn|Jankowiak|2025|с=89—90}}. У Свянцянскім і Ігналінскім раёнах назіраецца моцнае выцясненне беларускіх гаворак і мясцовай польскай мовы на карысць літоўскай: у гістарычным славянскім трохкутніку [[Рымшаны]] — [[Гайды]] — [[Відзы]] ў 2014 годзе беларускую гаворку ўдалося зафіксаваць толькі ў трох вёсках ([[Мейкшты]], [[Рамейкі]], [[Стрылунгі]]){{sfn|Jankowiak|2025|с=91}}. Троцкі раён пакуль застаецца недаследаваным сучаснымі дыялектолагамі, але імаверна гаворка магла захавацца ў асобных вёсках. На Ковеншчыне, дзе ў міжваенны час былі беларускія паселішчы каля мяжы, гаворка, найхутчэй, цалкам знікла{{sfn|Jankowiak|2025|с=92}}. Багаты прыватны архіў сучасных запісаў беларускіх гаворак мае таксама этнолаг [[Юрый Унуковіч]]. Архіў матэрыялаў мае і Інстытут гістарычных даследаванняў Беларусі [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]]. Сярод польскіх мовазнаўцаў праблемай беларуска-польска-балтыйскага памежжа найбольш займалася [[Эльжбета Смулькова]] (праблематыка моўнай інтэрферэнцыі, методыка даследавання гаворак на памежжах, шматмоўнасць насельніцтва). Пытанне беларускіх гаворак, разам з апісаннем паўночнакрэсовай польскай мовы, закраналі таксама [[Галіна Карась]], [[Зоф’я Саванеўска-Мохава]], [[Ганна Зяліньска]] і [[Каджы Марыто]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. == Асаблівасці беларускіх гаворак у Літве == Беларускія гаворкі на Віленшчыне з’яўляюцца натуральным працягам гаворак з тэрыторыі Беларусі. [[Валерый Мікалаевіч Чэкман|В.&nbsp;Чэкман]], [[Пятрас Гаўчас|П.&nbsp;Гаўчас]] і [[Лайма Грумадзене|Л.&nbsp;Грумадзене]] вызначылі арэал іх распаўсюджання прыблізна ад Буйвідзаў на поўначы да Вуйвідзішак і Трокаў на захадзе, а таксама да Калеснікаў і Эйшышак на поўдні Літвы. Паводле традыцыйнага падзелу, яны належаць да паласы [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]], а на поўнач ад [[Немянчын]]а набліжаюцца да [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняга дыялекту]]. Згодна з падзелам на дыялектныя зоны, іх можна аднесці да [[Паўночна-заходняя дыялектная зона беларускай мовы|паўночна-заходняй зоны]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Характэрныя рысы{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}: * недысімілятыўнае [[аканне]] і [[яканне]], хоць на поўначы назіраецца пераход ад недысімілятыўнага да [[Дысіміляцыя (мовазнаўства)|дысімілятыўнага]]; * вымаўленне толькі [[Цвёрды зычны|цвёрдага]] і [[Зацвярдзелы зычны|зацвярдзелага]] ''р''; * ненаціскное ''я'' на месцы даўняга ''яць'' у канчатках [[Месны склон|меснага склону]] адзіночнага ліку [[Назоўнік|назоўнікаў]]: ''у ха́ця'' («у хаце»), ''у ле́ся'' («у лесе»), што сведчыць пра поўнае яканне; * ужыванне лексемы ''[[фасоля]]'' ў форме ''фасоль''; * форма [[Указальны займеннік|ўказальнага займенніка]] з пратэтычным ''г'': ''гэ́ны''; * форма [[Інфінітыў|інфінітыву]] дзеяслова ''ісьці́''; * ужыванне [[дзеепрыметнік]]а мінулага часу на ''-вшы'': ''сын у шко́лу пае́хаўшы'' («сын паехаў у школу»); * лексемы, якія абазначаюць прадметы па-рознаму ў іншых рэгіёнах Беларусі: [[порткі]] («штаны»), [[студня|сту́дня]] («калодзеж»), ''[[абрус|абру́с]]'', ''о́брус'' («настольнік»), [[кашуля|кашу́ля]] («сарочка, рубашка»); * пашыраная канструкцыя тыпу ''мне балі́ць галава́'' замест літаратурнай ''у мяне́ балі́ць галава́''; * прысутнасць запазычанай лексікі з іншых моў: ** польскай (''тэ́рас гаво́раць, ён бэ́ндзе''), ** рускай (''маладзё́ж, я харашо́ рабо́тала''), ** літоўскай (''на́ша мокітая'' < ''mokytoja'' «настаўніца»; ''мая́ саска́йта'' < ''sąskaita'' «рахунак»). == Уплыў на мясцовыя літоўскія гаворкі == Мясцовая беларуская гаворка (якую самі жыхары называюць «[[Простая мова (група дыялектаў)|простай мовай]]» ці ''po prostu'') гістарычна аказвала і працягвае аказваць моцны субстратны і адстратны ўплыў на суседнія літоўскія дыялекты. Сучасныя сацыялінгвістычныя даследаванні на беларуска-літоўскім памежжы (у Салечніцкім раёне Літвы і Воранаўскім раёне Беларусі) паказваюць, што ва ўмовах цеснага [[Білінгвізм|білінгвізму]] [[паўднёвааўкштайцкі дыялект]] літоўскай мовы зазнае інтэнсіўныя працэсы дэградацыі марфалагічнай структуры пад ціскам дамінуючай беларускай мовы{{sfn|Tuomienė|2024|с=210, 214}}. Літоўскамоўныя жыхары (асабліва сярэдняга і малодшага пакаленняў) часта пераймаюць беларускія граматычныя мадэлі, што прыводзіць да інтэрферэнцыі. У прыватнасці, парушаюцца правілы літоўскага словаўтварэння: адбываецца змяшэнне мужчынскага і жаночага родаў абстрактных назоўнікаў толькі дзеля таго, каб яны граматычна адпавядалі роду беларускага эквівалента (напрыклад, выкарыстанне жаночага роду замест мужчынскага пад уплывам беларускіх слоў ''прыгажосць'', ''цемната''). Назіраецца і блытаніна ў катэгорыях адзіночнага і множнага ліку для назоўнікаў ''[[pluralia tantum]]'' і ''[[singularia tantum]]''{{sfn|Tuomienė|2024|с=214–219}}. Значныя змены адбываюцца і ў сістэме дзеяслова. Пад уплывам беларускай канструкцыі са словам «бывала» (для абазначэння шматразовага дзеяння ў мінулым), у мясцовай літоўскай гаворцы ў якасці своеасаблівага ўстаўнога слова пачала актыўна выкарыстоўвацца форма трэцяй асобы «''būdavo''». Акрамя таго, паводле славянскай мадэлі часта будуюцца [[Зваротны дзеяслоў|зваротныя дзеясловы]]: літоўскі постфікс зваротнасці далучаецца ў самым канцы слова, нават пры наяўнасці прыстаўкі, капіруючы структуру беларускіх зваротных дзеясловаў на ''-ца'' / ''-ся''{{sfn|Tuomienė|2024|с=221–224}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Barszczewska N., Jankowiak M. |загаловак=Dialektologia białoruska |месца=Warszawa |выдавецтва=Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy |год=2012 |старонак=308 |isbn=978-83-89191-14-4 |ref=Barszczewska, Jankowiak |спасылка=https://ispan.waw.pl/ireteslaw/bitstream/handle/20.500.12528/1155/Dialektologia_bialoruska_2012.pdf}} * {{кніга |загаловак=Беларускае замежжа = Белорусское зарубежье |адказны=Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь [і інш. ; складальнік Н. А. Голубева] |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя |год=2010 |старонак=479 |isbn=978-985-11-0534-8 |ref=Беларускае замежжа}} * {{Крыніцы/Беларусы ў Літве: учора і сёння|том=1|ref=Беларусы ў Літве}} * {{артыкул|аўтар=[[Айдас Гудайціс|Gudaitis A.]]|загаловак=The Application of Geospatial Analysis Methods for the Reconstruction of Lithuanian–Slavic Ethnolinguistic Boundaries in Southeastern Lithuania|выданне=Languages|тып=часопіс|год=2024|том=9|нумар=359|старонкі=1–20|спасылка=https://www.mdpi.com/2226-471X/9/12/359|ref=Gudaitis}} * {{артыкул |аўтар=[[Міраслаў Янковяк|Jankowiak M.]] |загаловак=Granice zasięgu gwar białoruskich w świetle badań lingwistów. Część III: pogranicze białorusko-litewskie |выданне=Acta Albaruthenica |тып=часопіс |год=2025 |том=25 |старонкі=76–95 |ref=Jankowiak }} * {{кніга |загаловак=Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча |том=1 |месца=Мінск |выдавецтва=Навука і тэхніка |год=1979 |ref=СПЗБ}} * {{артыкул|аўтар=[[Ніёле Туомене|Tuomienė N.]]|загаловак=Development of Lithuanian dialects in the active Baltic-Slavic contact zone: Signs of the decay of morphological structure|выданне=Valoda: nozīme un forma|тып=часопіс|год=2024|том=15|старонкі=210–226|спасылка=https://journal.lu.lv/vnf/article/view/2458/2382|ref=Tuomienė}} * {{артыкул |аўтар=Turska H. |загаловак=O powstaniu polskich obszarów językowych na Wileńszczyźnie |выданне=Studia nad polszczyzną kresową |тып=зборнік |том=I |месца=Wrocław—Warszawa—Kraków |год=1982 |старонкі=19–121 |ref=Turska }} {{Беларускія гаворкі ў Літве}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская мова ў Літве]] [[Катэгорыя:Дыялекты беларускай мовы]] noiwlb7f2if97v9bwakfy8thei0kwd7 0 794224 5141771 5141518 2026-05-15T04:16:28Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды БГК імя Мяшкова */ 5141771 wikitext text/x-wiki '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2025 года''' прайшоў 6 верасня 2025 года ў горадзе [[Мінск]], на пляцоўцы [[Уручча (палац спорту)|палаца спорту «Уручча»]]. У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|чэмпіён 2024/2025]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|уладальнік кубка 2025 года]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]». == Справаздача аб матчы == * [[ГК СКА Мінск|СКА]] 37:36 (19:16) [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] Найлепшымі гульцамі ў камандах прызнаны [[Аляксей Ермакоў]] (СКА) і Марцін Поціск («Мяшкоў Брэст»). == Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] == [[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]]; [[Мацвей Барбашынскі|Барбашынскі]], [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (11), [[Рыгор Качко|Качко]], [[Максім Цароў|Цароў]] (2), [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]], [[Захар Пакрышка|Пакрышка]], [[Дзмітрый Мацвеенка|Мацвеенка]] (5), [[Кірыл Рабчынскі|Рабчынскі]], [[Павел Нямкоў|Нямкоў]] (2), [[Аляксандр Пятровіч|Пятровіч]], [[Яўген Лабар|Лабар]], [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (1), [[Дзмітрый Карпіловіч|Карпіловіч]] (1), [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (15). == Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] == [[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Мяштрыч, [[Арсеній Драгашэвіч|Драгашэвіч]] (1), [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Шкурынскі]] (1), [[Невен Сцяпанавіч|Сцяпанавіч]] (3), [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]], [[Марка Маціяшэвіч|Маціяшавіч]] (1), [[Марцін Поціск|Поціск]] (16), [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]], [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]], [[Аляксей Фокін|Фокін]] (4), [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Алёхін]] (4), [[Эдуард Яраш|Яраш]] (4), [[Валянцін Куран|Куран]], [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Андрэеў]] (1), [[Радамір Врачэвіч|Врачэвіч]] (1). == Гл. таксама == * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024]] * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2026]] == Спасылкі == * [https://handball.by/muzhchiny-betera-superkubka-belarusi-2025/ СКА-Минск впервые в истории выиграл Betera Суперкубок Беларуси] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2025]] [[Катэгорыя:2025 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2025 год у Мінску]] t4ekumws3wma1ivmrwiq0de2snbmm55 0 794236 5141780 5141517 2026-05-15T04:40:48Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды БГК імя Мяшкова */ 5141780 wikitext text/x-wiki '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2024 года''' прайшоў 7 верасня 2024 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|чэмпіён 2023/2024]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|фіналіст кубка 2024 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]». == Справаздача аб матчы == * [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:25 (16:12) [[ГК СКА Мінск|СКА]] Самым выніковым у пераможцаў стаў Валянцін Куран, у актыве якога 8 мячоў. У складзе «СКА» 5 раз адрозніўся [[Іван Зінейкін]]. == Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] == [[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]]; [[Мацвей Барбашынскі|Барбашынскі]], [[Іван Зінейкін|Зінейкін]] (5), [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (4), [[Максім Цароў|Цароў]], [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]], [[Дзмітрый Мацвеенка|Мацвеенка]] (2), [[Кірыл Рабчынскі|Рабчынскі]] (3), [[Антон Лукашонак|Лукашонак]] (3), [[Аляксандр Пятровіч|Пятровіч]], [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (3), [[Мацвей Удавеня|Удавеня]] (1), [[Дзмітрый Карпіловіч|Карпіловіч]] (1), [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (3). == Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] == [[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Мацкевіч, Будзейка (3), Драгашэвіч (3), Лазовіч, [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Шкурынскі]] (2), Сцяпанавіч (5), Жыла, Маціяшавіч (1), Шумак (1), Салікаў, Баранаў (3), Вяргейчык (3), Яраш (3), Куран (8), [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Андрэеў]] (2). == Гл. таксама == * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023]] * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-betera-superkubka-belarusi-2024/ БГК «Мешков Брест» стал обладателем Betera Суперкубка Беларуси-2024] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе]] [[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2024]] [[Катэгорыя:2024 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] hphbds5bhyru6jo510hdyti8jiya9uq 0 797849 5141781 5141428 2026-05-15T04:41:12Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды БГК імя Мяшкова */ 5141781 wikitext text/x-wiki '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2023 года''' прайшоў 9 верасня 2023 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|чэмпіён 2022/2023]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|уладальнік кубка 2023 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]». == Справаздача аб матчы == * [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:25 (16:12) [[ГК СКА Мінск|СКА]] Найлепшыя гульцы — Сцяпанавіч, [[Цімафей Баранчык|Баранчык]]. == Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] == [[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]], [[Ягор Стасюк|Стасюк]]; [[Дзмітрый Хмялькоў|Хмялькоў]] (2/1), [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (2), [[Яўген Нікановіч|Нікановіч]] (3), [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]] (1), [[Станіслаў Шабельнікаў|Шабельнікаў]] (2), [[Уладзіслаў Станіслававіч Крывенка|Крывенка]] (7/5), [[Арцём Сельвясюк|Сельвясюк]] (1), [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] (4), [[Антон Лукашонак|Лукашонак]] (3), [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (2), [[Мацвей Удавеня|Удавеня]], [[Арцём Красочка|Красочка]], [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (3). == Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] == [[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Усік, Будзейка, [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Гарбуз]], [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Шкурынскі]] (8), [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]] (3), [[Невен Сцяпанавіч|Сцяпанавіч]] (7), [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]] (1), Жыла(1), [[Марко Маціяшавіч|Маціяшавіч]] (2), [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] (5), [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] (2/2), Вяргейчык (2), [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Шынкель]] (1), Яраш, Тарасевіч. == Гл. таксама == * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022]] * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе]] [[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2023]] [[Катэгорыя:2023 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] tqawdy9twoqdz6m9quxqmt0j84wwqhq 0 798746 5141731 5140921 2026-05-14T22:09:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Старшыні */ 5141731 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Мазырскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 247760, [[Гомельская вобласць]], г. [[Мазыр]], [[Плошча Леніна (Мазыр)|пл. Леніна]], 16<ref name="structure">{{cite web|url=https://www.mozyrisp.gov.by/ru/rukovodstvo/mozyrskij-rajonnyj-ispolnitelnyj-komitet/upravleniya-i-otdely.html|title=Управления и отделы|publisher=Мозырский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] |пасада главы1 = [[Старшыня Мазырскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://www.mozyrisp.gov.by/ mozyrisp.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Мазырскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Мазырскі раённы Савет дэпутатаў|Мазырскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Мазыр|Мазыра]], на [[Плошча Леніна (Мазыр)|плошчы Леніна]], 16<ref name="structure"/>. == Структура == У структуру Мазырскага раённага выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure"/>: * Упраўленне справамі; * Упраўленне сельскай гаспадаркі і харчавання; * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне (размяшчаецца па [[Савецкая вуліца (Мазыр)|вуліцы Савецкай]], 160); * Фінансавае ўпраўленне; * Упраўленне землеўпарадкавання; * Аддзел па рабоце са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб; * Юрыдычны аддзел; * Сектар «адно акно»; * Камісія па справах непаўналетніх; * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы; * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Аддзел культуры; * Аддзел эканомікі; * Аддзел гандлю і паслуг; * Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі; * Аддзел архітэктуры і будаўніцтва; * Аддзел адукацыі (размяшчаецца па [[Ленінская вуліца (Мазыр)|вуліцы Ленінскай]], 4); * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС) (размяшчаецца па [[Савецкая вуліца (Мазыр)|вуліцы Савецкай]], 33); * Аддзел спорту і турызму (размяшчаецца па [[Вуліца Рыжкова (Мазыр)|вуліцы Рыжкова]], 90). == Старшыні == * да 2011 — [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік]]; * 18 красавіка 2011—2016 — [[Яўген Буніслававіч Адаменка]]; * 15 снежня 2016 — 12 мая 2026 — [[Алена Фёдараўна Паўлечка]]<ref name="pres2016">{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/prezident-respubliki-belarus-rassmotrel-kadrovye-voprosy-15100|title=Президент Республики Беларусь рассмотрел кадровые вопросы|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2016-12-15|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref>; * З 12 мая 2026 — [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]]<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-soglasoval-naznachenie-aleksandra-veremeeva-na-dolzhnost-predsedatelja-mozyrskogo-780171-2026/|title=Лукашенко согласовал назначение Александра Веремеева на должность председателя Мозырского райисполкома|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref><ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/lukashenko-rasschityvaet-na-kharakter-i-polesskuyu-upertost-novogo-rukovoditelya-mozyrskogo-rayona.html|title=Лукашенко рассчитывает на «характер и полесскую упертость» нового руководителя Мозырского района|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://www.mozyrisp.gov.by|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Мазыра]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Мазырскі раён]] ogfm9248fxknkwfmpvvud0sro52y36g 0 798754 5141723 5082572 2026-05-14T22:02:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141723 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 247912, [[Гомельская вобласць]], г. [[Петрыкаў]], [[Вуліца Гагарына (Петрыкаў)|вул. Гагарына]], 15<ref name="structure">{{cite web|url=https://petrikov.gov.by/ru/slujby-i-podrazdeleniya/|title=Службы и структурные подразделения|publisher=Петриковский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] |пасада главы1 = [[Старшыня Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://petrikov.gov.by/ petrikov.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Петрыкаўскі раённы Савет дэпутатаў|Петрыкаўскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Петрыкаў|Петрыкава]], на [[Вуліца Гагарына (Петрыкаў)|вуліцы Гагарына]], 15<ref name="structure"/>. == Старшыні == * 3 жніўня 2024 — 12 мая 2026 — [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]]<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-prjamo-v-pole-soglasoval-naznachenie-novogo-rukovoditelja-petrikovskogo-rajona-652093-2024/|title=Лукашенко прямо в поле согласовал назначение нового руководителя Петриковского района|publisher=БелТА|date=2024-08-03|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref><ref name="belta2">{{cite web|lang=ru|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-soglasoval-naznachenie-aleksandra-veremeeva-na-dolzhnost-predsedatelja-mozyrskogo-780171-2026/|title=Лукашенко согласовал назначение Александра Веремеева на должность председателя Мозырского райисполкома|date=12 мая 2026|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://petrikov.gov.by/|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Петрыкава]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Петрыкаўскі раён]] 8v09yjh0118nnzj9i9boobvj2p69un0 0 803172 5141571 5118682 2026-05-14T13:48:45Z DBatura 73587 5141571 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Простая мова (значэнні)}} '''Про́стая мо́ва''' (таксама ''просты язык'', ''па-просту''; {{lang-pl|mowa prosta, język prosty}})<ref>{{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=On the name(s) of the "prostaja mova" in the Polish-Lithuanian Commonwealth |выданне=Studia Slavica Academiae Scientiarum Hungaricae |год=2006 |нумар=51 |старонкі=97–121 |lang=en}}</ref> — размоўная і ўмоўная назва для абазначэння [[Дыялект|дыялектаў]] паўночна-заходніх абласцей [[Беларуская мова|беларускай мовы]] з [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|балта-славянскага (польска-літоўска-беларускага) памежжа]], якія вызначаюцца наяўнасцю вялікай колькасці [[Паланізм|паланізмаў]], [[Русізм|русізмаў]] і [[Літуанізм|літуанізмаў]]. Гэтыя дыялекты выкарыстоўваюцца пераважна [[Беларусы ў Польшчы|беларусамі]] і палякамі [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], Сакольскага рэгіёна ў [[Польшча|Польшчы]]<ref>{{артыкул |аўтар=Karaś H. |загаловак=Uwagi o polszczyźnie jako języku religijnym na Wschodzie (ze szczególnym uwzględnieniem Litwy) |выданне=Studia Elbląskie |год=2019 |нумар=20 |старонкі=147–159 |lang=pl}}</ref>, на [[Віленшчына|Віленшчыне]] (у [[Літва|Літве]] і паўночна-заходняй Беларусі)<ref name="jank_zw">{{cite web |url=https://zw.lt/opinie/jankowiak-mowa-prosta-jest-dla-mnie-synonimem-gwary-bialoruskiej/ |title=Jankowiak: „Mowa prosta” jest dla mnie synonimem gwary białoruskiej |publisher=Znad Wilii |date=26 жніўня 2015 |lang=pl |accessdate=22 снежня 2025}}</ref>, а таксама ў [[Латгалія|Латгаліі]]<ref>{{артыкул |аўтар=Ostrówka M. |загаловак=Próba ustalenia miejsca „mowy prostej” w systemie komunikacji językowej łotewskich Polaków. Materiały z badań w Latgalii |выданне=Acta Baltico Slavica |год=2005 |нумар=29 |старонкі=195–211 |lang=pl}}</ref>. Простай мовай таксама часта называюць гутарковую мову Паўднёвага [[Падляшша]] і Заходняга [[Палессе|Палессе]], якая мае шмат рысаў украінскіх дыялектаў і якую яе носьбіты адрозніваюць ад мовы паўночных суседзяў, што бліжэй да літаратурнай беларускай<ref>{{артыкул |аўтар=Sajewicz M. |загаловак=„Nasza mowa prosta”, czyli o białorusko-ukraińskiej granicy językowej na Białostocczyźnie |выданне=Nad Buhom i Narwoju |год=1992 |нумар=3 |старонкі=15–19 |lang=pl}}</ref>. == Характарыстыка і лінгвістычны статус == У гістарычнай рэтраспектыве «простую мову» можна разглядаць як своеасаблівае [[Кайнэ (мовазнаўства)|кайнэ]] — гутарковую мову міжэтнічных зносін на шырокай тэрыторыі сумежжа Літвы і Беларусі, якая склалася стыхійна. На ёй маглі паразумецца беларусы, літоўцы, палякі, яўрэі і татары. Літаратурная беларуская мова на рубяжы XIX і XX стагоддзяў шмат у чым распрацоўвалася менавіта на яе аснове. Агітуючы за актыўнае і свядомае выкарыстанне беларускай мовы, [[Янка Купала]] пісаў у 1914 годзе ў газеце «[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]»: ''«Нам кажуць, і мы самі часта гэтаму патураем, што мова беларуская простая. А па мойму: ну і дзякаваць Богу: абы не крывая»''<ref>{{артыкул |аўтар=[[Янка Купала]] |загаловак=Ці маем мы права выракацца роднай мовы? |выданне=Наша Ніва |год=1914 |нумар=15 |дата=17 красавіка}}</ref>. Лінгвістычна «простая мова» амаль цалкам супадае паводле марфалогіі, сінтаксісу і асноўнага лексічнага фонду з дыялектамі беларускай мовы (пераважна з [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускімі]] і [[Паўночна-заходняя дыялектная зона беларускай мовы|паўночна-заходнімі]]). Польскі дыялектолаг [[Міраслаў Янковяк]] адзначае, што тэрмін «простая мова» з'яўляецца сінонімам мясцовай беларускай гаворкі, якую выкарыстоўваюць жыхары незалежна ад сваёй нацыянальнай самаідэнтыфікацыі<ref name="jank_zw" />. Гэта мова паўсядзённага жыцця і простага народа, якая супрацьпастаўляецца літаратурным (нармаваным) мовам — польскай, рускай ці літоўскай. Яна выкарыстоўваецца ў паўсядзённых вусных зносінах у сельскай мясцовасці, як хатняя мова або ў размовах з суседзямі. Яна амаль ніколі не выкарыстоўваецца ва ўрачыстых выпадках, афіцыйных публікацыях або літаратуры, хоць зрэдку магла ўключацца дзеля ілюстратыўнасці або пераканаўчасці ў тэксты больш высокага статусу, напрыклад, у рэлігійныя павучанні XVIII стагоддзя<ref>{{артыкул |аўтар=Getka J. |загаловак=Prosta mowa w tekstach o charakterze religijnym XVIII wieku (Czyn jerejskogo nastawljenija, Poczajów 1776) |выданне=Rozprawy Komisji Językowej |год=2017 |нумар=64 |lang=pl}}</ref>. Перыядычна асобныя энтузіясты робяць спробы частковай кадыфікацыі той ці іншай версіі мовы. Напрыклад, у 1990-х гадах у Літве стваралася так званая «[[гальшанская мова]]», а ў наш час на Сакольшчыне (Польшча) дзейнічае гурток на чале з Уршуляй Шубздай, які заахвочвае жыхароў часцей ужываць дыялект публічна і публікуе на ім матэрыялы ў мясцовых СМІ<ref>{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/26866732.html |title=Уршуля Шубзда і «простая мова» |author=[[Ян Максімюк]] |publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]] |date=4 сакавіка 2015 |lang=be |accessdate=22 снежня 2025}}</ref>. У пэўным сэнсе простую мову можна разглядаць як [[сацыялект]] вясковага насельніцтва або як [[патуа]]. == Сацыялінгвістычная сітуацыя і ідэнтычнасць == Носьбіты простай мовы часта не ведаюць пра «афіцыйную» лінгвістычную прыналежнасць свайго дыялекту да беларускай мовы або неахвотна з ёй пагаджаюцца. Гэта звязана з іх пераважна польскай нацыянальнай самаідэнтыфікацыяй і нежаданнем асацыявацца з беларускім нацыянальна-культурным праектам, які гістарычна ўспрымаўся імі праз прызму расійскага імперскага ці савецкага ўплываў, а таксама дзякуючы паспяховай польскай асіміляцыйнай палітыцы ў міжваенны перыяд{{sfn|Jankowiak|2025|с=81}}. Паводле беларускага этнолага [[Юрый Унуковіч|Юрыя Унуковіча]], выкарыстанне тэрміна «простая мова» сведчыць пра дамадэрную, мясцовую (лакальную) ідэнтычнасць яе носьбіта, а не пра канкрэтную нацыянальную прыналежнасць у сучасным палітычным сэнсе. У той час як стандартныя мовы служаць выразнымі маркерамі этнічнай ідэнтычнасці (напрыклад, літоўская мова для літоўцаў), простая мова ўяўляе сабой своеасаблівую «лінгвістычную анамалію» або «лімінальную катэгорыю»{{sfn|Внуковіч|2023|с=65–87}}. Даследаванні на Віленшчыне паказваюць, што для мясцовага насельніцтва галоўным маркерам падзелу і нацыянальнай прыналежнасці служыць не мова, а рэлігія: католікаў тут строга адносяць да палякаў, а праваслаўных — да беларусаў ці рускіх{{sfn|Внуковіч|2023|с=65–87}}. Пасля Другой сусветнай вайны простая мова часта дыскрымінавалася ўладамі (як у Польшчы, так і ў Літоўскай ССР) як вясковая гаворка з нізкім сацыяльным прэстыжам. Гэта прывяло да распаўсюджанага пераканання ў яе непаўнавартаснасці ў параўнанні з літаратурнымі польскай, рускай ці літоўскай мовамі і да нежадання выкарыстоўваць яе ў публічнай прасторы<ref>{{артыкул |аўтар=Sękowska E. |загаловак=Co mówią o języku ojczystym i tożsamości narodowej prace polonistów wileńskich |выданне=Poradnik Językowy |год=2009 |нумар=2 |старонкі=5–15 |lang=pl}}</ref>. У цяперашні час простая мова выкарыстоўваецца пераважна старэйшым пакаленнем і імкліва замяняецца сярод моладзі рускай, польскай або літоўскай мовамі ў залежнасці ад краіны пражывання{{sfn|Jankowiak|2025|с=87, 89, 92}}. == Уплыў на іншыя мовы == На беларуска-літоўскім памежжы (у прыватнасці, у [[Салечніцкі раён|Салечніцкім раёне]] Літвы і [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] Беларусі) простая мова гістарычна аказвала і працягвае аказваць надзвычай моцны субстратны ўплыў на суседнія літоўскія дыялекты (паўднёвааўкштайцкую гаворку). Паводле даследаванняў літоўскай мовазнаўцы Ніёле Туомене, ва ўмовах цеснага білінгвізму і паступовага пераходу аўтахтоннага насельніцтва на славянскае маўленне, марфалагічная структура мясцовай літоўскай мовы зазнае інтэнсіўную дэградацыю пад ціскам дамінуючай простай мовы{{sfn|Tuomienė|2024|с=210, 214}}. Літоўскамоўныя жыхары пераймаюць беларускія граматычныя мадэлі: парушаюцца правілы словаўтварэння, адбываецца змяшэнне мужчынскага і жаночага родаў абстрактных назоўнікаў толькі дзеля таго, каб яны граматычна адпавядалі роду беларускага эквівалента (напрыклад, формы жаночага роду выкарыстоўваюцца замест мужчынскага пад уплывам беларускіх слоў кшталту «прыгажосць», «цемната»). Значныя змены адбываюцца і ў сістэме дзеяслова. Пад уплывам славянскай мадэлі часта будуюцца [[Зваротны дзеяслоў|зваротныя дзеясловы]] (літоўскі постфікс зваротнасці далучаецца ў самым канцы слова, капіруючы беларускія ''-ца / -ся''), а для абазначэння шматразовага дзеяння ў мінулым пачынае выкарыстоўвацца ўстаўное слова «''būdavo''» — як прамая калька з беларускага «бывала»{{sfn|Tuomienė|2024|с=214–224}}. == Гісторыя і дынаміка арэала == Прасторавы аналіз, праведзены на аснове мапы [[Ян Міхал Развадоўскі|Яна Міхала Развадоўскага]] (1901) і статыстычных даных 1890-х гадоў, паказвае, што ў канцы XIX стагоддзя шырокая зона інтэнсіўных беларуска-літоўскіх і беларуска-польскіх моўных кантактаў ахоплівала значныя тэрыторыі [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. Беларускія гаворкі (простая мова) дамінавалі на велізарнай тэрыторыі на поўдзень, усход і поўнач ад Вільні{{sfn|Gudaitis|2024|с=5–11}}. Аднак на працягу XX стагоддзя арэал і шчыльнасць выкарыстання простай мовы значна скараціліся. У міжваенны перыяд, калі Віленшчына ўваходзіла ў склад Польшчы, адбылася незваротная змена моўнага кода з беларускага на польскі на вялікіх тэрыторыях{{sfn|Gudaitis|2024|с=12}}. У другой палове XX і пачатку XXI стагоддзя працэс заняпаду паскорыўся з-за адсутнасці прэстыжу, урбанізацыі і эміграцыі моладзі ў гарады, дзе яна пераходзіць на дзяржаўныя ці больш распаўсюджаныя мовы{{sfn|Gudaitis|2024|с=15–16}}. Сёння простая мова захоўваецца пераважна ў выглядзе ізаляваных арэалаў на памежжы Літвы і Беларусі. == Прыклады тэкстаў == Прыклад тэксту на «простай мове» ў параўнанні з літаратурнай беларускай і польскай мовамі (паводле выдання «Czasopis»<ref>{{cite web |url=https://czasopis.pl/sens-zycia/ |title=Sens życia |publisher=Czasopis |date=29 сакавіка 2021 |lang=pl |accessdate=22 снежня 2025}}</ref>): {| class="wikitable" ! Простая мова (арыгінальны запіс лацінкай) ! Літаратурная беларуская мова ! Літаратурная польская мова |- | Maci lubiła hladzieć na maki. Jany raśli bieraham żyta. Lubiła hladzieć na pryrodu, kali prysiadała adpaczyć na łaǔcy pad waknom. Jana zachaplałasa naszym krajawidam. Pad samym waknom było świsłaczanskaja pole (daǔno jaho nima i ni budzia; i naszaho taho wakna nima i ni budzia) i byli tyja maki. Maci piarażyła dźwie wajny i kroǔ baczyła, swaju i czużuju. Ali maki heta maki. Krasata. Mój spicz ja zaczała ad makaǔ, bo czamu nie. | Маці любіла глядзець на макі. Яны раслі берагам жыта. Любіла глядзець на прыроду, калі прысядала адпачыць на лаўцы пад вакном. Яна захаплялася нашым краявідам. Пад самым вакном было свіслачанскае поле (даўно яго няма і не будзе; і нашага таго вакна няма і не будзе), і там былі тыя макі. Маці перажыла дзве вайны і кроў бачыла, сваю і чужую. Але макі — гэта макі. Прыгажосць. Сваю прамову я пачала з макаў, бо чаму ж не. | Mama kochała patrzeć na maki. Rosły one nad brzegiem żyta. Kochała patrzeć na przyrodę, kiedy siadała odpocząć na ławce pod oknem. Zachwycała się naszym krajobrazem. Pod samym oknem było świsłoczańskie pole (dawno go nie ma i nie będzie; i tego naszego okna nie ma i nie będzie) i były te maki. Mama przeżyła dwie wojny i widziała krew, swoją i cudzą. Ale maki to maki. Coś pięknego. Swoje przemówienie zaczęłam od maków, bo czemu nie? |} Народны анекдот з Сакольшчыны, які ілюструе розніцу паміж літаратурнай польскай і мясцовай «простай» мовамі<ref>{{cite web |url=https://isokolka.eu/blogi/161-pa-prostu/27706-teraz-astatni-moment-kab-naszu-mowu-pirachawaci-patomnym-pa-prostu |title=«Teraz astatni momant, kab naszu mowu pirachawaci patomnym» |author=Raducha H. |publisher=iSokolka.eu |date=25 студзеня 2019 |lang=pl |accessdate=22 снежня 2025}}</ref>: <blockquote> ''— Kiedyści czaławiek ad nas pajechał da Puszczy Auhustouskaj pa drewo. Jedzia, a napreciu jaho jedzia Mazur, czyli zza reki. I haworyć da jaho: «Panie, cy Pan nie znalaz worek, worecek w nim chleba glomecek i poswistacem psewiązane».''<br> ''«Nie», — haworyć nasz. «Ja znajszoł miaszok, miaszoczak, u jom chleba kusoczak i puhaju zawiazany».''<br> ''«A nie, nie to nie maje», — odkazał Mazur.'' </blockquote> == Гл. таксама == * [[Трасянка]] * [[Суржык]] * [[Тутэйшыя (назва)]] * [[Беларускія гаворкі ў Літве]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Юрый Унуковіч|Внуковіч Ю.]] |загаловак=Маркеры этнічнай ідэнтычнасці жыхароў Віленшчыны (па матэрыялах палявых этнаграфічных экспедыцый пачатку ХХІ ст.) |выданне=Studia Białorutenistyczne |тып=часопіс |год=2023 |том=17 |старонкі=65–87 |ref=Внуковіч |lang=be}} * {{артыкул |аўтар=[[Айдас Гудайціс|Gudaitis A.]] |загаловак=The Application of Geospatial Analysis Methods for the Reconstruction of Lithuanian–Slavic Ethnolinguistic Boundaries in Southeastern Lithuania |выданне=Languages |тып=часопіс |год=2024 |том=9 |нумар=359 |старонкі=1–20 |ref=Gudaitis |lang=en}} * {{артыкул |аўтар=[[Міраслаў Янковяк|Jankowiak M.]] |загаловак=Granice zasięgu gwar białoruskich w świetle badań lingwistów. Część III: pogranicze białorusko-litewskie |выданне=Acta Albaruthenica |тып=часопіс |год=2025 |том=25 |старонкі=76–95 |ref=Jankowiak |lang=pl}} * {{артыкул |аўтар=[[Ніёле Туомене|Tuomienė N.]] |загаловак=Development of Lithuanian dialects in the active Baltic-Slavic contact zone: Signs of the decay of morphological structure |выданне=Valoda: nozīme un forma |тып=часопіс |год=2024 |том=15 |старонкі=210–226 |ref=Tuomienė |lang=en}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/groups/102465516135496/ Група «Простая мова Віленшчыны»] ў сацыяльнай сетцы Facebook. {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Віленшчына]] [[Катэгорыя:Мовы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовы Літвы]] [[Катэгорыя:Мовы Польшчы]] [[Катэгорыя:Змяшаныя мовы]] [[Катэгорыя:Сацыялінгвістыка]] ihzy4coyv3e2qf6eiocee9n6btw5ew0 0 804258 5141740 5122858 2026-05-14T22:22:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141740 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Эрэнкройц}} {{Вучоны}} '''Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройц-Енджэевічова''' ([[Польская мова|польск]]. ''Cezaria Anna Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa,'' [[2 жніўня]] [[1885]], [[Тарту|Дэрпт]] - [[28 лютага]] [[1967]], [[Лондан]]) — польскі [[Этналогія|этнолаг]], першая жанчына-рэктар у гісторыі польскай акадэміі<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/view/3245|аўтар=Dorota Zamojska|загаловак=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- -Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa (1885-1967)|год=2011-01-01|мова=pl|выданне=Nauka i Szkolnictwo Wyższe|выпуск=2(38)|старонкі=15–25|issn=1231-0298}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://etnoznawcy.pl/biogram/cezaria-anna-baudouin-de-courtenay-ehrenkreutz-jedrzejewiczowa/|title=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- Ehrenkreutz- Jędrzejewiczowa - ETNOznawcy|website=etnoznawcy.pl|access-date=2026-03-16}}</ref> З 1927 па 1935 год была прафесарам [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[Этналогія|этналогіі]] ў Віленскім [[Віленскі ўніверсітэт|універсітэце Стэфана Баторыя]], заснавала там школу этналогіі і этнаграфічны музей Віленшчыны. == Прыватнае жыццё == Дзяцінства яна правяла ў Дэрпце (сённяшні [[Тарту]] ), які ў той час быў важным навуковым цэнтрам. Яе бацькам быў славуты лінгвіст [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Ян Неціслаў Бадуэн дэ Куртэнэ]], "бацька польскай лінгвістыкі" (ён загадваў кафедрай параўнальнай граматыкі ў Дэрпцкім універсітэце), а маці — Рамуальда Багніцкая. У школе пачала вучыцца толькі ў 13 гадоў, калі разам з сям'ёй пераехала ў [[Кракаў]]. З-за інтрыг вакол яе бацькі ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] яна пераехала з сям'ёй у [[Санкт-Пецярбург]], дзе працягнула навучанне ў гімназіі. У Санкт-Пецярбургу яна пачала вучобу на Вышэйшых жаночых курсах, а затым на гісторыка-філалагічным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта, дзе пасля лібералізацыі пасля рэвалюцыі 1905 года жанчыны маглі вучыцца ў якасці "вольных слухачоў". У 1910 годзе ў Кракаве яна выйшла замуж за вучня бацькі, славіста [[Макс Фасмер|Макса Фасмера]], які пазней змяніў [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] на кафедры славістыкі і этналогіі ў Берлінскім універсітэце. Шлюб распаўся праз тры гады. З 1916 года была замужам за [[Стэфан Эрэнкройц|Стэфанам Эрэнкройцам]], прафесарам права і сенатарам Другой Польскай Рэспублікі, ад якога ў яе было трое дзяцей — трагічна загінулая дачка Крысціна (1917–1927) і сыны: Тадэвуш (1919–1976), салдат Арміі Краёвай у Віленскім краі, і Анджэй (1921–2008), гісторык і ўсходазнаўца, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар (ЗША), а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. У 1933 годзе яна развялася і выйшла замуж за [[Януш Енджаевіч|Януша Енджаевіча,]] прэм'ер-міністра Рэспублікі Польшча. Пасля пачатку вайны яна эвакуіравалася з сям'ёй у Львоў, затым у Румынію і, нарэшце, у Палесціну. У 1947 годзе з сям'ёй эвакуіравалася ў Вялікабрытанію. Праз чатыры гады памёр яе муж, і яна занялася развіццём навукі і ўмацаваннем акадэмічнай супольнасці за мяжой. == Навучанне ў Пецярбургу == [[Файл:Cezaria_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowa.jpg|злева|міні|Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ ў маладосці]]Падчас побыту ў Кракаве ў 1910 годзе адмыслова вывучыла беларускую і латышскую мову. У 1911 годзе яна была адной з першых жанчын, якія атрымалі дыплом першай ступені ў Імператарскім універсітэце Санкт-Пецярбурга на аснове дысертацыі пад назвай «Мова Марыйнага малітоўніка XVI стагоддзя, выдадзенага прафесарам Пташыцкім», напісанай пад кіраўніцтвам прафесара Тадэвуша Зялінскага. Падчас вучобы яна заснавала (разам з Зоф'яй Садоўскай, Станіславай Адамавічавай і [[Казіміра Ілаковіч|Казімерай Ілаковіч]] ) Асацыяцыю польскіх жанчын «Spójnia», якая аб'ядноўвала жанчын, якія вучацца ва ўніверсітэтах Санкт-Пецярбурга. Мэтай арганізацыі была ўзаемадапамога і інтэграцыя жанчын, якія вучацца ў Санкт-Пецярбургу (не толькі студэнтак). Самаадукацыя вялася з мэтай будучага грамадскага жыцця. Актывісткі былі поўныя рашучасці змагацца за паляпшэнне ўмоў жыцця для ўсіх жанчын. Прадастаўленне інфармацыі аб стыпендыях, даступнай адукацыі і магчымасцях працаўладкавання для жанчын мела вырашальнае значэнне. Падчас знаходжання ў Санкт-Пецярбургу яна падрыхтавала дзве лінгвістычныя працы: «Албанія і албанцы» і «Камень Латыр і горад Алтыр». У наступныя гады яна вярнулася ў Польшчу, дзе працавала ў прыватных жаночых гімназіях Варшавыю == Віленскі перыяд == У 1921 годзе разам са Стэфанам Эрэнкройцам пераехалі ў Вільню, дзе яе муж узначаліў кафедру старажытнапольскага і літоўскага судовага права ў адноўленым Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя. Цэзарыя працавала настаўніцай лаціны ў Дзяржаўнай гімназіі імя Элізы Ажэшка і адначасова пачала падаваць дакументы на атрыманне хабілітацыі, якая дазволіла б ёй чытаць лекцыі ва Універсітэце Стэфана Баторыя, дзе кафедра этнаграфіі заставалася вакантнай. У 1922 годзе атрымала хабілітацыю ў Варшаўскім універсітэце на аснове дысертацыі «''Святая Цэцылія — унёсак у генезіс апокрыфаў''» (апублікаванай у 1922 годзе ў часопісе «Lud»). З 1924 па 1927 год, будучы дацэнтам Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], яна чытала лекцыі па этнаграфіі і этналогіі, а таксама праводзіла важныя для яе палявыя даследаванні са студэнтамі. Чытал адмысловы лекцыйны курс па этнаграфіі беларусаў. У 1929 годзе яна была прызначана дацэнтам этналогіі і этнаграфіі на факультэце гуманітарных навук Універсітэта Стэфана Баторыя. На падставе сваіх даследаванняў народнай культуры Віленскага рэгіёна яна заснавала пры ўніверсітэце Этнаграфічны музей, стварыўшы першую калекцыю на аснове народнага тэкстылю, сабранага для выставы ў 1925 годзе. Таксама выкарыстала свае кантакты з рэгіянальнымі Таварыствамі падтрымкі народнай прамысловасці (яна была старшынёй Навукова-мастацкай секцыі). Свой вопыт яна сістэматызавала ў «Кіраўніцтве для калекцыянераў Этнаграфічнага музея Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя» (Вільня, 1926). У гэтай публікацыі яна падкрэсліла важнасць тыповасці экспанатаў, а не іх спецыфічных эстэтычных якасцей, і важнасць належнага апісання іх паходжання і прызначэння, без якіх яны навукова бескарысныя. У 1928 годзе яна падрыхтавала этнаграфічную выставу для Паўночна-Усходняга кірмашу ў Вільні. З 1925 года супрацоўнічала з Антрапалагічнай камісіяй Польскай акадэміі мастацтваў і навук, ёй было даручана рэдагаваць том «Этнаграфія» ў «Польскай энцыклапедыі», падрыхтаванай Польскай акадэміяй мастацтваў і навук. Была суарганізатарам 2-га З'езда славянскіх географаў і этнографаў у 1927 годзе. [[Файл:Etnologia USB.jpg|міні|Этнолагі Універсітэта Стэфана Баторыя ў этнаграфічным музеі. Па цэнтры ў вышэйшым шэрагу - Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ. Вільня, 1935.]] Узначальвала Польскую камісію па народным мастацтве пры Інстытуце міжнароднага інтэлектуальнага супрацоўніцтва. Таксама працягвала працаваць у жаночых аб'яднаннях — узначальвала Віленскае аддзяленне Асацыяцыі жанчын з вышэйшай адукацыяй. Яна была прызначана дацэнтам толькі 19 лістапада 1929 года. Гэта было першае прызначэнне жанчыны на прафесарскую пасаду ў Польшчы. Цэзарыя таксама ўзначальвала этнаграфічна-геаграфічную секцыю Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы, праводзіла заняткі і лекцыі па этнаграфіі ў Школе палітычных навук пры гэтым інстытуце і ўваходзіла ў рэдакцыйную калегію яго часопіса «Balticoslavica». За гэты час яна апублікавала наступныя працы: «Кіраўніцтва па зборы прадметаў для Этнаграфічнага музея Універсітэта Стэфана Баторыя», «Вясельныя абрады польскага народа як драматычная форма» і «Вясельныя звычаі польскага народа». == Варшаўскі перыяд == У 1933 годзе была прынята пастанова аб стварэнні кафедры польскай этнаграфіі ў Варшаўскім універсітэце, і Цэзарыя дэ Бадуэн дэ Куртэнэ была прызначана яе загадчыцай. Праз год (1934) яна была прызначана прафесарам. У Варшаве рацягвала свае даследаванні культуры ўсходніх памежных зямель Польшчы, спрабуючы паўтарыць поспех Віленскага этнаграфічнага музея. Дамаглася пагаднення, згодна з якім этнаграфічныя калекцыі Нацыянальнага музея ў Варшаве былі перададзены ў нядаўна створаны Этнаграфічны музей. Гэты музей у рэшце рэшт быў звязаны з Варшаўскім універсітэтам, а яго дырэктарства заняла Цэзарыя Енджэевіч. У 1935 годзе яна таксама стала членам Дзяржаўнай музейнай рады. Яе даследаванні народных танцаў прывялі да прэзентацыі польскіх народных танцавальных мадэляў на Сусветнай выставе 1937 года ў Парыжы. У гэты час яна таксама рыхтавала працу пра культ Святога Георгія, які, на яе думку, быў уключаны ў паганскі культ бога сельскагаспадарчай прадукцыі Георгія (паведамляецца, што гатовы рукапіс быў знішчаны ў пажары ў 1939 годзе). У 1936 годзе яна апублікавала працы: «Дзве культуры, дзве навукі» і «Народныя танцы і вясельныя звычаі». Актыўна ўдзельнічала ў рабоце Жаночага грамадскага саюза, а ў 1937 годзе падпісала пратэст супраць «лавачнага гета». == Дзейнасць у эміграцыі == Падчас знаходжання ў Палесціне яна працавала ў Бюро блізкаўсходніх і сярэднеўсходніх даследаванняў, якое павінна было служыць падмуркам для аднаўлення ўсходазнаўства ў пасляваеннай Польшчы. За гэты час яна напісала наступныя дысертацыі: «Святы Георгій, заступнік скаўтынгу», «Каляндар Святога Георгія, або даследаванне ў базыліцы Гроба Гасподняга ў Іерусаліме», «Святы Георгій — культуралагічнае даследаванне», «Антаніна Чарнецкая, пілігрымка з Замойскага рэгіёна» і «Гуцульская Бяроза і румынская Брэзея ў кантэксце калядных звычаяў». У Лондане (пасля 1947 г.) яна стала сузаснавальніцай [[Polska Rada Naukowa na Obczyźnie|Польскай навуковай рады за мяжой]] (створанай у 1948 г.), якая праз два гады стала Польскім навуковым таварыствам за мяжой . Яна часта ўдзельнічала ў навуковых пасяджэннях рады, а яе артыкулы публікаваліся ў «Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie» («Штогоднік Польскага навуковага таварыства за мяжой»). Яна таксама ўваходзіла ў Асацыяцыю прафесараў і дацэнтаў польскіх акадэмічных школ за мяжой (з 1948 г.) і ў групу навукоўцаў, звязаных з Польскім універсітэтам за мяжой (PUNO). У 1958 г. яна была абраная рэктарам гэтага ўніверсітэта. Яна была членам Гісторыка-літаратурнага таварыства ў Парыжы і Каралеўскага антрапалагічнага інстытута Вялікабрытаніі і Ірландыі. [[Файл:Romualda_Baudouin_de_Courtenay_-_grób.jpg|міні|Сімвалічная магіла Цэзарыі Енджэевічавай на могілках Павонзкі]] [[Файл:Grób_Cezarii_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowej_i_Janusza_Jędrzejewicza.jpg|міні|Магіла Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічавай і Януша Енджэевіча]] Яна была пахавана разам з [[Януш Енджаевіч|мужам]] на могілках Бекенхэм (E1 22268). Яе сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|могілках Павонзкі ў Варшаве]] (участак 21-4-4,5). == Памяць == Яе вучань [[Мар’ян Пецюкевіч|Мар'ян Пецюкевіч]] згадваў пра яе наступным чынам: <blockquote>Прафэсар Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнай-Эгрэнкройц апрача высокай культуры, веды, дэмакратычных поглядаў і беспасрэдных чалавечых адносінаў да людзей, – мела яшчэ глыбока разьвінутае пачуцьцё па-жаночаму вытанчаных адносінаў да малодшых ад сябе. Яна старалася зблізіцца да сваіх выхаванцаў-студэнтаў, як чулая маці, і аказваць ім увагу, зацікаўленасьць іхнім жыцьцём, справамі, іхнімі радасьцямі й смуткам, і быць гатовай заўсёды прыйсьці з памогай. Я быў адным з тых студэнтаў этнаграфіі, каго спадарыня прафэсар запаланіла духова. Ня толькі цікавыя лекцыі, але й сама атмасфэра, створаная на катэдры этнаграфіі, змабілізавала мяне на менавіта гэты напрамак студыяў, прывязвала мяне й сама асоба прафэсаркі, якая стварыла тую сямейную, мілую атмасфэру. Як кажуць, яна ведала кожнага свайго студэнта наскрозь, адгадвала нават ягоныя думкі. Чытала на твары радасьць і гора. Шанавала кожнага нацыянальнасьць і сьветапогляд. Была як добрая, клапатлівая маці, што жыла жыцьцём сваіх дзяцей. Дзякуючы шматлікім сваім выдатным якасьцям, пані прафэсар згуртавала вакол сябе студэнтаў, якія па сваёй нацыянальнай прыналежнасьці ўяўлялі праўдзівы канглямэрат<ref>''Пецюкевіч Мар'ян''. У пошуках зачараваных скарбаў. Вільня 1998, с. 106-108.</ref>.</blockquote> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Продкі}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бадуэн дэ Куртэнэ Цэзарыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1967 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Лондане]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарту]] bmckfqw0nh0zu64rhyb1n6fmgp6u6jw 0 804474 5141573 5129686 2026-05-14T14:02:04Z DBatura 73587 5141573 wikitext text/x-wiki '''Дзевянішкаўскі выступ''', або '''Дзевянішскі выступ''' ({{lang-lt|Dieveniškių kilpa}} — ''Дзевянішская пятля'') — тэрыторыя ў паўднёва-ўсходняй частцы [[Літва|Літоўскай Рэспублікі]] ([[Салечніцкі раён]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]]), якая глыбока ўразаецца ў тэрыторыю [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] (паміж [[Воранаўскі раён|Воранаўскім]] і [[Іўеўскі раён|Іўеўскім]] раёнамі [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). З’яўляецца ўнікальнай геаграфічнай, гістарычнай і этналінгвістычнай асаблівасцю [[беларуска-літоўская граніца|беларуска-літоўскага памежжа]]. == Геаграфія і юрыдычны статус == Выступ удаецца ўглыб тэрыторыі Беларусі прыкладна на 25 кіламетраў. З усходу, поўдня і захаду ён акружаны беларускай тэрыторыяй, а з астатняй Літвой злучаецца толькі вузкім перашыйкам (каля 2,5—3 км у самым вузкім месцы). Праз гэты перашыек праходзіць адзіная аўтамабільная дарога, якая звязвае рэгіён з цэнтральнай Літвой. На тэрыторыі выступу размешчаны дзве адміністрацыйныя адзінкі (сянюніі) Салечніцкага раёна — [[Дзевянішская сянюнія|Дзевянішская]] (цэнтр — мястэчка [[Дзевянішкі]]) і [[Пашкоўская сянюнія|Пашкоўская]]<ref name="nn250">{{cite web |url=https://nashaniva.com/336250 |title=Дзевянішкаўскі выступ. Як ён з'явіўся на карце? |author=Раўбіч Ф. |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |date=15 лютага 2024 |accessdate=22 снежня 2025}}</ref>. Сучасны статус і абрысы выступу ў міжнародным праве канчаткова замацаваны Дагаворам паміж Рэспублікай Беларусь і Літоўскай Рэспублікай аб беларуска-літоўскай дзяржаўнай граніцы ад 6 лютага 1995 года. У артыкуле 1 гэтага дакумента дакладна прапісана, што лінія мяжы «агібае з усходу, поўдня і захаду раён літоўскага населенага пункта Дзевянішкес»{{sfn|Снапковский, Тихомиров, Шарапо|2013|с=131}}. == Гісторыя фарміравання == Да восені 1939 года тэрыторыя выступу ўваходзіла ў склад [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь]] асноўная частка Віленшчыны з [[Вільня]]й была перададзена Літве згодна з [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|дагаворам ад 10 кастрычніка 1939 года]]. Аднак тэрыторыя вакол Дзевянішак тады засталася ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Першапачаткова яна была ўключана ў склад [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]], а з 15 студзеня 1940 года — у склад [[Воранаўскі раён|Воранаўскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. Менавіта тагачасная адміністрацыйная мяжа паміж гэтымі савецкімі абласцямі шмат у чым прадвызначыла будучыя абрысы выступу<ref name="nn250"/>. [[Файл:N-35-A Vilno 1940 (Дзевенишки).jpg|міні|Тэрыторыя БССР вакол Дзевянішак, якая пасля будзе перададзена Літве. Карта РККА 1940 года]] Сітуацыя радыкальна змянілася ўлетку 1940 года пасля інкарпарацыі Літвы ў склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і пачатку другога этапу [[Перадача Віленскага краю Літве|перадачы Віленшчыны]]. 3 жніўня 1940 года на сесіі Вярхоўнага Савета СССР, дзе разглядалася пытанне аб прыняцці Літоўскай ССР, Першы сакратар ЦК КП(б)Б [[Панцеляймон Кандратавіч Панамарэнка|П. К. Панамарэнка]] пад ціскам [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. Сталіна]] агучыў прапанову аб перадачы Літве дадатковых тэрыторый з пераважным літоўскім насельніцтвам. Паводле даследаванняў расійскага гісторыка Аляксандра Золава, першапачаткова літоўская дэлегацыя прасіла толькі [[Свянцянскі раён]]. Аднак прысутны ў Маскве член літоўскай дэлегацыі, пісьменнік [[Людас Гіра]], нагадаў пра «літоўскія паселішчы [[Марцінконіс|Марцінканцы]], Дзевянішкі і курорт [[Друскенікі]]», пасля чаго пытанне было адразу вырашана на карысць Літвы{{sfn|Золов|2019|с=89}}. На пасяджэнні Бюро ЦК КП(б)Б 26 верасня 1940 года Панамарэнка прызнаваўся: ''«Калі таварыш Сталін спытаў, што вы збіраецеся перадаць, ён казаў так: калі мы даведаемся, што там шмат літоўцаў, а вы не перадасце, мы вас тады пакараем»''<ref name="nn250" />. 1—2 кастрычніка 1940 года ў [[Гродна]] прайшлі савецка-літоўскія перагаворы аб размежаванні. Літоўскай дэлегацыі ўдалося дамагчыся перадачы Дзевянішак і навакольных вёсак (у адрозненне ад анклава ў [[Гервяты|Гервятах]], які беларуская дэлегацыя адмовілася перадаваць з-за яго аддаленасці ад мяжы). Дакладнае апісанне новай мяжы, якое пакідала Дзевянішкі, [[Скрэйчаны]] і [[Бачаны]] ў складзе Літоўскай ССР, было афіцыйна замацавана ў пастанове ЦК КП(б)Б ад 11 кастрычніка 1940 года{{sfn|Снапковский, Тихомиров, Шарапо|2013|с=101}}. === «Легенда пра люльку Сталіна» === Абрысы Дзевянішскага выступу на карце выглядаюць настолькі ненатуральна, што гэта спарадзіла папулярную гарадскую легенду. Згодна з ёй, падчас абмеркавання межаў у Крамлі на расцеленай карце ляжала [[люлька]] І. Сталіна. Ніхто з прысутных не адважыўся папрасіць правадыра прыбраць яе, таму лінію мяжы проста абвялі вакол люлькі, што і стварыла характэрную «пятлю» на карце<ref name="nn250"/>. Насамрэч мяжа была праведзена па контурах кампактнага пражывання этнічных літоўцаў згодна з данымі тагачасных этнографаў і лінгвістаў. === Змены ў 1950—1990-х гадах === У сярэдзіне 1950-х гадоў межы выступу былі крыху пашыраны за кошт беларускай тэрыторыі. У гэты ж час каля самага «перашыйка» выступу ўтварыўся асобны літоўскі анклаў [[Погіры (Воранаўскі раён)|Пагіры (Пагірэй)]]. Яго ўзнікненне не было звязана з этнічным складам насельніцтва, а тлумачылася выключна гаспадарчай прыналежнасцю беларускіх зямель да аднаго з літоўскіх калгасаў<ref name="nn250"/>. Анклаў Пагіры праіснаваў да 1995 года. Падчас [[дэлімітацыя|дэлімітацыі]] мяжы паміж незалежнымі Беларуссю і Літвой, літоўскі бок першапачаткова хацеў злучыць анклаў з асноўнай тэрыторыяй выступу. Аднак у выніку дзяржавы дамовіліся абмяняцца раўназначнымі бязлюднымі тэрыторыямі, ліквідаваўшы анклаў і выраўняўшы лінію мяжы ў гэтым месцы<ref name="nn250"/>. == Дэмаграфія і этналінгвістычная сітуацыя == [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя. Дзевянішкі.svg|thumb|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца [[Алойзас Відугірыс|Алойзаса Відугірыса]]. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя.]] Галоўным аргументам для перадачы Дзевянішак Літве ў 1940 годзе была этнічная прыналежнасць мясцовага насельніцтва. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя навакольныя вёскі з’яўляліся кампактным астраўком літоўскамоўнага насельніцтва, акружаным тэрыторыямі, дзе дамінавала беларуская мова. Гэта пацвярджаецца гістарычнымі даследаваннямі літоўскага мовазнаўца [[Алойзас Відугірыс|Алойзаса Відугірыса]], які фіксаваў тут буйны літоўскі анклаў<ref name="nn250"/>. Аднак знаходжанне ў складзе Літвы не спыніла працэсаў моўнай асіміляцыі. Як сведчаць даследаванні мовазнаўцаў [[Валерый Мікалаевіч Чэкман|Валерыя Чэкмана]] і Лаймы Грумадзене, напрыканцы XX стагоддзя ў Дзевянішскім выступе і суседніх [[Бутрыманцы (Салечніцкі раён)|Бутрыманцах]] адбыўся парадаксальны працэс: літоўскую мову сярод мясцовага насельніцтва практычна цалкам выцесніла беларуская «[[Простая мова (група дыялектаў)|простая мова]]» і часткова польская мова<ref name="nn250"/>. Літоўскі даследчык Айдас Гудайціс прыводзіць Дзевянішкі як самы яскравы прыклад дэмаграфічнага спаду і асіміляцыі літоўскамоўнага насельніцтва ў рэгіёне: паводле ягоных статыстычных даных, з 1890 па 2021 год колькасць жыхароў Дзевянішак, якія лічаць літоўскую мову роднай, скарацілася больш чым у 13 разоў (з 7108 чалавек да 523 чалавек){{sfn|Gudaitis|2024|с=3}}. Сучасны польскі дыялектолаг [[Міраслаў Янковяк]], які праводзіў тут палявыя даследаванні ў пачатку XXI стагоддзя, называе Дзевянішскі выступ своеасаблівым паўвостравам і культурным «скансенам». З-за геаграфічнай ізаляванасці тут закансерваваліся старыя моўныя традыцыі і сацыялінгвістычная сітуацыя. Паводле яго даных, у многіх вёсках выступу ([[Нарвілішкі]], [[Краўчуны (Салечніцкі раён)|Краўчуны]], [[Рудня (Дзевянішская сянюнія)|Рудня]], [[Дайліды (Салечніцкі раён)|Дайліды]]) мясцовае насельніцтва дагэтуль актыўна выкарыстоўвае ў паўсядзённым жыцці [[Беларускія гаворкі ў Літве|беларускую гаворк]]у, якая суіснуе з [[Літоўская мова|літоўскай]] і [[Польская мова|польскай]] мовамі{{sfn|Jankowiak|2025|с=90}}. == Сучаснасць == Дзевянішскі выступ перыядычна становіцца аб’ектам грамадскай увагі з-за сваёй незвычайнай геаграфіі. У лютым 2024 года здарыўся скандал, звязаны з праектам «[[Пашпарт Новай Беларусі]]», які распрацоўваўся [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднаным пераходным кабінетам Беларусі]]. На адной са старонак дызайну пашпарта была змешчана контурная карта, на якой з-за тэхнічнай памылкі пры генерацыі мікратэксту Дзевянішскі выступ быў зафарбаваны як частка тэрыторыі Беларусі. Гэта выклікала [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|пэўны рэзананс у літоўскіх СМІ]]. Прадстаўнікі беларускіх дэмакратычных сіл афіцыйна прынеслі прабачэнні, патлумачыўшы гэта збоем пры канвертацыі файлаў у друкарскі фармат, і паабяцалі выправіць памылку да пачатку выпуску дакументаў, падкрэсліўшы безумоўную павагу да міжнародна прызнаных межаў Літвы<ref>{{cite web |url=https://nashaniva.com/336236 |title=У пашпарты Новай Беларусі закралася прыкрая памылка |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |date=14 лютага 2024 |accessdate=22 снежня 2025}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Перадача Віленскага краю Літве]] * [[Беларускія гаворкі ў Літве]] * [[Простая мова (група дыялектаў)|Простая мова]] * [[Беларуска-літоўская мяжа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Айдас Гудайціс|Gudaitis A.]] |загаловак=The Application of Geospatial Analysis Methods for the Reconstruction of Lithuanian–Slavic Ethnolinguistic Boundaries in Southeastern Lithuania |выданне=Languages |тып=часопіс |год=2024 |том=9 |нумар=359 |старонкі=1–20 |ref=Gudaitis }} * {{артыкул |аўтар=[[Міраслаў Янковяк|Jankowiak M.]] |загаловак=Granice zasięgu gwar białoruskich w świetle badań lingwistów. Część III: pogranicze białorusko-litewskie |выданне=Acta Albaruthenica |тып=часопіс |год=2025 |том=25 |старонкі=76–95 |ref=Jankowiak }} * {{артыкул |аўтар=Золов А. В. |загаловак=Как Литва получила свои нынешние границы? Часть II |выданне=Вестник Балтийского федерального университета им. И. Канта. Сер.: Гуманитарные и общественные науки |тып=часопіс |год=2019 |нумар=1 |старонкі=88–94 |ref=Золов}} * {{кніга |загаловак=Государственные границы Беларуси : сб. документов и материалов : в 2 т. Т. 2. (ноябрь 1926 – декабрь 2010) |адказны=сост. : В. Е. Снапковский, А. В. Тихомиров, А. В. Шарапо |месца=Минск |выдавецтва=БГУ |год=2013 |старонак=333 |isbn=978-985-518-871-2 |ref=Снапковский, Тихомиров, Шарапо}} {{Фарміраванне межаў Беларусі}} [[Катэгорыя:Геаграфія Літвы]] [[Катэгорыя:Віленскі павет]] [[Катэгорыя:Салечніцкі раён]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўская мяжа]] [[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]] [[Катэгорыя:Віленшчына]] [[Катэгорыя:Тэрытарыяльныя змены]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы аб тэрытарыяльных зменах]] [[Катэгорыя:Выступы]] o9nivzeu9ytp4dob8fzt71d3b9ogmt4 0 804833 5141592 5134242 2026-05-14T15:18:19Z DzBar 156353 афармленне 5141592 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Оліфант}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Timothy Olyphant}} |Апісанне выявы=Оліфант у 2025 годзе |Імя=Тымаці Оліфант |Імя пры нараджэнні=Тымаці Дэвід Оліфант |Гады актыўнасці=1995 — наш час |Шырыня=200px }} '''Тымаці Дэвід Оліфант''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Timothy David Olyphant''; нар. [[20 мая|20]] [[Май|мая]] [[1968]], [[Ганалулу]], [[Гаваі]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0648249/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Timothy Olyphant {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.televisionacademy.com/bios/timothy-olyphant|title=Timothy Olyphant {{!}} Emmy Awards and Nominations|website=Television Academy|access-date=2026-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.filmportal.de/person/timothy-olyphant_a22a0a1b5ef64a4da48ff66a2d3f0422|title=Timothy Olyphant {{!}} filmportal.de|website=www.filmportal.de|access-date=2026-04-30}}</ref>. Акцёрскую кар’еру пачаў у 1995 годзе на {{Не перакладзена 5|Оф-Брадвей|Оф-Брадвеі|4=Off-Broadway}} ў пастаноўцы «The Monogamist»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/monogamist-stays-faithful-characters-exciting-new-play-poet-wife-rhyme-reason-affairs-article-1.698323|title='Monogamist' Stays Faithful to Its Characters in an Exciting New Play, A Poet & Wife Try to Make Rhyme & Reason of Their Affairs|author=Howard Kissel|date=2016-05-09|publisher=New York Daily News|access-date=2026-04-30}}</ref>, за якую быў удастоены прэміі «{{Не перакладзена 5|Тэатральны свет|4=Theatre World Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/artist/timothy-olyphant-an17118|title=Timothy Olyphant {{!}} Biography, Movie Highlights and Photos|website=AllMovie|access-date=2026-04-30}}</ref>. У 1996 годзе першым выканаў сцэнічную версію {{Не перакладзена 5|Дэвід Седарыс|Дэвіда Седарыса|4=David Sedaris}} «{{Не перакладзена 5|Santaland Diaries}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ew.com/article/1996/12/13/david-sedaris-santaland-diaries|title=David Sedaris' "SantaLand Diaries"|date=2016-05-09|publisher=Entertainment Weekly|access-date=2026-04-30|url-status=dead}}</ref>. Пазней Тымаці перайшоў у кіно, дзе на пачатку кар’еры часта атрымліваў ролі антаганістаў і другарадных персанажаў. Сярод найбольш вядомых ранніх прац — фільмы «{{Не перакладзена 5|Крык 2|4=Scream 2}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Go (фільм, 1999)|Go|4=Go (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Gone in 60 Seconds (фільм, 2000)|Gone in 60 Seconds|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|The Broken Hearts Club}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|A Man Apart}}» (2003) і «{{Не перакладзена 5|The Girl Next Door (фільм, 2004)|The Girl Next Door|4=The Girl Next Door (2004 film)}}» (2004)<ref name=":0" />. == Выбраная фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля |- | rowspan="" |1997 |Крык 2 |Мікі Алціеры |- |2004—2006 |{{Не перакладзена 3|Дэдвуд (тэлесерыял)|Дэдвуд|4=Deadwood (TV series)}} |Сэт Булак (36 серый) |- | rowspan="" |2007 |Цвёрды арэшак 4.0 |Томас Гэбрыел |- | rowspan="" |2007 |Хітмэн |Агент 47 |- |2009—2010 |Damages |Уэс Кралік (15 серый) |- |2010—2015 |Justified |Рэйлан Гівенс (78 серый), таксама выканаўчы прадзюсар |- | rowspan="" |2011 |Я — чацвёрты |Генры |- |2019 |Дэдвуд: Фільм |Сэт Булак, выканаўчы прадзюсар |- |2020 |[[Мандалорац]] |Кобб Вант |- |2022 |[[Кніга Бобы Фета]] |Кобб Вант |- |2023 |Justified: City Primeval |Рэйлан Гівенс |- |2024 |Тэрмінатар Зэро |Тэрмінатар (агучванне ў англійскай версіі) |- |2025 |[[Чужы: Зямля]] |Кірш |} == Зноскі == {{reflist}} == Крыніцы == * {{IMDb name}} * {{Rotten Tomatoes person|timothy_olyphant|Тымаці Оліфант|name=Тымаці Оліфант}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] {{DEFAULTSORT:Оліфант Тымаці}} cjro7ypu8dt8jmi7be3c287uucmpvph 5141862 5141592 2026-05-15T11:09:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141862 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Оліфант}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Timothy Olyphant}} |Апісанне выявы=Оліфант у 2025 годзе |Імя=Тымаці Оліфант |Імя пры нараджэнні=Тымаці Дэвід Оліфант |Гады актыўнасці=1995 — наш час |Шырыня=200px }} '''Тымаці Дэвід Оліфант''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Timothy David Olyphant''; нар. [[20 мая|20]] [[Май|мая]] [[1968]], [[Ганалулу]], [[Гаваі]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0648249/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Timothy Olyphant {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.televisionacademy.com/bios/timothy-olyphant|title=Timothy Olyphant {{!}} Emmy Awards and Nominations|website=Television Academy|access-date=2026-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.filmportal.de/person/timothy-olyphant_a22a0a1b5ef64a4da48ff66a2d3f0422|title=Timothy Olyphant {{!}} filmportal.de|website=www.filmportal.de|access-date=2026-04-30}}</ref>. Акцёрскую кар’еру пачаў у 1995 годзе на {{Не перакладзена 5|Оф-Брадвей|Оф-Брадвеі|4=Off-Broadway}} ў пастаноўцы «The Monogamist»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/monogamist-stays-faithful-characters-exciting-new-play-poet-wife-rhyme-reason-affairs-article-1.698323|title='Monogamist' Stays Faithful to Its Characters in an Exciting New Play, A Poet & Wife Try to Make Rhyme & Reason of Their Affairs|author=Howard Kissel|date=2016-05-09|publisher=New York Daily News|access-date=2026-04-30}}</ref>, за якую быў удастоены прэміі «{{Не перакладзена 5|Тэатральны свет|4=Theatre World Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/artist/timothy-olyphant-an17118|title=Timothy Olyphant {{!}} Biography, Movie Highlights and Photos|website=AllMovie|access-date=2026-04-30}}</ref>. У 1996 годзе першым выканаў сцэнічную версію {{Не перакладзена 5|Дэвід Седарыс|Дэвіда Седарыса|4=David Sedaris}} «{{Не перакладзена 5|Santaland Diaries}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ew.com/article/1996/12/13/david-sedaris-santaland-diaries|title=David Sedaris' "SantaLand Diaries"|date=2016-05-09|publisher=Entertainment Weekly|access-date=2026-04-30|url-status=dead|archive-date=11 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250611054312/https://ew.com/article/1996/12/13/david-sedaris-santaland-diaries/}}</ref>. Пазней Тымаці перайшоў у кіно, дзе на пачатку кар’еры часта атрымліваў ролі антаганістаў і другарадных персанажаў. Сярод найбольш вядомых ранніх прац — фільмы «{{Не перакладзена 5|Крык 2|4=Scream 2}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Go (фільм, 1999)|Go|4=Go (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Gone in 60 Seconds (фільм, 2000)|Gone in 60 Seconds|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|The Broken Hearts Club}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|A Man Apart}}» (2003) і «{{Не перакладзена 5|The Girl Next Door (фільм, 2004)|The Girl Next Door|4=The Girl Next Door (2004 film)}}» (2004)<ref name=":0" />. == Выбраная фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля |- | rowspan="" |1997 |Крык 2 |Мікі Алціеры |- |2004—2006 |{{Не перакладзена 3|Дэдвуд (тэлесерыял)|Дэдвуд|4=Deadwood (TV series)}} |Сэт Булак (36 серый) |- | rowspan="" |2007 |Цвёрды арэшак 4.0 |Томас Гэбрыел |- | rowspan="" |2007 |Хітмэн |Агент 47 |- |2009—2010 |Damages |Уэс Кралік (15 серый) |- |2010—2015 |Justified |Рэйлан Гівенс (78 серый), таксама выканаўчы прадзюсар |- | rowspan="" |2011 |Я — чацвёрты |Генры |- |2019 |Дэдвуд: Фільм |Сэт Булак, выканаўчы прадзюсар |- |2020 |[[Мандалорац]] |Кобб Вант |- |2022 |[[Кніга Бобы Фета]] |Кобб Вант |- |2023 |Justified: City Primeval |Рэйлан Гівенс |- |2024 |Тэрмінатар Зэро |Тэрмінатар (агучванне ў англійскай версіі) |- |2025 |[[Чужы: Зямля]] |Кірш |} == Зноскі == {{reflist}} == Крыніцы == * {{IMDb name}} * {{Rotten Tomatoes person|timothy_olyphant|Тымаці Оліфант|name=Тымаці Оліфант}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] {{DEFAULTSORT:Оліфант Тымаці}} 8oz2jgvuk6j1gn9jmksiw0e1jx402pv 0 805150 5141648 5120523 2026-05-14T18:07:54Z DBatura 73587 5141648 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Лявонцьеў}} {{ваенны дзеяч}} '''Сцяпан Георгіевіч Лявонцьеў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — афіцэр [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]], удзельнік [[Руска-японская вайна|расійска-японскай]] і [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]] войн. ==Біяграфія== Сын адстаўнога афіцэра з роду [[Лявонцьевы|Лявонцьевых]]. Скончыў [[Аляксандраўскі кадэцкі корпус]] і [[Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча]] (1897), быў выведзены ў 4-ы марцірны артылерыйскі полк. Навучаўся на інтэнданцкім курсе [[Мікалаеўская акадэмія Генеральнага штаба|Мікалаеўскай Акадэміі Генеральнага штабы]]. Удзельнічаў у руска-японскай вайне ў складзе 9-га марцірнага артылерыйскага дывізіёна. У 1909 годзе быў выраблены ў капітаны. У пачатку Першай сусветнай вайны камандаваў 8-й горнай батарэяй 1-га Сібірскага верхняга артдывізіёна. Узнагароджаны ордэнам Святога Георгія 4-й ступені за баі 11—13 лютага 1915 года і праяўлены ім пры гэтым гераізм у якасці камандзіра. Далей прызначаны камандзірам [[Атрады асаблівай важнасці|партызанскага атрада]] Арэнбургскай казачай дывізіі. У ноч з 14 на 15 лістапада 1915 года, сумесна з іншымі атрадамі, узначаліў рэйд на нямецкія сілы ля фальварку [[Невель (Пінскі раён)|Невель]]. У баі быў смяротна паранены куляй. Пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Святога Георгія 3-й ступені. ==Узнагароды == * [[Ордэн Святой Ганны|Ордэн Св. Ганны]] 4-й ст. (1905) * Ордэн Св. Ганны 3-й ст. з мячамі і бантам (1905) * [[Ордэр Святога Станіслава (Расійская імперыя)|Ордэн Св. Станіслава]] 3-я ст. з мячамі і бантам (1905) * Ордэн Св. Станіслава 2-я ст. (1911, мячы да ордэна 9.09.1915, УП 15.11.1916) * Ордэн Св. Ганны 2-й ст. з мячамі (11.04.1915, УП 25.04.1916) * [[Ордэн Святога Георгія|Ордэн Св. Георгія]] 4-й ст. (УП 6.07.1915) * Ордэн Св. Георгія 3-й ст. (УП 9.07.1916) == Крыніцы== * Военный орден Святого Великомученика и Победоносца Георгия. Именные списки 1769—1920. Биобиблиографический справочник. / Отв. составитель В. М. Шабанов. — Федеральное архивное агентство. Российский государственный военно-исторический архив (РГВИА). — {{М.}}: Русскій міръ, 2004. * [https://history-ryazan.ru/node/11675 Георгиевские кавалеры периода ПМВ: Именные списки.] * [https://zapadrus.su/zaprus/istbl/157-2010-10-15-12-42-35.html Партизан Великой войны: капитан Леонтьев.] * РГВИА. Ф. 409. Оп. 1. п/с 8-924 (1915); РГИА. Ф. 496. Оп. 3. Д. 1123 (1917). {{DEFAULTSORT:Лявонцьеў Сцяпан Георгіевіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі расійска-японскай вайны]] [[Катэгорыя:Загінулі ў Першую сусветную вайну]] [[Катэгорыя:Афіцэры Генеральнага штаба ў Першай сусветнай вайне (Расійская імперыя)]] 4w3j2grblohggmfynep7yvgxfjdpfzh 0 806227 5141770 5141507 2026-05-15T04:11:38Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5141770 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]]. == Склад каманды == * 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] (09.04.1998) * 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] (19.07.1992, [[Расія]]) * 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (11.04.1988) * 4. [[Ягор Будэйка]] (01.05.2000) * 25. [[Данііл Вяргейчык]] (27.05.2000) * 99. [[Радамір Врачэвіч]] (19.05.1999, [[Расія]]) * 5. Арсеній Драгашэвіч (18.07.2002, [[Чарнагорыя]]) * 1. [[Дзяніс Забалоцін]] (18.06.1998, [[Расія]]) * 77. Валянцін Куран (12.02.1998) * 8. Вук Лазовіч (10.03.1988, [[Сербія]]) * 18. Марка Маціяшэвіч (21.09.1996, [[Славенія]]) * 12. [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] (08.05.1991) * 19. Марцін Поціск (28.01.1999, [[Славакія]]) * 88. [[Артур Віктаравіч Рудзь|Артур Рудзь]] (10.09.1998) * 23. Максім Салікаў (04.10.1992, [[Расія]]) * 11. [[Невен Сцяпанавіч]] (14.02.1993, [[Боснія і Герцагавіна|Боснія]]) * 27. Аляксей Фокін (29.08.1997, [[Расія]]) * 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]] (11.04.1995, [[Расія]]) * 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (22.12.1988) * 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (21.09.1996) * 35. Эдуард Яраш (20.07.2000) * 16. Піліп Івіч (30.08.1992, [[Харватыя]]) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Расіі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль Астроўскі]] (старшы трэнер) * {{Сцяг Сербіі}} [[Ненад Пулязевіч]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2026/2027 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-im-meshkova/ Списочный состав команды БГК «Мешков Брест» сезон 2025—2026] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2025/2026|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2025 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2026 год у Брэсце]] cdfyenbesez1d8c7e3tl9not968kj3h 5141772 5141770 2026-05-15T04:16:31Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5141772 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]]. == Склад каманды == * 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] (09.04.1998) * 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] (19.07.1992, [[Расія]]) * 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (11.04.1988) * 4. [[Ягор Будэйка]] (01.05.2000) * 25. [[Данііл Вяргейчык]] (27.05.2000) * 99. [[Радамір Врачэвіч]] (19.05.1999, [[Расія]]) * 5. [[Арсеній Драгашэвіч]] (18.07.2002, [[Чарнагорыя]]) * 1. [[Дзяніс Забалоцін]] (18.06.1998, [[Расія]]) * 77. [[Валянцін Куран]] (12.02.1998) * 8. Вук Лазовіч (10.03.1988, [[Сербія]]) * 18. [[Марка Маціяшэвіч]] (21.09.1996, [[Славенія]]) * 12. [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] (08.05.1991) * 19. [[Марцін Поціск]] (28.01.1999, [[Славакія]]) * 88. [[Артур Віктаравіч Рудзь|Артур Рудзь]] (10.09.1998) * 23. Максім Салікаў (04.10.1992, [[Расія]]) * 11. [[Невен Сцяпанавіч]] (14.02.1993, [[Боснія і Герцагавіна|Боснія]]) * 27. [[Аляксей Фокін]] (29.08.1997, [[Расія]]) * 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]] (11.04.1995, [[Расія]]) * 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (22.12.1988) * 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (21.09.1996) * 35. [[Эдуард Яраш]] (20.07.2000) * 16. Піліп Івіч (30.08.1992, [[Харватыя]]) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Расіі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль Астроўскі]] (старшы трэнер) * {{Сцяг Сербіі}} [[Ненад Пулязевіч]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2026/2027 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-im-meshkova/ Списочный состав команды БГК «Мешков Брест» сезон 2025—2026] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2025/2026|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2025 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2026 год у Брэсце]] k9vddful95qb7vwb1r7daxdms7s55hj 0 806334 5141708 5130750 2026-05-14T20:47:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141708 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Жанры = [[альтэрнатыўны хіп-хоп]] | Сайт = {{URL|talibkweli.com}} | Імя = Таліб Квелі | Арыгінал імя = Talib Kweli | Выява = Talibkweli.jpg | Шырыня = 220px | Апісанне выявы = Квелі на выступе ў Брукліне на Red Bull Experiment у 2008 годзе. | Краіна = {{USA}} | Прафесіі = {{Спявак|ЗША|XXI века}}, [[рэп]]ер | Гады актыўнасці = 1995 — наст. час | Калектывы = Black Star | Лэйблы = Rawkus Records, Geffen, Blacksmith Records / Warner Bros. Records (з 2005) | Подпіс = Talib Kweli signature, Billboard Open Letter 2016.png }}'''Таліб Квелі Грын''' ({{Lang-en|Talib Kweli Greene}}; нар. [[3 кастрычніка]] [[1975]], [[Нью-Ёрк]]) — амерыканскі [[рэп]]ер. Яго імя з [[Арабская мова|арабскай мовы]] перакладаецца як «вучань», а прозвішча ў перакладзе з мовы [[суахілі]] азначае «праўда»<ref>{{Cite web|url=http://www.rap.ru/ru/faces/id-21880/menu-biography|title=Talib Kweli: Биография|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607092539/http://www.rap.ru/ru/faces/id-21880/menu-biography|archive-date=2012-06-07|access-date=2011-05-08|url-status=live}}</ref>. Атрымаў вядомасць дзякуючы калектыву {{Не перакладзена 3|Black Star (гурт)|Black Star|ru|Black Star (группа)}} у супрацоўніцтве з MC [[Mos Def]], а таксама дзякуючы агучцы галоўнага героя гульні {{Не перакладзена 3|Marc Ecko’s Getting Up: Contents Under Pressure|3=ru|4=Marc Ecko’s Getting Up: Contents Under Pressure}} Калтрэйна «Трэйна» Кроўлі. У 2021 годзе выйшла першая кніга Таліба Квелі «Vibrate Higher: A Rap Story», у якой апісваецца эвалюцыя хіп-хопа і яго асабісты вопыт у гэтай экасістэме<ref name="AllMusic Interviews">{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmusic.com/blog/post/talib-kweli-interview|title=Talib Kweli Couldn't Tell His Story Without Also Telling the Story of Hip-Hop|author=Chris Steffen|date=2021-03-05|publisher=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310033452/https://www.allmusic.com/blog/post/talib-kweli-interview|archive-date=2021-03-10|access-date=2021-03-11|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 3 кастрычніка 1975 года ў [[Бруклін]]е, [[Нью-Ёрк]], у сям’і выкладчыкаў. Яго маці, Брэнда Грын, выкладала [[Англійская мова|англійскую мову]] ў каледжы пры Гарадскім Універсітэце Нью-Ёрка, а бацька быў прафесарам сацыялогіі ва Універсітэце Адэльфі. Яго старэйшы брат, Джамал Грын, прафесар канстытуцыйнага права на юрыдычным факультэце [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага Універсітэта]]. Таліб вучыўся ў школе-інтэрнаце ў [[Канектыкут|Канэктыкуце]], пасля заканчэння якой паступіў у Бруклінскую тэхнічную вышэйшую школу. Пазней ён стаў студэнтам факультэта эксперыментальнага тэатральнага мастацтва [[Нью-Ёркскі ўніверсітэт|Нью-Йоркскага ўніверсітэта]] . Ва ўніверсітэце Таліб знаёміцца з Mos Def і Hi-Tek. У 1998 годзе Таліб і Mos Def ствараюць гурт Black Star і выпускаюць альбом ''Mos Def & Talib Kweli are Black Star'' . '''Студыйныя альбомы''' * {{Не перакладзена 3|Quality|3=ru|4=Quality}} (2002) * ''The Beautiful Struggle'' (2004) * ''Eardrum'' (2007) * {{Не перакладзена 3|Gutter Rainbows|3=ru|4=Gutter Rainbows}} (2011) * ''Prisoner of Conscious'' (2013) * ''Gravitas'' (2013) '''Мікстэйпы''' * ''Right About Now'' (2005) * ''Attack the Block'' (2012) '''У складзе гурта Black Star''' * ''Mos Def & Talib Kweli are Black Star'' (1998) '''Сумесна з Hi-Tek у складзе групы Reflection Eternal''' * ''Train of Thought'' (2000) * ''Revolutions Per Minute'' (2010) '''Сумесна з''' {{Не перакладзена 3|Madlib|3=ru|4=Madlib}} * ''Liberation'' (2007) '''Сумесна з 9th Wonder''' * ''Indie 500'' (2015) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [http://www.rap.ru/ru/faces/id-21880/menu-biography Біяграфія на сайце Rap.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120607092539/http://www.rap.ru/ru/faces/id-21880/menu-biography |date=7 чэрвеня 2012 }} Архіўная копія == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|talibkweli.com|Таліба Квелі}} * [http://www.yearoftheblacksmith.com/artist/kweli Страница на сайте лейбла Blacksmith Records] Архіўная копія ад 6 чэрвеня 2011 на Wayback Machine [[Катэгорыя:Выпускнікі Нью-Ёркскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брукліне]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1975 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 3 кастрычніка]] qxk8pijphdzu2o8sljxcrxzrqtd9wpn 0 806640 5141783 5130432 2026-05-15T05:00:51Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 14 April 2026. 5141783 wikitext text/x-wiki {{ДД | выява = | шырыня = 220px | апісанне выявы = Карціна Іскандар Муда пэндзля Ёсафа (1980) у музеі Ачэха ў Банда-Ачэх }} '''Іскандар Муда''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дванаццаты султан Ачэ Дарус-Салам, пры ім султанат дасягнуў сваёй найбольшай тэрытарыяльнай велічы, пануючы як наймацнейшая сіла і найбагацейшая дзяржава на захадзе Інданезійскага архіпелага і ў [[Малакскі праліў|Малакскім праліве]]. [[Файл:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|злева|міні|Ліст Іскандара Муды да [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава I,]] караля [[Каралеўства Англія|Англіі]], 1615 г.]] «Іскандар Муда» літаральна азначае «малады Аляксандр», і яго заваяванні часта параўноўвалі з заваяваннямі [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Вялікага]].<ref name="Yusra2">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> Акрамя яго выбітных заваяванняў, падчас яго праўлення Ачэ стаў вядомы як міжнародны цэнтр ісламскіх ведаў і гандлю. Ён быў апошнім султанам Ачэ, які быў прамым па мужчынскай лініі нашчадкам Алі Мугаят Шаха, заснавальніка султаната Ачэ. Смерць Іскандара Муды азначала, што заснавальніцкая дынастыя султаната Ачэ, дынастыя Мекута Алам, вымерла і была заменена іншай дынастыяй. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1636 годзе]] kjwtdwa1wahehmwxdqkzlbtbaztspkv 0 806845 5141858 5134751 2026-05-15T10:24:43Z Siarhei V 122587 5141858 wikitext text/x-wiki '''Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў (НППРА)''' — праектуемы спецыялізаваны інжынерна-тэхнічны аб'ект на тэрыторыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], прызначаны для цэнтралізаванай доўгатэрміновай ізаляцыі, кандыцыянавання і пахавання радыеактыўных адкідаў (РАА)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33546939.html|title=«Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-10-02|access-date=2026-04-24}}</ref>. Юрыдычнай асновай для стварэння аб'екта з'яўляецца пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] і адпаведная Нацыянальная стратэгія абыходжання з радыеактыўнымі адкідамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22400158|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 07.03.2024 г. № 158 «О создании государственной комиссии по выбору приоритетной площадки для сооружения пункта захоронения радиоактивных отходов» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2026-04-24}}</ref>. Сховішча ў першую чаргу разлічана на абслугоўванне тэхналагічнага цыкла [[Беларуская АЭС|Беларускай АЭС]], а таксама доўгатэрміновае размяшчэнне высокаактыўных ізатопных матэрыялаў, якія будуць вернутыя ў краіну пасля завяршэння перапрацоўкі адпрацаванага ядзернага паліва ў [[Расія|Расійскай Федэрацыі]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|title=Ядерный «могильник» и тихие обсуждения: куда денут отходы БелАЭС|website=Медиазона Беларусь|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426143131/https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|archive-date=2026-04-26|access-date=2026-04-26}}</ref> == Прызначэнне аб'екта == Патрэба ў стварэнні цэнтралізаванага сховішча з'явілася пасля пачатку фізічнага пуску і эксплуатацыі Беларускай АЭС (БелАЭС) каля горада [[Астравец]]. Пачатковы этап працы БелАЭС прадугледжвае захоўванне эксплуатацыйных вадкіх і цвёрдых радыеактыўных адкідаў у прыстанцыйных ёмістасцях і басейнах вытрымкі наўпрост у Астраўцы. Праектны ліміт часу для такой практыкі складае не больш за 10 гадоў, пасля чаго станцыя патрабуе вывазу РАА на сталы пункт ізаляцыі. Насуперак распаўсюджанаму ў грамадстве памылковаму ўяўленню аб поўным вывазе радыеактыўных прадуктаў у Расію, дагаворныя абавязацельствы з прадпрыемствамі «Расатама» распаўсюджваюцца выключна на адпрацаванае паліва для здабывання каштоўнага ўрану і плутонію<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/my-otkryli-pozharnyj-gidrant-i-teper-ne-znaem-kuda-otvesti-vodu-izvestnyj-uchenyj-rasskazal-o-problemah-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-v-belarusi.html|title=Известный ученый рассказал о проблемах строительства ядерного могильника в Беларуси|website=Флагшток|date=2026-04-17|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/oshibochno-schitajut-chto-othody-vyvozjatsja-v-rf-v-belarusi-usiljat-obrabotku-naselenija-dlja-sozdanija-obscestvennoj-podderzhki-mogilnika-belaes.html|title=В Беларуси усилят обработку населения для создания «общественной поддержки» могильника БелАЭС|website=Флагшток|date=2026-03-12|access-date=2026-04-24}}</ref>. Пасля тэхналагічнай экстракцыі небяспечныя радыеактыўныя шлакі, інкарпараваныя ў ашклёную матрыцу (высокаактыўныя адкіды, ВАА), падлягаюць юрыдычнаму звароту ў Беларусь. Стварэнне НППРА мае мэтай ізаляцыю гэтай трансуранавай групы з заяўленым тэрмінам першага пуску аб'екта каля 2030 года. Дадатковым фактарам крытыкі нацыянальнай стратэгіі выступае сфарміраваная тэхналагічная і юрыдычная залежнасць ад расійскай інфраструктуры: навукоўцамі адзначаецца, што кіруючыя рашэнні фактычна прымаюцца структурамі «Расатама» (напрыклад, кампаніяй «ТВЭЛ»), у той час як Беларусь толькі выступае тэрыторыяй для экалагічнай рызыкі, аддаючы расійскаму аператару знешні кантроль.<ref name=":1" /> == Кіруючая арганізацыя == Заказчыкам будаўніцтва, міжнародным кантактам па лініі [[Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі|МАГАТЭ]] і аперацыйным менеджарам прызначана рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Беларуская арганізацыя па абыходжанні з радыеактыўнымі адкідамі» (БелРАА). Амаль адразу прадпрыемства паглыбілася ў фазу кадравага і кіраўнічага крызісу — першы генеральны дырэктар, наняты для кіравання стратэгічнымі этапамі адбору ўчастка, раптоўна пакінуў сваю пасаду, у выніку чаго арганізацыя засталася абезгалоўленай на найважнейшай фазе функцыянавання<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/predprijatie-kotoroe-vybiraet-mesto-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-v-belarusi-ostalos-bez-rukovoditelja.html|title=Предприятие, которое выбирает место строительства ядерного могильника в Беларуси, осталось без руководителя|website=Флагшток|date=2026-04-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. Аналітыка кадравага складу прадпрыемства, праведзеная СМІ, выявіла праблему вострага дэфіцыту профільнай экспертызы, неабходнай для арганізацыі ядзернага аб'екта такога ўзроўню і забеспячэння тэхналагічнага абгрунтавання бяспекі<ref name=":0">{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/flagshtok/torgovlja-odezhdoj-agroservis-kgb-est-li-profilnye-specialisty-v-organizacii-otvetstvennoj-za-jadernyj-mogilnik-v-belarusi.html|title=Торговля одеждой, агросервис, КГБ. Есть ли профильные специалисты в организации, ответственной за ядерный могильник в Беларуси?|website=Флагшток|date=2026-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426163106/https://flagshtok.info/ru/flagshtok/torgovlja-odezhdoj-agroservis-kgb-est-li-profilnye-specialisty-v-organizacii-otvetstvennoj-za-jadernyj-mogilnik-v-belarusi.html|archive-date=2026-04-26|access-date=2026-04-26}}</ref>. Было высветлена, што адміністрацыйны апарат БелРАА сфарміраваны з прадстаўнікоў камітэта дзяржаўнага кантролю, архітэктараў газаправодаў, аграсервісаў, а таксама менеджараў па рознічным гандлі адзеннем, касметыкай і аптовых гандляроў электратаварамі<ref name=":0" />. Адсутнасць у штаце даследчыкаў-практыкаў у галіне [[Гідрагеалогія|гідрагеалогіі]], бар'ернай фізікі ці [[Радыяхімія|радыехіміі]] трактуецца незалежнай навуковай супольнасцю як сур'ёзная інстытуцыянальная памылка ўлады, якая вядзе да немагчымасці кампетэнтнага і публічнага абмеркавання стратэгій працы адкідамі і павялічвае пагрозу крытычных памылак пры будаўніцтве і наступнай эксплуатацыі магільніка.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/393989|title=Гандляры адзеннем, супрацоўнікі аграсэрвісу і КДБ. Хто працуе ў арганізацыі, адказнай за ядзерны могільнік у Беларусі?|website=Наша Ніва|date=2026-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428181028/https://nashaniva.com/393989|archive-date=2026-04-28|access-date=2026-04-28}}</ref> == Пошук геалагічнай пляцоўкі і інжынерна-архітэктурны падыход == Разглядаюцца тры магчымыя ўчасткі для забудовы могільніка. Гэта [[Астравецкі раён]], [[Мсціслаўскі раён]] і ўчасткі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]] каля горада [[Хойнікі]] паблізу граніцы з Украінай<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/jadernyj-mogilnik-othodov-belaes-mogut-postroit-v-gomelskoj-oblasti-vblizi-granicy-s-ukrainoj-uznali-tochnuju-lokaciju.html|title=Ядерный могильник отходов БелАЭС могут построить в Гомельской области вблизи границы с Украиной. Узнали точную локацию|website=Флагшток|date=2026-01-29|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33723980.html|title=Палесьсе, Мсьціслаў ці Астравец: улады прапанавалі тры пляцоўкі пад адкіды ад БелАЭС. Чым гэта небясьпечна і якая зь іх лепшая|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-04-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. Згодна з афіцыйнымі рэндарамі і эскізамі праекта, прадэманстраванымі адказнымі ведамствамі ў 2026 годзе для ўчастка на Гомельшчыне, магільнік будзе ўяўляць сабой модульнае прыпаверхневае бетоннае сховішча палігоннага тыпу<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33696241.html|title=Стала вядома, як будзе выглядаць праектаваны беларускі могільнік радыеактыўных адкідаў. ФОТА|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-05|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/kak-budet-vygljadet-jadernyj-mogilnik-kotoryj-mogut-postroit-na-gomelscine-pokazala-belrao.html|title=Как будет выглядеть ядерный могильник, который могут построить на Гомельщине, показала БелРАО|website=Флагшток|date=2026-03-05|access-date=2026-04-24}}</ref>. З навукова-інжынернага пункта гледжання эксперты характарызуюць такую мадэль захоўвання як праект, што «не мае сусветных аналагаў» з прычыны відавочнага ігнаравання правілаў геалагічнай бяспекі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/vse-poshlo-ne-tak-kak-govorilos-na-gomelscine-mogut-postroit-jadernyj-mogilnik-kotoromu-net-analogov-v-mire.html|title=На Гомельщине могут построить ядерный могильник, которому нет аналогов в мире|website=Флагшток|date=2024-03-18|access-date=2026-04-24}}</ref>. Міжнародны стандарт ізаляцыі вытворчых партый высокаактыўных ізатопаў абавязвае фармаваць глыбінныя шахты ў цвёрдым крышталічным (гранітным) фундаменце дзеля пазбягання кантакту ўпаковак з падземнымі воднымі гарызонтамі. Дадзены праект НППРА ў мэтах фінансавай эканоміі грунтуецца на мелкаўзроўневай пабудове ў тэктанічна слабых глініста-пясчаных зонах. Адмова ад ізаляцыі ў глыбінных горных пародах крытыкуецца навукоўцамі, як прамы фактар рызыкі гідралагічнай катастрофы: паскораны радыеліз і [[карозія]] здольныя знішчыць метала-бетонную бар'ерную абарону і прывесці да прасочвання актынідаў у экасістэму. З геапалітычнага і транснацыянальнага пункта гледжання лакацыі разглядаюцца экспертамі як зона наўмыснай трансгранічнай пагрозы для сумежных краін, паколькі любыя ўцечкі радыяцыі злучаны з трансгранічнымі водамі: аб'ект на Гомельшчыне можа прадукаваць экалагічны ўплыў у басейне Дняпра і іншых водах Украіны, будаўніцтва ў Астраўцы (басейн ракі Нёман) уздзейнічае на краіны Балтыі, а ў Мсціславе — на Расійскую Федэрацыю.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/belarus-vybiraet-samyj-deshevyj-tip-kakuju-opasnost-budet-nesti-jadernyj-mogilnik-kotoryj-mozhet-pojavitsja-na-gomelscine-objasnil-ekspert.html|title=Какую опасность будет нести ядерный могильник, который может появиться на Гомельщине, объяснил эксперт|website=Флагшток|date=2026-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515101608/https://flagshtok.info/ru/naviny/belarus-vybiraet-samyj-deshevyj-tip-kakuju-opasnost-budet-nesti-jadernyj-mogilnik-kotoryj-mozhet-pojavitsja-na-gomelscine-objasnil-ekspert.html|archive-date=2026-05-15|access-date=2026-05-15}}</ref> == Узаемадзеянне з грамадствам == [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства энергетыкі]] заявіла аб пераважнай арыентацыі пры выбары пляцоўкі на грамадскую згоду жыхароў каля Беларускай АЭС або жыхароў рэгіёнаў, звязаных з тэмай Чарнобыля, абапіраючыся на зніжаны радыефобны настрой зацікаўленых грамадзян. Для легітымізацыі магчымага размяшчэння ўрадавымі арганізацыямі публікавалася адмысловыя сацыялагічныя апытанні, канстатуючыя наўяўнасць 70% узроўня падтрымкі развіцця ядзернай энергетыкі ў Гомельскай вобласці<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/v-gomelskoj-oblasti-pochti-70-podderzhivajut-razvitie-atomnoj-energetiki-utverzhdaetsja-po-itogam-oficialnogo-oprosa.html|title=В Гомельской области почти 70% поддерживают «развитие атомной энергетики», утверждается по итогам официального опроса|website=Флагшток|date=2026-03-02|access-date=2026-04-24}}</ref>. Аднак фактычны працэс камунікацыі насельніцтва і дзяржаўнага аператара мае азнакі дэкларатыўнага адміністрацыйнага падыходу з мэтанакіраваным зрывам інстытута грамадскіх слуханняў. Як высветлілася вясною 2026 года на прыкладзе абмеркавання будучага пункта ў вёсцы ў Хойніцкім раёне, мясцовая адміністрацыя падрыхтавала толькі ўнутраны, закрыты сход без доступу сродкаў масавай інфармацыі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/regieny/narod-pobezhit-iz-goroda-v-hojnikah-proshla-vstrecha-na-temu-stroitelstva-jadernogo-mogilnika.html|title=«Народ побежит из города». В Хойниках прошла встреча на тему строительства ядерного могильника|website=Флагшток|date=2026-03-18|access-date=2026-04-24}}</ref>. Нягледзячы на публічныя анонсы аб абмеркаванні магільніка, на абмеркаванні дапусцілі толькі дзясятак інспектараў райвыканкама, праваахоўнікаў і чыноўнікаў лакальнай ідэалагічнай галіны<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/vlasti-poshli-na-hitrost-vmesto-otkrytoj-vstrechi-v-derevne-v-hojnikskom-rajone-na-temu-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-proveli-zakrytuju-dlja-chinovnikov.html|title=Власти пошли на хитрость: вместо открытой встречи в деревне в Хойникском районе на тему строительства ядерного могильника провели закрытую для чиновников|website=Флагшток|date=2026-02-20|access-date=2026-04-24}}</ref>. Дзяржаўная прэса вынікі абмеркаванняў цалкам праігнаравала — пра слуханні аб радыеактыўным сховішчы ў мясцовай перыёдыцы не выйшла ніякага справаздачнага матэрыялу<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/k-stroitelstvu-jadernogo-mogilnika-naselenie-gotovjat-vtihuju-o-proshedshej-v-hojnikskom-rajone-vstreche-vlasti-ne-rasskazali.html|title=К строительству ядерного могильника население готовят втихую — о прошедшей в Хойникском районе встрече власти не рассказали|website=Флагшток|date=2026-02-16|access-date=2026-04-24}}</ref>. Грамадскія антыядзерныя лісты з сотнямі калектыўных меркаванняў-нязгод, адрасаваныя ў райвыканкам Хойнікаў дзеля прыцягнення ўвагі, былі прыняты і фармалізаваны пустой адпіскай інстанцыі<ref name=":1">{{Cite web|url=https://argumentua.com/stati/yadernii-mogilnik-pid-naglyadom-kdb-abo-chomu-loyalnist-u-bilorusi-stala-nebezpechnishoyu-za-r|title=Ядерний могильник під наглядом КДБ або Чому лояльність у Білорусі стала небезпечнішою за радіацію|website=АРГУМЕНТ|archive-url=https://web.archive.org/web/20260501075140/https://argumentua.com/stati/yadernii-mogilnik-pid-naglyadom-kdb-abo-chomu-loyalnist-u-bilorusi-stala-nebezpechnishoyu-za-r|archive-date=2026-05-01|access-date=2026-05-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/mnenie-protiv-v-oficialnom-pisme-kak-gotovjat-naselenie-hojnikskogo-rajona-k-vozmozhnomu-stroitelstvu-jadernogo-mogilnika.html|title=Мнение против — в официальном письме. Как готовят население Хойникского района к возможному строительству ядерного могильника|website=Флагшток|date=2026-02-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Onkalo]] * [[Cigéo]] * [[Беларуская АЭС]] * [[Аб’ект 802|Аб'ект 802]] == Зноскі == <references /> [[Катэгорыя:Радыяцыйная бяспека]] [[Катэгорыя:Экалогія]] [[Катэгорыя:Ядзерная энергетыка]] [[Катэгорыя:Сховішчы радыёактыўных адкідаў]] [[Катэгорыя:Прамысловасць Беларусі]] 0w81d4krsj9354mzcktqrbb2cv7goap 0 807087 5141641 5135716 2026-05-14T18:04:33Z DBatura 73587 5141641 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Курачкін}} {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ({{lang-ru|Константин Яковлевич Курочкин}}; [[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Калодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнант]]а. Да жніўня 1944 года на [[Карэльскі фронт|Карэльскім фронце]], затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|Ваганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэны Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»|ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, * ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] ado4q6fkte1u4t6zwvntaukh0pcn8bi 0 807343 5141577 5139246 2026-05-14T14:12:39Z Feeleman 163471 афармленне 5141577 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Альварэс}} {{Кінематаграфіст |Апісанне выявы=Альварэс у 2010 годзе |Імя пры нараджэнні=Роберт Джэймс Альварэс |Гады актыўнасці=1968–2023<ref name="Abbas">{{Cite web |last=Abbas |first=Amin |date=April 4, 2025 |title=American Animator Robert Alvarez Reflects on Working in the Industry for 50 Years |url=https://www.arabnews.jp/en/features/article_144548/ |access-date=2025-07-16 |website=Arab News Japan}}</ref> }} '''Роберт Джэймс Альварэс''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Robert James Alvarez,'' нар. [[22 студзеня|22]] [[Студзень|студзеня]] [[1948]], [[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0023317/|title=Robert Alvarez {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Не перакладзена 5|Мастак-мультыплікатар|мастак-мультыплікатар|4=Animator}}, {{Не перакладзена 5|Раскадроўшчык|раскадроўшчык|4=Storyboard artist}}, [[Рэжысёр|тэлерэжысёр]] і [[сцэнарыст]]. Вучыўся ў [[Інстытут мастацтваў імя Нэлберта Чуінарда|Інстытуце мастацтваў імя Нэлберта Чуінарда]], які пазней быў перайменаваны ў [[Каліфарнійскі інстытут мастацтваў]], і скончыў навучанне ў 1971 годзе<ref name=":0" />. Сваю кар’еру пачаў як памочнік аніматара пры стварэнні анімацыйнага фільма «{{Не перакладзена 5|Yellow Submarine (мультфільм, 1968)|Yellow Submarine|4=Yellow Submarine (film)}}» (1968)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://animationguildblog.blogspot.com/2010/12/morning-with-robert-alvarez-part-1.html|title=A Morning With Robert Alvarez -- Part 1|first=Steve|last=Hulett|website=TAG Blog|date=2010-12-15|access-date=2026-05-05}}</ref>. За 50 гадоў у [[Мультыплікацыя|анімацыйнай індустрыі]] Альварэс стварыў шырокую творчую фільмаграфію, прыняўшы ўдзел у сотнях праектаў, пераважна [[Тэлебачанне|тэлевізійных]]. Найбольш вядомы супрацоўніцтвам са студыямі [[Hanna-Barbera]] і [[Cartoon Network Studios]], а таксама працаваў у {{Не перакладзена 5|Disney Television Animation}}, {{Не перакладзена 5|Nickelodeon Animation Studio}}, {{Не перакладзена 5|Frederator Studios}} і {{Не перакладзена 5|Warner Bros. Animation}}<ref name=":0" />. Сярод праектаў, над якімі ён працаваў, — мультсерыялы «[[Скубі-Ду|Скубі-ду]]», «[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]]», «[[Джэтсаны]]», «{{Не перакладзена 5|G.I. Joe: A Real American Hero (тэлесерыял, 1983)|G.I. Joe: A Real American Hero|4=G.I. Joe: A Real American Hero (1983 TV series)}}», «[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-Ніндзя]]», «[[Качыныя гісторыі]]», «{{Не перакладзена 5|SWAT Kats: The Radical Squadron}}», «{{Не перакладзена 5|Animaniacs}}», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}», «{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}» і «[[Час прыгод]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars-vol-2-chapters-21-25|title=Star Wars Clone Wars Vol. 2 (Chapters 21-25)|website=Emmys.com|publisher=Academy of Television Arts & Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223010/http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars-vol-2-chapters-21-25|archive-date=2013-10-04|access-date=2013-05-19|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars|title=Star Wars: Clone Wars|website=Emmys.com|publisher=Academy of Television Arts & Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005001637/http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars|archive-date=2013-10-05|access-date=2013-05-19|url-status=live}}</ref>. За свае дасягненні ў анімацыі Альварэс быў удастоены шасці {{Не перакладзена 5|Прэмія «Эмі» ў прайм-тайме|прэмій «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}} і агулам атрымаў 25 намінацый на гэтую ўзнагароду<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0023317/awards/?ref_=nm_awd|title=Robert Alvarez {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" ! style="background:#B0C4DE;" |Год ! style="background:#B0C4DE;" |Назва |- |1968 |The Banana Splits |- |1969 |Winky Dink and You |- | rowspan="3" |1978 |Challenge of the Superfriends |- |Galaxy Goof-Ups |- |Yogi’s Space Race |- | rowspan="4" |1979 |Casper and the Angels |- |The New Shmoo |- |The Super Globetrotters |- |Scooby-Doo and Scrappy-Doo |- | rowspan="2" |1980 |The Flintstone Comedy Show |- |The World’s Greatest SuperFriends |- |1980-1981 |The Fonz and the Happy Days Gang |- | rowspan="2" |1981 |Super Friends |- |Trollkins |- |1981-1988 |[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]] |- |1982 |Pac-Man |- | rowspan="4" |1983 |The Christmas Tree Train |- |He-Man and the Masters of the Universe |- |The New Scooby and Scrappy-Doo Show |- |The Smurfs Christmas Special |- | rowspan="2" |1984 |Pole Position |- |Snorks |- | rowspan="9" |1985 |Galtar and the Golden Lance |- |[[Джэтсаны]] |- |Kidd Video |- |Pound Puppies |- |Rainbow Brite |- |Robotman & Friends |- |The Turkey Caper |- |Yogi’s Treasure Hunt |- |The 13 Ghosts of Scooby-Doo |- | rowspan="2" |1985-1986 |Hulk Hogan’s Rock 'n' Wrestling |- |Paw Paws |- | rowspan="2" |1986 |Ghostbusters |- |G.I. Joe: A Real American Hero |- |1986-1987 |She-Ra: Princess of Power |- |1986-1989 |The Greatest Adventure: Stories from the Bible |- | rowspan="3" |1987 |The Little Clowns of Happytown |- |[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-Ніндзя]] |- |Visionaries: Knights of the Magical Light |- |1987-1988 |BraveStarr |- | rowspan="7" |1988 |The Completely Mental Misadventures of Ed Grimley |- |Denver, the Last Dinosaur |- |Dino-Riders |- |The Flintstone Kids' «Just Say No» Special |- |Gumby Adventures |- |The New Yogi Bear Show |- |A Pup Named Scooby-Doo |- | rowspan="4" |1989 |Camp Candy |- |Dixie’s Diner |- |The Further Adventures of SuperTed |- |Vytor: The Starfire Champion |- | rowspan="2" |1989-1990 |[[Качыныя гісторыі]] |- |The New Adventures of Winnie the Pooh |- | rowspan="5" |1990 |Adventures of the Gummi Bears |- |Gravedale High |- |Midnight Patrol: Adventures in the Dream Zone |- |Bill &amp;amp; Ted’s Excellent Adventures |- |Tom &amp;amp; Jerry Kids |- | rowspan="2" |1990-1991 |The Adventures of Don Coyote and Sancho Panda |- |Timeless Tales from Hallmark |- |1991 |The Pirates of Dark Water |- |1992 |The Addams Family |- |1992-1995 |Capitol Critters |- | rowspan="3" |1993 |The Addams Family |- |Droopy, Master Detective |- |2 Stupid Dogs |- |1993-1994 |Captain Planet and the Planeteers |- |1993-1995 |SWAT Kats: The Radical Squadron |- |1995 |Dumb and Dumber |- |1995-1997 |What a Cartoon! |- |1995-1996 |The Twisted Tales of Felix the Cat |- | rowspan="2" |1996 |Animaniacs |- |Pinky and the Brain |- |1996-2003 |[[Лабараторыя Дэкстэра]] |- |1996-1997 |The Real Adventures of Jonny Quest |- |1996-2000 |The Sylvester &amp;amp; Tweety Mysteries |- |1997-2004 |{{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}} |- | rowspan="3" |1998-1999 |Cow and Chicken |- |Histeria! |- |I Am Weasel |- |1998-2004 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |- | rowspan="2" |2000-2001 |Cartoon Cartoon Fridays |- |The Grim Adventures of Billy &amp;amp; Mandy |- |2001-2017 |[[Самурай Джэк]] |- | rowspan="2" |2001 |Ferret and Parrot |- |IMP, Inc. |- |2002-2006 |My Life as a Teenage Robot |- |2002 |Whatever Happened to… Robot Jones? |- |2002-2003 |Harvey Birdman, Attorney at Law |- |2002-2007 |Codename: Kids Next Door |- |2001-2003 |Evil Con Carne |- | rowspan="2" |2003-2005 |Alex Adventure |- |[[Зорныя войны: Войны клонаў]] |- |2004-2009 |Foster’s Home for Imaginary Friends |- |2005 |Robotboy |- | rowspan="3" |2006 |Korgoth of Barbaria |- |{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}} |- |Legion of Super Heroes |- |2006-2008 |My Gym Partner’s a Monkey |- | rowspan="2" |2007 |The Grim Adventures of the KND |- |Random! Cartoons |- | rowspan="2" |2008 |Underfist: Halloween Bash |- |The Powerpuff Girls Rule!!! |- |2008-2009 |{{Не перакладзена 5|Чаўдэр|4=Chowder}} |- |2008-2010 |The Marvelous Misadventures of Flapjack |- |2009 |Ben 10: Alien Force |- |2010-2011 |The Mighty B! |- |2010-2013 |{{Не перакладзена 5|Генератар Рэкс|4=Generator Rex}} |- |2009-2017 |{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}} |- |2010-2011 |{{Не перакладзена 5|Тытан сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}} |- |2011-2012 |Secret Mountain Fort Awesome |- |2012-2014 |Ben 10: Omniverse |- |2013-2017 |Uncle Grandpa |- | rowspan="2" |2013 |OK K.O.! Let’s Be Heroes |- |Paranormal Roommates |- |2013-2014 |Over the Garden Wall |- | rowspan="4" |2014 |AJ’s Infinite Summer |- |Back to Backspace |- |Clarence |- |The Team Unicorn Saturday Action Fun Hour! |- |2014-2015 |Mixels |- |2015-2019 |We Bare Bears |- | rowspan="3" |2015 |Long Live the Royals |- |Ridin' with Burgess |- |Twelve Forever |- |2016-2018 |The Powerpuff Girls |- | rowspan="2" |2016 |Bottom’s Butte |- |Victor and Valentino |- | rowspan="3" |2017 |Craig of the Creek |- |Summer Camp Island |- |Tiggle Winks |- |2018 |[[Час прыгод]] |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" ! style="background:#B0C4DE;" |Год ! style="background:#B0C4DE;" |Назва |- |1968 |{{Не перакладзена 5|Yellow Submarine (мультфільм, 1968)|Yellow Submarine|4=Yellow Submarine (film)}} |- |1985 |Creature |- |1987 |Pinocchio and the Emperor of the Night |- |1989 |Little Nemo: Adventures in Slumberland |- | rowspan="2" |1990 |Jetsons: The Movie |- |[[Качыныя гісторыі: Скарб чароўнай лямпы]] |- | rowspan="3" |1993 |I Yabba-Dabba Do! |- |The Halloween Tree |- |The Town Santa Forgot |- |1994 |Yogi the Easter Bear |- |1995 |Gumby: The Movie |- |1998 |Scooby-Doo on Zombie Island |- | rowspan="2" |2000 |Scooby-Doo and the Alien Invaders |- |Tweety’s High-Flying Adventure |- | rowspan="2" |2001 |Scooby-Doo and the Cyber Chase |- |The Flintstones: On the Rocks |- | rowspan="3" |2002 |The Adventures of Tom Thumb & Thumbelina |- |The Powerpuff Girls Movie |- |Tom and Jerry: The Magic Ring |- | rowspan="2" |2009 |Scooby-Doo! and the Samurai Sword |- |Green Lantern: First Flight |- |2015 |Regular Show: The Movie |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0023317}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Альварэс Роберт}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] s24jyca1ggyrsxncctyutvrcslgyob9 5141578 5141577 2026-05-14T14:13:42Z Feeleman 163471 афармленне 5141578 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Альварэс}} {{Кінематаграфіст |Апісанне выявы=Альварэс у 2010 годзе |Імя пры нараджэнні=Роберт Джэймс Альварэс |Гады актыўнасці=1968–2023<ref name="Abbas">{{Cite web |last=Abbas |first=Amin |date=April 4, 2025 |title=American Animator Robert Alvarez Reflects on Working in the Industry for 50 Years |url=https://www.arabnews.jp/en/features/article_144548/ |access-date=2025-07-16 |website=Arab News Japan}}</ref> }} '''Роберт Джэймс Альварэс''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Robert James Alvarez,'' нар. [[22 студзеня|22]] [[Студзень|студзеня]] [[1948]], [[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0023317/|title=Robert Alvarez {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Не перакладзена 5|Мастак-мультыплікатар|мастак-мультыплікатар|4=Animator}}, {{Не перакладзена 5|Раскадроўшчык|раскадроўшчык|4=Storyboard artist}}, [[Рэжысёр|тэлерэжысёр]] і [[сцэнарыст]]. Вучыўся ў [[Інстытут мастацтваў імя Нэлберта Чуінарда|Інстытуце мастацтваў імя Нэлберта Чуінарда]], які пазней быў перайменаваны ў [[Каліфарнійскі інстытут мастацтваў]], і скончыў навучанне ў 1971 годзе<ref name=":0" />. Сваю кар’еру пачаў як памочнік аніматара пры стварэнні анімацыйнага фільма «{{Не перакладзена 5|Yellow Submarine (мультфільм, 1968)|Yellow Submarine|4=Yellow Submarine (film)}}» (1968)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://animationguildblog.blogspot.com/2010/12/morning-with-robert-alvarez-part-1.html|title=A Morning With Robert Alvarez -- Part 1|first=Steve|last=Hulett|website=TAG Blog|date=2010-12-15|access-date=2026-05-05}}</ref>. За 50 гадоў у [[Мультыплікацыя|анімацыйнай індустрыі]] Альварэс стварыў шырокую творчую фільмаграфію, прыняўшы ўдзел у сотнях праектаў, пераважна [[Тэлебачанне|тэлевізійных]]. Найбольш вядомы супрацоўніцтвам са студыямі [[Hanna-Barbera]] і [[Cartoon Network Studios]], а таксама працаваў у {{Не перакладзена 5|Disney Television Animation}}, {{Не перакладзена 5|Nickelodeon Animation Studio}}, {{Не перакладзена 5|Frederator Studios}} і {{Не перакладзена 5|Warner Bros. Animation}}<ref name=":0" />. Сярод праектаў, над якімі ён працаваў, — мультсерыялы «[[Скубі-Ду|Скубі-ду]]», «[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]]», «[[Джэтсаны]]», «{{Не перакладзена 5|G.I. Joe: A Real American Hero (тэлесерыял, 1983)|G.I. Joe: A Real American Hero|4=G.I. Joe: A Real American Hero (1983 TV series)}}», «[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-Ніндзя]]», «[[Качыныя гісторыі]]», «{{Не перакладзена 5|SWAT Kats: The Radical Squadron}}», «{{Не перакладзена 5|Animaniacs}}», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}», «{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}» і «[[Час прыгод]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars-vol-2-chapters-21-25|title=Star Wars Clone Wars Vol. 2 (Chapters 21-25)|website=Emmys.com|publisher=Academy of Television Arts & Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223010/http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars-vol-2-chapters-21-25|archive-date=2013-10-04|access-date=2013-05-19|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars|title=Star Wars: Clone Wars|website=Emmys.com|publisher=Academy of Television Arts & Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005001637/http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars|archive-date=2013-10-05|access-date=2013-05-19|url-status=live}}</ref>. За свае дасягненні ў анімацыі Альварэс быў удастоены шасці {{Не перакладзена 5|Прайм-Тайм прэмія «Эмі»|прэмій «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}} і агулам атрымаў 25 намінацый на гэтую ўзнагароду<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0023317/awards/?ref_=nm_awd|title=Robert Alvarez {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" ! style="background:#B0C4DE;" |Год ! style="background:#B0C4DE;" |Назва |- |1968 |The Banana Splits |- |1969 |Winky Dink and You |- | rowspan="3" |1978 |Challenge of the Superfriends |- |Galaxy Goof-Ups |- |Yogi’s Space Race |- | rowspan="4" |1979 |Casper and the Angels |- |The New Shmoo |- |The Super Globetrotters |- |Scooby-Doo and Scrappy-Doo |- | rowspan="2" |1980 |The Flintstone Comedy Show |- |The World’s Greatest SuperFriends |- |1980-1981 |The Fonz and the Happy Days Gang |- | rowspan="2" |1981 |Super Friends |- |Trollkins |- |1981-1988 |[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]] |- |1982 |Pac-Man |- | rowspan="4" |1983 |The Christmas Tree Train |- |He-Man and the Masters of the Universe |- |The New Scooby and Scrappy-Doo Show |- |The Smurfs Christmas Special |- | rowspan="2" |1984 |Pole Position |- |Snorks |- | rowspan="9" |1985 |Galtar and the Golden Lance |- |[[Джэтсаны]] |- |Kidd Video |- |Pound Puppies |- |Rainbow Brite |- |Robotman & Friends |- |The Turkey Caper |- |Yogi’s Treasure Hunt |- |The 13 Ghosts of Scooby-Doo |- | rowspan="2" |1985-1986 |Hulk Hogan’s Rock 'n' Wrestling |- |Paw Paws |- | rowspan="2" |1986 |Ghostbusters |- |G.I. Joe: A Real American Hero |- |1986-1987 |She-Ra: Princess of Power |- |1986-1989 |The Greatest Adventure: Stories from the Bible |- | rowspan="3" |1987 |The Little Clowns of Happytown |- |[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-Ніндзя]] |- |Visionaries: Knights of the Magical Light |- |1987-1988 |BraveStarr |- | rowspan="7" |1988 |The Completely Mental Misadventures of Ed Grimley |- |Denver, the Last Dinosaur |- |Dino-Riders |- |The Flintstone Kids' «Just Say No» Special |- |Gumby Adventures |- |The New Yogi Bear Show |- |A Pup Named Scooby-Doo |- | rowspan="4" |1989 |Camp Candy |- |Dixie’s Diner |- |The Further Adventures of SuperTed |- |Vytor: The Starfire Champion |- | rowspan="2" |1989-1990 |[[Качыныя гісторыі]] |- |The New Adventures of Winnie the Pooh |- | rowspan="5" |1990 |Adventures of the Gummi Bears |- |Gravedale High |- |Midnight Patrol: Adventures in the Dream Zone |- |Bill &amp;amp; Ted’s Excellent Adventures |- |Tom &amp;amp; Jerry Kids |- | rowspan="2" |1990-1991 |The Adventures of Don Coyote and Sancho Panda |- |Timeless Tales from Hallmark |- |1991 |The Pirates of Dark Water |- |1992 |The Addams Family |- |1992-1995 |Capitol Critters |- | rowspan="3" |1993 |The Addams Family |- |Droopy, Master Detective |- |2 Stupid Dogs |- |1993-1994 |Captain Planet and the Planeteers |- |1993-1995 |SWAT Kats: The Radical Squadron |- |1995 |Dumb and Dumber |- |1995-1997 |What a Cartoon! |- |1995-1996 |The Twisted Tales of Felix the Cat |- | rowspan="2" |1996 |Animaniacs |- |Pinky and the Brain |- |1996-2003 |[[Лабараторыя Дэкстэра]] |- |1996-1997 |The Real Adventures of Jonny Quest |- |1996-2000 |The Sylvester &amp;amp; Tweety Mysteries |- |1997-2004 |{{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}} |- | rowspan="3" |1998-1999 |Cow and Chicken |- |Histeria! |- |I Am Weasel |- |1998-2004 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |- | rowspan="2" |2000-2001 |Cartoon Cartoon Fridays |- |The Grim Adventures of Billy &amp;amp; Mandy |- |2001-2017 |[[Самурай Джэк]] |- | rowspan="2" |2001 |Ferret and Parrot |- |IMP, Inc. |- |2002-2006 |My Life as a Teenage Robot |- |2002 |Whatever Happened to… Robot Jones? |- |2002-2003 |Harvey Birdman, Attorney at Law |- |2002-2007 |Codename: Kids Next Door |- |2001-2003 |Evil Con Carne |- | rowspan="2" |2003-2005 |Alex Adventure |- |[[Зорныя войны: Войны клонаў]] |- |2004-2009 |Foster’s Home for Imaginary Friends |- |2005 |Robotboy |- | rowspan="3" |2006 |Korgoth of Barbaria |- |{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}} |- |Legion of Super Heroes |- |2006-2008 |My Gym Partner’s a Monkey |- | rowspan="2" |2007 |The Grim Adventures of the KND |- |Random! Cartoons |- | rowspan="2" |2008 |Underfist: Halloween Bash |- |The Powerpuff Girls Rule!!! |- |2008-2009 |{{Не перакладзена 5|Чаўдэр|4=Chowder}} |- |2008-2010 |The Marvelous Misadventures of Flapjack |- |2009 |Ben 10: Alien Force |- |2010-2011 |The Mighty B! |- |2010-2013 |{{Не перакладзена 5|Генератар Рэкс|4=Generator Rex}} |- |2009-2017 |{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}} |- |2010-2011 |{{Не перакладзена 5|Тытан сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}} |- |2011-2012 |Secret Mountain Fort Awesome |- |2012-2014 |Ben 10: Omniverse |- |2013-2017 |Uncle Grandpa |- | rowspan="2" |2013 |OK K.O.! Let’s Be Heroes |- |Paranormal Roommates |- |2013-2014 |Over the Garden Wall |- | rowspan="4" |2014 |AJ’s Infinite Summer |- |Back to Backspace |- |Clarence |- |The Team Unicorn Saturday Action Fun Hour! |- |2014-2015 |Mixels |- |2015-2019 |We Bare Bears |- | rowspan="3" |2015 |Long Live the Royals |- |Ridin' with Burgess |- |Twelve Forever |- |2016-2018 |The Powerpuff Girls |- | rowspan="2" |2016 |Bottom’s Butte |- |Victor and Valentino |- | rowspan="3" |2017 |Craig of the Creek |- |Summer Camp Island |- |Tiggle Winks |- |2018 |[[Час прыгод]] |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" ! style="background:#B0C4DE;" |Год ! style="background:#B0C4DE;" |Назва |- |1968 |{{Не перакладзена 5|Yellow Submarine (мультфільм, 1968)|Yellow Submarine|4=Yellow Submarine (film)}} |- |1985 |Creature |- |1987 |Pinocchio and the Emperor of the Night |- |1989 |Little Nemo: Adventures in Slumberland |- | rowspan="2" |1990 |Jetsons: The Movie |- |[[Качыныя гісторыі: Скарб чароўнай лямпы]] |- | rowspan="3" |1993 |I Yabba-Dabba Do! |- |The Halloween Tree |- |The Town Santa Forgot |- |1994 |Yogi the Easter Bear |- |1995 |Gumby: The Movie |- |1998 |Scooby-Doo on Zombie Island |- | rowspan="2" |2000 |Scooby-Doo and the Alien Invaders |- |Tweety’s High-Flying Adventure |- | rowspan="2" |2001 |Scooby-Doo and the Cyber Chase |- |The Flintstones: On the Rocks |- | rowspan="3" |2002 |The Adventures of Tom Thumb & Thumbelina |- |The Powerpuff Girls Movie |- |Tom and Jerry: The Magic Ring |- | rowspan="2" |2009 |Scooby-Doo! and the Samurai Sword |- |Green Lantern: First Flight |- |2015 |Regular Show: The Movie |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0023317}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Альварэс Роберт}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] 3kziqoborxgj4vz2i0qj69ynzcbdxus 5141634 5141578 2026-05-14T17:54:51Z Pabojnia 135280 афармленне 5141634 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Альварэс}} {{Кінематаграфіст |Апісанне выявы=Альварэс у 2010 годзе |Імя пры нараджэнні=Роберт Джэймс Альварэс |Гады актыўнасці=1968–2023<ref name="Abbas">{{Cite web |last=Abbas |first=Amin |date=April 4, 2025 |title=American Animator Robert Alvarez Reflects on Working in the Industry for 50 Years |url=https://www.arabnews.jp/en/features/article_144548/ |access-date=2025-07-16 |website=Arab News Japan}}</ref> }} '''Роберт Джэймс Альварэс''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Robert James Alvarez,'' нар. [[22 студзеня|22]] [[Студзень|студзеня]] [[1948]], [[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0023317/|title=Robert Alvarez {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Не перакладзена 5|Мастак-мультыплікатар|мастак-мультыплікатар|4=Animator}}, {{Не перакладзена 5|Раскадроўшчык|раскадроўшчык|4=Storyboard artist}}, [[Рэжысёр|тэлерэжысёр]] і [[сцэнарыст]]. Вучыўся ў [[Інстытут мастацтваў імя Нэлберта Чуінарда|Інстытуце мастацтваў імя Нэлберта Чуінарда]], які пазней быў перайменаваны ў [[Каліфарнійскі інстытут мастацтваў]], і скончыў навучанне ў 1971 годзе<ref name=":0" />. Сваю кар’еру пачаў як памочнік аніматара пры стварэнні анімацыйнага фільма «{{Не перакладзена 5|Yellow Submarine (мультфільм, 1968)|Yellow Submarine|4=Yellow Submarine (film)}}» (1968)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://animationguildblog.blogspot.com/2010/12/morning-with-robert-alvarez-part-1.html|title=A Morning With Robert Alvarez -- Part 1|first=Steve|last=Hulett|website=TAG Blog|date=2010-12-15|access-date=2026-05-05}}</ref>. За 50 гадоў у [[Мультыплікацыя|анімацыйнай індустрыі]] Альварэс стварыў шырокую творчую фільмаграфію, прыняўшы ўдзел у сотнях праектаў, пераважна [[Тэлебачанне|тэлевізійных]]. Найбольш вядомы супрацоўніцтвам са студыямі [[Hanna-Barbera]] і [[Cartoon Network Studios]], а таксама працаваў у {{Не перакладзена 5|Disney Television Animation}}, [[Nickelodeon Animation Studio]], {{Не перакладзена 5|Frederator Studios}} і {{Не перакладзена 5|Warner Bros. Animation}}<ref name=":0" />. Сярод праектаў, над якімі ён працаваў, — мультсерыялы «[[Скубі-Ду|Скубі-ду]]», «[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]]», «[[Джэтсаны]]», «{{Не перакладзена 5|G.I. Joe: A Real American Hero (тэлесерыял, 1983)|G.I. Joe: A Real American Hero|4=G.I. Joe: A Real American Hero (1983 TV series)}}», «[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-Ніндзя]]», «[[Качыныя гісторыі]]», «{{Не перакладзена 5|SWAT Kats: The Radical Squadron}}», «{{Не перакладзена 5|Animaniacs}}», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}», «{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}» і «[[Час прыгод]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars-vol-2-chapters-21-25|title=Star Wars Clone Wars Vol. 2 (Chapters 21-25)|website=Emmys.com|publisher=Academy of Television Arts & Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223010/http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars-vol-2-chapters-21-25|archive-date=2013-10-04|access-date=2013-05-19|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars|title=Star Wars: Clone Wars|website=Emmys.com|publisher=Academy of Television Arts & Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005001637/http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars|archive-date=2013-10-05|access-date=2013-05-19|url-status=live}}</ref>. За свае дасягненні ў анімацыі Альварэс быў удастоены шасці {{Не перакладзена 5|Прайм-Тайм прэмія «Эмі»|прэмій «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}} і агулам атрымаў 25 намінацый на гэтую ўзнагароду<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0023317/awards/?ref_=nm_awd|title=Robert Alvarez {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" ! style="background:#B0C4DE;" |Год ! style="background:#B0C4DE;" |Назва |- |1968 |The Banana Splits |- |1969 |Winky Dink and You |- | rowspan="3" |1978 |Challenge of the Superfriends |- |Galaxy Goof-Ups |- |Yogi’s Space Race |- | rowspan="4" |1979 |Casper and the Angels |- |The New Shmoo |- |The Super Globetrotters |- |Scooby-Doo and Scrappy-Doo |- | rowspan="2" |1980 |The Flintstone Comedy Show |- |The World’s Greatest SuperFriends |- |1980-1981 |The Fonz and the Happy Days Gang |- | rowspan="2" |1981 |Super Friends |- |Trollkins |- |1981-1988 |[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]] |- |1982 |Pac-Man |- | rowspan="4" |1983 |The Christmas Tree Train |- |He-Man and the Masters of the Universe |- |The New Scooby and Scrappy-Doo Show |- |The Smurfs Christmas Special |- | rowspan="2" |1984 |Pole Position |- |Snorks |- | rowspan="9" |1985 |Galtar and the Golden Lance |- |[[Джэтсаны]] |- |Kidd Video |- |Pound Puppies |- |Rainbow Brite |- |Robotman & Friends |- |The Turkey Caper |- |Yogi’s Treasure Hunt |- |The 13 Ghosts of Scooby-Doo |- | rowspan="2" |1985-1986 |Hulk Hogan’s Rock 'n' Wrestling |- |Paw Paws |- | rowspan="2" |1986 |Ghostbusters |- |G.I. Joe: A Real American Hero |- |1986-1987 |She-Ra: Princess of Power |- |1986-1989 |The Greatest Adventure: Stories from the Bible |- | rowspan="3" |1987 |The Little Clowns of Happytown |- |[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-Ніндзя]] |- |Visionaries: Knights of the Magical Light |- |1987-1988 |BraveStarr |- | rowspan="7" |1988 |The Completely Mental Misadventures of Ed Grimley |- |Denver, the Last Dinosaur |- |Dino-Riders |- |The Flintstone Kids' «Just Say No» Special |- |Gumby Adventures |- |The New Yogi Bear Show |- |A Pup Named Scooby-Doo |- | rowspan="4" |1989 |Camp Candy |- |Dixie’s Diner |- |The Further Adventures of SuperTed |- |Vytor: The Starfire Champion |- | rowspan="2" |1989-1990 |[[Качыныя гісторыі]] |- |The New Adventures of Winnie the Pooh |- | rowspan="5" |1990 |Adventures of the Gummi Bears |- |Gravedale High |- |Midnight Patrol: Adventures in the Dream Zone |- |Bill &amp;amp; Ted’s Excellent Adventures |- |Tom &amp;amp; Jerry Kids |- | rowspan="2" |1990-1991 |The Adventures of Don Coyote and Sancho Panda |- |Timeless Tales from Hallmark |- |1991 |The Pirates of Dark Water |- |1992 |The Addams Family |- |1992-1995 |Capitol Critters |- | rowspan="3" |1993 |The Addams Family |- |Droopy, Master Detective |- |2 Stupid Dogs |- |1993-1994 |Captain Planet and the Planeteers |- |1993-1995 |SWAT Kats: The Radical Squadron |- |1995 |Dumb and Dumber |- |1995-1997 |What a Cartoon! |- |1995-1996 |The Twisted Tales of Felix the Cat |- | rowspan="2" |1996 |Animaniacs |- |Pinky and the Brain |- |1996-2003 |[[Лабараторыя Дэкстэра]] |- |1996-1997 |The Real Adventures of Jonny Quest |- |1996-2000 |The Sylvester &amp;amp; Tweety Mysteries |- |1997-2004 |{{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}} |- | rowspan="3" |1998-1999 |Cow and Chicken |- |Histeria! |- |I Am Weasel |- |1998-2004 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |- | rowspan="2" |2000-2001 |Cartoon Cartoon Fridays |- |The Grim Adventures of Billy &amp;amp; Mandy |- |2001-2017 |[[Самурай Джэк]] |- | rowspan="2" |2001 |Ferret and Parrot |- |IMP, Inc. |- |2002-2006 |My Life as a Teenage Robot |- |2002 |Whatever Happened to… Robot Jones? |- |2002-2003 |Harvey Birdman, Attorney at Law |- |2002-2007 |Codename: Kids Next Door |- |2001-2003 |Evil Con Carne |- | rowspan="2" |2003-2005 |Alex Adventure |- |[[Зорныя войны: Войны клонаў]] |- |2004-2009 |Foster’s Home for Imaginary Friends |- |2005 |Robotboy |- | rowspan="3" |2006 |Korgoth of Barbaria |- |{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}} |- |Legion of Super Heroes |- |2006-2008 |My Gym Partner’s a Monkey |- | rowspan="2" |2007 |The Grim Adventures of the KND |- |Random! Cartoons |- | rowspan="2" |2008 |Underfist: Halloween Bash |- |The Powerpuff Girls Rule!!! |- |2008-2009 |{{Не перакладзена 5|Чаўдэр|4=Chowder}} |- |2008-2010 |The Marvelous Misadventures of Flapjack |- |2009 |Ben 10: Alien Force |- |2010-2011 |The Mighty B! |- |2010-2013 |{{Не перакладзена 5|Генератар Рэкс|4=Generator Rex}} |- |2009-2017 |{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}} |- |2010-2011 |{{Не перакладзена 5|Тытан сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}} |- |2011-2012 |Secret Mountain Fort Awesome |- |2012-2014 |Ben 10: Omniverse |- |2013-2017 |Uncle Grandpa |- | rowspan="2" |2013 |OK K.O.! Let’s Be Heroes |- |Paranormal Roommates |- |2013-2014 |Over the Garden Wall |- | rowspan="4" |2014 |AJ’s Infinite Summer |- |Back to Backspace |- |Clarence |- |The Team Unicorn Saturday Action Fun Hour! |- |2014-2015 |Mixels |- |2015-2019 |We Bare Bears |- | rowspan="3" |2015 |Long Live the Royals |- |Ridin' with Burgess |- |Twelve Forever |- |2016-2018 |The Powerpuff Girls |- | rowspan="2" |2016 |Bottom’s Butte |- |Victor and Valentino |- | rowspan="3" |2017 |Craig of the Creek |- |Summer Camp Island |- |Tiggle Winks |- |2018 |[[Час прыгод]] |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" ! style="background:#B0C4DE;" |Год ! style="background:#B0C4DE;" |Назва |- |1968 |{{Не перакладзена 5|Yellow Submarine (мультфільм, 1968)|Yellow Submarine|4=Yellow Submarine (film)}} |- |1985 |Creature |- |1987 |Pinocchio and the Emperor of the Night |- |1989 |Little Nemo: Adventures in Slumberland |- | rowspan="2" |1990 |Jetsons: The Movie |- |[[Качыныя гісторыі: Скарб чароўнай лямпы]] |- | rowspan="3" |1993 |I Yabba-Dabba Do! |- |The Halloween Tree |- |The Town Santa Forgot |- |1994 |Yogi the Easter Bear |- |1995 |Gumby: The Movie |- |1998 |Scooby-Doo on Zombie Island |- | rowspan="2" |2000 |Scooby-Doo and the Alien Invaders |- |Tweety’s High-Flying Adventure |- | rowspan="2" |2001 |Scooby-Doo and the Cyber Chase |- |The Flintstones: On the Rocks |- | rowspan="3" |2002 |The Adventures of Tom Thumb & Thumbelina |- |The Powerpuff Girls Movie |- |Tom and Jerry: The Magic Ring |- | rowspan="2" |2009 |Scooby-Doo! and the Samurai Sword |- |Green Lantern: First Flight |- |2015 |Regular Show: The Movie |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0023317}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Альварэс Роберт}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] sti0icw284be4jkuaksvjluzt73m2mh 0 807472 5141779 5137619 2026-05-15T04:38:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141779 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | сайт = [http://www.transneft.ru transneft.ru] }}'''Трансне́фть''' — [[Расія|расійская]] нафтаправодная кампанія, якая кантралюецца дзяржавай. Аператар магістральных [[Нафтаправод|нафтаправодаў]] і нафтапрадуктаправодаў. Штаб-кватэра — у [[Масква|Маскве]]. Транснефть — найбуйнейшая ў свеце нафтаправодная кампанія<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.transneft.ru/investors/219/|title=Годовые отчеты - ПАО «Транснефть»|website=www.transneft.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926091053/https://www.transneft.ru/investors/219/|archive-date=2021-09-26|access-date=2021-10-11|url-status=live}}</ref>, валодае 68 тысячамі кіламетраў магістральных трубаправодаў, больш за 500 перапамповачнымі станцыямі, больш за 24 млн кубаметраў рэзервуарных ёмістасцяў. Кампанія транспартуе 83% нафты, якая здабываецца ў Расіі, і 30% вырабленых у Расіі нафтапрадуктаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.transneft.ru/investors/219/|title=Годовые отчеты - ПАО «Транснефть»|publisher=www.transneft.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217064339/https://www.transneft.ru/investors/219/|archive-date=2019-12-17|access-date=2019-12-17|url-status=live}}</ref>. Працягласць магістральных нафтаправодаў ПАТ «Транснефть» складае 50,8 тысяч км, нафтапрадуктаправодаў — 16,4 тысяч км<ref name="автоссылка2">Годовой отчёт ПАО «Транснефть» за 2020 годhttps://www.transneft.ru/u/section_file/56231/2021.06.29_go_dlya_raskritiya__.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210709185038/https://www.transneft.ru/u/section_file/56231/2021.06.29_go_dlya_raskritiya__.pdf |date=9 ліпеня 2021 }}</ref>. З-за [[Вайна на ўсходзе Украіны|вайны на Данбасе]] і [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі на Украіну]], кампанія знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі Еўрасаюза, ЗША, Вялікабрытаніі і шэрагу іншых краін<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-company/30/|title=ПУБЛИЧНОЕ АКЦИОНЕРНОЕ ОБЩЕСТВО "ТРАНСНЕФТЬ" {{!}} Война и санкции|website=sanctions.nazk.gov.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107210318/https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-company/30/|archive-date=2023-01-07|access-date=2023-01-07|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rupep.org/ru/company/444|title=PEP: ПАО "ТРАНСНЕФТЬ"|website=rupep.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107210319/https://rupep.org/ru/company/444|archive-date=2023-01-07|access-date=2023-01-07|url-status=live}}</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы|2}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * * [http://www.transneft.ru Афіцыйны сайт кампаніі] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нафтавыя кампаніі]] 7yrf0hng3dh3f278yltvj14p7be33bk 0 807713 5141639 5140570 2026-05-14T18:02:46Z DBatura 73587 5141639 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Пятроўскі}} {{Ваенны дзеяч}} '''Георгій Сямёнавіч Пятроўскі''' ({{lang-uk|Георгій Семенович Петровський}}, {{lang-ru|Георгий Семёнович Петровский }}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі ваенны дзеяч, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] і [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайны ў Анголе]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). [[Генерал-лейтэнант]] (25.04.1975). == Біяграфія == Нарадзіўся 1 лютага 1924 года ў станіцы Аксайская (цяпер горад Аксай Растоўскай вобласці) у сялянскай сям’і. [[Украінец]]. Пасля смерці бацькі пераехаў у сяло [[Канабеева (Маскоўская вобласць)|Канабеева]] [[Васкрасенскі раён (Маскоўская вобласць)|Васкрасенскага раёна]] да сям’і старэйшай сястры. З 1937 па 1940 годы вучыўся ў Канабееўскай сярэдняй школе, якую скончыў на выдатна. Тут жа ўступіў у [[Камсамол]]. У Чырвонай Арміі з 1941 года. Скончыў [[Саратаўскае бранятанкавае вучылішча]]<ref>[http://www.raketchik.ru/geroi.php Выпускники училища] {{Wayback|url=http://www.raketchik.ru/geroi.php |date=20120203055629 }}.</ref> ў 1942-м. У дзеючай арміі з 15 ліпеня 1943 года. Ваяваў у [[112-я танкавая брыгада|112-й танкавай брыгадзе]] (з кастрычніка 1943 — [[44-я гвардзейская танкавая брыгада]], [[11-ы гвардзейскі танкавы корпус]], [[1-я танкавая армія (СССР)|1-я танкавая армія]], [[1-ы Украінскі фронт]]). Удзельнік [[Курская бітва|Курскай бітвы]] і [[бітва за Дняпро|бітвы за Дняпро]]. Свой першы подзвіг здзейсніў праз 3 дні пасля прыбыцця на фронт — у баі 18 ліпеня 1943 года ля сяла Каровіна [[Тамараўскі раён|Тамараўскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] двойчы на чале ўзвода ўрываўся ў сяло і ў выніку звярнуў ворага ва ўцёкі, асабіста знішчыў 2 мінамётных разліку і 20 салдат. Праз некалькі дзён атрымаў і першую ўзнагароду — [[медаль «За баявыя заслугі»]]. Як камандзір [[узвод]]а танкаў [[Т-34]] і камсорг танкавага батальёна асабліва вызначыўся ў ходзе [[Жытомірска-Бярдзічаўская аперацыя|Жытомірска-Бярдзічаўскай наступальнай аперацыі]], камандуючы перадавым разведатрадам брыгады. У баях у перыяд з 24 снежня 1943 года па 2 студзеня 1944 года на тэрыторыі [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай]] і [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай]] абласцей [[Украінская ССР|Украінскай ССР]] з боем вызваліў сяло [[Далыніўка (Брусыліўскі раён)|Гнілец]], ушчэнт разграміўшы нямецкі гарнізон, які стаяў у ім. У баі за сяло [[Сабаліўка (Брусілаўскі раён)|Сабаліўка]], калі да 30 нямецкіх танкаў з пяхотай атакавалі савецкія часці, на чале танкавага ўзвода ўтойліва выйшаў у тыл атакуючым і нанёс раптоўны ўдар, прымусіўшы праціўніка разбягацца ў паніцы пад агнём. Усяго ў гэтым рэйдзе яго разведка вызваліла 6 вёсак, разграміла 3 нямецкіх калоны, знішчыла 48 аўтамашын і 1 зенітную батарэю, захапіла 3 гарматы і 20 спраўных аўтамашын. Асабіста знішчыў 1 танк, 4 гарматы, 2 кулямётныя кропкі, знішчыў некалькі дзясяткаў нямецкіх салдат. Таксама сваімі адважнымі дзеяннямі спрыяў прарыву брыгады і вызваленню з ходу горада [[Бярдзічаў]]. У баі за горад 30 снежня 1943 года яго танк быў падбіты, а сам ён цяжка паранены, але здолеў вынесці з палаючага танка двух цяжкапараненых сваіх падначаленыхх<ref>{{Cite web |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150025617/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%26first_name%3D%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9%26middle_name%3D%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_vpp%26page%3D1 |title=Наградной лист на присвоение Г. С. Петровскому звания Героя Советского Союза. // ОБД «Память народа». |access-date=2018-08-03 |archive-date=2018-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180803133938/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150025617/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%26first_name%3D%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9%26middle_name%3D%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_vpp%26page%3D1 |url-status=live }}</ref>. За гэтую аперацыю прадстаўлены да звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Пасля лячэння ў шпіталі працягнуў службу ў войску, але яго накіравалі не на фронт, а на вучобу ў Акадэмію. У 1947 годзе скончыў [[Ваенная акадэмія бранятанкавых войск|Ваенную акадэмію бранятанкавых і механізаваных войскаў імя Сталіна]], а ў 1972 годзе — [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР імя Варашылава]]. Са жніўня 1967 па верасень 1970 года — камандзір [[41-я мотастралковая дывізія|41-й асаблівай мотастралковай дывізіі]]. З ліпеня 1972 года — першы намеснік камандуючага [[7-я танкавая армія|7-й танкавай арміяй]] у [[Беларуская ваенная акруга|Беларускай ваеннай акрузе]]. З красавіка 1974 па снежань 1977 года камандаваў [[39-я армія (СССР)|39-й агульнавайсковай арміяй]] [[Забайкальская ваенная акруга|Забайкальскай ваеннай акругі]]. Армія [[Савецкія войскі ў Манголіі|дыслакавалася на тэрыторыі Манголіі]]. Са снежня 1977 года — намеснік начальніка [[Выстрал (курсы камсаставу)|вышэйшых афіцэрскіх курсаў «Выстрал»]]. У жніўні 1980 — маі 1982 — [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|галоўны ваенны саветнік]] у [[Ангола|Анголе]]. З ліпеня 1982 — кансультант курсаў «Выстрал». З верасня 1986 года ў запасе. Жыў у горадзе [[Сонечнагорск]] [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. Член [[ВЛКСМ]] з 1939 года. Член [[ВКП (б)]]/[[КПСС]] з 1943 года. Памёр у сакавіку 1989 года. Пахаваны на старых могілках Сонечнагорска. == Узнагароды == {{кал}} * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] Героя Савецкага Саюза № 7994 (10.01.1944) * [[Ордэн Леніна]] (10.01.1944) * [[Ордэн Айчыннай вайны]] 1-й ступені (11.03.1985) * Тры [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэны Чырвонай Зоркі]] (30.08.1943, 29.12.1943, 1956) * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] 3-й ступені * медалі, у тым ліку: * [[Медаль «За баявыя заслугі»]] (23.07.1943) * [[Медаль «Ветэран працы»]] * юбілейныя медалі {{канец кал}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Калашников К. А., Додонов И. Ю.'' Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975 гг.). Том 1. Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2013. — ISBN 978-601-7378-16-5. — С.198. == Спасылкі == * {{warheroes|id=9202}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?last_name=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&first_name=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9&middle_name=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_vpp&page=1 Фронтовые наградные документы Г. С. Петровского в ОБД «Память народа».] * [https://web.archive.org/web/20130811043839/http://www.mosoblonline.ru/upload/att/20090508163912.pdf Наши Герои — Петровский Георгий Семёнович]. * [http://voskresensk-rayon.ru/content/view/3782/348/ Петровский Георгий Семёнович на сайте Администрации Воскресенского района]. * [http://dspl.ru/files/el_res/milash_2010/2010txt/news/Geroi_Urozenci.pdf Герои Советского Союза — уроженцы Дона] {{Wayback|url=http://dspl.ru/files/el_res/milash_2010/2010txt/news/Geroi_Urozenci.pdf |date=20120128160929 }}. {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Пятроўскі Георгій Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР]] [[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро]] [[Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] 0k2w1rvy1o3wh22vlbfqtzb6xqrk91v 2 807781 5141650 5140932 2026-05-14T18:10:44Z M.L.Bot 261 /* Прадумовы */ 5141650 wikitext text/x-wiki '''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Падзеі 1340-я гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя Гедыміна і хана Узбека ў канцы 1341 года адкрыла новы этап у адносінах паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самой Літве пасля перыяду кіравання Яўнута ў 1345 годзе адбылася маштабная міжусобіца («замятня»), у выніку якой Кейстут перадаў уладу Альгерду {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Гэта прывяло да ўцёкаў прадстаўнікоў ранейшай адміністрацыі: Яўнут накіраваўся ў Маскву, а Нарымунт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Нарымунт, вярнуўшыся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, верагодна, прывёз звесткі пра аслабленне Арды з-за эпідэміі чумы і няўдач у Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}. Адносіны ВКЛ з Маскоўскім княствам перад 1348 годам характарызаваліся напружанасцю, хоць да прамога ваеннага сутыкнення яшчэ не дайшло {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Галоўнай прычынай канфлікту было пашырэнне літоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія маскоўскі князь Сямён Горды лічыў сваёй зонай кантролю на падставе ханскага ярлыка {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1346 годзе Альгерд здзейсніў паход на ноўгарадскія землі, што было расцэнена Масквой як напад на «цароў улус», паколькі гэтыя тэрыторыі плацілі даніну хану {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 148}}. Маскоўскі князь меў унікальныя роднасныя сувязі з ханскім домам, што давала яму значныя перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць Літвы ў Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. На заходніх і паўднёвых межах ВКЛ сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Польшча ў гэты час была ўцягнута ў вайну з чэшскім каралём Карлам IV Люксембургскім, што часова стрымлівала яе экспансію на ўсход {{sfn|Гулевич|2023|p=145}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн вёў пастаянную вайну супраць Літвы, праводзячы памежныя рэйды {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Найбольш балючым ударам для ВКЛ стала параза ад крыжакоў у бітве на рацэ Стрэва 2 лютага 1348 года, якая значна пахіснула пазіцыі Альгерда {{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Становішча самой Залатой Арды ў гэты перыяд было крызісным. Хан Джанібек праяўляў пасіўнасць адносна сваіх заходніх улусаў, засяродзіўшы асноўныя сілы на барацьбе з італьянскімі калоніямі ў Крыме — Кафай і Танай {{sfn|Гулевич|2023|p=145}}. Гандлёвая блакада і няўдалыя аблогі Кафы падрывалі фінансавую і ваенную моц дзяржавы Джучыдаў {{sfn|Гулевич|2023|p=146}}. Акрамя таго, з 1346 года ў Ардзе лютавала эпідэмія «чорнай смерці», што яшчэ больш аслабляла магчымасці хана ўмешвацца ў справы суседзяў {{sfn|Гулевич|2023|p=146, 147}}. Важным фактарам быў статус паўднёварускіх зямель, дзе ўсталявалася ўлада Любарта Гедымінавіча. Валынь і Галічына фактычна заставаліся часткамі Улуса Джучы, а Любарт прызнаваў сябе падданым хана і выконваў усе абавязкі ўлуснага кіраўніка, уключаючы выплату даніны {{sfn|Гулевич|2023|p=135}}. Рэальная ўлада ў Галічыне да 1344—1347 гадоў належала баярыну Дмітрыю Дзедзьку, пасля смерці якога пытанне валодання гэтымі тэрыторыямі стала яшчэ больш вострым {{sfn|Гулевич|2023|p=138, 149}}. На думку Гулевіча, Альгерд разумеў, што любое сутыкненне з Польшчай за гэту спадчыну патрабуе як мінімум высвятлення пазіцыі хана {{sfn|Гулевич|2023|p=150}}. У такіх умовах адпраўка пасольства на чале з Карыятам у 1348 годзе выглядае як спроба Альгерда празандзіраваць магчымасць саюза або нейтралітэту Арды {{sfn|Гулевич|2023|p=150}}. На думку, Гулевіча, Альгерд наўрад ці мог сур’ёзна спадзявацца на дапамогу супраць Масквы, ведаючы пра прыязныя адносіны Сямёна Гордага з Джанібекам {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 149}}. === Датаванне === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, на грунце аналізу маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логікі перамяшчэнняў вялікага князя Сямёна, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуюць, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночны Каўказе) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наваградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З ім былі князі Міхаіл і Сямён Свіслацкі, а таксама Айкша. Хто былі князі Міхаіл і Сямён і да цяпер пэўна не вядома. Князя '''Міхаіла''' атаясняюць некалькімі асобамі таго часу, Юзаф Пузына лічыў яго сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}, Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна (басейн Котры або Свіслач) або каля Менска{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Пузына і князя Сямёна лічыў сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. '''Айкшу''' Пузына таксама лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра вялікалітоўскую місію, вялікі князь Сямён адразу накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы былі ў маскоўскім палоне да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд вымушаны паслаць у Маскву пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі, Альгерд ажаніўся з цвярской княжной Ульянай Аляксандраўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Польскі кароль Казімір III ужо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} p61go18wpvwahegyqh5xywmhr4bdxcm 5141654 5141650 2026-05-14T18:12:50Z M.L.Bot 261 /* Прадумовы */ 5141654 wikitext text/x-wiki '''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Падзеі 1340-я гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя Гедыміна і хана Узбека ў канцы 1341 года адкрыла новы этап у адносінах паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самой Літве пасля перыяду кіравання Яўнута ў 1345 годзе адбылася маштабная міжусобіца («замятня»), у выніку якой Кейстут перадаў уладу Альгерду {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Гэта прывяло да ўцёкаў прадстаўнікоў ранейшай адміністрацыі: Яўнут накіраваўся ў Маскву, а Нарымунт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Нарымунт, вярнуўшыся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, верагодна, прывёз звесткі пра аслабленне Арды з-за эпідэміі чумы і няўдач у Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}. Адносіны ВКЛ з Маскоўскім княствам перад 1348 годам характарызаваліся напружанасцю, хоць да прамога ваеннага сутыкнення яшчэ не дайшло {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Галоўнай прычынай канфлікту было пашырэнне літоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія маскоўскі князь Сямён Горды лічыў сваёй зонай кантролю на падставе ханскага ярлыка {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1346 годзе Альгерд здзейсніў паход на ноўгарадскія землі, што было расцэнена Масквой як напад на «цароў улус», паколькі гэтыя тэрыторыі плацілі даніну хану {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 148}}. Маскоўскі князь меў унікальныя роднасныя сувязі з ханскім домам, што давала яму значныя перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць Літвы ў Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. На заходніх і паўднёвых межах ВКЛ сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Польшча ў гэты час была ўцягнута ў вайну з чэшскім каралём Карлам IV Люксембургскім, што часова стрымлівала яе экспансію на ўсход {{sfn|Гулевич|2023|p=145}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн вёў пастаянную вайну супраць Літвы, праводзячы памежныя рэйды {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Найбольш балючым ударам для ВКЛ стала параза ад крыжакоў у бітве на рацэ Стрэва 2 лютага 1348 года, якая значна пахіснула пазіцыі Альгерда {{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Становішча самой Залатой Арды ў гэты перыяд было крызісным. Хан Джанібек праяўляў пасіўнасць адносна сваіх заходніх улусаў, засяродзіўшы асноўныя сілы на барацьбе з італьянскімі калоніямі ў Крыме — Кафай і Танай {{sfn|Гулевич|2023|p=145}}. Гандлёвая блакада і няўдалыя аблогі Кафы падрывалі фінансавую і ваенную моц дзяржавы Джучыдаў {{sfn|Гулевич|2023|p=146}}. Акрамя таго, з 1346 года ў Ардзе лютавала эпідэмія «чорнай смерці», што яшчэ больш аслабляла магчымасці хана ўмешвацца ў справы суседзяў {{sfn|Гулевич|2023|p=146, 147}}. Важным фактарам быў статус паўднёварускіх зямель, дзе ўсталявалася ўлада Любарта Гедымінавіча. Валынь і Галічына фактычна заставаліся часткамі Улуса Джучы, а Любарт прызнаваў сябе падданым хана і выконваў усе абавязкі ўлуснага кіраўніка, уключаючы выплату даніны {{sfn|Гулевич|2023|p=135}}. Рэальная ўлада ў Галічыне да 1344—1347 гадоў належала баярыну Дмітрыю Дзедзьку, пасля смерці якога пытанне валодання гэтымі тэрыторыямі стала яшчэ больш вострым {{sfn|Гулевич|2023|p=138, 149}}. На думку Гулевіча, Альгерд разумеў, што любое сутыкненне з Польшчай за гэту спадчыну патрабуе як мінімум высвятлення пазіцыі хана {{sfn|Гулевич|2023|p=150}}. У такіх умовах адпраўка пасольства на чале з Карыятам у 1348 годзе выглядае як спроба Альгерда празандзіраваць магчымасць саюза або нейтралітэту Арды {{sfn|Гулевич|2023|p=150}}. На думку, Гулевіча, Альгерд наўрад ці мог сур’ёзна спадзявацца на дапамогу супраць Масквы, ведаючы пра прыязныя адносіны Сямёна Гордага з Джанібекам {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 149}}. На думку Гулевіча, найбольш імавернай мэтай было забеспячэнне падтрымкі супраць Польшчы або Тэўтонскага ордэна, або спроба прадухіліць прамое ардынскае ўмяшанне ў момант аслаблення ВКЛ пасля паразы на Стрэве {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 149}}. На думку Гулевіча, менавіта няправільная ацэнка рэакцыі Джанібека прывяла да таго, што пасольства скончылася выдачай Карыята ў Маскву, што стала дыпламатычнай катастрофай для Вільні {{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. === Датаванне === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, на грунце аналізу маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логікі перамяшчэнняў вялікага князя Сямёна, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуюць, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночны Каўказе) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наваградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З ім былі князі Міхаіл і Сямён Свіслацкі, а таксама Айкша. Хто былі князі Міхаіл і Сямён і да цяпер пэўна не вядома. Князя '''Міхаіла''' атаясняюць некалькімі асобамі таго часу, Юзаф Пузына лічыў яго сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}, Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна (басейн Котры або Свіслач) або каля Менска{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Пузына і князя Сямёна лічыў сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. '''Айкшу''' Пузына таксама лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра вялікалітоўскую місію, вялікі князь Сямён адразу накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы былі ў маскоўскім палоне да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд вымушаны паслаць у Маскву пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі, Альгерд ажаніўся з цвярской княжной Ульянай Аляксандраўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Польскі кароль Казімір III ужо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} 5ze5qq7abq62avfwiehi9bucj2w92do 5141671 5141654 2026-05-14T19:08:42Z M.L.Bot 261 /* Прадумовы */ 5141671 wikitext text/x-wiki '''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Сітуацыя 1340-х гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя Гедыміна і хана Узбека ў канцы 1341 года адкрыла новы этап у адносінах паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. Таксама памірае яшчэ адна ключавая асоба — кіеўскі князь Фёдар, брат Гедыміна, ВКЛ часова страчвае ўплыў у Кіеве{{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самім ВКЛ адбылася маштабная міжусобіца («замятня»), пасля чатырох гадоў уладарства, у 1345 годзе Кейстут зганяе з вялікакняскага стальца Яўнута і перадае уладу Альгерду{{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Яўнут уцёк у Маскву, а Нарымонт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Аслабленню ўлады Залатой Арды над рэгіёнам спрыяў шэраг фактараў. Ключавую ролю адыграў разгром татарскага эміра Атламоша венгерскімі войскамі пад кіраўніцтвам трансільванскага ваяводы Андраша ў 1345 годзе {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Дадатковым ударам стала маштабная эпідэмія чумы 1346—1347 гадоў, якая ахапіла Крым і суседнія рэгіёны {{sfn|Лицкевич|2019|p=644, 146}}. Нарымонт, вярнуўшыся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, верагодна, прывёз гэтыя звесткі пра аслабленне Арды з-за эпідэміі і няўдач у Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}. Адносіны Вільні з Масквой перад 1348 годам былі напружанымі. з прычыны вялікалітоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія вялікі князь Сямён Іванавіч лічыў сваёй зонай кантролю {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1345—1346 гадах ВКЛ часова страціла пазіцыі ў Смаленску, а таксама Пскоў і Ноўгарад {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Паход Альгерда на ноўгарадскія землі ў 1346 годзе быў расцэнены Масквой як напад на «цароў (ханскі) улус», а ўнікальныя роднасныя сувязі вялікага князя Сямёна з ханскім домам давалі яму перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць ВКЛ у Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 148}}. На заходніх і паўднёвых межах сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Скарыстаўшыся распадам Галіцка-Валынскага княства, Альгердавічы замацаваліся на Валыні пры падтрымцы мясцовай арыстакратыі: Любарт Гедымінавіч атрымаў падтрымку праз шлюб з дачкой мясцовага ўладара (імаверна, Данілы Астрожскага) {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Зона вялікалітоўскага ўплыву ўшчыльную наблізілася да Падольскай зямлі, што стала штуршком для жорсткай барацьбы за гэтыя тэрыторыі паміж ВКЛ, Польшчай, Венгрыяй і Залатой Ардой {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн актывізаваў рэйзы, 2 лютага 1348 года ВКЛ пацярпела цяжкую паразу ў бітве на рацэ Стрэве {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 147}}. У такіх умовах адпраўка пасольства на чале з Карыятам у 1348 годзе была спробай Альгерда знайсці рэсурсы для адначасовага процістаяння Ордэну і Польшчы праз дыпламатычныя манеўры {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. Альгерд імкнуўся заручыцца ваеннай падтрымкай татараў для абароны валынскіх і падольскіх зямель, аднак разлік не апраўдаўся, бо хан ужо меў таемнае пагадненне з Казімірам III {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. У абмен на выплату даніны з Галіцкай зямлі Джанібек паабяцаў Казіміру дапамогу супраць ВКЛ, таму выдаў літоўскіх паслоў маскоўскаму князю Сямёну Іванавічу матывуючы помстай за набегі Альгерда на маскоўскія ўладанні {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. На думку Гулевіча, менавіта няправільная ацэнка рэакцыі Джанібека прывяла да гэтай дыпламатычнай катастрофы {{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. Пакуль паслы былі ў палоне, Казімір III у 1349 годзе захапіў значныя тэрыторыі Русі, пакінуўшы за Любартам толькі Луцкую воласць {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. Гэты правал паказаў, што Залатая Арда на той час зрабіла стаўку на саюз з Польшчай і Масквой супраць ВКЛ {{sfn|Гулевич|2023|p=150}}. === Датаванне === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, на грунце аналізу маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логікі перамяшчэнняў вялікага князя Сямёна, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуюць, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночны Каўказе) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наваградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З ім былі князі Міхаіл і Сямён Свіслацкі, а таксама Айкша. Хто былі князі Міхаіл і Сямён і да цяпер пэўна не вядома. Князя '''Міхаіла''' атаясняюць некалькімі асобамі таго часу, Юзаф Пузына лічыў яго сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}, Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна (басейн Котры або Свіслач) або каля Менска{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Пузына і князя Сямёна лічыў сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. '''Айкшу''' Пузына таксама лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра вялікалітоўскую місію, вялікі князь Сямён адразу накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы былі ў маскоўскім палоне да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд вымушаны паслаць у Маскву пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі, Альгерд ажаніўся з цвярской княжной Ульянай Аляксандраўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Польскі кароль Казімір III ужо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} sbdeobokugmxegpm69cxwomnaa11e3s 5141672 5141671 2026-05-14T19:11:00Z M.L.Bot 261 /* Прадумовы */ 5141672 wikitext text/x-wiki '''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Сітуацыя 1340-х гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя Гедыміна і хана Узбека ў канцы 1341 года адкрыла новы этап у адносінах паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. Таксама памірае яшчэ адна ключавая асоба — кіеўскі князь Фёдар, брат Гедыміна, ВКЛ часова страчвае ўплыў у Кіеве{{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самім ВКЛ адбылася маштабная міжусобіца («замятня»), пасля чатырох гадоў уладарства, у 1345 годзе Кейстут зганяе з вялікакняскага стальца Яўнута і перадае уладу Альгерду{{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Яўнут уцёк у Маскву, а Нарымонт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Аслабленню ўлады Залатой Арды над рэгіёнам спрыяў шэраг фактараў. Ключавую ролю адыграў разгром татарскага эміра Атламоша венгерскімі войскамі пад кіраўніцтвам трансільванскага ваяводы Андраша ў 1345 годзе {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Дадатковым ударам стала маштабная эпідэмія чумы 1346—1347 гадоў, якая ахапіла Крым і суседнія рэгіёны {{sfn|Лицкевич|2019|p=644, 146}}. Нарымонт, вярнуўшыся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, верагодна, прывёз гэтыя звесткі пра аслабленне Арды з-за эпідэміі і няўдач у Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}. Адносіны Вільні з Масквой перад 1348 годам былі напружанымі. з прычыны вялікалітоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія вялікі князь Сямён Іванавіч лічыў сваёй зонай кантролю {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1345—1346 гадах ВКЛ часова страціла пазіцыі ў Смаленску, а таксама Пскоў і Ноўгарад {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Паход Альгерда на ноўгарадскія землі ў 1346 годзе быў расцэнены Масквой як напад на «цароў (ханскі) улус», а ўнікальныя роднасныя сувязі вялікага князя Сямёна з ханскім домам давалі яму перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць ВКЛ у Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 148}}. На заходніх і паўднёвых межах сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Скарыстаўшыся распадам Галіцка-Валынскага княства, Альгердавічы замацаваліся на Валыні пры падтрымцы мясцовай арыстакратыі: Любарт Гедымінавіч узяў шлюб з дачкой мясцовага ўладара (імаверна, Данілы Астрожскага) {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Зона вялікалітоўскага ўплыву ўшчыльную наблізілася да Падольскай зямлі, што стала штуршком для жорсткай барацьбы за гэтыя тэрыторыі паміж ВКЛ, Польшчай, Венгрыяй і Залатой Ардой {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн актывізаваў рэйзы, 2 лютага 1348 года ВКЛ пацярпела цяжкую паразу ў бітве на рацэ Стрэве {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 147}}. У такіх умовах адпраўка пасольства на чале з Карыятам у 1348 годзе была спробай Альгерда знайсці рэсурсы для адначасовага процістаяння Ордэну і Польшчы праз дыпламатычныя манеўры {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. Альгерд імкнуўся заручыцца ваеннай падтрымкай татараў для абароны валынскіх і падольскіх зямель, аднак разлік не апраўдаўся, бо хан ужо меў таемнае пагадненне з Казімірам III {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. У абмен на выплату даніны з Галіцкай зямлі Джанібек паабяцаў Казіміру дапамогу супраць ВКЛ, таму выдаў літоўскіх паслоў маскоўскаму князю Сямёну Іванавічу матывуючы помстай за набегі Альгерда на маскоўскія ўладанні {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. На думку Гулевіча, менавіта няправільная ацэнка рэакцыі Джанібека прывяла да гэтай дыпламатычнай катастрофы {{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. Пакуль паслы былі ў палоне, Казімір III у 1349 годзе захапіў значныя тэрыторыі Русі, пакінуўшы за Любартам толькі Луцкую воласць {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. Гэты правал паказаў, што Залатая Арда на той час зрабіла стаўку на саюз з Польшчай і Масквой супраць ВКЛ {{sfn|Гулевич|2023|p=150}}. === Датаванне === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, на грунце аналізу маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логікі перамяшчэнняў вялікага князя Сямёна, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуюць, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночны Каўказе) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наваградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З ім былі князі Міхаіл і Сямён Свіслацкі, а таксама Айкша. Хто былі князі Міхаіл і Сямён і да цяпер пэўна не вядома. Князя '''Міхаіла''' атаясняюць некалькімі асобамі таго часу, Юзаф Пузына лічыў яго сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}, Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна (басейн Котры або Свіслач) або каля Менска{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Пузына і князя Сямёна лічыў сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. '''Айкшу''' Пузына таксама лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра вялікалітоўскую місію, вялікі князь Сямён адразу накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы былі ў маскоўскім палоне да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд вымушаны паслаць у Маскву пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі, Альгерд ажаніўся з цвярской княжной Ульянай Аляксандраўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Польскі кароль Казімір III ужо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} qxi6fv0eq0wd7kdew02sfcig46ayc36 5141673 5141672 2026-05-14T19:13:02Z M.L.Bot 261 5141673 wikitext text/x-wiki '''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Сітуацыя 1340-х гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя Гедыміна і хана Узбека ў канцы 1341 года адкрыла новы этап у адносінах паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. Таксама памірае яшчэ адна ключавая асоба — кіеўскі князь Фёдар, брат Гедыміна, ВКЛ часова страчвае ўплыў у Кіеве{{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самім ВКЛ адбылася маштабная міжусобіца («замятня»), пасля чатырох гадоў уладарства Яўнута, у 1345 годзе Кейстут зганяе яго з вялікакняскага стальца і перадае ўладу Альгерду{{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Яўнут уцёк у Маскву, а Нарымонт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Аслабленню ўлады Залатой Арды над рэгіёнам спрыяў шэраг фактараў. Ключавую ролю адыграў разгром татарскага эміра Атламоша венгерскімі войскамі пад кіраўніцтвам трансільванскага ваяводы Андраша ў 1345 годзе {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Дадатковым ударам стала маштабная эпідэмія чумы 1346—1347 гадоў, якая ахапіла Крым і суседнія рэгіёны {{sfn|Лицкевич|2019|p=644, 146}}. Нарымонт, вярнуўшыся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, верагодна, прывёз гэтыя звесткі пра аслабленне Арды з-за эпідэміі і няўдач у Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}. Адносіны Вільні з Масквой перад 1348 годам былі напружанымі. з прычыны вялікалітоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія вялікі князь Сямён Іванавіч лічыў сваёй зонай кантролю {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1345—1346 гадах ВКЛ часова страціла пазіцыі ў Смаленску, а таксама Пскоў і Ноўгарад {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Паход Альгерда на ноўгарадскія землі ў 1346 годзе быў расцэнены Масквой як напад на «цароў (ханскі) улус», а ўнікальныя роднасныя сувязі вялікага князя Сямёна з ханскім домам давалі яму перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць ВКЛ у Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 148}}. На заходніх і паўднёвых межах сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Скарыстаўшыся распадам Галіцка-Валынскага княства, Альгердавічы замацаваліся на Валыні пры падтрымцы мясцовай арыстакратыі: Любарт Гедымінавіч узяў шлюб з дачкой мясцовага ўладара (імаверна, Данілы Астрожскага) {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Зона вялікалітоўскага ўплыву ўшчыльную наблізілася да Падольскай зямлі, што стала штуршком для жорсткай барацьбы за гэтыя тэрыторыі паміж ВКЛ, Польшчай, Венгрыяй і Залатой Ардой {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн актывізаваў рэйзы, 2 лютага 1348 года ВКЛ пацярпела цяжкую паразу ў бітве на рацэ Стрэве {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 147}}. У такіх умовах адпраўка пасольства на чале з Карыятам у 1348 годзе была спробай Альгерда знайсці рэсурсы для адначасовага процістаяння Ордэну і Польшчы праз дыпламатычныя манеўры {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. Альгерд імкнуўся заручыцца ваеннай падтрымкай татараў для абароны валынскіх і падольскіх зямель, аднак разлік не апраўдаўся, бо хан ужо меў таемнае пагадненне з Казімірам III {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. У абмен на выплату даніны з Галіцкай зямлі Джанібек паабяцаў Казіміру дапамогу супраць ВКЛ, таму выдаў літоўскіх паслоў маскоўскаму князю Сямёну Іванавічу матывуючы помстай за набегі Альгерда на маскоўскія ўладанні {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. На думку Гулевіча, менавіта няправільная ацэнка рэакцыі Джанібека прывяла да гэтай дыпламатычнай катастрофы {{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. Пакуль паслы былі ў палоне, Казімір III у 1349 годзе захапіў значныя тэрыторыі Русі, пакінуўшы за Любартам толькі Луцкую воласць {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. Гэты правал паказаў, што Залатая Арда на той час зрабіла стаўку на саюз з Польшчай і Масквой супраць ВКЛ {{sfn|Гулевич|2023|p=150}}. === Датаванне === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, на грунце аналізу маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логікі перамяшчэнняў вялікага князя Сямёна, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуюць, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночны Каўказе) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наваградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З ім былі князі Міхаіл і Сямён Свіслацкі, а таксама Айкша. Хто былі князі Міхаіл і Сямён і да цяпер пэўна не вядома. Князя '''Міхаіла''' атаясняюць некалькімі асобамі таго часу, Юзаф Пузына лічыў яго сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}, Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна (басейн Котры або Свіслач) або каля Менска{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Пузына і князя Сямёна лічыў сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. '''Айкшу''' Пузына таксама лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра вялікалітоўскую місію, вялікі князь Сямён адразу накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы былі ў маскоўскім палоне да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд вымушаны паслаць у Маскву пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі, Альгерд ажаніўся з цвярской княжной Ульянай Аляксандраўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Польскі кароль Казімір III ужо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} h9dnmphha4xjwbdxa7leas42ilc47s2 5141683 5141673 2026-05-14T19:44:57Z M.L.Bot 261 /* Прадумовы */ 5141683 wikitext text/x-wiki '''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Сітуацыя 1340-х гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя Гедыміна і хана Узбека ў канцы 1341 года адкрыла новы этап у адносінах паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. Таксама памірае яшчэ адна ключавая асоба — кіеўскі князь Фёдар, брат Гедыміна, ВКЛ часова страчвае ўплыў у Кіеве{{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самім ВКЛ адбылася маштабная міжусобіца («замятня»), пасля чатырох гадоў уладарства Яўнута, у 1345 годзе Кейстут зганяе яго з вялікакняскага стальца і перадае ўладу Альгерду{{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Яўнут уцёк у Маскву, а Нарымонт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Аслабленню ўлады Залатой Арды над рэгіёнам спрыяў шэраг фактараў. Ключавую ролю адыграў разгром татарскага эміра Атламоша венгерскімі войскамі пад камандаваннем трансільванскага ваяводы Андраша ў 1345 годзе {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Ударам стала маштабная эпідэмія чумы 1346—1347 гадоў, якая ахапіла Крым і суседнія рэгіёны {{sfn|Гулевич|2023|p=146}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Нарымонт, вярнуўшыся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, імаверна, прывёз звесткі пра аслабленне Арды эпідэміяй і няўдачамі ў Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}. Адносіны Вільні з Масквой перад 1348 годам былі напружанымі з прычыны вялікалітоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія вялікі князь Сямён Іванавіч лічыў сваёй зонай кантролю {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1345—1346 гадах ВКЛ часова страціла пазіцыі ў Смаленску, а таксама Пскоў і Ноўгарад {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Паход Альгерда на ноўгарадскія землі ў 1346 годзе быў расцэнены Масквой як напад на «цароў (ханскі) улус», а ўнікальныя роднасныя сувязі вялікага князя Сямёна з ханскім домам давалі яму перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць ВКЛ у Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 148}}. На заходніх і паўднёвых межах сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Скарыстаўшыся распадам Галіцка-Валынскага княства, Альгердавічы замацаваліся на Валыні пры падтрымцы мясцовай арыстакратыі: Любарт Гедымінавіч узяў шлюб з дачкой мясцовага ўладара (імаверна, Данілы Астрожскага) {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Абшар вялікалітоўскага ўплыву шчыльна наблізіўся да Падольскай зямлі, што стала штуршком для жорсткай барацьбы за гэтыя тэрыторыі паміж ВКЛ, Польшчай, Венгрыяй і Залатой Ардой {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн актывізаваў рэйзы, 2 лютага 1348 года ВКЛ пацярпела цяжкае паражэнне ў бітве на рацэ Стрэве {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 147}}. У такіх умовах адпраўка пасольства на чале з Карыятам у 1348 годзе была спробай Альгерда знайсці рэсурсы для адначасовага процістаяння Ордэну і Польшчы праз дыпламатычныя манеўры {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. Альгерд імкнуўся заручыцца ваеннай падтрымкай татараў для абароны валынскіх і падольскіх зямель, аднак разлік не апраўдаўся, бо хан ужо меў таемнае пагадненне з Казімірам III {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. У абмен на выплату даніны з Галіцкай зямлі Джанібек паабяцаў Казіміру дапамогу супраць ВКЛ, таму выдаў паслоў вялікаму князю Сямёну Іванавічу матывуючы помстай за набегі Альгерда на маскоўскія ўладанні {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. На думку Гулевіча, менавіта няправільная ацэнка рэакцыі Джанібека прывяла да гэтай дыпламатычнай катастрофы {{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. Пакуль паслы былі ў палоне, Казімір III у 1349 годзе захапіў значныя тэрыторыі Русі, пакінуўшы за Любартам толькі Луцкую воласць {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. Правал пасольства паказаў, што Залатая Арда на той час зрабіла стаўку на саюз з Польшчай і Масквой супраць ВКЛ {{sfn|Гулевич|2023|p=150}}. === Датаванне === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, на грунце аналізу маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логікі перамяшчэнняў вялікага князя Сямёна, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуюць, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночны Каўказе) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наваградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З ім былі князі Міхаіл і Сямён Свіслацкі, а таксама Айкша. Хто былі князі Міхаіл і Сямён і да цяпер пэўна не вядома. Князя '''Міхаіла''' атаясняюць некалькімі асобамі таго часу, Юзаф Пузына лічыў яго сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}, Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна (басейн Котры або Свіслач) або каля Менска{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Пузына і князя Сямёна лічыў сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. '''Айкшу''' Пузына таксама лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра вялікалітоўскую місію, вялікі князь Сямён адразу накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы былі ў маскоўскім палоне да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд вымушаны паслаць у Маскву пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі, Альгерд ажаніўся з цвярской княжной Ульянай Аляксандраўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Польскі кароль Казімір III ужо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} k3z2ukikvqbtxw8f7x0rxfza6pft14y 5141688 5141683 2026-05-14T20:02:39Z M.L.Bot 261 /* Прадумовы */ 5141688 wikitext text/x-wiki '''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Сітуацыя 1340-х гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя Гедыміна і хана Узбека ў канцы 1341 года адкрыла новы этап у адносінах паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. Таксама памірае яшчэ адна ключавая асоба — кіеўскі князь Фёдар, брат Гедыміна, ВКЛ часова страчвае ўплыў у Кіеве{{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самім ВКЛ адбылася маштабная міжусобіца («замятня»), пасля чатырох гадоў уладарства Яўнута, у 1345 годзе Кейстут зганяе яго з велікакняжацкага стальца і перадае ўладу Альгерду{{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Яўнут уцёк у Маскву, а Нарымонт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Аслабленню ўлады Залатой Арды над рэгіёнам спрыяў шэраг фактараў. Ключавую ролю адыграў разгром татарскага эміра Атламоша венгерскімі войскамі пад камандаваннем трансільванскага ваяводы Андраша ў 1345 годзе {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Ударам стала маштабная эпідэмія чумы 1346—1347 гадоў, якая ахапіла Крым і суседнія рэгіёны {{sfn|Гулевич|2023|p=146}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Нарымонт, вярнуўшыся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, імаверна, прывёз звесткі пра аслабленне Арды эпідэміяй і няўдачамі ў Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}. Адносіны Вільні з Масквой перад 1348 годам былі напружанымі з прычыны вялікалітоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія вялікі князь Сямён Іванавіч лічыў абшарам свайго кантролю {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1345—1346 гадах ВКЛ часова страціла пазіцыі ў Смаленску, а таксама Пскоў і Ноўгарад {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Паход Альгерда на ноўгарадскія землі ў 1346 годзе быў расцэнены Масквой як напад на «цароў (ханскі) улус», а ўнікальныя роднасныя сувязі вялікага князя Сямёна з ханскім домам давалі яму перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць ВКЛ у Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 148}}. На заходніх і паўднёвых межах сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Скарыстаўшыся распадам Галіцка-Валынскага княства, Альгердавічы замацаваліся на Валыні пры падтрымцы мясцовай арыстакратыі: Любарт Гедымінавіч узяў шлюб з дачкой мясцовага ўладара (імаверна, Данілы Астрожскага) {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Абшар вялікалітоўскага ўплыву шчыльна наблізіўся да Падольскай зямлі, што стала штуршком для жорсткай барацьбы за гэтыя тэрыторыі паміж ВКЛ, Польшчай, Венгрыяй і Залатой Ардой {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн актывізаваў рэйзы, 2 лютага 1348 года ВКЛ пацярпела цяжкае паражэнне ў бітве на рацэ Стрэве {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 147}}. У такіх умовах адпраўка пасольства на чале з Карыятам у 1348 годзе была спробай Альгерда знайсці рэсурсы для адначасовага процістаяння Ордэну і Польшчы праз дыпламатычныя манеўры {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. Альгерд імкнуўся заручыцца ваеннай падтрымкай татараў для абароны валынскіх і падольскіх зямель, аднак разлік не апраўдаўся, хан ужо меў таемнае пагадненне з Казімірам III{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. У абмен на выплату даніны з Галіцкай зямлі Джанібек паабяцаў Казіміру дапамогу супраць ВКЛ, таму выдаў паслоў вялікаму князю Сямёну Іванавічу матывуючы помстай за набегі Альгерда на маскоўскія ўладанні {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. На думку Гулевіча, менавіта няправільная ацэнка рэакцыі Джанібека прывяла да гэтай дыпламатычнай катастрофы {{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. Пакуль паслы былі ў палоне, Казімір III у 1349 годзе захапіў значныя тэрыторыі Русі, пакінуўшы за Любартам толькі Луцкую воласць {{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}. Правал пасольства паказаў, што Залатая Арда на той час зрабіла стаўку на саюз з Польшчай і Масквой супраць ВКЛ {{sfn|Гулевич|2023|p=150}}. === Датаванне === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, на грунце аналізу маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логікі перамяшчэнняў вялікага князя Сямёна, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуюць, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночны Каўказе) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наваградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З ім былі князі Міхаіл і Сямён Свіслацкі, а таксама Айкша. Хто былі князі Міхаіл і Сямён і да цяпер пэўна не вядома. Князя '''Міхаіла''' атаясняюць некалькімі асобамі таго часу. Юзаф Пузына лічыў, што як "Карыят Міхаіл" запісаны сам Карыят Гедзімінавіч, такое яго хроснае імя пэўна вядома{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна (басейн Котры або Свіслач) або каля Менска{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Юзаф Пузына лічыў князя Сямёна сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. '''Айкшу''' Юзаф Пузына таксама лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра вялікалітоўскую місію, вялікі князь Сямён адразу накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы былі ў маскоўскім палоне да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд вымушаны паслаць у Маскву пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі, Альгерд ажаніўся з цвярской княжной Ульянай Аляксандраўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Польскі кароль Казімір III ужо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} tmsy01yaiiqs7nv1gpuczsx0yuvcy8e 0 807802 5141739 5141155 2026-05-14T22:22:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141739 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Эрэнкройц}} {{Вучоны | Месца нараджэння = [[Ловіч]] }}'''Стэфан Лукаш Эрэнкройц''' (польск. ''Stefan Ehrenkreutz''''',''' [[13 кастрычніка]] [[1880|1880,]] [[Ловіч]] - [[21 ліпеня]] [[1945|1945,]] [[Вільня]]) — [[Палякі|польскі]] гісторык права, прафесар і апошні [[рэктар]] (з 1939 г.) [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], прыхільнік палітычнай лініі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], сенатар 3-га і 4-га тэрмінаў (1930-1938) у міжваеннай Польшчы.<ref name=":0">{{Артыкул|аўтар=Szpoper Dariusz|загаловак=Pro memoria : profesor Stefan Ehrenkreutz - w siedemdziesiątą rocznicę śmierci (1880-1945)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego : w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie : praca zbiorowa|старонкі=26-53}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/ehrenkreutz-stefan-lukasz|title=Ehrenkreutz Stefan Łukasz {{!}} Fundacja 100|website=fundacja100.pl|access-date=2026-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/stefan-ehrenkreutz|title=Stefan Ehrenkreutz » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-05-13}}</ref> == Біяграфія == === Выкладчыцкая і навукова-даследчая дзейнасць === Спачатку вывучаў права ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскім Варшаўскім універсітэце]], але пасля [[Рэвалюцыя 1905 г. у Царстве Польскім|падзей 1905 года]] працягнуў адукацыю ва ўніверсітэтах [[Венскі ўніверсітэт|Вены]] і [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыга]]. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень, абараніўшы дысертацыю па сацыяльнай гісторыі Польшчы XIII стагоддзя (''Beiträge zur sozialen Geschichte Polens im XIII Jh.''). Пасля вяртання ў [[Варшава|Варшаву]] чытаў лекцыі па польскай палітычнай гісторыі (з 1916 года ў Вольным Польскім універсітэце) і па канстытуцыйнай гісторыі Польшчы і яе судовага права (у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]). У 1920 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]], ва [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэце]] да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] чытаў лекцыі па гісторыі канстытуцыйнага ладу і судовага права [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Яго навуковая праца была сканцэнтравана на старажытным польскім і [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскім]] судовым праве (у тым ліку, у прыватнасці, [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|літоўскіх статутах]] ) і канстытуцыйных сістэмах усходнееўрапейскіх дзяржаў. Аўтар, сярод іншых, ''«З гісторыі муніцыпальнай арганізацыі Старой Варшавы»'' (1913), ''«З даследаванняў пра суд міравых суддзяў у Варшаве»'' (1914), ''«Вышэйшы суд нямецкага права горада Сандамір»'' (1917). Яго цікавасць да палітычнай сістэмы Літвы вылілася ў працы: ''«Стан даследаванняў літоўскіх статутаў»'' (1924), ''«Сепаратызм або цяга Літвы да Польшчы пасля Люблінскай уніі»'' (1925), а таксама ў рэдагаванні памятнай кнігі, выдадзенай з нагоды 400-годдзя [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Першага Літоўскага статута]]. У 1922–1924 гадах быў віцэ-рэктарам , а ў 1939 годзе [[Рэктар|— рэктарам]] Універсітэта Стэфана Баторыя. === Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы і даследаванне гісторыі літоўскага права === У 1930 годзе ён арганізаваў, а пазней доўгі час быў прэзідэнтам Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, акрамя таго, узначальваў яго гісторыка-прававы аддзел. Інстытут праводзіў даследаванні грамадска-палітычнай сітуацыі ва Усходняй Еўропе, галоўным чынам у краінах, якія ўваходзілі ў склад СССР, г.зн. асноўнай сферай даследаванняў была саветалогія.<ref>''Мастыка Андрэй''. Беларускія студэнты ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні: уплыў універсітэта на нацыянальную тоеснасць студэнта. [https://wuw.pl/data/include/cms//Wielokulturowosc_Europy_Getka_Joanna_Grzybowski_Jerzy_red_2023.pdf ''Wielokulturowość Europy Środkowo-Wschodniej: doświadczenia przeszłości i wyzwania teraźniejszości''.] Redakcja naukowa Joanna Getka, Jerzy Grzybowski. Warsawa: Uniwersytet Warszawski, 217-233.</ref> Быў ініцыятарам, арганізатарам і кіраўніком праграмы вывучэння прававой гісторыі ВКЛ на юрыдычным факультэце, створанай у 1934 годзе, з мэтай правядзення навуковых даследаванняў і папулярызацыйнай дзейнасці, а таксама падтрымкі навукоўцаў у кантактах з архівамі (прыватнымі і дзяржаўнымі) і бібліятэкамі. Сярод яго бліжэйшых вучняў і супрацоўнікаў былі [[Юліюш Бардах]]<ref>{{Cite web|url=https://www.belhistory.eu/archives/2505|title=Юліуш Бардах як даследчык ВКЛ і яго спадкаемцаў (Марцэлі Косман) {{!}} Беларускі Гістарычны Агляд|access-date=2026-05-13}}</ref> і [[Севярын Віславух]].<ref name=":0" /> === Членства ў навуковых таварыствах === [[Файл:Stefan i Cezaria Ehrenkreutzowie z dziećmi w wileńskim mieszkaniu.jpg|міні|Стэфан і Цэзарыя Эрэнкройц з дзецьмі на віленскай кватэры.]] Быў членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства з 1934 года, членам Навуковага таварыства ў Львове з 1936 года, членам [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навукі ў Вільні]], а таксама членам Галоўнай рады і старшынёй Віленскага аддзялення [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]. З 17 кастрычніка 1938 года таксама быў супрацоўнікам Юрыдычнай камісіі Польскай акадэміі мастацтваў і навук. === Палітыка === Дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], некалькі разоў быў зняволены да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Дзеяч Польскага культурнага таварыства (1908-1913). Падтрымліваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. Абраны сенатарам на выбарах 1930 года і на наступных, у 1935 годзе (мандат займаў у 1930-1938 гадах). Быў [[Масонства|масонам]] . Падчас Другой сусветнай вайны прафесар Стэфан Эрэнкройц таемна ўзначальваў Віленскі польскі ўніверсітэт, афіцыйна працуючы начным вартаўніком.<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2020/07/25/ostatni-rektor-uniwersytetu-stefana-batorego/|title=Ostatni rektor Uniwersytetu Stefana Batorego – Kurier Wileński|last=KW|date=2020-07-25|access-date=2026-05-13}}</ref> ==== Абставіны смерці ==== Да 1944 года узначальваў універсітэт, які працаваў падпольна, і чытаў лекцыі; удзельнічаў у працы З'езда палітычных партый пры Дэлегаце акруговага ўрада па Польшчы ў Вільні; падчас акупацыі працаваў начным вартаўніком, офісным работнікам, касірам і юрысконсультам; у ліставанні [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]] да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] ад 3 жніўня 1944 года ён згадваўся як чалавек, які знаходзіцца ў вышуку; 27 жніўня 1944 года па загаду [[Балеслаў Берут|Баляслава Берута]] яго наведаў [[Ежы Путрамант|Ежы Путрамент]], каб пераканаць падтрымаць Камуністычную партыю пад кіраўніцтвам Берута. Той адмовіўся, пасля чаго Путрамент, сыходзячы, падняў руку і ўсклікнуў: «Вы пашкадуеце пра гэта». На наступны дзень, 28 жніўня 1944 года, быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у сваёй кватэры. Падвяргаючыся катаванням, абвясціў галадоўку ў турме. Знясілены галадоўкай, 20 ліпеня 1945 года яго на насілках перавезлі ў турэмны шпіталь на Лукіскай плошчы ў Лукішках у Вільні, дзе памёр ад знясілення на наступны дзень, 21 ліпеня 1945 года.<ref name=":1" /> Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у [[Варшава|Варшаве]] (секцыя 30-6-30). == Сям'я == Першай жонкай Стэфана Эрэнкройца была [[Tekla Zweibaum|Тэкла Цвайбаўм]] (памерла ў 1909 годзе), сястра Юліуша Цвайбаўма, прафесара [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], а пазней Варшаўскай медыцынскай акадэміі, з якой ён ажаніўся ў 1907 годзе. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзілася дачка Эмілія (1909-1988), жонка прафесара Лукаша Курдыбача. Яго другой жонкай, з якой Эрэнкройц узяў шлюб у 1916 годзе, была [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічава]], дачка прафесара [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Яна Нецыслава Бадуэна дэ Куртэнэ]], прафесар этнаграфіі Варшаўскага ўніверсітэта і рэктар Польскага ўніверсітэта за мяжой у Лондане. Іх дзецьмі былі: Крысціна (памерла ў 1927 годзе), Тадэвуш (памерла ў 1976 годзе), салдат Арміі Краёвай у Віленскім рэгіёне, і Анджэй Стэфан Эрэнкройц (1921–2008), польскі дыяспарны актывіст, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар, ЗША, а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. З 1938 года яго трэцяй жонкай была Ядвіга Тычынская. Яго брат, Ежы Эрэнкройц, быў лекарам і жыў у Познані на вуліцы Дамброўскага, 4. == Узнагароды == * Крыж Незалежнасці (1931); * [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1938) <ref>10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej” {{Monitor Polski|1938|258|592}}</ref>; * [[Ордэн Трох Зорак|Камандорскі крыж з зоркай ордэна Трох Зорак]] (Латвія, 1933) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ловічы]] [[Катэгорыя:Члены Польскага навуковага таварыства ў Львове]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі права Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гісторыкі права]] 9smb6zjx7pj5bc102x88e8vlp1ialyg 0 807804 5141565 5141165 2026-05-14T13:23:09Z M.L.Bot 261 /* Некаторыя працы */ афармленне 5141565 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} [[Файл:Grób_Jana_Adamusa.jpg|міні|Магіла Яна Адамуса на Старых могілках у Лодзі]] '''Ян Юзаф Адамус''' ({{lang-pl|Jan Adamus}}; {{ВДП}}) — польскі [[Гістарыяграфія|гістарыёграф]] і гісторык дзяржавы і права.<ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/50|title=Адамус Ян Юзаф|author=Валерый Пазднякоў|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"}}</ref><ref>{{Артыкул|аўтар=Korzeniewska-Lasota Anna|загаловак=Jan Adamus (1896-1962)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego: w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie: praca zbiorowa.|старонкі=69-78}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mediewisci.lhdb.kul.pl/biografie/item/566|title=Jan Adamus (1896-1962) · Biografie · mediewisci|website=mediewisci.lhdb.kul.pl|access-date=2026-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://ihpan.edu.pl/zmarli/jan-adamus-1896-1962/|title=Adamus Jan (1896–1962)|website=Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN - Instytut Historii PAN|access-date=2026-05-13}}</ref> == Біяграфія == Скончыў сярэднюю школу ў [[Івана-Франкоўск|Станіславове]], вывучаў права ў [[Вена|Вене]] ў 1915—1916 гадах, а затым (да 1920 года) ва [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскім універсітэце]]. Сярод яго выкладчыкаў быў Освальд Бальцэр. У 1927 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ва Львоўскім універсітэце пад кіраўніцтвам Пшэмыслава Дамбкоўскага (на аснове працы ''«Zastaw w prawie litewskim w XV i XVI wieku''»). Служыў у акруговым ваенным судзе ў Кракаве, у 1928 года яму прысвоена званне капітана, звольнены па ўласным жаданні са службы 28 лютага 1930 г. Да 1933 года працаваў ва Львоўскім універсітэце (старшым асістэнтам кафедры старажытнапольскага права), пасля няўдалай спробы хабілітацыі ў 1933 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]]. У віленскім універсітэце атрымаў пазіцыю старшага асістэнта на кафедры тэорыі права, з 1934 — старшага асістэнта кафедры тэорыі і філасофіі права. Адначасова працаваў як кіраўнік гарадскога архіва Вільні. У снежні 1933 абараніў хабілітацыі на аснове прац па гісторыі польскага і літоўскага права. У 1937 атрымаў пазіцыю ад’юнкта пры кафедры гісторыі польскага права. Вынікам пяцігадовай працы ў гарадскім архіве Вільні стала праца ''«Пра герб горада Вільні''» (апублікаваная пасмяротна ў 1996 годзе ў Лодзі). У 1940 годзе ён быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] і сасланы на тэрыторыю [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] . Падчас вайны ён некаторы час правёў у [[Іерусалім]]е, дзе ўзначальваў Архіў Польскай арміі на Усходзе . У 1944 годзе на некалькі гадоў пасяліўся ў [[Шатландыя|Шатландыі]], дзе ўзначальваў Архіў і Музей Польскіх узброеных сіл; у гэты час ён чытаў лекцыі па гісторыі польскай палітычнай сістэмы на польскім юрыдычным факультэце [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]] . У 1947 годзе вярнуўся ў Польшчу. Заняў пасаду ў [[Лодзьскі ўніверсітэт|Лодзьскім універсітэце]], дзе быў дацэнтам кафедры гісторыі польскага права, а з 1954 года — дацэнтам. Загадваў кафедрай агульнай гісторыі дзяржавы і права, а таксама чытаў лекцыі па гісторыі польска-літоўскіх адносін. У 1959 годзе стаў прафесарам. З 1949 па 1951 год быў загадчыкам бібліятэкі Вышэйшай педагагічнай школы ў Лодзі. Ён таксама быў звязаны з іншымі навукова-даследчымі цэнтрамі: Інстытутам прававых даследаванняў [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі]] навук (да 1961 года) і Інстытутам гісторыі Польскай акадэміі навук (з 1961 года). Быў абраны членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства (1936), членам Таварыства навук у Львове і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навук у Вільні]]. Яго даследаванні былі сканцэнтраваны на гісторыі права і дзяржавы — польскай і літоўскай, гісторыі [[Крымінальнае права|крымінальнага права]] і гістарыяграфіі дзяржаўнай і прававой гісторыі. Абверг тэзіс Анатоля Левіцкага аб уключэнні Літвы ў склад Польшчы адразу пасля [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]. Пахаваны на Старых могілках у Лодзі. == Некаторыя працы == * Zastaw w prawie litewskim XV i XVI wieku. Lwów, 1925; * Z zagadnień prawa litewskiego. Lwów, 1926; * O tytule panującego i państwa litewskiego parę spostrzeżeń // Kwartalnik historyczny. 1930. R. 44; * Państwo litewskie w latach 1386—1398 // Księga pamiątkowa ku uczczeniu czterechsetnej rocznicy wydania pierwszego statutu litewskiego. Wilno, 1932; * Kodeks dyplomatyczny Litwy // Ateneum Wileńskie. 1932. R. 7; * O prawno-państwowym stosunku Litwy do Polski // Pamiętnik VI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Wilnie. Lwów, 1935. T. 1; * Wydawnictwa źródeł do historii Litwy // Там жа; * O wstępnych aktach procesu litewskiego (do II statutu) // Ateneum Wileńskie. 1937. R. 12; * Najnowsza literatura o akcie krewskim // Wiadomości Studium historii prawa litewskiego Uniwersytetu Stefana Batorego. Wilno, 1938. T. 1; * O monarchii Gallowej. Warszawa, 1952; * Polska teoria rodowa. Łódź, 1958; * Monarchizm i republikanizm w syntezie dziejów Polski. Łódź, 1961; * O herbie miasta Wilna. Łódź, 1996. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Адамус Ян}} [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі права]] [[Катэгорыя:Гісторыкі права Вялікага Княства Літоўскага]] 5enmfirljbl40w48ocyakfj4hat24hq 0 807806 5141564 5141514 2026-05-14T13:22:33Z 5141564 wikitext text/x-wiki {{фарматаванне}} '''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца 21 траўня і прысвечана салідарнасці з палітычнымі зняволенымі ў Беларусі, ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі.[https://prisonersday.info] Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі.[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/] == Перадгісторыя == Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі пратэстамі і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў. Паводле Праваабарончага цэнтра «Вясна», тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў.[https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus][https://www.osce.org/odihr/469539] «Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі.[https://prisoners.spring96.org] == Усталяванне Дня палітвязняў == Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці Вітольда Ашурка, ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна».[https://spring96.org/be/news/107796] З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце. Дата 21 траўня была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.[https://www.belarus-nau.org/be/post/21-траўня-дзень-палітвязняў-у-беларусі] === Вітольд Ашурак === [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольд Ашурак]] — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай. 21 траўня 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень[https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en], а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці.[https://spring96.org/be/news/103493] Яго смерць выклікала шырокі грамадскі і міжнародны рэзананс і стала сімвалічнай падставай для замацавання 21 траўня як Дня палітвязняў. == Значэнне == Дзень палітвязняў мае некалькі ключавых функцый: * прыцягненне ўвагі да праблемы палітычных зняволеных у Беларусі; * салідарнасць з палітвязнямі і іх сем’ямі; * ушанаванне памяці загінулых у зняволенні; * інфармаванне грамадскасці і міжнароднай супольнасці; * патрабаванне вызвалення палітычных зняволеных; * актуалізацыя праблемы правоў чалавека ў Беларусі. == Формы адзначэння == Дзень адзначаецца праз розныя формы грамадскай і праваабарончай актыўнасці: * акцыі салідарнасці і маршы; * чытанні імёнаў палітвязняў; * інфармацыйныя кампаніі ў СМІ і сацыяльных сетках; * арт-акцыі і флэшмобы; * напісанне лістоў палітычным зняволеным; * публічныя дыскусіі і праваабарончыя мерапрыемствы; * сімвалічныя акцыі памяці і пікеты. === Па гадах і краінах === ==== 2021 ==== 21 траўня ў шклоўскай калоніі № 17 пры нявысветленых абставінах памёр палітзняволены актывіст з Бярозаўкі Вітольд Ашурак.[https://www.svaboda.org/a/32917280.html] ==== 2022 ==== Праваабарончы цэнтр «Вясна» абвясціў 21 траўня Днём палітвязняў у Беларусі.[https://spring96.org/be/news/107796] Сімвалам даты была абраная экстрэмісцская жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах распавядаў Вітольд Ашурак.[https://spring96.org/be/news/103551] Акцыі салідарнасці прайшлі ў гэты дзень у Батумі, Беластоку, Варшаве, Вільні, Гданьску, Каўнасе, Кракаве, Лондане, Львове, Празе, Познані, Рызе, Таронта, Тбілісі, Тэль-Авіве, Тэмсе, Эдынбургу, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасадаў і міжнародных праваабарончых арганізацый.[https://spring96.org/be/news/107796] ==== 2023 ==== Праваабаронцы «Вясны» абралі тэмай Дня палітвязняў-2023 ліст і права на ліставанне, каб прыцягнуць увагу беларускага і міжнароднага грамадства да праблемы блакавання карэспандэнцыі палітзняволеным.[https://spring96.org/be/news/111612] Прымеркаваныя да Дня палітвязняў мерапрыемствы (пікеты, акцыі, чытанні, імшы і інш.) прайшлі з 18 па 22 траўня ў розных гарадах і краінах: у Польшчы (Варшава, Кракаў, Гданьск, Беласток, Торунь, Познань, Катавіцы, Шчэцін, Быдгашч, Люблін, Уроцлаў); Літве (Вільня); Германіі (Гамбург, Брэмен, Штутгарт, Мюнхен); ЗША (Сан-Францыска, Дэтройт, Нью-Ёрк, Чыкага, Філадэльфія, Сан-Дыега, Лос-Анджэлес); Даніі (Капенгаген); Італіі (Рым, Мілан, Фларэнцыя); Велікабрытаніі (Лондан); Бельгіі (Брусэль, Антвэрпэн); Іспаніі (Барселона); Францыі (Парыж, Булонь-Біянкур, Ліён); Грузіі (Батумі, Тбілісі); Чэхіі (Прага); Ірландыі (Дублін); Швецыі (Стакгольм); Латвіі (Рыга); Эстоніі (Талін); Чарнагорыі (Будва); Славакіі (Браціслава); Украіне (Адэса, Дняпро, Кіеў, Львоў).[https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/][https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/] Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.[https://spring96.org/be/news/111758] На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША Энтані Блінкен Blinken заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру Алеся Бяляцкага [https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski]; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.[https://www.libereco.org/en/deutschland/projekte/godparenthood-political-prisoners-belarus][https://spring96.org/be/news/111750][https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en][https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce] ==== 2024 ==== Тэмай Дня палітвязняў Беларусі-2024 Праваабарончы цэнтр «Вясна» вызначыў права на здароўе і медыцынскую дапамогу ў зняволенні.[https://spring96.org/be/news/115275][https://www.amnesty.org/en/documents/eur49/8480/2024/en/] У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 траўня і праходзілі некалькі дзён — па 22 траўня — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін.[https://radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982] З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 траўня 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.[https://spring96.org/be/news/115310] Беларуская дэмакратычная лідарка Святлана Ціханоўская, чый муж Сяргей Ціханоўскі на той момант знаходзіўся ў зняволенні, далучылася да акцыі салідарнасці беларусаў Швецыі: «Мне баліць у сэрцы, калі я думаю пра палітвязняў. Але кожны раз, калі бачу нашу сумесную падтрымку і салідарнасць, я адчуваю цяпло. Гэта сапраўды дае сілы, каб змагацца далей, пакуль усе палітвязні не будуць на волі».[https://www.instagram.com/p/C7PfxNOMewX/] ==== 2025 ==== Тэмай Дня палітвязняў Беларусі-2025 была абраная салідарнасць, каб паказаць, што людзі за кратамі не забытыя. Як найменей 35 мерапрыемстваў, прысвечаных ушанаванню даты, адбыліся ў перыяд з 11 па 26 траўня; найбольшая іх колькасць прайшла 21 траўня. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.[https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html] == Міжнароднае значэнне == Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах: * Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, запачаткаваны ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам; * Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры; * Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года; * Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяраў дзяржаўнага перавароту 1973 года; * Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяраў ваеннага становішча 1981 года. Гэтыя прыклады паказваюць, што памяць пра палітычныя рэпрэсіі і салідарнасць з іх ахвярамі з’яўляецца часткай міжнароднай праваабарончай культуры. == Цытаты == <blockquote>«Сёння праваабаронцы яшчэ раз хочуць нагадаць пра тое, як важна падтрымліваць палітвязняў за кратамі і рабіць усё магчымае для іх хутчэйшага вызвалення. Мы хочам прыцягнуць увагу беларускага грамадства і міжнароднай супольнасці да таго, што на фоне вайны ва Украіне працягваюцца маштабныя палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі. Яны не спыняюцца ні на дзень. „Вызваліце палітычных зняволеных!“ — мы будзем паўтараць і патрабаваць гэта кожны дзень, пакуль хоць адзін палітвязень застаецца за кратамі». — праваабаронца «Вясны» Дзіяна Пінчук. <ref>https://spring96.org/be/news/107797</ref></blockquote> <blockquote>«Сёння мы адзначаем Дзень палітвязня ў Беларусі і ўспамінаем смерць Вітольда Ашурка год таму. Латвія асуджае палітычна матываваныя пераследы і заклікае рэжым Лукашэнкі вызваліць усіх 1204 палітычных зняволеных». — Міністэрства замежных спраў Латвіі (2022).<ref name="spring96-107796">https://spring96.org/be/news/107796</ref></blockquote> <blockquote>«Дыпламаты краін Еўрасаюзу і ЗША выказваюць салідарнасць з палітвязнямі Беларусі і ў чарговы раз патрабуюць ад уладаў іх вызвалення і спынення палітычных рэпрэсій супраць жыхароў Беларусі». — амбасадар Польшчы Артур Міхальскі (2022).<ref name="spring96-107796" /></blockquote> <blockquote>«Напярэдадні Дня салідарнасці з палітвязнямі ў Беларусі мы асуджаем затрыманне больш за 1500 зняволеных, якія ўтрымліваюцца рэжымам Лукашэнкі. Мы заклікаем да іх неадкладнага і безумоўнага вызвалення і падтрымліваем імкненне беларускага народа да дэмакратычнай будучыні». — Энтані Блінкен, дзяржсакратар ЗША (2023).<ref>https://twitter.com/michalski_artur/status/1527918813685157889</ref></blockquote> <blockquote> «Палітвязні — наш агульны пякучы боль. Будзьма памятаць і падтрымліваць іх не толькі ў гэты важны дзень, але штодня, пакуль кожны з іх не будзе вольны». — Фонд папулярызацыі беларускай культуры на Падляшшы «Тутака» (2024).<ref>https://spring96.org/be/news/115310</ref></blockquote> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{няма катэгорый|date=2026-05-14}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}} 4yitwavmapvp9n2efaqwjgtg184qebh 5141730 5141564 2026-05-14T22:08:53Z 5141730 wikitext text/x-wiki {{фарматаванне}} '''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца [[21 мая]] і прысвечана салідарнасці з [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнымі зняволенымі ў Беларусі]], ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://prisonersday.info/|title=Дзень палітвязняў Беларусі — 2025|website=prisonersday.info|access-date=2026-05-14}}</ref>. Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref>. Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Перадгісторыя == Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020]] года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстамі]] і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў. Паводле [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus|аўтар=Human Rights Watch|загаловак=Belarus: Events of 2020|год=2020-12-03|мова=en|выданне=Share this via Facebook}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://odihr.osce.org/odihr/469539|title=OSCE Rapporteur’s Report under the Moscow Mechanism on Alleged Human Rights Violations related to the Presidential Elections of 9 August 2020 in Belarus {{!}} OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|website=odihr.osce.org|date=2020-11-05|access-date=2026-05-14}}</ref>. «Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/|title=Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Паўстанне памятнай даты == Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»<ref name=":0" />. Вітольд Ашурак — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай. 21 мая 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32917280.html|title=ІТ-калёнія №17, побач зь якой жыў Лукашэнка. Расказваем гісторыю шклоўскай вязьніцы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-04-29|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref>, а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103493|title=Застанецца свабодным навечна. У зняволенні памёр Вітольд Ашурак|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце. Дата 21 мая была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/21-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%9E-%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=21 траўня — Дзень палітвязняў у Беларусі|first=Admin of the|last=NAM|website=The NAM info|date=2023-05-19|access-date=2026-05-14}}</ref> == Адзначэнне памятнай даты == Сімвалам даты была абраная экстрэмісцкая жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах расказваў Вітольд Ашурак<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103551|title=Сьмерць палітычнага зьняволенага Вітольда Ашурка|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. У 2022-м годзе акцыі салідарнасці прайшлі ў гарадах Грузіі, Польшчы, Літвы, Украіны і іншых краінах, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасад і міжнародных праваабарончых арганізацый<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. 2023-ці год таксама адзначаўся вялікай колькасцю акцый у многіх гарадах Еўропы і іншых краін свету<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/|title=Дзень палітвязняў Беларусі. Да якіх мерапрыемстваў можна далучыцца?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-05-16|access-date=2026-05-14}}</ref>. Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111758|title=Акцыі ў падтрымку беларускіх палітвязняў прайшлі па ўсім свеце. Як гэты было|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref> На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski|title=Nobel winners demand release of Belarusian peace laureate Ales Bialiatski|first=Sarah|last=Shaffi|website=The Guardian|date=2023-05-21|access-date=2026-05-14}}</ref>; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.<ref>{{Cite web|url=https://libereco.org/deutschland/en|title=#WeStandBYyou: Godparenthoods for political prisoners in Belarus|last=Libereco|website=libereco.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111750|title="Свет не забыўся пра палітвязняў Беларусі". Як міжнародная супольнасць выказвае салідарнасць з нагоды Дня палітвязняў|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce|title=International Day of Solidarity with Belarus: Joint statement to the OSCE|website=GOV.UK|date=2023-11-16|access-date=2026-05-14}}</ref> У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 мая і праходзілі некалькі дзён — па 22 мая — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982|title=Pod znakiem Pogoni / Пад знакам Пагоні {{!}} Akcja solidarności z więźniami politycznymi na Białorusi 22.05.2024|website=Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku|access-date=2026-05-14}}</ref>. З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 мая 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/115310|title=Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. Рэакцыі НДА і грамадскай супольнасці|website=spring96.org|date=22.05.2024}}</ref> У 2025-м годзе ў перыяд з 11 па 26 мая адбылося як мінімум 35 мерапрыемстваў. Найбольшая іх колькасць прайшла 21 мая. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html|title=Дзень палітвязняў-2025. Анонс і расклад акцый салідарнасці|website=budzma.org|access-date=2026-05-14}}</ref> == Міжнароднае значэнне == Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах: * Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, распачаты ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам; * Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры; * Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года; * Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяр дзяржаўнага перавароту 1973 года; * Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяр ваеннага становішча 1981 года.{{Няма АК}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{няма катэгорый|date=2026-05-14}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}} p2rs5eapinrrqg3k2iow83y94zvmw98 0 807809 5141644 5141250 2026-05-14T18:06:26Z DBatura 73587 5141644 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Гусеў}} {{Ваенны дзеяч}} '''Пётр Іванавіч Гусеў''' ({{lang-udm|Петр Иванович Гусев}}; {{lang-uk|Петро Іванович Гусєв}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[СССР|савецкі]] ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]], начальнік штаба [[Прыкарпацкая ваенная акруга|Прыкарпацкай ваеннай акругі]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет Украінскай ССР|Вярхоўнага Савета УССР]] 11-га склікання. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і калгаснікаў-[[удмурты|удмуртаў]]. Скончыў 7 класаў сельскай школы. З 1946 года працаваў у калгасе, з 1949 — намеснік старшыні калгаса [[Селцінскі раён|Селцінскага раёна]] [[Удмурцкая АССР|Удмурцкай АССР]]. З сакавіка 1951 года служыў у Савецкай Арміі. Пачынаў ваенную службу ў горадзе [[Чабаркуль]] [[Чалябінская вобласць|Чалябінскай вобласці]]. Скончыў Цюменскае пяхотнае вучылішча. Служыў лейтэнантам 76-га палка 36-й стралковай дывізіі [[Забайкальская ваенная акруга|Забайкальскай ваеннай акругі]]. Член [[КПСС]] з 1957 года. Камандаваў узводам, з 1961 года — камандзір 6-й мотастралковай роты 3-й агульнавайсковай арміі [[Група савецкіх войск у Германіі|групы савецкіх войск у Германіі]] ў горадзе [[Магдэбург]] ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка]]). Скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя Фрунзэ]]. З 1966 года — камандзір асобнага кулямётна-артылерыйскага батальёна 13-га ўмацаванага раёна (вёска Падзь Качэўная), камандзір палка (пасёлак Шкотава), намеснік камандзіра дывізіі (пасёлак Пагранічны) [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняй ваеннай акругі]]. Скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР імя Варашылава]]. Затым служыў камандзірам [[254-я стралковая дывізія|254-й мотастралковай дывізіі]] [[Паўднёвая група войск|Паўднёвай групы войск]] у горадзе [[Венгерская Народная Рэспубліка|Венгрыі]]. У 1976—1979 —камандзір 1-га армейскага корпуса [[Сярэднеазіяцкая ваенная акруга|Сярэднеазіяцкай ваеннай акругі]] ў горадзе [[Сяміпалацінск]] [[Казахская ССР|Казахскай ССР]]. У 1979-1981 — камандуючы [[13-я гвардзейская агульнавайсковая армія|13-й агульнавайсковай Чырванасцяжнай арміяй]] Прыкарпацкай ваеннай акругі ў горадзе [[Роўна]]. У 1981—1983 — камандуючы [[20-я гвардзейская агульнавайсковая армія|20-й гвардзейскай агульнавайсковай Чырванасцяжнай арміі]] ў горадзе [[Эберсвальдэ]] (Германская Дэмакратычная Рэспубліка). У сакавіку 1984 — студзені 1987 — начальнік штаба — 1-ы намеснік камандуючага войскамі Чырванасцяжнай Прыкарпацкай ваеннай акругі. З 1987 — [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Галоўны ваенны саветнік]] міністра абароны Народнай Рэспублікі Ангола. Праз некаторы час вярнуўся на службу ў Прыкарпацкі ваенны акруга. Затым у адстаўцы. На пенсіі некаторы час у [[Львоў|Львове]], потым жыў у г. [[Іжэўск]], [[Удмурцкая Рэспубліка]]. Памёр 1 кастрычніка 2024 года ва ўзросце 92 гадоў<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/wall-158017226_14125|title=С прискорбием сообщаем: не стало генерал-лейтенанта в отставке Гусева Петра Ивановича.|website=VK|access-date=2024-10-04|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121200128/https://vk.com/wall-158017226_14125|url-status=live}}</ref>. == Узнагароды == * [[ордэн Чырвонага Сцяга]] * [[ордэн Чырвонай Зоркі]] * [[ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені * іншыя ордэны і медалі == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Депутаты Верховной Рады УССР. 11-й созыв — 1985 г. {{ВС}} [[Катэгорыя:Члены КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 11-га склікання]][[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР]] 6n8naf0w4p0p8voqb6t927f7xj7yqlt 0 807813 5141563 5141322 2026-05-14T13:22:23Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5141563 wikitext text/x-wiki {{Асоба |партрэт = Qiyas Ibrahimov (cropped).jpg |шырыня = 220px |подпіс = Гіяс Ібрагі́м ў 2020 годзе }} '''Гіяс Гасан аглы Ібрагі́м''' (раней: '''Ібрагі́маў''') ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''Qiyas Həsən oğlu İbrahimov''; [[3 жніўня]] [[1994]] года, [[Тауз]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанскі]] палітычны актывіст; былы [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] і член Грамадзянскага руху «NIDA» (2016–2019).<ref name=":S05">{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.smdtaz.org|date=2024-12-04|url=https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204034535/https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|archivedate=2024-02-04|url-status=live}}</ref><ref name=":HƏYATI1">{{cite news|title=Bu gün Qiyas İbrahimovun doğum günüdür|author=AbzasMedia|work=|date=2025-05-10|url=https://abzas.org/en/2016/8/bu-gun-qiyas-ibrahimovun-dogum-gunudur/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Гіяс Ібрагімаў і Байрам Мамедаў былі выкрадзеныя паліцыяй з вуліцы ранняй раніцай 10 мая 2016 года пасля таго, як у ноч з 9 на 10 мая 2016 года напісалі лозунгі «Са святам рабоў!» (азерб. ''Qul Bayramınız Mübarəк!'') і «Прэч, сістэма!» (англ. ''Fucк the System'') на пастаменце помніка, узведзенага ў гонар [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]], былога [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] (1993–2003), бацькі цяперашняга прэзідэнта [[Ільхам Аліеў|Ільхама Аліева]]. З 2000 года 10 мая ў Азербайджане адзначаецца Свята кветак, прымеркаванае да дня нараджэння былога прэзідэнта краіны. Гіяс і Байрам абыгралі фразу «Gül bayramınız mübarək!» («Са святам кветак!»), змяніўшы літары ў першым слове. Атрымалася «''Qul bayramınız mübarəк!''» — «Са святам рабоў!».<ref name=":ƏL01">{{cite news|title=10 лет за граффити: дело «узников памятника|author=Meydan TV|work=|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/ru/article/10-let-za-graffiti-delo-uznikov-pamyatnika-v-azerbajdzhane/|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Пасля катаванняў і жорсткага абыходжання супраць іх была ўзбуджаная крымінальная справа, і яны былі арыштаваныя паводле артыкулаў 234.4.1 і 234.4.3 (незаконны продаж наркатычных або псіхатропных рэчываў — здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай і ў буйным памеры) [[Крымінальны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі|Крымінальнага кодэкса Азербайджана]]. Афіцыйная інфармацыя пра тое, што маладыя людзі з беднай сям’і набылі такую вялікую колькасць [[Наркотык|наркотыкаў]], не была адназначна ўспрынятая ў грамадстве. Абмеркаванні ў мясцовых СМІ, сацыяльных сетках, выступленні іх адвакатаў, а таксама заявы як мясцовых, так і міжнародных арганізацый адносна гэтага арышту сцвярджаюць, што абвінавачанне ілжывае, а крымінальны пераслед мае палітычную матывацыю.<ref name=":S05" /><ref name=":DİN01">{{cite news|title=Nəsimi rayonu ərazisində Qiyas İbrahimovdan 2,607 qr heroin, yaşadığı mənzilə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,01 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/?previewpreview/az/pressreliz/48372/|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref><ref name=":DİN02">{{cite news|title=Sabunçu qəsəbə saкini Bayram Məmmədovdan 2,904 qr heroin, evinə baxış zamanı isə əlavə olaraq 1,15 кq heroin aşкar edilərəк götürülmüşdür|author=Министерство внутренних дел Азербайджана|work=|date=2025-05-10|url=https://mia.gov.az/az/pressreliz/48373//|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Пасля затрымання Байрам Мамедаў і Гіяс Ібрагімаў падвергліся катаванням і бесчалавечнаму абыходжанню як у Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку, так і ў Нарыманаўскім раённым упраўленні паліцыі.<ref name=":İŞGƏNCƏ">{{cite news|title=Qiyas İbrahimov ona verilən işgəncələr barədə vəкilə danışıb|author=Информационное агентство "TURAN"|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/soz-isteyirem/qiyas-ibrahimov-ona-verilen-isgenceler-barede-vekile-danisib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Шэраг міжнародных праваабарончых арганізацый назвалі гэтыя арышты палітычна матываванымі. [[Amnesty International]] абвясціла абодвух маладых людзей «вязнямі сумлення».<ref name=":QİB11">{{cite news|title=Amnesty International Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimovu vicdan məhbusları кimi tanıyıb|author=Информационное агентство "TURAN"|work=|date=2025-05-10|url=https://turan.az/az/siyaset/amnesty-international-bayram-memmedov-ve-qiyas-ibrahimovu-vicdan-mehbuslari-kimi-taniyib|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> 25 кастрычніка 2016 года Бакинскі суд па цяжкіх злачынствах прысудзіў Гіяса Ібрагімава да 10 гадоў пазбаўлення волі.<ref name=":QİYAS08">{{cite news|title=Qiyas İbrahimovun son sözü: Həbslər, işgəncələr bizi кöləyə və qula çevirməz! [Video]|author=Tapdıq Fərhadoğlu / [[Голас Амерыкі]]|work=|date=2025-05-10|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/qiyas-ibrahimov/3565337.html|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> У снежні 2017 года ў дачыненні да Гіяса Ібрагімава была ўзбуджаная дадатковая крымінальная справа паводле артыкула 289.2 (непавага да суда) Крымінальнага кодэкса, і тэрмін яго пакарання быў падоўжаны яшчэ на 3 месяцы.<ref name=":ƏL02">{{cite news|title=Qiyas İbrahimov və atasına höкm oxunub|author=İsmayıl Nəsibli / Информационное Агентство Report|work=|date=2025-05-10|url=https://report.az/hadise/qiyas-i-brahimov-ve-atasina-hokm-oxunub|accessdate=2025-05-10|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Ён і Байрам Мамедаў былі вызваленыя ў сакавіку 2019 года ўказам прэзідэнта.<ref name=":ƏFV">{{cite news|title=Məhкum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı|author=Hüquqi aкtların vahid eleкtron bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=2022-10-01|url=https://e-qanun.az/framework/41731|accessdate=2022-10-01|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720093022/https://e-qanun.az/framework/41731|archivedate=2025-07-20|url-status=live}}</ref> Пасля вызвалення ён працягнуў сваю палітычную дзейнасць, падвяргаўся пераследу і затрыманням з боку паліцыі ў красавіку 2019 года, у чэрвені, верасні і кастрычніку 2020 года, а ў ліпені 2023 года быў арыштаваны на месяц. Вядомы сваёй цвёрдай антыаліеўскай пазіцыяй, [[Левыя (палітыка)|левымі]] ідэямі і антываеннымі поглядамі.<ref name=":AW04">{{cite news|title=Гияс Ибрагимов|author=Кавказский узел|work=|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/366957|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}} m3knzb2285zpsfsjr6xuas3hxsg6cbh 0 807817 5141782 5141430 2026-05-15T04:41:28Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5141782 wikitext text/x-wiki У сезоне 2023/2024 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Ср}}'''Фіналст'''). == Склад каманды == * [[Дзяніс Забалоцін]] * Усік * Будзейка * [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Гарбуз]] * [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Шкурынскі]] * [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]] * [[Невен Сцяпанавіч]] * [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]] * Жыла * [[Марко Маціяшавіч]] * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] * Вяргейчык * [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Шынкель]] * Яраш * Тарасевіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2023/2024]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2023/2024|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] 5r2v764mk18882ukcuwdx7x3bb9t22y 0 807820 5141566 5141493 2026-05-14T13:33:42Z DzBar 156353 афармленне, крыніцы 5141566 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]], [[індастрыял-хіп-хоп]], [[панк-рэп]], [[альтэрнатыўны хіп-хоп]], [[эксперыментальная музыка]], [[электронная музыка]]|Год=2013|Назва=Yeezus|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Yeezus.jpg|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=18 чэрвеня 2013|Запісаны=2012 — чэрвень 2013|Працягласць=40:01|Прадзюсары=[[Daft Punk]], Hudson Mohawke, [[Канье Уэст]], Lunice, Майк Дын, Symbolyc One|Мова=[[Англійская мова|англійскі]]|Лэйблы=[[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella Records|Папярэдні альбом=[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]|Наступны альбом=[[The Life of Pablo]]|Храналогія=2013|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = Yeezus | Тып = студыйны альбом | Сінгл 1 = Black Skinhead | Сінгл 1 дата = 19 чэрвеня 2013 | Сінгл 2 = Bound 2 | Сінгл 2 дата = 28 жніўня 2013 }}}}'''''Yeezus''''' — шосты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера і прадзюсара [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны 18 чэрвеня 2013 года на лэйблах {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}} і {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records|4=Roc-A-Fella Records}} . Для запісу пласцінкі Уэст прыцягнуў шэраг выканаўцаў, уключаючы {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майка Дына|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, [[Daft Punk]], Ноя Голдштэйна, {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арку|ru|Арка (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} і {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} Альбом таксама змяшчае {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявыя ўдзелы|ru|Гостевое участие}} ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} , {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсана|4=Charlie Wilson (singer)}} і {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Фрэнк Оушен}}. За пятнаццаць дзён да выхаду Уэст заручыўся дапамогай прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рубин, Рик}}, каб зрабіць гучанне ''Yeezus'' больш мінімалістычным. Пласцінка натхнёная мноствам жанраў, уключаючы [[індастрыял]], {{Не перакладзена 3|Эйсід-хаўс|эйсід-хаўс|ru|Эйсид-хаус}}, [[Электра (музыка)|электра]], [[Панк-рок|панк]] і {{Не перакладзена 3|Дрыл (жанр музыкі)|чыкагскі дрыл|ru|Дрилл}}. На трэках гучаць скажоныя [[Семпл|сэмплы]], напрыклад, урывак з «Strange Fruit» [[Ніна Сімон|Ніны Сымон]] у «{{Не перакладзена 3|Blood on the Leaves|4=Blood on the Leaves}}». Музычныя крытыкі палічылі Yeezus самай эксперыментальнай працай Уэста, які ахарактарызаваў яе як "пратэст музыцы" і выключыў трэкі, палічыўшы іх занадта меладычнымі або падобнымі на яго папярэднія працы. Лірычныя тэмы ўключаюць ўжыванне наркотыкаў, расавую палітыку, сэкс і ўзаемаадносіны. Першапачаткова ''Yeezus'' прасоўваліся з дапамогай неортодоксальнай, мінімалістычны маркетынгавай кампаніі, якая ўключала відэапраекцыі па ўсім свеце і выступленні ў прамым эфіры на тэлебачанні. Рэлізу не папярэднічала ніводнага [[Сінгл|сінгла]]; «Black Skinhead» быў выпушчаны ў якасці вядучага сінгла ў ліпені 2013 года, а «Bound 2» — у жніўні. Уэст адправіўся ў турнэ ў падтрымку ''Yeezus'' у перыяд з кастрычніка 2013 па верасень 2014 года. ''Yeezus'' атрымаў прызнанне крытыкаў, якія палічылі яго адным з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яго дзёрзкую рэжысуру, хоць яго адыход ад папярэдняга саўнд-ландшафту Уэста падзяліў шырокую аўдыторыю. Па версіі [[Metacritic]], гэта быў самы папулярны альбом 2013 года, які ўзначаліў шматлікія рэйтынгі па выніках года. ''Yeezus'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, многія з якіх назвалі пласцінку адной з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яе «дзёрзкасць». Альбом быў намінаваны на прэмію «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» у 2014 годзе . Праект дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', было прададзена 327.000 копій за першы тыдзень. З тых часоў ён быў двойчы сертыфікаваны плацінавым [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній]] (RIAA) і названы некалькімі выданнямі адным з лепшых альбомаў 2010-х гадоў, уключаючы [[Rolling Stone]], які зусім уключыў яго ў свой спіс «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}». == Гісторыя == [[Файл:Paris_-_palais_du_Louvre,_pavillon_Richelieu.jpg|alt=This building is <i>classé au titre des [[Monuments historiques]]</i>. It is indexed in the [[Base Mérimée]], a database of architectural heritage maintained by the [[French_Ministry_of_Culture]], under the reference PA00085992|справа|міні|Уэст першым пачаў працу над ''Yeezus'' у сваім асабістым лофте ў Парыжы і неаднаразова наведваў [[Луўр (музей)|Луўр]] ''(намаляваны)'' для натхнення.<ref name="NewYorkTimes" />]] Пасля выхаду свайго пятага студыйнага альбома ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'' (2010) Канье Уэст сумесна з даўнім сябрам [[Jay-Z]] запісаў альбом ''[[Watch the Throne]]'' (2011)<ref name="Christman">{{cite magazine|last=Christman|first=Ed|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1176913/jay-z-and-kanye-wests-watch-the-throne-exclusives-have-retailers-up|title=Jay-Z and Kanye West's 'Watch the Throne' Exclusives Have Retailers Up in Arms|magazine=Billboard|date=July 28, 2011|access-date=March 4, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228032504/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1176913/jay-z-and-kanye-wests-watch-the-throne-exclusives-have-retailers-up|archive-date=February 28, 2014}}</ref>. У ліпені 2012 года прадзюсар No I.D. паведаміў, што ён працаваў над шостым сольным студыйным альбомам Уэста (і сёмым у цэлым) і што ён будзе выпушчаны пасля ''[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]'' (2012), сумеснай кампіляцыі удзельнікаў гуказапісвальнага лэйбла {{Не перакладзена 3|GOOD Music|4=GOOD Music}} Уэста<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1689121/kanye-west-new-solo-album.jhtml|title=Kanye West To Drop Solo LP After G.O.O.D.'s Cruel Summer|author=Markman, Rob|date=July 5, 2012|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524154945/http://www.mtv.com/news/articles/1689121/kanye-west-new-solo-album.jhtml|archive-date=May 24, 2013|access-date=May 20, 2013|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. Для працы над Yeezus Уэст прыцягнуў да супрацоўніцтва некалькіх музыкаў, у тым ліку {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсана|4=Charlie Wilson (singer)}}, {{Не перакладзена 3|Symbolyc One|S1|4=Symbolyc One}}, {{Не перакладзена 3|The Heatmakerz|4=The Heatmakerz}}, {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}, [[Skrillex]], {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнк Оўшэн|ru|Фрэнк Оушен}}, {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}, {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|The-Dream|3=ru|4=The-Dream}}, {{Не перакладзена 3|Cyhi the Prynce|4=Cyhi the Prynce}}, Малік Юсеф, {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|John Legend|3=ru|4=John Legend}}, {{Не перакладзена 3|Джеймс Блейк (музыкант)|Джеймс Блейк|ru|Блейк, Джеймс (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена 3|Mase|3=ru|4=Mase}}, і {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}. У альбоме ёсць дадатковы вакал ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, Фрэнка Оўшэна, Kid Cudi, Chief Keef, King L, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} і Чарлі Уілсана<ref name="albumnotes2">{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=www.joerperez.com|date=June 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=June 27, 2023|access-date=July 11, 2023|url-status=live}}</ref>. Пры стварэнні Yeezus Уэст у першую чаргу знаходзіўся пад уплывам мінімалісцкага дызайну і архітэктуры і пяць разоў наведваў выставу мэблі ў [[Луўр (музей)|Луўры]]<ref name="NewYorkTimes">{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html| title=Behind Kanye's Mask| work=[[The New York Times]]| date=June 11, 2013| access-date=June 13, 2013| author=Caramanica, Jon| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130612210522/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html| archive-date=June 12, 2013| df=mdy-all}}</ref>. [[Ле Карбюзье|Ле Корбюзье]] стаў яго "найвялікшым натхненнем"<ref name="NewYorkTimes" />. Уэст цесна супрацоўнічаў з архітэктарам Оанай Станеску і здзяйсняў "экскурсіі" па дамах Ле Корбюзье. Захоплены каментарамі Станеску аб незвычайным і радыкальным характары дызайнерскіх рашэнняў Корбюзье, Уэст ужыў гэтую сітуацыю да сваёй уласнай жыцця, адчуўшы, што "непросвещенные калегі могуць няправільна разумець визионеров"<ref name="wcoverstory" />. Уэст таксама сустрэўся з архітэктарам Джозэфам Дзіранам і бельгійскім дызайнерам інтэр'ераў Акселем Вервордтам і замовіў для лофта "рэдкія свяцільні Ле Корбюзье, крэслы {{Не перакладзена 3|П'ер Жанэрэ|П'ера Жанэрэ|ru|Жаннере, Пьер}} і малавядомыя часопісы па бодзі-арту са Швейцарыі"<ref name="wcoverstory" />. Уэст таксама хацеў, каб альбом адлюстраваў глыбокі ўплыў роднага горада, і слухаў {{Не перакладзена 3|Хаўс|хаўс-музыку|ru|Хаус}} 1980-х гадоў, якая больш за ўсё асацыявалася з яго родным горадам Чыкага<ref name="NewYorkTimes" />. Фільм [[Алехандра Хадароўскі]] «Святая гара» таксама паслужыла крыніцай натхнення для альбома і тура, які рушыў за ім<ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/style/2013/11/kanye-west-jodorowsky-holy-mountain/|title=Kanye's Holy Mountain: The Influence of Alejandro Jodorowsky on the Yeezus Tour|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903035038/http://www.complex.com/style/2013/11/kanye-west-jodorowsky-holy-mountain/|archive-date=September 3, 2015|access-date=December 6, 2019|url-status=live|last1=Scarano|first1=Ross|last2=Pasori|first2=Cesar}}</ref><ref>{{cite web|url=https://consequence.net/2013/11/is-kanye-wests-yeezus-an-ode-to-alejandro-jodorowskys-film-the-holy-mountain/|title=Is Kanye West's Yeezus an ode to Alejandro Jodorowsky's film The Holy Mountain?|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919230615/http://consequenceofsound.net/2013/11/is-kanye-wests-yeezus-an-ode-to-alejandro-jodorowskys-film-the-holy-mountain/|archive-date=September 19, 2015|access-date=December 6, 2019|url-status=live|last1=Kaye|first1=Ben}}</ref>. Першапачаткова альбом называўся ''Thank God for Drugs''.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/kanye-west-yeezus-album-originally-titled-thank-god-for-drugs-2592796-2592796|title=Kanye West's 'Yeezus' was originally titled 'Thank God for Drugs'|first=Charlotte|last=Krol|website=[[NME]]|date=January 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104155411/https://www.nme.com/news/music/kanye-west-yeezus-album-originally-titled-thank-god-for-drugs-2592796-2592796|archive-date=January 4, 2020|access-date=January 4, 2020|url-status=live}}</ref> == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=Прадзюсар(ы)|title1=On Sight|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[Гі-Манюэль дэ Омем-Крыста]]|[[Тома Бангальтар]]|Малік Юзаф|Чэ Сміт|Ілан Рутберг|Сайдел Янг|Дэрэк Уоткінс|[[Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын]]}}|extra1={{hlist|Уэст|[[Daft Punk]]|Дын|Benji B}}|length1=2:36|title2=Black Skinhead|writer2={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Юзаф|Янг|Рутберг|[[Lupe Fiasco|Васалу Джэйка]]|Сакія Сандзіфер|Дын|Уоткінс}}|extra2={{hlist|Уэст|Daft Punk|Гольдштэйн|Бродінскі|Дын|Lupe Fiasco]]|Salem|[[Gesaffelstein]]}}|length2=3:08|title3=I Am a God|writer3={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Рос Бірчард|Джасцін Вернан|Джонс|Сміт|Рутберг|Янг|Дын|Уоткінс|Кліфтан Бейлі|Харвел Харт|Ананд Бакшы|Рахул Дэў Бірман}}|extra3={{hlist|Уэст|Дын|Daft Punk|Hudson Mohawke}}|length3=3:51|title4=New Slaves|writer4={{hlist|Уэст|[[Frank Ocean|Крыстафер Эдвін Бро]]|Янг|Бенджамін Бронфман|Джонс|Сміт|Рутберг|Сандзіфер|Луі Джонсан|Дын|Габар Прэсер|Ганна Адаміс}}|extra4={{hlist|Уэст|Бронфман|Дын|Трэвіс Скот|Гольдштэйн|Шама Джозеф|Che Pope}}|length4=4:16|title5=Hold My Liquor|writer5={{hlist|Уэст|Дын|Вернан|[[Chief Keef|Кіт Козарт]]|Рутберг|Сміт|Джонс|[[Арка (музыкант)|Алехандра Радрыгес]]|Янг|Уоткінс}}|extra5={{hlist|Дын|Уэст|[[Арка (музыкант)|Арка]]|Гольдштэйн}}|length5=5:26|title6=I'm in It|writer6={{hlist|Уэст|Вернан|Джэфры Кэмпбэл|Джош Ліры|Джонс|Янг|Сандзіфер|Рутберг|Дын|Андрэ Харыс|Джыл Скот|Бачыў Дэвіс|Карвін Хагінс|Кені Лацімор}}|extra6={{hlist|Уэст|Evian Christ|Dom Solo|Гольдштэйн|Арка|Дын}}|length6=3:54|title7=Blood on the Leaves|writer7={{hlist|Уэст|Бірчард|Рутберг|Джонс|Тоні Уільямс|Янг|Дын|Льюс Ален}}|extra7={{hlist|Уэст|Hudson Mohawke|Lunice|Карлас Бродзі|88-Keys|Дын|Арка}}|length7=6:00|title8=Guilt Trip|writer8={{hlist|Уэст|[[Kid Cudi|Скотт Мескади]]|Янг|Дин|[[Symbolyc One|Ларри Гриффин]]|[[Guru|Кит Элам]]|{{iw|K-Def|Кевин Хэнсфорд|en|K-Def}}|[[Lords of the Underground|Дюпре Келли]]|[[DJ Premier|Крис Мартин]]|[[Lords of the Underground|Эл-Терик Вардрик]]|{{iw|Marley Marl|Марлон Уилльямс|en|Marley Marl}}|[[Pusha T|Терренс Торнтон]]|{{iw|Young Chop|Тайри Питтман|en|Young Chop}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Дын|S1|Трэвіс Скот|Ackee Juice Rockers}}|length8=4:03|title9=Send It Up|writer9={{hlist|Уэст|Джонсан|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Радрыгес|Майк Леві|Сандзіфер|Ab Liva|Рутберг|Дын|Майсей Дэвіс|Колін Ёрк|Лоўэл Дунбар}}|extra9={{hlist|Уэст|Daft Punk|Gesaffelstein|Brodinski|Арка|Дын}}|length9=2:58|title10=Bound 2|writer10={{hlist|Уэст|Джон Стывенс|Чарлі Уілсан|Pope|Рутбэрг|Янг|Джонс|Сандзіфер|Дын|Норман Уайтсайд|Боб Мэсі|Роберт Д'юкс|Роні Сэлф}}|extra10={{hlist|Уэст|Pope|Эрык Данчык|Гольдштэйн|No I.D.|Дын}}|length10=3:49|total_length=40:01|writing_credits=yes}} '''Нататкі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар * {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер * На трэку «I Am a God» [[Бог]] паказваецца як гасцявой выканаўца; змяшчае дадатковы вакал Джасціна Вернана * «New Slaves» змяшчае дадатковы вакал Фрэнка Оўшэна * «Hold My Liquor» змяшчае гасцявы ўдзел Chief Keef і Джасціна Вернана * «I'm in It» змяшчае вакал Джасціна Вернана і Assassin * «Guilt Trip» змяшчае неадзначаныя вакал Кіда Кадзі<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|title=Kid Cudi Is Annoyed With His ''Yeezus'' Feature|first=Carrie|last=Battan|website=[[Pitchfork]]|date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165728/https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|archive-date=2018-06-23|access-date=2019-08-25|url-status=live}}</ref> * «Send it Up» змяшчае гасцявы ўдзел King L * «Bound 2»змяшчае дадатковы вакал Чарлі Уілсана '''Сэмплы''' * «On Sight» інтэрпалюе «Sermon (He'll Give Us What We Really Need)» Кіта Картэра * «I Am a God» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «Forward Inna Dem Clothes», выкананай {{Не перакладзена 3|Capleton|3=ru|4=Каплетон}}; «Are Zindagi Hai Khel», выкананай Burman, {{Не перакладзена 3|Manna Dey|3=ru|4=Дей, Манна}} і {{Не перакладзена 3|Asha Bhosle|3=ru|4=Бхосле, Аша}} * «New Slaves» змяшчае сэмпл «Gyöngyhajú lány», выкананай {{Не перакладзена 3|Omega (гурт)|Omega|ru|Omega (группа)}} * «I'm in It» змяшчае сэмпл «Lately», выкананай Lattimore * «Blood on the Leaves» змяшчае сэмпл «[[:ru:Strange_Fruit|Strange Fruit]]», выкананы [[Ніна Сімон|Нінай Сімон]] * «Guilt Trip» інтэрпалюе «Chief Rocka», выкананай {{Не перакладзена 3|Lords of the Underground|3=ru|4=Lords of the Underground}}; сэмплюе «Blocka (Ackeejuice Rockers Remix)», выкананай {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}} пры ўдзеле {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Popcaan|4=Popcaan}}; * «Send It Up» змяшчае сэмпл «Memories», выкананай {{Не перакладзена 3|Beenie Man|4=Beenie Man}}; * «Bound 2» інтэрпалюе «Aeroplane (Reprise)», выкананую Wee; сэмплюе «Bound», выкананай {{Не перакладзена 3|Ponderosa Twins Plus One|4=Ponderosa Twins Plus One}}; «Sweet Nothin's», выкананай {{Не перакладзена 3|Брэнда Лі|Брэндай Лі|ru|Ли, Бренда}} == Удзельнікі запісу == Інфармацыя з нататкі да альбома<ref name="albumnotes">{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=Joerperez|date=2013-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=2023-06-27|access-date=2024-09-24|url-status=live}}</ref>. === Тэхнічная частка === * {{Не перакладзена 3|Ноа Гольдштэйн|4=Noah Goldstein}} — дадатковае праграмаванне (3; гукавыя эфекты 8), {{Не перакладзена 3|Гукаінжынер|інжынэрынг|ru|Звукоинженер}} (усе), {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|міксаванне|ru|Сведение (музыка)}} (1, 6–8) * {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4) * {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арка|ru|Арка (музыкант)}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4) * {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}} — кансультаванне * Кен Льюіс — шумы и вакальныя гукі (4, 6), пастаноўка хору (1) * Tammy Infusino — вакальныя гукі (6) * {{Не перакладзена 3|Che Pope|4=Che Pope}} — дадатковае праграмаванне (3) * {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} — дадатковае праграмаванне (3) * Энтані Кілхофер — інжынэрынг (1–8, 10), міксаванне (4, 9) * {{Не перакладзена 3|Эндру Доўсан (музычны прадзюсар)|Эндру Доўсан|4=Andrew Dawson (music producer)}} — інжынэрынг (1, 9) * {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}} — інжынэрынг (1–6, 8) * Брэнт Колатала — інжынэрынг (6) * Марк Порта — дадатковы інжынэрынг (усе) * Хой Хуінь — дадатковы інжынэрынг (усе) * Раўль Ле Пенек — дадатковы інжынэрынг (усе) * Набіль Эссемлани — дадатковы інжынэрынг (усе) * Кейт Пэры — дадатковы інжынэрынг (усе) * Кента Ёнесака — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8) * Дэвід Роўленд — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8) * Шон Оклі — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9) * Эрык Лін — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9) * Дэйв «Squirrel» Ковел — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9) * Джош Сміт — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9) * Кевін Матэла— дадатковы інжынэрынг (4) * Мэт Арнольд — дадатковы інжынэрынг (6, 8) * Dale — дадатковы інжынэрынг (6) * Дэміен Просты — дадатковы інжынэрынг (7) * {{Не перакладзена 3|Мэні Марокін|4=Manny Marroquin}} — міксаванне (2, 3, 5, 10) * Дэлберт Баўэрс — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10) * Крыс Галанд — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10) * Кайл Рос — дадатковы міксаванне (4) * Уры Джэмаль — інжынэрынг хору (1) * {{Не перакладзена 3|Улада Мелер|4=Vlado Meller}} — мастэрынг * Марк Сантанджэла — дапамога па майстарынгу * {{Не перакладзена 3|Крыс Герынгер|4=Chris Gehringer}} — мастэрынг (2) === Музыкі === * Майк Дын — дадатковыя інструменты (гітарнае сола — 5; бас, гітара — 10) * Крыс «Hitchcock» Чэрні — дадатковыя прылады (віяланчэлі 8) * Дылан Вісінг — ударныя (1) * Мэт Тэйтэльман — перкусія (1) * Элвін Філдс — кіраўніцтва хорам (1) * Кармэн Раман — хор (1) * К. Ніта — хор (1) * Джон Морган — хор (1) * Джэсенія Пенья — хор (1) * Роні Артыс — хор (1) * Крышталь Брун — хор (1) * Шон Дру хор (1) * Наталіс Рубі Рубера хор (1) * Ларэйн Бэры — хор (1) * Глорыя Раян — хор (1) * Цімека Лі — хор (1) * Мэцью Ўільямс — музычнае кансультаванне * {{Не перакладзена 3|Benji B|4=Benji B}} — кансультант кампанія {{Не перакладзена 3|Donda (кампанія)|DONDA|4=Donda (company)}} === Вокладка === * Канье Уэст — крэатыўны дырэктар, арт-дырэктар * {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|3=ru|4=Абло, Вирджил}} — мастацкае кіраўніцтва * Мэцью Ўільямс — мастацкае кіраўніцтва * Джасцін Сондерс — арт-дырэктар DONDA * Джо Перэс — графічны дызайн DONDA * Jim Joe 13 — ілюстрацыя і шрыфт для DONDA * Тод Расэл — мастацкая вытворчасць * Крыстэн Йенгст — арт-прадзюсаванне * Алекс Халдзі — арт-прадзюсаванне * Эндру Заэ — арт-прадзюсаванне * Мерэдыт Труакс — арт-прадзюсаванне * Тай Ліньзі — арт-прадзюсаванне * DGS Team — арт-прадзюсаванне == Чарты == === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2013) ! scope="col" | Пазіцыя |- |{{AUS}} (ARIA) <ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=ARIA Charts&nbsp;– End of Year Charts&nbsp;– Top 100 Albums 2013|publisher=Australian Recording Industry Association (ARIA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107111232/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|archive-date=2014-01-07|access-date=2014-01-07|url-status=live}}</ref> | 65 |- | {{BEL}} (Ultratop Flanders) <ref>{{Cite web|lang=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&cat=a|title=ultratop.be&nbsp;– Jaaroverzichten 2013|publisher=[[Ultratop]] Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417130753/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&cat=a|archive-date=2014-04-17|access-date=2014-01-07|url-status=live}}</ref> | 147 |- | {{CAN}} (Billboard) <ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|title=Canadian Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105083952/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|archive-date=2014-01-05|access-date=2014-01-07|url-status=live}}</ref> | 38 |- | {{DNK}} (Hitlisten) <ref>{{Cite web|url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|title=Album-Top 100 2013|publisher=[[IFPI Danmark|IFPI Denmark]]|archive-url=https://archive.today/20140131171824/http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|archive-date=2014-01-31|access-date=2019-09-19|url-status=live}}</ref> | 66 |- | {{GBR}} (OCC) <ref>{{Cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|title=UK Albums Chart 2013|website=ChartsPlus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160149/http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2019-09-26|url-status=live}}</ref> | 112 |- | {{USA}} ( [[Billboard 200]] ) <ref name="Billboard 200">{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|archive-date=2014-12-12|access-date=2015-02-28|url-status=live}}</ref> | 37 |- | {{USA}} (Billboard Top R&B/Hip-Hop Albums) <ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|title=2013 Year-End Charts – Billboard R&B/Hip-Hop Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707215005/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|archive-date=2014-07-07|access-date=2013-12-13|url-status=live}}</ref> | 12 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2014) ! scope="col" | Пазіцыя |- |{{AUS}} (ARIA Urban Albums) <ref>{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2014|publisher=[[ARIA Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114150728/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|archive-date=2020-01-14|access-date=2019-09-19|url-status=live}}</ref> | 26 |- | {{USA}} (Billboard Top R&B/Hip-Hop Albums) <ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=2014 Year-End Charts - Billboard R&B/Hip-Hop Albums|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2014-12-27|access-date=2015-02-27|url-status=live}}</ref> | 38 |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2015) ! scope="col" | Пазіцыя |- |{{AUS}} (ARIA Urban Albums) <ref>{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2015|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417030424/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-17|access-date=2019-12-03|url-status=live}}</ref> | 76 |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2016) ! scope="col" | Пазіцыя |- |{{AUS}} (ARIA Urban Albums) <ref>{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2016|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409210120/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-09|access-date=2019-12-03|url-status=live}}</ref> | 83 |} == Гісторыя выпуску == {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Рэгіён ! scope="col" | Дата ! scope="col" | Лэйбл(ы) ! scope="col" | Фарматы ! scope="col" | Нататкі |- |{{AUS}} | rowspan="4" | 18 чэрвеня 2013 | rowspan="2" | [[Universal Music Group|Universal]] | rowspan="6" |{{Hlist|CD|лічбавая загрузка}} | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|title=Yeezus – West, Kanye|publisher=JB Hi-Fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612002847/http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-14|url-status=dead}}</ref> |- | {{GER}} | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|lang=de|url=https://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2/|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614050151/http://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-14|access-date=2013-06-14|url-status=live}}</ref> |- |  Новая Зеландыя | Def Jam | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|title=Yeezus by Kanye West|publisher=[[iTunes Store]] (New Zealand). [[Apple Inc.|Apple]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110070036/https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|archive-date=2014-01-10|access-date=2013-06-14|url-status=live}}</ref> |- | {{USA}} |{{Hlist|Def Jam|{{iw|Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella|en|Roc-A-Fella Records}}}} | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624034959/http://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-24|access-date=2013-06-23|url-status=live}}</ref> |- | {{FRA}} | 21 чэрвеня 2013 | Universal | style="text-align:center;" | <ref name="Amazon.fr">{{Cite web|lang=fr|url=https://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611171832/http://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-11|access-date=2013-06-12|url-status=live}}</ref> |- | {{GBR}} | 22 чэрвеня 2013 | Virgin EMI | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616073637/http://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-16|access-date=2013-06-15|url-status=live}}</ref> |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]] a66p5seh2c93fr9c9k91rngajzmh5bl 5141569 5141566 2026-05-14T13:41:03Z DzBar 156353 вычытка 5141569 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]], [[індастрыял-хіп-хоп]], [[панк-рэп]], [[альтэрнатыўны хіп-хоп]], [[эксперыментальная музыка]], [[электронная музыка]]|Год=2013|Назва=Yeezus|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Yeezus.jpg|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=18 чэрвеня 2013|Запісаны=2012 — чэрвень 2013|Працягласць=40:01|Прадзюсары=[[Daft Punk]], Hudson Mohawke, [[Канье Уэст]], Lunice, Майк Дын, Symbolyc One|Мова=[[Англійская мова|англійскі]]|Лэйблы=[[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella Records|Папярэдні альбом=[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]|Наступны альбом=[[The Life of Pablo]]|Храналогія=2013|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = Yeezus | Тып = студыйны альбом | Сінгл 1 = Black Skinhead | Сінгл 1 дата = 19 чэрвеня 2013 | Сінгл 2 = Bound 2 | Сінгл 2 дата = 28 жніўня 2013 }}}}'''''Yeezus''''' — шосты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера і прадзюсара [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны 18 чэрвеня 2013 года на лэйблах {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}} і {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records|4=Roc-A-Fella Records}} . Для запісу пласцінкі Уэст прыцягнуў шэраг выканаўцаў, уключаючы {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майка Дына|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, [[Daft Punk]], Ноя Голдштэйна, {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арку|ru|Арка (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} і {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} Альбом таксама змяшчае {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявыя ўдзелы|ru|Гостевое участие}} ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} , {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсана|4=Charlie Wilson (singer)}} і {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Фрэнк Оушен}}. За пятнаццаць дзён да выхаду Уэст заручыўся дапамогай прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рубин, Рик}}, каб зрабіць гучанне ''Yeezus'' больш мінімалістычным. Пласцінка натхнёная мноствам жанраў, уключаючы [[індастрыял]], {{Не перакладзена 3|Эйсід-хаўс|эйсід-хаўс|ru|Эйсид-хаус}}, [[Электра (музыка)|электра]], [[Панк-рок|панк]] і {{Не перакладзена 3|Дрыл (жанр музыкі)|чыкагскі дрыл|ru|Дрилл}}. На трэках гучаць скажоныя [[Семпл|сэмплы]], напрыклад, урывак з «Strange Fruit» [[Ніна Сімон|Ніны Сымон]] у «{{Не перакладзена 3|Blood on the Leaves|4=Blood on the Leaves}}». Музычныя крытыкі палічылі Yeezus самай эксперыментальнай працай Уэста, які ахарактарызаваў яе як "пратэст музыцы" і выключыў трэкі, палічыўшы іх занадта меладычнымі або падобнымі на яго папярэднія працы. Лірычныя тэмы ўключаюць ўжыванне наркотыкаў, расавую палітыку, сэкс і ўзаемаадносіны. Першапачаткова ''Yeezus'' прасоўваліся з дапамогай неортодоксальнай, мінімалістычны маркетынгавай кампаніі, якая ўключала відэапраекцыі па ўсім свеце і выступленні ў прамым эфіры на тэлебачанні. Рэлізу не папярэднічала ніводнага [[Сінгл|сінгла]]; «Black Skinhead» быў выпушчаны ў якасці вядучага сінгла ў ліпені 2013 года, а «Bound 2» — у жніўні. Уэст адправіўся ў турнэ ў падтрымку ''Yeezus'' у перыяд з кастрычніка 2013 па верасень 2014 года. ''Yeezus'' атрымаў прызнанне крытыкаў, якія палічылі яго адным з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яго дзёрзкую рэжысуру, хоць яго адыход ад папярэдняга саўнд-ландшафту Уэста падзяліў шырокую аўдыторыю. Па версіі [[Metacritic]], гэта быў самы папулярны альбом 2013 года, які ўзначаліў шматлікія рэйтынгі па выніках года. ''Yeezus'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, многія з якіх назвалі пласцінку адной з лепшых работ Уэста і высока ацанілі яе «дзёрзкасць». Альбом быў намінаваны на прэмію «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» у 2014 годзе . Праект дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', было прададзена 327.000 копій за першы тыдзень. З тых часоў ён быў двойчы сертыфікаваны плацінавым [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній]] (RIAA) і названы некалькімі выданнямі адным з лепшых альбомаў 2010-х гадоў, уключаючы [[Rolling Stone]], які зусім уключыў яго ў свой спіс «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}». == Гісторыя == [[Файл:Paris_-_palais_du_Louvre,_pavillon_Richelieu.jpg|alt=This building is <i>classé au titre des [[Monuments historiques]]</i>. It is indexed in the [[Base Mérimée]], a database of architectural heritage maintained by the [[French_Ministry_of_Culture]], under the reference PA00085992|справа|міні|Уэст першым пачаў працу над ''Yeezus'' у сваім асабістым лофте ў Парыжы і неаднаразова наведваў [[Луўр (музей)|Луўр]] ''(намаляваны)'' для натхнення.<ref name="NewYorkTimes" />]] Пасля выхаду свайго пятага студыйнага альбома ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'' (2010) Канье Уэст сумесна з даўнім сябрам [[Jay-Z]] запісаў альбом ''[[Watch the Throne]]'' (2011)<ref name="Christman">{{cite magazine|last=Christman|first=Ed|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1176913/jay-z-and-kanye-wests-watch-the-throne-exclusives-have-retailers-up|title=Jay-Z and Kanye West's 'Watch the Throne' Exclusives Have Retailers Up in Arms|magazine=Billboard|date=July 28, 2011|access-date=March 4, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228032504/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1176913/jay-z-and-kanye-wests-watch-the-throne-exclusives-have-retailers-up|archive-date=February 28, 2014}}</ref>. У ліпені 2012 года прадзюсар No I.D. паведаміў, што ён працаваў над шостым сольным студыйным альбомам Уэста (і сёмым у цэлым) і што ён будзе выпушчаны пасля ''[[Cruel Summer (альбом GOOD Music)|Cruel Summer]]'' (2012), сумеснай кампіляцыі удзельнікаў гуказапісвальнага лэйбла {{Не перакладзена 3|GOOD Music|4=GOOD Music}} Уэста<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1689121/kanye-west-new-solo-album.jhtml|title=Kanye West To Drop Solo LP After G.O.O.D.'s Cruel Summer|author=Markman, Rob|date=July 5, 2012|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524154945/http://www.mtv.com/news/articles/1689121/kanye-west-new-solo-album.jhtml|archive-date=May 24, 2013|access-date=May 20, 2013|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. Для працы над Yeezus Уэст прыцягнуў да супрацоўніцтва некалькіх музыкаў, у тым ліку {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсана|4=Charlie Wilson (singer)}}, {{Не перакладзена 3|Symbolyc One|S1|4=Symbolyc One}}, {{Не перакладзена 3|The Heatmakerz|4=The Heatmakerz}}, {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}, [[Skrillex]], {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}}, {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}}, {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнк Оўшэн|ru|Фрэнк Оушен}}, {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}, {{Не перакладзена 3|Трэвис Скотт (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|The-Dream|3=ru|4=The-Dream}}, {{Не перакладзена 3|Cyhi the Prynce|4=Cyhi the Prynce}}, Малік Юсеф, {{Не перакладзена 3|King L|4=King L}}, {{Не перакладзена 3|John Legend|3=ru|4=John Legend}}, {{Не перакладзена 3|Джеймс Блейк (музыкант)|Джеймс Блейк|ru|Блейк, Джеймс (музыкант)}}, {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена 3|Mase|3=ru|4=Mase}}, і {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}. У альбоме ёсць дадатковы вакал ад {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасціна Вернана|ru|Вернон, Джастин}}, Фрэнка Оўшэна, Kid Cudi, Chief Keef, King L, {{Не перакладзена 3|Assassin (дыджэй)|Assassin|4=Assassin (deejay)}} і Чарлі Уілсана<ref name="albumnotes2">{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=www.joerperez.com|date=June 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=June 27, 2023|access-date=July 11, 2023|url-status=live}}</ref>. Пры стварэнні Yeezus Уэст у першую чаргу знаходзіўся пад уплывам мінімалісцкага дызайну і архітэктуры і пяць разоў наведваў выставу мэблі ў [[Луўр (музей)|Луўры]]<ref name="NewYorkTimes">{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html| title=Behind Kanye's Mask| work=[[The New York Times]]| date=June 11, 2013| access-date=June 13, 2013| author=Caramanica, Jon| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130612210522/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html| archive-date=June 12, 2013| df=mdy-all}}</ref>. [[Ле Карбюзье|Ле Корбюзье]] стаў яго "найвялікшым натхненнем"<ref name="NewYorkTimes" />. Уэст цесна супрацоўнічаў з архітэктарам Оанай Станеску і здзяйсняў "экскурсіі" па дамах Ле Корбюзье. Захоплены каментарамі Станеску аб незвычайным і радыкальным характары дызайнерскіх рашэнняў Корбюзье, Уэст ужыў гэтую сітуацыю да сваёй уласнай жыцця, адчуўшы, што "недасведчаныя калегі могуць няправільна разумець візіянераў"<ref name="wcoverstory" />. Уэст таксама сустрэўся з архітэктарам Джозэфам Дзіранам і бельгійскім дызайнерам інтэр'ераў Акселем Вервордтам і замовіў для лофта "рэдкія свяцільні Ле Корбюзье, крэслы {{Не перакладзена 3|П'ер Жанэрэ|П'ера Жанэрэ|ru|Жаннере, Пьер}} і малавядомыя часопісы па бодзі-арту са Швейцарыі"<ref name="wcoverstory" />. Уэст таксама хацеў, каб альбом адлюстраваў глыбокі ўплыў роднага горада, і слухаў {{Не перакладзена 3|Хаўс|хаўс-музыку|ru|Хаус}} 1980-х гадоў, якая больш за ўсё асацыявалася з яго родным горадам Чыкага<ref name="NewYorkTimes" />. Фільм [[Алехандра Хадароўскі]] «Святая гара» таксама паслужыла крыніцай натхнення для альбома і тура, які рушыў за ім<ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/style/2013/11/kanye-west-jodorowsky-holy-mountain/|title=Kanye's Holy Mountain: The Influence of Alejandro Jodorowsky on the Yeezus Tour|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903035038/http://www.complex.com/style/2013/11/kanye-west-jodorowsky-holy-mountain/|archive-date=September 3, 2015|access-date=December 6, 2019|url-status=live|last1=Scarano|first1=Ross|last2=Pasori|first2=Cesar}}</ref><ref>{{cite web|url=https://consequence.net/2013/11/is-kanye-wests-yeezus-an-ode-to-alejandro-jodorowskys-film-the-holy-mountain/|title=Is Kanye West's Yeezus an ode to Alejandro Jodorowsky's film The Holy Mountain?|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919230615/http://consequenceofsound.net/2013/11/is-kanye-wests-yeezus-an-ode-to-alejandro-jodorowskys-film-the-holy-mountain/|archive-date=September 19, 2015|access-date=December 6, 2019|url-status=live|last1=Kaye|first1=Ben}}</ref>. Першапачаткова альбом называўся ''Thank God for Drugs''.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/kanye-west-yeezus-album-originally-titled-thank-god-for-drugs-2592796-2592796|title=Kanye West's 'Yeezus' was originally titled 'Thank God for Drugs'|first=Charlotte|last=Krol|website=[[NME]]|date=January 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104155411/https://www.nme.com/news/music/kanye-west-yeezus-album-originally-titled-thank-god-for-drugs-2592796-2592796|archive-date=January 4, 2020|access-date=January 4, 2020|url-status=live}}</ref> == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=Прадзюсар(ы)|title1=On Sight|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[Гі-Манюэль дэ Омем-Крыста]]|[[Тома Бангальтар]]|Малік Юзаф|Чэ Сміт|Ілан Рутберг|Сайдел Янг|Дэрэк Уоткінс|[[Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын]]}}|extra1={{hlist|Уэст|[[Daft Punk]]|Дын|Benji B}}|length1=2:36|title2=Black Skinhead|writer2={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Юзаф|Янг|Рутберг|[[Lupe Fiasco|Васалу Джэйка]]|Сакія Сандзіфер|Дын|Уоткінс}}|extra2={{hlist|Уэст|Daft Punk|Гольдштэйн|Бродінскі|Дын|Lupe Fiasco]]|Salem|[[Gesaffelstein]]}}|length2=3:08|title3=I Am a God|writer3={{hlist|Уэст|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Рос Бірчард|Джасцін Вернан|Джонс|Сміт|Рутберг|Янг|Дын|Уоткінс|Кліфтан Бейлі|Харвел Харт|Ананд Бакшы|Рахул Дэў Бірман}}|extra3={{hlist|Уэст|Дын|Daft Punk|Hudson Mohawke}}|length3=3:51|title4=New Slaves|writer4={{hlist|Уэст|[[Frank Ocean|Крыстафер Эдвін Бро]]|Янг|Бенджамін Бронфман|Джонс|Сміт|Рутберг|Сандзіфер|Луі Джонсан|Дын|Габар Прэсер|Ганна Адаміс}}|extra4={{hlist|Уэст|Бронфман|Дын|Трэвіс Скот|Гольдштэйн|Шама Джозеф|Che Pope}}|length4=4:16|title5=Hold My Liquor|writer5={{hlist|Уэст|Дын|Вернан|[[Chief Keef|Кіт Козарт]]|Рутберг|Сміт|Джонс|[[Арка (музыкант)|Алехандра Радрыгес]]|Янг|Уоткінс}}|extra5={{hlist|Дын|Уэст|[[Арка (музыкант)|Арка]]|Гольдштэйн}}|length5=5:26|title6=I'm in It|writer6={{hlist|Уэст|Вернан|Джэфры Кэмпбэл|Джош Ліры|Джонс|Янг|Сандзіфер|Рутберг|Дын|Андрэ Харыс|Джыл Скот|Бачыў Дэвіс|Карвін Хагінс|Кені Лацімор}}|extra6={{hlist|Уэст|Evian Christ|Dom Solo|Гольдштэйн|Арка|Дын}}|length6=3:54|title7=Blood on the Leaves|writer7={{hlist|Уэст|Бірчард|Рутберг|Джонс|Тоні Уільямс|Янг|Дын|Льюс Ален}}|extra7={{hlist|Уэст|Hudson Mohawke|Lunice|Карлас Бродзі|88-Keys|Дын|Арка}}|length7=6:00|title8=Guilt Trip|writer8={{hlist|Уэст|[[Kid Cudi|Скотт Мескади]]|Янг|Дин|[[Symbolyc One|Ларри Гриффин]]|[[Guru|Кит Элам]]|{{iw|K-Def|Кевин Хэнсфорд|en|K-Def}}|[[Lords of the Underground|Дюпре Келли]]|[[DJ Premier|Крис Мартин]]|[[Lords of the Underground|Эл-Терик Вардрик]]|{{iw|Marley Marl|Марлон Уилльямс|en|Marley Marl}}|[[Pusha T|Терренс Торнтон]]|{{iw|Young Chop|Тайри Питтман|en|Young Chop}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Дын|S1|Трэвіс Скот|Ackee Juice Rockers}}|length8=4:03|title9=Send It Up|writer9={{hlist|Уэст|Джонсан|дэ Омем-Крыста|Бангальтар|Радрыгес|Майк Леві|Сандзіфер|Ab Liva|Рутберг|Дын|Майсей Дэвіс|Колін Ёрк|Лоўэл Дунбар}}|extra9={{hlist|Уэст|Daft Punk|Gesaffelstein|Brodinski|Арка|Дын}}|length9=2:58|title10=Bound 2|writer10={{hlist|Уэст|Джон Стывенс|Чарлі Уілсан|Pope|Рутбэрг|Янг|Джонс|Сандзіфер|Дын|Норман Уайтсайд|Боб Мэсі|Роберт Д'юкс|Роні Сэлф}}|extra10={{hlist|Уэст|Pope|Эрык Данчык|Гольдштэйн|No I.D.|Дын}}|length10=3:49|total_length=40:01|writing_credits=yes}} '''Нататкі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар * {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер * На трэку «I Am a God» [[Бог]] паказваецца як гасцявой выканаўца; змяшчае дадатковы вакал Джасціна Вернана * «New Slaves» змяшчае дадатковы вакал Фрэнка Оўшэна * «Hold My Liquor» змяшчае гасцявы ўдзел Chief Keef і Джасціна Вернана * «I'm in It» змяшчае вакал Джасціна Вернана і Assassin * «Guilt Trip» змяшчае неадзначаныя вакал Кіда Кадзі<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|title=Kid Cudi Is Annoyed With His ''Yeezus'' Feature|first=Carrie|last=Battan|website=[[Pitchfork]]|date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165728/https://pitchfork.com/news/54155-kid-cudi-is-annoyed-with-his-yeezus-feature/|archive-date=2018-06-23|access-date=2019-08-25|url-status=live}}</ref> * «Send it Up» змяшчае гасцявы ўдзел King L * «Bound 2»змяшчае дадатковы вакал Чарлі Уілсана '''Сэмплы''' * «On Sight» інтэрпалюе «Sermon (He'll Give Us What We Really Need)» Кіта Картэра * «I Am a God» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «Forward Inna Dem Clothes», выкананай {{Не перакладзена 3|Capleton|3=ru|4=Каплетон}}; «Are Zindagi Hai Khel», выкананай Burman, {{Не перакладзена 3|Manna Dey|3=ru|4=Дей, Манна}} і {{Не перакладзена 3|Asha Bhosle|3=ru|4=Бхосле, Аша}} * «New Slaves» змяшчае сэмпл «Gyöngyhajú lány», выкананай {{Не перакладзена 3|Omega (гурт)|Omega|ru|Omega (группа)}} * «I'm in It» змяшчае сэмпл «Lately», выкананай Lattimore * «Blood on the Leaves» змяшчае сэмпл «[[:ru:Strange_Fruit|Strange Fruit]]», выкананы [[Ніна Сімон|Нінай Сімон]] * «Guilt Trip» інтэрпалюе «Chief Rocka», выкананай {{Не перакладзена 3|Lords of the Underground|3=ru|4=Lords of the Underground}}; сэмплюе «Blocka (Ackeejuice Rockers Remix)», выкананай {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}} пры ўдзеле {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Popcaan|4=Popcaan}}; * «Send It Up» змяшчае сэмпл «Memories», выкананай {{Не перакладзена 3|Beenie Man|4=Beenie Man}}; * «Bound 2» інтэрпалюе «Aeroplane (Reprise)», выкананую Wee; сэмплюе «Bound», выкананай {{Не перакладзена 3|Ponderosa Twins Plus One|4=Ponderosa Twins Plus One}}; «Sweet Nothin's», выкананай {{Не перакладзена 3|Брэнда Лі|Брэндай Лі|ru|Ли, Бренда}} == Удзельнікі запісу == Інфармацыя з нататкі да альбома<ref name="albumnotes">{{Cite web|url=https://www.joerperez.com/yeezus/|title=YEEZUS {{!}} Joe Perez|first=Joe|last=Perez|website=Joerperez|date=2013-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627144319/https://www.joerperez.com/yeezus/|archive-date=2023-06-27|access-date=2024-09-24|url-status=live}}</ref>. === Тэхнічная частка === * {{Не перакладзена 3|Ноа Гольдштэйн|4=Noah Goldstein}} — дадатковае праграмаванне (3; гукавыя эфекты 8), {{Не перакладзена 3|Гукаінжынер|інжынэрынг|ru|Звукоинженер}} (усе), {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|міксаванне|ru|Сведение (музыка)}} (1, 6–8) * {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4) * {{Не перакладзена 3|Арка (музыкант)|Арка|ru|Арка (музыкант)}} — кансультаванне, дадатковае праграмаванне (4) * {{Не перакладзена 3|Young Chop|4=Young Chop}} — кансультаванне * Кен Льюіс — шумы і вакальныя гукі (4, 6), пастаноўка хору (1) * Tammy Infusino — вакальныя гукі (6) * {{Не перакладзена 3|Che Pope|4=Che Pope}} — дадатковае праграмаванне (3) * {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} — дадатковае праграмаванне (3) * Энтані Кілхофер — інжынэрынг (1–8, 10), міксаванне (4, 9) * {{Не перакладзена 3|Эндру Доўсан (музычны прадзюсар)|Эндру Доўсан|4=Andrew Dawson (music producer)}} — інжынэрынг (1, 9) * {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}} — інжынэрынг (1–6, 8) * Брэнт Колатала — інжынэрынг (6) * Марк Порта — дадатковы інжынэрынг (усе) * Хой Хуінь — дадатковы інжынэрынг (усе) * Раўль Ле Пенек — дадатковы інжынэрынг (усе) * Набіль Эсэмлані — дадатковы інжынэрынг (усе) * Кейт Пэры — дадатковы інжынэрынг (усе) * Кента Ёнесака — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8) * Дэвід Роўленд — дадатковы інжынэрынг (1–5, 7, 8) * Шон Оклі — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9) * Эрык Лін — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9) * Дэйв «Squirrel» Ковел — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9) * Джош Сміт — дадатковы інжынэрынг (1, 2, 4–8), дадатковы міксаванне (1, 4, 6–9) * Кевін Матэла— дадатковы інжынэрынг (4) * Мэт Арнольд — дадатковы інжынэрынг (6, 8) * Dale — дадатковы інжынэрынг (6) * Дэміен Просты — дадатковы інжынэрынг (7) * {{Не перакладзена 3|Мэні Марокін|4=Manny Marroquin}} — міксаванне (2, 3, 5, 10) * Дэлберт Баўэрс — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10) * Крыс Галанд — дадатковы міксаванне (2, 3, 5, 10) * Кайл Рос — дадатковы міксаванне (4) * Уры Джэмаль — інжынэрынг хору (1) * {{Не перакладзена 3|Улада Мелер|4=Vlado Meller}} — мастэрынг * Марк Сантанджэла — дапамога па майстарынгу * {{Не перакладзена 3|Крыс Герынгер|4=Chris Gehringer}} — мастэрынг (2) === Музыкі === * Майк Дын — дадатковыя інструменты (гітарнае сола — 5; бас, гітара — 10) * Крыс «Hitchcock» Чэрні — дадатковыя прылады (віяланчэлі 8) * Дылан Вісінг — ударныя (1) * Мэт Тэйтэльман — перкусія (1) * Элвін Філдс — кіраўніцтва хорам (1) * Кармэн Раман — хор (1) * К. Ніта — хор (1) * Джон Морган — хор (1) * Джэсенія Пенья — хор (1) * Роні Артыс — хор (1) * Крышталь Брун — хор (1) * Шон Дру хор (1) * Наталіс Рубі Рубера хор (1) * Ларэйн Бэры — хор (1) * Глорыя Раян — хор (1) * Цімека Лі — хор (1) * Мэцью Ўільямс — музычнае кансультаванне * {{Не перакладзена 3|Benji B|4=Benji B}} — кансультант кампанія {{Не перакладзена 3|Donda (кампанія)|DONDA|4=Donda (company)}} === Вокладка === * Канье Уэст — крэатыўны дырэктар, арт-дырэктар * {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|3=ru|4=Абло, Вирджил}} — мастацкае кіраўніцтва * Мэцью Ўільямс — мастацкае кіраўніцтва * Джасцін Сондерс — арт-дырэктар DONDA * Джо Перэс — графічны дызайн DONDA * Jim Joe 13 — ілюстрацыя і шрыфт для DONDA * Тод Расэл — мастацкая вытворчасць * Крыстэн Йенгст — арт-прадзюсаванне * Алекс Халдзі — арт-прадзюсаванне * Эндру Заэ — арт-прадзюсаванне * Мерэдыт Труакс — арт-прадзюсаванне * Тай Ліньзі — арт-прадзюсаванне * DGS Team — арт-прадзюсаванне == Чарты == === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2013) ! scope="col" | Пазіцыя |- |{{AUS}} (ARIA) <ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=ARIA Charts&nbsp;– End of Year Charts&nbsp;– Top 100 Albums 2013|publisher=Australian Recording Industry Association (ARIA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107111232/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|archive-date=2014-01-07|access-date=2014-01-07|url-status=live}}</ref> | 65 |- | {{BEL}} (Ultratop Flanders) <ref>{{Cite web|lang=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&cat=a|title=ultratop.be&nbsp;– Jaaroverzichten 2013|publisher=[[Ultratop]] Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417130753/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&cat=a|archive-date=2014-04-17|access-date=2014-01-07|url-status=live}}</ref> | 147 |- | {{CAN}} (Billboard) <ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|title=Canadian Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105083952/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-canadian-albums?page=3|archive-date=2014-01-05|access-date=2014-01-07|url-status=live}}</ref> | 38 |- | {{DNK}} (Hitlisten) <ref>{{Cite web|url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|title=Album-Top 100 2013|publisher=[[IFPI Danmark|IFPI Denmark]]|archive-url=https://archive.today/20140131171824/http://www.hitlisterne.dk/yearlist2013.asp?list=Album%20100|archive-date=2014-01-31|access-date=2019-09-19|url-status=live}}</ref> | 66 |- | {{GBR}} (OCC) <ref>{{Cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|title=UK Albums Chart 2013|website=ChartsPlus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160149/http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusEOY2013.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2019-09-26|url-status=live}}</ref> | 112 |- | {{USA}} ( [[Billboard 200]] ) <ref name="Billboard 200">{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums|archive-date=2014-12-12|access-date=2015-02-28|url-status=live}}</ref> | 37 |- | {{USA}} (Billboard Top R&B/Hip-Hop Albums) <ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|title=2013 Year-End Charts – Billboard R&B/Hip-Hop Albums|website=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707215005/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums?page=1|archive-date=2014-07-07|access-date=2013-12-13|url-status=live}}</ref> | 12 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2014) ! scope="col" | Пазіцыя |- |{{AUS}} (ARIA Urban Albums) <ref>{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2014|publisher=[[ARIA Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114150728/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2014/urban-albums-chart|archive-date=2020-01-14|access-date=2019-09-19|url-status=live}}</ref> | 26 |- | {{USA}} (Billboard Top R&B/Hip-Hop Albums) <ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=2014 Year-End Charts - Billboard R&B/Hip-Hop Albums|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2014-12-27|access-date=2015-02-27|url-status=live}}</ref> | 38 |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2015) ! scope="col" | Пазіцыя |- |{{AUS}} (ARIA Urban Albums) <ref>{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2015|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417030424/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2015/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-17|access-date=2019-12-03|url-status=live}}</ref> | 76 |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2016) ! scope="col" | Пазіцыя |- |{{AUS}} (ARIA Urban Albums) <ref>{{Cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|title=Top 50 Urban Albums 2016|publisher=ARIA Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409210120/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2016/urban-albums-chart|archive-date=2019-04-09|access-date=2019-12-03|url-status=live}}</ref> | 83 |} == Гісторыя выпуску == {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Рэгіён ! scope="col" | Дата ! scope="col" | Лэйбл(ы) ! scope="col" | Фарматы ! scope="col" | Нататкі |- |{{AUS}} | rowspan="4" | 18 чэрвеня 2013 | rowspan="2" | [[Universal Music Group|Universal]] | rowspan="6" |{{Hlist|CD|лічбавая загрузка}} | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|title=Yeezus – West, Kanye|publisher=JB Hi-Fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612002847/http://www.jbhifionline.com.au/music/urban-grooves/yeezus/685960|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-14|url-status=dead}}</ref> |- | {{GER}} | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|lang=de|url=https://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2/|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614050151/http://www.amazon.de/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-14|access-date=2013-06-14|url-status=live}}</ref> |- |  Новая Зеландыя | Def Jam | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|title=Yeezus by Kanye West|publisher=[[iTunes Store]] (New Zealand). [[Apple Inc.|Apple]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110070036/https://itunes.apple.com/nz/album/yeezus/id661389759|archive-date=2014-01-10|access-date=2013-06-14|url-status=live}}</ref> |- | {{USA}} |{{Hlist|Def Jam|{{iw|Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella|en|Roc-A-Fella Records}}}} | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624034959/http://www.amazon.com/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-24|access-date=2013-06-23|url-status=live}}</ref> |- | {{FRA}} | 21 чэрвеня 2013 | Universal | style="text-align:center;" | <ref name="Amazon.fr">{{Cite web|lang=fr|url=https://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611171832/http://www.amazon.fr/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-11|access-date=2013-06-12|url-status=live}}</ref> |- | {{GBR}} | 22 чэрвеня 2013 | Virgin EMI | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|title=Yeezus: Kanye West|website=Amazon UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616073637/http://www.amazon.co.uk/Yeezus-Kanye-West/dp/B00CV5ZPA2|archive-date=2013-06-16|access-date=2013-06-15|url-status=live}}</ref> |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Альбомы Roc-A-Fella Records]] 85iqxs8e950t8d3px0g44xz2mn9nj4j 0 807826 5141544 5141533 2026-05-14T12:16:30Z Aneuko 139050 арфаграфія 5141544 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Павел Аляксандравіч Андрэеў''' ({{lang-ru|Павел Александрович Андреев}}; нар. {{ДН|19|7|1992}}, [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу і гандболам пачынаў займацца ва Прыморскай СДЮСШАР. У раннім узросце перабраўся ва сістэму «Чахоўскіх Мядзведзяў», дзе выступаў за моладзевую каманду, а потым — за асноўную. Пад пачаткам Уладзіміра Максімава дзевяць раз выйграваў чэмпіянат Расіі і шэсць — Кубак краіны. Двойчы прызнаваўся найлепшым абаронцам Суперлігі, рэгулярна ўваходзіў у лік лідараў па дакладнасці кідкоў з гульні, блоках і перахопах. Мае досвед у Лізе чэмпіёнаў і Еўрапейскай лізе, ездзіў са зборнай на чэмпіянат Еўропы 2020 года і 2022 года, а таксама чэмпіянат свету 2021 года. Летам 2022 года падпісаў кантракт з [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.eurohandball.com/en/player/SJyOux-Qd4EA2BuvYSwIgw/Pavel-Andreev/ Andreev, PAVEL] * [https://meshkovbrest.by/pavel-andrevv Павел Андреев] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андрэеў Павел Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] 4vwsuoo8lvx5ozdchrt1h4fyqnvnxik 14 807828 5141579 2026-05-14T14:18:06Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Дыпламаты паводле краін|Аргенціна]] [[Катэгорыя:Палітыкі Аргенціны]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Аргенціны]]» 5141579 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Дыпламаты паводле краін|Аргенціна]] [[Катэгорыя:Палітыкі Аргенціны]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Аргенціны]] 88hop3hhsc5rqp77f82synymql4ex7l 0 807829 5141586 2026-05-14T15:08:34Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78279657|Stanisław Jasiukiewicz]]» 5141586 wikitext text/x-wiki [[Файл:Stanisław Jasiukiewicz.jpg|міні|Станіслаў Ясюкевіч 1961 г.]] '''Станіслаў Ясюкевіч''' (нар. [[14 мая]] [[1921|1921 г.]] у [[Паставы|Паставах]] — памёр [[27 чэрвеня]] [[1973|1973 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Палякі|польскі]] [[акцёр]] [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і [[Польскае тэлебачанне|тэлебачання]]. == Біяграфія == Ён нарадзіўся ў сям'і Яна і Міхаліны, народжанай Сенкевіч. У 1928–1939 гадах вучыўся ў школе ў Паставах. Ва ўзросце васямнаццаці гадоў ён прыняў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] 1939 г. Пасля вяртання дадому паступіў у дзевяты клас савецкай сярэдняй школы, якую скончыў у 1941 годзе. Падчас нямецкай акупацыі ён паслядоўна працаваў мастаком шыльдаў, рабочым і пісарам у гарадской управе. Ён таксама актыўна ўдзельнічаў у падпольным супраціве, змагаючыся ў 4-й партызанскай брыгадзе [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] са студзеня 1944 года. Пасля ўступлення [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] быў мабілізаваны і прызваны ў рэзервовы пяхотны полк у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ([[Калуга]]). У студзені 1946 года ён перабраўся з СССР ў Польшчу. Ён здаў выпускны экзамен у сярэдняй школе ў паскораным тэмпе і пачаў вучобу на факультэце выяўленчых мастацтваў [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]]. Адначасова ён адзін сезон выступаў у тэатры «Дом салдат», дзе 5 кастрычніка 1946 года дэбютаваў у ролі Яна ў ''«Дзявочых клятвах»'' . У 1949 годзе скончыў акцёрскі факультэт [[Акадэмія тэатральнага мастацтва імя Аляксандра Зельвяровіча ў Варшаве|Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школы]] ў Варшаве (якая знаходзілася ў [[Лодзь|Лодзі]] ). Ён быў акцёрам драматычных тэатраў ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] (1949–1955), а затым выступаў у Польскім тэатры ў Варшаве (з 1955 года да сваёй смерці) <ref>{{Cite web|lang=|url=http://film.wp.pl/idGallery,18109,idPhoto,462855,galeria.html|title=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy ''Krzyżaków''|first=|last=|website=Wirtualna Polska|date=|year=}}</ref> . У 1959 годзе ён сыграў ролю Зянона Зембевіча ў экранізацыі п'есы [[Зоф’я Налкоўская|Зоф'і Налкоўскай «]] ''Мяжа»'' ( Тэатр Польскага радыё, рэжысёр Войцех Мацееўскі )<ref>{{Cite web|url=http://www.e-teatr.pl/pl/realizacje/12717,szczegoly.html|title=Granica (1959)|website=e-teatr.pl}}</ref> . Меў шэраг узнагарод як дзяяч культуры ад уладаў ПНР. З 1951 года ён быў жанаты на актрысе Зоф'і Камароўскай (1921–1996) з якой у яго нарадзілася дачка Эва . == Фільмаграфія (падборка) == * ''Неўтаймаваны горад'' (1950) — савецкі салдат * ''Цэлюлоза'' (1953) – Gąbiński * ''Салдат Перамогі'' (1953) — савецкі салдат * ''Пад фрыгійскай зоркай'' (1954) — Гэмбінскі * ''Падхалле ў агні'' (1955) –гайдук Ердана. * ''Цень'' (1956) * ''Скарб капітана Мартэнса'' (1957) – Гац * ''[[Ostatni strzał|Апошні стрэл]]'' (1958) — Стэфан Зярно * ''Вольны горад'' (1958) – Конрад Гудэрскі * ''Лунатыкі'' (1959) — Пётр Новак * ''Крыжакі'' (1960) — [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр Тэўтонскага ордэна * ''Маці Іаанна ад Анёлаў'' (1960) – Хшаншчэўскі * ''Чатыры танкісты і сабака'' (1966–1970) — эпізоды: 7. ''Скрыжаванне'', 8. ''Узбярэжжа'', 9. ''Абмен'', 21. ''Дом'' — Станіслаў Кос, псеўданім «Вэст», бацька Янка * ''Графіня Косель'' (1968) – Раймунд Закліка * ''Графіня Косель'' ( [[Тэлесерыял|серыял]] ) (1968) – Раймунд Закліка * ''[[Стаўка больш, чым жыццё|Стаўка большае за жыццё]] -'' 16 эпізод ''серыяла: «Аперацыя «Дубовы ліст»'' » (1968) — генерал Пфістэр * ''Дзень ачышчэння'' (1969) — маёр Дзядэк * ''Нюрнбергскі эпілог'' (1970) — генерал Рудэнка, савецкі пракурор * ''Ружанец граната'' (1970) — лейтэнант ляжыць у шпіталі разам з Юзафам * ''Як далёка, як блізка'' (1971) — капітан грамадзянскага апалчэння * ''[[Wiktoryna czyli czy pan pochodzi z Beauvais?|Віктарына, ці Вы з Бове?]]'' (1971) - Фрэдэрык Тайлефер, бацька Віктарыны * ''У пустыні і глушы'' (1973) – Уладзіслаў, бацька Стася * ''[[Патоп (фільм, 1974)|«Патоп»]]'' (1974) — айцец Аўгусцін Кардэцкі {{Крыніцы}} == Знешнія спасылкі == * Stanisław Jasiukiewicz w bazie IMDb (ang.) * Stanisław Jasiukiewicz w bazie Filmweb * Stanisław Jasiukiewicz w bazie filmpolski.pl * Stanisław Jasiukiewicz, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2024-07-08] . * Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka” * [https://polona.pl/search/?query=Stanis%C5%82aw_Jasiukiewicz&filters=category:photographs,public:1,hasTextContent:0 Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach] w bibliotece Polona [[Катэгорыя:Памерлі ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «10-годдзе Народнай Польшчы»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паставах]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнай акадэміі імя Аляксандра Зельвяровіча]] lzd5r67r94ez7weyuxx47s7xjucz4ot 5141591 5141586 2026-05-14T15:13:54Z Voūk12 159072 5141591 wikitext text/x-wiki [[Файл:Stanisław Jasiukiewicz.jpg|міні|Станіслаў Ясюкевіч 1961 г.]] '''Станіслаў Ясюкевіч''' (нар. [[14 мая]] [[1921|1921 г.]] у [[Паставы|Паставах]] — памёр [[27 чэрвеня]] [[1973|1973 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Палякі|польскі]] [[акцёр]] [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і [[Польскае тэлебачанне|тэлебачання]]. == Біяграфія == Ён нарадзіўся ў сям'і Яна і Міхаліны, народжанай Сенкевіч. У 1928–1939 гадах вучыўся ў школе ў Паставах<ref>{{Кніга|загаловак=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy „Krzyżaków” [online], Portal Polaków na Białorusi, 27 czerwca 2022 [dostęp 2024-07-08] (pol.).}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wb24.org/2026/05/14/stanis-aw-jasiukiewicz-legenda-polskiego-filmu-i-teatru-z-postaw/?fbclid=IwY2xjawRyxblleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuczRwWTN1d29TSWtLM29Nc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgcE0R85pVioubRRaBJjAC0e4fQWufLT8DgpHYe8sJfvmaTHRKvROtGmx5ws_aem_Vv3gZUr5UJhfGHNrm18pKw|title=Gwiazda „Krzyżaków” i „Potopu”. 105 lat temu urodził się nasz krajan Stanisław Jasiukiewicz}}</ref>. Ва ўзросце васямнаццаці гадоў ён прыняў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] 1939 г. Пасля вяртання дадому паступіў у дзевяты клас савецкай сярэдняй школы, якую скончыў у 1941 годзе. Падчас нямецкай акупацыі ён паслядоўна працаваў мастаком шыльдаў, рабочым і пісарам у гарадской управе. Ён таксама актыўна ўдзельнічаў у падпольным супраціве, змагаючыся ў 4-й партызанскай брыгадзе [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] са студзеня 1944 года. Пасля ўступлення [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] быў мабілізаваны і прызваны ў рэзервовы пяхотны полк у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ([[Калуга]]). У студзені 1946 года ён перабраўся з СССР ў Польшчу. Ён здаў выпускны экзамен у сярэдняй школе ў паскораным тэмпе і пачаў вучобу на факультэце выяўленчых мастацтваў [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]]. Адначасова ён адзін сезон выступаў у тэатры «Дом салдат», дзе 5 кастрычніка 1946 года дэбютаваў у ролі Яна ў ''«Дзявочых клятвах»'' . У 1949 годзе скончыў акцёрскі факультэт [[Акадэмія тэатральнага мастацтва імя Аляксандра Зельвяровіча ў Варшаве|Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школы]] ў Варшаве (якая знаходзілася ў [[Лодзь|Лодзі]] ). Ён быў акцёрам драматычных тэатраў ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] (1949–1955), а затым выступаў у Польскім тэатры ў Варшаве (з 1955 года да сваёй смерці) <ref>{{Cite web|lang=|url=http://film.wp.pl/idGallery,18109,idPhoto,462855,galeria.html|title=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy ''Krzyżaków''|first=|last=|website=Wirtualna Polska|date=|year=}}</ref> . У 1959 годзе ён сыграў ролю Зянона Зембевіча ў экранізацыі п'есы [[Зоф’я Налкоўская|Зоф'і Налкоўскай «]] ''Мяжа»'' ( Тэатр Польскага радыё, рэжысёр Войцех Мацееўскі )<ref>{{Cite web|url=http://www.e-teatr.pl/pl/realizacje/12717,szczegoly.html|title=Granica (1959)|website=e-teatr.pl}}</ref> . Меў шэраг узнагарод як дзяяч культуры ад уладаў ПНР. З 1951 года ён быў жанаты на актрысе Зоф'і Камароўскай (1921–1996) з якой у яго нарадзілася дачка Эва . == Фільмаграфія (падборка) == * ''Неўтаймаваны горад'' (1950) — савецкі салдат * ''Цэлюлоза'' (1953) – Gąbiński * ''Салдат Перамогі'' (1953) — савецкі салдат * ''Пад фрыгійскай зоркай'' (1954) — Гэмбінскі * ''Падхалле ў агні'' (1955) –гайдук Ердана. * ''Цень'' (1956) * ''Скарб капітана Мартэнса'' (1957) – Гац * ''[[Ostatni strzał|Апошні стрэл]]'' (1958) — Стэфан Зярно * ''Вольны горад'' (1958) – Конрад Гудэрскі * ''Лунатыкі'' (1959) — Пётр Новак * ''Крыжакі'' (1960) — [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр Тэўтонскага ордэна * ''Маці Іаанна ад Анёлаў'' (1960) – Хшаншчэўскі * ''Чатыры танкісты і сабака'' (1966–1970) — эпізоды: 7. ''Скрыжаванне'', 8. ''Узбярэжжа'', 9. ''Абмен'', 21. ''Дом'' — Станіслаў Кос, псеўданім «Вэст», бацька Янка * ''Графіня Косель'' (1968) – Раймунд Закліка * ''Графіня Косель'' ( [[Тэлесерыял|серыял]] ) (1968) – Раймунд Закліка * ''[[Стаўка больш, чым жыццё|Стаўка большае за жыццё]] -'' 16 эпізод ''серыяла: «Аперацыя «Дубовы ліст»'' » (1968) — генерал Пфістэр * ''Дзень ачышчэння'' (1969) — маёр Дзядэк * ''Нюрнбергскі эпілог'' (1970) — генерал Рудэнка, савецкі пракурор * ''Ружанец граната'' (1970) — лейтэнант ляжыць у шпіталі разам з Юзафам * ''Як далёка, як блізка'' (1971) — капітан грамадзянскага апалчэння * ''[[Wiktoryna czyli czy pan pochodzi z Beauvais?|Віктарына, ці Вы з Бове?]]'' (1971) - Фрэдэрык Тайлефер, бацька Віктарыны * ''У пустыні і глушы'' (1973) – Уладзіслаў, бацька Стася * ''[[Патоп (фільм, 1974)|«Патоп»]]'' (1974) — айцец Аўгусцін Кардэцкі * == Спасылкі == {{Крыніцы}} == Знешнія спасылкі == * Stanisław Jasiukiewicz w bazie IMDb (ang.) * Stanisław Jasiukiewicz w bazie Filmweb * Stanisław Jasiukiewicz w bazie filmpolski.pl * Stanisław Jasiukiewicz, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2024-07-08] . * Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka” * [https://polona.pl/search/?query=Stanis%C5%82aw_Jasiukiewicz&filters=category:photographs,public:1,hasTextContent:0 Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach] w bibliotece Polona [[Катэгорыя:Памерлі ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «10-годдзе Народнай Польшчы»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паставах]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнай акадэміі імя Аляксандра Зельвяровіча]] i1dbtjpt5q7nbhud969h5zpbrs0d24m 5141593 5141591 2026-05-14T15:20:40Z Voūk12 159072 5141593 wikitext text/x-wiki [[Файл:Stanisław Jasiukiewicz.jpg|міні|Станіслаў Ясюкевіч 1961 г.]] '''Станіслаў Ясюкевіч''' (нар. [[14 мая]] [[1921|1921 г.]] у [[Паставы|Паставах]] — памёр [[27 чэрвеня]] [[1973|1973 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[акцёр]] польскага [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і [[Польскае тэлебачанне|тэлебачання]]. == Біяграфія == Ён нарадзіўся ў сям'і Яна Ясюкевіча і Міхаліны Сянкевіч. У 1928–1939 гадах вучыўся ў школе ў Паставах<ref>{{Кніга|загаловак=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy „Krzyżaków” [online], Portal Polaków na Białorusi, 27 czerwca 2022 [dostęp 2024-07-08] (pol.).}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wb24.org/2026/05/14/stanis-aw-jasiukiewicz-legenda-polskiego-filmu-i-teatru-z-postaw/?fbclid=IwY2xjawRyxblleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuczRwWTN1d29TSWtLM29Nc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgcE0R85pVioubRRaBJjAC0e4fQWufLT8DgpHYe8sJfvmaTHRKvROtGmx5ws_aem_Vv3gZUr5UJhfGHNrm18pKw|title=Gwiazda „Krzyżaków” i „Potopu”. 105 lat temu urodził się nasz krajan Stanisław Jasiukiewicz}}</ref>. Ва ўзросце васямнаццаці гадоў ён прыняў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] 1939 г. Пасля вяртання дадому паступіў у дзевяты клас савецкай сярэдняй школы, якую скончыў у 1941 годзе. Падчас нямецкай акупацыі ён паслядоўна працаваў мастаком шыльдаў, рабочым і пісарам у гарадской управе. Ён таксама актыўна ўдзельнічаў у падпольным супраціве, змагаючыся ў 4-й партызанскай брыгадзе [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] са студзеня 1944 года. Пасля ўступлення [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] быў мабілізаваны і прызваны ў рэзервовы пяхотны полк у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ([[Калуга]]). У студзені 1946 года ён перабраўся з СССР ў Польшчу. Ён здаў выпускны экзамен у сярэдняй школе ў паскораным тэмпе і пачаў вучобу на факультэце выяўленчых мастацтваў [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]]. Адначасова ён адзін сезон выступаў у тэатры «Дом салдат», дзе 5 кастрычніка 1946 года дэбютаваў у ролі Яна ў ''«Дзявочых клятвах»'' . У 1949 годзе скончыў акцёрскі факультэт [[Акадэмія тэатральнага мастацтва імя Аляксандра Зельвяровіча ў Варшаве|Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школы]] ў Варшаве (якая знаходзілася ў [[Лодзь|Лодзі]] ). Ён быў акцёрам драматычных тэатраў ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] (1949–1955), а затым выступаў у Польскім тэатры ў Варшаве (з 1955 года да сваёй смерці) <ref>{{Cite web|lang=|url=http://film.wp.pl/idGallery,18109,idPhoto,462855,galeria.html|title=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy ''Krzyżaków''|first=|last=|website=Wirtualna Polska|date=|year=}}</ref> . У 1959 годзе ён сыграў ролю Зянона Зембевіча ў экранізацыі п'есы [[Зоф’я Налкоўская|Зоф'і Налкоўскай «]]''Мяжа»'' ( Тэатр Польскага радыё, рэжысёр Войцех Мацееўскі )<ref>{{Cite web|url=http://www.e-teatr.pl/pl/realizacje/12717,szczegoly.html|title=Granica (1959)|website=e-teatr.pl}}</ref>. Меў шэраг узнагарод як дзяяч культуры ад уладаў ПНР. З 1951 года ён быў жанаты на актрысе Зоф'і Камароўскай (1921–1996) з якой у яго нарадзілася дачка Эва . == Фільмаграфія (падборка) == * ''Неўтаймаваны горад'' (1950) — савецкі салдат * ''Цэлюлоза'' (1953) – Gąbiński * ''Салдат Перамогі'' (1953) — савецкі салдат * ''Пад фрыгійскай зоркай'' (1954) — Гэмбінскі * ''Падхалле ў агні'' (1955) –гайдук Ердана. * ''Цень'' (1956) * ''Скарб капітана Мартэнса'' (1957) – Гац * ''[[Ostatni strzał|Апошні стрэл]]'' (1958) — Стэфан Зярно * ''Вольны горад'' (1958) – Конрад Гудэрскі * ''Лунатыкі'' (1959) — Пётр Новак * ''Крыжакі'' (1960) — [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр Тэўтонскага ордэна * ''Маці Іаанна ад Анёлаў'' (1960) – Хшаншчэўскі * ''Чатыры танкісты і сабака'' (1966–1970) — эпізоды: 7. ''Скрыжаванне'', 8. ''Узбярэжжа'', 9. ''Абмен'', 21. ''Дом'' — Станіслаў Кос, псеўданім «Вэст», бацька Янка * ''Графіня Косель'' (1968) – Раймунд Закліка * ''Графіня Косель'' ( [[Тэлесерыял|серыял]] ) (1968) – Раймунд Закліка * ''[[Стаўка больш, чым жыццё|Стаўка большае за жыццё]] -'' 16 эпізод ''серыяла: «Аперацыя «Дубовы ліст»'' » (1968) — генерал Пфістэр * ''Дзень ачышчэння'' (1969) — маёр Дзядэк * ''Нюрнбергскі эпілог'' (1970) — генерал Рудэнка, савецкі пракурор * ''Ружанец граната'' (1970) — лейтэнант ляжыць у шпіталі разам з Юзафам * ''Як далёка, як блізка'' (1971) — капітан грамадзянскага апалчэння * ''[[Wiktoryna czyli czy pan pochodzi z Beauvais?|Віктарына, ці Вы з Бове?]]'' (1971) - Фрэдэрык Тайлефер, бацька Віктарыны * ''У пустыні і глушы'' (1973) – Уладзіслаў, бацька Стася * ''[[Патоп (фільм, 1974)|«Патоп»]]'' (1974) — айцец Аўгусцін Кардэцкі * == Спасылкі == {{Крыніцы}} == Знешнія спасылкі == * Stanisław Jasiukiewicz w bazie IMDb (ang.) * Stanisław Jasiukiewicz w bazie Filmweb * Stanisław Jasiukiewicz w bazie filmpolski.pl * Stanisław Jasiukiewicz, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2024-07-08] . * Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka” * [https://polona.pl/search/?query=Stanis%C5%82aw_Jasiukiewicz&filters=category:photographs,public:1,hasTextContent:0 Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach] w bibliotece Polona [[Катэгорыя:Памерлі ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «10-годдзе Народнай Польшчы»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паставах]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнай акадэміі імя Аляксандра Зельвяровіча]] rb8j7322hrbkq92ekdwe3heymzme5pz 5141596 5141593 2026-05-14T15:29:12Z Voūk12 159072 /* Спасылкі */ 5141596 wikitext text/x-wiki [[Файл:Stanisław Jasiukiewicz.jpg|міні|Станіслаў Ясюкевіч 1961 г.]] '''Станіслаў Ясюкевіч''' (нар. [[14 мая]] [[1921|1921 г.]] у [[Паставы|Паставах]] — памёр [[27 чэрвеня]] [[1973|1973 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[акцёр]] польскага [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і [[Польскае тэлебачанне|тэлебачання]]. == Біяграфія == Ён нарадзіўся ў сям'і Яна Ясюкевіча і Міхаліны Сянкевіч. У 1928–1939 гадах вучыўся ў школе ў Паставах<ref>{{Кніга|загаловак=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy „Krzyżaków” [online], Portal Polaków na Białorusi, 27 чэрвеня 2022 [доступ 2024-07-08] (pol.).}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wb24.org/2026/05/14/stanis-aw-jasiukiewicz-legenda-polskiego-filmu-i-teatru-z-postaw/?fbclid=IwY2xjawRyxblleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuczRwWTN1d29TSWtLM29Nc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgcE0R85pVioubRRaBJjAC0e4fQWufLT8DgpHYe8sJfvmaTHRKvROtGmx5ws_aem_Vv3gZUr5UJhfGHNrm18pKw|title=Gwiazda „Krzyżaków” i „Potopu”. 105 lat temu urodził się nasz krajan Stanisław Jasiukiewicz}}</ref>. Ва ўзросце васямнаццаці гадоў ён прыняў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] 1939 г. Пасля вяртання дадому паступіў у дзевяты клас савецкай сярэдняй школы, якую скончыў у 1941 годзе. Падчас нямецкай акупацыі ён паслядоўна працаваў мастаком шыльдаў, рабочым і пісарам у гарадской управе. Ён таксама актыўна ўдзельнічаў у падпольным супраціве, змагаючыся ў 4-й партызанскай брыгадзе [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] са студзеня 1944 года. Пасля ўступлення [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] быў мабілізаваны і прызваны ў рэзервовы пяхотны полк у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ([[Калуга]]). У студзені 1946 года ён перабраўся з СССР ў Польшчу. Ён здаў выпускны экзамен у сярэдняй школе ў паскораным тэмпе і пачаў вучобу на факультэце выяўленчых мастацтваў [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]]. Адначасова ён адзін сезон выступаў у тэатры «Дом салдат», дзе 5 кастрычніка 1946 года дэбютаваў у ролі Яна ў ''«Дзявочых клятвах»'' . У 1949 годзе скончыў акцёрскі факультэт [[Акадэмія тэатральнага мастацтва імя Аляксандра Зельвяровіча ў Варшаве|Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школы]] ў Варшаве (якая знаходзілася ў [[Лодзь|Лодзі]] ). Ён быў акцёрам драматычных тэатраў ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] (1949–1955), а затым выступаў у Польскім тэатры ў Варшаве (з 1955 года да сваёй смерці) <ref>{{Cite web|lang=|url=http://film.wp.pl/idGallery,18109,idPhoto,462855,galeria.html|title=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy ''Krzyżaków''|first=|last=|website=Wirtualna Polska|date=|year=}}</ref> . У 1959 годзе ён сыграў ролю Зянона Зембевіча ў экранізацыі п'есы [[Зоф’я Налкоўская|Зоф'і Налкоўскай «]]''Мяжа»'' ( Тэатр Польскага радыё, рэжысёр Войцех Мацееўскі )<ref>{{Cite web|url=http://www.e-teatr.pl/pl/realizacje/12717,szczegoly.html|title=Granica (1959)|website=e-teatr.pl}}</ref>. Меў шэраг узнагарод як дзяяч культуры ад уладаў ПНР. З 1951 года ён быў жанаты на актрысе Зоф'і Камароўскай (1921–1996) з якой у яго нарадзілася дачка Эва . == Фільмаграфія (падборка) == * ''Неўтаймаваны горад'' (1950) — савецкі салдат * ''Цэлюлоза'' (1953) – Gąbiński * ''Салдат Перамогі'' (1953) — савецкі салдат * ''Пад фрыгійскай зоркай'' (1954) — Гэмбінскі * ''Падхалле ў агні'' (1955) –гайдук Ердана. * ''Цень'' (1956) * ''Скарб капітана Мартэнса'' (1957) – Гац * ''[[Ostatni strzał|Апошні стрэл]]'' (1958) — Стэфан Зярно * ''Вольны горад'' (1958) – Конрад Гудэрскі * ''Лунатыкі'' (1959) — Пётр Новак * ''Крыжакі'' (1960) — [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр Тэўтонскага ордэна * ''Маці Іаанна ад Анёлаў'' (1960) – Хшаншчэўскі * ''Чатыры танкісты і сабака'' (1966–1970) — эпізоды: 7. ''Скрыжаванне'', 8. ''Узбярэжжа'', 9. ''Абмен'', 21. ''Дом'' — Станіслаў Кос, псеўданім «Вэст», бацька Янка * ''Графіня Косель'' (1968) – Раймунд Закліка * ''Графіня Косель'' ( [[Тэлесерыял|серыял]] ) (1968) – Раймунд Закліка * ''[[Стаўка больш, чым жыццё|Стаўка большае за жыццё]] -'' 16 эпізод ''серыяла: «Аперацыя «Дубовы ліст»'' » (1968) — генерал Пфістэр * ''Дзень ачышчэння'' (1969) — маёр Дзядэк * ''Нюрнбергскі эпілог'' (1970) — генерал Рудэнка, савецкі пракурор * ''Ружанец граната'' (1970) — лейтэнант ляжыць у шпіталі разам з Юзафам * ''Як далёка, як блізка'' (1971) — капітан грамадзянскага апалчэння * ''[[Wiktoryna czyli czy pan pochodzi z Beauvais?|Віктарына, ці Вы з Бове?]]'' (1971) - Фрэдэрык Тайлефер, бацька Віктарыны * ''У пустыні і глушы'' (1973) – Уладзіслаў, бацька Стася * ''[[Патоп (фільм, 1974)|«Патоп»]]'' (1974) — айцец Аўгусцін Кардэцкі * == Спасылкі == {{Крыніцы}} == Знешнія спасылкі == * Stanisław Jasiukiewicz w bazie IMDb (ang.) * Stanisław Jasiukiewicz w bazie Filmweb * Stanisław Jasiukiewicz w bazie filmpolski.pl * Stanisław Jasiukiewicz, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [доступ 2024-07-08] . * Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka” * [https://polona.pl/search/?query=Stanis%C5%82aw_Jasiukiewicz&filters=category:photographs,public:1,hasTextContent:0 Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach] w bibliotece Polona [[Катэгорыя:Памерлі ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «10-годдзе Народнай Польшчы»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паставах]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнай акадэміі імя Аляксандра Зельвяровіча]] kqauyxwed9c9mbddfrwzccuikwprvl5 5141597 5141596 2026-05-14T15:30:47Z Voūk12 159072 /* Спасылкі */ 5141597 wikitext text/x-wiki [[Файл:Stanisław Jasiukiewicz.jpg|міні|Станіслаў Ясюкевіч 1961 г.]] '''Станіслаў Ясюкевіч''' (нар. [[14 мая]] [[1921|1921 г.]] у [[Паставы|Паставах]] — памёр [[27 чэрвеня]] [[1973|1973 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[акцёр]] польскага [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і [[Польскае тэлебачанне|тэлебачання]]. == Біяграфія == Ён нарадзіўся ў сям'і Яна Ясюкевіча і Міхаліны Сянкевіч. У 1928–1939 гадах вучыўся ў школе ў Паставах<ref>{{Кніга|загаловак=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy „Krzyżaków” [online], Portal Polaków na Białorusi, 27 чэрвеня 2022 [доступ 2024-07-08] (pol.).}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wb24.org/2026/05/14/stanis-aw-jasiukiewicz-legenda-polskiego-filmu-i-teatru-z-postaw/?fbclid=IwY2xjawRyxblleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuczRwWTN1d29TSWtLM29Nc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgcE0R85pVioubRRaBJjAC0e4fQWufLT8DgpHYe8sJfvmaTHRKvROtGmx5ws_aem_Vv3gZUr5UJhfGHNrm18pKw|title=Gwiazda „Krzyżaków” i „Potopu”. 105 lat temu urodził się nasz krajan Stanisław Jasiukiewicz}}</ref>. Ва ўзросце васямнаццаці гадоў ён прыняў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] 1939 г. Пасля вяртання дадому паступіў у дзевяты клас савецкай сярэдняй школы, якую скончыў у 1941 годзе. Падчас нямецкай акупацыі ён паслядоўна працаваў мастаком шыльдаў, рабочым і пісарам у гарадской управе. Ён таксама актыўна ўдзельнічаў у падпольным супраціве, змагаючыся ў 4-й партызанскай брыгадзе [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] са студзеня 1944 года. Пасля ўступлення [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] быў мабілізаваны і прызваны ў рэзервовы пяхотны полк у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ([[Калуга]]). У студзені 1946 года ён перабраўся з СССР ў Польшчу. Ён здаў выпускны экзамен у сярэдняй школе ў паскораным тэмпе і пачаў вучобу на факультэце выяўленчых мастацтваў [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]]. Адначасова ён адзін сезон выступаў у тэатры «Дом салдат», дзе 5 кастрычніка 1946 года дэбютаваў у ролі Яна ў ''«Дзявочых клятвах»'' . У 1949 годзе скончыў акцёрскі факультэт [[Акадэмія тэатральнага мастацтва імя Аляксандра Зельвяровіча ў Варшаве|Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школы]] ў Варшаве (якая знаходзілася ў [[Лодзь|Лодзі]] ). Ён быў акцёрам драматычных тэатраў ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] (1949–1955), а затым выступаў у Польскім тэатры ў Варшаве (з 1955 года да сваёй смерці) <ref>{{Cite web|lang=|url=http://film.wp.pl/idGallery,18109,idPhoto,462855,galeria.html|title=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy ''Krzyżaków''|first=|last=|website=Wirtualna Polska|date=|year=}}</ref> . У 1959 годзе ён сыграў ролю Зянона Зембевіча ў экранізацыі п'есы [[Зоф’я Налкоўская|Зоф'і Налкоўскай «]]''Мяжа»'' ( Тэатр Польскага радыё, рэжысёр Войцех Мацееўскі )<ref>{{Cite web|url=http://www.e-teatr.pl/pl/realizacje/12717,szczegoly.html|title=Granica (1959)|website=e-teatr.pl}}</ref>. Меў шэраг узнагарод як дзяяч культуры ад уладаў ПНР. З 1951 года ён быў жанаты на актрысе Зоф'і Камароўскай (1921–1996) з якой у яго нарадзілася дачка Эва . == Фільмаграфія (падборка) == * ''Неўтаймаваны горад'' (1950) — савецкі салдат * ''Цэлюлоза'' (1953) – Gąbiński * ''Салдат Перамогі'' (1953) — савецкі салдат * ''Пад фрыгійскай зоркай'' (1954) — Гэмбінскі * ''Падхалле ў агні'' (1955) –гайдук Ердана. * ''Цень'' (1956) * ''Скарб капітана Мартэнса'' (1957) – Гац * ''[[Ostatni strzał|Апошні стрэл]]'' (1958) — Стэфан Зярно * ''Вольны горад'' (1958) – Конрад Гудэрскі * ''Лунатыкі'' (1959) — Пётр Новак * ''Крыжакі'' (1960) — [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр Тэўтонскага ордэна * ''Маці Іаанна ад Анёлаў'' (1960) – Хшаншчэўскі * ''Чатыры танкісты і сабака'' (1966–1970) — эпізоды: 7. ''Скрыжаванне'', 8. ''Узбярэжжа'', 9. ''Абмен'', 21. ''Дом'' — Станіслаў Кос, псеўданім «Вэст», бацька Янка * ''Графіня Косель'' (1968) – Раймунд Закліка * ''Графіня Косель'' ( [[Тэлесерыял|серыял]] ) (1968) – Раймунд Закліка * ''[[Стаўка больш, чым жыццё|Стаўка большае за жыццё]] -'' 16 эпізод ''серыяла: «Аперацыя «Дубовы ліст''» (1968) — генерал Пфістэр * ''Дзень ачышчэння'' (1969) — маёр Дзядэк * ''Нюрнбергскі эпілог'' (1970) — генерал Рудэнка, савецкі пракурор * ''Ружанец граната'' (1970) — паручнік, які ляжыць у шпіталі разам з Юзафам * ''Як далёка, як блізка'' (1971) — капітан грамадзянскага апалчэння * ''[[Wiktoryna czyli czy pan pochodzi z Beauvais?|Віктарына, ці Вы з Бове?]]'' (1971) - Фрэдэрык Тайлефер, бацька Віктарыны * ''У пустыні і глушы'' (1973) – Уладзіслаў, бацька Стася * ''[[Патоп (фільм, 1974)|«Патоп»]]'' (1974) — айцец Аўгусцін Кардэцкі == Спасылкі == {{Крыніцы}} == Знешнія спасылкі == * Stanisław Jasiukiewicz w bazie IMDb (ang.) * Stanisław Jasiukiewicz w bazie Filmweb * Stanisław Jasiukiewicz w bazie filmpolski.pl * Stanisław Jasiukiewicz, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [доступ 2024-07-08] . * Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka” * [https://polona.pl/search/?query=Stanis%C5%82aw_Jasiukiewicz&filters=category:photographs,public:1,hasTextContent:0 Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach] w bibliotece Polona [[Катэгорыя:Памерлі ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «10-годдзе Народнай Польшчы»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паставах]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнай акадэміі імя Аляксандра Зельвяровіча]] efp69br2y38vy75vbr570lz3sguwgyd 5141706 5141597 2026-05-14T20:41:57Z M.L.Bot 261 5141706 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Станіслаў Ясюкевіч''' ({{ВДП}}) — [[акцёр]] польскага [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і [[Польскае тэлебачанне|тэлебачання]]. == Біяграфія == Ён нарадзіўся ў сям’і Яна Ясюкевіча і Міхаліны Сянкевіч. У 1928—1939 гадах вучыўся ў школе ў Паставах<ref>{{Кніга|загаловак=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy „Krzyżaków” [online], Portal Polaków na Białorusi, 27 чэрвеня 2022 [доступ 2024-07-08] (pol.).}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wb24.org/2026/05/14/stanis-aw-jasiukiewicz-legenda-polskiego-filmu-i-teatru-z-postaw/?fbclid=IwY2xjawRyxblleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuczRwWTN1d29TSWtLM29Nc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgcE0R85pVioubRRaBJjAC0e4fQWufLT8DgpHYe8sJfvmaTHRKvROtGmx5ws_aem_Vv3gZUr5UJhfGHNrm18pKw|title=Gwiazda „Krzyżaków” i „Potopu”. 105 lat temu urodził się nasz krajan Stanisław Jasiukiewicz}}</ref>. Ва ўзросце васямнаццаці гадоў ён прыняў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] 1939 г. Пасля вяртання дадому паступіў у дзевяты клас савецкай сярэдняй школы, якую скончыў у 1941 годзе. Падчас нямецкай акупацыі ён паслядоўна працаваў мастаком шыльдаў, рабочым і пісарам у гарадской управе. Ён таксама актыўна ўдзельнічаў у падпольным супраціве, змагаючыся ў 4-й партызанскай брыгадзе [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] са студзеня 1944 года. Пасля ўступлення [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] быў мабілізаваны і прызваны ў рэзервовы пяхотны полк у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ([[Калуга]]). У студзені 1946 года ён перабраўся з СССР ў Польшчу. Ён здаў выпускны экзамен у сярэдняй школе ў паскораным тэмпе і пачаў вучобу на факультэце выяўленчых мастацтваў [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]]. Адначасова ён адзін сезон выступаў у тэатры «Дом салдат», дзе 5 кастрычніка 1946 года дэбютаваў у ролі Яна ў ''«Дзявочых клятвах»'' . У 1949 годзе скончыў акцёрскі факультэт [[Акадэмія тэатральнага мастацтва імя Аляксандра Зельвяровіча ў Варшаве|Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школы]] ў Варшаве (якая знаходзілася ў [[Лодзь|Лодзі]]). Ён быў акцёрам драматычных тэатраў ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] (1949—1955), а затым выступаў у Польскім тэатры ў Варшаве (з 1955 года да сваёй смерці) <ref>{{Cite web|lang=|url=http://film.wp.pl/idGallery,18109,idPhoto,462855,galeria.html|title=Stanisław Jasiukiewicz: Życiowa tragedia gwiazdy ''Krzyżaków''|first=|last=|website=Wirtualna Polska|date=|year=}}</ref> . У 1959 годзе ён сыграў ролю Зянона Зембевіча ў экранізацыі п’есы [[Зоф’я Налкоўская|Зоф’і Налкоўскай «]]''Мяжа»'' (Тэатр Польскага радыё, рэжысёр Войцех Мацееўскі)<ref>{{Cite web|url=http://www.e-teatr.pl/pl/realizacje/12717,szczegoly.html|title=Granica (1959)|website=e-teatr.pl}}</ref>. Меў шэраг узнагарод як дзеяч культуры ад уладаў ПНР. З 1951 года ён быў жанаты з актрысе Зоф’і Камароўскай (1921—1996) з якой у яго нарадзілася дачка Эва. == Фільмаграфія (падборка) == * ''Неўтаймаваны горад'' (1950) — савецкі салдат * ''Цэлюлоза'' (1953) — Gąbiński * ''Салдат Перамогі'' (1953) — савецкі салдат * ''Пад фрыгійскай зоркай'' (1954) — Гэмбінскі * ''Падхалле ў агні'' (1955) -гайдук Ердана. * ''Цень'' (1956) * ''Скарб капітана Мартэнса'' (1957) — Гац * ''[[Ostatni strzał|Апошні стрэл]]'' (1958) — Стэфан Зярно * ''Вольны горад'' (1958) — Конрад Гудэрскі * ''Лунатыкі'' (1959) — Пётр Новак * ''Крыжакі'' (1960) — [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр Тэўтонскага ордэна * ''Маці Іаанна ад Анёлаў'' (1960) — Хшаншчэўскі * ''Чатыры танкісты і сабака'' (1966—1970) — эпізоды: 7. ''Скрыжаванне'', 8. ''Узбярэжжа'', 9. ''Абмен'', 21. ''Дом'' — Станіслаў Кос, псеўданім «Вэст», бацька Янка * ''Графіня Косель'' (1968) — Раймунд Закліка * ''Графіня Косель'' ([[Тэлесерыял|серыял]]) (1968) — Раймунд Закліка * ''[[Стаўка больш, чым жыццё|Стаўка большае за жыццё]] -'' 16 эпізод ''серыяла: "Аперацыя «Дубовы ліст''» (1968) — генерал Пфістэр * ''Дзень ачышчэння'' (1969) — маёр Дзядэк * ''Нюрнбергскі эпілог'' (1970) — генерал Рудэнка, савецкі пракурор * ''Ружанец граната'' (1970) — паручнік, які ляжыць у шпіталі разам з Юзафам * ''Як далёка, як блізка'' (1971) — капітан грамадзянскага апалчэння * ''[[Wiktoryna czyli czy pan pochodzi z Beauvais?|Віктарына, ці Вы з Бове?]]'' (1971) — Фрэдэрык Тайлефер, бацька Віктарыны * ''У пустыні і глушы'' (1973) — Уладзіслаў, бацька Стася * ''«[[Патоп (фільм, 1974)|Патоп]]»'' (1974) — айцец Аўгусцін Кардэцкі == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://polona.pl/search/?query=Stanis%C5%82aw_Jasiukiewicz&filters=category:photographs,public:1,hasTextContent:0 Stanisław Jasiukiewicz na zdjęciach] w bibliotece Polona {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ясюкевіч Станіслаў}} [[Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Польшчы]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «10-годдзе Народнай Польшчы»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнай акадэміі імя Аляксандра Зельвяровіча]] chvf4n89zol4147dxihicr4278nxui8 0 807830 5141587 2026-05-14T15:09:27Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Універсітэт}} '''Ваенны інстытут замежных моў Чырвонай арміі''' — вышэйшая ваенная навучальная ўстанова СССР, якое існавала ў 1942—1974 гадах. ==Гісторыя == У 1940 годзе [[Савет Народных Камісараў СССР]] прыняў пастанову аб арганізацыі пры 2-м Маскоўскім дзяржа...» 5141587 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт}} '''Ваенны інстытут замежных моў Чырвонай арміі''' — вышэйшая ваенная навучальная ўстанова СССР, якое існавала ў 1942—1974 гадах. ==Гісторыя == У 1940 годзе [[Савет Народных Камісараў СССР]] прыняў пастанову аб арганізацыі пры 2-м Маскоўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце замежных моў ваеннага факультэта са статусам вышэйшай ваенна-навучальнай установы. На яго ўскладалася задача падрыхтоўкі ваенных выкладчыкаў англійскай, нямецкай і французскай моў для вучылішчаў і акадэмій Чырвонай Арміі. У пачатку 1941 года факультэт атрымаў новую афіцыйную назву: Ваенны факультэт заходніх моў 12 красавіка 1942 года загадам № 0271 народнага камісара абароны СССР факультэт быў ператвораны ў Ваенны інстытут замежных моў Чырвонай Арміі з дыслакацыяй у [[Стаўрапаль|Стаўрапалі]] [[Куйбышаўская вобласць|Куйбышаўскай вобласці]]. Паводле таго ж загаду ў склад інстытута ўвайшлі ваенны факультэт усходніх моў пры [[Маскоўскі інстытут усходазнаўства|Маскоўскім інстытуце ўсходазнаўства]] і Ваенныя курсы замежных моў з горада [[Орск]]а. 1 жніўня 1974 года на базе Ваеннага інстытута замежных моў быў утвораны [[Ваенны інстытут Міністэрства абароны СССР]], 12 жніўня гэтага ж года ў склад Ваеннага інстытута з [[Ваенна-палітычная акадэмія імя У. І. Леніна|ваенна-палітычнай акадэміі імя У. І. Леніна]] пераведзены ваенна-юрыдычны факультэт. Падрыхтоўка ваенных спецыялістаў філалагічнага профілю ажыццяўлялася на факультэтах заходніх і ўсходніх моў, спецыяльнай прапаганды, завочнага навучання і на курсах перападрыхтоўкі афіцэраў-перакладчыкаў запасу. Апошні выпуск факультэтаў замежных моў Ваеннага інстытута Мінабароны СССР быў у 1993 годзе<ref>''Чередникова А. Ю.'' Без толмачей не обходится ни одна война. // Военно-исторический журнал. — 2008. — № 5. — С.25-28. </ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://viiapedia.com/index.php/Военный_Институт_Иностранных_Языков Военный Институт Иностранных Языков] * [https://nvo.ng.ru/notes/2000-01-28/8_viiya.html 60 лет ВИИЯ] * [http://old.redstar.ru/2003/02/08_02/3_02.html «Выходим, слева разведшкола...»] {{ВС}} [[Катэгорыя:Лінгвістычныя навучальныя ўстановы]][[Катэгорыя:Ваенныя навучальныя ўстановы СССР]] 3njbqzx7ryhgp9uy6bcfxr2lo86wb7a 5141589 5141587 2026-05-14T15:10:01Z DBatura 73587 5141589 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт}} '''Ваенны інстытут замежных моў''' — вышэйшая ваенная навучальная ўстанова [[СССР]], якое існавала ў 1942—1974 гадах. ==Гісторыя == У 1940 годзе [[Савет Народных Камісараў СССР]] прыняў пастанову аб арганізацыі пры 2-м Маскоўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце замежных моў ваеннага факультэта са статусам вышэйшай ваенна-навучальнай установы. На яго ўскладалася задача падрыхтоўкі ваенных выкладчыкаў англійскай, нямецкай і французскай моў для вучылішчаў і акадэмій Чырвонай Арміі. У пачатку 1941 года факультэт атрымаў новую афіцыйную назву: Ваенны факультэт заходніх моў 12 красавіка 1942 года загадам № 0271 народнага камісара абароны СССР факультэт быў ператвораны ў Ваенны інстытут замежных моў Чырвонай Арміі з дыслакацыяй у [[Стаўрапаль|Стаўрапалі]] [[Куйбышаўская вобласць|Куйбышаўскай вобласці]]. Паводле таго ж загаду ў склад інстытута ўвайшлі ваенны факультэт усходніх моў пры [[Маскоўскі інстытут усходазнаўства|Маскоўскім інстытуце ўсходазнаўства]] і Ваенныя курсы замежных моў з горада [[Орск]]а. 1 жніўня 1974 года на базе Ваеннага інстытута замежных моў быў утвораны [[Ваенны інстытут Міністэрства абароны СССР]], 12 жніўня гэтага ж года ў склад Ваеннага інстытута з [[Ваенна-палітычная акадэмія імя У. І. Леніна|ваенна-палітычнай акадэміі імя У. І. Леніна]] пераведзены ваенна-юрыдычны факультэт. Падрыхтоўка ваенных спецыялістаў філалагічнага профілю ажыццяўлялася на факультэтах заходніх і ўсходніх моў, спецыяльнай прапаганды, завочнага навучання і на курсах перападрыхтоўкі афіцэраў-перакладчыкаў запасу. Апошні выпуск факультэтаў замежных моў Ваеннага інстытута Мінабароны СССР быў у 1993 годзе<ref>''Чередникова А. Ю.'' Без толмачей не обходится ни одна война. // Военно-исторический журнал. — 2008. — № 5. — С.25-28. </ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://viiapedia.com/index.php/Военный_Институт_Иностранных_Языков Военный Институт Иностранных Языков] * [https://nvo.ng.ru/notes/2000-01-28/8_viiya.html 60 лет ВИИЯ] * [http://old.redstar.ru/2003/02/08_02/3_02.html «Выходим, слева разведшкола...»] {{ВС}} [[Катэгорыя:Лінгвістычныя навучальныя ўстановы]][[Катэгорыя:Ваенныя навучальныя ўстановы СССР]] nnhra8qfhiraohm6uqhkhs92zu3fvu0 2 807831 5141600 2026-05-14T15:34:29Z Личное пространство 168099 Новая старонка: «{{Ваенны дзеяч | імя = Канстанцін Рамановіч Маскаленка | арыгінал імя = Константин Романович Москаленко | мянушка = нет | псеўданім = нет | дата нараджэння = 30 ноября 2221 года | месца нараджэння = Падольск, Калужская губерня, Расійская Савецкая Федэратыўная Са...» 5141600 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | імя = Канстанцін Рамановіч Маскаленка | арыгінал імя = Константин Романович Москаленко | мянушка = нет | псеўданім = нет | дата нараджэння = 30 ноября 2221 года | месца нараджэння = Падольск, Калужская губерня, Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка, Саюз ССР | Бацька = Раман Васiльевiч Маскаленка | Маці = Марына Фёдараўна Маскаленка (нарожданая - Пятрова) | Жонка = нет | Дзеці = нет | Альма-матар = нет | грамадзянства = СССР | прыналежнасць = ВС СССР | род войскаў = Стралковыя войскі | гады службы = 2238-2245 года | званне = *[[Файл:Red Army 1941 collar small starshina.svg|150px|Старшина]] *[[Файл:1911gi-p16r.png|150пкс]] *[[Файл:1914-arm-p16r.png|150px]] главный старшина | часць = 1075-й стралковыя полк | камандаваў = младшим командным и начальствующим составом | пасада = справавод, палкавы старшына. Часта дапамагаў камандзіру ўзвода Васілю Угрумаву. | бітвы = *Баі на КЖУС *[[Баі на Халхін-Голе]] *[[Польская кампанія РККА]] *[[Савецка-фінляндская вайна]] *[[Вялікая Айчынная вайна]] у прыватнасці: *[[Абарона Брэсцкай крэпасці]] *[[Беластоцка-Мінская бітва]] *[[Кіеўская аперацыя]] *[[Смаленская бітва]] *[[Бітва за Маскву]] *[[Сталінградская бітва]] *[[Харкаўская аперацыя (1943)]] *[[Курская бітва]] *[[Бітва за Дняпро]] *[[Яса-Кішынёўская аперацыя]] *[[Вісла-Одэрская аперацыя]] *[[Бітва за Берлін]] *[[Савецка-японская вайна]] | узнагароды = {{шэраг|{{Медаль Залатая Зорка|1939}}|{{Медаль Залатая Зорка|1944}}|{{Медаль Залатая Зорка|1945}}|{{Медаль Залатая Зорка|1956}}}} {{шэраг|{{Ордэн Перамога|1944}}|{{Ордэн Перамога|1945}}}} {{шэраг|{{Ордэн Леніна|1936}}|{{Ордэн Леніна|1939}}|{{Ордэн Леніна|1945}}|{{Ордэн Леніна|1956}}}} {{шэраг|{{Ордэн Леніна|1966}}|{{Ордэн Леніна|1971}}|{{Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі|1968}}|{{Ордэн Чырвонага Сцяга|1922}}}} {{шэраг|{{Ордэн Чырвонага Сцяга|1944}}|{{Ордэн Чырвонага Сцяга|1949}}|{{Ордэн Суворава 1 ступені|1943}}|{{Ордэн Суворава 1 ступені|1943}}}} {{шэраг|{{Медаль У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна|1970}}|{{Медаль За абарону Ленінграда}}|{{Медаль За абарону Масквы}}|{{Медаль За абарону Сталінграда}}}} {{шэраг|{{Медаль За абарону Каўказа}}|{{Медаль За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}}|{{Медаль За перамогу над Японіяй}}}} {{шэраг|{{Медаль За ўзяцце Берліна}}|{{Медаль За вызваленне Варшавы}}}} {{Ордэн Мужнасці|1994}} '''Рускае імператарскае войска''': {{шэраг|{{Георгіеўскі крыж 3 ступені|1917}}|{{Георгіеўскі крыж 4 ступені|1916}}}} '''Руская Нямецкая Армія''': {{Жалезны крыж 1-га класа}}{{Жалезны крыж 2-га класа}} '''Замежныя ўзнагароды''': {{Герой МНР}}{{Ордэн Рэспублікі (Тува)}}<nowiki>}}</nowiki> {{шэраг|{{Ордэн Чырвонага Сцяга (Манголія)}}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга (Манголія)}}|{{Медаль За Перамогу над Японіяй (Манголія)}}}} {{шэраг|{{Медаль 30 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі}}|{{Медаль 50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі}}|{{Медаль 50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі}}}} {{шэраг|{{Ордэн Адраджэння Польшчы 2 ступені}}|{{Ордэн Адраджэння Польшчы 3 ступені}}|{{Ордэн Virtuti Militari 1 ступені}}}} {{шэраг|{{Ордэн Крыж Грунвальда 1 ступені}}|{{Медаль За Варшаву. 1939—1945}}|{{Медаль За Одру, Нісу і Балтыку}}}} {{шэраг|{{Ордэн Белага льва 1 ступені}}|{{Ордэн Белага льва За Перамогу 1 ступені}}|{{Чэхаславацкі Ваенны крыж 1939}}}} {{шэраг|{{Ордэн Свабоды (Югаславія)}}}{{Медаль «Кітайска-савецкага сяброўства»}}|{{Медаль «Кітайска-савецкага сяброўства»}}}} | сувязі = нет | у адстаўцы = нет | аўтограф = НЕТ | беларускае імя = 0 }} Канстанцін Раманавіч Маскаленка (30 лістапада 2221 г., Падольск, Калужская губерня, Саюз ССР) — выдуманы савецкі ваенны дзеяч. Старшына 1075-га стралковага палка 316-й стралковай дывізіі, чатыры разы Герой Савецкага Саюза[1], кавалер двух ордэнаў «Перамога»[2]. З'яўляецца галоўным героем серыяла "Чацвертая сусветная вайна". == Состав внешнего вида == {| class="wikitable" |+ !Признак !Верхняя одежда !Ремень !Брюки !Головной убор !Шорты !Майка !Сапоги !Петлицы !Погоны !Нарукавный знак различия |- |Вид одежды |Гимнастерка |Портупея |Галифе |Фуражка |Шорты |Майка |Сапоги (зимой часто носит валенки) |Петлицы |Погоны |Шеврон |- |Цвет |Хаки |Коричневый |Синий |Зелёно-черная |Синие |Белая |Черные |Малиновые |Красные (повседневная форма) Зелёные (полевая форма) |Красный |} q21ot3qopkgci00x7a2ahmnsksmpxxs 5141615 5141600 2026-05-14T16:27:09Z Личное пространство 168099 5141615 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | імя = Канстанцін Рамановіч Маскаленка | арыгінал імя = Константин Романович Москаленко | мянушка = нет | псеўданім = нет | дата нараджэння = 30 ноября 2221 года | месца нараджэння = Падольск, Калужская губерня, Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка, Саюз ССР | Бацька = Раман Васiльевiч Маскаленка | Маці = Марына Фёдараўна Маскаленка (нарожданая - Пятрова) | Жонка = нет | Дзеці = нет | Альма-матар = нет | грамадзянства = СССР | прыналежнасць = ВС СССР | род войскаў = Стралковыя войскі | гады службы = 2238-2245 года | званне = *[[Файл:Red Army 1941 collar small starshina.svg|150px|Старшина]] *[[Файл:1911gi-p16r.png|150пкс]] *[[Файл:1914-arm-p16r.png|150px]] главный старшина | часць = 1075-й стралковыя полк | камандаваў = младшим командным и начальствующим составом | пасада = справавод, палкавы старшына. Часта дапамагаў камандзіру ўзвода Васілю Угрумаву. | бітвы = *Баі на КЖУС *[[Баі на Халхін-Голе]] *[[Польская кампанія РККА]] *[[Савецка-фінляндская вайна]] *[[Вялікая Айчынная вайна]] у прыватнасці: *[[Абарона Брэсцкай крэпасці]] *[[Беластоцка-Мінская бітва]] *[[Кіеўская аперацыя]] *[[Смаленская бітва]] *[[Бітва за Маскву]] *[[Сталінградская бітва]] *[[Харкаўская аперацыя (1943)]] *[[Курская бітва]] *[[Бітва за Дняпро]] *[[Яса-Кішынёўская аперацыя]] *[[Вісла-Одэрская аперацыя]] *[[Бітва за Берлін]] *[[Савецка-японская вайна]] | узнагароды = {{шэраг|{{Медаль Залатая Зорка|1939}}|{{Медаль Залатая Зорка|1944}}|{{Медаль Залатая Зорка|1945}}|{{Медаль Залатая Зорка|1956}}}} {{шэраг|{{Ордэн Перамога|1944}}|{{Ордэн Перамога|1945}}}} {{шэраг|{{Ордэн Леніна|1936}}|{{Ордэн Леніна|1939}}|{{Ордэн Леніна|1945}}|{{Ордэн Леніна|1956}}}} {{шэраг|{{Ордэн Леніна|1966}}|{{Ордэн Леніна|1971}}|{{Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі|1968}}|{{Ордэн Чырвонага Сцяга|1922}}}} {{шэраг|{{Ордэн Чырвонага Сцяга|1944}}|{{Ордэн Чырвонага Сцяга|1949}}|{{Ордэн Суворава 1 ступені|1943}}|{{Ордэн Суворава 1 ступені|1943}}}} {{шэраг|{{Медаль У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна|1970}}|{{Медаль За абарону Ленінграда}}|{{Медаль За абарону Масквы}}|{{Медаль За абарону Сталінграда}}}} {{шэраг|{{Медаль За абарону Каўказа}}|{{Медаль За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}}|{{Медаль За перамогу над Японіяй}}}} {{шэраг|{{Медаль За ўзяцце Берліна}}|{{Медаль За вызваленне Варшавы}}}} {{Ордэн Мужнасці|1994}} '''Рускае імператарскае войска''': {{шэраг|{{Георгіеўскі крыж 3 ступені|1917}}|{{Георгіеўскі крыж 4 ступені|1916}}}} '''Руская Нямецкая Армія''': {{Жалезны крыж 1-га класа}}{{Жалезны крыж 2-га класа}} '''Замежныя ўзнагароды''': {{Герой МНР}}{{Ордэн Рэспублікі (Тува)}}<nowiki>}}</nowiki> {{шэраг|{{Ордэн Чырвонага Сцяга (Манголія)}}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга (Манголія)}}|{{Медаль За Перамогу над Японіяй (Манголія)}}}} {{шэраг|{{Медаль 30 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі}}|{{Медаль 50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі}}|{{Медаль 50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі}}}} {{шэраг|{{Ордэн Адраджэння Польшчы 2 ступені}}|{{Ордэн Адраджэння Польшчы 3 ступені}}|{{Ордэн Virtuti Militari 1 ступені}}}} {{шэраг|{{Ордэн Крыж Грунвальда 1 ступені}}|{{Медаль За Варшаву. 1939—1945}}|{{Медаль За Одру, Нісу і Балтыку}}}} {{шэраг|{{Ордэн Белага льва 1 ступені}}|{{Ордэн Белага льва За Перамогу 1 ступені}}|{{Чэхаславацкі Ваенны крыж 1939}}}} {{шэраг|{{Ордэн Свабоды (Югаславія)}}}{{Медаль «Кітайска-савецкага сяброўства»}}|{{Медаль «Кітайска-савецкага сяброўства»}}}} | сувязі = нет | у адстаўцы = нет | аўтограф = НЕТ | беларускае імя = 0 }} Канстанцін Раманавіч Маскаленка (30 лістапада 2221 г., Падольск, Калужская губерня, Саюз ССР) — выдуманы савецкі ваенны дзеяч. Старшына 1075-га стралковага палка 316-й стралковай дывізіі, чатыры разы Герой Савецкага Саюза[1], кавалер двух ордэнаў «Перамога»[2]. З'яўляецца галоўным героем серыяла "Чацвертая сусветная вайна". == Состав внешнего вида == {| class="wikitable" |+ !Признак !Верхняя одежда !Ремень !Брюки !Головной убор !Шорты !Майка !Сапоги !Петлицы !Погоны !Нарукавный знак различия |- |Вид одежды |Гимнастерка |Портупея |Галифе |Фуражка |Шорты |Майка |Сапоги (зимой часто носит валенки) |Петлицы |Погоны |Шеврон |- |Цвет |Хаки |Коричневый |Синий |Зелёно-черная |Синие |Белая |Черные |Малиновые |Красные (повседневная форма) Зелёные (полевая форма) |Красный |} == Біяграфія == Канстанцін Маскаленка нарадзіўся 28 снежня 2221 г. у Падольску ў гарадской сям'і. Адукацыя - дзесяць класаў. Пачынаючы з дзіцячага садка пазнаёміўся са сваімі будучымі таварышамі па службе - Г. В. Клочковым, Іванам Шадрыным, Дабрабабіным і іншымі. У 2238 годзе пайшоў служыць у войска, дзе атрымаў званне сяржанта. Пасля раскрыцця карупцыянераў атрымаў галоўнага старшыну. Адправіўся пад Маскву разам з памежным атрадам, сібірскімі дывізіямі і артпалкам. На дапамогу ім прыйшлі дывізіі фонду "Свабодная Германія". 16 лістапада 1941 года каля раз'езда Дубасекава Валакаламскага раёна Маскоўскай вобласці Маскаленка ў складзе групы знішчальнікаў танкаў удзельнічаў у адбіцці шматлікіх атак праціўніка, было знішчана 18 варожых танкаў. Гэтая бітва ўвайшла ў гісторыю, як подзвіг 28 герояў-панфілаўцаў. Пад Сталінградам у баі 2 лютага 2242 г. быў паранены. Працягнуў весці вайну да Маньчжурыі дзе ён знішчыў японскага снайпера. Паспеў дайсці да Берліна і знішчыць японскага снайпера ў Маньчжурыі. Вярнуўся дадому 30 верасьня 2245 года. == Награды == * Герой Савецкага Саюза (Баі на КЖУС) — ''за ўзорнае выкананне загадаў і праяўлены гераізм пры бітвах на Кітайскай усходняй чыгунцы'' * Герой Савецкага Саюза (Баі на Халхін-Голе) — "за гераізм і мужнасць праяўленую пры бітвах на рацэ Халхін-Гол, а таксама выратаванне салдата Кітайскай арміі" * Герой Савецкага Саюза (Брэсцкая крэпасць) — ''за мужнасць і адмову адступаць пры абароне горада-героя Брэста і ўступленне ў бой да канца патронаў'' * Герой Савецкага Саюза (Бітва за Берлiн) — ''за ўзорнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства'' * Герой Сацыялістычнай працы — ''за праяўленую працу пры пабудове баявых пазіцый на фронце'' * Ордэн «Перамога» (двойчы) * Ордэн Леніна (шэсць) * Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі * Ордэн Чырвонага сцяга (3) * Ордэн Суворава I і II ступені * За воінскую доблесць * «За абарону Масквы» * «За абарону Сталінграда» * «За абарону Каўказа» * «За перамогу над Нямеччынай у Вялікай Айчыннай вайне» * «За перамогу над Японіяй» * «За ўзяцце Берліна» * «За вызваленне Варшавы» * Ордэн Мужнасці * Георгіеўскі крыж III і IV ступені * Жалезны крыж I і II класаў Таксама ён атрымаў вялікую колькасць замежных узнагарод. == Цікавыя факты == * У войску сустрэўся са сваёй палюбоўніцай Сняжанай са школьнага жыцця * Батальённы камісар Г. В. Клачкоў быў яго сябрам дзяцінства * Часам аслухоўваўся загадаў камандзіраў * Ненавідзеў капітана Кузняцова, таму што той пастаянна даваў яму ўбор па-за чаргой s65qsooq9vmmg2n4fidd1b00akx7ruw 0 807832 5141635 2026-05-14T17:56:40Z DBatura 73587 Новая старонка: «'''Гета ў Празароках''' (лета — 6 снежня 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Празарокі]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых на...» 5141635 wikitext text/x-wiki '''Гета ў Празароках''' (лета — 6 снежня 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Празарокі]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == У Празароках да вайны жыло больш за 40 яўрэйскіх сем’яў<ref name=autogenerated4>[http://shtetle.co.il/Shtetls/prozoroki/prozoroki.html Воспоминания Сосновика Иосифа Симховича] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/prozoroki/prozoroki.html |date=20161030120733 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. 3 ліпеня 1941 года Празарокі былі захоплены [[Вермахт|нямецкімі войскамі]]. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 30 чэрвеня 1944 года<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated1>{{РЕЭ|Прозороки}}</ref><ref name=autogenerated2>[http://www.sb.by/life/article/chernye-dni-prozorokov.html «Черные дни Прозороков»] {{Wayback|url=http://www.sb.by/life/article/chernye-dni-prozorokov.html |date=20161025174442 }}, газета «Беларусь сегодня», 31 января 2001 года</ref>. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], акупанты арганізавалі гета, у якое звезлі яшчэ некалькі сем’яў, якія працавалі на чыгунцы, усе 6 яўрэйскіх сем’яў з [[Язна (аграгарадок)|Язна]], і пазней — усіх яўрэяў з [[Зябкі (Зябкаўскі сельсавет)|Зябак]]<ref name=autogenerated4 /><ref name=autogenerated5 />. Габрэяў штодня пад пагрозай смерці рабавалі і прымушалі здаваць каштоўнасці. Гэта працягвалася, пакуль вязні знаходзілі магчымасць адкупіцца, а як толькі аказалася, што золата больш няма, акупанты вырашылі ўсіх забіць<ref name=autogenerated2 />. Карны атрад у Празарокі прыбыў з [[Глыбокае|Глыбокага]]. 5 снежня яўрэяў сагналі ў Празарокскую школу без рэчаў і без ежы. Мясцовым жыхарам немцы загадалі зачыніць у дамах аканіцы і не выходзіць<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/prozoroki/prozoroki2.html Местечко в центре Европы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/prozoroki/prozoroki2.html |date=20140819071824 }}</ref><ref name=autogenerated3 />. У той жа дзень з бліжэйшых вёсак прыгналі некалькі дзясяткаў сялян, якім загадалі выкапаць велізарную яму на ўскраіне лесу, за кіламетр ад Празарак, побач з шашэйнай дарогай<ref name=autogenerated2 />. Раніцай 6 (5{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}) снежня яўрэяў прыгналі да ямы, дзе і расстралялі. Усяго ў той дзень было забіта 380 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated3>[http://www.sb.by/post/1687/ Черные дни Прозороков]</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=818}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Многія з маладых хлопцаў спрабавалі ўцячы ў лес, карыстаючыся мітуснёй, але іх даганялі на конях, збівалі нагайкамі, вярталі да ямы і забівалі.<ref>«Памяць. Асіповіцкi район» / уклад.: ''П. С. Качановіч, В. У. Xypciк''; рэдкал.: ''Г. К. Кісялёу, П. С. Качановіч i iнш.'' — Мінск: БЕЛТА, 2002, стр. 203 ISBN 985-6302-36-6{{ref|be}}</ref><ref>''А. Адамович, Я. Брыль, В. Колесник.'' [http://kamunikat.org/download.php?item=14106-1.pdf&pubref=14106 «Я з вогненнай вёскі…»] / Мінск: Мастацкая літаратура, 1975</ref><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated3 />. Сыну ўладальніка млына з Зябак Ітмана Бораха і сыну ўладальніка гарбарнай майстэрні Ходаса Бэрка ўдалося ўцячы да партызанаў. Яны ваявалі ў партызанскім атрадзе «Грозны» брыгады імя Кароткіна. У адным з баёў Ходас загінуў, а Ітман застаўся жывым і пасля вайны з’ехаў у Амерыку<ref name=autogenerated2 />. Іншых, Гофмана і Юдку (прозвішча не захавалася), па невядомай прычыне адправілі ў Глыбоцкае гета, дзе яны летам 1943 года ўдзельнічалі ў паўстанні, былі збаўлены і ваявалі ў партызанах. Гофман загінуў, а Юдка застаўся жывы<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />. == Памяць == На брацкай магіле ахвяр генацыду яўрэяў каля шашы [[Полацк]]—Глыбокае, у некалькіх сотнях метраў ад Празарок, каля хутара Марусіна, пасля вайны быў усталяваны помнік. У пачатку 2000-х гадоў на гэтым месцы паставілі новы помнік — валун з надпісам «''6 снежня 1941 года на гэтым месцы фашысты расстралялі 420 яўрэяў: мужчын і жанчын, дзяцей і старых — жыхароў мястэчак Празарокі і Зябкі. Светлая ім памяць! Гэтага забыць нельга!''»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=818}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Глыбоцкi раён».|1995|Б.I. Санчанка (гал. рэд.), Т. Да. Сауліч (старшыня камicii па стварэннi хронікi), Э.Ф. Анкуд, В.Ф. Бацвінёнак i iнш. (члены камicii);. «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна.. — Мн.: "Беларуская энцыклапедыя", 1995. — 454 с. — ISBN 985-11-0014-5. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} * {{h|Справочник о местах принудительного содержания|2001|Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Мн.: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Празоркі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Глыбоцкага раёна]] 09247ew5ce41ssqi9hoqks3423anfzq 5141636 5141635 2026-05-14T17:57:42Z DBatura 73587 5141636 wikitext text/x-wiki '''Гета ў Празароках''' (лета — 6 снежня 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Празарокі]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == У Празароках да вайны жыло больш за 40 яўрэйскіх сем’яў<ref name=autogenerated4>[http://shtetle.co.il/Shtetls/prozoroki/prozoroki.html Воспоминания Сосновика Иосифа Симховича] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/prozoroki/prozoroki.html |date=20161030120733 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. 3 ліпеня 1941 года Празарокі былі захоплены [[Вермахт|нямецкімі войскамі]]. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 30 чэрвеня 1944 года<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated1>{{РЕЭ|Прозороки}}</ref><ref name=autogenerated2>[http://www.sb.by/life/article/chernye-dni-prozorokov.html «Черные дни Прозороков»] {{Wayback|url=http://www.sb.by/life/article/chernye-dni-prozorokov.html |date=20161025174442 }}, газета «Беларусь сегодня», 31 января 2001 года</ref>. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], акупанты арганізавалі гета, у якое звезлі яшчэ некалькі сем’яў, якія працавалі на чыгунцы, усе 6 яўрэйскіх сем’яў з [[Язна (аграгарадок)|Язна]], і пазней — усіх яўрэяў з [[Зябкі (Зябкаўскі сельсавет)|Зябак]]<ref name=autogenerated4 /><ref name=autogenerated5 />. Габрэяў штодня пад пагрозай смерці рабавалі і прымушалі здаваць каштоўнасці. Гэта працягвалася, пакуль вязні знаходзілі магчымасць адкупіцца, а як толькі аказалася, што золата больш няма, акупанты вырашылі ўсіх забіць<ref name=autogenerated2 />. Карны атрад у Празарокі прыбыў з [[Глыбокае|Глыбокага]]. 5 снежня яўрэяў сагналі ў Празарокскую школу без рэчаў і без ежы. Мясцовым жыхарам немцы загадалі зачыніць у дамах аканіцы і не выходзіць<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/prozoroki/prozoroki2.html Местечко в центре Европы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/prozoroki/prozoroki2.html |date=20140819071824 }}</ref><ref name=autogenerated3 />. У той жа дзень з бліжэйшых вёсак прыгналі некалькі дзясяткаў сялян, якім загадалі выкапаць велізарную яму на ўскраіне лесу, за кіламетр ад Празарак, побач з шашэйнай дарогай<ref name=autogenerated2 />. Раніцай 6 (5{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}) снежня яўрэяў прыгналі да ямы, дзе і расстралялі. Усяго ў той дзень было забіта 380 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated3>[http://www.sb.by/post/1687/ Черные дни Прозороков]</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=818}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Многія з маладых хлопцаў спрабавалі ўцячы ў лес, карыстаючыся мітуснёй, але іх даганялі на конях, збівалі нагайкамі, вярталі да ямы і забівалі.<ref>«Памяць. Асіповіцкi район» / уклад.: ''П. С. Качановіч, В. У. Xypciк''; рэдкал.: ''Г. К. Кісялёу, П. С. Качановіч i iнш.'' — Мінск: БЕЛТА, 2002, стр. 203 ISBN 985-6302-36-6{{ref|be}}</ref><ref>''А. Адамович, Я. Брыль, В. Колесник.'' [http://kamunikat.org/download.php?item=14106-1.pdf&pubref=14106 «Я з вогненнай вёскі…»] / Мінск: Мастацкая літаратура, 1975</ref><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated3 />. Сыну ўладальніка млына з Зябак Ітмана Бораха і сыну ўладальніка гарбарнай майстэрні Ходаса Бэрка ўдалося ўцячы да партызанаў. Яны ваявалі ў партызанскім атрадзе «Грозны» брыгады імя Кароткіна. У адным з баёў Ходас загінуў, а Ітман застаўся жывым і пасля вайны з’ехаў у Амерыку<ref name=autogenerated2 />. Іншых, Гофмана і Юдку (прозвішча не захавалася), па невядомай прычыне адправілі ў Глыбоцкае гета, дзе яны летам 1943 года ўдзельнічалі ў паўстанні, былі збаўлены і ваявалі ў партызанах. Гофман загінуў, а Юдка застаўся жывы<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />. == Памяць == На брацкай магіле ахвяр генацыду яўрэяў каля шашы [[Полацк]]—Глыбокае, у некалькіх сотнях метраў ад Празарок, каля хутара Марусіна, пасля вайны быў усталяваны помнік. У пачатку 2000-х гадоў на гэтым месцы паставілі новы помнік — валун з надпісам «''6 снежня 1941 года на гэтым месцы фашысты расстралялі 420 яўрэяў: мужчын і жанчын, дзяцей і старых — жыхароў мястэчак Празарокі і Зябкі. Светлая ім памяць! Гэтага забыць нельга!''»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=818}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Глыбоцкi раён».|1995|Б.I. Санчанка (гал. рэд.), Т. Да. Сауліч (старшыня камicii па стварэннi хронікi), Э.Ф. Анкуд, В.Ф. Бацвінёнак i iнш. (члены камicii);. «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна.. — Мн.: "Беларуская энцыклапедыя", 1995. — 454 с. — ISBN 985-11-0014-5. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} * {{h|Справочник о местах принудительного содержания|2001|Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Мн.: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Празоркі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Глыбоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Празарокі]] i2p8z35lew59619lf6bb12eeo4sx6q1 0 807833 5141658 2026-05-14T18:20:32Z Archway Islands 165839 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/47317946|Польський добровольчий корпус]]» 5141658 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Модуль:Картка/styles.css"></templatestyles>Польскі добраахвотніцкі корпус (скарочана ПДК, пол. Polski Korpus Ochotniczy) — вайсковае падраздзяленне Узброеных сіл Украіны, сфармаванае ў лютым 2023 года для абароны Украіны ад поўнамаштабнага расійскага ўварвання падчас расійска-ўкраінскай вайны. Корпус быў сфармаваны з польскіх добраахвотнікаў, якія ваююць на баку Украіны.[2] == Апісанне == Вайсковае фармаванне ўяўляе сабой спецпадраздзяленне, якое выконвае разведвальна-дыверсійныя задачы; у яго склад уваходзяць ветэраны армейскіх падраздзяленняў спецыяльнага прызначэння і звычайныя добраахвотнікі з Польшчы. Падраздзяленне незалежнае ад Інтэрнацыянальнага легіёна ТрА Украіны і падпарадкоўваецца непасрэдна Міністэрству абароны Украіны[3][4]. == Сімволіка == Польскі добраахвотніцкі корпус абраў сваім апекуном паручніка Юзафа Сіла-Новіцкага, які ў 1920 годзе стварыў Добраахвотніцкі конны дывізіён (пол. Dywizjon Jazdy Ochotniczej), вядомы як дывізіён «гусары смерці», што ўваходзіў у склад конных падраздзяленняў Войска Польскага Другой Польскай Рэспублікі. Эмблема падраздзялення нагадвае нагрудны знак польскіх гусараў. Гэтае падраздзяленне складалася толькі з добраахвотнікаў. Яно брала ўдзел у баях з бальшавікамі падчас савецка-польскай вайны[5][6]. == Гісторыя == === Рэйд на Белгародчыну === 4 чэрвеня 2023 года разам з прадстаўнікамі РДК і Легіёнам «Свабода Расіі» ажыццяўлялі лагістычную і медыцынскую падтрымку баявых дзеянняў на тэрыторыі Белгародскай вобласці, знаходзячыся ў межах дзяржаўнай мяжы Украіны.[7][8] Польскія добраахвотнікі забяспечваюць канваяванне палонных, вайсковую і медыцынскую лагістыку, але выключна на тэрыторыі Украіны.[9] == Гл. таксама == * Легіён «Свабода Расіі» * Расійскі добраахвотніцкі корпус * Беларускі добраахвотніцкі корпус * Totenkopf * Добраахвотніцкі конны дывізіён [[Катэгорыя:Польска-ўкраінскія адносіны]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] 0h95yzppoe4dyb8d8pmjg3agcxrvvlo 5141660 5141658 2026-05-14T18:21:34Z Archway Islands 165839 5141660 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Модуль:Картка/styles.css"></templatestyles>Польскі добраахвотніцкі корпус (скарочана ПДК, пол. Polski Korpus Ochotniczy) — вайсковае падраздзяленне Узброеных сіл Украіны, сфармаванае ў лютым 2023 года для абароны Украіны ад поўнамаштабнага расійскага ўварвання падчас расійска-ўкраінскай вайны. Корпус быў сфармаваны з польскіх добраахвотнікаў, якія ваююць на баку Украіны.[2] == Апісанне == Вайсковае фармаванне ўяўляе сабой спецпадраздзяленне, якое выконвае разведвальна-дыверсійныя задачы; у яго склад уваходзяць ветэраны армейскіх падраздзяленняў спецыяльнага прызначэння і звычайныя добраахвотнікі з Польшчы. Падраздзяленне незалежнае ад Інтэрнацыянальнага легіёна ТрА Украіны і падпарадкоўваецца непасрэдна Міністэрству абароны Украіны[3][4]. == Сімволіка == Польскі добраахвотніцкі корпус абраў сваім апекуном паручніка Юзафа Сіла-Новіцкага, які ў 1920 годзе стварыў Добраахвотніцкі конны дывізіён (пол. Dywizjon Jazdy Ochotniczej), вядомы як дывізіён «гусары смерці», што ўваходзіў у склад конных падраздзяленняў Войска Польскага Другой Польскай Рэспублікі. Эмблема падраздзялення нагадвае нагрудны знак польскіх гусараў. Гэтае падраздзяленне складалася толькі з добраахвотнікаў. Яно брала ўдзел у баях з бальшавікамі падчас савецка-польскай вайны[5][6]. == Гісторыя == === Рэйд на Белгародчыну === 4 чэрвеня 2023 года разам з прадстаўнікамі РДК і Легіёнам «Свабода Расіі» ажыццяўлялі лагістычную і медыцынскую падтрымку баявых дзеянняў на тэрыторыі Белгародскай вобласці, знаходзячыся ў межах дзяржаўнай мяжы Украіны.[7][8] Польскія добраахвотнікі забяспечваюць канваяванне палонных, вайсковую і медыцынскую лагістыку, але выключна на тэрыторыі Украіны.[9] == Гл. таксама == * [[Легіён «Свабода Расіі»]] * Расійскі добраахвотніцкі корпус * [[Беларускі добраахвотніцкі корпус]] * Totenkopf * Добраахвотніцкі конны дывізіён [[Катэгорыя:Польска-ўкраінскія адносіны]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] i8ewkehwccg641xfw693g4nj0tgalvr 5141661 5141660 2026-05-14T18:26:08Z Archway Islands 165839 5141661 wikitext text/x-wiki Польскі добраахвотніцкі корпус (скарочана ПДК, пол. Polski Korpus Ochotniczy) — вайсковае падраздзяленне Узброеных сіл Украіны, сфармаванае ў лютым 2023 года для абароны Украіны ад поўнамаштабнага расійскага ўварвання падчас расійска-ўкраінскай вайны. Корпус быў сфармаваны з польскіх добраахвотнікаў, якія ваююць на баку Украіны.[2] == Апісанне == Вайсковае фармаванне ўяўляе сабой спецпадраздзяленне, якое выконвае разведвальна-дыверсійныя задачы; у яго склад уваходзяць ветэраны армейскіх падраздзяленняў спецыяльнага прызначэння і звычайныя добраахвотнікі з Польшчы. Падраздзяленне незалежнае ад Інтэрнацыянальнага легіёна ТрА Украіны і падпарадкоўваецца непасрэдна Міністэрству абароны Украіны[3][4]. == Сімволіка == Польскі добраахвотніцкі корпус абраў сваім апекуном паручніка Юзафа Сіла-Новіцкага, які ў 1920 годзе стварыў Добраахвотніцкі конны дывізіён (пол. Dywizjon Jazdy Ochotniczej), вядомы як дывізіён «гусары смерці», што ўваходзіў у склад конных падраздзяленняў Войска Польскага Другой Польскай Рэспублікі. Эмблема падраздзялення нагадвае нагрудны знак польскіх гусараў. Гэтае падраздзяленне складалася толькі з добраахвотнікаў. Яно брала ўдзел у баях з бальшавікамі падчас савецка-польскай вайны[5][6]. == Гісторыя == === Рэйд на Белгародчыну === 4 чэрвеня 2023 года разам з прадстаўнікамі РДК і Легіёнам «Свабода Расіі» ажыццяўлялі лагістычную і медыцынскую падтрымку баявых дзеянняў на тэрыторыі Белгародскай вобласці, знаходзячыся ў межах дзяржаўнай мяжы Украіны.[7][8] Польскія добраахвотнікі забяспечваюць канваяванне палонных, вайсковую і медыцынскую лагістыку, але выключна на тэрыторыі Украіны.[9] == Гл. таксама == * [[Легіён «Свабода Расіі»]] * Расійскі добраахвотніцкі корпус * [[Беларускі добраахвотніцкі корпус]] * Totenkopf * Добраахвотніцкі конны дывізіён [[Катэгорыя:Польска-ўкраінскія адносіны]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] 5ge53lzuemxgopknpxi2b77oulhigt8 0 807834 5141662 2026-05-14T18:35:38Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Аляксей Андрэевіч Паборцаў''' ({{lang-ru|Алексей Андреевич Поборцев}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі тэлежурналіст, спецыяльны карэспандэнт тэлекампаніі [[НТВ]], начальнік аддзела спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання ААТ (з 2015 — АТ)...» 5141662 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксей Андрэевіч Паборцаў''' ({{lang-ru|Алексей Андреевич Поборцев}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі тэлежурналіст, спецыяльны карэспандэнт тэлекампаніі [[НТВ]], начальнік аддзела спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання ААТ (з 2015 — АТ) «Тэлекампанія НТВ» з 2004 года<ref>{{cite web|url=http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=61026|title=ПОБОРЦЕВ Алексей Андреевич|publisher=Лабиринт|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208165845/http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=61026|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Масква|Маскве]]. У [[1988]] годзе скончыў партугальскае аддзяленне [[Маскоўскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт|Маскоўскага дзяржаўнага інстытута замежных моў]] імя [[Марыс Тарэз|Марыса Тарэза]] па спецыяльнасці «Перакладчык з партугальскай і англійскай моў». Па заканчэнні ВНУ праходзіў тэрміновую вайсковую службу, у ходзе якой прымаў удзел у [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайне ў Анголе]]<ref>{{cite web|url=http://eurasian-defence.ru/node/11118|title=Поборцев Алексей Андреевич|publisher=Центр военно-политических исследований|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601005050/http://eurasian-defence.ru/node/11118|url-status=live}}</ref>. Першая камандзіроўка ў [[Ангола|Анголу]] адбылася ў 1985—1986 гадах, пасля трэцяга курса інстытута. У 1988—1990 гадах, як вайсковец, працаваў ваенным перакладчыкам у складзе [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|групы савецкіх спецыялістаў у Анголе]]<ref>{{cite web|url=http://tulainfo71.ru/news/society/8208/?sphrase_id=253878|title=Фильм с участием тульского губернатора покажут на федеральном канале|publisher=Тульское информагентство|date=2015-02-14|url-status=dead}}</ref>. У пачатку 1990-х гадоў працаваў у рэдакцыі [[ТАСС]], а таксама дыктарам і карэспандэнтам на «Иновещание» ([[Цэнтральнае тэлебачанне Дзяржтэлерадыё СССР]])<ref name=ntv>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/peredacha/segodnya/team/38781/7945/|title=Сегодня. Корреспонденты программы. Алексей Поборцев|publisher=[[НТВ]]|access-date=2016-08-03|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806153606/http://www.ntv.ru/peredacha/segodnya/team/38781/7945/|url-status=live}}</ref>. === Тэлебачанне === Пачынаючы з [[1994]] года супрацоўнічаў з маскоўскім тэлеканалам [[2х2]], у [[1995]] — карэспандэнт у навінах гэтага ж тэлеканала. Са снежня 1995 — карэспандэнт у інфармацыйных праграмах тэлеканала [[НТВ]]. Пачынаючы з канца 1995 — пачатку 1996 года вёў рэпартажы з [[Чачня|Чачні]]: як з пазіцый федэральных сіл, так і з пазіцый чачэнскіх сепаратыстаў<ref>{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/tv/33584/|title=Война в Чечне глазами журналистов - 10 лет|publisher=[[Эхо Москвы]]|date=2004-12-19|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601010749/http://www.echo.msk.ru/programs/tv/33584/|url-status=live}}</ref>. Працаваў падчас [[першая чачэнская вайна|першай]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/66623/|title=Как начиналась "первая чеченская"|author=|website=[[Кавказский узел]]|date=2004-12-17|publisher=|access-date=2018-08-29|archive-date=2018-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830005346/http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/66623/|url-status=live}}</ref> і [[другая чачэнская вайна|другой]] чачэнскіх кампаній<ref>{{cite web|url=http://polit.ru/article/2005/02/25/rasstrel/|title=Расстрел в прямом эфире|publisher=[[Полит.ру]]|date=2005-02-25|access-date=2014-10-18|archive-date=2017-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209205950/http://polit.ru/article/2005/02/25/rasstrel/|url-status=live}}</ref>, [[Дагестанская вайна|Дагестанскай вайны]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/672699/|title=Моё НТВ. Откровения Татьяны Митковой|publisher=[[НТВ]]|date=2013-10-10|access-date=2019-07-18|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528222724/https://www.ntv.ru/novosti/672699/|url-status=live}}</ref>, таксама здымаў рэпартажы пра войны, катастрофы і перавароты, якія адбываліся ў [[Афрыка|Афрыцы]], [[Афганістан]]е, [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kp.vrn.ru/ant/n14/an_news.html|title=ЮГОСЛАВИЯ — ГЛАВНАЯ ТЕМА ЭКРАНА|author=|website=Антенна-Телесемь|date=1999-04-07|publisher=|access-date=2019-08-16|archive-date=2001-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20010222031721/http://www.kp.vrn.ru/ant/n14/an_news.html|url-status=dead}}</ref> і [[Албанія|Албані]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/corr/pobortsev.html|title=Алексей Поборцев|publisher=[[НТВ]]|date=2001-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20010417065048/http://www.ntv.ru/corr/pobortsev.html|archive-date=2001-04-17}}</ref>, здымаў наступствы [[Ураган у Маскве (1998)|ўрагану ў Маскве 1998 года]]. Да чэрвеня 2014 года ў розны час працаваў карэспандэнтам у інфармацыйных праграмах НТВ — «Сегодня»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/636642|title=Китайцы варят из пениса тигра супы для импотентов|publisher=[[НТВ]]|date=2013-07-29|access-date=2017-01-04|archive-date=2017-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105083702/http://www.ntv.ru/novosti/636642|url-status=live}}</ref>, «Итоги»<ref>{{cite web|url=http://newsru.com/itogi/05nov2000/poborcev_live.html|title=Эвакуации из сектора Газа нет. Пока|publisher=[[NEWSru.com]]|date=2000-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208142119/http://newsru.com/itogi/05nov2000/poborcev_live.html|archive-date=2015-12-08}}</ref>, «Намедни»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/programs/news/namedni/index.jsp?iid=869|title=Команды «Газы!» не было. Газпром|publisher=[[НТВ]]|date=2001-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20040830034525/http://www.ntv.ru/programs/news/namedni/index.jsp?iid=869|archive-date=2004-08-30}}</ref>, «Сегодня: итоговая программа»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/video/837120/|title=Саботаж или системная ошибка: ракету «Протон» погубила сломанная деталь|publisher=[[НТВ]]|date=2014-06-01|access-date=2016-08-12|archive-date=2016-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821093247/http://www.ntv.ru/video/837120/|url-status=live}}</ref>, а таксама з’яўляўся адным з пастаянных аўтараў рубрыкі «Профессия — репортёр»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/381942/|title=«Максимум» уходит, «Своя игра» остается: программа НТВ на 2013-й. НТВ.Ru публикует интервью с программным директором телеканала НТВ. Заместитель гендиректора телекомпании Александр Нечаев рассказал об эфирных планах на 2013 год|publisher=[[НТВ]]|date=2012-12-09|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531025733/http://www.ntv.ru/novosti/381942/|url-status=live}}</ref>. З 2000 па 2004 год-пастаянны аўтар праекта «Найноўшая гісторыя». У дні [[Справа НТВ|змены ўласніка]] НТВ у красавіку 2001 года працаваў дзяжурным карэспандэнтам у рэдакцыі<ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/252890|title=Ночью на НТВ убивали монстров|publisher=[[Коммерсантъ]]|date=2001-04-06|access-date=2014-10-18|archive-date=2014-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022181146/http://www.kommersant.ru/doc/252890|url-status=live}}</ref>. З верасня [[2002]] па красавік [[2004]] — аўтар, кіраўнік і вядучы штотыднёвай тэлевізійнай праграмы пад назвай «Национальная безопасность. Расследование НТВ»<ref>{{cite web|url=http://4sale.ntv.ru/ru/item/4131|title=Национальная безопасность|publisher=[[НТВ]]|access-date=2019-06-11|archive-date=2018-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530044103/http://4sale.ntv.ru/ru/item/4131|url-status=unfit}}</ref>. Разам з ім гэтую праграму таксама вялі Алена Саркісян<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/most/2002/09/03/ntv|title=НТВ меняет сетку вещания: новости будут выходить каждый час|publisher=[[Lenta.ru]]|date=2002-09-03|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601020513/http://lenta.ru/most/2002/09/03/ntv|url-status=live}}</ref> і Антон Грішын. З пачатку мая 2004 года працаваў пераважна як аўтар [[Дакументальны фільм|дакументальных фільмаў]] на НТВ, у адной групе з рэжысёрам Наталляй Васьковай і карэспандэнтам, прадзюсарам Канстанцінам Мыльнікавым<ref>{{cite web|url=http://ej.ru/146/life/media/02/index.html|title=Чеченской войне – 10 лет|publisher=[[Еженедельный журнал]]|date=2004-11-29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041209183459/http://ej.ru/146/life/media/02/index.html|archive-date=2004-12-09}}</ref>. З верасня — кіраўнік спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання НТВ<ref name=ntv/>. == Узнагароды і прэміі == * [[Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] I ступені (27 лістапада 2006 года) — «з''а вялікі ўклад у развіццё айчыннага тэлерадыёвяшчання і шматгадовую плённую дзейнасць''»<ref>[https://archive.today/20120906165112/www.pravoteka.ru/pst/1058/528634.html Указ Президента Российской Федерации от 27 ноября 2006 года № 1316 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref>. * [[Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] II ступені (8 снежня 2000 года) — «''за мужнасць, адвагу і самаадданасць, праяўленыя пры выкананні прафесійнага абавязку, і аб’ектыўнае асвятленне падзей у Паўночна-Каўказскім рэгіёне''»<ref>{{cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/16343|title=Указ Президента Российской Федерации от 8 декабря 2000 г. № 1982 «О награждении государственными наградами Российской Федерации работников средств массовой информации»|date=2000-12-08|publisher=Президент России, официальный сайт|description=Документы|access-date=2017-08-20|archive-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044126/http://www.kremlin.ru/acts/bank/16343|url-status=live}}</ref>. * Прэмія «Крыштальная пляшка» за фільм «Першамайская калона» (2002)<ref>{{cite web|url=http://old.redstar.ru/2003/01/15_01/n.html|title=Кто хлебнет из «Хрустальной фляжки»?|publisher=[[Красная звезда]]|date=2003-01-15|access-date=2014-05-31|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926075831/http://old.redstar.ru/2003/01/15_01/n.html|url-status=live}}</ref>. * Прэмія Саюза журналістаў Расіі за лепшае журналісцкае расследаванне — за фільм «Закладнікі чорнага неба» (2003)<ref name=poborcev>{{cite web|url=http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=283899|title=Поборцев Алексей Андреевич|publisher=Министерство культуры Чувашии|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601010734/http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=283899|url-status=live}}</ref>. * Кінафестываль дакументальных фільмаў «Закон і грамадства» (2003) — адзначаны фільм «Прысуджаныя жыць» у намінацыі «Злачынства і пакаранне»<ref>{{cite web|url=http://old.vgtrk.com/cnews.html?id=1024&date=01-4-2003|title=Объявлены победители фестиваля "ЗАКОН и ОБЩЕСТВО"|publisher=[[ВГТРК]]|date=2003-04-28|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208152525/http://old.vgtrk.com/cnews.html?id=1024&date=01-4-2003|url-status=live}}</ref>. * Лаўрэат міжнароднай прэміі Арцёма Баравіка «Гонар. Мужнасць. Майстэрства» (2003)<ref name=poborcev/> і тая ж прэмія — за фільмы «Па той бок вайны» (2005) і «Атамныя людзі» (2006)<ref name=nagrada>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/kompania/nagrady|title=Награды|publisher=[[НТВ]]|date=2006|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208135249/http://www.ntv.ru/kompania/nagrady|url-status=live}}</ref>. *Дзясяты міжнародны фестываль і тэлефільмаў «Залаты бубен» (2006). Дыпломам у намінацыі «Дакументальны фільм» быў адзначаны фільм Аляксея Поборцева «Атамныя людзі»<ref name=nagrada/>. == Сям’я == Жанаты, мае дваіх дзяцей. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі з партугальскай мовы]][[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] ek3dgydetopd7ytp1v0gzzaaeicbqc2 5141663 5141662 2026-05-14T18:36:55Z DBatura 73587 /* Тэлебачанне */ 5141663 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксей Андрэевіч Паборцаў''' ({{lang-ru|Алексей Андреевич Поборцев}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі тэлежурналіст, спецыяльны карэспандэнт тэлекампаніі [[НТВ]], начальнік аддзела спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання ААТ (з 2015 — АТ) «Тэлекампанія НТВ» з 2004 года<ref>{{cite web|url=http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=61026|title=ПОБОРЦЕВ Алексей Андреевич|publisher=Лабиринт|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208165845/http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=61026|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Масква|Маскве]]. У [[1988]] годзе скончыў партугальскае аддзяленне [[Маскоўскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт|Маскоўскага дзяржаўнага інстытута замежных моў]] імя [[Марыс Тарэз|Марыса Тарэза]] па спецыяльнасці «Перакладчык з партугальскай і англійскай моў». Па заканчэнні ВНУ праходзіў тэрміновую вайсковую службу, у ходзе якой прымаў удзел у [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайне ў Анголе]]<ref>{{cite web|url=http://eurasian-defence.ru/node/11118|title=Поборцев Алексей Андреевич|publisher=Центр военно-политических исследований|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601005050/http://eurasian-defence.ru/node/11118|url-status=live}}</ref>. Першая камандзіроўка ў [[Ангола|Анголу]] адбылася ў 1985—1986 гадах, пасля трэцяга курса інстытута. У 1988—1990 гадах, як вайсковец, працаваў ваенным перакладчыкам у складзе [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|групы савецкіх спецыялістаў у Анголе]]<ref>{{cite web|url=http://tulainfo71.ru/news/society/8208/?sphrase_id=253878|title=Фильм с участием тульского губернатора покажут на федеральном канале|publisher=Тульское информагентство|date=2015-02-14|url-status=dead}}</ref>. У пачатку 1990-х гадоў працаваў у рэдакцыі [[ТАСС]], а таксама дыктарам і карэспандэнтам на «Иновещание» ([[Цэнтральнае тэлебачанне Дзяржтэлерадыё СССР]])<ref name=ntv>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/peredacha/segodnya/team/38781/7945/|title=Сегодня. Корреспонденты программы. Алексей Поборцев|publisher=[[НТВ]]|access-date=2016-08-03|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806153606/http://www.ntv.ru/peredacha/segodnya/team/38781/7945/|url-status=live}}</ref>. === Тэлебачанне === Пачынаючы з [[1994]] года супрацоўнічаў з маскоўскім тэлеканалам [[2х2]], у [[1995]] — карэспандэнт у навінах гэтага ж тэлеканала. Са снежня 1995 — карэспандэнт у інфармацыйных праграмах тэлеканала [[НТВ]]. Пачынаючы з канца 1995 — пачатку 1996 года вёў рэпартажы з [[Чачня|Чачні]]: як з пазіцый федэральных сіл, так і з пазіцый чачэнскіх сепаратыстаў<ref>{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/tv/33584/|title=Война в Чечне глазами журналистов - 10 лет|publisher=[[Эхо Москвы]]|date=2004-12-19|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601010749/http://www.echo.msk.ru/programs/tv/33584/|url-status=live}}</ref>. Працаваў падчас [[першая чачэнская вайна|першай]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/66623/|title=Как начиналась "первая чеченская"|author=|website=[[Кавказский узел]]|date=2004-12-17|publisher=|access-date=2018-08-29|archive-date=2018-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830005346/http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/66623/|url-status=live}}</ref> і [[другая чачэнская вайна|другой]] чачэнскіх кампаній<ref>{{cite web|url=http://polit.ru/article/2005/02/25/rasstrel/|title=Расстрел в прямом эфире|publisher=[[Полит.ру]]|date=2005-02-25|access-date=2014-10-18|archive-date=2017-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209205950/http://polit.ru/article/2005/02/25/rasstrel/|url-status=live}}</ref>, [[Дагестанская вайна|Дагестанскай вайны]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/672699/|title=Моё НТВ. Откровения Татьяны Митковой|publisher=[[НТВ]]|date=2013-10-10|access-date=2019-07-18|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528222724/https://www.ntv.ru/novosti/672699/|url-status=live}}</ref>, таксама здымаў рэпартажы пра войны, катастрофы і перавароты, якія адбываліся ў [[Афрыка|Афрыцы]], [[Афганістан]]е, [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kp.vrn.ru/ant/n14/an_news.html|title=ЮГОСЛАВИЯ — ГЛАВНАЯ ТЕМА ЭКРАНА|author=|website=Антенна-Телесемь|date=1999-04-07|publisher=|access-date=2019-08-16|archive-date=2001-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20010222031721/http://www.kp.vrn.ru/ant/n14/an_news.html|url-status=dead}}</ref> і [[Албанія|Албаніі]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/corr/pobortsev.html|title=Алексей Поборцев|publisher=[[НТВ]]|date=2001-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20010417065048/http://www.ntv.ru/corr/pobortsev.html|archive-date=2001-04-17}}</ref>, здымаў наступствы [[Ураган у Маскве (1998)|ўрагану ў Маскве 1998 года]]. Да чэрвеня 2014 года ў розны час працаваў карэспандэнтам у інфармацыйных праграмах НТВ — «Сегодня»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/636642|title=Китайцы варят из пениса тигра супы для импотентов|publisher=[[НТВ]]|date=2013-07-29|access-date=2017-01-04|archive-date=2017-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105083702/http://www.ntv.ru/novosti/636642|url-status=live}}</ref>, «Итоги»<ref>{{cite web|url=http://newsru.com/itogi/05nov2000/poborcev_live.html|title=Эвакуации из сектора Газа нет. Пока|publisher=[[NEWSru.com]]|date=2000-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208142119/http://newsru.com/itogi/05nov2000/poborcev_live.html|archive-date=2015-12-08}}</ref>, «Намедни»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/programs/news/namedni/index.jsp?iid=869|title=Команды «Газы!» не было. Газпром|publisher=[[НТВ]]|date=2001-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20040830034525/http://www.ntv.ru/programs/news/namedni/index.jsp?iid=869|archive-date=2004-08-30}}</ref>, «Сегодня: итоговая программа»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/video/837120/|title=Саботаж или системная ошибка: ракету «Протон» погубила сломанная деталь|publisher=[[НТВ]]|date=2014-06-01|access-date=2016-08-12|archive-date=2016-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821093247/http://www.ntv.ru/video/837120/|url-status=live}}</ref>, а таксама з’яўляўся адным з пастаянных аўтараў рубрыкі «Профессия — репортёр»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/381942/|title=«Максимум» уходит, «Своя игра» остается: программа НТВ на 2013-й. НТВ.Ru публикует интервью с программным директором телеканала НТВ. Заместитель гендиректора телекомпании Александр Нечаев рассказал об эфирных планах на 2013 год|publisher=[[НТВ]]|date=2012-12-09|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531025733/http://www.ntv.ru/novosti/381942/|url-status=live}}</ref>. З 2000 па 2004 год-пастаянны аўтар праекта «Найноўшая гісторыя». У дні [[Справа НТВ|змены ўласніка]] НТВ у красавіку 2001 года працаваў дзяжурным карэспандэнтам у рэдакцыі<ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/252890|title=Ночью на НТВ убивали монстров|publisher=[[Коммерсантъ]]|date=2001-04-06|access-date=2014-10-18|archive-date=2014-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022181146/http://www.kommersant.ru/doc/252890|url-status=live}}</ref>. З верасня [[2002]] па красавік [[2004]] — аўтар, кіраўнік і вядучы штотыднёвай тэлевізійнай праграмы пад назвай «Национальная безопасность. Расследование НТВ»<ref>{{cite web|url=http://4sale.ntv.ru/ru/item/4131|title=Национальная безопасность|publisher=[[НТВ]]|access-date=2019-06-11|archive-date=2018-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530044103/http://4sale.ntv.ru/ru/item/4131|url-status=unfit}}</ref>. Разам з ім гэтую праграму таксама вялі Алена Саркісян<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/most/2002/09/03/ntv|title=НТВ меняет сетку вещания: новости будут выходить каждый час|publisher=[[Lenta.ru]]|date=2002-09-03|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601020513/http://lenta.ru/most/2002/09/03/ntv|url-status=live}}</ref> і Антон Грішын. З пачатку мая 2004 года працаваў пераважна як аўтар [[Дакументальны фільм|дакументальных фільмаў]] на НТВ, у адной групе з рэжысёрам Наталляй Васьковай і карэспандэнтам, прадзюсарам Канстанцінам Мыльнікавым<ref>{{cite web|url=http://ej.ru/146/life/media/02/index.html|title=Чеченской войне – 10 лет|publisher=[[Еженедельный журнал]]|date=2004-11-29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041209183459/http://ej.ru/146/life/media/02/index.html|archive-date=2004-12-09}}</ref>. З верасня — кіраўнік спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання НТВ<ref name=ntv/>. == Узнагароды і прэміі == * [[Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] I ступені (27 лістапада 2006 года) — «з''а вялікі ўклад у развіццё айчыннага тэлерадыёвяшчання і шматгадовую плённую дзейнасць''»<ref>[https://archive.today/20120906165112/www.pravoteka.ru/pst/1058/528634.html Указ Президента Российской Федерации от 27 ноября 2006 года № 1316 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref>. * [[Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] II ступені (8 снежня 2000 года) — «''за мужнасць, адвагу і самаадданасць, праяўленыя пры выкананні прафесійнага абавязку, і аб’ектыўнае асвятленне падзей у Паўночна-Каўказскім рэгіёне''»<ref>{{cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/16343|title=Указ Президента Российской Федерации от 8 декабря 2000 г. № 1982 «О награждении государственными наградами Российской Федерации работников средств массовой информации»|date=2000-12-08|publisher=Президент России, официальный сайт|description=Документы|access-date=2017-08-20|archive-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044126/http://www.kremlin.ru/acts/bank/16343|url-status=live}}</ref>. * Прэмія «Крыштальная пляшка» за фільм «Першамайская калона» (2002)<ref>{{cite web|url=http://old.redstar.ru/2003/01/15_01/n.html|title=Кто хлебнет из «Хрустальной фляжки»?|publisher=[[Красная звезда]]|date=2003-01-15|access-date=2014-05-31|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926075831/http://old.redstar.ru/2003/01/15_01/n.html|url-status=live}}</ref>. * Прэмія Саюза журналістаў Расіі за лепшае журналісцкае расследаванне — за фільм «Закладнікі чорнага неба» (2003)<ref name=poborcev>{{cite web|url=http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=283899|title=Поборцев Алексей Андреевич|publisher=Министерство культуры Чувашии|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601010734/http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=283899|url-status=live}}</ref>. * Кінафестываль дакументальных фільмаў «Закон і грамадства» (2003) — адзначаны фільм «Прысуджаныя жыць» у намінацыі «Злачынства і пакаранне»<ref>{{cite web|url=http://old.vgtrk.com/cnews.html?id=1024&date=01-4-2003|title=Объявлены победители фестиваля "ЗАКОН и ОБЩЕСТВО"|publisher=[[ВГТРК]]|date=2003-04-28|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208152525/http://old.vgtrk.com/cnews.html?id=1024&date=01-4-2003|url-status=live}}</ref>. * Лаўрэат міжнароднай прэміі Арцёма Баравіка «Гонар. Мужнасць. Майстэрства» (2003)<ref name=poborcev/> і тая ж прэмія — за фільмы «Па той бок вайны» (2005) і «Атамныя людзі» (2006)<ref name=nagrada>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/kompania/nagrady|title=Награды|publisher=[[НТВ]]|date=2006|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208135249/http://www.ntv.ru/kompania/nagrady|url-status=live}}</ref>. *Дзясяты міжнародны фестываль і тэлефільмаў «Залаты бубен» (2006). Дыпломам у намінацыі «Дакументальны фільм» быў адзначаны фільм Аляксея Поборцева «Атамныя людзі»<ref name=nagrada/>. == Сям’я == Жанаты, мае дваіх дзяцей. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі з партугальскай мовы]][[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] eqca87eol9r38pp7f9vo174amamlods 5141664 5141663 2026-05-14T18:37:16Z DBatura 73587 /* Тэлебачанне */ 5141664 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксей Андрэевіч Паборцаў''' ({{lang-ru|Алексей Андреевич Поборцев}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі тэлежурналіст, спецыяльны карэспандэнт тэлекампаніі [[НТВ]], начальнік аддзела спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання ААТ (з 2015 — АТ) «Тэлекампанія НТВ» з 2004 года<ref>{{cite web|url=http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=61026|title=ПОБОРЦЕВ Алексей Андреевич|publisher=Лабиринт|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208165845/http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=61026|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Масква|Маскве]]. У [[1988]] годзе скончыў партугальскае аддзяленне [[Маскоўскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт|Маскоўскага дзяржаўнага інстытута замежных моў]] імя [[Марыс Тарэз|Марыса Тарэза]] па спецыяльнасці «Перакладчык з партугальскай і англійскай моў». Па заканчэнні ВНУ праходзіў тэрміновую вайсковую службу, у ходзе якой прымаў удзел у [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайне ў Анголе]]<ref>{{cite web|url=http://eurasian-defence.ru/node/11118|title=Поборцев Алексей Андреевич|publisher=Центр военно-политических исследований|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601005050/http://eurasian-defence.ru/node/11118|url-status=live}}</ref>. Першая камандзіроўка ў [[Ангола|Анголу]] адбылася ў 1985—1986 гадах, пасля трэцяга курса інстытута. У 1988—1990 гадах, як вайсковец, працаваў ваенным перакладчыкам у складзе [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|групы савецкіх спецыялістаў у Анголе]]<ref>{{cite web|url=http://tulainfo71.ru/news/society/8208/?sphrase_id=253878|title=Фильм с участием тульского губернатора покажут на федеральном канале|publisher=Тульское информагентство|date=2015-02-14|url-status=dead}}</ref>. У пачатку 1990-х гадоў працаваў у рэдакцыі [[ТАСС]], а таксама дыктарам і карэспандэнтам на «Иновещание» ([[Цэнтральнае тэлебачанне Дзяржтэлерадыё СССР]])<ref name=ntv>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/peredacha/segodnya/team/38781/7945/|title=Сегодня. Корреспонденты программы. Алексей Поборцев|publisher=[[НТВ]]|access-date=2016-08-03|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806153606/http://www.ntv.ru/peredacha/segodnya/team/38781/7945/|url-status=live}}</ref>. === Тэлебачанне === Пачынаючы з [[1994]] года супрацоўнічаў з маскоўскім тэлеканалам [[2х2]], у [[1995]] — карэспандэнт у навінах гэтага ж тэлеканала. Са снежня 1995 — карэспандэнт у інфармацыйных праграмах тэлеканала [[НТВ]]. Пачынаючы з канца 1995 — пачатку 1996 года вёў рэпартажы з [[Чачня|Чачні]]: як з пазіцый федэральных сіл, так і з пазіцый чачэнскіх сепаратыстаў<ref>{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/tv/33584/|title=Война в Чечне глазами журналистов - 10 лет|publisher=[[Эхо Москвы]]|date=2004-12-19|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601010749/http://www.echo.msk.ru/programs/tv/33584/|url-status=live}}</ref>. Працаваў падчас [[першая чачэнская вайна|першай]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/66623/|title=Как начиналась "первая чеченская"|author=|website=[[Кавказский узел]]|date=2004-12-17|publisher=|access-date=2018-08-29|archive-date=2018-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830005346/http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/66623/|url-status=live}}</ref> і [[другая чачэнская вайна|другой]] чачэнскіх кампаній<ref>{{cite web|url=http://polit.ru/article/2005/02/25/rasstrel/|title=Расстрел в прямом эфире|publisher=[[Полит.ру]]|date=2005-02-25|access-date=2014-10-18|archive-date=2017-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209205950/http://polit.ru/article/2005/02/25/rasstrel/|url-status=live}}</ref>, [[Дагестанская вайна|Дагестанскай вайны]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/672699/|title=Моё НТВ. Откровения Татьяны Митковой|publisher=[[НТВ]]|date=2013-10-10|access-date=2019-07-18|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528222724/https://www.ntv.ru/novosti/672699/|url-status=live}}</ref>, таксама здымаў рэпартажы пра войны, катастрофы і перавароты, якія адбываліся ў [[Афрыка|Афрыцы]], [[Афганістан]]е, [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kp.vrn.ru/ant/n14/an_news.html|title=ЮГОСЛАВИЯ — ГЛАВНАЯ ТЕМА ЭКРАНА|author=|website=Антенна-Телесемь|date=1999-04-07|publisher=|access-date=2019-08-16|archive-date=2001-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20010222031721/http://www.kp.vrn.ru/ant/n14/an_news.html|url-status=dead}}</ref> і [[Албанія|Албаніі]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/corr/pobortsev.html|title=Алексей Поборцев|publisher=[[НТВ]]|date=2001-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20010417065048/http://www.ntv.ru/corr/pobortsev.html|archive-date=2001-04-17}}</ref>, здымаў наступствы [[Ураган у Маскве (1998)|ўрагану ў Маскве 1998 года]]. Да чэрвеня 2014 года ў розны час працаваў карэспандэнтам у інфармацыйных праграмах НТВ — «Сегодня»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/636642|title=Китайцы варят из пениса тигра супы для импотентов|publisher=[[НТВ]]|date=2013-07-29|access-date=2017-01-04|archive-date=2017-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105083702/http://www.ntv.ru/novosti/636642|url-status=live}}</ref>, «Итоги»<ref>{{cite web|url=http://newsru.com/itogi/05nov2000/poborcev_live.html|title=Эвакуации из сектора Газа нет. Пока|publisher=[[NEWSru.com]]|date=2000-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208142119/http://newsru.com/itogi/05nov2000/poborcev_live.html|archive-date=2015-12-08}}</ref>, «Намедни»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/programs/news/namedni/index.jsp?iid=869|title=Команды «Газы!» не было. Газпром|publisher=[[НТВ]]|date=2001-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20040830034525/http://www.ntv.ru/programs/news/namedni/index.jsp?iid=869|archive-date=2004-08-30}}</ref>, «Сегодня: итоговая программа»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/video/837120/|title=Саботаж или системная ошибка: ракету «Протон» погубила сломанная деталь|publisher=[[НТВ]]|date=2014-06-01|access-date=2016-08-12|archive-date=2016-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821093247/http://www.ntv.ru/video/837120/|url-status=live}}</ref>, а таксама з’яўляўся адным з пастаянных аўтараў рубрыкі «Профессия — репортёр»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/381942/|title=«Максимум» уходит, «Своя игра» остается: программа НТВ на 2013-й. НТВ.Ru публикует интервью с программным директором телеканала НТВ. Заместитель гендиректора телекомпании Александр Нечаев рассказал об эфирных планах на 2013 год|publisher=[[НТВ]]|date=2012-12-09|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531025733/http://www.ntv.ru/novosti/381942/|url-status=live}}</ref>. З 2000 па 2004 год — пастаянны аўтар праекта «Найноўшая гісторыя». У дні [[Справа НТВ|змены ўласніка]] НТВ у красавіку 2001 года працаваў дзяжурным карэспандэнтам у рэдакцыі<ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/252890|title=Ночью на НТВ убивали монстров|publisher=[[Коммерсантъ]]|date=2001-04-06|access-date=2014-10-18|archive-date=2014-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022181146/http://www.kommersant.ru/doc/252890|url-status=live}}</ref>. З верасня [[2002]] па красавік [[2004]] — аўтар, кіраўнік і вядучы штотыднёвай тэлевізійнай праграмы пад назвай «Национальная безопасность. Расследование НТВ»<ref>{{cite web|url=http://4sale.ntv.ru/ru/item/4131|title=Национальная безопасность|publisher=[[НТВ]]|access-date=2019-06-11|archive-date=2018-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530044103/http://4sale.ntv.ru/ru/item/4131|url-status=unfit}}</ref>. Разам з ім гэтую праграму таксама вялі Алена Саркісян<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/most/2002/09/03/ntv|title=НТВ меняет сетку вещания: новости будут выходить каждый час|publisher=[[Lenta.ru]]|date=2002-09-03|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601020513/http://lenta.ru/most/2002/09/03/ntv|url-status=live}}</ref> і Антон Грішын. З пачатку мая 2004 года працаваў пераважна як аўтар [[Дакументальны фільм|дакументальных фільмаў]] на НТВ, у адной групе з рэжысёрам Наталляй Васьковай і карэспандэнтам, прадзюсарам Канстанцінам Мыльнікавым<ref>{{cite web|url=http://ej.ru/146/life/media/02/index.html|title=Чеченской войне – 10 лет|publisher=[[Еженедельный журнал]]|date=2004-11-29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041209183459/http://ej.ru/146/life/media/02/index.html|archive-date=2004-12-09}}</ref>. З верасня — кіраўнік спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання НТВ<ref name=ntv/>. == Узнагароды і прэміі == * [[Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] I ступені (27 лістапада 2006 года) — «з''а вялікі ўклад у развіццё айчыннага тэлерадыёвяшчання і шматгадовую плённую дзейнасць''»<ref>[https://archive.today/20120906165112/www.pravoteka.ru/pst/1058/528634.html Указ Президента Российской Федерации от 27 ноября 2006 года № 1316 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref>. * [[Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] II ступені (8 снежня 2000 года) — «''за мужнасць, адвагу і самаадданасць, праяўленыя пры выкананні прафесійнага абавязку, і аб’ектыўнае асвятленне падзей у Паўночна-Каўказскім рэгіёне''»<ref>{{cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/16343|title=Указ Президента Российской Федерации от 8 декабря 2000 г. № 1982 «О награждении государственными наградами Российской Федерации работников средств массовой информации»|date=2000-12-08|publisher=Президент России, официальный сайт|description=Документы|access-date=2017-08-20|archive-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044126/http://www.kremlin.ru/acts/bank/16343|url-status=live}}</ref>. * Прэмія «Крыштальная пляшка» за фільм «Першамайская калона» (2002)<ref>{{cite web|url=http://old.redstar.ru/2003/01/15_01/n.html|title=Кто хлебнет из «Хрустальной фляжки»?|publisher=[[Красная звезда]]|date=2003-01-15|access-date=2014-05-31|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926075831/http://old.redstar.ru/2003/01/15_01/n.html|url-status=live}}</ref>. * Прэмія Саюза журналістаў Расіі за лепшае журналісцкае расследаванне — за фільм «Закладнікі чорнага неба» (2003)<ref name=poborcev>{{cite web|url=http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=283899|title=Поборцев Алексей Андреевич|publisher=Министерство культуры Чувашии|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601010734/http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=283899|url-status=live}}</ref>. * Кінафестываль дакументальных фільмаў «Закон і грамадства» (2003) — адзначаны фільм «Прысуджаныя жыць» у намінацыі «Злачынства і пакаранне»<ref>{{cite web|url=http://old.vgtrk.com/cnews.html?id=1024&date=01-4-2003|title=Объявлены победители фестиваля "ЗАКОН и ОБЩЕСТВО"|publisher=[[ВГТРК]]|date=2003-04-28|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208152525/http://old.vgtrk.com/cnews.html?id=1024&date=01-4-2003|url-status=live}}</ref>. * Лаўрэат міжнароднай прэміі Арцёма Баравіка «Гонар. Мужнасць. Майстэрства» (2003)<ref name=poborcev/> і тая ж прэмія — за фільмы «Па той бок вайны» (2005) і «Атамныя людзі» (2006)<ref name=nagrada>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/kompania/nagrady|title=Награды|publisher=[[НТВ]]|date=2006|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208135249/http://www.ntv.ru/kompania/nagrady|url-status=live}}</ref>. *Дзясяты міжнародны фестываль і тэлефільмаў «Залаты бубен» (2006). Дыпломам у намінацыі «Дакументальны фільм» быў адзначаны фільм Аляксея Поборцева «Атамныя людзі»<ref name=nagrada/>. == Сям’я == Жанаты, мае дваіх дзяцей. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі з партугальскай мовы]][[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] mlnpb1ztxqk8xtbywmbbcaowkwooie3 5141667 5141664 2026-05-14T18:55:46Z DBatura 73587 /* Крыніцы */ 5141667 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксей Андрэевіч Паборцаў''' ({{lang-ru|Алексей Андреевич Поборцев}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі тэлежурналіст, спецыяльны карэспандэнт тэлекампаніі [[НТВ]], начальнік аддзела спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання ААТ (з 2015 — АТ) «Тэлекампанія НТВ» з 2004 года<ref>{{cite web|url=http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=61026|title=ПОБОРЦЕВ Алексей Андреевич|publisher=Лабиринт|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208165845/http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=61026|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Масква|Маскве]]. У [[1988]] годзе скончыў партугальскае аддзяленне [[Маскоўскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт|Маскоўскага дзяржаўнага інстытута замежных моў]] імя [[Марыс Тарэз|Марыса Тарэза]] па спецыяльнасці «Перакладчык з партугальскай і англійскай моў». Па заканчэнні ВНУ праходзіў тэрміновую вайсковую службу, у ходзе якой прымаў удзел у [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайне ў Анголе]]<ref>{{cite web|url=http://eurasian-defence.ru/node/11118|title=Поборцев Алексей Андреевич|publisher=Центр военно-политических исследований|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601005050/http://eurasian-defence.ru/node/11118|url-status=live}}</ref>. Першая камандзіроўка ў [[Ангола|Анголу]] адбылася ў 1985—1986 гадах, пасля трэцяга курса інстытута. У 1988—1990 гадах, як вайсковец, працаваў ваенным перакладчыкам у складзе [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|групы савецкіх спецыялістаў у Анголе]]<ref>{{cite web|url=http://tulainfo71.ru/news/society/8208/?sphrase_id=253878|title=Фильм с участием тульского губернатора покажут на федеральном канале|publisher=Тульское информагентство|date=2015-02-14|url-status=dead}}</ref>. У пачатку 1990-х гадоў працаваў у рэдакцыі [[ТАСС]], а таксама дыктарам і карэспандэнтам на «Иновещание» ([[Цэнтральнае тэлебачанне Дзяржтэлерадыё СССР]])<ref name=ntv>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/peredacha/segodnya/team/38781/7945/|title=Сегодня. Корреспонденты программы. Алексей Поборцев|publisher=[[НТВ]]|access-date=2016-08-03|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806153606/http://www.ntv.ru/peredacha/segodnya/team/38781/7945/|url-status=live}}</ref>. === Тэлебачанне === Пачынаючы з [[1994]] года супрацоўнічаў з маскоўскім тэлеканалам [[2х2]], у [[1995]] — карэспандэнт у навінах гэтага ж тэлеканала. Са снежня 1995 — карэспандэнт у інфармацыйных праграмах тэлеканала [[НТВ]]. Пачынаючы з канца 1995 — пачатку 1996 года вёў рэпартажы з [[Чачня|Чачні]]: як з пазіцый федэральных сіл, так і з пазіцый чачэнскіх сепаратыстаў<ref>{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/tv/33584/|title=Война в Чечне глазами журналистов - 10 лет|publisher=[[Эхо Москвы]]|date=2004-12-19|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601010749/http://www.echo.msk.ru/programs/tv/33584/|url-status=live}}</ref>. Працаваў падчас [[першая чачэнская вайна|першай]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/66623/|title=Как начиналась "первая чеченская"|author=|website=[[Кавказский узел]]|date=2004-12-17|publisher=|access-date=2018-08-29|archive-date=2018-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830005346/http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/66623/|url-status=live}}</ref> і [[другая чачэнская вайна|другой]] чачэнскіх кампаній<ref>{{cite web|url=http://polit.ru/article/2005/02/25/rasstrel/|title=Расстрел в прямом эфире|publisher=[[Полит.ру]]|date=2005-02-25|access-date=2014-10-18|archive-date=2017-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209205950/http://polit.ru/article/2005/02/25/rasstrel/|url-status=live}}</ref>, [[Дагестанская вайна|Дагестанскай вайны]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/672699/|title=Моё НТВ. Откровения Татьяны Митковой|publisher=[[НТВ]]|date=2013-10-10|access-date=2019-07-18|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528222724/https://www.ntv.ru/novosti/672699/|url-status=live}}</ref>, таксама здымаў рэпартажы пра войны, катастрофы і перавароты, якія адбываліся ў [[Афрыка|Афрыцы]], [[Афганістан]]е, [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kp.vrn.ru/ant/n14/an_news.html|title=ЮГОСЛАВИЯ — ГЛАВНАЯ ТЕМА ЭКРАНА|author=|website=Антенна-Телесемь|date=1999-04-07|publisher=|access-date=2019-08-16|archive-date=2001-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20010222031721/http://www.kp.vrn.ru/ant/n14/an_news.html|url-status=dead}}</ref> і [[Албанія|Албаніі]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/corr/pobortsev.html|title=Алексей Поборцев|publisher=[[НТВ]]|date=2001-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20010417065048/http://www.ntv.ru/corr/pobortsev.html|archive-date=2001-04-17}}</ref>, здымаў наступствы [[Ураган у Маскве (1998)|ўрагану ў Маскве 1998 года]]. Да чэрвеня 2014 года ў розны час працаваў карэспандэнтам у інфармацыйных праграмах НТВ — «Сегодня»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/636642|title=Китайцы варят из пениса тигра супы для импотентов|publisher=[[НТВ]]|date=2013-07-29|access-date=2017-01-04|archive-date=2017-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105083702/http://www.ntv.ru/novosti/636642|url-status=live}}</ref>, «Итоги»<ref>{{cite web|url=http://newsru.com/itogi/05nov2000/poborcev_live.html|title=Эвакуации из сектора Газа нет. Пока|publisher=[[NEWSru.com]]|date=2000-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208142119/http://newsru.com/itogi/05nov2000/poborcev_live.html|archive-date=2015-12-08}}</ref>, «Намедни»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/programs/news/namedni/index.jsp?iid=869|title=Команды «Газы!» не было. Газпром|publisher=[[НТВ]]|date=2001-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20040830034525/http://www.ntv.ru/programs/news/namedni/index.jsp?iid=869|archive-date=2004-08-30}}</ref>, «Сегодня: итоговая программа»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/video/837120/|title=Саботаж или системная ошибка: ракету «Протон» погубила сломанная деталь|publisher=[[НТВ]]|date=2014-06-01|access-date=2016-08-12|archive-date=2016-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821093247/http://www.ntv.ru/video/837120/|url-status=live}}</ref>, а таксама з’яўляўся адным з пастаянных аўтараў рубрыкі «Профессия — репортёр»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/381942/|title=«Максимум» уходит, «Своя игра» остается: программа НТВ на 2013-й. НТВ.Ru публикует интервью с программным директором телеканала НТВ. Заместитель гендиректора телекомпании Александр Нечаев рассказал об эфирных планах на 2013 год|publisher=[[НТВ]]|date=2012-12-09|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531025733/http://www.ntv.ru/novosti/381942/|url-status=live}}</ref>. З 2000 па 2004 год — пастаянны аўтар праекта «Найноўшая гісторыя». У дні [[Справа НТВ|змены ўласніка]] НТВ у красавіку 2001 года працаваў дзяжурным карэспандэнтам у рэдакцыі<ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/252890|title=Ночью на НТВ убивали монстров|publisher=[[Коммерсантъ]]|date=2001-04-06|access-date=2014-10-18|archive-date=2014-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022181146/http://www.kommersant.ru/doc/252890|url-status=live}}</ref>. З верасня [[2002]] па красавік [[2004]] — аўтар, кіраўнік і вядучы штотыднёвай тэлевізійнай праграмы пад назвай «Национальная безопасность. Расследование НТВ»<ref>{{cite web|url=http://4sale.ntv.ru/ru/item/4131|title=Национальная безопасность|publisher=[[НТВ]]|access-date=2019-06-11|archive-date=2018-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530044103/http://4sale.ntv.ru/ru/item/4131|url-status=unfit}}</ref>. Разам з ім гэтую праграму таксама вялі Алена Саркісян<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/most/2002/09/03/ntv|title=НТВ меняет сетку вещания: новости будут выходить каждый час|publisher=[[Lenta.ru]]|date=2002-09-03|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601020513/http://lenta.ru/most/2002/09/03/ntv|url-status=live}}</ref> і Антон Грішын. З пачатку мая 2004 года працаваў пераважна як аўтар [[Дакументальны фільм|дакументальных фільмаў]] на НТВ, у адной групе з рэжысёрам Наталляй Васьковай і карэспандэнтам, прадзюсарам Канстанцінам Мыльнікавым<ref>{{cite web|url=http://ej.ru/146/life/media/02/index.html|title=Чеченской войне – 10 лет|publisher=[[Еженедельный журнал]]|date=2004-11-29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041209183459/http://ej.ru/146/life/media/02/index.html|archive-date=2004-12-09}}</ref>. З верасня — кіраўнік спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання НТВ<ref name=ntv/>. == Узнагароды і прэміі == * [[Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] I ступені (27 лістапада 2006 года) — «з''а вялікі ўклад у развіццё айчыннага тэлерадыёвяшчання і шматгадовую плённую дзейнасць''»<ref>[https://archive.today/20120906165112/www.pravoteka.ru/pst/1058/528634.html Указ Президента Российской Федерации от 27 ноября 2006 года № 1316 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref>. * [[Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] II ступені (8 снежня 2000 года) — «''за мужнасць, адвагу і самаадданасць, праяўленыя пры выкананні прафесійнага абавязку, і аб’ектыўнае асвятленне падзей у Паўночна-Каўказскім рэгіёне''»<ref>{{cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/16343|title=Указ Президента Российской Федерации от 8 декабря 2000 г. № 1982 «О награждении государственными наградами Российской Федерации работников средств массовой информации»|date=2000-12-08|publisher=Президент России, официальный сайт|description=Документы|access-date=2017-08-20|archive-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044126/http://www.kremlin.ru/acts/bank/16343|url-status=live}}</ref>. * Прэмія «Крыштальная пляшка» за фільм «Першамайская калона» (2002)<ref>{{cite web|url=http://old.redstar.ru/2003/01/15_01/n.html|title=Кто хлебнет из «Хрустальной фляжки»?|publisher=[[Красная звезда]]|date=2003-01-15|access-date=2014-05-31|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926075831/http://old.redstar.ru/2003/01/15_01/n.html|url-status=live}}</ref>. * Прэмія Саюза журналістаў Расіі за лепшае журналісцкае расследаванне — за фільм «Закладнікі чорнага неба» (2003)<ref name=poborcev>{{cite web|url=http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=283899|title=Поборцев Алексей Андреевич|publisher=Министерство культуры Чувашии|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601010734/http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=283899|url-status=live}}</ref>. * Кінафестываль дакументальных фільмаў «Закон і грамадства» (2003) — адзначаны фільм «Прысуджаныя жыць» у намінацыі «Злачынства і пакаранне»<ref>{{cite web|url=http://old.vgtrk.com/cnews.html?id=1024&date=01-4-2003|title=Объявлены победители фестиваля "ЗАКОН и ОБЩЕСТВО"|publisher=[[ВГТРК]]|date=2003-04-28|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208152525/http://old.vgtrk.com/cnews.html?id=1024&date=01-4-2003|url-status=live}}</ref>. * Лаўрэат міжнароднай прэміі Арцёма Баравіка «Гонар. Мужнасць. Майстэрства» (2003)<ref name=poborcev/> і тая ж прэмія — за фільмы «Па той бок вайны» (2005) і «Атамныя людзі» (2006)<ref name=nagrada>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/kompania/nagrady|title=Награды|publisher=[[НТВ]]|date=2006|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208135249/http://www.ntv.ru/kompania/nagrady|url-status=live}}</ref>. *Дзясяты міжнародны фестываль і тэлефільмаў «Залаты бубен» (2006). Дыпломам у намінацыі «Дакументальны фільм» быў адзначаны фільм Аляксея Поборцева «Атамныя людзі»<ref name=nagrada/>. == Сям’я == Жанаты, мае дваіх дзяцей. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі з партугальскай мовы]][[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты]] pucdy753lv8vzmwn2s1wh3aon6qxn6l 1 807835 5141689 2026-05-14T20:06:41Z Emilia Noah 155537 /* */ 5141689 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 0 807836 5141690 2026-05-14T20:10:53Z Iamarsenibragimov 168152 Створана. Кампактны пераклад са [[w:ru:Что такое осень]] 5141690 wikitext text/x-wiki '''«Што такое восень»''' — песня расійскага рок-гурту «[[ДДТ (гурт)|ДДТ]]» з альбома «[[Актрыса Вясна (альбом)|Актрыса Вясна]]» ([[1991 год у гісторыі музыкі|1991]]). Аўтар тэксту і кампазітар — [[Юрый Шаўчук]]. Адна з найбольш папулярных кампазіцый гурту, неаднаразова ўваходзіла ў розныя рэйтынгі лепшых песень на рускай мове. == Гісторыя стварэння == Песня была напісана [[Юрый Шаўчук|Юрыем Шаўчуком]] у канцы 1980-х гадоў. Музыка ў значнай ступені была створана сумесна з клавішнікам гурту Сяргеем Чыгракавым. Песня атрымала шырокую папулярнасць адразу пасля выхаду альбома. Сам Шаўчук неаднаразова казаў, што кампазіцыя стала «візітнай карткай» гурту і часта выклікае ў яго неадназначнае стаўленне з-за празмернай эксплуатацыі на канцэртах. == Кліп == Першапачаткова кампазіцыя называлася проста «Восень», менавіта пад гэтай назвай выйшаў кліп. Аранжыроўка ў кліпе прыкметна адрозніваецца ад альбомнай версіі. Відэа было знята на дзве камеры 15 кастрычніка 1991 года, у дзень нараджэння [[Вячаслаў Бутусаў|Вячаслава Бутусава]]. У 2021 годзе кліп быў адрэстаўраваны. == Папулярнасць == Песня ўвайшла ў хіт-парад «100 лепшых песень рускага року XX стагоддзя» радыёстанцыі «[[Наша радыё (радыёстанцыя)|Наша радыё]]», заняўшы ў ім другое месца. У 2017 годзе часопіс «Эксперт» уключыў песню ў спіс ста галоўных песень на рускай мове за перыяд 1917–2017, дзе яна заняла сёмае месца<ref>{{Спасылка|url=http://expert.ru/russian_reporter/2017/12/cto-glavnyih-pesen-na-russkom-yazyike--1917-2017|загаловак=Сто галоўных песень на рускай мове 1917–2017|выдавец=Эксперт|мова=ru}}</ref>. == Кавер-версіі == * У траўні 2024 года на канцэрце ДДТ на Кіпры песню разам з гуртом выканала [[Ала Барысаўна Пугачова|Ала Пугачова]]<ref>{{Спасылка|url=https://meduza.io/feature/2024/05/14/kontsert-ddt-na-kipre-yuriy-shevchuk-poet-osen-alla-p|загаловак=Канцэрт ДДТ на Кіпры: Шаўчук спявае «Восень», Пугачова падпявае|выдавец=Meduza|мова=ru}}</ref>. {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні 1991 года]] [[Катэгорыя:Песні ДДТ]] [[Катэгорыя:Песні на рускай мове]] 3yf6llczknj02a3kmfka2bdrezrtz3t 5141691 5141690 2026-05-14T20:15:48Z Iamarsenibragimov 168152 Папраўлены wikilink: [[ДДТ (гурт)]] → [[ДДТ (рок-гурт)]] (карэктная назва артыкула) 5141691 wikitext text/x-wiki '''«Што такое восень»''' — песня расійскага рок-гурту «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]» з альбома «[[Актрыса Вясна (альбом)|Актрыса Вясна]]» ([[1991 год у гісторыі музыкі|1991]]). Аўтар тэксту і кампазітар — [[Юрый Шаўчук]]. Адна з найбольш папулярных кампазіцый гурту, неаднаразова ўваходзіла ў розныя рэйтынгі лепшых песень на рускай мове. == Гісторыя стварэння == Песня была напісана [[Юрый Шаўчук|Юрыем Шаўчуком]] у канцы 1980-х гадоў. Музыка ў значнай ступені была створана сумесна з клавішнікам гурту Сяргеем Чыгракавым. Песня атрымала шырокую папулярнасць адразу пасля выхаду альбома. Сам Шаўчук неаднаразова казаў, што кампазіцыя стала «візітнай карткай» гурту і часта выклікае ў яго неадназначнае стаўленне з-за празмернай эксплуатацыі на канцэртах. == Кліп == Першапачаткова кампазіцыя называлася проста «Восень», менавіта пад гэтай назвай выйшаў кліп. Аранжыроўка ў кліпе прыкметна адрозніваецца ад альбомнай версіі. Відэа было знята на дзве камеры 15 кастрычніка 1991 года, у дзень нараджэння [[Вячаслаў Бутусаў|Вячаслава Бутусава]]. У 2021 годзе кліп быў адрэстаўраваны. == Папулярнасць == Песня ўвайшла ў хіт-парад «100 лепшых песень рускага року XX стагоддзя» радыёстанцыі «[[Наша радыё (радыёстанцыя)|Наша радыё]]», заняўшы ў ім другое месца. У 2017 годзе часопіс «Эксперт» уключыў песню ў спіс ста галоўных песень на рускай мове за перыяд 1917–2017, дзе яна заняла сёмае месца<ref>{{Спасылка|url=http://expert.ru/russian_reporter/2017/12/cto-glavnyih-pesen-na-russkom-yazyike--1917-2017|загаловак=Сто галоўных песень на рускай мове 1917–2017|выдавец=Эксперт|мова=ru}}</ref>. == Кавер-версіі == * У траўні 2024 года на канцэрце ДДТ на Кіпры песню разам з гуртом выканала [[Ала Барысаўна Пугачова|Ала Пугачова]]<ref>{{Спасылка|url=https://meduza.io/feature/2024/05/14/kontsert-ddt-na-kipre-yuriy-shevchuk-poet-osen-alla-p|загаловак=Канцэрт ДДТ на Кіпры: Шаўчук спявае «Восень», Пугачова падпявае|выдавец=Meduza|мова=ru}}</ref>. {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні 1991 года]] [[Катэгорыя:Песні ДДТ]] [[Катэгорыя:Песні на рускай мове]] foc6ywb5e9hhpd7wcnap1um2ja0rhy5 0 807837 5141694 2026-05-14T20:19:18Z Iamarsenibragimov 168152 Створана. Кампактны пераклад са [[w:ru:Бутусов, Вячеслав Геннадьевич]] 5141694 wikitext text/x-wiki '''Вячаслаў Генадзьевіч Бутусаў''' (нар. [[15 кастрычніка]] [[1961 год|1961]], [[Краснаярск]], [[СССР]]) — савецкі і расійскі рок-музыка, спявак, кампазітар, пісьменнік, грамадскі дзеяч і акцёр. Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (2019), лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола (1989). Лідэр і вакаліст рок-гуртоў «[[Nautilus Pompilius]]» (1982—1997), «Ю-Питер» (2001—2017) і «Орден Славы» (з 2017). == Біяграфія == У 1978 годзе Бутусаў пазнаёміўся з Дзмітрыем Умецкім. Абодва былі захопленыя рок-музыкай і ў выніку заснавалі гурт «Nautilus Pompilius». У 1983 годзе Бутусаў пазнаёміўся з паэтам [[Ілья Кармільцаў|Ільёй Кармільцавым]], які стаў пастаянным аўтарам тэкстаў гурту. Падчас папулярнасці калектыву ў сярэдзіне 1980-х асноўным жанрам была [[Новая хваля (музыка)|новая хваля]]. Да найбольш вядомых песень гурту на музыку Бутусава адносяцца «Скаваныя адным ланцугом», «Погляд з экрана», «Я хачу быць з табой», «Апошні ліст» (таксама вядомы як «Гудбай, Амерыка!»), «Прагулкі па вадзе», «Тытанік» і «Крылы». Да 1988 года «Nautilus Pompilius» становіцца адным з самых вядомых рок-гуртоў краіны, але з-за творчых рознагалоссяў паміж двума заснавальнікамі калектыву Дзмітрый Умецкі пакінуў гурт. «Наўтылус» праіснаваў да 1997 года, пасля чаго Бутусаў пачаў сольную кар'еру. == Сольная творчасць == Пасля распаду «Nautilus Pompilius» Бутусаў запісаў шэраг сольных альбомаў і ўдзельнічаў у праекце [[Барыс Грабеншчыкоў|Барыса Грабеншчыкова]] «Тэрарыум». У 2001 годзе разам з гітарыстам Юрыем Каспаранам стварыў гурт «Ю-Питер», які праіснаваў да 2017 года. У 2017 годзе Бутусаў абвясціў пра стварэнне новага калектыву «Орден Славы». == Прызнанне == * Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (2019) * Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола (1989) == Спасылкі == * {{Спасылка|url=https://nautilus.ru|загаловак=Афіцыйны сайт «Nautilus Pompilius»|мова=ru}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснаярску]] [[Катэгорыя:Расійскія рок-музыкі]] [[Катэгорыя:Расійскія спевакі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі]] 6e517aczftxid5bw10l9xjymkf9cqmf 5141716 5141694 2026-05-14T21:34:25Z Iamarsenibragimov 168152 Разгортванне артыкула да паўнавартаснай біяграфіі: картка, ранняе жыццё, гісторыя Nautilus Pompilius, Ю-Питер, Орден Славы, кінематограф, дыскаграфія (па прапанове M.L.Bot на маёй СА) 5141716 wikitext text/x-wiki {{Картка музыкі | Імя = Вячаслаў Бутусаў | Імя пры нараджэнні = Вячаслаў Генадзьевіч Бутусаў | Дата нараджэння = [[15 кастрычніка]] [[1961]] | Месца нараджэння = [[Краснаярск]], [[СССР]] | Жанры = [[Рок-музыка|рок]], [[пост-панк]], [[новая хваля (музыка)|новая хваля]] | Інструмент = вакал, гітара, клавішныя | Гурты = «[[Nautilus Pompilius]]» (1982—1997)<br>«Ю-Питер» (2001—2017)<br>«Орден Славы» (з 2017) | Гады актыўнасці = з 1978 | Лэйблы = «Мелодыя», «Lad» }} '''Вячасла́ў Генадзьеві́ч Бутуса́ў''' (нар. [[15 кастрычніка]] [[1961]], [[Краснаярск]], [[СССР]]) — савецкі і расійскі рок-музыка, спявак, аўтар песень, кампазітар, пісьменнік, грамадскі дзеяч і акцёр. [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі]] (2019), лаўрэат прэміі [[Ленінскі камсамол|Ленінскага камсамола]] (1989). Лідэр і вакаліст рок-гуртоў «[[Nautilus Pompilius]]» (1982—1997), «Ю-Питер» (2001—2017) і «Орден Славы» (з 2017 года). Бутусаў лічыцца адным з ключавых аўтараў савецкага і расійскага року 1980—1990-х гадоў; яго песні на музыку гурту «Nautilus Pompilius» уваходзяць у вядомыя хіт-парады лепшых кампазіцый рускага року, у тым ліку рэйтынг «100 лепшых песень рускага року XX стагоддзя» радыёстанцыі «[[Наша радыё (радыёстанцыя)|Наша радыё]]»<ref name="nashe100">{{Спасылка|url=https://www.nashe.ru/100|загаловак=100 лепшых песень рускага року XX стагоддзя|выдавец=Наша радыё|мова=ru}}</ref>. == Біяграфія == === Ранняе жыццё (1961—1978) === Вячаслаў Бутусаў нарадзіўся 15 кастрычніка 1961 года ў [[Краснаярск]]у. У 1960-х гадах сям'я часта пераязджала з-за працы бацькі, інжынера на будоўлі. Дзяцінства музыкі прайшло ў [[Кемераўская вобласць|Кемераўскай вобласці]], а ў сярэдзіне 1970-х сям'я пасялілася ў [[Свярдлоўск]]у (цяпер [[Екацерынбург]]), які стане для Бутусава галоўным горадам жыцця і творчасці. У школе Бутусаў зацікавіўся музыкай — спачатку слухаў савецкую і замежную эстраду, потым прайшоў увага да рок-музыкі праз самаробныя запісы заходніх гуртоў ([[The Beatles]], [[Pink Floyd]], [[Led Zeppelin]]). === Свярдлоўскі архітэктурны інстытут і фарміраванне «Nautilus Pompilius» (1978—1985) === У 1978 годзе Бутусаў паступіў у Свярдлоўскі архітэктурны інстытут (цяпер [[Уральскі дзяржаўны архітэктурна-мастацкі ўніверсітэт]]). У інстытуце ён пазнаёміўся з [[Дзмітрый Умецкі|Дзмітрыем Умецкім]], з якім аб'ядняла захопленасць рок-музыкай. У 1982 годзе Бутусаў і Умецкі заснавалі гурт «Nautilus Pompilius». У першыя гады гурт існаваў ў паўафіцыйным фармаце — выступаў на студэнцкіх вечарынах і запісваў магнітаальбомы ў саматужных умовах. У 1983 годзе да гурту далучыўся паэт [[Ілья Кармільцаў]], які стане пастаянным аўтарам тэкстаў на наступныя гады. === Пік папулярнасці «Nautilus Pompilius» (1986—1997) === Прарывам гурту стаў альбом «[[Разлука (альбом Nautilus Pompilius)|Разлука]]» (1986), у які ўвайшлі песні «Скаваныя адным ланцугом», «Погляд з экрана», «Я хачу быць з табой». Альбом стаў культавым у асяроддзі савецкай моладзі і, нягледзячы на абмежаваную афіцыйную дыстрыбуцыю, пашыраўся ў магнітафонных копіях па ўсім СССР. У сярэдзіне 1980-х асноўным жанрам гурту з'яўлялася [[новая хваля (музыка)|новая хваля]] з элементамі [[пост-панк]]у. Песні «Гудбай, Амерыка!» (1985), «Скаваныя адным ланцугом», «Я хачу быць з табой» сталі гімнамі эпохі [[Перабудова|перабудовы]]. Да 1988 года «Nautilus Pompilius» становіцца адным з самых вядомых рок-гуртоў краіны. Аднак з-за творчых рознагалоссяў паміж двума заснавальнікамі калектыву Дзмітрый Умецкі пакінуў гурт. У 1989—1997 гадах гурт працаваў зменным саставам, выдаўшы яшчэ некалькі альбомаў: «Князь цішыні» (1989), «Чужая зямля» (1992), «Крылы» (1995), «Яблынекітай» (1997) і канцэртны «Атлантыда» (1997). У 1997 годзе Бутусаў абвясціў пра роспуск гурту і пачаў сольную кар'еру. === Сольная творчасць (1997—2001) === Пасля распаду «Nautilus Pompilius» Бутусаў выдаў сольныя альбомы «Аўтаматчык» (1997) і «Автомат-2» (1999). У той жа перыяд ён супрацоўнічаў з [[Барыс Грабеншчыкоў|Барысам Грабеншчыковым]] у рамках праекта «Тэрарыум», выдаўшы сумесны альбом. === «Ю-Питер» (2001—2017) === У 2001 годзе Бутусаў разам з гітарыстам [[Юрый Каспаран|Юрыем Каспараном]] (былы ўдзельнік гурту «[[Кіно (гурт)|Кіно]]») заснаваў гурт «Ю-Питер». Калектыў выдаў альбомы «Бумеранг» (2002), «Імя рэк» (2006), «Кветкі і шыпы» (2007), «Багамол» (2010) і «Гарачы лёд» (2015). У 2017 годзе Бутусаў абвясціў пра спыненне дзейнасці «Ю-Питер» і стварэнне новага калектыву. === «Орден Славы» (з 2017) === З 2017 года Бутусаў выступае з гуртом «Орден Славы», які працягвае традыцыі ягонай папярэдняй творчасці. Калектыў выдаў альбомы «Аллилуйя» (2018), «Гудбай, Америка» (перавыпуск, 2020) і шэраг сінглаў. == Творчасць == === Літаратура === Акрамя музыкі, Бутусаў з'яўляецца аўтарам некалькіх кніг — зборнікаў прозы, паэзіі і эсэ. Сярод іх: * «Архія» (1997) — зборнік вершаў і прозы * «Антыдот» (2006) — раман * «Берасцяны човен» (2014) — эсэістыка === Кінематограф === Бутусаў пісаў музыку да шэрагу расійскіх фільмаў: * «[[Брат (фільм, 1997)|Брат]]» (1997, рэжысёр [[Аляксей Балабанаў]]) — у саўндтрэк увайшлі песні «Nautilus Pompilius» * «[[Брат 2]]» (2000) — частковы саўндтрэк * «[[9 рота]]» (2005) — кампазіцыі гурту «Ю-Питер» * «[[Стылягі (фільм)|Стылягі]]» (2008) — кавер-версіі савецкіх песень Таксама ён здымаўся ў эпізадычных ролях у фільмах «Брат», «Брат 2», «Прыгоды Шэрлака Холмса і доктара Ватсана» і іншых. == Грамадская і палітычная пазіцыя == У 2010-я гады Бутусаў перыядычна выказваўся пра грамадска-палітычныя пытанні ў Расіі. У 2014 годзе ён падпісаў адкрытае пісьмо ў падтрымку дзеянняў уладаў Расіі на тэрыторыі [[Крым]]а<ref>{{Спасылка|url=https://www.kommersant.ru/doc/2435380|загаловак=Дзеячы культуры падтрымалі пазіцыю Расіі|выдавец=Камерсант|мова=ru|дата=2014-03-11}}</ref>. == Прызнанне і ўзнагароды == * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі]] (2019) * Лаўрэат прэміі [[Ленінскі камсамол|Ленінскага камсамола]] (1989) — за «Nautilus Pompilius» * Уладальнік шэрагу музычных прэмій, у тым ліку «Чартова дзюжына» ад радыёстанцыі «[[Наша радыё (радыёстанцыя)|Наша радыё]]» == Дыскаграфія == === «Nautilus Pompilius» (асноўныя альбомы) === * ''Невідзімка'' (1985) * ''[[Разлука (альбом Nautilus Pompilius)|Разлука]]'' (1986) * ''Княсь цішыні'' (1989) * ''Чужая зямля'' (1992) * ''Крылы'' (1995) * ''Яблынекітай'' (1997) * ''Атлантыда'' (1997) === Сольныя альбомы === * ''Аўтаматчык'' (1997) * ''Автомат-2'' (1999) * ''Тэрарыум'' (з Б. Грабеншчыковым, 1999) === «Ю-Питер» === * ''Бумеранг'' (2002) * ''Імя рэк'' (2006) * ''Кветкі і шыпы'' (2007) * ''Багамол'' (2010) * ''Гарачы лёд'' (2015) === «Орден Славы» === * ''Аллилуйя'' (2018) == Сям'я == Жонка — Ганна Бутусава, ад шлюбу маюцца дочкі. Сям'я жыве ў [[Санкт-Пецярбург]]у. == Зноскі == {{Зноскі}} == Літаратура == * Кармільцаў І. ''Скаваныя адным ланцугом: гісторыя гурту «Nautilus Pompilius»''. — М.: Время, 2008. * Кушнір А. ''100 магнітаальбомаў савецкага року''. — М.: Леан, 2003. — ISBN 5-94483-001-7. == Спасылкі == * {{Спасылка|url=https://nautilus.ru|загаловак=Афіцыйны сайт «Nautilus Pompilius»|мова=ru}} * {{Спасылка|url=https://www.lenta.ru/lib/14159706/|загаловак=Біяграфія Бутусава на Lenta.ru|выдавец=Lenta.ru|мова=ru}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснаярску]] [[Катэгорыя:Расійскія рок-музыкі]] [[Катэгорыя:Расійскія спевакі]] [[Катэгорыя:Расійскія кампазітары]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ленінскага камсамола]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Уральскага дзяржаўнага архітэктурна-мастацкага ўніверсітэта]] ti7kpi785vle8wtgwh31k1gkq4j2yr6 0 807838 5141695 2026-05-14T20:19:56Z Iamarsenibragimov 168152 Створана. Кампактны пераклад са [[w:ru:Актриса Весна]] 5141695 wikitext text/x-wiki {{Альбом | Назва = Актрыса Вясна | Выканаўца = [[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]] | Тып = студыйны альбом | Выпушчаны = лістапад 1992 | Жанр = [[рок]] | Лэйбл = «Аўрорыя» | Папярэдні = «Пачуцці» | Год папярэдняга = 1991 | Наступны = «Гэта ўсё...» | Год наступнага = 1995 }} '''«Актрыса Вясна»''' — восьмы студыйны альбом расійскага рок-гурту «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]», які выйшаў у лістападзе [[1992 год у гісторыі музыкі|1992 года]]. Пласцінка пераважна складаецца з лірычных меладычных песень, самыя раннія з якіх былі напісаны яшчэ ў пачатку [[1980-я|1980-х]]. Альбом «Актрыса Вясна» [[Юрый Шаўчук]] прысвяціў сваёй жонцы Эльміры, якая памерла ад раку ў сакавіку 1992 года. На вокладцы змешчаны яе малюнкі. Адной з найбольш папулярных кампазіцый альбома стала песня «[[Што такое восень]]». == Спіс кампазіцый == Аўтар музыкі і тэксту ўсіх песень — [[Юрый Шаўчук]]. # «Актрыса Вясна» # «Што такое восень» # «Цёмная ноч» # «Іван Дамавы» # «Дзяржава» # «Прасвятленне» # «Мяцеліца» # «Радыё» # «Восеньская» # «Глядзі» # «Маленькі прынц» {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Альбомы ДДТ]] [[Катэгорыя:Альбомы 1992 года]] [[Катэгорыя:Альбомы на рускай мове]] ob3ipt19u5avq6kh3tewew7mitjlm93 0 807839 5141696 2026-05-14T20:20:49Z Iamarsenibragimov 168152 Створана. Кампактны пераклад са [[w:ru:Наше радио]] 5141696 wikitext text/x-wiki '''«Наша радыё»''' ({{lang-ru|Наше радио}}) — расійская музычная радыёстанцыя, якая транслюе музыку пераважна ў фармаце постсавецкага рускага [[Рок-музыка|року]]. Уваходзіць у склад «Мультымедыя Холдынгу» разам са станцыямі «Radio Jazz», «Rock FM» і інтэрнэт-радыёстанцыяй «Radio Ultra». == Гісторыя == Радыёстанцыя пачала вяшчанне ў снежні 1998 года. Заснавальнікам і першым галоўным рэдактарам быў журналіст Міхаіл Казыраў. З 1999 па 2019 год (акрамя 2007) радыёстанцыя штогод праводзіла буйны рок-фестываль «[[Нашэсце (фестываль)|Нашэсце]]», які стаў адной з найбольш масавых музычных падзей у Расіі. == Хіт-парады == «Наша радыё» транслюе штотыднёвы хіт-парад «Чартова дзюжына» і ўручае аднайменную прэмію. Сярод найвядомых праектаў радыёстанцыі — хіт-парад «100 лепшых песень рускага року XX стагоддзя», у якім песня «[[Што такое восень]]» гурту «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]» заняла другое месца. == Спасылкі == * {{Спасылка|url=https://www.nashe.ru|загаловак=Афіцыйны сайт радыёстанцыі|мова=ru}} {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Расіі]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі, заснаваныя ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Рок-радыёстанцыі]] sfyx5g2qxtr6xdgrlij9vald7xbpxdx 3 807840 5141703 2026-05-14T20:36:09Z M.L.Bot 261 /* Кампактныя пераклады */ новы падраздзел 5141703 wikitext text/x-wiki == Кампактныя пераклады == Вітаю. Нам быў поўныя пераклады. 1 поўны, замест 10 кампактных -- было б цудоўна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:36, 14 мая 2026 (+03) nbnnytxxczvf1298w81g22h1qfs04co 5141704 5141703 2026-05-14T20:36:37Z M.L.Bot 261 5141704 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}}--[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:36, 14 мая 2026 (+03) == Кампактныя пераклады == Вітаю. Нам быў поўныя пераклады. 1 поўны, замест 10 кампактных -- было б цудоўна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:36, 14 мая 2026 (+03) fnop1gs6db4i855uvcjab7efizs7qq4 5141714 5141704 2026-05-14T21:19:06Z Iamarsenibragimov 168152 /* Re: Кампактныя пераклады */ адказ M.L.Bot 5141714 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}}--[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:36, 14 мая 2026 (+03) == Кампактныя пераклады == Вітаю. Нам быў поўныя пераклады. 1 поўны, замест 10 кампактных -- было б цудоўна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:36, 14 мая 2026 (+03) == Re: Кампактныя пераклады == Дзякуй за вітанне і за карысную параду. Сапраўды, я хацеў запусціць некалькі звязаных артыкулаў адначасова, каб закрыць чырвоныя спасылкі ў сваім першым перакладзе («[[Што такое восень]]»). Прызнаю, што кампактныя стабы — не лепшы шлях. Зараз спыняю стварэнне новых і пачынаю разгортваць ужо створаныя да паўнавартаснай якасці. Пачну з артыкула пра [[Вячаслаў Бутусаў|Вячаслава Бутусава]] — дададу падрабязнасці пра ''Nautilus Pompilius'', ''Ю-Питер'', дыскаграфію, прызнанне. Калі будуць заўвагі па стылі ці беларускай мове — буду ўдзячны. Гэта мае першыя правкі на be.wiki, ваш досвед каштоўны. З павагай, [[Удзельнік:Iamarsenibragimov|Iamarsenibragimov]] ([[Размовы з удзельнікам:Iamarsenibragimov|размовы]]) 00:19, 15 мая 2026 (+03) dwqp4x0vm596a0vznncfhexnfbnr6n4 3 807841 5141710 2026-05-14T21:16:31Z Plaga med 116903 Вітаем! 5141710 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:16, 15 мая 2026 (+03) 5ppokkou3d630kzddo6nm309ioivf35 3 807842 5141711 2026-05-14T21:16:49Z Plaga med 116903 Вітаем! 5141711 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:16, 15 мая 2026 (+03) 5ppokkou3d630kzddo6nm309ioivf35 3 807843 5141712 2026-05-14T21:17:00Z Plaga med 116903 Вітаем! 5141712 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:16, 15 мая 2026 (+03) 5ppokkou3d630kzddo6nm309ioivf35 3 807844 5141713 2026-05-14T21:17:08Z Plaga med 116903 Вітаем! 5141713 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 15 мая 2026 (+03) jvrkzsu7q1bil971leydq0qbrxzyxl8 0 807845 5141718 2026-05-14T21:56:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Верамееў}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Аляксандр Аляксандравіч Верамееў |арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Александрович Веремеев}} |фота = |шырыня = |подпіс = |пасада = Старшыня Мазырскі раённы выканаўчы камі...» 5141718 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Верамееў}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Аляксандр Аляксандравіч Верамееў |арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Александрович Веремеев}} |фота = |шырыня = |подпіс = |пасада = Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] |пачатак_тэрміну = 12 мая 2026 |канец_тэрміну = |прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] |папярэднік = [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] |пераемнік = |пасада2 = Старшыня [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]] |пачатак_тэрміну2 = жнівень 2024 |канец_тэрміну2 = май 2026 |прэзідэнт2 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] |папярэднік2 = Аляксандр Міхайлавіч Кохан |пераемнік2 = |дата_нараджэння = 7.3.1979 |месца_нараджэння = [[Мардвін (Петрыкаўскі раён)|Мардвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |адукацыя = [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] |прафесія = |партыя = |узнагароды = }} '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Вераме́еў''' ({{ДН|7|3|1979}}, [[Мардвін (Петрыкаўскі раён)|Мардвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны службовец і гаспадарчы дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (з 2026 года). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 сакавіка 1979 года ў вёсцы [[Мардвін (Петрыкаўскі раён)|Мардвін]] Петрыкаўскага раёна ў сям'і рабочых<ref name="petrikov_prog">{{cite web|url=https://petrikov.gov.by/uploads/files/2024/Veremeev-A-A.pdf|title=Предвыборная программа Кандидата в депутаты Петриковского районного Совета депутатов двадцать девятого созыва по Мышанскому избирательному округу №32 Веремеева Александра Александровича|publisher=Петриковский районный исполнительный комитет|date=2024|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. У 2008 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]]<ref name="gp_may12">{{cite web|url=https://gp.by/novosti-regionov/obshchestvo/news317835.html|title=В Гомельском горисполкоме, Мозырском райисполкоме и на БМЗ новые руководители|publisher=Гомельская праўда|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. Беспартыйны. З'яўляўся кандыдатам у дэпутаты [[Петрыкаўскі раённы Савет дэпутатаў|Петрыкаўскага раённага Савета дэпутатаў]] 29-га склікання па Мышанскай выбарчай акрузе №&nbsp;32<ref name="petrikov_prog"/>. == Працоўная і дзяржаўная дзейнасць == Працоўную дзейнасць пачаў у 1999 годзе ў саўгасе «Петрыкаўскі» (які пазней быў пераўтвораны ў сельскагаспадарчае ўнітарнае прадпрыемства «Палессе-Аграінвест») на пасадзе загадчыка гаража. На гэтым жа прадпрыемстве паслядоўна працаваў інжынерам-механікам, намеснікам галоўнага інжынера па ахове працы і галоўным інжынерам. На пасадзе намесніка дырэктара курыраваў пытанні маркетынгу, пэўны час выконваў абавязкі кіраўніка гаспадаркі. У маі 2023 года быў прызначаны дырэктарам прадпрыемства «Палессе-Аграінвест»<ref name="gp_may12"/><ref name="petrikov_prog"/>. У жніўні 2024 года, падчас рабочай паездкі ў Петрыкаўскі раён, [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка]] непасрэдна ў полі прызначыў Аляксандра Верамеева на пасаду старшыні [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]]<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/lukashenko-rasschityvaet-na-kharakter-i-polesskuyu-upertost-novogo-rukovoditelya-mozyrskogo-rayona.html|title=Лукашенко рассчитывает на «характер и полесскую упертость» нового руководителя Мозырского района|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Аляксандр Лукашэнка даў згоду на прызначэнне Аляксандра Верамеева старшынёй Мазырскага раённага выканаўчага камітэта (на гэтай пасадзе ён змяніў [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алену Паўлечку]]). Пры прызначэнні Кіраўнік дзяржавы асобна пацікавіўся: «Галава не закружыцца ад такіх узлётаў у цябе?{{арыгінальны тэкст|ru|Голова не закружится от таких взлетов у тебя?}}», маючы на ўвазе імклівы кар'ерны рост чыноўніка. Разам з тым, Прэзідэнт станоўча ахарактарызаваў сістэмнасць новага кіраўніка раёна, адзначыўшы, што яго «палеская ўпёртасць»{{арыгінальны тэкст|ru|полесская упертость}} дапаможа эфектыўна кіраваць такім буйным прамысловым і аграрным гігантам, якім з'яўляецца [[Мазырскі раён]]<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-soglasoval-naznachenie-aleksandra-veremeeva-na-dolzhnost-predsedatelja-mozyrskogo-780171-2026/|title=Лукашенко согласовал назначение Александра Веремеева на должность председателя Мозырского райисполкома|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref><ref name="sb"/>. 13 мая 2026 года на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў Аляксандр Верамееў быў афіцыйна зацверджаны на пасадзе старшыні райвыканкама. Новага кіраўніка актыву раёна прадставіў старшыня [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта]] [[Іван Іванавіч Крупко]]<ref name="gp_may13">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/aktualno/news317859.html|title=На внеочередной сессии районного Совета депутатов в должности председателя Мозырского райисполкома утвержден Александр Веремеев|publisher=Гомельская праўда|date=13 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты. Мае траіх дзяцей<ref name="petrikov_prog"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верамееў Аляксандр Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 7 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДСГА]] [[Катэгорыя:Старшыні Петрыкаўскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі]] izb1aujaeenf4cy1710bn20ixdzqx0w 5141719 5141718 2026-05-14T21:59:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141719 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Верамееў}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Аляксандр Аляксандравіч Верамееў |арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Александрович Веремеев}} |фота = |шырыня = |подпіс = |пасада = Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] |пачатак_тэрміну = 12 мая 2026 |канец_тэрміну = |прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] |папярэднік = [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] |пераемнік = |пасада2 = Старшыня [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]] |пачатак_тэрміну2 = жнівень 2024 |канец_тэрміну2 = май 2026 |прэзідэнт2 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] |папярэднік2 = Аляксандр Міхайлавіч Кохан |пераемнік2 = |дата_нараджэння = 7.3.1979 |месца_нараджэння = [[Мардвін (Петрыкаўскі раён)|Мардвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |адукацыя = [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] |прафесія = |партыя = |узнагароды = }} '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Вераме́еў''' ({{ДН|7|3|1979}}, [[Мардзвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны службовец і гаспадарчы дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (з 2026 года). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 сакавіка 1979 года ў вёсцы [[Мардзвін]] Петрыкаўскага раёна ў сям'і рабочых<ref name="petrikov_prog">{{cite web|url=https://petrikov.gov.by/uploads/files/2024/Veremeev-A-A.pdf|title=Предвыборная программа Кандидата в депутаты Петриковского районного Совета депутатов двадцать девятого созыва по Мышанскому избирательному округу №32 Веремеева Александра Александровича|publisher=Петриковский районный исполнительный комитет|date=2024|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. У 2008 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]]<ref name="gp_may12">{{cite web|url=https://gp.by/novosti-regionov/obshchestvo/news317835.html|title=В Гомельском горисполкоме, Мозырском райисполкоме и на БМЗ новые руководители|publisher=Гомельская праўда|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. Беспартыйны. Вылучаўся кандыдатам у дэпутаты [[Петрыкаўскі раённы Савет дэпутатаў|Петрыкаўскага раённага Савета дэпутатаў]] 29-га склікання па Мышанскай выбарчай акрузе №&nbsp;32<ref name="petrikov_prog"/>. == Працоўная і дзяржаўная дзейнасць == Працоўную дзейнасць пачаў у 1999 годзе ў саўгасе «Петрыкаўскі» (які пазней быў пераўтвораны ў сельскагаспадарчае ўнітарнае прадпрыемства «Палессе-Аграінвест») на пасадзе загадчыка гаража. На гэтым жа прадпрыемстве паслядоўна працаваў інжынерам-механікам, намеснікам галоўнага інжынера па ахове працы і галоўным інжынерам. На пасадзе намесніка дырэктара курыраваў пытанні маркетынгу, пэўны час выконваў абавязкі кіраўніка гаспадаркі. У маі 2023 года быў прызначаны дырэктарам прадпрыемства «Палессе-Аграінвест»<ref name="gp_may12"/><ref name="petrikov_prog"/>. У жніўні 2024 года, падчас рабочай паездкі ў Петрыкаўскі раён, [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] непасрэдна ў полі прызначыў Аляксандра Верамеева на пасаду старшыні [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]]<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/lukashenko-rasschityvaet-na-kharakter-i-polesskuyu-upertost-novogo-rukovoditelya-mozyrskogo-rayona.html|title=Лукашенко рассчитывает на «характер и полесскую упертость» нового руководителя Мозырского района|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Аляксандр Лукашэнка даў згоду на прызначэнне Аляксандра Верамеева старшынёй Мазырскага раённага выканаўчага камітэта, на гэтай пасадзе ён змяніў [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алену Паўлечку]]. Лукашэнка станоўча ахарактарызаваў сістэмнасць новага кіраўніка раёна, адзначыўшы, што яго «палеская ўпёртасць» дапаможа эфектыўна кіраваць такім буйным прамысловым і аграрным гігантам, якім з'яўляецца [[Мазырскі раён]]<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-soglasoval-naznachenie-aleksandra-veremeeva-na-dolzhnost-predsedatelja-mozyrskogo-780171-2026/|title=Лукашенко согласовал назначение Александра Веремеева на должность председателя Мозырского райисполкома|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref><ref name="sb" />. 13 мая 2026 года на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў Аляксандр Верамееў быў афіцыйна зацверджаны на пасадзе старшыні райвыканкама. Новага кіраўніка актыву раёна прадставіў [[старшыня Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта]] [[Іван Іванавіч Крупко|Іван Крупко]]<ref name="gp_may13">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/aktualno/news317859.html|title=На внеочередной сессии районного Совета депутатов в должности председателя Мозырского райисполкома утвержден Александр Веремеев|publisher=Гомельская праўда|date=13 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты. Мае траіх дзяцей<ref name="petrikov_prog"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верамееў Аляксандр Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 7 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДСГА]] [[Катэгорыя:Старшыні Петрыкаўскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі]] lmjw1v3vfpvkgegof025o2qg6rl031z 5141720 5141719 2026-05-14T21:59:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141720 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Верамееў}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Аляксандр Аляксандравіч Верамееў |арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Александрович Веремеев}} |фота = |шырыня = |подпіс = |пасада = Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] |пачатак_тэрміну = 12 мая 2026 |канец_тэрміну = |прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] |папярэднік = [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] |пераемнік = |пасада2 = Старшыня [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]] |пачатак_тэрміну2 = жнівень 2024 |канец_тэрміну2 = май 2026 |прэзідэнт2 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] |папярэднік2 = Аляксандр Міхайлавіч Кохан |пераемнік2 = |дата нараджэння = 7.3.1979 |месца нараджэння = [[Мардвін (Петрыкаўскі раён)|Мардвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |адукацыя = [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] |прафесія = |партыя = |узнагароды = }} '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Вераме́еў''' ({{ДН|7|3|1979}}, [[Мардзвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны службовец і гаспадарчы дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (з 2026 года). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 сакавіка 1979 года ў вёсцы [[Мардзвін]] Петрыкаўскага раёна ў сям'і рабочых<ref name="petrikov_prog">{{cite web|url=https://petrikov.gov.by/uploads/files/2024/Veremeev-A-A.pdf|title=Предвыборная программа Кандидата в депутаты Петриковского районного Совета депутатов двадцать девятого созыва по Мышанскому избирательному округу №32 Веремеева Александра Александровича|publisher=Петриковский районный исполнительный комитет|date=2024|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. У 2008 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]]<ref name="gp_may12">{{cite web|url=https://gp.by/novosti-regionov/obshchestvo/news317835.html|title=В Гомельском горисполкоме, Мозырском райисполкоме и на БМЗ новые руководители|publisher=Гомельская праўда|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. Беспартыйны. Вылучаўся кандыдатам у дэпутаты [[Петрыкаўскі раённы Савет дэпутатаў|Петрыкаўскага раённага Савета дэпутатаў]] 29-га склікання па Мышанскай выбарчай акрузе №&nbsp;32<ref name="petrikov_prog"/>. == Працоўная і дзяржаўная дзейнасць == Працоўную дзейнасць пачаў у 1999 годзе ў саўгасе «Петрыкаўскі» (які пазней быў пераўтвораны ў сельскагаспадарчае ўнітарнае прадпрыемства «Палессе-Аграінвест») на пасадзе загадчыка гаража. На гэтым жа прадпрыемстве паслядоўна працаваў інжынерам-механікам, намеснікам галоўнага інжынера па ахове працы і галоўным інжынерам. На пасадзе намесніка дырэктара курыраваў пытанні маркетынгу, пэўны час выконваў абавязкі кіраўніка гаспадаркі. У маі 2023 года быў прызначаны дырэктарам прадпрыемства «Палессе-Аграінвест»<ref name="gp_may12"/><ref name="petrikov_prog"/>. У жніўні 2024 года, падчас рабочай паездкі ў Петрыкаўскі раён, [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] непасрэдна ў полі прызначыў Аляксандра Верамеева на пасаду старшыні [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]]<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/lukashenko-rasschityvaet-na-kharakter-i-polesskuyu-upertost-novogo-rukovoditelya-mozyrskogo-rayona.html|title=Лукашенко рассчитывает на «характер и полесскую упертость» нового руководителя Мозырского района|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Аляксандр Лукашэнка даў згоду на прызначэнне Аляксандра Верамеева старшынёй Мазырскага раённага выканаўчага камітэта, на гэтай пасадзе ён змяніў [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алену Паўлечку]]. Лукашэнка станоўча ахарактарызаваў сістэмнасць новага кіраўніка раёна, адзначыўшы, што яго «палеская ўпёртасць» дапаможа эфектыўна кіраваць такім буйным прамысловым і аграрным гігантам, якім з'яўляецца [[Мазырскі раён]]<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-soglasoval-naznachenie-aleksandra-veremeeva-na-dolzhnost-predsedatelja-mozyrskogo-780171-2026/|title=Лукашенко согласовал назначение Александра Веремеева на должность председателя Мозырского райисполкома|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref><ref name="sb" />. 13 мая 2026 года на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў Аляксандр Верамееў быў афіцыйна зацверджаны на пасадзе старшыні райвыканкама. Новага кіраўніка актыву раёна прадставіў [[старшыня Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта]] [[Іван Іванавіч Крупко|Іван Крупко]]<ref name="gp_may13">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/aktualno/news317859.html|title=На внеочередной сессии районного Совета депутатов в должности председателя Мозырского райисполкома утвержден Александр Веремеев|publisher=Гомельская праўда|date=13 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты. Мае траіх дзяцей<ref name="petrikov_prog"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верамееў Аляксандр Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 7 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДСГА]] [[Катэгорыя:Старшыні Петрыкаўскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі]] iuml6zkmrhs5uxln5s84yb1c9xc42cf 5141721 5141720 2026-05-14T21:59:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141721 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Верамееў}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Аляксандр Аляксандравіч Верамееў |арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Александрович Веремеев}} |фота = |шырыня = |подпіс = |пасада = Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] |пачатак_тэрміну = 12 мая 2026 |канец_тэрміну = |прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] |папярэднік = [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] |пераемнік = |пасада2 = Старшыня [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]] |пачатак_тэрміну2 = жнівень 2024 |канец_тэрміну2 = май 2026 |прэзідэнт2 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] |папярэднік2 = Аляксандр Міхайлавіч Кохан |пераемнік2 = |дата нараджэння = 7.3.1979 |месца нараджэння = [[Мардзвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |адукацыя = [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] |прафесія = |партыя = |узнагароды = }} '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Вераме́еў''' ({{ДН|7|3|1979}}, [[Мардзвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны службовец і гаспадарчы дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (з 2026 года). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 сакавіка 1979 года ў вёсцы [[Мардзвін]] Петрыкаўскага раёна ў сям'і рабочых<ref name="petrikov_prog">{{cite web|url=https://petrikov.gov.by/uploads/files/2024/Veremeev-A-A.pdf|title=Предвыборная программа Кандидата в депутаты Петриковского районного Совета депутатов двадцать девятого созыва по Мышанскому избирательному округу №32 Веремеева Александра Александровича|publisher=Петриковский районный исполнительный комитет|date=2024|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. У 2008 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]]<ref name="gp_may12">{{cite web|url=https://gp.by/novosti-regionov/obshchestvo/news317835.html|title=В Гомельском горисполкоме, Мозырском райисполкоме и на БМЗ новые руководители|publisher=Гомельская праўда|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. Беспартыйны. Вылучаўся кандыдатам у дэпутаты [[Петрыкаўскі раённы Савет дэпутатаў|Петрыкаўскага раённага Савета дэпутатаў]] 29-га склікання па Мышанскай выбарчай акрузе №&nbsp;32<ref name="petrikov_prog"/>. == Працоўная і дзяржаўная дзейнасць == Працоўную дзейнасць пачаў у 1999 годзе ў саўгасе «Петрыкаўскі» (які пазней быў пераўтвораны ў сельскагаспадарчае ўнітарнае прадпрыемства «Палессе-Аграінвест») на пасадзе загадчыка гаража. На гэтым жа прадпрыемстве паслядоўна працаваў інжынерам-механікам, намеснікам галоўнага інжынера па ахове працы і галоўным інжынерам. На пасадзе намесніка дырэктара курыраваў пытанні маркетынгу, пэўны час выконваў абавязкі кіраўніка гаспадаркі. У маі 2023 года быў прызначаны дырэктарам прадпрыемства «Палессе-Аграінвест»<ref name="gp_may12"/><ref name="petrikov_prog"/>. У жніўні 2024 года, падчас рабочай паездкі ў Петрыкаўскі раён, [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] непасрэдна ў полі прызначыў Аляксандра Верамеева на пасаду старшыні [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]]<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/lukashenko-rasschityvaet-na-kharakter-i-polesskuyu-upertost-novogo-rukovoditelya-mozyrskogo-rayona.html|title=Лукашенко рассчитывает на «характер и полесскую упертость» нового руководителя Мозырского района|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Аляксандр Лукашэнка даў згоду на прызначэнне Аляксандра Верамеева старшынёй Мазырскага раённага выканаўчага камітэта, на гэтай пасадзе ён змяніў [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алену Паўлечку]]. Лукашэнка станоўча ахарактарызаваў сістэмнасць новага кіраўніка раёна, адзначыўшы, што яго «палеская ўпёртасць» дапаможа эфектыўна кіраваць такім буйным прамысловым і аграрным гігантам, якім з'яўляецца [[Мазырскі раён]]<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-soglasoval-naznachenie-aleksandra-veremeeva-na-dolzhnost-predsedatelja-mozyrskogo-780171-2026/|title=Лукашенко согласовал назначение Александра Веремеева на должность председателя Мозырского райисполкома|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref><ref name="sb" />. 13 мая 2026 года на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў Аляксандр Верамееў быў афіцыйна зацверджаны на пасадзе старшыні райвыканкама. Новага кіраўніка актыву раёна прадставіў [[старшыня Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта]] [[Іван Іванавіч Крупко|Іван Крупко]]<ref name="gp_may13">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/aktualno/news317859.html|title=На внеочередной сессии районного Совета депутатов в должности председателя Мозырского райисполкома утвержден Александр Веремеев|publisher=Гомельская праўда|date=13 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты. Мае траіх дзяцей<ref name="petrikov_prog"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верамееў Аляксандр Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 7 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДСГА]] [[Катэгорыя:Старшыні Петрыкаўскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі]] h9d8usd9qh42uezi5wsdhyhun34adnn 5141722 5141721 2026-05-14T22:00:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141722 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Верамееў}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Аляксандр Аляксандравіч Верамееў |арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Александрович Веремеев}} }} '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Вераме́еў''' ({{ДН|7|3|1979}}, [[Мардзвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны службовец і гаспадарчы дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (з 2026 года). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 сакавіка 1979 года ў вёсцы [[Мардзвін]] Петрыкаўскага раёна ў сям'і рабочых<ref name="petrikov_prog">{{cite web|url=https://petrikov.gov.by/uploads/files/2024/Veremeev-A-A.pdf|title=Предвыборная программа Кандидата в депутаты Петриковского районного Совета депутатов двадцать девятого созыва по Мышанскому избирательному округу №32 Веремеева Александра Александровича|publisher=Петриковский районный исполнительный комитет|date=2024|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. У 2008 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]]<ref name="gp_may12">{{cite web|url=https://gp.by/novosti-regionov/obshchestvo/news317835.html|title=В Гомельском горисполкоме, Мозырском райисполкоме и на БМЗ новые руководители|publisher=Гомельская праўда|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. Беспартыйны. Вылучаўся кандыдатам у дэпутаты [[Петрыкаўскі раённы Савет дэпутатаў|Петрыкаўскага раённага Савета дэпутатаў]] 29-га склікання па Мышанскай выбарчай акрузе №&nbsp;32<ref name="petrikov_prog"/>. == Працоўная і дзяржаўная дзейнасць == Працоўную дзейнасць пачаў у 1999 годзе ў саўгасе «Петрыкаўскі» (які пазней быў пераўтвораны ў сельскагаспадарчае ўнітарнае прадпрыемства «Палессе-Аграінвест») на пасадзе загадчыка гаража. На гэтым жа прадпрыемстве паслядоўна працаваў інжынерам-механікам, намеснікам галоўнага інжынера па ахове працы і галоўным інжынерам. На пасадзе намесніка дырэктара курыраваў пытанні маркетынгу, пэўны час выконваў абавязкі кіраўніка гаспадаркі. У маі 2023 года быў прызначаны дырэктарам прадпрыемства «Палессе-Аграінвест»<ref name="gp_may12"/><ref name="petrikov_prog"/>. У жніўні 2024 года, падчас рабочай паездкі ў Петрыкаўскі раён, [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] непасрэдна ў полі прызначыў Аляксандра Верамеева на пасаду старшыні [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]]<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/lukashenko-rasschityvaet-na-kharakter-i-polesskuyu-upertost-novogo-rukovoditelya-mozyrskogo-rayona.html|title=Лукашенко рассчитывает на «характер и полесскую упертость» нового руководителя Мозырского района|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Аляксандр Лукашэнка даў згоду на прызначэнне Аляксандра Верамеева старшынёй Мазырскага раённага выканаўчага камітэта, на гэтай пасадзе ён змяніў [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алену Паўлечку]]. Лукашэнка станоўча ахарактарызаваў сістэмнасць новага кіраўніка раёна, адзначыўшы, што яго «палеская ўпёртасць» дапаможа эфектыўна кіраваць такім буйным прамысловым і аграрным гігантам, якім з'яўляецца [[Мазырскі раён]]<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-soglasoval-naznachenie-aleksandra-veremeeva-na-dolzhnost-predsedatelja-mozyrskogo-780171-2026/|title=Лукашенко согласовал назначение Александра Веремеева на должность председателя Мозырского райисполкома|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref><ref name="sb" />. 13 мая 2026 года на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў Аляксандр Верамееў быў афіцыйна зацверджаны на пасадзе старшыні райвыканкама. Новага кіраўніка актыву раёна прадставіў [[старшыня Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта]] [[Іван Іванавіч Крупко|Іван Крупко]]<ref name="gp_may13">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/aktualno/news317859.html|title=На внеочередной сессии районного Совета депутатов в должности председателя Мозырского райисполкома утвержден Александр Веремеев|publisher=Гомельская праўда|date=13 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты. Мае траіх дзяцей<ref name="petrikov_prog"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верамееў Аляксандр Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 7 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДСГА]] [[Катэгорыя:Старшыні Петрыкаўскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі]] cafcz4ldvw49utz53yw7s4jattqywox 5141724 5141722 2026-05-14T22:07:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Працоўная і дзяржаўная дзейнасць */ 5141724 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Верамееў}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Аляксандр Аляксандравіч Верамееў |арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Александрович Веремеев}} }} '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Вераме́еў''' ({{ДН|7|3|1979}}, [[Мардзвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны службовец і гаспадарчы дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (з 2026 года). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 сакавіка 1979 года ў вёсцы [[Мардзвін]] Петрыкаўскага раёна ў сям'і рабочых<ref name="petrikov_prog">{{cite web|url=https://petrikov.gov.by/uploads/files/2024/Veremeev-A-A.pdf|title=Предвыборная программа Кандидата в депутаты Петриковского районного Совета депутатов двадцать девятого созыва по Мышанскому избирательному округу №32 Веремеева Александра Александровича|publisher=Петриковский районный исполнительный комитет|date=2024|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. Працоўную дзейнасць пачаў у 1999 годзе ў саўгасе «Петрыкаўскі» (які пазней быў пераўтвораны ў сельскагаспадарчае ўнітарнае прадпрыемства «Палессе-Аграінвест») на пасадзе загадчыка гаража<ref name="gp_may12">{{cite web|url=https://gp.by/novosti-regionov/obshchestvo/news317835.html|title=В Гомельском горисполкоме, Мозырском райисполкоме и на БМЗ новые руководители|publisher=Гомельская праўда|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref><ref name="petrikov_prog" />. У 2008 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]]<ref name="gp_may12" />. На гэтым жа прадпрыемстве «Палессе-Аграінвест» паслядоўна працаваў інжынерам-механікам, намеснікам галоўнага інжынера па ахове працы і галоўным інжынерам. На пасадзе намесніка дырэктара курыраваў пытанні маркетынгу, пэўны час выконваў абавязкі кіраўніка гаспадаркі. У маі 2023 года быў прызначаны дырэктарам прадпрыемства «Палессе-Аграінвест»<ref name="gp_may12"/><ref name="petrikov_prog"/>. Беспартыйны. Вылучаўся кандыдатам у дэпутаты [[Петрыкаўскі раённы Савет дэпутатаў|Петрыкаўскага раённага Савета дэпутатаў]] 29-га склікання па Мышанскай выбарчай акрузе №&nbsp;32<ref name="petrikov_prog" />. У жніўні 2024 года, падчас рабочай паездкі ў Петрыкаўскі раён, [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] непасрэдна ў полі прызначыў Аляксандра Верамеева на пасаду старшыні [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]]<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/lukashenko-rasschityvaet-na-kharakter-i-polesskuyu-upertost-novogo-rukovoditelya-mozyrskogo-rayona.html|title=Лукашенко рассчитывает на «характер и полесскую упертость» нового руководителя Мозырского района|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Аляксандр Лукашэнка даў згоду на прызначэнне Аляксандра Верамеева старшынёй Мазырскага раённага выканаўчага камітэта, на гэтай пасадзе ён змяніў [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алену Паўлечку]]. Лукашэнка станоўча ахарактарызаваў сістэмнасць новага кіраўніка раёна, адзначыўшы, што яго «палеская ўпёртасць» дапаможа эфектыўна кіраваць такім буйным прамысловым і аграрным гігантам, якім з'яўляецца [[Мазырскі раён]]<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-soglasoval-naznachenie-aleksandra-veremeeva-na-dolzhnost-predsedatelja-mozyrskogo-780171-2026/|title=Лукашенко согласовал назначение Александра Веремеева на должность председателя Мозырского райисполкома|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref><ref name="sb" />. 13 мая 2026 года на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў Аляксандр Верамееў быў афіцыйна зацверджаны на пасадзе старшыні райвыканкама. Новага кіраўніка актыву раёна прадставіў [[старшыня Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта]] [[Іван Іванавіч Крупко|Іван Крупко]]<ref name="gp_may13">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/aktualno/news317859.html|title=На внеочередной сессии районного Совета депутатов в должности председателя Мозырского райисполкома утвержден Александр Веремеев|publisher=Гомельская праўда|date=13 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты. Мае траіх дзяцей<ref name="petrikov_prog"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верамееў Аляксандр Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 7 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі] [[Катэгорыя:Старшыні Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] 9dcpkztkn3fmgy7x0an44b94r63feht 5141725 5141724 2026-05-14T22:07:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5141725 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Верамееў}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Аляксандр Аляксандравіч Верамееў |арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Александрович Веремеев}} }} '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Вераме́еў''' ({{ДН|7|3|1979}}, [[Мардзвін]], [[Петрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны службовец і гаспадарчы дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (з 2026 года). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 сакавіка 1979 года ў вёсцы [[Мардзвін]] Петрыкаўскага раёна ў сям'і рабочых<ref name="petrikov_prog">{{cite web|url=https://petrikov.gov.by/uploads/files/2024/Veremeev-A-A.pdf|title=Предвыборная программа Кандидата в депутаты Петриковского районного Совета депутатов двадцать девятого созыва по Мышанскому избирательному округу №32 Веремеева Александра Александровича|publisher=Петриковский районный исполнительный комитет|date=2024|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. Працоўную дзейнасць пачаў у 1999 годзе ў саўгасе «Петрыкаўскі» (які пазней быў пераўтвораны ў сельскагаспадарчае ўнітарнае прадпрыемства «Палессе-Аграінвест») на пасадзе загадчыка гаража<ref name="gp_may12">{{cite web|url=https://gp.by/novosti-regionov/obshchestvo/news317835.html|title=В Гомельском горисполкоме, Мозырском райисполкоме и на БМЗ новые руководители|publisher=Гомельская праўда|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref><ref name="petrikov_prog" />. У 2008 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]]<ref name="gp_may12" />. На гэтым жа прадпрыемстве «Палессе-Аграінвест» паслядоўна працаваў інжынерам-механікам, намеснікам галоўнага інжынера па ахове працы і галоўным інжынерам. На пасадзе намесніка дырэктара курыраваў пытанні маркетынгу, пэўны час выконваў абавязкі кіраўніка гаспадаркі. У маі 2023 года быў прызначаны дырэктарам прадпрыемства «Палессе-Аграінвест»<ref name="gp_may12"/><ref name="petrikov_prog"/>. Беспартыйны. Вылучаўся кандыдатам у дэпутаты [[Петрыкаўскі раённы Савет дэпутатаў|Петрыкаўскага раённага Савета дэпутатаў]] 29-га склікання па Мышанскай выбарчай акрузе №&nbsp;32<ref name="petrikov_prog" />. У жніўні 2024 года, падчас рабочай паездкі ў Петрыкаўскі раён, [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] непасрэдна ў полі прызначыў Аляксандра Верамеева на пасаду старшыні [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]]<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/lukashenko-rasschityvaet-na-kharakter-i-polesskuyu-upertost-novogo-rukovoditelya-mozyrskogo-rayona.html|title=Лукашенко рассчитывает на «характер и полесскую упертость» нового руководителя Мозырского района|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Аляксандр Лукашэнка даў згоду на прызначэнне Аляксандра Верамеева старшынёй Мазырскага раённага выканаўчага камітэта, на гэтай пасадзе ён змяніў [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алену Паўлечку]]. Лукашэнка станоўча ахарактарызаваў сістэмнасць новага кіраўніка раёна, адзначыўшы, што яго «палеская ўпёртасць» дапаможа эфектыўна кіраваць такім буйным прамысловым і аграрным гігантам, якім з'яўляецца [[Мазырскі раён]]<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-soglasoval-naznachenie-aleksandra-veremeeva-na-dolzhnost-predsedatelja-mozyrskogo-780171-2026/|title=Лукашенко согласовал назначение Александра Веремеева на должность председателя Мозырского райисполкома|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=12 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref><ref name="sb" />. 13 мая 2026 года на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў Аляксандр Верамееў быў афіцыйна зацверджаны на пасадзе старшыні райвыканкама. Новага кіраўніка актыву раёна прадставіў [[старшыня Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта]] [[Іван Іванавіч Крупко|Іван Крупко]]<ref name="gp_may13">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/aktualno/news317859.html|title=На внеочередной сессии районного Совета депутатов в должности председателя Мозырского райисполкома утвержден Александр Веремеев|publisher=Гомельская праўда|date=13 мая 2026|lang=ru|accessdate=15 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты. Мае траіх дзяцей<ref name="petrikov_prog"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верамееў Аляксандр Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 7 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]] [[Катэгорыя:Старшыні Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] qximuqxul7zg6v3fe82kp1zvmnijmsu 0 807846 5141726 2026-05-14T22:08:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] 5141726 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] 7byvulret4n313ceqgy8be0pdghxkn9 0 807847 5141727 2026-05-14T22:08:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] 5141727 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] 7byvulret4n313ceqgy8be0pdghxkn9 0 807848 5141728 2026-05-14T22:08:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] 5141728 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] 7byvulret4n313ceqgy8be0pdghxkn9 0 807849 5141732 2026-05-14T22:16:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Вераме́еў''' ({{lang-ru|Веремеев}}) — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — '''Вераме́ева'''. == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] (нар. 1979) — беларускі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч. * [[Васілій Мікалаевіч Верамееў]] (нар. 1953) — беларускі за...» 5141732 wikitext text/x-wiki '''Вераме́еў''' ({{lang-ru|Веремеев}}) — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — '''Вераме́ева'''. == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] (нар. 1979) — беларускі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч. * [[Васілій Мікалаевіч Верамееў]] (нар. 1953) — беларускі заолаг, дацэнт. * [[Леанід Андрэевіч Верамееў]] — беларускі хімік, выкладчык. * {{NL|Мікалай Верамееў}} * {{NL|Сяргей Верамееў}} * {{нп5|Уладзіслаў Аляксандравіч Верамееў|Уладзіслаў Верамееў|ru|Веремеев, Владислав Александрович}} (нар. 1998) — украінскі футбаліст. * {{нп5|Уладзімір Рыгоравіч Верамееў|Уладзімір Верамееў|ru|Веремеев, Владимир Григорьевич}} (нар. 1948) — савецкі футбаліст і трэнер. == Гл. таксама == * {{нп5|Верамеева||ru|Веремеево}} {{цёзкі2|Беларускія|Рускія}} 1difgr1wubooe5lz14ijhbgbwbl8tzj 5141733 5141732 2026-05-14T22:17:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141733 wikitext text/x-wiki '''Вераме́еў''' ({{lang-ru|Веремеев}}) — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — '''Вераме́ева'''. == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] (нар. 1979) — беларускі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч. * [[Васіль Мікалаевіч Верамееў]] (нар. 1953) — беларускі заолаг, дацэнт. * [[Леанід Андрэевіч Верамееў]] — беларускі хімік, выкладчык. * {{NL|Мікалай Верамееў}} * {{NL|Сяргей Верамееў}} * {{нп5|Уладзіслаў Аляксандравіч Верамееў|Уладзіслаў Верамееў|ru|Веремеев, Владислав Александрович}} (нар. 1998) — украінскі футбаліст. * {{нп5|Уладзімір Рыгоравіч Верамееў|Уладзімір Верамееў|ru|Веремеев, Владимир Григорьевич}} (нар. 1948) — савецкі футбаліст і трэнер. == Гл. таксама == * [[Верамеева]] {{цёзкі2|Беларускія|Рускія}} gj5seyco9lu66gz6eqjxwwhejiqgkzh 5141734 5141733 2026-05-14T22:17:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141734 wikitext text/x-wiki '''Вераме́еў''' ({{lang-ru|Веремеев}}) — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — '''Вераме́ева'''. == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксандр Аляксандравіч Верамееў]] (нар. 1979) — беларускі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч. * [[Васіль Мікалаевіч Верамееў]] (нар. 1953) — беларускі заолаг, дацэнт. * [[Леанід Андрэевіч Верамееў]] — беларускі хімік, выкладчык. * {{NL|Мікалай Верамееў}} * {{NL|Сяргей Верамееў}} * {{нп5|Уладзіслаў Аляксандравіч Верамееў|Уладзіслаў Верамееў|ru|Веремеев, Владислав Александрович}} (нар. 1998) — украінскі футбаліст. * {{нп5|Уладзімір Рыгоравіч Верамееў|Уладзімір Верамееў|ru|Веремеев, Владимир Григорьевич}} (нар. 1948) — савецкі футбаліст і трэнер. == Гл. таксама == * [[Верамеева]] {{спіс цёзак2|Беларускія|Рускія}} frts1mun3y1g4vdb8d5ykg7dae01muu 0 807850 5141735 2026-05-14T22:17:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Верамееў}} '''Мікалай Верамееў''': <onlyinclude> * [[Мікалай Мікалаевіч Верамееў]] (нар. 1954) — беларускі спецыяліст у галіне аўтамабілебудавання. * [[Мікалай Юр'евіч Верамееў]] (нар. 1981) — беларускі палітолаг. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}}» 5141735 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Верамееў}} '''Мікалай Верамееў''': <onlyinclude> * [[Мікалай Мікалаевіч Верамееў]] (нар. 1954) — беларускі спецыяліст у галіне аўтамабілебудавання. * [[Мікалай Юр'евіч Верамееў]] (нар. 1981) — беларускі палітолаг. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} kze8xrc1h50i1kalfewh6wma158wft0 0 807851 5141736 2026-05-14T22:17:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Верамееў}} '''Сяргей Верамееў''': <onlyinclude> * [[Сяргей Верамееў (кампазітар)|Сяргей Верамееў]] (нар. 1959) — беларускі самадзейны кампазітар, аўтар-выканаўца. * [[Сяргей Фёдаравіч Верамееў]] (нар. 1986) — беларускі гісторык, дацэнт. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цё...» 5141736 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Верамееў}} '''Сяргей Верамееў''': <onlyinclude> * [[Сяргей Верамееў (кампазітар)|Сяргей Верамееў]] (нар. 1959) — беларускі самадзейны кампазітар, аўтар-выканаўца. * [[Сяргей Фёдаравіч Верамееў]] (нар. 1986) — беларускі гісторык, дацэнт. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} e9cjrq34jcug37ghum6kd8yjtxcs6nk 0 807852 5141737 2026-05-14T22:21:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Эрэнкройц''' ({{lang-pl|Ehrenkreutz}}) — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Анджэй Стэфан Эрэнкройц|Анджэй Эрэнкройц|pl|Andrzej Stefan Ehrenkreutz}} (1921—2008) — польскі грамадскі дзеяч дыяспары, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта. * [[Стэфан Эрэнкройц]] (1880—1945) — польскі гіст...» 5141737 wikitext text/x-wiki '''Эрэнкройц''' ({{lang-pl|Ehrenkreutz}}) — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Анджэй Стэфан Эрэнкройц|Анджэй Эрэнкройц|pl|Andrzej Stefan Ehrenkreutz}} (1921—2008) — польскі грамадскі дзеяч дыяспары, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта. * [[Стэфан Эрэнкройц]] (1880—1945) — польскі гісторык права, прафесар, апошні рэктар Універсітэта Стэфана Баторыя, сенатар Польскай Рэспублікі. == Састаўныя прозвішчы == * {{нп5|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройц-Енджэевічова|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройц-Енджэевічова|pl|Cezaria Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa}} (1885—1967) — польская этнографка, першая ў гісторыі Польшчы жанчына-рэктар. {{спіс цёзак2|Польскія}} ckooqzcxgie80cvsup4e82ylqp69u7l 0 807853 5141738 2026-05-14T22:21:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ]] 5141738 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ]] gcxf6gwgbw9uqj07h0dli0bsvwsyqwf 0 807854 5141774 2026-05-15T04:19:49Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{Гандбаліст2}} '''Радамір Врачэвіч''' ({{lang-ru|Радомир Видосавович Врачевич}}; нар. {{ДН|19|5|1999}}, [[Цімашоўск]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Летам 2025 года падпісаў кантракт з [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://mesh...» 5141774 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Радамір Врачэвіч''' ({{lang-ru|Радомир Видосавович Врачевич}}; нар. {{ДН|19|5|1999}}, [[Цімашоўск]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Летам 2025 года падпісаў кантракт з [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/radomir-vrachevich Радомир Врачевич] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андрэеў Павел Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] jz0zjkmmgsdw72x6djy9mmqfdx0ilbe 5141776 5141774 2026-05-15T04:25:59Z Паўлюк Шапецька 37440 5141776 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Радамір Врачэвіч''' ({{lang-ru|Радомир Видосавович Врачевич}}; нар. {{ДН|19|5|1999}}, [[Цімашоўск]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Летам 2025 года падпісаў кантракт з [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/radomir-vrachevich Радомир Врачевич] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андрэеў Павел Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Расіі]] t2zezz30zymnhx29maf7uwrvcou0lw3 5141777 5141776 2026-05-15T04:34:38Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Клубная кар’ера */ 5141777 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Радамір Врачэвіч''' ({{lang-ru|Радомир Видосавович Врачевич}}; нар. {{ДН|19|5|1999}}, [[Цімашоўск]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Нарадзіўся ў горадзе [[Цімашоўск]]у ([[Краснадарскі край]], Расія), дзе і зрабіў свае першыя крокі ў гандболе. Пераехаўшы ва [[Стаўрапаль]] выступаў за клуб «Дынама-Віктар-УАР». Прафесійную кар’еру пачынаў у камандзе «Дынама-Віктар» у 2018 годзе, за якую выступаў на працягу 7 сезонаў. Разам з камандай быў уладальнікам Кубка Расіі ў 2022 годзе, а таксама срэбным (2020) і бронзавым прызёрам чэмпіянату Расіі (2021). Летам 2025 года падпісаў кантракт з [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]]. У складзе зборнай гуляў на чэмпіянаце Еўропы-2022. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/radomir-vrachevich Радомир Врачевич] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андрэеў Павел Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Расіі]] 5zsaamcra477vmgv148bibb35yzcnal 0 807855 5141784 2026-05-15T05:02:58Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{Гандбаліст2}} '''Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі''' ({{lang-ru|Александр Валерьевич Шкуринский}}; нар. {{ДН|11|4|1995}}, [[Краснадарскі край]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == {{зноскі}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шкурынск...» 5141784 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі''' ({{lang-ru|Александр Валерьевич Шкуринский}}; нар. {{ДН|11|4|1995}}, [[Краснадарскі край]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == {{зноскі}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шкурынскі Аляксандр Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Расіі]] hc4ecwvfsh1gxu7a5t0pj10zi86hb63 5141785 5141784 2026-05-15T05:13:08Z Паўлюк Шапецька 37440 5141785 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі''' ({{lang-ru|Александр Валерьевич Шкуринский}}; нар. {{ДН|11|4|1995}}, [[Краснадарскі край]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == {{зноскі}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шкурынскі Аляксандр Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Нант]] cp2udmdiei3pohff8w360xxy21zbmqo 5141789 5141785 2026-05-15T05:29:53Z Паўлюк Шапецька 37440 5141789 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі''' ({{lang-ru|Александр Валерьевич Шкуринский}}; нар. {{ДН|11|4|1995}}, [[Краснадарскі край]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Выхадзец краснадарскага краю. Выступаў за [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]] на працягу чатырох гадоў — з 2017 па 2021 год. Выйграў з БГК чатыры чэмпіёнскія тытулы, тры кубкі краіны і дапамог дамагчыся гістарычнага дасягнення — выйсці ў чвэрцьфінал Лігі чэмпіёнаў. Летам 2021 года пакінуў Беларусь і правёў два сезоны ў [[Францыя|французскім]] «Нанце». Паўдзельнічаў у 39 двубоях і закінуў 26 мячоў. А ў 2023 годзе вярнуўся ва [[Брэст]]. == Дасягненні == * Чэмпіён Беларусі 2018—2021, 2024 * Уладальнік Кубка Беларусі 2018, 2020—2021, 2024, 2025 * Уладальнік Суперкубка Беларусі 2023, 2024 * Уладальнік Кубка Францыі 2023 * Уладальнік Кубка французскай лігі 2022 {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/aleksandr-shkurinskij Александр Шкуринский] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шкурынскі Аляксандр Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Нант]] 45s77lso8ndauqlrzni0uc7gps00my2 14 807856 5141786 2026-05-15T05:14:25Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Гандбалісты паводле клубаў Францыі|Нант]] [[Катэгорыя:Постаці Нанта]]» 5141786 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Гандбалісты паводле клубаў Францыі|Нант]] [[Катэгорыя:Постаці Нанта]] 73tbc54b5zcl1jvj9n7vxwu2podpccn 0 807857 5141807 2026-05-15T07:24:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Монтэ-Касіна]] 5141807 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Монтэ-Касіна]] 5smzm3h4einvnh8t82s6dzil6oao4iz 0 807858 5141808 2026-05-15T07:24:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Монтэ-Касіна]] 5141808 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Монтэ-Касіна]] 5smzm3h4einvnh8t82s6dzil6oao4iz 0 807859 5141812 2026-05-15T07:38:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 крыніца — [[:ru:Корей]], [[:en:Korah]] 5141812 wikitext text/x-wiki {{Біблейскі персанаж | Імя = Карэй | Арыгінальнае імя = {{lang-he|קֹרַח}} | Тлумачэнне імя = Плешывасць | Тып = Пяцікніжжа | Пол = мужчынскі | Перыяд жыцця = пакаленне [[Зыход|Зыходу]] | Партрэт = Korah Botticelli.jpg | Памер выявы = 250px | Подпіс = [[Сандра Бацічэлі]], «Пакаранне паўсталых левітаў» (фрагмент) | Мясцовасць = {{s|[[Старажытны Егіпет|Егіпет]], [[Сінайскі паўвостраў|Сінайская]] пустыня}} | Занятак = [[Левіты|левіт]] (служыцель пры [[Скінія|скініі]]) | Паходжанне = [[Левіты|калена Левія]] | Згадкі = {{Біблія|Лч|16|1|-40}} | Бацька = [[Іцгар]] | Месца пахавання = [[Сінайскі паўвостраў|Сінай]] | Звязаныя паняцці = бунт, [[левіты]] | Звязаныя персанажы = [[Майсей]], [[Аарон]], [[Дафан]], [[Авірон]] | Атрыбуты = часта малюецца падаючым у апраметную са сваёй маёмасцю }} '''Карэ́й''' або '''Ко́рах''' (ад {{lang-he|קֹרַח}}&nbsp;''Qōraḥ'', у [[Рабіністычная літаратура|рабіністычнай літаратуры]] перакладаецца як «пляшывасць»)&nbsp;— біблейскі персанаж са старонак [[Кніга Лічбаў|Кнігі Лічбаў]] ([[Стары Запавет|Старога Запавету]] ці [[Яўрэйская Біблія|Яўрэйскай Бібліі]]), які паходзіў з калена [[Левіты|левітаў]]. З'яўляўся адным з кіраўнікоў няўдалага бунту супраць [[Майсей|Майсея]] і [[Аарон|Аарона]]. Імя Карэй (Корах) выкарыстоўваецца ў Яўрэйскай Бібліі і для іншай асобы&nbsp;— сына [[Ісаў|Ісава]]<ref>Корей // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.</ref>. == У Торы == === Паходжанне і генеалогія === [[Кніга Выхад]] называе Карэя сынам [[Іцгар|Іцгара]], які, у сваю чаргу, быў сынам [[Кааф|Каафа]] і ўнукам [[Левій (сын Якава)|Левія]]. Там жа пералічваюцца тры ўласныя сыны Карэя. Яго братамі па лініі Іцгара былі [[Нефег]] і [[Зіхры]]. Гэты ж біблейскі тэкст звязвае Карэя з [[Хеўрон (біблейскі персанаж)|Хеўронам]], [[Узііл|Узіілам]] і [[Амрам|Амрамам]], якія з'яўляліся братамі яго бацькі. [[Першая кніга Летапісаў]] паўтарае гэтую [[Генеалогія|генеалогію]], што, імаверна, магло быць натхнёна радаводамі з Кнігі Выхад. [[Кніга Лічбаў]] прасочвае гэтую лінію далей, аж да [[Патрыярхі (Біблія)|патрыярха]] Левія, сына патрыярха [[Ізраіль|Ізраіля]] [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Паводле тэксту, радавод гучыць наступным чынам: «Карэй, сын Іцгара, сын Каафа, сын Левія». Гэта робіць яго праўнукам патрыярха Левія і стрыечным братам Майсея і Аарона. === Бунт супраць Майсея === [[Файл:Dore Death of Korah, Dathan and Abiram.jpg|міні|справа|«Смерць Карэя, Дафана і Авірона», [[Гюстаў Дарэ]], 1865 год.]] [[Файл:Botticcelli, Sandro - The Punishment of Korah and the Stoning of Moses and Aaron - 1481-82.jpg|міні|злева|300px|«Пакаранне сыноў Карэя». Фрэска [[Сандра Бацічэлі]] ў [[Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэле]], 1480—1482 гады.]] Згодна з Кнігай Лічбаў (16:1—40), Карэй быў незадаволены кіраваннем Майсея і [[Святар|святарствам]] Аарона. Ён падняў мяцеж разам са сваімі паплечнікамі [[Дафан|Дафанам]] і [[Авірон|Авіронам]], а таксама з 250 іншымі змоўшчыкамі. Гэтыя дзвесце пяцьдзясят чалавек былі пакараныя за сваё паўстанне: калі яны прынеслі [[Бог|Богу]] [[Кадзіла|кадзіла]] ў агнявых [[Кадзільніца|кадзільніцах]], нябесны [[Агонь|агонь]] знішчыў іх усіх. Сам Карэй з калена Левія, а таксама яго саюзнікі Дафан і Авірон з калена [[Рувім|Рувіма]] панеслі іншае пакаранне: Бог прымусіў зямлю расступіцца пад іх нагамі, і яны жывымі сышлі ў [[Пекла|апраметную]] разам са сваімі сем'ямі, прыхільнікамі і ўсёй маёмасцю<ref>Корей // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.</ref>. У далейшым ізраільцяне, якім не спадабалася тое, што адбылося з Карэем, Дафанам, Авіронам і іх сем'ямі, выказалі незадаволенасць Майсею. Тады Бог загадаў Майсею аддзяліцца ад натоўпу і паразіў 14 700 чалавек [[Чума|чумой]] у якасці пакарання за пярэчанні супраць знішчэння Карэя. Аднак нашчадкі Карэя, якія не бралі ўдзелу ў бунце, былі памілаваны: біблейскі тэкст падкрэслівае, што «аднак сыны Карэя не памерлі»<ref>Кніга Лічбаў 26:11.</ref>. == У рабіністычнай літаратуры == Рабіны [[Талмуд|талмудычнай]] эпохі тлумачылі імя «Карэй» як «плешывасць». Сцвярджалася, што яно было дадзена яму з-за прабелу або пустаты, якую ён утварыў у Ізраілі сваім паўстаннем<ref>Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Карэй прадстаўлены як уладальнік незвычайнага багацця, які знайшоў адзін са скарбаў, схаваных [[Іосіф (сын Якава)|Іосіфам]] у [[Старажытны Егіпет|Егіпце]]. Толькі адны ключы ад скарбніц Карэя ўтваралі груз для 300 [[Мул|мулаў]]<ref>Талмуд, Песахім 119a; Сангедрын 110a.</ref>. Ён і [[Аман (біблейскі персанаж)|Аман]] лічыліся двума самымі багатымі людзьмі ў свеце, і абодва загінулі з-за сваёй прагнасці, а таксама таму, што іх багацце не было дарам [[Нябёсы|Нябёсаў]]<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 22:7; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Выхад 51:1.</ref>. З іншага боку, Карэй апісваецца як мудры чалавек, кіраўнік сваёй сям'і і адзін з каафіцянаў, якія насілі [[Каўчэг Запавету]] на сваіх плячах<ref>Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак, 5; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2.</ref>. === Прычыны паўстання === [[Файл:Attaque des Hébreux contre les Cananéens.jpg|міні|справа|Бітва яўрэяў супраць хананеяў і пакаранне Карэя, мініяцюра з «Іўдзейскіх старажытнасцей».]] Паводле рабіністычных тлумачэнняў, галоўнай прычынай бунту Карэя стала прызначэнне [[Эліцафан|Эліцафана]], сына Узііла, князем над каафіцянамі. Карэй разважаў наступным чынам: «У Каафа было чатыры сыны. Два сыны Амрама, старэйшага сына Каафа, узялі сабе царства і святарства. Цяпер, паколькі я з'яўляюся сынам другога сына Каафа, я павінен быць прынцам над каафіцянамі; аднак Майсей перадаў гэтую пасаду Эліцафану, сыну малодшага сына Каафа»<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:1; Танхума, Корах, 3.</ref>. Таксама Карэй задаў Майсею шэраг правакацыйных пытанняў. Ён спытаў: «Ці мае патрэбу [[Таліт|таліт]], зроблены цалкам з [[Тэхелет|тэхелета]], у пэндзліках?». На станоўчы адказ Майсея Карэй запярэчыў: «Сіні колер таліта не робіць яго рытуальна правільным, аднак, паводле твайго сцвярджэння, чатыры сінія ніткі робяць гэта». Далей ён спытаў: «Ці патрэбна [[Мезуза|мезуза]] дому, поўнаму кніг [[Закон (Біблія)|Закона]]?». Майсей адказаў, што патрэбна, на што Карэй сказаў: «Наяўнасць усёй [[Тора|Торы]], якая змяшчае 175 раздзелаў, не робіць дом прыдатным для пражывання, але ты кажаш, што адзін яе раздзел робіць гэта. Не ад Бога ты атрымаў гэтыя запаведзі; ты сам іх выдумаў». Пасля гэтага ён сабраў 250 чалавек, кіраўнікоў [[Сангедрына]], і, апрануўшы іх у таліты з сіняй [[Воўна|воўны]] без пэндзлікаў, падрыхтаваў для іх банкет. Калі сыны Аарона прыйшлі па святарскую долю, Карэй і яго людзі адмовіліся даць ім прадпісаныя часткі, заявіўшы, што гэта Майсей, а не Бог загадаў рабіць такія рэчы. Майсей, даведаўшыся пра гэта, пайшоў у дом Карэя для прымірэння, але той і яго паслядоўнікі паўсталі супраць яго<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2; Танхума; параўн. Таргум Псеўда-Ёнатан на Кнігу Лічбаў 16:2.</ref>. Карэй таксама раіўся са сваёй жонкай, якая заахвочвала яго да бунту словамі: «Паглядзі, што зрабіў Майсей. Ён абвясціў сябе царом; свайго брата ён зрабіў першасвятаром, а сыноў свайго брата&nbsp;— святарамі; больш за тое, ён прымусіў цябе згаліць усе валасы, каб знявечыць цябе». На гэта Карэй адказаў: «Але ён зрабіў тое ж самае са сваімі ўласнымі сынамі». Тады яго жонка парыравала: «Майсей настолькі ненавідзеў цябе, што быў гатовы зрабіць зло сваім уласным дзецям, пры ўмове, што такое ж зло спасцігне і цябе»<ref>Мідраш Агада на Кнігу Лічбаў 16:8; Ялкут Шымоні, Лічбы 750; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў; Танхума; Талмуд, Сангедрын 110a.</ref>. Сучасныя яўрэйскія [[Рэфармісцкі іўдаізм|рэфармісцкія]] і свецкія інтэрпрэтацыі паўстання Карэя прапануюць новыя прычыны бунту, якія адлюстроўваюць парадак дня і заклапочанасць сучасных аўтараў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Дэвід Біяле|Biale D.]] |загаловак=Korah in the Midrash: The Hairless Heretic as Hero |выданне=Jewish History |год=2016 |том=30 |нумар=1–2 |старонкі=15–28 |lang=en |ref=Biale}}</ref><ref>{{артыкул |аўтар=Schramm N. |загаловак=Radical Translation as Transvaluation: From Tsene-Rene to The Jews Are Coming: Three Readings of Korah's Rebellion |выданне=PaRDeS: Zeitschrift der Vereinigung für Jüdische Studien |год=2019 |lang=en |ref=Schramm}}</ref>. === Прытча Карэя === [[Файл:Moses and Korah.jpg|міні|злева|«Майсей і Карэй», мініяцюра з рукапісу 1466 года, [[Нацыянальная бібліятэка Польшчы]].]] Падбухторваючы народ супраць Майсея і сцвярджаючы, што ўстаноўленыя ім законы немагчыма выносіць, Карэй расказаў наступную [[Прытча|прытчу]]. У адной удавы, маці дзвюх маладых дачок, было поле. Калі яна прыйшла араць яго, Майсей сказаў ёй не араць разам на [[Вол|вале]] і [[Асёл|асле]]; калі яна прыйшла сеяць, Майсей забараніў сеяць змяшанае [[Насенне|насенне]]. Падчас жніва яна павінна была пакінуць нязжатымі часткі поля, як прадпісана Законам, а з сабранага [[Збожжа|збожжа]] аддаць святару належную яму долю. Жанчына прадала поле і на выручаныя грошы купіла дзвюх [[Авечка хатняя|авечак]]. Але і тут першынцаў з іх яна была абавязана аддаць святару Аарону, а падчас стрыжкі ён запатрабаваў яшчэ і першую воўну. Удава адчула, што не можа больш цярпець гэтыя патрабаванні, і вырашыла зарэзаць авечак і з'есці іх. Аднак Аарон прыйшоў і запатрабаваў лапатку, абедзве шчокі і страўнік. Удава абурылася і ўскрыкнула, што калі ён настойвае на сваіх патрабаваннях, яна абвяшчае ўсё гэта прысвечаным Богу. На гэта Аарон адказаў, што ў такім выпадку ўсё належыць яму, пасля чаго забраў [[Мяса|мяса]], пакінуўшы ўдаву і яе дачок цалкам без сродкаў да існавання<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2—3; Танхума, Корах, 4—6.</ref>. Тое, што такі мудры чалавек, як Карэй, змог стаць настолькі неразважлівым, каб падняць паўстанне, тлумачыцца яго памылкай з-за ўласных прарочых здольнасцей. Ён прадбачыў, што яго нашчадкам будзе прарок [[Самуіл]], і таму зрабіў выснову, што сам пазбегне пакарання. Але ён памыліўся: яго сыны выратаваліся, а сам ён загінуў<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:7; Танхума, Корах, 12.</ref>. === Знішчэнне і лёс у замагільным свеце === У момант паглынання Карэя зямля ператварылася ў варонку, і ўсё, што належала яму, нават бялізна, якая знаходзілася ў [[Прачка|прачкі]], і [[Іголка|іголкі]], пазычаныя людзьмі, што жылі далёка ад яго, пакаціліся і ўпалі ў прорву<ref>Ерусалімскі Талмуд, Сангедрын 10:1; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў.</ref>. Паводле меркаванняў рабінаў, сам Карэй перанёс двайное пакаранне: ён быў адначасова спалены і пахаваны жыўцом<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 14; Танхума, Корах, 23.</ref>. Ён і яго паслядоўнікі працягвалі апускацца ўніз, пакуль [[Ганна (маці Самуіла)|Ганна]] не памалілася за іх; дзякуючы яе малітве, як сцвярджаюць мудрацы, Карэй у рэшце рэшт трапіць у [[Рай|рай]]<ref>Авот рабі Натана 36; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:11; параўн. Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Раба бар бар Хана апавядаў, што падчас яго падарожжа па пустыні адзін араб паказаў яму месца паглынання Карэя. На гэтым месцы ў зямлі была шчыліна, у якую ён апусціў змочаную ў вадзе воўну, і яна імгненна высахла. Прыклаўшы вуха да шчыліны, ён пачуў галасы, якія крычалі: «Майсей і яго Тора ісцінныя; а мы хлусы»<ref>Талмуд, Бава Батра 74a; параўн. Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак.</ref>. Гэты парадаксальны крык уяўляе сабой горкую іронію, апісаную ў [[Мідраш]]ы: нягледзячы на тое, што Карэй працягвае бунтаваць з глыбінь, словы, што злятаюць з яго вуснаў, з'яўляюцца прызнаннем ісціны. Гэта сведчыць пра тое, што нават у яго непакорлівым стане божы суд прымусіў яго прызнаць тую праўду, якую ён адмаўляўся прыняць пры жыцці. Такі бесперапынны акт паўстання ілюструе, што пакаранне Карэя наўпрост звязана з яго грахом. Ён вечна паўтарае свой бунт, адначасова кідаючы выклік і будучы вымушаным прызнаваць ісціннасць Майсея і Торы. Яго пакаранне&nbsp;— гэта не простае знішчэнне, а пастаянны цыкл пакут, які дэманструе марнасць яго мінулага выкліку. Рабіны лічаць Карэя найвышэйшым прыкладам бунтаўніка, які аспрэчыў дадзеную Богам уладу Майсея, і разглядаюць яго гісторыю як павучальнае папярэджанне для тых, хто кідае выклік рабінскаму вучэнню. Паколькі рот быў галоўнай прыладай яго паўстання, знішчэнне праз паглынанне «ротам» зямлі сімвалізуе адпаведнае пакаранне. [[Мішна]] падрабязна апісвае спрэчку паміж рабінам [[Аківа|Аківам]] і рабінам [[Эліэзер бен Гірканас|Эліэзерам]] адносна лёсу тых груп людзей, якія здзейснілі цяжкія грахі<ref>Мішна, Сангедрын 10:3.</ref>. У выпадку з Карэем рабін Аківа цытуе біблейскі ўрывак: «І закрыла іх зямля, і загінулі яны з асяроддзя грамады» (Лічбы 16:33). Фразу пра закрыццё зямлёй ён тлумачыць так, што яны страцілі сваю долю ў гэтым свеце, а фразу пра гібель з асяроддзя грамады&nbsp;— што яны страцілі долю і ў Свеце прыходным. Згодна з гэтым поглядам, Карэй і яго паслядоўнікі ніколі не вернуцца пасля свайго канчатковага пакарання. Наадварот, рабін Эліэзер дапускае магчымасць адкуплення, спасылаючыся на верш з прарока Самуіла: «Гасподзь мярцвіць і ажыўляе, нізводзіць у апраметную і ўзводзіць» (1 Царстваў 2:6). Для рабіна Эліэзер гэты верш даказвае, што Бог мае ўладу падняць нават тых, хто быў адпраўлены ў [[Шэол]]. Асаблівым чынам Мішна і Мідраш кантрастуюць лёс Карэя з паводзінамі яго сыноў. Тора прама сцвярджае, што сыны Карэя не памерлі разам з бацькам (Лічбы 26:11). Згодна з традыцыяй, яны пакаяліся да таго, як зямля паглынула іх бацьку, і дзякуючы гэтаму былі выратаваны. Іх нашчадкі пазней сталі [[Храм Саламона|храмавымі]] спевакамі, а гісторыя сыноў Карэя стала сімвалам выратавання праз пакаянне, у той час як лёс самога Карэя застаўся сімвалам вечнага праклёну. == У ісламскай традыцыі == [[Файл:Spencer Coll. Persian MS. 46 fol 98v Musa watches Qarun and his palace be swallowed by the earth.jpg|міні|справа|Ісламская выява [[Муса|Мусы]] (Майсея), які назірае, як Карун (Карэй) і яго палац паглынаюцца зямлёй (з персідскага рукапісу 1580 года).]] У арабскай мове Карэй вядомы як Карун ({{lang-ar|قارون}}), а яго поўнае імя&nbsp;— Карун бін Яшар бін Кахат бін Лаві, што робіць яго стрыечным братам Майсея (у ісламе&nbsp;— Муса бін [[Імран|Імран]] бін Кахіт). Ён некалькі разоў згадваецца ў [[Каран]]е як пыхлівы і вельмі багаты чалавек з народа Майсея, які выступіў супраць прарока і сваіх уласных супляменнікаў, што прывяло да яго падзення. У ісламе ён часта згадваецца сярод уладных асоб, асуджаных разам з [[Фараон|фараонам]] і Аманам<ref name="hughes">{{кніга |аўтар=Hughes T. P. |загаловак=A Dictionary of Islam |год=1896 |выдавецтва=W. H. Allen & Company, limited |isbn=9788171671021 |старонкі=86 |lang=en |ref=Hughes}}</ref><ref name="ibn_kathir">{{cite web |url=https://abdurrahman.org/2009/07/23/the-story-of-qarun/ |title=The Story of Qarun – Tafsir Ibn Kathir |publisher=AbdurRahman.Org |date=23 ліпеня 2009 |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. У Каране Карун згадваецца тройчы<ref name="hughes"/>. Першая згадка сустракаецца ў суры [[Аль-Касас]] (вершы 76—82), дзе распавядаецца пра яго ганарыстасць. Хоць яму было дадзена велізарнае багацце, такое, што «нават ключы ад яго абцяжарылі б групу моцных мужчын», ён не прыслухаўся да парад быць удзячным [[Алах]]у і шукаць вечнага жыцця. Наадварот, Карун адказваў: «Мне было дадзена ўсё гэта дзякуючы ведам, якімі я валодаю». Ён любіў выстаўляць сваё багацце напаказ, апранаючы шыкоўную вопратку перад беднымі людзьмі, якія зайздросцілі яму, у той час як адукаваныя людзі саромілі яго за празмерны гонар. Яго гісторыя заканчваецца тым, што зямля паглынула яго разам з домам, і ніхто не змог яму дапамагчы, а людзі, якія раней яму зайздросцілі, сталі больш пакорлівымі<ref>Каран 28:76—82.</ref>. Затым ён згадваецца ў суры [[Аль-Анкабут]] (вершы 38 і 39) сярод шматлікіх старажытных народаў і асоб, якіх Бог знішчыў за карупцыю і непадпарадкаванне: «І народ [[Ад (іслам)|Ада]] і [[Самуд]]а, што павінна быць зразумела вам па іх руінах. [[Сатана]] зрабіў іх учынкі прывабнымі для іх, адводзячы ад Шляху, хоць яны былі здольныя разважаць. А таксама Карун, фараон і Аман. Сапраўды, Муса прыйшоў да іх з відавочнымі доказамі, але яны паводзілі сябе пыхліва на зямлі. І ўсё ж яны не змаглі выратавацца»<ref>Каран 29:38—39.</ref>. У апошні раз Карун згадваецца ў 24-м вершы суры [[Гафір]], зноў побач з фараонам і Аманам, як адзін з тых, хто адхіліў Майсея, назваўшы яго ведзьмаром і хлусам<ref>Каран 40:24.</ref>. [[Ібн Касір]] адзначаў, што галоўны ўрок з гісторыі Каруна заключаецца ў тым, што багацце чалавека не з'яўляецца паказчыкам таго, ці задаволены ім Бог<ref name="ibn_kathir"/>. Паводле адной з ісламскіх традыцый, Карун аднойчы заплаціў [[Прастытуцыя|блудніцы]], каб яна абвінаваціла Майсея ў інтымных сувязях з ёй, каб сапсаваць рэпутацыю прарока сярод свайго народа. Аднак Майсей быў апраўданы, калі жанчына прызналася ў змове. Гэта паданне выкарыстоўваецца для тлумачэння 33-га верша суры [[Аль-Ахзаб]], дзе згадваецца, што Майсей быў ілжыва абвінавачаны, але апраўданы Богам<ref>{{кніга |аўтар=Bakhos C., Cook M. |загаловак=Islam and Its Past: Jahiliyya, Late Antiquity, and the Qur'an |выдавецтва=Oxford University Press |год=2017 |isbn=9780191065378 |старонкі=125 |lang=en |ref=Bakhos}}</ref>. Ісламскі багаслоў [[Аль-Байдаві]] дапаўняў, што ў адказ на ілжывыя абвінавачванні з боку Каруна Майсей паскардзіўся Богу, які загадаў яму скамандаваць зямлі зрабіць тое, што яму заўгодна. Калі Майсей загадаў, зямля пачала паглынаць Каруна і яго палац. Карун павольна апускаўся і чатыры разы прасіў літасці, але Майсей працягваў паўтараць: «О зямля, паглыні іх!». Томас Патрык Х'юз адзначаў, што ў ісламскім свеце імя Каруна стала намінальным для абазначэння багатых людзей, якія не ахвяруюць на дабрачыннасць або не практыкуюць [[Закят|закят]]<ref name="hughes"/>. У сучасным ісламскім дыскурсе гісторыя Каруна часта становіцца сінонімам карупцыйных практык у сацыяльна-эканамічным [[Капіталізм|капіталізме]], [[Індывідуалізм|індывідуалізме]], [[Матэрыялізм|матэрыялізме]], а яго фанабэрыстасць атаясамліваецца з маніяй велічы або комплексам перавагі, тады як стаўленне да народа разглядаецца як эксперымент [[Эксплуатацыя (эканоміка)|эксплуатацыі]]<ref>{{cite web |url=https://www.islamicity.org/104728/the-story-of-qarun-and-the-evil-of-capitalism/ |title=The Story of Qarun and the Evil of Capitalism |аўтар=Omer S. |publisher=islamicity.org |date=22 мая 2025 |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.islamichistorytoday.com/blog-section/downfall-of-qarun-and-the-dangers-of-materialism |title=The Downfall of Qarun and the Dangers of Materialism |publisher=Islamic History Today |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. == Іншыя згадкі == У [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] Карэй згадваецца ў [[Пасланне Іуды|Пасланні Іуды]] (1:11): «Гора ім! Бо яны пайшлі шляхам [[Каін і Авель|Каіна]], аддаліся зману ўзнагароды, як [[Валаам (прашчур)|Валаам]], і ў зацятасці Карэя загінулі». На паўстанне Карэя таксама робіцца спасылка ў 11-м раздзеле другой кнігі Мекабян, якая лічыцца кананічнай у [[Эфіопская праваслаўная царква|Эфіопскай праваслаўнай царкве]]. У выданні 1768 года знакамітага [[Буквар|буквара]] «The New England Primer» імя Карэя сустракаецца як частка алфавіту з фразай «Трупа ганарлівага Карэя была паглынута», што з'яўляецца парафразам верша з Кнігі Лічбаў (16:32). Карэй згадваецца [[Ірыней Ліёнскі|Ірынеем Ліёнскім]] у яго антыгнастычнай працы «Супраць ерасяў» (каля 180 года). Ён раскрытыкаваў апраўданне [[Гнастыцызм|гностыкамі]] таго факта, што некаторыя злыя людзі ў Бібліі нібыта атрымалі сваю сілу ад Бога, адзначаючы, што яны «заяўляюць, што Каін атрымаў сваё існаванне ад вышэйшай Сілы, і прызнаюць, што Ісаў, Карэй, [[Садом і Гамора|садамляне]] і ўсе падобныя да іх асобы звязаныя з імі самімі». Дадатковыя, хоць і не зусім дакладныя, дэталі пра Карэя падаюцца ў [[Кумранскія рукапісы|Скрутках Мёртвага мора]] (Кумранскіх рукапісах). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карэй}} [[Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа]] [[Катэгорыя:Сышэсце ў пекла]] [[Катэгорыя:Персанажы Яўрэйскай Бібліі ў ісламе]] [[Катэгорыя:Левіты]] kslvztw254peva4bdlh3zsc5ly6hvfz 5141813 5141812 2026-05-15T07:38:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141813 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Карэй (значэнні)}} {{Біблейскі персанаж | Імя = Карэй | Арыгінальнае імя = {{lang-he|קֹרַח}} | Тлумачэнне імя = Плешывасць | Тып = Пяцікніжжа | Пол = мужчынскі | Перыяд жыцця = пакаленне [[Зыход|Зыходу]] | Партрэт = Korah Botticelli.jpg | Памер выявы = 250px | Подпіс = [[Сандра Бацічэлі]], «Пакаранне паўсталых левітаў» (фрагмент) | Мясцовасць = {{s|[[Старажытны Егіпет|Егіпет]], [[Сінайскі паўвостраў|Сінайская]] пустыня}} | Занятак = [[Левіты|левіт]] (служыцель пры [[Скінія|скініі]]) | Паходжанне = [[Левіты|калена Левія]] | Згадкі = {{Біблія|Лч|16|1|-40}} | Бацька = [[Іцгар]] | Месца пахавання = [[Сінайскі паўвостраў|Сінай]] | Звязаныя паняцці = бунт, [[левіты]] | Звязаныя персанажы = [[Майсей]], [[Аарон]], [[Дафан]], [[Авірон]] | Атрыбуты = часта малюецца падаючым у апраметную са сваёй маёмасцю }} '''Карэ́й''' або '''Ко́рах''' (ад {{lang-he|קֹרַח}}&nbsp;''Qōraḥ'', у [[Рабіністычная літаратура|рабіністычнай літаратуры]] перакладаецца як «пляшывасць»)&nbsp;— біблейскі персанаж са старонак [[Кніга Лічбаў|Кнігі Лічбаў]] ([[Стары Запавет|Старога Запавету]] ці [[Яўрэйская Біблія|Яўрэйскай Бібліі]]), які паходзіў з калена [[Левіты|левітаў]]. З'яўляўся адным з кіраўнікоў няўдалага бунту супраць [[Майсей|Майсея]] і [[Аарон|Аарона]]. Імя Карэй (Корах) выкарыстоўваецца ў Яўрэйскай Бібліі і для іншай асобы&nbsp;— сына [[Ісаў|Ісава]]<ref>Корей // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.</ref>. == У Торы == === Паходжанне і генеалогія === [[Кніга Выхад]] называе Карэя сынам [[Іцгар|Іцгара]], які, у сваю чаргу, быў сынам [[Кааф|Каафа]] і ўнукам [[Левій (сын Якава)|Левія]]. Там жа пералічваюцца тры ўласныя сыны Карэя. Яго братамі па лініі Іцгара былі [[Нефег]] і [[Зіхры]]. Гэты ж біблейскі тэкст звязвае Карэя з [[Хеўрон (біблейскі персанаж)|Хеўронам]], [[Узііл|Узіілам]] і [[Амрам|Амрамам]], якія з'яўляліся братамі яго бацькі. [[Першая кніга Летапісаў]] паўтарае гэтую [[Генеалогія|генеалогію]], што, імаверна, магло быць натхнёна радаводамі з Кнігі Выхад. [[Кніга Лічбаў]] прасочвае гэтую лінію далей, аж да [[Патрыярхі (Біблія)|патрыярха]] Левія, сына патрыярха [[Ізраіль|Ізраіля]] [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Паводле тэксту, радавод гучыць наступным чынам: «Карэй, сын Іцгара, сын Каафа, сын Левія». Гэта робіць яго праўнукам патрыярха Левія і стрыечным братам Майсея і Аарона. === Бунт супраць Майсея === [[Файл:Dore Death of Korah, Dathan and Abiram.jpg|міні|справа|«Смерць Карэя, Дафана і Авірона», [[Гюстаў Дарэ]], 1865 год.]] [[Файл:Botticcelli, Sandro - The Punishment of Korah and the Stoning of Moses and Aaron - 1481-82.jpg|міні|злева|300px|«Пакаранне сыноў Карэя». Фрэска [[Сандра Бацічэлі]] ў [[Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэле]], 1480—1482 гады.]] Згодна з Кнігай Лічбаў (16:1—40), Карэй быў незадаволены кіраваннем Майсея і [[Святар|святарствам]] Аарона. Ён падняў мяцеж разам са сваімі паплечнікамі [[Дафан|Дафанам]] і [[Авірон|Авіронам]], а таксама з 250 іншымі змоўшчыкамі. Гэтыя дзвесце пяцьдзясят чалавек былі пакараныя за сваё паўстанне: калі яны прынеслі [[Бог|Богу]] [[Кадзіла|кадзіла]] ў агнявых [[Кадзільніца|кадзільніцах]], нябесны [[Агонь|агонь]] знішчыў іх усіх. Сам Карэй з калена Левія, а таксама яго саюзнікі Дафан і Авірон з калена [[Рувім|Рувіма]] панеслі іншае пакаранне: Бог прымусіў зямлю расступіцца пад іх нагамі, і яны жывымі сышлі ў [[Пекла|апраметную]] разам са сваімі сем'ямі, прыхільнікамі і ўсёй маёмасцю<ref>Корей // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.</ref>. У далейшым ізраільцяне, якім не спадабалася тое, што адбылося з Карэем, Дафанам, Авіронам і іх сем'ямі, выказалі незадаволенасць Майсею. Тады Бог загадаў Майсею аддзяліцца ад натоўпу і паразіў 14 700 чалавек [[Чума|чумой]] у якасці пакарання за пярэчанні супраць знішчэння Карэя. Аднак нашчадкі Карэя, якія не бралі ўдзелу ў бунце, былі памілаваны: біблейскі тэкст падкрэслівае, што «аднак сыны Карэя не памерлі»<ref>Кніга Лічбаў 26:11.</ref>. == У рабіністычнай літаратуры == Рабіны [[Талмуд|талмудычнай]] эпохі тлумачылі імя «Карэй» як «плешывасць». Сцвярджалася, што яно было дадзена яму з-за прабелу або пустаты, якую ён утварыў у Ізраілі сваім паўстаннем<ref>Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Карэй прадстаўлены як уладальнік незвычайнага багацця, які знайшоў адзін са скарбаў, схаваных [[Іосіф (сын Якава)|Іосіфам]] у [[Старажытны Егіпет|Егіпце]]. Толькі адны ключы ад скарбніц Карэя ўтваралі груз для 300 [[Мул|мулаў]]<ref>Талмуд, Песахім 119a; Сангедрын 110a.</ref>. Ён і [[Аман (біблейскі персанаж)|Аман]] лічыліся двума самымі багатымі людзьмі ў свеце, і абодва загінулі з-за сваёй прагнасці, а таксама таму, што іх багацце не было дарам [[Нябёсы|Нябёсаў]]<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 22:7; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Выхад 51:1.</ref>. З іншага боку, Карэй апісваецца як мудры чалавек, кіраўнік сваёй сям'і і адзін з каафіцянаў, якія насілі [[Каўчэг Запавету]] на сваіх плячах<ref>Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак, 5; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2.</ref>. === Прычыны паўстання === [[Файл:Attaque des Hébreux contre les Cananéens.jpg|міні|справа|Бітва яўрэяў супраць хананеяў і пакаранне Карэя, мініяцюра з «Іўдзейскіх старажытнасцей».]] Паводле рабіністычных тлумачэнняў, галоўнай прычынай бунту Карэя стала прызначэнне [[Эліцафан|Эліцафана]], сына Узііла, князем над каафіцянамі. Карэй разважаў наступным чынам: «У Каафа было чатыры сыны. Два сыны Амрама, старэйшага сына Каафа, узялі сабе царства і святарства. Цяпер, паколькі я з'яўляюся сынам другога сына Каафа, я павінен быць прынцам над каафіцянамі; аднак Майсей перадаў гэтую пасаду Эліцафану, сыну малодшага сына Каафа»<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:1; Танхума, Корах, 3.</ref>. Таксама Карэй задаў Майсею шэраг правакацыйных пытанняў. Ён спытаў: «Ці мае патрэбу [[Таліт|таліт]], зроблены цалкам з [[Тэхелет|тэхелета]], у пэндзліках?». На станоўчы адказ Майсея Карэй запярэчыў: «Сіні колер таліта не робіць яго рытуальна правільным, аднак, паводле твайго сцвярджэння, чатыры сінія ніткі робяць гэта». Далей ён спытаў: «Ці патрэбна [[Мезуза|мезуза]] дому, поўнаму кніг [[Закон (Біблія)|Закона]]?». Майсей адказаў, што патрэбна, на што Карэй сказаў: «Наяўнасць усёй [[Тора|Торы]], якая змяшчае 175 раздзелаў, не робіць дом прыдатным для пражывання, але ты кажаш, што адзін яе раздзел робіць гэта. Не ад Бога ты атрымаў гэтыя запаведзі; ты сам іх выдумаў». Пасля гэтага ён сабраў 250 чалавек, кіраўнікоў [[Сангедрына]], і, апрануўшы іх у таліты з сіняй [[Воўна|воўны]] без пэндзлікаў, падрыхтаваў для іх банкет. Калі сыны Аарона прыйшлі па святарскую долю, Карэй і яго людзі адмовіліся даць ім прадпісаныя часткі, заявіўшы, што гэта Майсей, а не Бог загадаў рабіць такія рэчы. Майсей, даведаўшыся пра гэта, пайшоў у дом Карэя для прымірэння, але той і яго паслядоўнікі паўсталі супраць яго<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2; Танхума; параўн. Таргум Псеўда-Ёнатан на Кнігу Лічбаў 16:2.</ref>. Карэй таксама раіўся са сваёй жонкай, якая заахвочвала яго да бунту словамі: «Паглядзі, што зрабіў Майсей. Ён абвясціў сябе царом; свайго брата ён зрабіў першасвятаром, а сыноў свайго брата&nbsp;— святарамі; больш за тое, ён прымусіў цябе згаліць усе валасы, каб знявечыць цябе». На гэта Карэй адказаў: «Але ён зрабіў тое ж самае са сваімі ўласнымі сынамі». Тады яго жонка парыравала: «Майсей настолькі ненавідзеў цябе, што быў гатовы зрабіць зло сваім уласным дзецям, пры ўмове, што такое ж зло спасцігне і цябе»<ref>Мідраш Агада на Кнігу Лічбаў 16:8; Ялкут Шымоні, Лічбы 750; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў; Танхума; Талмуд, Сангедрын 110a.</ref>. Сучасныя яўрэйскія [[Рэфармісцкі іўдаізм|рэфармісцкія]] і свецкія інтэрпрэтацыі паўстання Карэя прапануюць новыя прычыны бунту, якія адлюстроўваюць парадак дня і заклапочанасць сучасных аўтараў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Дэвід Біяле|Biale D.]] |загаловак=Korah in the Midrash: The Hairless Heretic as Hero |выданне=Jewish History |год=2016 |том=30 |нумар=1–2 |старонкі=15–28 |lang=en |ref=Biale}}</ref><ref>{{артыкул |аўтар=Schramm N. |загаловак=Radical Translation as Transvaluation: From Tsene-Rene to The Jews Are Coming: Three Readings of Korah's Rebellion |выданне=PaRDeS: Zeitschrift der Vereinigung für Jüdische Studien |год=2019 |lang=en |ref=Schramm}}</ref>. === Прытча Карэя === [[Файл:Moses and Korah.jpg|міні|злева|«Майсей і Карэй», мініяцюра з рукапісу 1466 года, [[Нацыянальная бібліятэка Польшчы]].]] Падбухторваючы народ супраць Майсея і сцвярджаючы, што ўстаноўленыя ім законы немагчыма выносіць, Карэй расказаў наступную [[Прытча|прытчу]]. У адной удавы, маці дзвюх маладых дачок, было поле. Калі яна прыйшла араць яго, Майсей сказаў ёй не араць разам на [[Вол|вале]] і [[Асёл|асле]]; калі яна прыйшла сеяць, Майсей забараніў сеяць змяшанае [[Насенне|насенне]]. Падчас жніва яна павінна была пакінуць нязжатымі часткі поля, як прадпісана Законам, а з сабранага [[Збожжа|збожжа]] аддаць святару належную яму долю. Жанчына прадала поле і на выручаныя грошы купіла дзвюх [[Авечка хатняя|авечак]]. Але і тут першынцаў з іх яна была абавязана аддаць святару Аарону, а падчас стрыжкі ён запатрабаваў яшчэ і першую воўну. Удава адчула, што не можа больш цярпець гэтыя патрабаванні, і вырашыла зарэзаць авечак і з'есці іх. Аднак Аарон прыйшоў і запатрабаваў лапатку, абедзве шчокі і страўнік. Удава абурылася і ўскрыкнула, што калі ён настойвае на сваіх патрабаваннях, яна абвяшчае ўсё гэта прысвечаным Богу. На гэта Аарон адказаў, што ў такім выпадку ўсё належыць яму, пасля чаго забраў [[Мяса|мяса]], пакінуўшы ўдаву і яе дачок цалкам без сродкаў да існавання<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2—3; Танхума, Корах, 4—6.</ref>. Тое, што такі мудры чалавек, як Карэй, змог стаць настолькі неразважлівым, каб падняць паўстанне, тлумачыцца яго памылкай з-за ўласных прарочых здольнасцей. Ён прадбачыў, што яго нашчадкам будзе прарок [[Самуіл]], і таму зрабіў выснову, што сам пазбегне пакарання. Але ён памыліўся: яго сыны выратаваліся, а сам ён загінуў<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:7; Танхума, Корах, 12.</ref>. === Знішчэнне і лёс у замагільным свеце === У момант паглынання Карэя зямля ператварылася ў варонку, і ўсё, што належала яму, нават бялізна, якая знаходзілася ў [[Прачка|прачкі]], і [[Іголка|іголкі]], пазычаныя людзьмі, што жылі далёка ад яго, пакаціліся і ўпалі ў прорву<ref>Ерусалімскі Талмуд, Сангедрын 10:1; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў.</ref>. Паводле меркаванняў рабінаў, сам Карэй перанёс двайное пакаранне: ён быў адначасова спалены і пахаваны жыўцом<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 14; Танхума, Корах, 23.</ref>. Ён і яго паслядоўнікі працягвалі апускацца ўніз, пакуль [[Ганна (маці Самуіла)|Ганна]] не памалілася за іх; дзякуючы яе малітве, як сцвярджаюць мудрацы, Карэй у рэшце рэшт трапіць у [[Рай|рай]]<ref>Авот рабі Натана 36; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:11; параўн. Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Раба бар бар Хана апавядаў, што падчас яго падарожжа па пустыні адзін араб паказаў яму месца паглынання Карэя. На гэтым месцы ў зямлі была шчыліна, у якую ён апусціў змочаную ў вадзе воўну, і яна імгненна высахла. Прыклаўшы вуха да шчыліны, ён пачуў галасы, якія крычалі: «Майсей і яго Тора ісцінныя; а мы хлусы»<ref>Талмуд, Бава Батра 74a; параўн. Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак.</ref>. Гэты парадаксальны крык уяўляе сабой горкую іронію, апісаную ў [[Мідраш]]ы: нягледзячы на тое, што Карэй працягвае бунтаваць з глыбінь, словы, што злятаюць з яго вуснаў, з'яўляюцца прызнаннем ісціны. Гэта сведчыць пра тое, што нават у яго непакорлівым стане божы суд прымусіў яго прызнаць тую праўду, якую ён адмаўляўся прыняць пры жыцці. Такі бесперапынны акт паўстання ілюструе, што пакаранне Карэя наўпрост звязана з яго грахом. Ён вечна паўтарае свой бунт, адначасова кідаючы выклік і будучы вымушаным прызнаваць ісціннасць Майсея і Торы. Яго пакаранне&nbsp;— гэта не простае знішчэнне, а пастаянны цыкл пакут, які дэманструе марнасць яго мінулага выкліку. Рабіны лічаць Карэя найвышэйшым прыкладам бунтаўніка, які аспрэчыў дадзеную Богам уладу Майсея, і разглядаюць яго гісторыю як павучальнае папярэджанне для тых, хто кідае выклік рабінскаму вучэнню. Паколькі рот быў галоўнай прыладай яго паўстання, знішчэнне праз паглынанне «ротам» зямлі сімвалізуе адпаведнае пакаранне. [[Мішна]] падрабязна апісвае спрэчку паміж рабінам [[Аківа|Аківам]] і рабінам [[Эліэзер бен Гірканас|Эліэзерам]] адносна лёсу тых груп людзей, якія здзейснілі цяжкія грахі<ref>Мішна, Сангедрын 10:3.</ref>. У выпадку з Карэем рабін Аківа цытуе біблейскі ўрывак: «І закрыла іх зямля, і загінулі яны з асяроддзя грамады» (Лічбы 16:33). Фразу пра закрыццё зямлёй ён тлумачыць так, што яны страцілі сваю долю ў гэтым свеце, а фразу пра гібель з асяроддзя грамады&nbsp;— што яны страцілі долю і ў Свеце прыходным. Згодна з гэтым поглядам, Карэй і яго паслядоўнікі ніколі не вернуцца пасля свайго канчатковага пакарання. Наадварот, рабін Эліэзер дапускае магчымасць адкуплення, спасылаючыся на верш з прарока Самуіла: «Гасподзь мярцвіць і ажыўляе, нізводзіць у апраметную і ўзводзіць» (1 Царстваў 2:6). Для рабіна Эліэзер гэты верш даказвае, што Бог мае ўладу падняць нават тых, хто быў адпраўлены ў [[Шэол]]. Асаблівым чынам Мішна і Мідраш кантрастуюць лёс Карэя з паводзінамі яго сыноў. Тора прама сцвярджае, што сыны Карэя не памерлі разам з бацькам (Лічбы 26:11). Згодна з традыцыяй, яны пакаяліся да таго, як зямля паглынула іх бацьку, і дзякуючы гэтаму былі выратаваны. Іх нашчадкі пазней сталі [[Храм Саламона|храмавымі]] спевакамі, а гісторыя сыноў Карэя стала сімвалам выратавання праз пакаянне, у той час як лёс самога Карэя застаўся сімвалам вечнага праклёну. == У ісламскай традыцыі == [[Файл:Spencer Coll. Persian MS. 46 fol 98v Musa watches Qarun and his palace be swallowed by the earth.jpg|міні|справа|Ісламская выява [[Муса|Мусы]] (Майсея), які назірае, як Карун (Карэй) і яго палац паглынаюцца зямлёй (з персідскага рукапісу 1580 года).]] У арабскай мове Карэй вядомы як Карун ({{lang-ar|قارون}}), а яго поўнае імя&nbsp;— Карун бін Яшар бін Кахат бін Лаві, што робіць яго стрыечным братам Майсея (у ісламе&nbsp;— Муса бін [[Імран|Імран]] бін Кахіт). Ён некалькі разоў згадваецца ў [[Каран]]е як пыхлівы і вельмі багаты чалавек з народа Майсея, які выступіў супраць прарока і сваіх уласных супляменнікаў, што прывяло да яго падзення. У ісламе ён часта згадваецца сярод уладных асоб, асуджаных разам з [[Фараон|фараонам]] і Аманам<ref name="hughes">{{кніга |аўтар=Hughes T. P. |загаловак=A Dictionary of Islam |год=1896 |выдавецтва=W. H. Allen & Company, limited |isbn=9788171671021 |старонкі=86 |lang=en |ref=Hughes}}</ref><ref name="ibn_kathir">{{cite web |url=https://abdurrahman.org/2009/07/23/the-story-of-qarun/ |title=The Story of Qarun – Tafsir Ibn Kathir |publisher=AbdurRahman.Org |date=23 ліпеня 2009 |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. У Каране Карун згадваецца тройчы<ref name="hughes"/>. Першая згадка сустракаецца ў суры [[Аль-Касас]] (вершы 76—82), дзе распавядаецца пра яго ганарыстасць. Хоць яму было дадзена велізарнае багацце, такое, што «нават ключы ад яго абцяжарылі б групу моцных мужчын», ён не прыслухаўся да парад быць удзячным [[Алах]]у і шукаць вечнага жыцця. Наадварот, Карун адказваў: «Мне было дадзена ўсё гэта дзякуючы ведам, якімі я валодаю». Ён любіў выстаўляць сваё багацце напаказ, апранаючы шыкоўную вопратку перад беднымі людзьмі, якія зайздросцілі яму, у той час як адукаваныя людзі саромілі яго за празмерны гонар. Яго гісторыя заканчваецца тым, што зямля паглынула яго разам з домам, і ніхто не змог яму дапамагчы, а людзі, якія раней яму зайздросцілі, сталі больш пакорлівымі<ref>Каран 28:76—82.</ref>. Затым ён згадваецца ў суры [[Аль-Анкабут]] (вершы 38 і 39) сярод шматлікіх старажытных народаў і асоб, якіх Бог знішчыў за карупцыю і непадпарадкаванне: «І народ [[Ад (іслам)|Ада]] і [[Самуд]]а, што павінна быць зразумела вам па іх руінах. [[Сатана]] зрабіў іх учынкі прывабнымі для іх, адводзячы ад Шляху, хоць яны былі здольныя разважаць. А таксама Карун, фараон і Аман. Сапраўды, Муса прыйшоў да іх з відавочнымі доказамі, але яны паводзілі сябе пыхліва на зямлі. І ўсё ж яны не змаглі выратавацца»<ref>Каран 29:38—39.</ref>. У апошні раз Карун згадваецца ў 24-м вершы суры [[Гафір]], зноў побач з фараонам і Аманам, як адзін з тых, хто адхіліў Майсея, назваўшы яго ведзьмаром і хлусам<ref>Каран 40:24.</ref>. [[Ібн Касір]] адзначаў, што галоўны ўрок з гісторыі Каруна заключаецца ў тым, што багацце чалавека не з'яўляецца паказчыкам таго, ці задаволены ім Бог<ref name="ibn_kathir"/>. Паводле адной з ісламскіх традыцый, Карун аднойчы заплаціў [[Прастытуцыя|блудніцы]], каб яна абвінаваціла Майсея ў інтымных сувязях з ёй, каб сапсаваць рэпутацыю прарока сярод свайго народа. Аднак Майсей быў апраўданы, калі жанчына прызналася ў змове. Гэта паданне выкарыстоўваецца для тлумачэння 33-га верша суры [[Аль-Ахзаб]], дзе згадваецца, што Майсей быў ілжыва абвінавачаны, але апраўданы Богам<ref>{{кніга |аўтар=Bakhos C., Cook M. |загаловак=Islam and Its Past: Jahiliyya, Late Antiquity, and the Qur'an |выдавецтва=Oxford University Press |год=2017 |isbn=9780191065378 |старонкі=125 |lang=en |ref=Bakhos}}</ref>. Ісламскі багаслоў [[Аль-Байдаві]] дапаўняў, што ў адказ на ілжывыя абвінавачванні з боку Каруна Майсей паскардзіўся Богу, які загадаў яму скамандаваць зямлі зрабіць тое, што яму заўгодна. Калі Майсей загадаў, зямля пачала паглынаць Каруна і яго палац. Карун павольна апускаўся і чатыры разы прасіў літасці, але Майсей працягваў паўтараць: «О зямля, паглыні іх!». Томас Патрык Х'юз адзначаў, што ў ісламскім свеце імя Каруна стала намінальным для абазначэння багатых людзей, якія не ахвяруюць на дабрачыннасць або не практыкуюць [[Закят|закят]]<ref name="hughes"/>. У сучасным ісламскім дыскурсе гісторыя Каруна часта становіцца сінонімам карупцыйных практык у сацыяльна-эканамічным [[Капіталізм|капіталізме]], [[Індывідуалізм|індывідуалізме]], [[Матэрыялізм|матэрыялізме]], а яго фанабэрыстасць атаясамліваецца з маніяй велічы або комплексам перавагі, тады як стаўленне да народа разглядаецца як эксперымент [[Эксплуатацыя (эканоміка)|эксплуатацыі]]<ref>{{cite web |url=https://www.islamicity.org/104728/the-story-of-qarun-and-the-evil-of-capitalism/ |title=The Story of Qarun and the Evil of Capitalism |аўтар=Omer S. |publisher=islamicity.org |date=22 мая 2025 |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.islamichistorytoday.com/blog-section/downfall-of-qarun-and-the-dangers-of-materialism |title=The Downfall of Qarun and the Dangers of Materialism |publisher=Islamic History Today |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. == Іншыя згадкі == У [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] Карэй згадваецца ў [[Пасланне Іуды|Пасланні Іуды]] (1:11): «Гора ім! Бо яны пайшлі шляхам [[Каін і Авель|Каіна]], аддаліся зману ўзнагароды, як [[Валаам (прашчур)|Валаам]], і ў зацятасці Карэя загінулі». На паўстанне Карэя таксама робіцца спасылка ў 11-м раздзеле другой кнігі Мекабян, якая лічыцца кананічнай у [[Эфіопская праваслаўная царква|Эфіопскай праваслаўнай царкве]]. У выданні 1768 года знакамітага [[Буквар|буквара]] «The New England Primer» імя Карэя сустракаецца як частка алфавіту з фразай «Трупа ганарлівага Карэя была паглынута», што з'яўляецца парафразам верша з Кнігі Лічбаў (16:32). Карэй згадваецца [[Ірыней Ліёнскі|Ірынеем Ліёнскім]] у яго антыгнастычнай працы «Супраць ерасяў» (каля 180 года). Ён раскрытыкаваў апраўданне [[Гнастыцызм|гностыкамі]] таго факта, што некаторыя злыя людзі ў Бібліі нібыта атрымалі сваю сілу ад Бога, адзначаючы, што яны «заяўляюць, што Каін атрымаў сваё існаванне ад вышэйшай Сілы, і прызнаюць, што Ісаў, Карэй, [[Садом і Гамора|садамляне]] і ўсе падобныя да іх асобы звязаныя з імі самімі». Дадатковыя, хоць і не зусім дакладныя, дэталі пра Карэя падаюцца ў [[Кумранскія рукапісы|Скрутках Мёртвага мора]] (Кумранскіх рукапісах). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карэй}} [[Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа]] [[Катэгорыя:Сышэсце ў пекла]] [[Катэгорыя:Персанажы Яўрэйскай Бібліі ў ісламе]] [[Катэгорыя:Левіты]] 6c2p2kax85e5skut3oithxh3b7dhhq3 5141814 5141813 2026-05-15T07:38:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Сышэсце ў пекла]]; дададзена [[Катэгорыя:Сашэсце ў пекла]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141814 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Карэй (значэнні)}} {{Біблейскі персанаж | Імя = Карэй | Арыгінальнае імя = {{lang-he|קֹרַח}} | Тлумачэнне імя = Плешывасць | Тып = Пяцікніжжа | Пол = мужчынскі | Перыяд жыцця = пакаленне [[Зыход|Зыходу]] | Партрэт = Korah Botticelli.jpg | Памер выявы = 250px | Подпіс = [[Сандра Бацічэлі]], «Пакаранне паўсталых левітаў» (фрагмент) | Мясцовасць = {{s|[[Старажытны Егіпет|Егіпет]], [[Сінайскі паўвостраў|Сінайская]] пустыня}} | Занятак = [[Левіты|левіт]] (служыцель пры [[Скінія|скініі]]) | Паходжанне = [[Левіты|калена Левія]] | Згадкі = {{Біблія|Лч|16|1|-40}} | Бацька = [[Іцгар]] | Месца пахавання = [[Сінайскі паўвостраў|Сінай]] | Звязаныя паняцці = бунт, [[левіты]] | Звязаныя персанажы = [[Майсей]], [[Аарон]], [[Дафан]], [[Авірон]] | Атрыбуты = часта малюецца падаючым у апраметную са сваёй маёмасцю }} '''Карэ́й''' або '''Ко́рах''' (ад {{lang-he|קֹרַח}}&nbsp;''Qōraḥ'', у [[Рабіністычная літаратура|рабіністычнай літаратуры]] перакладаецца як «пляшывасць»)&nbsp;— біблейскі персанаж са старонак [[Кніга Лічбаў|Кнігі Лічбаў]] ([[Стары Запавет|Старога Запавету]] ці [[Яўрэйская Біблія|Яўрэйскай Бібліі]]), які паходзіў з калена [[Левіты|левітаў]]. З'яўляўся адным з кіраўнікоў няўдалага бунту супраць [[Майсей|Майсея]] і [[Аарон|Аарона]]. Імя Карэй (Корах) выкарыстоўваецца ў Яўрэйскай Бібліі і для іншай асобы&nbsp;— сына [[Ісаў|Ісава]]<ref>Корей // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.</ref>. == У Торы == === Паходжанне і генеалогія === [[Кніга Выхад]] называе Карэя сынам [[Іцгар|Іцгара]], які, у сваю чаргу, быў сынам [[Кааф|Каафа]] і ўнукам [[Левій (сын Якава)|Левія]]. Там жа пералічваюцца тры ўласныя сыны Карэя. Яго братамі па лініі Іцгара былі [[Нефег]] і [[Зіхры]]. Гэты ж біблейскі тэкст звязвае Карэя з [[Хеўрон (біблейскі персанаж)|Хеўронам]], [[Узііл|Узіілам]] і [[Амрам|Амрамам]], якія з'яўляліся братамі яго бацькі. [[Першая кніга Летапісаў]] паўтарае гэтую [[Генеалогія|генеалогію]], што, імаверна, магло быць натхнёна радаводамі з Кнігі Выхад. [[Кніга Лічбаў]] прасочвае гэтую лінію далей, аж да [[Патрыярхі (Біблія)|патрыярха]] Левія, сына патрыярха [[Ізраіль|Ізраіля]] [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Паводле тэксту, радавод гучыць наступным чынам: «Карэй, сын Іцгара, сын Каафа, сын Левія». Гэта робіць яго праўнукам патрыярха Левія і стрыечным братам Майсея і Аарона. === Бунт супраць Майсея === [[Файл:Dore Death of Korah, Dathan and Abiram.jpg|міні|справа|«Смерць Карэя, Дафана і Авірона», [[Гюстаў Дарэ]], 1865 год.]] [[Файл:Botticcelli, Sandro - The Punishment of Korah and the Stoning of Moses and Aaron - 1481-82.jpg|міні|злева|300px|«Пакаранне сыноў Карэя». Фрэска [[Сандра Бацічэлі]] ў [[Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэле]], 1480—1482 гады.]] Згодна з Кнігай Лічбаў (16:1—40), Карэй быў незадаволены кіраваннем Майсея і [[Святар|святарствам]] Аарона. Ён падняў мяцеж разам са сваімі паплечнікамі [[Дафан|Дафанам]] і [[Авірон|Авіронам]], а таксама з 250 іншымі змоўшчыкамі. Гэтыя дзвесце пяцьдзясят чалавек былі пакараныя за сваё паўстанне: калі яны прынеслі [[Бог|Богу]] [[Кадзіла|кадзіла]] ў агнявых [[Кадзільніца|кадзільніцах]], нябесны [[Агонь|агонь]] знішчыў іх усіх. Сам Карэй з калена Левія, а таксама яго саюзнікі Дафан і Авірон з калена [[Рувім|Рувіма]] панеслі іншае пакаранне: Бог прымусіў зямлю расступіцца пад іх нагамі, і яны жывымі сышлі ў [[Пекла|апраметную]] разам са сваімі сем'ямі, прыхільнікамі і ўсёй маёмасцю<ref>Корей // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.</ref>. У далейшым ізраільцяне, якім не спадабалася тое, што адбылося з Карэем, Дафанам, Авіронам і іх сем'ямі, выказалі незадаволенасць Майсею. Тады Бог загадаў Майсею аддзяліцца ад натоўпу і паразіў 14 700 чалавек [[Чума|чумой]] у якасці пакарання за пярэчанні супраць знішчэння Карэя. Аднак нашчадкі Карэя, якія не бралі ўдзелу ў бунце, былі памілаваны: біблейскі тэкст падкрэслівае, што «аднак сыны Карэя не памерлі»<ref>Кніга Лічбаў 26:11.</ref>. == У рабіністычнай літаратуры == Рабіны [[Талмуд|талмудычнай]] эпохі тлумачылі імя «Карэй» як «плешывасць». Сцвярджалася, што яно было дадзена яму з-за прабелу або пустаты, якую ён утварыў у Ізраілі сваім паўстаннем<ref>Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Карэй прадстаўлены як уладальнік незвычайнага багацця, які знайшоў адзін са скарбаў, схаваных [[Іосіф (сын Якава)|Іосіфам]] у [[Старажытны Егіпет|Егіпце]]. Толькі адны ключы ад скарбніц Карэя ўтваралі груз для 300 [[Мул|мулаў]]<ref>Талмуд, Песахім 119a; Сангедрын 110a.</ref>. Ён і [[Аман (біблейскі персанаж)|Аман]] лічыліся двума самымі багатымі людзьмі ў свеце, і абодва загінулі з-за сваёй прагнасці, а таксама таму, што іх багацце не было дарам [[Нябёсы|Нябёсаў]]<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 22:7; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Выхад 51:1.</ref>. З іншага боку, Карэй апісваецца як мудры чалавек, кіраўнік сваёй сям'і і адзін з каафіцянаў, якія насілі [[Каўчэг Запавету]] на сваіх плячах<ref>Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак, 5; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2.</ref>. === Прычыны паўстання === [[Файл:Attaque des Hébreux contre les Cananéens.jpg|міні|справа|Бітва яўрэяў супраць хананеяў і пакаранне Карэя, мініяцюра з «Іўдзейскіх старажытнасцей».]] Паводле рабіністычных тлумачэнняў, галоўнай прычынай бунту Карэя стала прызначэнне [[Эліцафан|Эліцафана]], сына Узііла, князем над каафіцянамі. Карэй разважаў наступным чынам: «У Каафа было чатыры сыны. Два сыны Амрама, старэйшага сына Каафа, узялі сабе царства і святарства. Цяпер, паколькі я з'яўляюся сынам другога сына Каафа, я павінен быць прынцам над каафіцянамі; аднак Майсей перадаў гэтую пасаду Эліцафану, сыну малодшага сына Каафа»<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:1; Танхума, Корах, 3.</ref>. Таксама Карэй задаў Майсею шэраг правакацыйных пытанняў. Ён спытаў: «Ці мае патрэбу [[Таліт|таліт]], зроблены цалкам з [[Тэхелет|тэхелета]], у пэндзліках?». На станоўчы адказ Майсея Карэй запярэчыў: «Сіні колер таліта не робіць яго рытуальна правільным, аднак, паводле твайго сцвярджэння, чатыры сінія ніткі робяць гэта». Далей ён спытаў: «Ці патрэбна [[Мезуза|мезуза]] дому, поўнаму кніг [[Закон (Біблія)|Закона]]?». Майсей адказаў, што патрэбна, на што Карэй сказаў: «Наяўнасць усёй [[Тора|Торы]], якая змяшчае 175 раздзелаў, не робіць дом прыдатным для пражывання, але ты кажаш, што адзін яе раздзел робіць гэта. Не ад Бога ты атрымаў гэтыя запаведзі; ты сам іх выдумаў». Пасля гэтага ён сабраў 250 чалавек, кіраўнікоў [[Сангедрына]], і, апрануўшы іх у таліты з сіняй [[Воўна|воўны]] без пэндзлікаў, падрыхтаваў для іх банкет. Калі сыны Аарона прыйшлі па святарскую долю, Карэй і яго людзі адмовіліся даць ім прадпісаныя часткі, заявіўшы, што гэта Майсей, а не Бог загадаў рабіць такія рэчы. Майсей, даведаўшыся пра гэта, пайшоў у дом Карэя для прымірэння, але той і яго паслядоўнікі паўсталі супраць яго<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2; Танхума; параўн. Таргум Псеўда-Ёнатан на Кнігу Лічбаў 16:2.</ref>. Карэй таксама раіўся са сваёй жонкай, якая заахвочвала яго да бунту словамі: «Паглядзі, што зрабіў Майсей. Ён абвясціў сябе царом; свайго брата ён зрабіў першасвятаром, а сыноў свайго брата&nbsp;— святарамі; больш за тое, ён прымусіў цябе згаліць усе валасы, каб знявечыць цябе». На гэта Карэй адказаў: «Але ён зрабіў тое ж самае са сваімі ўласнымі сынамі». Тады яго жонка парыравала: «Майсей настолькі ненавідзеў цябе, што быў гатовы зрабіць зло сваім уласным дзецям, пры ўмове, што такое ж зло спасцігне і цябе»<ref>Мідраш Агада на Кнігу Лічбаў 16:8; Ялкут Шымоні, Лічбы 750; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў; Танхума; Талмуд, Сангедрын 110a.</ref>. Сучасныя яўрэйскія [[Рэфармісцкі іўдаізм|рэфармісцкія]] і свецкія інтэрпрэтацыі паўстання Карэя прапануюць новыя прычыны бунту, якія адлюстроўваюць парадак дня і заклапочанасць сучасных аўтараў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Дэвід Біяле|Biale D.]] |загаловак=Korah in the Midrash: The Hairless Heretic as Hero |выданне=Jewish History |год=2016 |том=30 |нумар=1–2 |старонкі=15–28 |lang=en |ref=Biale}}</ref><ref>{{артыкул |аўтар=Schramm N. |загаловак=Radical Translation as Transvaluation: From Tsene-Rene to The Jews Are Coming: Three Readings of Korah's Rebellion |выданне=PaRDeS: Zeitschrift der Vereinigung für Jüdische Studien |год=2019 |lang=en |ref=Schramm}}</ref>. === Прытча Карэя === [[Файл:Moses and Korah.jpg|міні|злева|«Майсей і Карэй», мініяцюра з рукапісу 1466 года, [[Нацыянальная бібліятэка Польшчы]].]] Падбухторваючы народ супраць Майсея і сцвярджаючы, што ўстаноўленыя ім законы немагчыма выносіць, Карэй расказаў наступную [[Прытча|прытчу]]. У адной удавы, маці дзвюх маладых дачок, было поле. Калі яна прыйшла араць яго, Майсей сказаў ёй не араць разам на [[Вол|вале]] і [[Асёл|асле]]; калі яна прыйшла сеяць, Майсей забараніў сеяць змяшанае [[Насенне|насенне]]. Падчас жніва яна павінна была пакінуць нязжатымі часткі поля, як прадпісана Законам, а з сабранага [[Збожжа|збожжа]] аддаць святару належную яму долю. Жанчына прадала поле і на выручаныя грошы купіла дзвюх [[Авечка хатняя|авечак]]. Але і тут першынцаў з іх яна была абавязана аддаць святару Аарону, а падчас стрыжкі ён запатрабаваў яшчэ і першую воўну. Удава адчула, што не можа больш цярпець гэтыя патрабаванні, і вырашыла зарэзаць авечак і з'есці іх. Аднак Аарон прыйшоў і запатрабаваў лапатку, абедзве шчокі і страўнік. Удава абурылася і ўскрыкнула, што калі ён настойвае на сваіх патрабаваннях, яна абвяшчае ўсё гэта прысвечаным Богу. На гэта Аарон адказаў, што ў такім выпадку ўсё належыць яму, пасля чаго забраў [[Мяса|мяса]], пакінуўшы ўдаву і яе дачок цалкам без сродкаў да існавання<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2—3; Танхума, Корах, 4—6.</ref>. Тое, што такі мудры чалавек, як Карэй, змог стаць настолькі неразважлівым, каб падняць паўстанне, тлумачыцца яго памылкай з-за ўласных прарочых здольнасцей. Ён прадбачыў, што яго нашчадкам будзе прарок [[Самуіл]], і таму зрабіў выснову, што сам пазбегне пакарання. Але ён памыліўся: яго сыны выратаваліся, а сам ён загінуў<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:7; Танхума, Корах, 12.</ref>. === Знішчэнне і лёс у замагільным свеце === У момант паглынання Карэя зямля ператварылася ў варонку, і ўсё, што належала яму, нават бялізна, якая знаходзілася ў [[Прачка|прачкі]], і [[Іголка|іголкі]], пазычаныя людзьмі, што жылі далёка ад яго, пакаціліся і ўпалі ў прорву<ref>Ерусалімскі Талмуд, Сангедрын 10:1; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў.</ref>. Паводле меркаванняў рабінаў, сам Карэй перанёс двайное пакаранне: ён быў адначасова спалены і пахаваны жыўцом<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 14; Танхума, Корах, 23.</ref>. Ён і яго паслядоўнікі працягвалі апускацца ўніз, пакуль [[Ганна (маці Самуіла)|Ганна]] не памалілася за іх; дзякуючы яе малітве, як сцвярджаюць мудрацы, Карэй у рэшце рэшт трапіць у [[Рай|рай]]<ref>Авот рабі Натана 36; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:11; параўн. Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Раба бар бар Хана апавядаў, што падчас яго падарожжа па пустыні адзін араб паказаў яму месца паглынання Карэя. На гэтым месцы ў зямлі была шчыліна, у якую ён апусціў змочаную ў вадзе воўну, і яна імгненна высахла. Прыклаўшы вуха да шчыліны, ён пачуў галасы, якія крычалі: «Майсей і яго Тора ісцінныя; а мы хлусы»<ref>Талмуд, Бава Батра 74a; параўн. Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак.</ref>. Гэты парадаксальны крык уяўляе сабой горкую іронію, апісаную ў [[Мідраш]]ы: нягледзячы на тое, што Карэй працягвае бунтаваць з глыбінь, словы, што злятаюць з яго вуснаў, з'яўляюцца прызнаннем ісціны. Гэта сведчыць пра тое, што нават у яго непакорлівым стане божы суд прымусіў яго прызнаць тую праўду, якую ён адмаўляўся прыняць пры жыцці. Такі бесперапынны акт паўстання ілюструе, што пакаранне Карэя наўпрост звязана з яго грахом. Ён вечна паўтарае свой бунт, адначасова кідаючы выклік і будучы вымушаным прызнаваць ісціннасць Майсея і Торы. Яго пакаранне&nbsp;— гэта не простае знішчэнне, а пастаянны цыкл пакут, які дэманструе марнасць яго мінулага выкліку. Рабіны лічаць Карэя найвышэйшым прыкладам бунтаўніка, які аспрэчыў дадзеную Богам уладу Майсея, і разглядаюць яго гісторыю як павучальнае папярэджанне для тых, хто кідае выклік рабінскаму вучэнню. Паколькі рот быў галоўнай прыладай яго паўстання, знішчэнне праз паглынанне «ротам» зямлі сімвалізуе адпаведнае пакаранне. [[Мішна]] падрабязна апісвае спрэчку паміж рабінам [[Аківа|Аківам]] і рабінам [[Эліэзер бен Гірканас|Эліэзерам]] адносна лёсу тых груп людзей, якія здзейснілі цяжкія грахі<ref>Мішна, Сангедрын 10:3.</ref>. У выпадку з Карэем рабін Аківа цытуе біблейскі ўрывак: «І закрыла іх зямля, і загінулі яны з асяроддзя грамады» (Лічбы 16:33). Фразу пра закрыццё зямлёй ён тлумачыць так, што яны страцілі сваю долю ў гэтым свеце, а фразу пра гібель з асяроддзя грамады&nbsp;— што яны страцілі долю і ў Свеце прыходным. Згодна з гэтым поглядам, Карэй і яго паслядоўнікі ніколі не вернуцца пасля свайго канчатковага пакарання. Наадварот, рабін Эліэзер дапускае магчымасць адкуплення, спасылаючыся на верш з прарока Самуіла: «Гасподзь мярцвіць і ажыўляе, нізводзіць у апраметную і ўзводзіць» (1 Царстваў 2:6). Для рабіна Эліэзер гэты верш даказвае, што Бог мае ўладу падняць нават тых, хто быў адпраўлены ў [[Шэол]]. Асаблівым чынам Мішна і Мідраш кантрастуюць лёс Карэя з паводзінамі яго сыноў. Тора прама сцвярджае, што сыны Карэя не памерлі разам з бацькам (Лічбы 26:11). Згодна з традыцыяй, яны пакаяліся да таго, як зямля паглынула іх бацьку, і дзякуючы гэтаму былі выратаваны. Іх нашчадкі пазней сталі [[Храм Саламона|храмавымі]] спевакамі, а гісторыя сыноў Карэя стала сімвалам выратавання праз пакаянне, у той час як лёс самога Карэя застаўся сімвалам вечнага праклёну. == У ісламскай традыцыі == [[Файл:Spencer Coll. Persian MS. 46 fol 98v Musa watches Qarun and his palace be swallowed by the earth.jpg|міні|справа|Ісламская выява [[Муса|Мусы]] (Майсея), які назірае, як Карун (Карэй) і яго палац паглынаюцца зямлёй (з персідскага рукапісу 1580 года).]] У арабскай мове Карэй вядомы як Карун ({{lang-ar|قارون}}), а яго поўнае імя&nbsp;— Карун бін Яшар бін Кахат бін Лаві, што робіць яго стрыечным братам Майсея (у ісламе&nbsp;— Муса бін [[Імран|Імран]] бін Кахіт). Ён некалькі разоў згадваецца ў [[Каран]]е як пыхлівы і вельмі багаты чалавек з народа Майсея, які выступіў супраць прарока і сваіх уласных супляменнікаў, што прывяло да яго падзення. У ісламе ён часта згадваецца сярод уладных асоб, асуджаных разам з [[Фараон|фараонам]] і Аманам<ref name="hughes">{{кніга |аўтар=Hughes T. P. |загаловак=A Dictionary of Islam |год=1896 |выдавецтва=W. H. Allen & Company, limited |isbn=9788171671021 |старонкі=86 |lang=en |ref=Hughes}}</ref><ref name="ibn_kathir">{{cite web |url=https://abdurrahman.org/2009/07/23/the-story-of-qarun/ |title=The Story of Qarun – Tafsir Ibn Kathir |publisher=AbdurRahman.Org |date=23 ліпеня 2009 |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. У Каране Карун згадваецца тройчы<ref name="hughes"/>. Першая згадка сустракаецца ў суры [[Аль-Касас]] (вершы 76—82), дзе распавядаецца пра яго ганарыстасць. Хоць яму было дадзена велізарнае багацце, такое, што «нават ключы ад яго абцяжарылі б групу моцных мужчын», ён не прыслухаўся да парад быць удзячным [[Алах]]у і шукаць вечнага жыцця. Наадварот, Карун адказваў: «Мне было дадзена ўсё гэта дзякуючы ведам, якімі я валодаю». Ён любіў выстаўляць сваё багацце напаказ, апранаючы шыкоўную вопратку перад беднымі людзьмі, якія зайздросцілі яму, у той час як адукаваныя людзі саромілі яго за празмерны гонар. Яго гісторыя заканчваецца тым, што зямля паглынула яго разам з домам, і ніхто не змог яму дапамагчы, а людзі, якія раней яму зайздросцілі, сталі больш пакорлівымі<ref>Каран 28:76—82.</ref>. Затым ён згадваецца ў суры [[Аль-Анкабут]] (вершы 38 і 39) сярод шматлікіх старажытных народаў і асоб, якіх Бог знішчыў за карупцыю і непадпарадкаванне: «І народ [[Ад (іслам)|Ада]] і [[Самуд]]а, што павінна быць зразумела вам па іх руінах. [[Сатана]] зрабіў іх учынкі прывабнымі для іх, адводзячы ад Шляху, хоць яны былі здольныя разважаць. А таксама Карун, фараон і Аман. Сапраўды, Муса прыйшоў да іх з відавочнымі доказамі, але яны паводзілі сябе пыхліва на зямлі. І ўсё ж яны не змаглі выратавацца»<ref>Каран 29:38—39.</ref>. У апошні раз Карун згадваецца ў 24-м вершы суры [[Гафір]], зноў побач з фараонам і Аманам, як адзін з тых, хто адхіліў Майсея, назваўшы яго ведзьмаром і хлусам<ref>Каран 40:24.</ref>. [[Ібн Касір]] адзначаў, што галоўны ўрок з гісторыі Каруна заключаецца ў тым, што багацце чалавека не з'яўляецца паказчыкам таго, ці задаволены ім Бог<ref name="ibn_kathir"/>. Паводле адной з ісламскіх традыцый, Карун аднойчы заплаціў [[Прастытуцыя|блудніцы]], каб яна абвінаваціла Майсея ў інтымных сувязях з ёй, каб сапсаваць рэпутацыю прарока сярод свайго народа. Аднак Майсей быў апраўданы, калі жанчына прызналася ў змове. Гэта паданне выкарыстоўваецца для тлумачэння 33-га верша суры [[Аль-Ахзаб]], дзе згадваецца, што Майсей быў ілжыва абвінавачаны, але апраўданы Богам<ref>{{кніга |аўтар=Bakhos C., Cook M. |загаловак=Islam and Its Past: Jahiliyya, Late Antiquity, and the Qur'an |выдавецтва=Oxford University Press |год=2017 |isbn=9780191065378 |старонкі=125 |lang=en |ref=Bakhos}}</ref>. Ісламскі багаслоў [[Аль-Байдаві]] дапаўняў, што ў адказ на ілжывыя абвінавачванні з боку Каруна Майсей паскардзіўся Богу, які загадаў яму скамандаваць зямлі зрабіць тое, што яму заўгодна. Калі Майсей загадаў, зямля пачала паглынаць Каруна і яго палац. Карун павольна апускаўся і чатыры разы прасіў літасці, але Майсей працягваў паўтараць: «О зямля, паглыні іх!». Томас Патрык Х'юз адзначаў, што ў ісламскім свеце імя Каруна стала намінальным для абазначэння багатых людзей, якія не ахвяруюць на дабрачыннасць або не практыкуюць [[Закят|закят]]<ref name="hughes"/>. У сучасным ісламскім дыскурсе гісторыя Каруна часта становіцца сінонімам карупцыйных практык у сацыяльна-эканамічным [[Капіталізм|капіталізме]], [[Індывідуалізм|індывідуалізме]], [[Матэрыялізм|матэрыялізме]], а яго фанабэрыстасць атаясамліваецца з маніяй велічы або комплексам перавагі, тады як стаўленне да народа разглядаецца як эксперымент [[Эксплуатацыя (эканоміка)|эксплуатацыі]]<ref>{{cite web |url=https://www.islamicity.org/104728/the-story-of-qarun-and-the-evil-of-capitalism/ |title=The Story of Qarun and the Evil of Capitalism |аўтар=Omer S. |publisher=islamicity.org |date=22 мая 2025 |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.islamichistorytoday.com/blog-section/downfall-of-qarun-and-the-dangers-of-materialism |title=The Downfall of Qarun and the Dangers of Materialism |publisher=Islamic History Today |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. == Іншыя згадкі == У [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] Карэй згадваецца ў [[Пасланне Іуды|Пасланні Іуды]] (1:11): «Гора ім! Бо яны пайшлі шляхам [[Каін і Авель|Каіна]], аддаліся зману ўзнагароды, як [[Валаам (прашчур)|Валаам]], і ў зацятасці Карэя загінулі». На паўстанне Карэя таксама робіцца спасылка ў 11-м раздзеле другой кнігі Мекабян, якая лічыцца кананічнай у [[Эфіопская праваслаўная царква|Эфіопскай праваслаўнай царкве]]. У выданні 1768 года знакамітага [[Буквар|буквара]] «The New England Primer» імя Карэя сустракаецца як частка алфавіту з фразай «Трупа ганарлівага Карэя была паглынута», што з'яўляецца парафразам верша з Кнігі Лічбаў (16:32). Карэй згадваецца [[Ірыней Ліёнскі|Ірынеем Ліёнскім]] у яго антыгнастычнай працы «Супраць ерасяў» (каля 180 года). Ён раскрытыкаваў апраўданне [[Гнастыцызм|гностыкамі]] таго факта, што некаторыя злыя людзі ў Бібліі нібыта атрымалі сваю сілу ад Бога, адзначаючы, што яны «заяўляюць, што Каін атрымаў сваё існаванне ад вышэйшай Сілы, і прызнаюць, што Ісаў, Карэй, [[Садом і Гамора|садамляне]] і ўсе падобныя да іх асобы звязаныя з імі самімі». Дадатковыя, хоць і не зусім дакладныя, дэталі пра Карэя падаюцца ў [[Кумранскія рукапісы|Скрутках Мёртвага мора]] (Кумранскіх рукапісах). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карэй}} [[Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа]] [[Катэгорыя:Сашэсце ў пекла]] [[Катэгорыя:Персанажы Яўрэйскай Бібліі ў ісламе]] [[Катэгорыя:Левіты]] psik1utf3a7wxabgkxiwvf5iyhnohzs 5141818 5141814 2026-05-15T07:42:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141818 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Карэй (значэнні)}} {{Біблейскі персанаж | Імя = Карэй | Арыгінальнае імя = {{lang-he|קֹרַח}} | Тлумачэнне імя = Пляшывасць | Тып = Пяцікніжжа | Пол = мужчынскі | Перыяд жыцця = пакаленне [[Выхад|Выхаду]] | Партрэт = Korah Botticelli.jpg | Памер выявы = 250px | Подпіс = [[Сандра Бацічэлі]], «Пакаранне паўсталых левітаў» (фрагмент) | Мясцовасць = {{s|[[Старажытны Егіпет|Егіпет]], [[Сінайскі паўвостраў|Сінайская]] пустыня}} | Занятак = [[Левіты|левіт]] (служыцель пры [[Скінія|скініі]]) | Паходжанне = [[Левіты|калена Левія]] | Згадкі = {{Біблія|Лч|16|1|}} | Бацька = [[Іцгар]] | Месца пахавання = [[Сінайскі паўвостраў|Сінай]] | Звязаныя паняцці = бунт, [[левіты]] | Звязаныя персанажы = [[Майсей]], [[Аарон]], [[Дафан]], [[Авірон]] | Атрыбуты = часта малюецца падаючым у апраметную са сваёй маёмасцю }} '''Карэ́й''' або '''Ко́рах''' (ад {{lang-he|קֹרַח}}&nbsp;''Qōraḥ'', у [[Рабіністычная літаратура|рабіністычнай літаратуры]] перакладаецца як «пляшывасць»)&nbsp;— біблейскі персанаж са старонак [[Кніга Лічбаў|Кнігі Лічбаў]] ([[Стары Запавет|Старога Запавету]] ці [[Яўрэйская Біблія|Яўрэйскай Бібліі]]), які паходзіў з калена [[Левіты|левітаў]]. З'яўляўся адным з кіраўнікоў няўдалага бунту супраць [[Майсей|Майсея]] і [[Аарон|Аарона]]. Імя Карэй (Корах) выкарыстоўваецца ў Яўрэйскай Бібліі і для іншай асобы&nbsp;— сына [[Ісаў|Ісава]]<ref>Корей // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.</ref>. == У Торы == === Паходжанне і генеалогія === [[Кніга Выхад]] называе Карэя сынам [[Іцгар|Іцгара]], які, у сваю чаргу, быў сынам [[Кааф|Каафа]] і ўнукам [[Левій (сын Якава)|Левія]]. Там жа пералічваюцца тры ўласныя сыны Карэя. Яго братамі па лініі Іцгара былі [[Нефег]] і [[Зіхры]]. Гэты ж біблейскі тэкст звязвае Карэя з [[Хеўрон (біблейскі персанаж)|Хеўронам]], [[Узііл|Узіілам]] і [[Амрам|Амрамам]], якія з'яўляліся братамі яго бацькі. [[Першая кніга Летапісаў]] паўтарае гэтую [[Генеалогія|генеалогію]], што, імаверна, магло быць натхнёна радаводамі з Кнігі Выхад. [[Кніга Лічбаў]] прасочвае гэтую лінію далей, аж да [[Патрыярхі (Біблія)|патрыярха]] Левія, сына патрыярха [[Ізраіль|Ізраіля]] [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Паводле тэксту, радавод гучыць наступным чынам: «Карэй, сын Іцгара, сын Каафа, сын Левія». Гэта робіць яго праўнукам патрыярха Левія і стрыечным братам Майсея і Аарона. === Бунт супраць Майсея === [[Файл:Dore Death of Korah, Dathan and Abiram.jpg|міні|справа|«Смерць Карэя, Дафана і Авірона», [[Гюстаў Дарэ]], 1865 год.]] [[Файл:Botticcelli, Sandro - The Punishment of Korah and the Stoning of Moses and Aaron - 1481-82.jpg|міні|злева|300px|«Пакаранне сыноў Карэя». Фрэска [[Сандра Бацічэлі]] ў [[Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэле]], 1480—1482 гады.]] Згодна з Кнігай Лічбаў (16:1—40), Карэй быў незадаволены кіраваннем Майсея і [[Святар|святарствам]] Аарона. Ён падняў мяцеж разам са сваімі паплечнікамі [[Дафан|Дафанам]] і [[Авірон|Авіронам]], а таксама з 250 іншымі змоўшчыкамі. Гэтыя дзвесце пяцьдзясят чалавек былі пакараныя за сваё паўстанне: калі яны прынеслі [[Бог|Богу]] [[Кадзіла|кадзіла]] ў агнявых [[Кадзільніца|кадзільніцах]], нябесны [[Агонь|агонь]] знішчыў іх усіх. Сам Карэй з калена Левія, а таксама яго саюзнікі Дафан і Авірон з калена [[Рувім|Рувіма]] панеслі іншае пакаранне: Бог прымусіў зямлю расступіцца пад іх нагамі, і яны жывымі сышлі ў [[Пекла|апраметную]] разам са сваімі сем'ямі, прыхільнікамі і ўсёй маёмасцю<ref>Корей // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.</ref>. У далейшым ізраільцяне, якім не спадабалася тое, што адбылося з Карэем, Дафанам, Авіронам і іх сем'ямі, выказалі незадаволенасць Майсею. Тады Бог загадаў Майсею аддзяліцца ад натоўпу і паразіў 14 700 чалавек [[Чума|чумой]] у якасці пакарання за пярэчанні супраць знішчэння Карэя. Аднак нашчадкі Карэя, якія не бралі ўдзелу ў бунце, былі памілаваны: біблейскі тэкст падкрэслівае, што «аднак сыны Карэя не памерлі»<ref>Кніга Лічбаў 26:11.</ref>. == У рабіністычнай літаратуры == Рабіны [[Талмуд|талмудычнай]] эпохі тлумачылі імя «Карэй» як «пляшывасць». Сцвярджалася, што яно было дадзена яму з-за прабелу або пустаты, якую ён утварыў у Ізраілі сваім паўстаннем<ref>Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Карэй прадстаўлены як уладальнік незвычайнага багацця, які знайшоў адзін са скарбаў, схаваных [[Іосіф (сын Якава)|Іосіфам]] у [[Старажытны Егіпет|Егіпце]]. Толькі адны ключы ад скарбніц Карэя ўтваралі груз для 300 [[Мул|мулаў]]<ref>Талмуд, Песахім 119a; Сангедрын 110a.</ref>. Ён і [[Аман (біблейскі персанаж)|Аман]] лічыліся двума самымі багатымі людзьмі ў свеце, і абодва загінулі з-за сваёй прагнасці, а таксама таму, што іх багацце не было дарам [[Нябёсы|Нябёсаў]]<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 22:7; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Выхад 51:1.</ref>. З іншага боку, Карэй апісваецца як мудры чалавек, кіраўнік сваёй сям'і і адзін з каафіцянаў, якія насілі [[Каўчэг Запавету]] на сваіх плячах<ref>Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак, 5; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2.</ref>. === Прычыны паўстання === [[Файл:Attaque des Hébreux contre les Cananéens.jpg|міні|справа|Бітва яўрэяў супраць хананеяў і пакаранне Карэя, мініяцюра з «Іўдзейскіх старажытнасцей».]] Паводле рабіністычных тлумачэнняў, галоўнай прычынай бунту Карэя стала прызначэнне [[Эліцафан|Эліцафана]], сына Узііла, князем над каафіцянамі. Карэй разважаў наступным чынам: «У Каафа было чатыры сыны. Два сыны Амрама, старэйшага сына Каафа, узялі сабе царства і святарства. Цяпер, паколькі я з'яўляюся сынам другога сына Каафа, я павінен быць прынцам над каафіцянамі; аднак Майсей перадаў гэтую пасаду Эліцафану, сыну малодшага сына Каафа»<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:1; Танхума, Корах, 3.</ref>. Таксама Карэй задаў Майсею шэраг правакацыйных пытанняў. Ён спытаў: «Ці мае патрэбу [[Таліт|таліт]], зроблены цалкам з [[Тэхелет|тэхелета]], у пэндзліках?». На станоўчы адказ Майсея Карэй запярэчыў: «Сіні колер таліта не робіць яго рытуальна правільным, аднак, паводле твайго сцвярджэння, чатыры сінія ніткі робяць гэта». Далей ён спытаў: «Ці патрэбна [[Мезуза|мезуза]] дому, поўнаму кніг [[Закон (Біблія)|Закона]]?». Майсей адказаў, што патрэбна, на што Карэй сказаў: «Наяўнасць усёй [[Тора|Торы]], якая змяшчае 175 раздзелаў, не робіць дом прыдатным для пражывання, але ты кажаш, што адзін яе раздзел робіць гэта. Не ад Бога ты атрымаў гэтыя запаведзі; ты сам іх выдумаў». Пасля гэтага ён сабраў 250 чалавек, кіраўнікоў [[Сангедрына]], і, апрануўшы іх у таліты з сіняй [[Воўна|воўны]] без пэндзлікаў, падрыхтаваў для іх банкет. Калі сыны Аарона прыйшлі па святарскую долю, Карэй і яго людзі адмовіліся даць ім прадпісаныя часткі, заявіўшы, што гэта Майсей, а не Бог загадаў рабіць такія рэчы. Майсей, даведаўшыся пра гэта, пайшоў у дом Карэя для прымірэння, але той і яго паслядоўнікі паўсталі супраць яго<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2; Танхума; параўн. Таргум Псеўда-Ёнатан на Кнігу Лічбаў 16:2.</ref>. Карэй таксама раіўся са сваёй жонкай, якая заахвочвала яго да бунту словамі: «Паглядзі, што зрабіў Майсей. Ён абвясціў сябе царом; свайго брата ён зрабіў першасвятаром, а сыноў свайго брата&nbsp;— святарамі; больш за тое, ён прымусіў цябе згаліць усе валасы, каб знявечыць цябе». На гэта Карэй адказаў: «Але ён зрабіў тое ж самае са сваімі ўласнымі сынамі». Тады яго жонка парыравала: «Майсей настолькі ненавідзеў цябе, што быў гатовы зрабіць зло сваім уласным дзецям, пры ўмове, што такое ж зло спасцігне і цябе»<ref>Мідраш Агада на Кнігу Лічбаў 16:8; Ялкут Шымоні, Лічбы 750; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў; Танхума; Талмуд, Сангедрын 110a.</ref>. Сучасныя яўрэйскія [[Рэфармісцкі іўдаізм|рэфармісцкія]] і свецкія інтэрпрэтацыі паўстання Карэя прапануюць новыя прычыны бунту, якія адлюстроўваюць парадак дня і заклапочанасць сучасных аўтараў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Дэвід Біяле|Biale D.]] |загаловак=Korah in the Midrash: The Hairless Heretic as Hero |выданне=Jewish History |год=2016 |том=30 |нумар=1–2 |старонкі=15–28 |мова=en |ref=Biale}}</ref><ref>{{артыкул |аўтар=Schramm N. |загаловак=Radical Translation as Transvaluation: From Tsene-Rene to The Jews Are Coming: Three Readings of Korah's Rebellion |выданне=PaRDeS: Zeitschrift der Vereinigung für Jüdische Studien |год=2019 |мова=en |ref=Schramm}}</ref>. === Прытча Карэя === [[Файл:Moses and Korah.jpg|міні|злева|«Майсей і Карэй», мініяцюра з рукапісу 1466 года, [[Нацыянальная бібліятэка Польшчы]].]] Падбухторваючы народ супраць Майсея і сцвярджаючы, што ўстаноўленыя ім законы немагчыма выносіць, Карэй расказаў наступную [[Прытча|прытчу]]. У адной удавы, маці дзвюх маладых дачок, было поле. Калі яна прыйшла араць яго, Майсей сказаў ёй не араць разам на [[Вол|вале]] і [[Асёл|асле]]; калі яна прыйшла сеяць, Майсей забараніў сеяць змяшанае [[Насенне|насенне]]. Падчас жніва яна павінна была пакінуць нязжатымі часткі поля, як прадпісана Законам, а з сабранага [[Збожжа|збожжа]] аддаць святару належную яму долю. Жанчына прадала поле і на выручаныя грошы купіла дзвюх [[Авечка хатняя|авечак]]. Але і тут першынцаў з іх яна была абавязана аддаць святару Аарону, а падчас стрыжкі ён запатрабаваў яшчэ і першую воўну. Удава адчула, што не можа больш цярпець гэтыя патрабаванні, і вырашыла зарэзаць авечак і з'есці іх. Аднак Аарон прыйшоў і запатрабаваў лапатку, абедзве шчокі і страўнік. Удава абурылася і ўскрыкнула, што калі ён настойвае на сваіх патрабаваннях, яна абвяшчае ўсё гэта прысвечаным Богу. На гэта Аарон адказаў, што ў такім выпадку ўсё належыць яму, пасля чаго забраў [[Мяса|мяса]], пакінуўшы ўдаву і яе дачок цалкам без сродкаў да існавання<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2—3; Танхума, Корах, 4—6.</ref>. Тое, што такі мудры чалавек, як Карэй, змог стаць настолькі неразважлівым, каб падняць паўстанне, тлумачыцца яго памылкай з-за ўласных прарочых здольнасцей. Ён прадбачыў, што яго нашчадкам будзе прарок [[Самуіл]], і таму зрабіў выснову, што сам пазбегне пакарання. Але ён памыліўся: яго сыны выратаваліся, а сам ён загінуў<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:7; Танхума, Корах, 12.</ref>. === Знішчэнне і лёс у замагільным свеце === У момант паглынання Карэя зямля ператварылася ў варонку, і ўсё, што належала яму, нават бялізна, якая знаходзілася ў [[Прачка|прачкі]], і [[Іголка|іголкі]], пазычаныя людзьмі, што жылі далёка ад яго, пакаціліся і ўпалі ў прорву<ref>Ерусалімскі Талмуд, Сангедрын 10:1; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў.</ref>. Паводле меркаванняў рабінаў, сам Карэй перанёс двайное пакаранне: ён быў адначасова спалены і пахаваны жыўцом<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 14; Танхума, Корах, 23.</ref>. Ён і яго паслядоўнікі працягвалі апускацца ўніз, пакуль [[Ганна (маці Самуіла)|Ганна]] не памалілася за іх; дзякуючы яе малітве, як сцвярджаюць мудрацы, Карэй у рэшце рэшт трапіць у [[Рай|рай]]<ref>Авот рабі Натана 36; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:11; параўн. Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Раба бар бар Хана апавядаў, што падчас яго падарожжа па пустыні адзін араб паказаў яму месца паглынання Карэя. На гэтым месцы ў зямлі была шчыліна, у якую ён апусціў змочаную ў вадзе воўну, і яна імгненна высахла. Прыклаўшы вуха да шчыліны, ён пачуў галасы, якія крычалі: «Майсей і яго Тора ісцінныя; а мы хлусы»<ref>Талмуд, Бава Батра 74a; параўн. Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак.</ref>. Гэты парадаксальны крык уяўляе сабой горкую іронію, апісаную ў [[Мідраш]]ы: нягледзячы на тое, што Карэй працягвае бунтаваць з глыбінь, словы, што злятаюць з яго вуснаў, з'яўляюцца прызнаннем ісціны. Гэта сведчыць пра тое, што нават у яго непакорлівым стане божы суд прымусіў яго прызнаць тую праўду, якую ён адмаўляўся прыняць пры жыцці. Такі бесперапынны акт паўстання ілюструе, што пакаранне Карэя наўпрост звязана з яго грахом. Ён вечна паўтарае свой бунт, адначасова кідаючы выклік і будучы вымушаным прызнаваць ісціннасць Майсея і Торы. Яго пакаранне&nbsp;— гэта не простае знішчэнне, а пастаянны цыкл пакут, які дэманструе марнасць яго мінулага выкліку. Рабіны лічаць Карэя найвышэйшым прыкладам бунтаўніка, які аспрэчыў дадзеную Богам уладу Майсея, і разглядаюць яго гісторыю як павучальнае папярэджанне для тых, хто кідае выклік рабінскаму вучэнню. Паколькі рот быў галоўнай прыладай яго паўстання, знішчэнне праз паглынанне «ротам» зямлі сімвалізуе адпаведнае пакаранне. [[Мішна]] падрабязна апісвае спрэчку паміж рабінам [[Аківа|Аківам]] і рабінам [[Эліэзер бен Гірканас|Эліэзерам]] адносна лёсу тых груп людзей, якія здзейснілі цяжкія грахі<ref>Мішна, Сангедрын 10:3.</ref>. У выпадку з Карэем рабін Аківа цытуе біблейскі ўрывак: «І закрыла іх зямля, і загінулі яны з асяроддзя грамады» (Лічбы 16:33). Фразу пра закрыццё зямлёй ён тлумачыць так, што яны страцілі сваю долю ў гэтым свеце, а фразу пра гібель з асяроддзя грамады&nbsp;— што яны страцілі долю і ў Свеце прыходным. Згодна з гэтым поглядам, Карэй і яго паслядоўнікі ніколі не вернуцца пасля свайго канчатковага пакарання. Наадварот, рабін Эліэзер дапускае магчымасць адкуплення, спасылаючыся на верш з прарока Самуіла: «Гасподзь мярцвіць і ажыўляе, нізводзіць у апраметную і ўзводзіць» (1 Царстваў 2:6). Для рабіна Эліэзер гэты верш даказвае, што Бог мае ўладу падняць нават тых, хто быў адпраўлены ў [[Шэол]]. Асаблівым чынам Мішна і Мідраш кантрастуюць лёс Карэя з паводзінамі яго сыноў. Тора прама сцвярджае, што сыны Карэя не памерлі разам з бацькам (Лічбы 26:11). Згодна з традыцыяй, яны пакаяліся да таго, як зямля паглынула іх бацьку, і дзякуючы гэтаму былі выратаваны. Іх нашчадкі пазней сталі [[Храм Саламона|храмавымі]] спевакамі, а гісторыя сыноў Карэя стала сімвалам выратавання праз пакаянне, у той час як лёс самога Карэя застаўся сімвалам вечнага праклёну. == У ісламскай традыцыі == [[Файл:Spencer Coll. Persian MS. 46 fol 98v Musa watches Qarun and his palace be swallowed by the earth.jpg|міні|справа|Ісламская выява [[Муса|Мусы]] (Майсея), які назірае, як Карун (Карэй) і яго палац паглынаюцца зямлёй (з персідскага рукапісу 1580 года).]] У арабскай мове Карэй вядомы як Карун ({{lang-ar|قارون}}), а яго поўнае імя&nbsp;— Карун бін Яшар бін Кахат бін Лаві, што робіць яго стрыечным братам Майсея (у ісламе&nbsp;— Муса бін [[Імран|Імран]] бін Кахіт). Ён некалькі разоў згадваецца ў [[Каран]]е як пыхлівы і вельмі багаты чалавек з народа Майсея, які выступіў супраць прарока і сваіх уласных супляменнікаў, што прывяло да яго падзення. У ісламе ён часта згадваецца сярод уладных асоб, асуджаных разам з [[Фараон|фараонам]] і Аманам<ref name="hughes">{{кніга |аўтар=Hughes T. P. |загаловак=A Dictionary of Islam |год=1896 |выдавецтва=W. H. Allen & Company, limited |isbn=9788171671021 |старонкі=86 |мова=en |ref=Hughes}}</ref><ref name="ibn_kathir">{{cite web |url=https://abdurrahman.org/2009/07/23/the-story-of-qarun/ |title=The Story of Qarun – Tafsir Ibn Kathir |publisher=AbdurRahman.Org |date=23 ліпеня 2009 |мова=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. У Каране Карун згадваецца тройчы<ref name="hughes"/>. Першая згадка сустракаецца ў суры [[Аль-Касас]] (вершы 76—82), дзе распавядаецца пра яго ганарыстасць. Хоць яму было дадзена велізарнае багацце, такое, што «нават ключы ад яго абцяжарылі б групу моцных мужчын», ён не прыслухаўся да парад быць удзячным [[Алах]]у і шукаць вечнага жыцця. Наадварот, Карун адказваў: «Мне было дадзена ўсё гэта дзякуючы ведам, якімі я валодаю». Ён любіў выстаўляць сваё багацце напаказ, апранаючы шыкоўную вопратку перад беднымі людзьмі, якія зайздросцілі яму, у той час як адукаваныя людзі саромілі яго за празмерны гонар. Яго гісторыя заканчваецца тым, што зямля паглынула яго разам з домам, і ніхто не змог яму дапамагчы, а людзі, якія раней яму зайздросцілі, сталі больш пакорлівымі<ref>Каран 28:76—82.</ref>. Затым ён згадваецца ў суры [[Аль-Анкабут]] (вершы 38 і 39) сярод шматлікіх старажытных народаў і асоб, якіх Бог знішчыў за карупцыю і непадпарадкаванне: «І народ [[Ад (іслам)|Ада]] і [[Самуд]]а, што павінна быць зразумела вам па іх руінах. [[Сатана]] зрабіў іх учынкі прывабнымі для іх, адводзячы ад Шляху, хоць яны былі здольныя разважаць. А таксама Карун, фараон і Аман. Сапраўды, Муса прыйшоў да іх з відавочнымі доказамі, але яны паводзілі сябе пыхліва на зямлі. І ўсё ж яны не змаглі выратавацца»<ref>Каран 29:38—39.</ref>. У апошні раз Карун згадваецца ў 24-м вершы суры [[Гафір]], зноў побач з фараонам і Аманам, як адзін з тых, хто адхіліў Майсея, назваўшы яго ведзьмаром і хлусам<ref>Каран 40:24.</ref>. [[Ібн Касір]] адзначаў, што галоўны ўрок з гісторыі Каруна заключаецца ў тым, што багацце чалавека не з'яўляецца паказчыкам таго, ці задаволены ім Бог<ref name="ibn_kathir"/>. Паводле адной з ісламскіх традыцый, Карун аднойчы заплаціў [[Прастытуцыя|блудніцы]], каб яна абвінаваціла Майсея ў інтымных сувязях з ёй, каб сапсаваць рэпутацыю прарока сярод свайго народа. Аднак Майсей быў апраўданы, калі жанчына прызналася ў змове. Гэта паданне выкарыстоўваецца для тлумачэння 33-га верша суры [[Аль-Ахзаб]], дзе згадваецца, што Майсей быў ілжыва абвінавачаны, але апраўданы Богам<ref>{{кніга |аўтар=Bakhos C., Cook M. |загаловак=Islam and Its Past: Jahiliyya, Late Antiquity, and the Qur'an |выдавецтва=Oxford University Press |год=2017 |isbn=9780191065378 |старонкі=125 |мова=en |ref=Bakhos}}</ref>. Ісламскі багаслоў [[Аль-Байдаві]] дапаўняў, што ў адказ на ілжывыя абвінавачванні з боку Каруна Майсей паскардзіўся Богу, які загадаў яму скамандаваць зямлі зрабіць тое, што яму заўгодна. Калі Майсей загадаў, зямля пачала паглынаць Каруна і яго палац. Карун павольна апускаўся і чатыры разы прасіў літасці, але Майсей працягваў паўтараць: «О зямля, паглыні іх!». Томас Патрык Х'юз адзначаў, што ў ісламскім свеце імя Каруна стала намінальным для абазначэння багатых людзей, якія не ахвяруюць на дабрачыннасць або не практыкуюць [[Закят|закят]]<ref name="hughes"/>. У сучасным ісламскім дыскурсе гісторыя Каруна часта становіцца сінонімам карупцыйных практык у сацыяльна-эканамічным [[Капіталізм|капіталізме]], [[Індывідуалізм|індывідуалізме]], [[Матэрыялізм|матэрыялізме]], а яго фанабэрыстасць атаясамліваецца з маніяй велічы або комплексам перавагі, тады як стаўленне да народа разглядаецца як эксперымент [[Эксплуатацыя (эканоміка)|эксплуатацыі]]<ref>{{cite web |url=https://www.islamicity.org/104728/the-story-of-qarun-and-the-evil-of-capitalism/ |title=The Story of Qarun and the Evil of Capitalism |аўтар=Omer S. |publisher=islamicity.org |date=22 мая 2025 |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.islamichistorytoday.com/blog-section/downfall-of-qarun-and-the-dangers-of-materialism |title=The Downfall of Qarun and the Dangers of Materialism |publisher=Islamic History Today |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. == Іншыя згадкі == У [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] Карэй згадваецца ў [[Пасланне Іуды|Пасланні Іуды]] (1:11): «Гора ім! Бо яны пайшлі шляхам [[Каін і Авель|Каіна]], аддаліся зману ўзнагароды, як [[Валаам (прашчур)|Валаам]], і ў зацятасці Карэя загінулі». На паўстанне Карэя таксама робіцца спасылка ў 11-м раздзеле другой кнігі Мекабян, якая лічыцца кананічнай у [[Эфіопская праваслаўная царква|Эфіопскай праваслаўнай царкве]]. У выданні 1768 года знакамітага [[Буквар|буквара]] «The New England Primer» імя Карэя сустракаецца як частка алфавіту з фразай «Трупа ганарлівага Карэя была паглынута», што з'яўляецца парафразам верша з Кнігі Лічбаў (16:32). Карэй згадваецца [[Ірыней Ліёнскі|Ірынеем Ліёнскім]] у яго антыгнастычнай працы «Супраць ерасяў» (каля 180 года). Ён раскрытыкаваў апраўданне [[Гнастыцызм|гностыкамі]] таго факта, што некаторыя злыя людзі ў Бібліі нібыта атрымалі сваю сілу ад Бога, адзначаючы, што яны «заяўляюць, што Каін атрымаў сваё існаванне ад вышэйшай Сілы, і прызнаюць, што Ісаў, Карэй, [[Садом і Гамора|садамляне]] і ўсе падобныя да іх асобы звязаныя з імі самімі». Дадатковыя, хоць і не зусім дакладныя, дэталі пра Карэя падаюцца ў [[Кумранскія рукапісы|Скрутках Мёртвага мора]] (Кумранскіх рукапісах). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карэй}} [[Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа]] [[Катэгорыя:Сашэсце ў пекла]] [[Катэгорыя:Персанажы Яўрэйскай Бібліі ў ісламе]] [[Катэгорыя:Левіты]] kallu16b5h6a85qj09i0ipklx87gsz4 5141822 5141818 2026-05-15T07:45:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141822 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Карэй (значэнні)}} {{Біблейскі персанаж | Імя = Карэй | Арыгінальнае імя = {{lang-he|קֹרַח}} | Тлумачэнне імя = Пляшывасць | Тып = Пяцікніжжа | Пол = мужчынскі | Перыяд жыцця = пакаленне [[Выхад|Выхаду]] | Партрэт = Korah Botticelli.jpg | Памер выявы = 250px | Подпіс = [[Сандра Бацічэлі]], «Пакаранне паўсталых левітаў» (фрагмент) | Мясцовасць = {{s|[[Старажытны Егіпет|Егіпет]], [[Сінайскі паўвостраў|Сінайская]] пустыня}} | Занятак = [[Левіты|левіт]] (служыцель пры [[Скінія|скініі]]) | Паходжанне = [[Левіты|калена Левія]] | Згадкі = {{Біблія|Лч|16:1|}} | Бацька = [[Іцгар]] | Месца пахавання = [[Сінайскі паўвостраў|Сінай]] | Звязаныя паняцці = бунт, [[левіты]] | Звязаныя персанажы = [[Майсей]], [[Аарон]], [[Дафан]], [[Авірон]] | Атрыбуты = часта малюецца падаючым у апраметную са сваёй маёмасцю }} '''Карэ́й''' або '''Ко́рах''' (ад {{lang-he|קֹרַח}}&nbsp;''Qōraḥ'', у [[Рабіністычная літаратура|рабіністычнай літаратуры]] перакладаецца як «пляшывасць»)&nbsp;— біблейскі персанаж са старонак [[Кніга Лічбаў|Кнігі Лічбаў]] ([[Стары Запавет|Старога Запавету]] ці [[Яўрэйская Біблія|Яўрэйскай Бібліі]]), які паходзіў з калена [[Левіты|левітаў]]. З'яўляўся адным з кіраўнікоў няўдалага бунту супраць [[Майсей|Майсея]] і [[Аарон|Аарона]]. Імя Карэй (Корах) выкарыстоўваецца ў Яўрэйскай Бібліі і для іншай асобы&nbsp;— сына [[Ісаў|Ісава]]<ref>Корей // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.</ref>. == У Торы == === Паходжанне і генеалогія === [[Кніга Выхад]] называе Карэя сынам [[Іцгар|Іцгара]], які, у сваю чаргу, быў сынам [[Кааф|Каафа]] і ўнукам [[Левій (сын Якава)|Левія]]. Там жа пералічваюцца тры ўласныя сыны Карэя. Яго братамі па лініі Іцгара былі [[Нефег]] і [[Зіхры]]. Гэты ж біблейскі тэкст звязвае Карэя з [[Хеўрон (біблейскі персанаж)|Хеўронам]], [[Узііл|Узіілам]] і [[Амрам|Амрамам]], якія з'яўляліся братамі яго бацькі. [[Першая кніга Летапісаў]] паўтарае гэтую [[Генеалогія|генеалогію]], што, імаверна, магло быць натхнёна радаводамі з Кнігі Выхад. [[Кніга Лічбаў]] прасочвае гэтую лінію далей, аж да [[Патрыярхі (Біблія)|патрыярха]] Левія, сына патрыярха [[Ізраіль|Ізраіля]] [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Паводле тэксту, радавод гучыць наступным чынам: «Карэй, сын Іцгара, сын Каафа, сын Левія». Гэта робіць яго праўнукам патрыярха Левія і стрыечным братам Майсея і Аарона. === Бунт супраць Майсея === [[Файл:Dore Death of Korah, Dathan and Abiram.jpg|міні|справа|«Смерць Карэя, Дафана і Авірона», [[Гюстаў Дарэ]], 1865 год.]] [[Файл:Botticcelli, Sandro - The Punishment of Korah and the Stoning of Moses and Aaron - 1481-82.jpg|міні|злева|300px|«Пакаранне сыноў Карэя». Фрэска [[Сандра Бацічэлі]] ў [[Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэле]], 1480—1482 гады.]] Згодна з Кнігай Лічбаў (16:1—40), Карэй быў незадаволены кіраваннем Майсея і [[Святар|святарствам]] Аарона. Ён падняў мяцеж разам са сваімі паплечнікамі [[Дафан|Дафанам]] і [[Авірон|Авіронам]], а таксама з 250 іншымі змоўшчыкамі. Гэтыя дзвесце пяцьдзясят чалавек былі пакараныя за сваё паўстанне: калі яны прынеслі [[Бог|Богу]] [[Кадзіла|кадзіла]] ў агнявых [[Кадзільніца|кадзільніцах]], нябесны [[Агонь|агонь]] знішчыў іх усіх. Сам Карэй з калена Левія, а таксама яго саюзнікі Дафан і Авірон з калена [[Рувім|Рувіма]] панеслі іншае пакаранне: Бог прымусіў зямлю расступіцца пад іх нагамі, і яны жывымі сышлі ў [[Пекла|апраметную]] разам са сваімі сем'ямі, прыхільнікамі і ўсёй маёмасцю<ref>Корей // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.</ref>. У далейшым ізраільцяне, якім не спадабалася тое, што адбылося з Карэем, Дафанам, Авіронам і іх сем'ямі, выказалі незадаволенасць Майсею. Тады Бог загадаў Майсею аддзяліцца ад натоўпу і паразіў 14 700 чалавек [[Чума|чумой]] у якасці пакарання за пярэчанні супраць знішчэння Карэя. Аднак нашчадкі Карэя, якія не бралі ўдзелу ў бунце, былі памілаваны: біблейскі тэкст падкрэслівае, што «аднак сыны Карэя не памерлі»<ref>Кніга Лічбаў 26:11.</ref>. == У рабіністычнай літаратуры == Рабіны [[Талмуд|талмудычнай]] эпохі тлумачылі імя «Карэй» як «пляшывасць». Сцвярджалася, што яно было дадзена яму з-за прабелу або пустаты, якую ён утварыў у Ізраілі сваім паўстаннем<ref>Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Карэй прадстаўлены як уладальнік незвычайнага багацця, які знайшоў адзін са скарбаў, схаваных [[Іосіф (сын Якава)|Іосіфам]] у [[Старажытны Егіпет|Егіпце]]. Толькі адны ключы ад скарбніц Карэя ўтваралі груз для 300 [[Мул|мулаў]]<ref>Талмуд, Песахім 119a; Сангедрын 110a.</ref>. Ён і [[Аман (біблейскі персанаж)|Аман]] лічыліся двума самымі багатымі людзьмі ў свеце, і абодва загінулі з-за сваёй прагнасці, а таксама таму, што іх багацце не было дарам [[Нябёсы|Нябёсаў]]<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 22:7; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Выхад 51:1.</ref>. З іншага боку, Карэй апісваецца як мудры чалавек, кіраўнік сваёй сям'і і адзін з каафіцянаў, якія насілі [[Каўчэг Запавету]] на сваіх плячах<ref>Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак, 5; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2.</ref>. === Прычыны паўстання === [[Файл:Attaque des Hébreux contre les Cananéens.jpg|міні|справа|Бітва яўрэяў супраць хананеяў і пакаранне Карэя, мініяцюра з «Іўдзейскіх старажытнасцей».]] Паводле рабіністычных тлумачэнняў, галоўнай прычынай бунту Карэя стала прызначэнне [[Эліцафан|Эліцафана]], сына Узііла, князем над каафіцянамі. Карэй разважаў наступным чынам: «У Каафа было чатыры сыны. Два сыны Амрама, старэйшага сына Каафа, узялі сабе царства і святарства. Цяпер, паколькі я з'яўляюся сынам другога сына Каафа, я павінен быць прынцам над каафіцянамі; аднак Майсей перадаў гэтую пасаду Эліцафану, сыну малодшага сына Каафа»<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:1; Танхума, Корах, 3.</ref>. Таксама Карэй задаў Майсею шэраг правакацыйных пытанняў. Ён спытаў: «Ці мае патрэбу [[Таліт|таліт]], зроблены цалкам з [[Тэхелет|тэхелета]], у пэндзліках?». На станоўчы адказ Майсея Карэй запярэчыў: «Сіні колер таліта не робіць яго рытуальна правільным, аднак, паводле твайго сцвярджэння, чатыры сінія ніткі робяць гэта». Далей ён спытаў: «Ці патрэбна [[Мезуза|мезуза]] дому, поўнаму кніг [[Закон (Біблія)|Закона]]?». Майсей адказаў, што патрэбна, на што Карэй сказаў: «Наяўнасць усёй [[Тора|Торы]], якая змяшчае 175 раздзелаў, не робіць дом прыдатным для пражывання, але ты кажаш, што адзін яе раздзел робіць гэта. Не ад Бога ты атрымаў гэтыя запаведзі; ты сам іх выдумаў». Пасля гэтага ён сабраў 250 чалавек, кіраўнікоў [[Сангедрына]], і, апрануўшы іх у таліты з сіняй [[Воўна|воўны]] без пэндзлікаў, падрыхтаваў для іх банкет. Калі сыны Аарона прыйшлі па святарскую долю, Карэй і яго людзі адмовіліся даць ім прадпісаныя часткі, заявіўшы, што гэта Майсей, а не Бог загадаў рабіць такія рэчы. Майсей, даведаўшыся пра гэта, пайшоў у дом Карэя для прымірэння, але той і яго паслядоўнікі паўсталі супраць яго<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2; Танхума; параўн. Таргум Псеўда-Ёнатан на Кнігу Лічбаў 16:2.</ref>. Карэй таксама раіўся са сваёй жонкай, якая заахвочвала яго да бунту словамі: «Паглядзі, што зрабіў Майсей. Ён абвясціў сябе царом; свайго брата ён зрабіў першасвятаром, а сыноў свайго брата&nbsp;— святарамі; больш за тое, ён прымусіў цябе згаліць усе валасы, каб знявечыць цябе». На гэта Карэй адказаў: «Але ён зрабіў тое ж самае са сваімі ўласнымі сынамі». Тады яго жонка парыравала: «Майсей настолькі ненавідзеў цябе, што быў гатовы зрабіць зло сваім уласным дзецям, пры ўмове, што такое ж зло спасцігне і цябе»<ref>Мідраш Агада на Кнігу Лічбаў 16:8; Ялкут Шымоні, Лічбы 750; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў; Танхума; Талмуд, Сангедрын 110a.</ref>. Сучасныя яўрэйскія [[Рэфармісцкі іўдаізм|рэфармісцкія]] і свецкія інтэрпрэтацыі паўстання Карэя прапануюць новыя прычыны бунту, якія адлюстроўваюць парадак дня і заклапочанасць сучасных аўтараў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Дэвід Біяле|Biale D.]] |загаловак=Korah in the Midrash: The Hairless Heretic as Hero |выданне=Jewish History |год=2016 |том=30 |нумар=1–2 |старонкі=15–28 |мова=en |ref=Biale}}</ref><ref>{{артыкул |аўтар=Schramm N. |загаловак=Radical Translation as Transvaluation: From Tsene-Rene to The Jews Are Coming: Three Readings of Korah's Rebellion |выданне=PaRDeS: Zeitschrift der Vereinigung für Jüdische Studien |год=2019 |мова=en |ref=Schramm}}</ref>. === Прытча Карэя === [[Файл:Moses and Korah.jpg|міні|злева|«Майсей і Карэй», мініяцюра з рукапісу 1466 года, [[Нацыянальная бібліятэка Польшчы]].]] Падбухторваючы народ супраць Майсея і сцвярджаючы, што ўстаноўленыя ім законы немагчыма выносіць, Карэй расказаў наступную [[Прытча|прытчу]]. У адной удавы, маці дзвюх маладых дачок, было поле. Калі яна прыйшла араць яго, Майсей сказаў ёй не араць разам на [[Вол|вале]] і [[Асёл|асле]]; калі яна прыйшла сеяць, Майсей забараніў сеяць змяшанае [[Насенне|насенне]]. Падчас жніва яна павінна была пакінуць нязжатымі часткі поля, як прадпісана Законам, а з сабранага [[Збожжа|збожжа]] аддаць святару належную яму долю. Жанчына прадала поле і на выручаныя грошы купіла дзвюх [[Авечка хатняя|авечак]]. Але і тут першынцаў з іх яна была абавязана аддаць святару Аарону, а падчас стрыжкі ён запатрабаваў яшчэ і першую воўну. Удава адчула, што не можа больш цярпець гэтыя патрабаванні, і вырашыла зарэзаць авечак і з'есці іх. Аднак Аарон прыйшоў і запатрабаваў лапатку, абедзве шчокі і страўнік. Удава абурылася і ўскрыкнула, што калі ён настойвае на сваіх патрабаваннях, яна абвяшчае ўсё гэта прысвечаным Богу. На гэта Аарон адказаў, што ў такім выпадку ўсё належыць яму, пасля чаго забраў [[Мяса|мяса]], пакінуўшы ўдаву і яе дачок цалкам без сродкаў да існавання<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2—3; Танхума, Корах, 4—6.</ref>. Тое, што такі мудры чалавек, як Карэй, змог стаць настолькі неразважлівым, каб падняць паўстанне, тлумачыцца яго памылкай з-за ўласных прарочых здольнасцей. Ён прадбачыў, што яго нашчадкам будзе прарок [[Самуіл]], і таму зрабіў выснову, што сам пазбегне пакарання. Але ён памыліўся: яго сыны выратаваліся, а сам ён загінуў<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:7; Танхума, Корах, 12.</ref>. === Знішчэнне і лёс у замагільным свеце === У момант паглынання Карэя зямля ператварылася ў варонку, і ўсё, што належала яму, нават бялізна, якая знаходзілася ў [[Прачка|прачкі]], і [[Іголка|іголкі]], пазычаныя людзьмі, што жылі далёка ад яго, пакаціліся і ўпалі ў прорву<ref>Ерусалімскі Талмуд, Сангедрын 10:1; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў.</ref>. Паводле меркаванняў рабінаў, сам Карэй перанёс двайное пакаранне: ён быў адначасова спалены і пахаваны жыўцом<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 14; Танхума, Корах, 23.</ref>. Ён і яго паслядоўнікі працягвалі апускацца ўніз, пакуль [[Ганна (маці Самуіла)|Ганна]] не памалілася за іх; дзякуючы яе малітве, як сцвярджаюць мудрацы, Карэй у рэшце рэшт трапіць у [[Рай|рай]]<ref>Авот рабі Натана 36; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:11; параўн. Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Раба бар бар Хана апавядаў, што падчас яго падарожжа па пустыні адзін араб паказаў яму месца паглынання Карэя. На гэтым месцы ў зямлі была шчыліна, у якую ён апусціў змочаную ў вадзе воўну, і яна імгненна высахла. Прыклаўшы вуха да шчыліны, ён пачуў галасы, якія крычалі: «Майсей і яго Тора ісцінныя; а мы хлусы»<ref>Талмуд, Бава Батра 74a; параўн. Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак.</ref>. Гэты парадаксальны крык уяўляе сабой горкую іронію, апісаную ў [[Мідраш]]ы: нягледзячы на тое, што Карэй працягвае бунтаваць з глыбінь, словы, што злятаюць з яго вуснаў, з'яўляюцца прызнаннем ісціны. Гэта сведчыць пра тое, што нават у яго непакорлівым стане божы суд прымусіў яго прызнаць тую праўду, якую ён адмаўляўся прыняць пры жыцці. Такі бесперапынны акт паўстання ілюструе, што пакаранне Карэя наўпрост звязана з яго грахом. Ён вечна паўтарае свой бунт, адначасова кідаючы выклік і будучы вымушаным прызнаваць ісціннасць Майсея і Торы. Яго пакаранне&nbsp;— гэта не простае знішчэнне, а пастаянны цыкл пакут, які дэманструе марнасць яго мінулага выкліку. Рабіны лічаць Карэя найвышэйшым прыкладам бунтаўніка, які аспрэчыў дадзеную Богам уладу Майсея, і разглядаюць яго гісторыю як павучальнае папярэджанне для тых, хто кідае выклік рабінскаму вучэнню. Паколькі рот быў галоўнай прыладай яго паўстання, знішчэнне праз паглынанне «ротам» зямлі сімвалізуе адпаведнае пакаранне. [[Мішна]] падрабязна апісвае спрэчку паміж рабінам [[Аківа|Аківам]] і рабінам [[Эліэзер бен Гірканас|Эліэзерам]] адносна лёсу тых груп людзей, якія здзейснілі цяжкія грахі<ref>Мішна, Сангедрын 10:3.</ref>. У выпадку з Карэем рабін Аківа цытуе біблейскі ўрывак: «І закрыла іх зямля, і загінулі яны з асяроддзя грамады» (Лічбы 16:33). Фразу пра закрыццё зямлёй ён тлумачыць так, што яны страцілі сваю долю ў гэтым свеце, а фразу пра гібель з асяроддзя грамады&nbsp;— што яны страцілі долю і ў Свеце прыходным. Згодна з гэтым поглядам, Карэй і яго паслядоўнікі ніколі не вернуцца пасля свайго канчатковага пакарання. Наадварот, рабін Эліэзер дапускае магчымасць адкуплення, спасылаючыся на верш з прарока Самуіла: «Гасподзь мярцвіць і ажыўляе, нізводзіць у апраметную і ўзводзіць» (1 Царстваў 2:6). Для рабіна Эліэзер гэты верш даказвае, што Бог мае ўладу падняць нават тых, хто быў адпраўлены ў [[Шэол]]. Асаблівым чынам Мішна і Мідраш кантрастуюць лёс Карэя з паводзінамі яго сыноў. Тора прама сцвярджае, што сыны Карэя не памерлі разам з бацькам (Лічбы 26:11). Згодна з традыцыяй, яны пакаяліся да таго, як зямля паглынула іх бацьку, і дзякуючы гэтаму былі выратаваны. Іх нашчадкі пазней сталі [[Храм Саламона|храмавымі]] спевакамі, а гісторыя сыноў Карэя стала сімвалам выратавання праз пакаянне, у той час як лёс самога Карэя застаўся сімвалам вечнага праклёну. == У ісламскай традыцыі == [[Файл:Spencer Coll. Persian MS. 46 fol 98v Musa watches Qarun and his palace be swallowed by the earth.jpg|міні|справа|Ісламская выява [[Муса|Мусы]] (Майсея), які назірае, як Карун (Карэй) і яго палац паглынаюцца зямлёй (з персідскага рукапісу 1580 года).]] У арабскай мове Карэй вядомы як Карун ({{lang-ar|قارون}}), а яго поўнае імя&nbsp;— Карун бін Яшар бін Кахат бін Лаві, што робіць яго стрыечным братам Майсея (у ісламе&nbsp;— Муса бін [[Імран|Імран]] бін Кахіт). Ён некалькі разоў згадваецца ў [[Каран]]е як пыхлівы і вельмі багаты чалавек з народа Майсея, які выступіў супраць прарока і сваіх уласных супляменнікаў, што прывяло да яго падзення. У ісламе ён часта згадваецца сярод уладных асоб, асуджаных разам з [[Фараон|фараонам]] і Аманам<ref name="hughes">{{кніга |аўтар=Hughes T. P. |загаловак=A Dictionary of Islam |год=1896 |выдавецтва=W. H. Allen & Company, limited |isbn=9788171671021 |старонкі=86 |мова=en |ref=Hughes}}</ref><ref name="ibn_kathir">{{cite web |url=https://abdurrahman.org/2009/07/23/the-story-of-qarun/ |title=The Story of Qarun – Tafsir Ibn Kathir |publisher=AbdurRahman.Org |date=23 ліпеня 2009 |мова=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. У Каране Карун згадваецца тройчы<ref name="hughes"/>. Першая згадка сустракаецца ў суры [[Аль-Касас]] (вершы 76—82), дзе распавядаецца пра яго ганарыстасць. Хоць яму было дадзена велізарнае багацце, такое, што «нават ключы ад яго абцяжарылі б групу моцных мужчын», ён не прыслухаўся да парад быць удзячным [[Алах]]у і шукаць вечнага жыцця. Наадварот, Карун адказваў: «Мне было дадзена ўсё гэта дзякуючы ведам, якімі я валодаю». Ён любіў выстаўляць сваё багацце напаказ, апранаючы шыкоўную вопратку перад беднымі людзьмі, якія зайздросцілі яму, у той час як адукаваныя людзі саромілі яго за празмерны гонар. Яго гісторыя заканчваецца тым, што зямля паглынула яго разам з домам, і ніхто не змог яму дапамагчы, а людзі, якія раней яму зайздросцілі, сталі больш пакорлівымі<ref>Каран 28:76—82.</ref>. Затым ён згадваецца ў суры [[Аль-Анкабут]] (вершы 38 і 39) сярод шматлікіх старажытных народаў і асоб, якіх Бог знішчыў за карупцыю і непадпарадкаванне: «І народ [[Ад (іслам)|Ада]] і [[Самуд]]а, што павінна быць зразумела вам па іх руінах. [[Сатана]] зрабіў іх учынкі прывабнымі для іх, адводзячы ад Шляху, хоць яны былі здольныя разважаць. А таксама Карун, фараон і Аман. Сапраўды, Муса прыйшоў да іх з відавочнымі доказамі, але яны паводзілі сябе пыхліва на зямлі. І ўсё ж яны не змаглі выратавацца»<ref>Каран 29:38—39.</ref>. У апошні раз Карун згадваецца ў 24-м вершы суры [[Гафір]], зноў побач з фараонам і Аманам, як адзін з тых, хто адхіліў Майсея, назваўшы яго ведзьмаром і хлусам<ref>Каран 40:24.</ref>. [[Ібн Касір]] адзначаў, што галоўны ўрок з гісторыі Каруна заключаецца ў тым, што багацце чалавека не з'яўляецца паказчыкам таго, ці задаволены ім Бог<ref name="ibn_kathir"/>. Паводле адной з ісламскіх традыцый, Карун аднойчы заплаціў [[Прастытуцыя|блудніцы]], каб яна абвінаваціла Майсея ў інтымных сувязях з ёй, каб сапсаваць рэпутацыю прарока сярод свайго народа. Аднак Майсей быў апраўданы, калі жанчына прызналася ў змове. Гэта паданне выкарыстоўваецца для тлумачэння 33-га верша суры [[Аль-Ахзаб]], дзе згадваецца, што Майсей быў ілжыва абвінавачаны, але апраўданы Богам<ref>{{кніга |аўтар=Bakhos C., Cook M. |загаловак=Islam and Its Past: Jahiliyya, Late Antiquity, and the Qur'an |выдавецтва=Oxford University Press |год=2017 |isbn=9780191065378 |старонкі=125 |мова=en |ref=Bakhos}}</ref>. Ісламскі багаслоў [[Аль-Байдаві]] дапаўняў, што ў адказ на ілжывыя абвінавачванні з боку Каруна Майсей паскардзіўся Богу, які загадаў яму скамандаваць зямлі зрабіць тое, што яму заўгодна. Калі Майсей загадаў, зямля пачала паглынаць Каруна і яго палац. Карун павольна апускаўся і чатыры разы прасіў літасці, але Майсей працягваў паўтараць: «О зямля, паглыні іх!». Томас Патрык Х'юз адзначаў, што ў ісламскім свеце імя Каруна стала намінальным для абазначэння багатых людзей, якія не ахвяруюць на дабрачыннасць або не практыкуюць [[Закят|закят]]<ref name="hughes"/>. У сучасным ісламскім дыскурсе гісторыя Каруна часта становіцца сінонімам карупцыйных практык у сацыяльна-эканамічным [[Капіталізм|капіталізме]], [[Індывідуалізм|індывідуалізме]], [[Матэрыялізм|матэрыялізме]], а яго фанабэрыстасць атаясамліваецца з маніяй велічы або комплексам перавагі, тады як стаўленне да народа разглядаецца як эксперымент [[Эксплуатацыя (эканоміка)|эксплуатацыі]]<ref>{{cite web |url=https://www.islamicity.org/104728/the-story-of-qarun-and-the-evil-of-capitalism/ |title=The Story of Qarun and the Evil of Capitalism |аўтар=Omer S. |publisher=islamicity.org |date=22 мая 2025 |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.islamichistorytoday.com/blog-section/downfall-of-qarun-and-the-dangers-of-materialism |title=The Downfall of Qarun and the Dangers of Materialism |publisher=Islamic History Today |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. == Іншыя згадкі == У [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] Карэй згадваецца ў [[Пасланне Іуды|Пасланні Іуды]] (1:11): «Гора ім! Бо яны пайшлі шляхам [[Каін і Авель|Каіна]], аддаліся зману ўзнагароды, як [[Валаам (прашчур)|Валаам]], і ў зацятасці Карэя загінулі». На паўстанне Карэя таксама робіцца спасылка ў 11-м раздзеле другой кнігі Мекабян, якая лічыцца кананічнай у [[Эфіопская праваслаўная царква|Эфіопскай праваслаўнай царкве]]. У выданні 1768 года знакамітага [[Буквар|буквара]] «The New England Primer» імя Карэя сустракаецца як частка алфавіту з фразай «Трупа ганарлівага Карэя была паглынута», што з'яўляецца парафразам верша з Кнігі Лічбаў (16:32). Карэй згадваецца [[Ірыней Ліёнскі|Ірынеем Ліёнскім]] у яго антыгнастычнай працы «Супраць ерасяў» (каля 180 года). Ён раскрытыкаваў апраўданне [[Гнастыцызм|гностыкамі]] таго факта, што некаторыя злыя людзі ў Бібліі нібыта атрымалі сваю сілу ад Бога, адзначаючы, што яны «заяўляюць, што Каін атрымаў сваё існаванне ад вышэйшай Сілы, і прызнаюць, што Ісаў, Карэй, [[Садом і Гамора|садамляне]] і ўсе падобныя да іх асобы звязаныя з імі самімі». Дадатковыя, хоць і не зусім дакладныя, дэталі пра Карэя падаюцца ў [[Кумранскія рукапісы|Скрутках Мёртвага мора]] (Кумранскіх рукапісах). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карэй}} [[Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа]] [[Катэгорыя:Сашэсце ў пекла]] [[Катэгорыя:Персанажы Яўрэйскай Бібліі ў ісламе]] [[Катэгорыя:Левіты]] 09btopgfqyo94vw4xp6hu3ktv9e9o1w 5141829 5141822 2026-05-15T07:54:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141829 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Карэй (значэнні)}} {{Біблейскі персанаж | Імя = Карэй | Арыгінальнае імя = {{lang-he|קֹרַח}} | Тлумачэнне імя = Пляшывасць | Тып = Пяцікніжжа | Пол = мужчынскі | Перыяд жыцця = пакаленне [[Выхад|Выхаду]] | Партрэт = Korah Botticelli.jpg | Памер выявы = 250px | Подпіс = [[Сандра Бацічэлі]], «Пакаранне паўсталых левітаў» (фрагмент) | Мясцовасць = {{s|[[Старажытны Егіпет|Егіпет]], [[Сінайскі паўвостраў|Сінайская]] пустыня}} | Занятак = [[Левіты|левіт]] (служыцель пры [[Скінія|скініі]]) | Паходжанне = [[Левіты|калена Левія]] | Згадкі = {{Біблія|Лч|16:1|}} | Бацька = [[Іцгар]] | Месца пахавання = [[Сінайскі паўвостраў|Сінай]] | Звязаныя паняцці = бунт, [[левіты]] | Звязаныя персанажы = [[Майсей]], [[Аарон]], [[Дафан]], [[Авірон]] | Атрыбуты = часта малюецца падаючым у апраметную са сваёй маёмасцю }} '''Карэ́й'''<ref>{{biblia.by|пераклад=Сёмухі|Лч|16|1}}</ref>, '''Карах'''<ref>{{biblia.by|пераклад=Бокуна|Лч|16|1}}</ref>, '''Корэ'''<ref>{{biblia.by|пераклад=Чарняўскага|Лч|16|1}}</ref>, '''Кора'''<ref>{{biblia.by|пераклад=Станкевіча|Лч|16|1}}</ref> (ад {{lang-he|קֹרַח}}&nbsp;''Qōraḥ'', у [[Рабіністычная літаратура|рабіністычнай літаратуры]] перакладаецца як «пляшывасць»)&nbsp;— біблейскі персанаж са старонак [[Кніга Лічбаў|Кнігі Лічбаў]] ([[Стары Запавет|Старога Запавету]] ці [[Яўрэйская Біблія|Яўрэйскай Бібліі]]), які паходзіў з калена [[Левіты|левітаў]]. З'яўляўся адным з кіраўнікоў няўдалага бунту супраць [[Майсей|Майсея]] і [[Аарон|Аарона]]. Імя Карэй (Корах) выкарыстоўваецца ў Яўрэйскай Бібліі і для іншай асобы&nbsp;— сына [[Ісаў|Ісава]]<ref>Корей // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.</ref>. == У Торы == === Паходжанне і генеалогія === [[Кніга Выхад]] называе Карэя сынам [[Іцгар|Іцгара]], які, у сваю чаргу, быў сынам [[Кааф|Каафа]] і ўнукам [[Левій (сын Якава)|Левія]]. Там жа пералічваюцца тры ўласныя сыны Карэя. Яго братамі па лініі Іцгара былі [[Нефег]] і [[Зіхры]]. Гэты ж біблейскі тэкст звязвае Карэя з [[Хеўрон (біблейскі персанаж)|Хеўронам]], [[Узііл|Узіілам]] і [[Амрам|Амрамам]], якія з'яўляліся братамі яго бацькі. [[Першая кніга Летапісаў]] паўтарае гэтую [[Генеалогія|генеалогію]], што, імаверна, магло быць натхнёна радаводамі з Кнігі Выхад. [[Кніга Лічбаў]] прасочвае гэтую лінію далей, аж да [[Патрыярхі (Біблія)|патрыярха]] Левія, сына патрыярха [[Ізраіль|Ізраіля]] [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Паводле тэксту, радавод гучыць наступным чынам: «Карэй, сын Іцгара, сын Каафа, сын Левія». Гэта робіць яго праўнукам патрыярха Левія і стрыечным братам Майсея і Аарона. === Бунт супраць Майсея === [[Файл:Dore Death of Korah, Dathan and Abiram.jpg|міні|справа|«Смерць Карэя, Дафана і Авірона», [[Гюстаў Дарэ]], 1865 год.]] [[Файл:Botticcelli, Sandro - The Punishment of Korah and the Stoning of Moses and Aaron - 1481-82.jpg|міні|злева|300px|«Пакаранне сыноў Карэя». Фрэска [[Сандра Бацічэлі]] ў [[Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэле]], 1480—1482 гады.]] Згодна з Кнігай Лічбаў (16:1—40), Карэй быў незадаволены кіраваннем Майсея і [[Святар|святарствам]] Аарона. Ён падняў мяцеж разам са сваімі паплечнікамі [[Дафан|Дафанам]] і [[Авірон|Авіронам]], а таксама з 250 іншымі змоўшчыкамі. Гэтыя дзвесце пяцьдзясят чалавек былі пакараныя за сваё паўстанне: калі яны прынеслі [[Бог|Богу]] [[Кадзіла|кадзіла]] ў агнявых [[Кадзільніца|кадзільніцах]], нябесны [[Агонь|агонь]] знішчыў іх усіх. Сам Карэй з калена Левія, а таксама яго саюзнікі Дафан і Авірон з калена [[Рувім|Рувіма]] панеслі іншае пакаранне: Бог прымусіў зямлю расступіцца пад іх нагамі, і яны жывымі сышлі ў [[Пекла|апраметную]] разам са сваімі сем'ямі, прыхільнікамі і ўсёй маёмасцю<ref>Корей // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.</ref>. У далейшым ізраільцяне, якім не спадабалася тое, што адбылося з Карэем, Дафанам, Авіронам і іх сем'ямі, выказалі незадаволенасць Майсею. Тады Бог загадаў Майсею аддзяліцца ад натоўпу і паразіў 14 700 чалавек [[Чума|чумой]] у якасці пакарання за пярэчанні супраць знішчэння Карэя. Аднак нашчадкі Карэя, якія не бралі ўдзелу ў бунце, былі памілаваны: біблейскі тэкст падкрэслівае, што «аднак сыны Карэя не памерлі»<ref>Кніга Лічбаў 26:11.</ref>. == У рабіністычнай літаратуры == Рабіны [[Талмуд|талмудычнай]] эпохі тлумачылі імя «Карэй» як «пляшывасць». Сцвярджалася, што яно было дадзена яму з-за прабелу або пустаты, якую ён утварыў у Ізраілі сваім паўстаннем<ref>Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Карэй прадстаўлены як уладальнік незвычайнага багацця, які знайшоў адзін са скарбаў, схаваных [[Іосіф (сын Якава)|Іосіфам]] у [[Старажытны Егіпет|Егіпце]]. Толькі адны ключы ад скарбніц Карэя ўтваралі груз для 300 [[Мул|мулаў]]<ref>Талмуд, Песахім 119a; Сангедрын 110a.</ref>. Ён і [[Аман (біблейскі персанаж)|Аман]] лічыліся двума самымі багатымі людзьмі ў свеце, і абодва загінулі з-за сваёй прагнасці, а таксама таму, што іх багацце не было дарам [[Нябёсы|Нябёсаў]]<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 22:7; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Выхад 51:1.</ref>. З іншага боку, Карэй апісваецца як мудры чалавек, кіраўнік сваёй сям'і і адзін з каафіцянаў, якія насілі [[Каўчэг Запавету]] на сваіх плячах<ref>Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак, 5; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2.</ref>. === Прычыны паўстання === [[Файл:Attaque des Hébreux contre les Cananéens.jpg|міні|справа|Бітва яўрэяў супраць хананеяў і пакаранне Карэя, мініяцюра з «Іўдзейскіх старажытнасцей».]] Паводле рабіністычных тлумачэнняў, галоўнай прычынай бунту Карэя стала прызначэнне [[Эліцафан|Эліцафана]], сына Узііла, князем над каафіцянамі. Карэй разважаў наступным чынам: «У Каафа было чатыры сыны. Два сыны Амрама, старэйшага сына Каафа, узялі сабе царства і святарства. Цяпер, паколькі я з'яўляюся сынам другога сына Каафа, я павінен быць прынцам над каафіцянамі; аднак Майсей перадаў гэтую пасаду Эліцафану, сыну малодшага сына Каафа»<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:1; Танхума, Корах, 3.</ref>. Таксама Карэй задаў Майсею шэраг правакацыйных пытанняў. Ён спытаў: «Ці мае патрэбу [[Таліт|таліт]], зроблены цалкам з [[Тэхелет|тэхелета]], у пэндзліках?». На станоўчы адказ Майсея Карэй запярэчыў: «Сіні колер таліта не робіць яго рытуальна правільным, аднак, паводле твайго сцвярджэння, чатыры сінія ніткі робяць гэта». Далей ён спытаў: «Ці патрэбна [[Мезуза|мезуза]] дому, поўнаму кніг [[Закон (Біблія)|Закона]]?». Майсей адказаў, што патрэбна, на што Карэй сказаў: «Наяўнасць усёй [[Тора|Торы]], якая змяшчае 175 раздзелаў, не робіць дом прыдатным для пражывання, але ты кажаш, што адзін яе раздзел робіць гэта. Не ад Бога ты атрымаў гэтыя запаведзі; ты сам іх выдумаў». Пасля гэтага ён сабраў 250 чалавек, кіраўнікоў [[Сангедрына]], і, апрануўшы іх у таліты з сіняй [[Воўна|воўны]] без пэндзлікаў, падрыхтаваў для іх банкет. Калі сыны Аарона прыйшлі па святарскую долю, Карэй і яго людзі адмовіліся даць ім прадпісаныя часткі, заявіўшы, што гэта Майсей, а не Бог загадаў рабіць такія рэчы. Майсей, даведаўшыся пра гэта, пайшоў у дом Карэя для прымірэння, але той і яго паслядоўнікі паўсталі супраць яго<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2; Танхума; параўн. Таргум Псеўда-Ёнатан на Кнігу Лічбаў 16:2.</ref>. Карэй таксама раіўся са сваёй жонкай, якая заахвочвала яго да бунту словамі: «Паглядзі, што зрабіў Майсей. Ён абвясціў сябе царом; свайго брата ён зрабіў першасвятаром, а сыноў свайго брата&nbsp;— святарамі; больш за тое, ён прымусіў цябе згаліць усе валасы, каб знявечыць цябе». На гэта Карэй адказаў: «Але ён зрабіў тое ж самае са сваімі ўласнымі сынамі». Тады яго жонка парыравала: «Майсей настолькі ненавідзеў цябе, што быў гатовы зрабіць зло сваім уласным дзецям, пры ўмове, што такое ж зло спасцігне і цябе»<ref>Мідраш Агада на Кнігу Лічбаў 16:8; Ялкут Шымоні, Лічбы 750; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў; Танхума; Талмуд, Сангедрын 110a.</ref>. Сучасныя яўрэйскія [[Рэфармісцкі іўдаізм|рэфармісцкія]] і свецкія інтэрпрэтацыі паўстання Карэя прапануюць новыя прычыны бунту, якія адлюстроўваюць парадак дня і заклапочанасць сучасных аўтараў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Дэвід Біяле|Biale D.]] |загаловак=Korah in the Midrash: The Hairless Heretic as Hero |выданне=Jewish History |год=2016 |том=30 |нумар=1–2 |старонкі=15–28 |мова=en |ref=Biale}}</ref><ref>{{артыкул |аўтар=Schramm N. |загаловак=Radical Translation as Transvaluation: From Tsene-Rene to The Jews Are Coming: Three Readings of Korah's Rebellion |выданне=PaRDeS: Zeitschrift der Vereinigung für Jüdische Studien |год=2019 |мова=en |ref=Schramm}}</ref>. === Прытча Карэя === [[Файл:Moses and Korah.jpg|міні|злева|«Майсей і Карэй», мініяцюра з рукапісу 1466 года, [[Нацыянальная бібліятэка Польшчы]].]] Падбухторваючы народ супраць Майсея і сцвярджаючы, што ўстаноўленыя ім законы немагчыма выносіць, Карэй расказаў наступную [[Прытча|прытчу]]. У адной удавы, маці дзвюх маладых дачок, было поле. Калі яна прыйшла араць яго, Майсей сказаў ёй не араць разам на [[Вол|вале]] і [[Асёл|асле]]; калі яна прыйшла сеяць, Майсей забараніў сеяць змяшанае [[Насенне|насенне]]. Падчас жніва яна павінна была пакінуць нязжатымі часткі поля, як прадпісана Законам, а з сабранага [[Збожжа|збожжа]] аддаць святару належную яму долю. Жанчына прадала поле і на выручаныя грошы купіла дзвюх [[Авечка хатняя|авечак]]. Але і тут першынцаў з іх яна была абавязана аддаць святару Аарону, а падчас стрыжкі ён запатрабаваў яшчэ і першую воўну. Удава адчула, што не можа больш цярпець гэтыя патрабаванні, і вырашыла зарэзаць авечак і з'есці іх. Аднак Аарон прыйшоў і запатрабаваў лапатку, абедзве шчокі і страўнік. Удава абурылася і ўскрыкнула, што калі ён настойвае на сваіх патрабаваннях, яна абвяшчае ўсё гэта прысвечаным Богу. На гэта Аарон адказаў, што ў такім выпадку ўсё належыць яму, пасля чаго забраў [[Мяса|мяса]], пакінуўшы ўдаву і яе дачок цалкам без сродкаў да існавання<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2—3; Танхума, Корах, 4—6.</ref>. Тое, што такі мудры чалавек, як Карэй, змог стаць настолькі неразважлівым, каб падняць паўстанне, тлумачыцца яго памылкай з-за ўласных прарочых здольнасцей. Ён прадбачыў, што яго нашчадкам будзе прарок [[Самуіл]], і таму зрабіў выснову, што сам пазбегне пакарання. Але ён памыліўся: яго сыны выратаваліся, а сам ён загінуў<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:7; Танхума, Корах, 12.</ref>. === Знішчэнне і лёс у замагільным свеце === У момант паглынання Карэя зямля ператварылася ў варонку, і ўсё, што належала яму, нават бялізна, якая знаходзілася ў [[Прачка|прачкі]], і [[Іголка|іголкі]], пазычаныя людзьмі, што жылі далёка ад яго, пакаціліся і ўпалі ў прорву<ref>Ерусалімскі Талмуд, Сангедрын 10:1; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў.</ref>. Паводле меркаванняў рабінаў, сам Карэй перанёс двайное пакаранне: ён быў адначасова спалены і пахаваны жыўцом<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 14; Танхума, Корах, 23.</ref>. Ён і яго паслядоўнікі працягвалі апускацца ўніз, пакуль [[Ганна (маці Самуіла)|Ганна]] не памалілася за іх; дзякуючы яе малітве, як сцвярджаюць мудрацы, Карэй у рэшце рэшт трапіць у [[Рай|рай]]<ref>Авот рабі Натана 36; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:11; параўн. Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Раба бар бар Хана апавядаў, што падчас яго падарожжа па пустыні адзін араб паказаў яму месца паглынання Карэя. На гэтым месцы ў зямлі была шчыліна, у якую ён апусціў змочаную ў вадзе воўну, і яна імгненна высахла. Прыклаўшы вуха да шчыліны, ён пачуў галасы, якія крычалі: «Майсей і яго Тора ісцінныя; а мы хлусы»<ref>Талмуд, Бава Батра 74a; параўн. Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак.</ref>. Гэты парадаксальны крык уяўляе сабой горкую іронію, апісаную ў [[Мідраш]]ы: нягледзячы на тое, што Карэй працягвае бунтаваць з глыбінь, словы, што злятаюць з яго вуснаў, з'яўляюцца прызнаннем ісціны. Гэта сведчыць пра тое, што нават у яго непакорлівым стане божы суд прымусіў яго прызнаць тую праўду, якую ён адмаўляўся прыняць пры жыцці. Такі бесперапынны акт паўстання ілюструе, што пакаранне Карэя наўпрост звязана з яго грахом. Ён вечна паўтарае свой бунт, адначасова кідаючы выклік і будучы вымушаным прызнаваць ісціннасць Майсея і Торы. Яго пакаранне&nbsp;— гэта не простае знішчэнне, а пастаянны цыкл пакут, які дэманструе марнасць яго мінулага выкліку. Рабіны лічаць Карэя найвышэйшым прыкладам бунтаўніка, які аспрэчыў дадзеную Богам уладу Майсея, і разглядаюць яго гісторыю як павучальнае папярэджанне для тых, хто кідае выклік рабінскаму вучэнню. Паколькі рот быў галоўнай прыладай яго паўстання, знішчэнне праз паглынанне «ротам» зямлі сімвалізуе адпаведнае пакаранне. [[Мішна]] падрабязна апісвае спрэчку паміж рабінам [[Аківа|Аківам]] і рабінам [[Эліэзер бен Гірканас|Эліэзерам]] адносна лёсу тых груп людзей, якія здзейснілі цяжкія грахі<ref>Мішна, Сангедрын 10:3.</ref>. У выпадку з Карэем рабін Аківа цытуе біблейскі ўрывак: «І закрыла іх зямля, і загінулі яны з асяроддзя грамады» (Лічбы 16:33). Фразу пра закрыццё зямлёй ён тлумачыць так, што яны страцілі сваю долю ў гэтым свеце, а фразу пра гібель з асяроддзя грамады&nbsp;— што яны страцілі долю і ў Свеце прыходным. Згодна з гэтым поглядам, Карэй і яго паслядоўнікі ніколі не вернуцца пасля свайго канчатковага пакарання. Наадварот, рабін Эліэзер дапускае магчымасць адкуплення, спасылаючыся на верш з прарока Самуіла: «Гасподзь мярцвіць і ажыўляе, нізводзіць у апраметную і ўзводзіць» (1 Царстваў 2:6). Для рабіна Эліэзер гэты верш даказвае, што Бог мае ўладу падняць нават тых, хто быў адпраўлены ў [[Шэол]]. Асаблівым чынам Мішна і Мідраш кантрастуюць лёс Карэя з паводзінамі яго сыноў. Тора прама сцвярджае, што сыны Карэя не памерлі разам з бацькам (Лічбы 26:11). Згодна з традыцыяй, яны пакаяліся да таго, як зямля паглынула іх бацьку, і дзякуючы гэтаму былі выратаваны. Іх нашчадкі пазней сталі [[Храм Саламона|храмавымі]] спевакамі, а гісторыя сыноў Карэя стала сімвалам выратавання праз пакаянне, у той час як лёс самога Карэя застаўся сімвалам вечнага праклёну. == У ісламскай традыцыі == [[Файл:Spencer Coll. Persian MS. 46 fol 98v Musa watches Qarun and his palace be swallowed by the earth.jpg|міні|справа|Ісламская выява [[Муса|Мусы]] (Майсея), які назірае, як Карун (Карэй) і яго палац паглынаюцца зямлёй (з персідскага рукапісу 1580 года).]] У арабскай мове Карэй вядомы як Карун ({{lang-ar|قارون}}), а яго поўнае імя&nbsp;— Карун бін Яшар бін Кахат бін Лаві, што робіць яго стрыечным братам Майсея (у ісламе&nbsp;— Муса бін [[Імран|Імран]] бін Кахіт). Ён некалькі разоў згадваецца ў [[Каран]]е як пыхлівы і вельмі багаты чалавек з народа Майсея, які выступіў супраць прарока і сваіх уласных супляменнікаў, што прывяло да яго падзення. У ісламе ён часта згадваецца сярод уладных асоб, асуджаных разам з [[Фараон|фараонам]] і Аманам<ref name="hughes">{{кніга |аўтар=Hughes T. P. |загаловак=A Dictionary of Islam |год=1896 |выдавецтва=W. H. Allen & Company, limited |isbn=9788171671021 |старонкі=86 |мова=en |ref=Hughes}}</ref><ref name="ibn_kathir">{{cite web |url=https://abdurrahman.org/2009/07/23/the-story-of-qarun/ |title=The Story of Qarun – Tafsir Ibn Kathir |publisher=AbdurRahman.Org |date=23 ліпеня 2009 |мова=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. У Каране Карун згадваецца тройчы<ref name="hughes"/>. Першая згадка сустракаецца ў суры [[Аль-Касас]] (вершы 76—82), дзе распавядаецца пра яго ганарыстасць. Хоць яму было дадзена велізарнае багацце, такое, што «нават ключы ад яго абцяжарылі б групу моцных мужчын», ён не прыслухаўся да парад быць удзячным [[Алах]]у і шукаць вечнага жыцця. Наадварот, Карун адказваў: «Мне было дадзена ўсё гэта дзякуючы ведам, якімі я валодаю». Ён любіў выстаўляць сваё багацце напаказ, апранаючы шыкоўную вопратку перад беднымі людзьмі, якія зайздросцілі яму, у той час як адукаваныя людзі саромілі яго за празмерны гонар. Яго гісторыя заканчваецца тым, што зямля паглынула яго разам з домам, і ніхто не змог яму дапамагчы, а людзі, якія раней яму зайздросцілі, сталі больш пакорлівымі<ref>Каран 28:76—82.</ref>. Затым ён згадваецца ў суры [[Аль-Анкабут]] (вершы 38 і 39) сярод шматлікіх старажытных народаў і асоб, якіх Бог знішчыў за карупцыю і непадпарадкаванне: «І народ [[Ад (іслам)|Ада]] і [[Самуд]]а, што павінна быць зразумела вам па іх руінах. [[Сатана]] зрабіў іх учынкі прывабнымі для іх, адводзячы ад Шляху, хоць яны былі здольныя разважаць. А таксама Карун, фараон і Аман. Сапраўды, Муса прыйшоў да іх з відавочнымі доказамі, але яны паводзілі сябе пыхліва на зямлі. І ўсё ж яны не змаглі выратавацца»<ref>Каран 29:38—39.</ref>. У апошні раз Карун згадваецца ў 24-м вершы суры [[Гафір]], зноў побач з фараонам і Аманам, як адзін з тых, хто адхіліў Майсея, назваўшы яго ведзьмаром і хлусам<ref>Каран 40:24.</ref>. [[Ібн Касір]] адзначаў, што галоўны ўрок з гісторыі Каруна заключаецца ў тым, што багацце чалавека не з'яўляецца паказчыкам таго, ці задаволены ім Бог<ref name="ibn_kathir"/>. Паводле адной з ісламскіх традыцый, Карун аднойчы заплаціў [[Прастытуцыя|блудніцы]], каб яна абвінаваціла Майсея ў інтымных сувязях з ёй, каб сапсаваць рэпутацыю прарока сярод свайго народа. Аднак Майсей быў апраўданы, калі жанчына прызналася ў змове. Гэта паданне выкарыстоўваецца для тлумачэння 33-га верша суры [[Аль-Ахзаб]], дзе згадваецца, што Майсей быў ілжыва абвінавачаны, але апраўданы Богам<ref>{{кніга |аўтар=Bakhos C., Cook M. |загаловак=Islam and Its Past: Jahiliyya, Late Antiquity, and the Qur'an |выдавецтва=Oxford University Press |год=2017 |isbn=9780191065378 |старонкі=125 |мова=en |ref=Bakhos}}</ref>. Ісламскі багаслоў [[Аль-Байдаві]] дапаўняў, што ў адказ на ілжывыя абвінавачванні з боку Каруна Майсей паскардзіўся Богу, які загадаў яму скамандаваць зямлі зрабіць тое, што яму заўгодна. Калі Майсей загадаў, зямля пачала паглынаць Каруна і яго палац. Карун павольна апускаўся і чатыры разы прасіў літасці, але Майсей працягваў паўтараць: «О зямля, паглыні іх!». Томас Патрык Х'юз адзначаў, што ў ісламскім свеце імя Каруна стала намінальным для абазначэння багатых людзей, якія не ахвяруюць на дабрачыннасць або не практыкуюць [[Закят|закят]]<ref name="hughes"/>. У сучасным ісламскім дыскурсе гісторыя Каруна часта становіцца сінонімам карупцыйных практык у сацыяльна-эканамічным [[Капіталізм|капіталізме]], [[Індывідуалізм|індывідуалізме]], [[Матэрыялізм|матэрыялізме]], а яго фанабэрыстасць атаясамліваецца з маніяй велічы або комплексам перавагі, тады як стаўленне да народа разглядаецца як эксперымент [[Эксплуатацыя (эканоміка)|эксплуатацыі]]<ref>{{cite web |url=https://www.islamicity.org/104728/the-story-of-qarun-and-the-evil-of-capitalism/ |title=The Story of Qarun and the Evil of Capitalism |аўтар=Omer S. |publisher=islamicity.org |date=22 мая 2025 |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.islamichistorytoday.com/blog-section/downfall-of-qarun-and-the-dangers-of-materialism |title=The Downfall of Qarun and the Dangers of Materialism |publisher=Islamic History Today |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. == Іншыя згадкі == У [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] Карэй згадваецца ў [[Пасланне Іуды|Пасланні Іуды]] (1:11): «Гора ім! Бо яны пайшлі шляхам [[Каін і Авель|Каіна]], аддаліся зману ўзнагароды, як [[Валаам (прашчур)|Валаам]], і ў зацятасці Карэя загінулі». На паўстанне Карэя таксама робіцца спасылка ў 11-м раздзеле другой кнігі Мекабян, якая лічыцца кананічнай у [[Эфіопская праваслаўная царква|Эфіопскай праваслаўнай царкве]]. У выданні 1768 года знакамітага [[Буквар|буквара]] «The New England Primer» імя Карэя сустракаецца як частка алфавіту з фразай «Трупа ганарлівага Карэя была паглынута», што з'яўляецца парафразам верша з Кнігі Лічбаў (16:32). Карэй згадваецца [[Ірыней Ліёнскі|Ірынеем Ліёнскім]] у яго антыгнастычнай працы «Супраць ерасяў» (каля 180 года). Ён раскрытыкаваў апраўданне [[Гнастыцызм|гностыкамі]] таго факта, што некаторыя злыя людзі ў Бібліі нібыта атрымалі сваю сілу ад Бога, адзначаючы, што яны «заяўляюць, што Каін атрымаў сваё існаванне ад вышэйшай Сілы, і прызнаюць, што Ісаў, Карэй, [[Садом і Гамора|садамляне]] і ўсе падобныя да іх асобы звязаныя з імі самімі». Дадатковыя, хоць і не зусім дакладныя, дэталі пра Карэя падаюцца ў [[Кумранскія рукапісы|Скрутках Мёртвага мора]] (Кумранскіх рукапісах). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карэй}} [[Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа]] [[Катэгорыя:Сашэсце ў пекла]] [[Катэгорыя:Персанажы Яўрэйскай Бібліі ў ісламе]] [[Катэгорыя:Левіты]] aep1bl1dti6wcoy80m7nx8iz3owtkqc 5141852 5141829 2026-05-15T10:17:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Бунт супраць Майсея */ 5141852 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Карэй (значэнні)}} {{Біблейскі персанаж | Імя = Карэй | Арыгінальнае імя = {{lang-he|קֹרַח}} | Тлумачэнне імя = Пляшывасць | Тып = Пяцікніжжа | Пол = мужчынскі | Перыяд жыцця = пакаленне [[Выхад|Выхаду]] | Партрэт = Korah Botticelli.jpg | Памер выявы = 250px | Подпіс = [[Сандра Бацічэлі]], «Пакаранне паўсталых левітаў» (фрагмент) | Мясцовасць = {{s|[[Старажытны Егіпет|Егіпет]], [[Сінайскі паўвостраў|Сінайская]] пустыня}} | Занятак = [[Левіты|левіт]] (служыцель пры [[Скінія|скініі]]) | Паходжанне = [[Левіты|калена Левія]] | Згадкі = {{Біблія|Лч|16:1|}} | Бацька = [[Іцгар]] | Месца пахавання = [[Сінайскі паўвостраў|Сінай]] | Звязаныя паняцці = бунт, [[левіты]] | Звязаныя персанажы = [[Майсей]], [[Аарон]], [[Дафан]], [[Авірон]] | Атрыбуты = часта малюецца падаючым у апраметную са сваёй маёмасцю }} '''Карэ́й'''<ref>{{biblia.by|пераклад=Сёмухі|Лч|16|1}}</ref>, '''Карах'''<ref>{{biblia.by|пераклад=Бокуна|Лч|16|1}}</ref>, '''Корэ'''<ref>{{biblia.by|пераклад=Чарняўскага|Лч|16|1}}</ref>, '''Кора'''<ref>{{biblia.by|пераклад=Станкевіча|Лч|16|1}}</ref> (ад {{lang-he|קֹרַח}}&nbsp;''Qōraḥ'', у [[Рабіністычная літаратура|рабіністычнай літаратуры]] перакладаецца як «пляшывасць»)&nbsp;— біблейскі персанаж са старонак [[Кніга Лічбаў|Кнігі Лічбаў]] ([[Стары Запавет|Старога Запавету]] ці [[Яўрэйская Біблія|Яўрэйскай Бібліі]]), які паходзіў з калена [[Левіты|левітаў]]. З'яўляўся адным з кіраўнікоў няўдалага бунту супраць [[Майсей|Майсея]] і [[Аарон|Аарона]]. Імя Карэй (Корах) выкарыстоўваецца ў Яўрэйскай Бібліі і для іншай асобы&nbsp;— сына [[Ісаў|Ісава]]<ref>Корей // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.</ref>. == У Торы == === Паходжанне і генеалогія === [[Кніга Выхад]] называе Карэя сынам [[Іцгар|Іцгара]], які, у сваю чаргу, быў сынам [[Кааф|Каафа]] і ўнукам [[Левій (сын Якава)|Левія]]. Там жа пералічваюцца тры ўласныя сыны Карэя. Яго братамі па лініі Іцгара былі [[Нефег]] і [[Зіхры]]. Гэты ж біблейскі тэкст звязвае Карэя з [[Хеўрон (біблейскі персанаж)|Хеўронам]], [[Узііл|Узіілам]] і [[Амрам|Амрамам]], якія з'яўляліся братамі яго бацькі. [[Першая кніга Летапісаў]] паўтарае гэтую [[Генеалогія|генеалогію]], што, імаверна, магло быць натхнёна радаводамі з Кнігі Выхад. [[Кніга Лічбаў]] прасочвае гэтую лінію далей, аж да [[Патрыярхі (Біблія)|патрыярха]] Левія, сына патрыярха [[Ізраіль|Ізраіля]] [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Паводле тэксту, радавод гучыць наступным чынам: «Карэй, сын Іцгара, сын Каафа, сын Левія». Гэта робіць яго праўнукам патрыярха Левія і стрыечным братам Майсея і Аарона. === Бунт супраць Майсея === [[Файл:Dore Death of Korah, Dathan and Abiram.jpg|міні|справа|«Смерць Карэя, Дафана і Авірона», [[Гюстаў Дарэ]], 1865 год.]] [[Файл:Botticcelli, Sandro - The Punishment of Korah and the Stoning of Moses and Aaron - 1481-82.jpg|міні|злева|300px|«Пакаранне сыноў Карэя». Фрэска [[Сандра Бацічэлі]] ў [[Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэле]], 1480—1482 гады.]] Згодна з Кнігай Лічбаў (16:1—40), Карэй быў незадаволены кіраваннем Майсея і [[Святар|святарствам]] Аарона. Ён падняў мяцеж разам са сваімі паплечнікамі [[Дафан|Дафанам]] і [[Авірон|Авіронам]], а таксама з 250 іншымі змоўшчыкамі. Гэтыя дзвесце пяцьдзясят чалавек былі пакараныя за сваё паўстанне: калі яны прынеслі [[Бог|Богу]] [[Кадзіла|кадзіла]] ў вогненных [[Кадзільніца|кадзільніцах]], нябесны [[Агонь|агонь]] знішчыў іх усіх. Сам Карэй з калена Левія, а таксама яго саюзнікі Дафан і Авірон з калена [[Рувім|Рувіма]] панеслі іншае пакаранне: Бог прымусіў зямлю расступіцца пад іх нагамі, і яны жывымі сышлі ў [[Пекла|апраметную]] разам са сваімі сем'ямі, прыхільнікамі і ўсёй маёмасцю<ref>Корей // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.</ref>. У далейшым ізраільцяне, якім не спадабалася тое, што адбылося з Карэем, Дафанам, Авіронам і іх сем'ямі, выказалі незадаволенасць Майсею. Тады Бог загадаў Майсею аддзяліцца ад натоўпу і паразіў 14 700 чалавек [[Чума|чумой]] у якасці пакарання за пярэчанні супраць знішчэння Карэя. Аднак нашчадкі Карэя, якія не бралі ўдзелу ў бунце, былі памілаваны: біблейскі тэкст падкрэслівае, што «аднак сыны Карэя не памерлі»<ref>Кніга Лічбаў 26:11.</ref>. == У рабіністычнай літаратуры == Рабіны [[Талмуд|талмудычнай]] эпохі тлумачылі імя «Карэй» як «пляшывасць». Сцвярджалася, што яно было дадзена яму з-за прабелу або пустаты, якую ён утварыў у Ізраілі сваім паўстаннем<ref>Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Карэй прадстаўлены як уладальнік незвычайнага багацця, які знайшоў адзін са скарбаў, схаваных [[Іосіф (сын Якава)|Іосіфам]] у [[Старажытны Егіпет|Егіпце]]. Толькі адны ключы ад скарбніц Карэя ўтваралі груз для 300 [[Мул|мулаў]]<ref>Талмуд, Песахім 119a; Сангедрын 110a.</ref>. Ён і [[Аман (біблейскі персанаж)|Аман]] лічыліся двума самымі багатымі людзьмі ў свеце, і абодва загінулі з-за сваёй прагнасці, а таксама таму, што іх багацце не было дарам [[Нябёсы|Нябёсаў]]<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 22:7; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Выхад 51:1.</ref>. З іншага боку, Карэй апісваецца як мудры чалавек, кіраўнік сваёй сям'і і адзін з каафіцянаў, якія насілі [[Каўчэг Запавету]] на сваіх плячах<ref>Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак, 5; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2.</ref>. === Прычыны паўстання === [[Файл:Attaque des Hébreux contre les Cananéens.jpg|міні|справа|Бітва яўрэяў супраць хананеяў і пакаранне Карэя, мініяцюра з «Іўдзейскіх старажытнасцей».]] Паводле рабіністычных тлумачэнняў, галоўнай прычынай бунту Карэя стала прызначэнне [[Эліцафан|Эліцафана]], сына Узііла, князем над каафіцянамі. Карэй разважаў наступным чынам: «У Каафа было чатыры сыны. Два сыны Амрама, старэйшага сына Каафа, узялі сабе царства і святарства. Цяпер, паколькі я з'яўляюся сынам другога сына Каафа, я павінен быць прынцам над каафіцянамі; аднак Майсей перадаў гэтую пасаду Эліцафану, сыну малодшага сына Каафа»<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:1; Танхума, Корах, 3.</ref>. Таксама Карэй задаў Майсею шэраг правакацыйных пытанняў. Ён спытаў: «Ці мае патрэбу [[Таліт|таліт]], зроблены цалкам з [[Тэхелет|тэхелета]], у пэндзліках?». На станоўчы адказ Майсея Карэй запярэчыў: «Сіні колер таліта не робіць яго рытуальна правільным, аднак, паводле твайго сцвярджэння, чатыры сінія ніткі робяць гэта». Далей ён спытаў: «Ці патрэбна [[Мезуза|мезуза]] дому, поўнаму кніг [[Закон (Біблія)|Закона]]?». Майсей адказаў, што патрэбна, на што Карэй сказаў: «Наяўнасць усёй [[Тора|Торы]], якая змяшчае 175 раздзелаў, не робіць дом прыдатным для пражывання, але ты кажаш, што адзін яе раздзел робіць гэта. Не ад Бога ты атрымаў гэтыя запаведзі; ты сам іх выдумаў». Пасля гэтага ён сабраў 250 чалавек, кіраўнікоў [[Сангедрына]], і, апрануўшы іх у таліты з сіняй [[Воўна|воўны]] без пэндзлікаў, падрыхтаваў для іх банкет. Калі сыны Аарона прыйшлі па святарскую долю, Карэй і яго людзі адмовіліся даць ім прадпісаныя часткі, заявіўшы, што гэта Майсей, а не Бог загадаў рабіць такія рэчы. Майсей, даведаўшыся пра гэта, пайшоў у дом Карэя для прымірэння, але той і яго паслядоўнікі паўсталі супраць яго<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2; Танхума; параўн. Таргум Псеўда-Ёнатан на Кнігу Лічбаў 16:2.</ref>. Карэй таксама раіўся са сваёй жонкай, якая заахвочвала яго да бунту словамі: «Паглядзі, што зрабіў Майсей. Ён абвясціў сябе царом; свайго брата ён зрабіў першасвятаром, а сыноў свайго брата&nbsp;— святарамі; больш за тое, ён прымусіў цябе згаліць усе валасы, каб знявечыць цябе». На гэта Карэй адказаў: «Але ён зрабіў тое ж самае са сваімі ўласнымі сынамі». Тады яго жонка парыравала: «Майсей настолькі ненавідзеў цябе, што быў гатовы зрабіць зло сваім уласным дзецям, пры ўмове, што такое ж зло спасцігне і цябе»<ref>Мідраш Агада на Кнігу Лічбаў 16:8; Ялкут Шымоні, Лічбы 750; параўн. Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў; Танхума; Талмуд, Сангедрын 110a.</ref>. Сучасныя яўрэйскія [[Рэфармісцкі іўдаізм|рэфармісцкія]] і свецкія інтэрпрэтацыі паўстання Карэя прапануюць новыя прычыны бунту, якія адлюстроўваюць парадак дня і заклапочанасць сучасных аўтараў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Дэвід Біяле|Biale D.]] |загаловак=Korah in the Midrash: The Hairless Heretic as Hero |выданне=Jewish History |год=2016 |том=30 |нумар=1–2 |старонкі=15–28 |мова=en |ref=Biale}}</ref><ref>{{артыкул |аўтар=Schramm N. |загаловак=Radical Translation as Transvaluation: From Tsene-Rene to The Jews Are Coming: Three Readings of Korah's Rebellion |выданне=PaRDeS: Zeitschrift der Vereinigung für Jüdische Studien |год=2019 |мова=en |ref=Schramm}}</ref>. === Прытча Карэя === [[Файл:Moses and Korah.jpg|міні|злева|«Майсей і Карэй», мініяцюра з рукапісу 1466 года, [[Нацыянальная бібліятэка Польшчы]].]] Падбухторваючы народ супраць Майсея і сцвярджаючы, што ўстаноўленыя ім законы немагчыма выносіць, Карэй расказаў наступную [[Прытча|прытчу]]. У адной удавы, маці дзвюх маладых дачок, было поле. Калі яна прыйшла араць яго, Майсей сказаў ёй не араць разам на [[Вол|вале]] і [[Асёл|асле]]; калі яна прыйшла сеяць, Майсей забараніў сеяць змяшанае [[Насенне|насенне]]. Падчас жніва яна павінна была пакінуць нязжатымі часткі поля, як прадпісана Законам, а з сабранага [[Збожжа|збожжа]] аддаць святару належную яму долю. Жанчына прадала поле і на выручаныя грошы купіла дзвюх [[Авечка хатняя|авечак]]. Але і тут першынцаў з іх яна была абавязана аддаць святару Аарону, а падчас стрыжкі ён запатрабаваў яшчэ і першую воўну. Удава адчула, што не можа больш цярпець гэтыя патрабаванні, і вырашыла зарэзаць авечак і з'есці іх. Аднак Аарон прыйшоў і запатрабаваў лапатку, абедзве шчокі і страўнік. Удава абурылася і ўскрыкнула, што калі ён настойвае на сваіх патрабаваннях, яна абвяшчае ўсё гэта прысвечаным Богу. На гэта Аарон адказаў, што ў такім выпадку ўсё належыць яму, пасля чаго забраў [[Мяса|мяса]], пакінуўшы ўдаву і яе дачок цалкам без сродкаў да існавання<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:2—3; Танхума, Корах, 4—6.</ref>. Тое, што такі мудры чалавек, як Карэй, змог стаць настолькі неразважлівым, каб падняць паўстанне, тлумачыцца яго памылкай з-за ўласных прарочых здольнасцей. Ён прадбачыў, што яго нашчадкам будзе прарок [[Самуіл]], і таму зрабіў выснову, што сам пазбегне пакарання. Але ён памыліўся: яго сыны выратаваліся, а сам ён загінуў<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:7; Танхума, Корах, 12.</ref>. === Знішчэнне і лёс у замагільным свеце === У момант паглынання Карэя зямля ператварылася ў варонку, і ўсё, што належала яму, нават бялізна, якая знаходзілася ў [[Прачка|прачкі]], і [[Іголка|іголкі]], пазычаныя людзьмі, што жылі далёка ад яго, пакаціліся і ўпалі ў прорву<ref>Ерусалімскі Талмуд, Сангедрын 10:1; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў.</ref>. Паводле меркаванняў рабінаў, сам Карэй перанёс двайное пакаранне: ён быў адначасова спалены і пахаваны жыўцом<ref>Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 14; Танхума, Корах, 23.</ref>. Ён і яго паслядоўнікі працягвалі апускацца ўніз, пакуль [[Ганна (маці Самуіла)|Ганна]] не памалілася за іх; дзякуючы яе малітве, як сцвярджаюць мудрацы, Карэй у рэшце рэшт трапіць у [[Рай|рай]]<ref>Авот рабі Натана 36; Мідраш Раба на Кнігу Лічбаў 18:11; параўн. Талмуд, Сангедрын 109b.</ref>. Раба бар бар Хана апавядаў, што падчас яго падарожжа па пустыні адзін араб паказаў яму месца паглынання Карэя. На гэтым месцы ў зямлі была шчыліна, у якую ён апусціў змочаную ў вадзе воўну, і яна імгненна высахла. Прыклаўшы вуха да шчыліны, ён пачуў галасы, якія крычалі: «Майсей і яго Тора ісцінныя; а мы хлусы»<ref>Талмуд, Бава Батра 74a; параўн. Танхума (рэд. Бубер), Корах, Дадатак.</ref>. Гэты парадаксальны крык уяўляе сабой горкую іронію, апісаную ў [[Мідраш]]ы: нягледзячы на тое, што Карэй працягвае бунтаваць з глыбінь, словы, што злятаюць з яго вуснаў, з'яўляюцца прызнаннем ісціны. Гэта сведчыць пра тое, што нават у яго непакорлівым стане божы суд прымусіў яго прызнаць тую праўду, якую ён адмаўляўся прыняць пры жыцці. Такі бесперапынны акт паўстання ілюструе, што пакаранне Карэя наўпрост звязана з яго грахом. Ён вечна паўтарае свой бунт, адначасова кідаючы выклік і будучы вымушаным прызнаваць ісціннасць Майсея і Торы. Яго пакаранне&nbsp;— гэта не простае знішчэнне, а пастаянны цыкл пакут, які дэманструе марнасць яго мінулага выкліку. Рабіны лічаць Карэя найвышэйшым прыкладам бунтаўніка, які аспрэчыў дадзеную Богам уладу Майсея, і разглядаюць яго гісторыю як павучальнае папярэджанне для тых, хто кідае выклік рабінскаму вучэнню. Паколькі рот быў галоўнай прыладай яго паўстання, знішчэнне праз паглынанне «ротам» зямлі сімвалізуе адпаведнае пакаранне. [[Мішна]] падрабязна апісвае спрэчку паміж рабінам [[Аківа|Аківам]] і рабінам [[Эліэзер бен Гірканас|Эліэзерам]] адносна лёсу тых груп людзей, якія здзейснілі цяжкія грахі<ref>Мішна, Сангедрын 10:3.</ref>. У выпадку з Карэем рабін Аківа цытуе біблейскі ўрывак: «І закрыла іх зямля, і загінулі яны з асяроддзя грамады» (Лічбы 16:33). Фразу пра закрыццё зямлёй ён тлумачыць так, што яны страцілі сваю долю ў гэтым свеце, а фразу пра гібель з асяроддзя грамады&nbsp;— што яны страцілі долю і ў Свеце прыходным. Згодна з гэтым поглядам, Карэй і яго паслядоўнікі ніколі не вернуцца пасля свайго канчатковага пакарання. Наадварот, рабін Эліэзер дапускае магчымасць адкуплення, спасылаючыся на верш з прарока Самуіла: «Гасподзь мярцвіць і ажыўляе, нізводзіць у апраметную і ўзводзіць» (1 Царстваў 2:6). Для рабіна Эліэзер гэты верш даказвае, што Бог мае ўладу падняць нават тых, хто быў адпраўлены ў [[Шэол]]. Асаблівым чынам Мішна і Мідраш кантрастуюць лёс Карэя з паводзінамі яго сыноў. Тора прама сцвярджае, што сыны Карэя не памерлі разам з бацькам (Лічбы 26:11). Згодна з традыцыяй, яны пакаяліся да таго, як зямля паглынула іх бацьку, і дзякуючы гэтаму былі выратаваны. Іх нашчадкі пазней сталі [[Храм Саламона|храмавымі]] спевакамі, а гісторыя сыноў Карэя стала сімвалам выратавання праз пакаянне, у той час як лёс самога Карэя застаўся сімвалам вечнага праклёну. == У ісламскай традыцыі == [[Файл:Spencer Coll. Persian MS. 46 fol 98v Musa watches Qarun and his palace be swallowed by the earth.jpg|міні|справа|Ісламская выява [[Муса|Мусы]] (Майсея), які назірае, як Карун (Карэй) і яго палац паглынаюцца зямлёй (з персідскага рукапісу 1580 года).]] У арабскай мове Карэй вядомы як Карун ({{lang-ar|قارون}}), а яго поўнае імя&nbsp;— Карун бін Яшар бін Кахат бін Лаві, што робіць яго стрыечным братам Майсея (у ісламе&nbsp;— Муса бін [[Імран|Імран]] бін Кахіт). Ён некалькі разоў згадваецца ў [[Каран]]е як пыхлівы і вельмі багаты чалавек з народа Майсея, які выступіў супраць прарока і сваіх уласных супляменнікаў, што прывяло да яго падзення. У ісламе ён часта згадваецца сярод уладных асоб, асуджаных разам з [[Фараон|фараонам]] і Аманам<ref name="hughes">{{кніга |аўтар=Hughes T. P. |загаловак=A Dictionary of Islam |год=1896 |выдавецтва=W. H. Allen & Company, limited |isbn=9788171671021 |старонкі=86 |мова=en |ref=Hughes}}</ref><ref name="ibn_kathir">{{cite web |url=https://abdurrahman.org/2009/07/23/the-story-of-qarun/ |title=The Story of Qarun – Tafsir Ibn Kathir |publisher=AbdurRahman.Org |date=23 ліпеня 2009 |мова=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. У Каране Карун згадваецца тройчы<ref name="hughes"/>. Першая згадка сустракаецца ў суры [[Аль-Касас]] (вершы 76—82), дзе распавядаецца пра яго ганарыстасць. Хоць яму было дадзена велізарнае багацце, такое, што «нават ключы ад яго абцяжарылі б групу моцных мужчын», ён не прыслухаўся да парад быць удзячным [[Алах]]у і шукаць вечнага жыцця. Наадварот, Карун адказваў: «Мне было дадзена ўсё гэта дзякуючы ведам, якімі я валодаю». Ён любіў выстаўляць сваё багацце напаказ, апранаючы шыкоўную вопратку перад беднымі людзьмі, якія зайздросцілі яму, у той час як адукаваныя людзі саромілі яго за празмерны гонар. Яго гісторыя заканчваецца тым, што зямля паглынула яго разам з домам, і ніхто не змог яму дапамагчы, а людзі, якія раней яму зайздросцілі, сталі больш пакорлівымі<ref>Каран 28:76—82.</ref>. Затым ён згадваецца ў суры [[Аль-Анкабут]] (вершы 38 і 39) сярод шматлікіх старажытных народаў і асоб, якіх Бог знішчыў за карупцыю і непадпарадкаванне: «І народ [[Ад (іслам)|Ада]] і [[Самуд]]а, што павінна быць зразумела вам па іх руінах. [[Сатана]] зрабіў іх учынкі прывабнымі для іх, адводзячы ад Шляху, хоць яны былі здольныя разважаць. А таксама Карун, фараон і Аман. Сапраўды, Муса прыйшоў да іх з відавочнымі доказамі, але яны паводзілі сябе пыхліва на зямлі. І ўсё ж яны не змаглі выратавацца»<ref>Каран 29:38—39.</ref>. У апошні раз Карун згадваецца ў 24-м вершы суры [[Гафір]], зноў побач з фараонам і Аманам, як адзін з тых, хто адхіліў Майсея, назваўшы яго ведзьмаром і хлусам<ref>Каран 40:24.</ref>. [[Ібн Касір]] адзначаў, што галоўны ўрок з гісторыі Каруна заключаецца ў тым, што багацце чалавека не з'яўляецца паказчыкам таго, ці задаволены ім Бог<ref name="ibn_kathir"/>. Паводле адной з ісламскіх традыцый, Карун аднойчы заплаціў [[Прастытуцыя|блудніцы]], каб яна абвінаваціла Майсея ў інтымных сувязях з ёй, каб сапсаваць рэпутацыю прарока сярод свайго народа. Аднак Майсей быў апраўданы, калі жанчына прызналася ў змове. Гэта паданне выкарыстоўваецца для тлумачэння 33-га верша суры [[Аль-Ахзаб]], дзе згадваецца, што Майсей быў ілжыва абвінавачаны, але апраўданы Богам<ref>{{кніга |аўтар=Bakhos C., Cook M. |загаловак=Islam and Its Past: Jahiliyya, Late Antiquity, and the Qur'an |выдавецтва=Oxford University Press |год=2017 |isbn=9780191065378 |старонкі=125 |мова=en |ref=Bakhos}}</ref>. Ісламскі багаслоў [[Аль-Байдаві]] дапаўняў, што ў адказ на ілжывыя абвінавачванні з боку Каруна Майсей паскардзіўся Богу, які загадаў яму скамандаваць зямлі зрабіць тое, што яму заўгодна. Калі Майсей загадаў, зямля пачала паглынаць Каруна і яго палац. Карун павольна апускаўся і чатыры разы прасіў літасці, але Майсей працягваў паўтараць: «О зямля, паглыні іх!». Томас Патрык Х'юз адзначаў, што ў ісламскім свеце імя Каруна стала намінальным для абазначэння багатых людзей, якія не ахвяруюць на дабрачыннасць або не практыкуюць [[Закят|закят]]<ref name="hughes"/>. У сучасным ісламскім дыскурсе гісторыя Каруна часта становіцца сінонімам карупцыйных практык у сацыяльна-эканамічным [[Капіталізм|капіталізме]], [[Індывідуалізм|індывідуалізме]], [[Матэрыялізм|матэрыялізме]], а яго фанабэрыстасць атаясамліваецца з маніяй велічы або комплексам перавагі, тады як стаўленне да народа разглядаецца як эксперымент [[Эксплуатацыя (эканоміка)|эксплуатацыі]]<ref>{{cite web |url=https://www.islamicity.org/104728/the-story-of-qarun-and-the-evil-of-capitalism/ |title=The Story of Qarun and the Evil of Capitalism |аўтар=Omer S. |publisher=islamicity.org |date=22 мая 2025 |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.islamichistorytoday.com/blog-section/downfall-of-qarun-and-the-dangers-of-materialism |title=The Downfall of Qarun and the Dangers of Materialism |publisher=Islamic History Today |lang=en |accessdate=29 сакавіка 2026}}</ref>. == Іншыя згадкі == У [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] Карэй згадваецца ў [[Пасланне Іуды|Пасланні Іуды]] (1:11): «Гора ім! Бо яны пайшлі шляхам [[Каін і Авель|Каіна]], аддаліся зману ўзнагароды, як [[Валаам (прашчур)|Валаам]], і ў зацятасці Карэя загінулі». На паўстанне Карэя таксама робіцца спасылка ў 11-м раздзеле другой кнігі Мекабян, якая лічыцца кананічнай у [[Эфіопская праваслаўная царква|Эфіопскай праваслаўнай царкве]]. У выданні 1768 года знакамітага [[Буквар|буквара]] «The New England Primer» імя Карэя сустракаецца як частка алфавіту з фразай «Трупа ганарлівага Карэя была паглынута», што з'яўляецца парафразам верша з Кнігі Лічбаў (16:32). Карэй згадваецца [[Ірыней Ліёнскі|Ірынеем Ліёнскім]] у яго антыгнастычнай працы «Супраць ерасяў» (каля 180 года). Ён раскрытыкаваў апраўданне [[Гнастыцызм|гностыкамі]] таго факта, што некаторыя злыя людзі ў Бібліі нібыта атрымалі сваю сілу ад Бога, адзначаючы, што яны «заяўляюць, што Каін атрымаў сваё існаванне ад вышэйшай Сілы, і прызнаюць, што Ісаў, Карэй, [[Садом і Гамора|садамляне]] і ўсе падобныя да іх асобы звязаныя з імі самімі». Дадатковыя, хоць і не зусім дакладныя, дэталі пра Карэя падаюцца ў [[Кумранскія рукапісы|Скрутках Мёртвага мора]] (Кумранскіх рукапісах). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карэй}} [[Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа]] [[Катэгорыя:Сашэсце ў пекла]] [[Катэгорыя:Персанажы Яўрэйскай Бібліі ў ісламе]] [[Катэгорыя:Левіты]] gpkwa2aydbe9mo334emwqhal5nu79ul 10 807860 5141815 2026-05-15T07:40:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Картка |імя = Біблейскі персанаж |from = {{{from|}}} |ўверсе = {{картка/імя|{{{Імя|}}}|from={{{from|}}}}} |ўверсе2 = {{картка/арыгінал імя|{{{Арыгінальнае напісанне|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}{{{Партрэт|}}}|size={{{Памер выявы|}}}|caption={{{Подпіс|}}...» 5141815 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Біблейскі персанаж |from = {{{from|}}} |ўверсе = {{картка/імя|{{{Імя|}}}|from={{{from|}}}}} |ўверсе2 = {{картка/арыгінал імя|{{{Арыгінальнае напісанне|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}{{{Партрэт|}}}|size={{{Памер выявы|}}}|caption={{{Подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Пол |тэкст1 = {{{Пол|}}} |вікіданыя1 = p21 |метка2 = Перыяд жыцця |тэкст2 = {{{Перыяд жыцця|}}} |вікіданыя2 = |метка3 = Тлумачэнне імя |тэкст3 = {{{Тлумачэнне імя|}}} |вікіданыя3 = |метка4 = Імя на іншых мовах |тэкст4 = {{br separated entries | {{#if: {{{Грэчаскае напісанне|}}} | {{lang-el|{{{Грэчаскае напісанне|}}}}} }} | {{#if: {{{Лацінскае напісанне|}}} | {{lang-la|{{{Лацінскае напісанне|}}}}} }} | {{{Імя на іншых мовах|}}} }} |вікіданыя4 = |метка5 = У іншых культурах |тэкст5 = {{{У іншых культурах|}}} |вікіданыя5 = |метка6 = Мясцовасць |тэкст6 = {{{Мясцовасць|}}} |вікіданыя6 = p551 |метка7 = Занятак |тэкст7 = {{{Занятак|}}} |вікіданыя7 = p106 |метка8 = Паходжанне |тэкст8 = {{{Паходжанне|}}} |вікіданыя8 = |метка9 = Згадкі |тэкст9 = {{{Згадкі|}}} |вікіданыя9 = |метка10 = Бацька |тэкст10 = {{{Бацька|}}} |вікіданыя10 = p22 |метка11 = Маці |тэкст11 = {{{Маці|}}} |вікіданыя11 = p25 |метка12 = {{wikidata gender switch|<!-- {{{Пол|}}} ламае -->|Муж|Жонка|У шлюбе з}} |тэкст12 = {{{Муж|}}}{{{Жонка|}}} |вікіданыя12 = p26 |метка13 = Дзеці |тэкст13 = {{{Дзеці|}}} |вікіданыя13 = p40 |метка14 = Месца пахавання |тэкст14 = {{{Месца пахавання|}}} |вікіданыя14 = p119 |метка15 = Галоўная святыня |тэкст15 = {{{Галоўная святыня|}}} |вікіданыя15 = |метка16 = Дзень памяці |тэкст16 = {{{Дзень памяці|}}} |вікіданыя16 = p841 |метка17 = Звязаныя паняцці |тэкст17 = {{{Звязаныя паняцці|}}} |вікіданыя17 = |метка18 = Звязаныя падзеі |тэкст18 = {{{Звязаныя падзеі|}}} |вікіданыя18 = |метка19 = Звязаныя персанажы |тэкст19 = {{{Звязаныя персанажы|}}} |вікіданыя19 = |метка20 = Атрыбуты |тэкст20 = {{{Атрыбуты|}}} |вікіданыя20 = |метка21 = Апякун |тэкст21 = {{{Апякун|}}} |вікіданыя21 = p1962 |метка22 = Характэрныя рысы |тэкст22 = {{{Характэрныя рысы|}}} |вікіданыя22 = |унізе = {{картка/Вікіцытатнік|{{{вікіцытатнік|}}}|from={{{from|}}}}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|{{{вікісховішча|}}}|from={{{from|}}}}} }}{{#if: {{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}{{{не_персанаж|}}} || <!-- -->[[Катэгорыя:Персанажы паводле алфавіта]]<!-- -->{{#switch: {{lc:{{{Тып|}}}}} | біблія = [[Катэгорыя:Біблейскія персанажы]] | пяцікніжжа = [[Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа]] | быццё = [[Катэгорыя:Персанажы Кнігі Быцця]] | суддзяў = [[Катэгорыя:Персанажы Кнігі Суддзяў Ізраілевых]] | стары запавет | сз = [[Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету]] | новы запавет | нз = [[Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету]] | каран = [[Катэгорыя:Персанажы Карана]] | апокрыф | апокрыфы = [[Катэгорыя:Персанажы апокрыфаў]] }}<!-- -->}}<!-- -->{{Сартаванне: паводле выяў|{{{Партрэт|{{{Выява|}}}}}}|from={{{from|}}}|nocat={{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}|default-type=біблейскі персанаж}}<!-- --><noinclude> {{doc}} </noinclude> 2lv8pq71zhu6malb6zrfw898gs5qhqm 5141819 5141815 2026-05-15T07:44:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5141819 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Біблейскі персанаж |from = {{{from|}}} |уверсе = {{картка/імя|{{{Імя|}}}|from={{{from|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал імя|{{{Арыгінальнае напісанне|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}{{{Партрэт|}}}|size={{{Памер выявы|}}}|caption={{{Подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Пол |тэкст1 = {{{Пол|}}} |вікіданыя1 = p21 |метка2 = Перыяд жыцця |тэкст2 = {{{Перыяд жыцця|}}} |вікіданыя2 = |метка3 = Тлумачэнне імя |тэкст3 = {{{Тлумачэнне імя|}}} |вікіданыя3 = |метка4 = Імя на іншых мовах |тэкст4 = {{br separated entries | {{#if: {{{Грэчаскае напісанне|}}} | {{lang-el|{{{Грэчаскае напісанне|}}}}} }} | {{#if: {{{Лацінскае напісанне|}}} | {{lang-la|{{{Лацінскае напісанне|}}}}} }} | {{{Імя на іншых мовах|}}} }} |вікіданыя4 = |метка5 = У іншых культурах |тэкст5 = {{{У іншых культурах|}}} |вікіданыя5 = |метка6 = Мясцовасць |тэкст6 = {{{Мясцовасць|}}} |вікіданыя6 = p551 |метка7 = Занятак |тэкст7 = {{{Занятак|}}} |вікіданыя7 = p106 |метка8 = Паходжанне |тэкст8 = {{{Паходжанне|}}} |вікіданыя8 = |метка9 = Згадкі |тэкст9 = {{{Згадкі|}}} |вікіданыя9 = |метка10 = Бацька |тэкст10 = {{{Бацька|}}} |вікіданыя10 = p22 |метка11 = Маці |тэкст11 = {{{Маці|}}} |вікіданыя11 = p25 |метка12 = {{wikidata gender switch|<!-- {{{Пол|}}} ламае -->|Муж|Жонка|У шлюбе з}} |тэкст12 = {{{Муж|}}}{{{Жонка|}}} |вікіданыя12 = p26 |метка13 = Дзеці |тэкст13 = {{{Дзеці|}}} |вікіданыя13 = p40 |метка14 = Месца пахавання |тэкст14 = {{{Месца пахавання|}}} |вікіданыя14 = p119 |метка15 = Галоўная святыня |тэкст15 = {{{Галоўная святыня|}}} |вікіданыя15 = |метка16 = Дзень памяці |тэкст16 = {{{Дзень памяці|}}} |вікіданыя16 = p841 |метка17 = Звязаныя паняцці |тэкст17 = {{{Звязаныя паняцці|}}} |вікіданыя17 = |метка18 = Звязаныя падзеі |тэкст18 = {{{Звязаныя падзеі|}}} |вікіданыя18 = |метка19 = Звязаныя персанажы |тэкст19 = {{{Звязаныя персанажы|}}} |вікіданыя19 = |метка20 = Атрыбуты |тэкст20 = {{{Атрыбуты|}}} |вікіданыя20 = |метка21 = Апякун |тэкст21 = {{{Апякун|}}} |вікіданыя21 = p1962 |метка22 = Характэрныя рысы |тэкст22 = {{{Характэрныя рысы|}}} |вікіданыя22 = |унізе = {{картка/Вікіцытатнік|{{{вікіцытатнік|}}}|from={{{from|}}}}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|{{{вікісховішча|}}}|from={{{from|}}}}} }}{{#if: {{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}{{{не_персанаж|}}} || <!-- -->[[Катэгорыя:Персанажы паводле алфавіта]]<!-- -->{{#switch: {{lc:{{{Тып|}}}}} | біблія = [[Катэгорыя:Біблейскія персанажы]] | пяцікніжжа = [[Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа]] | быццё = [[Катэгорыя:Персанажы Кнігі Быцця]] | суддзяў = [[Катэгорыя:Персанажы Кнігі Суддзяў Ізраілевых]] | стары запавет | сз = [[Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету]] | новы запавет | нз = [[Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету]] | каран = [[Катэгорыя:Персанажы Карана]] | апокрыф | апокрыфы = [[Катэгорыя:Персанажы апокрыфаў]] }}<!-- -->}}<!-- --><!--{{Сартаванне: паводле выяў|{{{Партрэт|{{{Выява|}}}}}}|from={{{from|}}}|nocat={{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}|default-type=біблейскі персанаж}}--><!-- --><noinclude> {{doc}} </noinclude> 117od5jp37uwie9w6g4v6lt9nc9urz7 0 807861 5141820 2026-05-15T07:44:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Карэй (біблейскі персанаж)]] 5141820 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Карэй (біблейскі персанаж)]] 23eptekqtfuej5aozuxot3058pgr8nd 0 807862 5141821 2026-05-15T07:44:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Карэй (біблейскі персанаж)]] 5141821 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Карэй (біблейскі персанаж)]] 23eptekqtfuej5aozuxot3058pgr8nd 0 807863 5141827 2026-05-15T07:51:01Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{Гандбаліст2}} {{цёзкі2|Фокін }} '''Аляксей Фокін''' ({{lang-ru|Алексей Павлович Фокин}}; нар. {{ДН|29|8|1997}}, [[Валгаград]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Летам 2025 года падпісаў кантракт з [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [htt...» 5141827 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} {{цёзкі2|Фокін }} '''Аляксей Фокін''' ({{lang-ru|Алексей Павлович Фокин}}; нар. {{ДН|29|8|1997}}, [[Валгаград]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Летам 2025 года падпісаў кантракт з [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/aleksej-fokin Алексей Фокин] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фокін Аляксей}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] n07h4qqs2z1xexuv1huqw7xe7fy5w3k 5141830 5141827 2026-05-15T07:58:25Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Клубная кар’ера */ 5141830 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} {{цёзкі2|Фокін }} '''Аляксей Фокін''' ({{lang-ru|Алексей Павлович Фокин}}; нар. {{ДН|29|8|1997}}, [[Валгаград]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Нарадзіўся ў Валгаградзе, дзе з трэцяга класа пачаў займацца гандболам у мясцовай спартовай школе алімпійскага рэзерву. У дзясятым класе трапіў у другі склад валгаградскага «Каўстыку», з якім у 2015 годзе падпісаў кантакт. На працягу чатырох гадоў выступаў за клуб з роднага горада. У 2019 годзе перайшоў у «Спартак» з [[Масква|Масквы]] (цяперашні ЦСКА). У сталічнай камандзе правёў 6 гадоў, згуляў 123 гульні, у якіх закінуў 319 мячоў. Разам з ЦСКА быў уладальнікам усіх трафеяў на ўнутранай арэне. У скарбонцы гандбаліста перамогі ва двух розыгрышах чэмпіянату Расіі (2023, 2024), два Кубкі Расіі (2024, 2025) і два Суперкубкі (2023, 2024). Летам 2025 года падпісаў кантракт з [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]]. У складзе зборнай Расіі выступаў на ЧС 2019 года і ЧС 2021 года. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/aleksej-fokin Алексей Фокин] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фокін Аляксей}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] pkfn2z4sapwaoqbydt5cgisumegfa3v 0 807864 5141834 2026-05-15T08:34:46Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{пералік}} [[Файл:Coat of Arms of Blagoveshchensk (Amur oblat).png|thumb|200px|[[Герб Благавешчанска]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Благавешчанск]]а {{АБВ}} __NOTOC__ [[Файл:Николай Дионисьевич Меркулов.jpg|thumb|175px|[[Мікалай Дыянісьевіч Мяркулаў|Мікалай Мяркулаў]]]] Файл:KonstantinVladimirovichRodzaevsky.jpg|thumb|175px|[...» 5141834 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Файл:Coat of Arms of Blagoveshchensk (Amur oblat).png|thumb|200px|[[Герб Благавешчанска]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Благавешчанск]]а {{АБВ}} __NOTOC__ [[Файл:Николай Дионисьевич Меркулов.jpg|thumb|175px|[[Мікалай Дыянісьевіч Мяркулаў|Мікалай Мяркулаў]]]] [[Файл:KonstantinVladimirovichRodzaevsky.jpg|thumb|175px|[[Канстанцін Уладзіміравіч Радзаеўскі|Канстанцін Радзаеўскі]]]] [[Файл:Oleg Strizhenov (duma.gov.ru).jpg|thumb|175px|[[Алег Аляксандравіч Стрыжэнаў|Алег Стрыжэнаў]]]] == Б == * [[Уладзімір Уладзіміравіч Борман]] (1911—1965) — беларускі [[архітэктар]]. == В == * [[Яўгенія Арцем’еўна Васілеўская]] — беларускі гісторык. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1958). == М == * [[Мікалай Дыянісьевіч Мяркулаў]] (1869—1945) — рускі прадпрымальнік, грамадскі і палітычны дзеяч Далёкага Усходу. == П == * [[Галіна Фёдараўна Пальчэўская]] (нар. 1946) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Павел Аляксандравіч Прымак]] (1911—1943) — савецкі вайсковец. [[Герой Савецкага Саюза]] (1944 г., пасмяротна). == Р == * [[Канстанцін Уладзіміравіч Радзаеўскі]] (1907—1946) — лідар [[Расійская фашысцкая партыя|Усерасійскай фашысцкай партыі]] (УФП), створанай эмігрантамі ў [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]]; заснавальнік [[Рускі фашызм|рускага фашызму]], адзін з кіраўнікоў рускіх эмігрантаў у [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]]. == С == * [[Дзмітрый Іванавіч Санталаў]] (нар. 1996) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. * [[Алег Аляксандравіч Стрыжэнаў]] — расійскі акцёр. [[Народны артыст СССР]] (1988). [[Катэгорыя:Постаці Благавешчанска| ]] gn083spbjuskbxusyq54iccpdlnutc2 0 807865 5141838 2026-05-15T08:56:25Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{Гандбаліст2}} '''Дзмітрый Іванавіч Санталаў''' ({{lang-ru|Дмитрий Иванович Санталов}}; нар. {{ДН|7|4|1996}}, [[Благавешчанск]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == {{зноскі}} == Спасылкі == [https://www.eurohandball.com/en/player/c9TK3y4cDvFPdf6ayQYVYQ/Dmitrii-Santalov/ Santalov, DMITR...» 5141838 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Дзмітрый Іванавіч Санталаў''' ({{lang-ru|Дмитрий Иванович Санталов}}; нар. {{ДН|7|4|1996}}, [[Благавешчанск]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == {{зноскі}} == Спасылкі == [https://www.eurohandball.com/en/player/c9TK3y4cDvFPdf6ayQYVYQ/Dmitrii-Santalov/ Santalov, DMITRII] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Санталаў Дзмітрый Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Расіі]] h7fhqjo3wqprmfg6yyxlbx8wkqgisbd 5141863 5141838 2026-05-15T11:45:48Z Паўлюк Шапецька 37440 5141863 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Дзмітрый Іванавіч Санталаў''' ({{lang-ru|Дмитрий Иванович Санталов}}; нар. {{ДН|7|4|1996}}, [[Благавешчанск]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == {{зноскі}} == Спасылкі == [https://www.eurohandball.com/en/player/c9TK3y4cDvFPdf6ayQYVYQ/Dmitrii-Santalov/ Santalov, DMITRII] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Санталаў Дзмітрый Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі МДГУ імя М. А. Шолахава]] 0cdnf58tmhewmsopa2kkg02bwb4fw4a 5141864 5141863 2026-05-15T11:48:09Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Клубная кар’ера */ 5141864 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Дзмітрый Іванавіч Санталаў''' ({{lang-ru|Дмитрий Иванович Санталов}}; нар. {{ДН|7|4|1996}}, [[Благавешчанск]], [[Расія]]) — [[Расія|расійскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Пачынаў гуляць у горадзе Благавешчанск. Вучыўся ва Вучылишчы алімпійскага рэзерву па гандболе ва [[Чэхаў (Маскоўская вобласць)|Чэхаву]]. Пачаў выступаць у клубе «Чахоўскія мядзведзі» у сезоне 2014/15. У складзе чэхаўскага клуба шэсць разоў падрад выйграў чэмпіянат Расіі. Выступаў у моладзевай зборнай Расіі. У складзе моладзевай зборнай Расіі выступаў на чэмпіянаце Еўропы 2016 года. {{зноскі}} == Спасылкі == [https://www.eurohandball.com/en/player/c9TK3y4cDvFPdf6ayQYVYQ/Dmitrii-Santalov/ Santalov, DMITRII] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Санталаў Дзмітрый Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі МДГУ імя М. А. Шолахава]] ik0rurr36ve7roowjvgh2q2fv8sx9ji 10 807866 5141854 2026-05-15T10:18:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{docpage}} == Выкарыстанне == <pre> {{Біблейскі персанаж |Імя = {{subst:PAGENAME}} |Арыгінальнае напісанне = |Тлумачэнне імя = |Тып = |Пол = |Перыяд жыцця = |Выява = |Памер выявы = |Подпіс = |Імя на іншых мо...» 5141854 wikitext text/x-wiki {{docpage}} == Выкарыстанне == <pre> {{Біблейскі персанаж |Імя = {{subst:PAGENAME}} |Арыгінальнае напісанне = |Тлумачэнне імя = |Тып = |Пол = |Перыяд жыцця = |Выява = |Памер выявы = |Подпіс = |Імя на іншых мовах = |Грэчаскае напісанне = |Лацінскае напісанне = |У іншых культурах = |Мясцовасць = |Занятак = |Паходжанне = |Згадкі = |Бацька = |Маці = |Муж = |Дзеці = |Месца пахавання = |Галоўная святыня = |Дзень памяці = |Звязаныя паняцці = |Звязаныя персанажы = |Звязаныя падзеі = |Атрыбуты = |Апякун = |Характэрныя рысы = }}</pre> == Параметры і значэнні == {| class="wikitable" !align="left" | Параметр !align="left" | Тлумачэнне |- | <code>Імя</code> || Поўная форма імя па-беларуску (калі не запоўнена, па змаўчанні <code><nowiki>{{subst:PAGENAME}}</nowiki></code>). |- | <code>Арыгінальнае напісанне</code> || Напісанне на мове арыгінала. |- | <code>Тлумачэнне імя</code> || Тлумачэнне імя. |- | <code>Тып</code> || Тып персанажа.<br> Магчымыя значэнні: '''''Быццё'''''; '''''Пяцікніжжа'''''; '''''Суддзяў'''''; '''''Біблія'''''; '''''Стары Запавет (СЗ)'''''; '''''Новы Запавет (НЗ)''''';<br> '''''Каран'''''; '''''апокрыфы'''''; |- | <code>Пол</code> || Пол персаналіі.<br> Магчымыя значэнні: '''''муж.''''', '''''жан.''''' |- | <code>Перыяд жыцця</code> || Перыяд жыцця. |- |<code>Выява</code> || Партрэт ці іншая выява. |- |<code>Памер выявы</code> || Памер выявы. |- |<code>Подпіс</code> || Подпіс пад выявай. |- |<code>Грэчаскае напісанне</code> || Грэчаскае напісанне імя. |- |<code>Лацінскае напісанне</code> || Лацінскае напісанне імя. |- |- | <code>У іншых культурах</code> || Аналагічны персанаж у іншых культурах. |- |<code>Мясцовасць</code> || Месца пражывання. |- |<code>Занятак</code> || Занятак персанажа. |- | <code>Паходжанне</code> || Паходжанне персанажа. |- |<code>Згадкі</code> || Згадкі ў Бібліі. |- |<code>Бацька</code> || Імя бацькі. |- |<code>Маці</code> || Імя маці. |- |<code>Муж</code> (або <code>Жонка</code>) || Імя мужа ці жонкі. |- |<code>Дзеці</code> || Імёны дзяцей. |- |<code>Месца пахавання</code> || Месца пахавання. |- |<code>Галоўная святыня</code> || Мошчы або абраз, дзе знаходзяцца. |- |<code>Дзень памяці</code> || Дні памінання. |- |<code>Звязаныя паняцці</code> || Звязаныя паняцці. |- |<code>Звязаныя персанажы</code> || Звязаныя персанажы. |- |<code>Звязаныя падзеі</code> || Звязаныя падзеі. |- |<code>Атрыбуты</code> || Атрыбуты. |- |<code>Апякун</code> || Апекуном каго лічыцца. |- |<code>Характэрныя рысы</code> || Характэрныя рысы. |} == Гл. таксама == * {{ш|Святы}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны-карткі:Персанажы]] [[Катэгорыя:Шаблоны-карткі:Асобы]] [[Катэгорыя:Шаблоны-карткі:Рэлігія]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Біблія]] </includeonly> l421itqgkos66p2o5fz077epgtjgl7q 0 807867 5141855 2026-05-15T10:19:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Карэй (біблейскі персанаж)]] 5141855 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Карэй (біблейскі персанаж)]] 23eptekqtfuej5aozuxot3058pgr8nd 0 807868 5141856 2026-05-15T10:20:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Карэй (біблейскі персанаж)]] 5141856 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Карэй (біблейскі персанаж)]] 23eptekqtfuej5aozuxot3058pgr8nd 0 807869 5141859 2026-05-15T10:36:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 крыніца — [[:pl:Prestoł]], [[:ru:Престол]], [[:uk:Престол]] 5141859 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Прастол (значэнні)}} [[Файл:Hagia Sophia Orthodox Church in Warsaw - holy table.jpg|міні|справа|Прастол у царкве Святой Сафіі ў [[Варшава|Варшаве]].]] '''Прасто́л'''<ref name="esbm">{{verbum.by|esbm|prastol|Прастол}}</ref> (праз {{lang-ru|престол}} ад {{lang-cu|прѣстолъ}}<ref name="esbm" />, утварылася ад ''прѣ-'' і ''столъ''&nbsp;— «лава, услон»<ref name="esbm" />; {{lang-el|Αγία Τράπεζα}}&nbsp;— «Святы Стол»)&nbsp;— чатырохвугольны стол, які знаходзіцца ў сярэдзіне [[Алтар|алтара]] ў праваслаўных і грэка-каталіцкіх храмах ([[Візантыйскі абрад|візантыйскага абраду]]). Ён асвячаецца [[Архірэй|архірэем]] для здзяйснення на ім таінства [[Еўхарыстыя|Еўхарыстыі]]. У каталіцкіх храмах яму адпавядае [[Алтар|каталіцкі алтар]]. == Гісторыя == У старажытнасці прастолы вырабляліся з дрэва або каменя і былі партатыўнымі. У катакомбах ролю прастолаў выконвалі каменныя грабніцы [[Мучанік|мучанікаў]]. З IV стагоддзя, калі іх месца ў храме канчаткова вызначылася, прастолы пачалі рабіць з каменя ў выглядзе невысокага століка на чатырох ножках, які ўсталёўваўся перад алтарнай [[Апсіда|апсідай]]. Бакавыя сценкі каменных прастолаў часта ўпрыгожваліся свяшчэннымі выявамі і надпісамі. З часам замест чатырох ножак прастолы пачалі ўсталёўваць альбо на адной ножцы, альбо на каменным падмурку. Пачынаючы з X стагоддзя прастолы ўладкоўваюцца ў глыбіні алтарнай апсіды<ref name="ru">{{артыкул |аўтар=Барсов Н. И. |загаловак=Престол |выданне=Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) |месца=СПб. |год=1890—1907 |lang=ru |ref=Барсаў}}</ref><ref name="uk_azbyka">{{cite web |url=https://azbyka.ru/otechnik/Pravoslavnoe_Bogosluzhenie/nastolnaja-kniga-svjashennosluzhitelja/13_4 |title=Настольная книга священнослужителя, Раздел 13 |publisher=azbyka.ru |lang=ru |accessdate=20 лістапада 2018}}</ref>. З XV—XVI стагоддзяў прастолы робяць альбо ў выглядзе каменных маналітаў, альбо з дрэва, у форме рамы з вечкам зверху, якую пакрываюць звонку аблачэннем з тканіны. Аблачэнне ўяўляе сабой чахол з дарагой парчовай тканіны, які апранаюць на прастол. Колер аблачэння прастола часта адпавядае [[Колеры богаслужэбных аблачэнняў|богаслужэбнаму колеру царкоўнага свята]], аднак гэта не з'яўляецца абавязковым. Аблачэнні могуць быць не толькі з тканіны, але і ўяўляць сабой багата ўпрыгожаны золатам і камянямі металічны футарал. Напрыклад, прастол [[Сафійскі сабор (Канстанцінопаль)|храма Святой Сафіі]] ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]] быў зроблены з золата і каштоўных камянёў<ref name="ru" />. Ужо ў ранняй Царкве з'явілася традыцыя ўкладання [[Мошчы|мошчаў]] пад прастоламі. Гэта пайшло ад звычаю ранніх хрысціян служыць літургію на магілах мучанікаў, што сімвалізавала заснаванне Царквы на Крыві Хрыстовай, а праз Яго і на крыві мучанікаў. З VIII стагоддзя (згодна з 7-м правілам [[Сёмы Усяленскі сабор|Сёмага Усяленскага сабору]]) ўкладанне мошчаў стала абавязковай часткай чыну [[Асвячэнне храма|асвячэння храма]]. Мошчы ўкладаліся альбо ў аснову прастола, альбо ў спецыяльную адтуліну пад ім<ref name="ru" /><ref name="uk_azbyka" />. == Будова == [[Файл:Main altar of Holy Trinity church in Ioninsky monastery 01.jpg|міні|злева|Прастол у галоўным алтары Троіцкай царквы Іосіфаўскага манастыра.]] Прастол робіцца з дрэва або каменя і мае вышыню каля аднаго метра. Ён пакрываецца двума аблачэннямі. Ніжняе, ільняное, называецца ''катасаркій'' або ''[[сарочыца]]'' (сімвалізуе пахавальныя пялёны [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] — [[Турынская плашчаніца|плашчаніцу]]), якое абвіваецца вяроўкай. Верхняе, парчовае аблачэнне называецца ''[[індытыя]]'' (або ''індытыён'') і нагадвае пра ўрачыстае адзенне Госпада як Цара славы<ref name="ru" /><ref name="uk_azbyka" />. У прастол у асаблівай скрыначцы ([[Каўчэжац|каўчэжцы]]) ўкладаецца часцінка святых мошчаў мучанікаў. На паверхні прастола заўсёды знаходзяцца [[антымінс]], [[Евангелле]], [[напрастольны крыж]] (часам два), [[даразахавальніца]] і [[лампада]]. У саборах і іншых вялікіх цэрквах над прастолам усталёўваецца балдахін, які называецца [[ківорый]]. Паміж богаслужэннямі ўсе прадметы на прастоле пакрываюцца спецыяльнай пялёнкай<ref name="uk_azbyka" />. Драўляныя прастолы могуць узводзіцца на адным слупе, што сімвалізуе Адзінага ў Сутнасці Сваёй Бога. Яны таксама могуць мець бакавыя сценкі, якія часта афармляюцца ўпрыгожанымі акладамі з выявамі свяшчэнных падзей і надпісамі. У такім выпадку адзенне на прастол не апранаецца, паколькі сам аклад замяняе індытыю. Аднак пры любых відах будовы прастол захоўвае сваю чатырохвугольную форму і сімвалічныя значэнні<ref name="uk_azbyka" />. == Сімвалічнае значэнне == [[Файл:Sankt Petersburg Auferstehungskirche innen 2005 a.jpg|міні|справа|Прастол у алтары [[Спас на Крыві|храма Спаса на Крыві]] ([[Санкт-Пецярбург]]).]] Прастол з'яўляецца месцам таямнічай прысутнасці [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]]. Ён знамянуе сабой нематэрыяльны Прастол Прасвятой Тройцы, Бога — Тварца і Прамысліцеля ўсяго існага. Паколькі прастол сімвалізуе адзінага Бога Уседзяржыцеля, які з'яўляецца цэнтрам усялякага створанага быцця, ён павінен размяшчацца толькі ў цэнтры алтарнай прасторы, асобна ад усяго. Прыхіленне прастола да сцяны (калі гэта не выклікана вельмі малымі памерамі алтара) азначала б змяшэнне і зліццё Бога з Яго стварэннем, што скажае вучэнне аб Богу<ref name="uk_azbyka" />. Сімвалічнае значэнне маюць наступныя элементы прастола: * Чатыры бакі: адпавядаюць чатыром [[Бакі свету|бакам свету]], чатыром порам года, перыядам [[Суткі|сутак]] і чатыром ступеням вобласці зямнога быцця (нежывая прырода, раслінны свет, жывёльны свет, чалавечы род). Яны таксама адпавядаюць чатыром уласцівасцям Ісуса Хрыста і чатыром таямнічым істотам ([[Тэтраморф|тэтраморфам]]), якіх бачыў [[Іаан Багаслоў]] (цялец, леў, чалавек і арол), і якія ў хрысціянскай традыцыі сталі сімваламі чатырох евангелістаў<ref name="ru" /><ref name="uk_azbyka" />. * Чатырохвугольная форма: азначае [[Евангелле|Чацвёраевангелле]], якое змяшчае ўсю паўняту вучэння Збавіцеля. Гэта таксама сімвалізуе, што ўсе людзі з усіх бакоў свету заклікаюцца да зносін з Богам у Святых Тайнах<ref name="ru" /><ref name="uk_azbyka" />. * '''[[Гроб Гасподні]]:''' прастол знамянуе сабой Гроб Гасподні, у якім спачывала Цела Хрыста да моманту Уваскрасення, а таксама Самога Госпада<ref name="uk_azbyka" />. Такім чынам, прастол аб'ядноўвае ў сабе ўяўленні пра смерць Хрыста дзеля выратавання людзей і пра яго царскую славу. Калі над прастолам усталёўваецца засень (ківорый), яна сімвалізуе неба, а сам прастол — зямлю, на якой пацярпеў Хрыстос. У цэнтры ківорыя часта змяшчаюць фігурку голуба, які сімвалізуе сыходжанне [[Святы Дух|Святога Духа]]<ref name="ru" /><ref name="uk_azbyka" />. Успаміны пра Майсееву скінію і Саламонаў храм у малітвах на асвячэнне храма і прастола пакліканы засведчыць духоўнае выкананне ў Новым Запавеце старазапаветных правобразаў і богаўстаноўленасць свяшчэнных прадметаў храма<ref name="uk_azbyka" />. == Царкоўны ўстаў == Толькі на прастоле павінна здзяйсняцца Еўхарыстыя, [[Хіратонія|хіратонія]] і асвячэнне [[Міра|міра]]. Праваслаўная і каталіцкая цэрквы лічаць прастол святым, таму станавіцца перад ім, а таксама дакранацца да яго і да прадметаў на ім дазваляецца толькі [[Епіскап|епіскапам]], [[Святар|святарам]] і [[Дыякан|дыяканам]]. Гэта тычыцца і падрыхтоўкі ды прыбірання прастола. Падчас ўваходу ў алтар свяшчэннаслужыцелі абавязкова цалуюць святы прастол, у той час як міранам забаронена яго кранаць<ref name="ru" />. Прастора ад царскіх варот да прастола знамянуе ўваходы і выхады Самога Госпада, таму перасякаць яе дазваляецца толькі па меры богаслужэбнай неабходнасці. Прастол абыходзяць з усходняга боку, каля [[Горняе месца|Горняга месца]]<ref name="uk_azbyka" />. == Гл. таксама == * [[Ахвярнік (праваслаўе)|Ахвярнік]] * [[Менса (будаўніцтва)|Менса]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Тафт Р. |загаловак=Византийский церковный обряд |месца=СПб. |выдавецтва= |год=2000 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Тафт}} * {{кніга |аўтар=Braun J. |загаловак=Der christliche Altar |месца=München |выдавецтва= |год=1924 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Braun}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=The Oxford Dictionary of Byzantium |адказны=Ed. by A. Kazhdan et al. |том=1 |месца=N. Y. — Oxford |выдавецтва= |год=1991 |старонкі=70 |спасылка= |isbn= |ref=Kazhdan}} * {{кніга |аўтар=Krautheimer R. |загаловак=Early Christian and Bizantine Arhitecture |месца= |выдавецтва= |год=1986 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Krautheimer}} * {{кніга |аўтар=Mathews T. |загаловак=The Early Churches of Constantinople: Architecture and Liturgy |месца= |выдавецтва=The Pennsylvania State University Press |год=1980 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Mathews}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Алтары]] [[Катэгорыя:Царкоўнае начынне]] [[Катэгорыя:Храмавая архітэктура]] 7vdz40490u0qyi4t7p4rgoukovxzvqi